Rhwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi Lamed kurhenga cihebrahiya kuja omu nfarasè n’omu mashi. Termes bibliques de la lettre Lamed de l’hébreu en français et en mashi

Yumva bwinja ! obwandagala -mulongo : 1=Cihebraniya ; 2= kunganaci  oluderho lukolesibwe ; 3= luderho lwa buko buci ; 4=omu nfarasè kurhi lusomwa n’oku luderhwa ; 5=kurhi luhubulwa omu mashi na binwa bihi ludesire omu mashi 

Omu cihebraniya muli herufi ibirhi rhuyandika t : tet ; tau ; hali herufi ibirhi rhuyandika k : caf ; qof, quf : hali herufi isharhu rhuyandika h : he ; het ; caf aha buzinda bw’ecinwa. Hali eherufi cihebraniya P erhengamwo zibirhi omu mashi : p ; f ; caf cihebraniya, arhegamwo zibirhi za mashi : k ; h w’ebiraka ; beit cihebraniya anarhengemwo : b na v omu mashi.

Abalondana bashushana ci barhabula eci ngasi muguma amanyirwakwo, ntyo kwo endimi ziyôrha, bwenêne Amashi n’Ecihebraniya. Comme les frères ou les soeurs se ressemblent mais gardent chacun des caractérisques qui les distinguent, ainsi se comportent les langues, surtout le mashi par rapport à l’hébreu.

1.     Nyiganyo w’ebishushana n’ebirhashushini omu lufabè : ressemblances et dissemblances

LatinHébeumashifrançaiskiswahiliturcSon approximatif
aא pas de sonaaaaa
b cבּb cb cb chb c : djè tchè
vבvvvv
gגּ גgggg gh sans son
dדּ דdddd
hהhhh 
wוwv ww vv w
zזzzzz
 חh hh‘hè
tטtttt
yיyyyy
kכּ  כ  ךK h kK ckkKè, ‘hè,khè
lלllll
mמ םmmmm
nנ    ןnnnn
sסssss
 ע sans son    ‘ 
P fפּ פ ףP fp  fp  fP fPè, fè
tsצּ צ ץ(ts) s zçts  s z tsè : comme mouche tsétsé
qקkqk 
rרr (rh)rrrRè, rhè
sשׂssss
scשׁshchshsShè, chè
th tתּ תtt   tht thttè,  thè

2.     Oku herufi zishimbana omu ngasi lufabe lurhôla ecikebu oku cilatini

A,b,c,d,e,f,g,h,i,j,k,l,m,n,o,p,q,r,s,t,u,v,w,,x,y, z

Ordre alphabétique  hébreu selon la transciption française

L’écriture qui va de droite à gauche

La succession des lettres est la suivante :

Cf. http://hebreu-biblique.e-monsite.com/pages/version-sefarade/l-alphabet-hebraique-version-sefarade.html (13.05.2020)

Biblical Terms for LDM – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK.htm

hébreufréquencecatégorielecture du mot et significations françaisestranscription du mot et significations équivalentes en mashi
לֹא רֻחָמָהNoms propresNon-Aimée, Lo-Rouhama [Mal-Aimée]LO’-RUHÂMÂ|Lo-Ruhama|Orhasimirwi|Orharhonyiri — îzino lya mulala gulimwo fungwifungwi mwâli wa Hosheya, rhuderha Ozeya NTA LUKOGO lyo izino lya LO Ruhama
לֹא עַמִּיNoms propresÉtrangerLo-Ami|Lurhali-Lubaga-Lwani|K’emahanga — kula banahâ omwana elya BARHALIBIRHU, K’EMAHANGA Erhi embaka zali omu mulala zihwa baburha LUBAGA LWANI na MUSIMWA, lol Hoz 1-2
לֵאָהNoms propresLéaLÊ’Â|Lea|Leya — mwâli wa Labani, muka Yakobo
לָאֵלNoms propresLaëlLÂ’ÊL|Layeli|Lael — îshe wa Eliyasafi, Eliyazaf murhambo w’Abagershoni, bene Geshoni
לְאֻמִּיםNoms propresLéoummite [Leoumite]LE’UMÎM|Baleumini — lubaga lwa kuli Yokshân, Yokishani
לְבָאוֹתNoms propresLevaoth [Lebaoth]LEVÂ’ÔT|Lebaoti|Levaot — lugo omu ishwa lya Simeoni
לְבוֹנָהNoms propresLevona [Lebona]LEVÔNÂ|Lebona — hantu aho, lola Bac 21.19
לָבִיאFaunelionLÂVÎ|ntale|entale|kakiri|mpangaza — entale edesirwe omu binwa binji bya cihebraniya
לְבִיָּאFaunelionessLÂVÎÂ|ntale-kazi|entale-kazi|ntale nkazi
לָבָן-1Noms propresLaban, blancLÂBÂN|Labani|mweru|*eru* — mugala wa Betoneli îshe wa Lea na Raheli, Racheli lola BHS Murh 32.1 biguma na WLC Murh 31.55 lola BHS Murh 32.5 biguma na WLC Murh 32.4
לָבָן-2Noms propresLabanLÂBÂN|Labani — hantu aho
לִבְנָה-1Noms propresLivna [Libna]LIVNÂ|Libna|Libna — hantu abarhengaga bujà e Misiri bageraga BHS Mib 33.20 biguma na WLC Mib 33.21
לִבְנָה-2Noms propresLivna [Libna]LIVNÂ|Libna — lugo lwa Baleviti omu ishwa lya Yuda
לִבְנֶה-1Florepeuplier blancLIVNÊ|mipepuli — mipepuli myeru
לִבְנֶה-2FlorestyraxLIVNÊ|mitudu
לְבָנָהNoms propresLevana [Lebana]LEVÂNÂ|Lebana|Levena — mwezi nkuba karhî Lebana Levana murhambo wa milala murhumisi omu ka-Nyamuzinda enyuma z’okurhenga e Babiloni bali lulizibwe
לְבֵנָהObjets réelsbrique, pavéLEVÊNÂ|amatofali|matofali|amadofali|madofali|*madafali*|*cirhindir*|*madofali*|*matofali*
לְבֹנָהFloreencens, résineLEVONÂ|obukù|bukù|*nshângi*|enshângi|buku|*nshangi*|omugi enyanya|Lebona — Lebona hali hantu hofi na Sikem
לְבָנוֹןNoms propresLibanLEVÂNÔN|Libano — lukere lwa ntondo ziri e mwênè gwa Israheli
לִבְנִי-1Noms propresLivni [Libni]LIVNÎ|Livini|Libni — mugala wa Gershôn, Gershoni w’oku bûko bwa Levi
לִבְנִי-2Noms propresLivni [Libni]LIVNÎ|Livivi|Livni|Libni — wa kuli bene Merari w’oku bûko bwa Levi
לִבְנִי-3Noms propresLivnites [Libnite]LIVNÎ|omulala gwa Livini|omulala gwa Libni|omulala gw’Abalobuni|Libni — ba kuli Libni w’oku bûko bwa Levi
לֹדNoms propresLodLOD|Ludu|Lodi|Lod — lugo omu ishwa lya Benyamini
לִדְבִּרNoms propresLodevar [Lo-Dabar]LIDVIR|Lo-Debari|Lodevar|Lodavar|Lo Dabar|Lo-Debari.|Lidbir
לְהָבִיםNoms propresLehav [Lehab]LEÂVÎM|Lehabimu|Lehab|Lehabi|Lehabimu|Lehabim — lubaga lwa kuli Mitsrayim, Misiri
לָהַדNoms propresLahadLAHAD|Lahadi — mugala wa Yehati w’oku bûko bwa Yuda
לוֹ דְבָרNoms propresLodevar [Lo-Dabar]LÔ-DEVÂR|Lo-Debari|Lo-debar|Lodevar
לוּבִיNoms propresLibyen, de LibyeLÛVÎ|LÛBÎ|Abanya-Libiya|w’e Libiya|munya-Libiya — bantu bayûbaka e Libiya
לוּדNoms propresLoudLÛD|Ludi|Ludu — mugala wa Sem, Semu, Semi cihugo, ishwa lya Sem lyo asigiraga Ludi
לוּדִיםNoms propresLoud, gens de LoudLÛDÎM|bene Ludimu|abantu b’e Ludi|e Ludi
לוּז-1FloreamandierLÛZ|amandi|mirhi ederhwa amandi — omu nfarsè mpu « amandier »
לוּז-2Noms propresLouzLÛZ|Luzo|Luzu|Luzi|Luz — olugo lwaderhagwa Luz lwo Yakobo ahire erya Beteli « nyumpa ya Nyamuzinda », bulya aha Luz abonekeragwa, lola Murh 28.19
לוּחַ-1Objets réelsplancheLÛAH|mbaho|*mpaho*|*lupaho*|lubaho|emirhamba|murhamba|*tugikizo*
לוּחַ-2Objets réelstabletteLÛAH|embaho|*mbaho*|enambi|*nambi*|*nàmbi*|*nâmbi*|*mbale*|embale
לוּחִיתNoms propresLouhithLÛHIT|Luhiti|Luhit — hantu h’e Mowabu
לוֹטNoms propresLothLÔT|bulangeti|citambara|Loti|Lot — bulangeti, citambara omu mashi namwo muba izino ly’omuntu mpu ye CITAMBARA oyu citambaro w’omu Bibliya ali mugala wa Harani Harani alondana bona Abrahamu Abrahamu aligi mîshe wa Loti
לוֹטָןNoms propresLotân [Lotan]LÔTÂN|Lotani|Lotân — mugala wa Seyiri
לֵוִי-1Noms propresLéviLÊVÎ|Levi|*leviti*
לֵוִי-2Noms propreslévite, clans de Lévi [lévites]LÊVÎ|Omuleviti|muleviti|baleviti|abaleviti|bene Levi|bene-Levi|bûko bwa Levi|*levit*|*ne-Lev* — ba bûko bwa Levi
לִוְיָתָןFaunegrand dragon, LéviatanLIVYÂTÂN|Leviatani|ciryanyi w’e lwîshi|*mamba*|*njavu* *lwîshi* *rwîshi
לְחִיNoms propresLèhi [Léhi]LEHÎ|Lehi — hantu aho
לֶחֶם פָּנִיםRituelspain d’offrandeLÊHEM-PÂNÎM|omugati gw’enterekêro|mugati gwa nterekêro|emigati y’enterekêro|emigati y’oburherekêre|kantu kagishe — kuli kuderha « mugati guhêkwa emalanga » (ga Nyamuzinda, Nyakasane)
לַחְמִיNoms propresLahmi [Lami]LAHMÎ|Lami|Lahmi — w’e Gati alondana bona Goliati mufilistini munya-Filistiya
לַחְמָסNoms propresLahmas [Lahémas]LAHMÂS|Lahamasi — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
לֹטFloremyrrhe ou fruit du micocoulier ou du châtaignier [type de résineLOT|bukù|obukù — malehe ga mirhi rhwamabona oku hali LÔT, bushiro, bulangeti na LOT, bukù
לְטָאָהFaunelézard [FF 35.52]LETÂ’Â|musherebera|cibulubulu|omusherebera|ecibulubulu
לְטוּשִׁםNoms propresLetoushite [Letouchite]LETÛSHIM|Baletusimi|Baletusi — lubaga lwa kuli Yokshân, Yokshani
לִילִיתFauneoiseau de nuit [FF 59.62]LÎLÎT|kanyunyi ka budufu|akabalala budufu|omuzimu-kazi Liliti
לַיְשָׁהNoms propresLaïsha [Laïcha]LAYSHÂ|Laisha|Layisha — hantu h’omu ishwa lya Benyamini
לַיִשׁ-1FaunelionLAYISH|ntale|entale — binwa binji bedesire entale omu cihebraniya: binwa nda nkaba benna olu lulimi barhanzir’ilama ahali omuzirhu embere baje mula cihugo c’ecumwe balimwo buno! Caba Cheik Anta Diop na Coppens badesire oku omuntu murhanzi e Afrika alama. Buzinda abantu baja babunga n’oku hinduka akakoba k’omubiri omu kushimbana n’emyaka minji balamire hantu halebe. Ebiha akakoba irangi (melanine) mpu bishimbana n’obunji erhi bunyi bw’izûba. Buno abantu barhacibera myaka minji emunda babungire buzira kuhuluka.
לַיִשׁ-2Noms propresLaïsh [Laïch]LAYISH|Layishi|Laish|Layish — Eryo lyo izîno lya mira lya olugo luderhwa Dani
לַיִשׁ-3Noms propresLaïsh [Laïch]LAYISH|Layishi|Layish — muntu w’omu Galim îshe wa Palti, iba murhanzi wa Mikal, buzinda ye washubire muka mwami Daudi
לֵכָהNoms propresLékaLÊKÂ|Leka — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
לָכִישׁNoms propresLakish [Lakich]LÂKÎSH|Lakishi|Lakish|*Lakis* — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
לְמוֹאֵלNoms propresLemouël [Lemouel]LEMÔÊL|Lemowel|Lemuweli|Lemueli|Lemuwel — ali mwami w’e Masa
לֶמֶךְ-1Noms propresLamek [Lémek]LÊMEK|LAMEK|Lamek|Lameki — mugala wa Metushayeli wa kuli bene Kayini
לֶמֶךְ-2Noms propresLamek [Lémek]LÊMEK|LAMEK|Lamek|Lameki — mugala wa Metusalem wa kuli bene Seti
לַעְדָּהNoms propresLaéda [Lada]LA’DÂ|Lada|Lâda|Laada — mugala wa shela cûbaka ca Maresha w’oku bûko bwa Yuda
לַעְדָּן-1Noms propresLaédân [Ladan]LA’DÂN|Ladani|Lâdani — mugala wa Tahani shakulûza wa Yozwe, Yoshuwa w’oku bûko bwa Efrayimu
לַעְדָּן-2Noms propresLaédân [Ladan]LA’DÂN|Ladani|Lâdani — wa kuli Gershoni w’oku bûko bwa Levi
לַעֲנָהFloreabsinthe [planteLA’ANÂ|mutuzô|mutuzo|omutuzo|mituzo|emituzo|okulùza|*kulùl*|*kulul*|*kuluz* — byasi bilulu binakolesibwa bufumu
לַפִּידוֹתNoms propresLappidoth [Lapidoth]LAPÎDÔT|Lapidot|Lapidoti — iba wa Debora, mulêbi-kazi, na mucîranuzi omu Israheli, lola Bac 4.4
לַקּוּםNoms propresLaqqoum [Laccoum]Lakumi|Lakum — lugo lw’omu lya Nafutali
לִקְחִיNoms propresLiqhi [Liqui]LIKHI|LIQHI|Liki|Likhi|Likihi — mugala wa shemida w’oku bûko bwa Menashè
לֶשֶׁם-1Objets réelspierre précieuse, ligure, jacinthe, turquoiseLÊSHEM|enjwijwi|njwijwi|enjwîjwî
לֶשֶׁם-2Noms propresLèshem [Léchem]Leshemi|Leshem
לֶשַׁעNoms propresLèsha [Lécha]LESHÂ|Lesha — lugo olwo

Rhwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi Kaf kurhenga omu cihebraniya kuja omu nfarasè n’omu mashi. Termes bibliques issus de la lettre Kaf de l’hébreu en français et en mashi

Yumva bwinja ! obwandagala -mulongo : 1=Cihebraniya ; 2= kunganaci  oluderho lukolesibwe ; 3= luderho lwa buko buci ; 4=omu nfarasè kurhi lusomwa n’oku luderhwa ; 5=kurhi luhubulwa omu mashi na binwa bihi ludesire omu mashi : omu cihebraniya muli herufi ibirhi rhuyandika t : tet ; tau ; hali herufi ibirhi rhuyandika k : caf ; qof, quf : herufi isharhu rhuyandika h : he ; het ; caf aha buzinda bw’ecinwa. Hali eherufi cihebraniya P erhengamwo zibirhi omu mashi : p ; f ; caf cihebraniya, arhegamwo zibirhi za mashi : k ; h w’ebiraka ; b cihebraniya anarhengemwo : b na v omu mashi.

Abalondana bashushana ci barhabula eci ngasi muguma amanyirwakwo, ntyo kwo endimi ziyôrha, bwenêne Amashi n’Ecihebraniya. Comme les frères ou les soeurs se ressemblent mais gardent chacun des caractérisques qui les distinguent, ainsi se comportent les langues, surtout le mashi par rapport à l’hébreu.

1.     Nyiganyo w’ebishushana n’ebirhashushini omu lufabè : ressemblances et dissemblances

LatinHébeumashifrançaiskiswahiliturcSon approximatif
aא pas de sonaaaaa
b cבּb cb cb chb c : djè tchè
vבvvvv
gגּ גgggg gh sans son
dדּ דdddd
hהhhh 
wוwv ww vv w
zזzzzz
 חh hh‘hè
tטtttt
yיyyyy
kכּ  כ  ךK h kK ckkKè, ‘hè,khè
lלllll
mמ םmmmm
nנ    ןnnnn
sסssss
 ע sans son    ‘ 
P fפּ פ ףP fp  fp  fP fPè, fè
tsצּ צ ץ(ts) s zçts  s z tsè : comme mouche tsétsé
qקkqk 
rרr (rh)rrrRè, rhè
sשׂssss
scשׁshchshsShè, chè
th tתּ תtt   tht thttè,  thè

2.     Oku herufi zishimbana omu ngasi lufabe lurhôla ecikebu oku cilatini

A,b,c,d,e,f,g,h,i,j,k,l,m,n,o,p,q,r,s,t,u,v,w,,x,y, z

Ordre alphabétique  hébreu selon la transciption française

L’écriture hébaique va de droite à gauche

La succession des lettres est la suivante :

Cf. http://hebreu-biblique.e-monsite.com/pages/version-sefarade/l-alphabet-hebraique-version-sefarade.html (13.05.2020)

Biblical Terms for LDM – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK.htm

hébreu✓fréquencecatégorielecture française et significationlecture mashi et significations équivalentes en mashi
כבד-1Attributsêtre lourd, importantKVD|KÂVÊD|muntu wa lukengwa|ba cikono kulusha|orhakenziri eri izino|muntu bakenga|muntu ojire irenge|Ye wali n’olukengwa|wa lukengwa|alusha bene wabo|aja irenge|Acîbonera irenge|*zirhu*|*kengwa*|*lush*|*rhaluk*|*irenge*|*kulu*|*keng*
כבד-2Attributsse rendre honoréKVD|KÂVÊD|nayereka Faraoni irenge lyani|irenge lyani libonekane|acihêka irenge|*renge*|*kulu*|*keng*
כבד-3AttributshonorerKVD|KÂVÊD|Okazikenga sho na nyoko|kukenga|okukenga|kukengesa|oj’irenge|kuj’irenge|rhwanakukuza|bici bicirhuma okakenga bagala bawe kundusha|nie nkengêsa abankenga|onkengesagye nani|kukuza okûla akuzize
כָּבוֹד-1Attributsgloire, présence du SeigneurKÂVÔD|irenge|bukuze|kubaho kwa Nyamubaho|*renge*|*kuz*|cimanyiso ca Nyakasane
כָּבוֹד-2Attributsgloire, opulence, importance, splendeur, magnificenceKÂVÔD|bugale|irenge|zirya zankabakengêsa|hya kukengêsa|*keng*|*kuz*|*kenges*|*kengw*|*kulu*
כָּבוֹד-3Êtresâme, cœurKÂVÔD|omurhima|murhima|omûka|mûka|irenge|eci omuntu akengerwa|*obula*|*mûka*|*murhim*
כָּבוּל-1Noms propresKavoul [Caboul]KÂVÛL|Kabulu|Kavul|Kabul — lugo lw’omu ishwa lya Aseri
כָּבוּל-2Noms propresKavoul [Kaboul]KÂVÛL|Kabuli|Kabul|Kavul — cihugo luhande, ishwa lirhali linyi omu Galileya
כַּבּוֹןNoms propresKabbôn [Kabbon]KÂBÔN|Kaboni|Kabôn — lugo lw’omu ishwa lya Yuda eri izîno lyamashusha erya mwami Kabonwa e Kaziba
כְּבָרNoms propresKebar [Kébar]KEVÂR|Kebari|Kebar|okwabire (déjà omu nfarasè)|okwajizirwa|ebyabire|ebyajizirwe — lwîshi omu Babiloni
כְּבָרָהObjets réelspassoire, cheminKEVÂRÂ|kayungulo|njira|bugali bwa njira|bugali erhi buli bwa njira — lola Am 9.9
כֶּבֶשׂ, כַבְשָׂה, כִּבְשָׂהFauneagnelle, brebis, jeune brebis, agneauKÊVESH|KEVSHÂ|bibuzi|ebibuzi|ecibuzi|cibuzi|mwana-buzi|omwana-buzi|omwanabuzi|bana-buzi|banabuzi|mwanabuzi|*buzi*|*mw* *buzi*
כַּדְכֹּדObjets réelsrubiKADKOD|enkingi|amarajani|ibuye lya ngulo ndârhi
כְּדָרְלָעֹמֶרNoms propresKedorlaomer [Kedor-Laomer]KEDOR-LÂ’ÔMER|Kedori-Laomeri|Kedar-Laomer — mwami w’e Elami; lola Murh 14.1
כהןRituelsexercer comme prêtreKOHÊN|KHN|omujire mudâhwa|bajirire Aroni emyambalo yamujira mutagatifu na mudâhwa|lyo bakola bwinja obudâhwa|lyo bakàjira omukolo gw’obudâhwa bwani|kujira obudâhwa|omu mukolo gw’obudâhwa|*dâhwa*|*dahwa*
כֹּהֵןÊtresprêtre, sacrificateurKOHÊN|mudâhwa|omudâhwa|badâhwa|abadâhwa|mudahwa|omudahwa|badahwa|abadahwa|*dâhwa*|*dahwa*
כְּהֻנָּהRituelssacerdoceKEHUNÂ|obudâhwa bube bwabo|bushîge bwabaha obudâhwa|budâhwa|obudâhwa|*dâhwa*|*dahwa*
כּוּבNoms propresNubie [Libye]KÛV|Lubi|Libia|Nubia|Kub — cihugo eco ciyerekire bihugo binji by’emwa Kush yo Afrika
כּוּןNoms propresKounKÛN|e Kuni|Kun — lugo omu ishwa lya mwami Hadadezeri w’e Tsoba, Soba
כּוֹסFaunehibouecirifufu|cirifufu|*rifufu*|mbehe
כּוֹרֶשׁNoms propresCyrusKÔRESH|Koreshi|Koresh|Sirusi — mwami Sirusi wa Abapersi
כּוּשִׁי-1Noms propresNubien [Éthiopien, Kouchite]KÛSHÎ|Kushi|bene Kushi|banya-Etiopiya|banya-Nubiya|*kush*|*nubiya*|*tiopiy*|*tiyop*
כּוּשִׁי-2Noms propresKoushi [Kouchi]KÛSHÎ|Kushi — shakululûza wa Yehudi; lola Yer 36.14
כּוּשִׁי-3Noms propresKoushi [Kouchi]KÛSHÎ|Kushi — îshe w’oùulêbi Sofoniya; Sof 1.1.
כּוּשַׁן רִשְׁעָתַיִםNoms propresKoushân-Rishéataïm [Kouchan-Richataïm]KÛSHÂN-RISHE’AT|KÛSHÂN-RISHE’ATAYIM|Kushani-Rishetayimi|Kushân-Risheatayim|Kushân-Rishatayim — mwami w’e Mezopotamiya oku lw’Abacîranuzi omu Israheli
כּוּשָׁןNoms propresKoushân [Kouchan]KÛSHÂN|Kushân|Kushani — ishwa lirhali linyi omu cihugo ca bene Madiyani
כּוּשׁ-1Noms propresKoush [Kouch]KÛSH|Kushi|Kush — mugala wa Hamu, Hama, Ham, ye Abanfaransa baderha CHAM bulya omu cihebraniya muli ba H basharhu, enfarasè erhishi hubula: HE, HET, KAF orhaliwa nukuta baderha dagesh
כּוּשׁ-2Noms propresKoush [Kouch]KÛSH|Kush|Hushi|Etiopiya|Etiyopiya|*piya*|*pia* — kandi Kush ali muntu wa bûko bwa Benyamini
כּוּשׁ-3Noms propresKoushKÛSH|Kush|Kushi
כּוּתNoms propresKouth [Kouta]KÛT|e Kuta|Kut — lugo lw’omu Babiloni e mwênè
כּוּתָהNoms propresKouth [Kouta]KÛTÂ|Kuta — lugo lw’omu Babiloni e mwênè
כֹּזֵבָאNoms propresKozéva [Kozéba]KOZÊVÂ’|e Kozeba|Kozeva — hantu h’omu ishwa lya Yuda
כָּזְבִּיNoms propresKozbiKOZBÎ|Kozbi — mukazi munya-Madiyani
כְּזִיבNoms propresKeziv [Kezib]KEZÎV|aha Akizibu|Kezib — hantu aho
כֹּחַ-1FaunevaranKOAH|kadubankula — ye « varanus » omu cilatini
כֹּחַ-2Attributsforce, puissanceemisi yani|misi|emisi|buhashe|obuhashe|*darhi*|*dârhi*|*ngombe*|*zibuh*|*hash*
כִּידֹןNoms propresKidôn [Kidon]KÎDON|Kidoni — Kidon muntu waligwerhe ecibuga erhi enkafu walidwirhe omucîmba, erhi zihika aha Kidon zalinziguhirimya, lola 1Nga 13,9
כִּיּוּןNoms propresKiyyoun [Kéwan]KÎYÛN|Kiyun|Kiyuni — muzimu wa Bene Assiriya mpu co cêrekano ca « Saturnus »
כִּיסObjets réelssac, bourseKÎS|nshoho|enshoho|*shoho*
כִּישׁוֹרObjets réelsbâton en bois tenant droit, autour duquel le fil est enlacéKÎSHÔR|mulindizo gwa karhi bazingirakwa enyusi|karhi kakubusire — balukirakwo emishangi
כָּל־חֹזֶה-1Noms propresKol-HozéKOL-HOZÊ|Kol-Hozè|Kalohoze|Koloziya — îshe wa Shalumu murhambo w’oluhande lw’e Misipa, Mitspa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni emwirhu eba Kalehezo KLHZ, burhanzi ecihebranniya cirhalimwo herufi z’izu/ i, a, e, u, o barhangirira kul aleph na ayin okujira herufi z’izu.
כָּל־חֹזֶה-2Noms propresKol-HozéKOL-HOZÊ|Kalohoze|Kol-Hozè|Koloziya — mugala wa Hazaya shakul$uza wa Measeya bûko bwa Yuda
כֶּלֶאObjets réelsprisonKÊLÊ|mpamikwa|empamikwa|omu mpamikwa|abashwêkwa|*mpamik*|*shwek*|*shwêk* — abashwekwa kuli kuderha abali omu mpamikwa
כִּלְאָבNoms propresKiléav [Kilab]KIL’ÂV|Kileabu|Kileb — mugala wa Daudi
כָּלֵב-1Noms propresCalebKÂLÊV|Kalebu|Kaleb — mugala wa Yefunè w’oku bûko bwa Yuda
כָּלֵב-2Noms propresCalebKÂLÊV|Kalebu|Kaleb — mugala wa Hetsroni, Hesroni, Hezroni, Hezrôn w’oku bûko bwa Yuda
כָּלֵב-3Noms propresCaleb [Caléb]KÂLÊV|Kalebu|Kaleb — hantu h’emukondwè gwa Israheli
כָּלֵב אֶפְרָתָהNoms propresHèçrôn, Caleb s’unit à Ephrath [Caleb Efrata, Caleb s’unit à Éfrata]KÂLÊV-‘EFRÂTÂ|HÊTSRÔN|Hesroni-Kaleb|Hezroni-Kaleb|Hetseon-Kaleb|Hesroni — olya wayankaka Efrata erhi mukage Abiya afà, lola 1nga 2.24
כֶּלֶבFaunechienKÊLEV|kabwa|akabwa|rhubwa|orhubwa|mpungwe|nakâla
כָּלִבִּיNoms proprescalébite, du clan de CalebKÂLVÎ|wa kuli bene Kalebu — w’oku bûko bwa Yuda
כְּלוּאObjets réelsprisonKELÛ’|mpamikwa|empamikwa|amu ka-abashwêke|ka-bashwêke|aka-mpira
כְּלוּב-1Noms propresKelouv [Keloub]KELÛV|Kelubu|Kelub|Keluv — muntu w’oku bûko bwa Yuda
כְּלוּב-2Noms propresKelouv [Keloub]KELÛV|Kelubu|Kelub|Keluv — îshe wa Izri munya-buhashe oku ngoma ya Daudi
כְּלוּבַיNoms propresKeloubaïKELÛVAY|Kelubayi — mugala wa Hetsroni w’oku bûko bwa Yuda
כְּלוּהוּNoms propresKelouhi [Kelouhou]KELÛHÛ|Keluhi|Keluhu — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כָּלַחNoms propresKalah [Kéla]KÂLAH|Kalaha|Kalah — lugo lw’omu Mezopotamiya
כְּלִי הָרֹעִיםObjets réelssac de bergerKELÎ-HO’ÎM|nshoho|nshoho ya mungere
כְּלִיאObjets réelsprisonKELÎ’|mpamikwa — cinwa ca kasharhu eci ciderhwa mpamikwa: kelè kulu keli
כִּלְיוֹןNoms propresKilyôn [Kilion]KILYÔN|Kiliyoni|Kilyôn — mugala wa Elimelek
כַּלְכֹּל-1Noms propresKalkolKALKOL|Kalkol|Kalikoli — mugala wa Maholi, Mahol mugula w’oku ngoma ya Daudi
כַּלְכֹּל-2Noms propresKalkolKALKOL|Kalkoli|Kalkol|Kalikoli — mugala wa Zera w’oku bûko bwa Yuda
כְּלָלNoms propresKelalKELÂL|Kelali|Kelal — wa kuli bene Pahati-Mowabu, aliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כִּלְמַדNoms propresKilmadKILMA|Kilmadi|Kilmad — lugo lw’omu Mezopotamiya
כַּלְנֵהNoms propresKalnéKALNÊ|Kalnè — lugo lw’e Mezopotamiya
כַּלְנוֹNoms propresKalno [Kalné]KALNÔ|Kalno — lugo lw’e Mezopotamiya
כִּמְהָםNoms propresKimham, KimehamKIMH£AM|Kimhama|Kimham|Kimeham — mugala wa Berzilayi w’e Galadi
כִּמְהָןNoms propresKimhamKIMHÂN|Kimhan — mugala wa Barzilayi w’e Galadi
כְּמוֹשׁNoms propresKemosh [Kemoch]KEMÔSH|Kemoshi|Kemosh — muzimu w’e Mowabu
כַּמֹּןFlorecuminKAMON|bulo|murhi emogomogo zikolesibwa nka nnungu ya biryo
כֵּן, כִּנָּםFaunemoustique, moucheKÊN-KNÂM|muhuka|mihuka|omuhuka|emihuka|nzi|nsusi|enzi|ensusi
כַּנֵּהNoms propresKannéKANÊ|Kanè
כָּנְיָהוּNoms propresKonyahou [Konia]KONYÂHÛ|Konyahu — mugala wa Yoash, Yowash, mwami omu Juda omu 597
כְּנָנִיNoms propresKenaniKENÂNÎ|Kenani — muleviti enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כְּנַנְיָהNoms propresKenanya [Kenania]KENANYÂ|Kenanya — muleviti w’ooku ngoma ya Daudi
כָּנַנְיָהוּ-1Noms propresKenanyahou [Kenania]KENANYÂHÛ|Kenanyahu|Kenaniyahu|Kenaniya — muleviti murhambo w’oku ngoma ya Daudi
כָּנַנְיָהוּ-2Noms propresKonanyahou [Konania]KÂNANYÂHÛ|Kanayahu|Kananyahu — muleviti oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiyasi
כָּנַנְיָהוּ-3Noms propresKonanyahou [Konania]KÂNYÂHÛ|Kenanyahu|Konanyahu|Kananyahu — muleviti oku ngoma ya mwami Yoash, Yowash, rhuderha Yoziasi
כְּנַנְיָהוּNoms propresKenanyahou [Kenania]KENANYÂHÛ|Kenaniya|Kenanyahu — muleviti murhambo w’oku ngoma ya Daudi
כְּנַעַן-1Noms propresCanaanKENA’AN|Kanani|Kenân|Kanan
כְּנַעַן-2Noms propresCanaanKENA’AN|Kanani|Kenân|Kenaan|Kanan
כְּנַעֲנָה-1Noms propresKenaanaKEN’ANÂ|Kanani|Kenana|Kenâna|Kenaana — îshe wa Sedkiyahu, rhuderha Sedekiasi mulêbi wa bunywesi oku ngoma ya Ahabu, rhuderha Akabu
כְּנַעֲנָה-2Noms propresKenaanaKEN’ANÂ|Kenaana — mugala wa Bilahani w’oku bûko bwa benyabini
כְּנַעֲנִיNoms propresCananéens [cananéen]KENA’ANÎ|murhunzi|bene Kanani|ba kuli Kanaani|Abanya-Kanani|*nyakanan*|*kanan*
כִּנֶּרֶת-1Noms propresGénésareth, KinnérethKINÊRET|Kinereti — nyanja ya Kinereti, Genezareti nyanja eba e Galileya
כִּנֶּרֶת-2Noms propresKinnérethKINÊRET|Kinereti|Kineret
כִּסֵּאObjets réelssiège, trôneKISÊ’|ntebe|entebe|ntebe ya bwami|entebe y’obwami|oku ntebe y’obwami|oku ntebe|*rheges*|*rhegek*|*nteb*|bwasi|*ba bami*|*shungwe*|*buhashe*|*ak’emmanja* *omurhambo*
כְּסִיל-1Attributsstupide, insenséKESÎL|cinganyi|ecinganyi|cingolongolo|ecingolongola|cizûzù|ecizûzù|*hwinja*|*ngany*|*sirhe*
כְּסִיל-2Noms propresKesil [Kessil]KESÎL|Kesili|Kesil
כְּסִילוּתAttributsstupiditéKESÎLÛT|buhwinja|obuhwinja|obunganyi|obuzûzù|isirhe|*hwinja*|*nganyi*|*hwinjagal*
כֶּסֶלAttributsreins, confianceKÊSEL|isirhe, buhwinja|nsiko|kugwarha murhima|bwikubagire|bwikubagirwa
כִּסְלוֹןNoms propresKislôn [Kislon]KISLÔN|Kisloni|Kislôn — îshe wa Eliadadi w’oku bûko bwa Benyamini
כְּסָלוֹןNoms propresKesalôn [Kessalon]KESÂLÔN|Kesaloni — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
כְּסֻלּוֹתNoms propresKesouloth [Kessouloth]KESULÔT|Kesuloti|Kesulot — lugo lw’omu ishwa lya Isakari
כַּסְלֻחִיםNoms propresKaslouah [Kaslou]KASLUHÎM|Kasiluhimu|Kasiluhim — baKasiluhimu lwali lubaga lwa kuli Misrayim, Misiri oyo bali ba kuli Abanya-Misiri abo obwo
כִּסְלֹת תָּבוֹרNoms propresKisloth-TaborKISLOT-TÂVÔR|Ki­siloti-Tabori|Kasilot-Tabor — lugo lw’omu ishwa lya Isakari
כֻּסֶּמֶתFlorespelt (espèce de blé)KUSEMET|engano ejira emigati — bishusha amahemba
כֶּסֶףObjets réelsargent, fortuneKÊSEF|nsaranga|ensaranga|buhirhi|obuhirhi|*guliragw*|*gulir*|*gula*|bikoroti|*ngulo*|*farang*|*masholo*|*marhale*|*gerha*|*irugu*|cikînja|mulinga|*ntûlo*|talenta|*hirhi*|*gu­la*|sikeli|shekel|citwiro|cuma ca lunyerere
כָּסִפְיָאNoms propresKasifya [Kassifia]KÂSIFYÂ’|Kasifya — hantu h’e Babiloni
כַּףFloremain (cavité, paume de), plante du pied, poignée, potKÂF|nfune|bula bwa nfune|lushando|bula bwa lushando|ebibumbire amahi
כִּפָּה וְאַגְמוֹןAttributsrameau et roseau, tout le mondeKIPÂ-VE’ANMÔN|ecigundu n’amashami|mishugushugu n’amasheke|irhwe n’omucira — mishugushugu n’amasheke kuli kuderha buhane kuli boshi mpu Nyakasane atwa Israheli irhwhe n’omucira, lola Iz 9.13-14
כְּפִירFaunelion, lionne, lionceau, fauveKEPÎR|entale|ntale|kapiri|akapiri|ciryanyi|eciryanyi|*ntal*|*pir*|*ryany*|*simba* — eci cinwa kapîr omu cihebraniya yena kapiri omu mashi; ka ntakuderhaga nti: Les origines bibliques des Bashi, nyabangere.com
כְּפִירָהNoms propresKefiraKEFÎRÂ|Kefira|Kafira — lugo lw’omu ishwa lya Benyamini
כפר-1AttributsapaiserKPR|KFR|nankamuhongera|kuhongera|kurhûza|kukûla omutuko — Oburhe wa mwami, ntumwa ya lufu, murhimanya oburhûza, lola Mig 16.14
כפר-2AttributsexpiationKPR|KFR|nterekêro y’okubacesa|okulushukûla|nterekêro y’okushukûla ebyaha|embâgwa y’okulyula ebyaha|lyo muciza obuzine bwinyu|kucêsibwa|acêsibwa|*shukûl*|*cêsa*|*cîre*|*cire*|*ciza obuzine*|*ciza*|*bwonj*|*yobôl*|*yôbôl*|*erekêr*|*lokôla*|*terekèro y’okulyula*|*mpyul*|*ntûlo*|*hyula*|*mpyûl*|*lyûla* — ebiri omu WLC Lev 6.30 byo biri omu BHS Lev 7.7
כפר-3Attributspardonner, absoudreKPR|KFR|Banacingwa oku lwihôlo lw’omuko.|babalira ebyaha|rhenza ebyaha|kuzaza omwenda gw’ebyaha|anakangûle ecihugo|barhali bacicêsize|*cinga*|*zaza*|*kangûl*|*cês*|*babal*|*rhenz*
כְּפַר הָעַמּוֹנָהNoms propresKefar-AmmonaKEFAR-HÂ-‘AMÔNÂ|Kefara-Ha-Amoni|Kefar-Amona — lugo omu ishwa lya Benyamini
כִּפֻּרִיםAttributsexpiationKIPURÎM|okucîrhênza ebyâha|okushukûla ebyaha|okuciza obuzine|empyulo|empyûlo|kuhyula|kuhyûla|okuhyula|okuhyulira ebyaha|enterekêro|*shukûl*|*hyul*
כַּפְתּוֹרNoms propresKaftorKAFTÔR|Kafutori|Kaftor|mwinjihirizo|mburunguse|murhamba gushweka emitungu aha nyanya — mburunguze z’oku cinara lugendambeba lya mitungo Kaftor, luhande lwa cihugo, ali nka co rhuderhwa Kreti buno, ishwa lirhali linyi lya cihugo.
כַּפְתֹּרִיםNoms propresKaftor, gens de KaftorKAFTORÎM|ba Kafutorimu|Ba-Kafutorimi|bantu b’ e Kaftor|e Kafutori|ba kuli Misiri
כַּר-1Fauneagneau gras, bélier grasKAR|ebyanabuzi|byanabuzi|engandabuzi|abanabuzi|ngandabuzi|*ana-buzi*|*anabuzi*|*ndabuzi*|*nda-buzi* — byanabuzi bitwedu erhi ngandabuzi ntwedu
כַּר-2Objets réelsbât du chameauKAR|ngurha batamalakwo oku ngamiya|*ngarha* *tamal*
כְּרוּב-1Êtrescherubim, créature merveilleuseKERÛV|bakerubini|Kerubi|nshusho ya malahika|*kerub*|*malahik* — ciremwa ca kurhangaza, cimanyiso ca bukulu bwa Nyamuzinda Salomoni atulisize bakerubini lyo ayinjihiriza aka-Nyamuzinda zali nshusho za bamalahika omu ka-Nyamuzinda, lola 2Nga 3.7
כְּרוּב-2Noms propresKeroubKERÛV|Kerubu|Kerub — lugo lw’omu Kaldeyo
כָּרִיNoms propresKariens [Cariens]KÂRÎ abasirika b’e Kari|murhwe gw’abalanga mwami|abanya-Kari
כְּרִיתNoms propresKerithKERÎT lwîshi lwa Keriti|*Kerit* — luba e bushoshôkero bwa Yordani
כַּרְכֹּםFloresafranKARKOM|mirhi y’obuku|obuku — mburho baderha safran omu nfarasè
כַּרְכְּמִישׁNoms propresKarkémish [Karkémich]KARKEMÎSH|Karkemishi|Karkemish
כַּרְכַּסNoms propresKarkasKARKASH|Karkasi — muguma omu barhonyi, nshangi nda za mwami Asuerusi w’e Persi, lola Est 1.10
כִּרְכָּרָהFaunechameauKIRKÂRÂ|ngamiya|engamiya
כֶּרֶםFlorevigne [FF 188.190]KÊREM|emizabibu|mizabibu|lukoma lwa mizabibu|amashwa g’emizabibu|*ishwa*|*mashwa*|ishwa ly’emizabibu|*zabi­b*
כַּרְמִי-1Noms propresKarmiKARMÎ|Karmi — mugala wa Rubeni
כַּרְמִי-2Noms propresKarmiKARMÎ|Ka­rmi|Karmi
כַּרְמִי-3Noms propresKarmiKARMÎ|Karni
כַּרְמִי-4Noms propresKarmites, descendants de KarmiKARMÎ|omulala gwa Abakarmi
כַּרְמֶל-1Noms propresKarmelKARMEL|Karmeli|Karmel
כַּרְמֶל-2Noms propresCarmelKARMEL|Karmeli|Karmel
כַּרְמְלִיNoms propresde KarmelKARMELÎ|w’e Karmeli
כְּרָןNoms propresKerân [Keran]KERÂN|Kerani — mugala wa dishân, Dishani wa kuli bene Sheyiri
כַּרְשְׁנָאNoms propresKarshena [Karchena]KERSHENÂ’|Karshena — lola Est 1.14
כְּרֵתִי-1Noms propresKerétiens [Crétois, de Kaftor]KERÊTÎ|bene Kereti|bene Keret — Bantu b’e Kreti, Kaftor
כְּרֵתִי-2Noms propresKerétiens [Crétois]KERÊTÎ|abanya- Kereti|*keret*|*Kerit*
כֶּשֶׂב, כִּשְׂבָּהFaunemouton, brebis, bélier, agneau, taureauKÊSHEV KISHBÂ cibuzi|bibuzi|ecibuzi|ebibuzi|ngandabuzi|mwanabuzi|mpanzi|*hebe*|*buzi*|*panzi*|*byana*
כֶּשֶׂדNoms propresKèsed [Kessed]KÊSHED|Kesedi|Kesed — mugala wa Nahori, Nahor shakulûza wa bene Kaldeyo, Abakaldeya, Abanya-Kaldeya era munda Irak ali buno
כַּשְׂדִּיNoms propresChaldée, Chaldéen, BabylonienKASDÎ|Kaldeya|munya-Kaldeya|w’e Kaldeya|omuKaldeya|*kaldeya*|*Kalideya* — wa kuli Kesedi, Kesed mugala wa Nahor n’ecihugo cabo
כַּשְׂדִּיםÊtresastrologuesKASDÎM|abashonga|abalagwe|abalêba ebiri emalunga — lola Dan 2.2
כַּשָּׁףÊtresenchanteur, magicienKASHÂF|muhamuzi|abahamula|mukurungu|omukurungu|abashonga|abashasi
כֶּשֶׁףRituelsincantations, sorcelleriesKÊSHEF|balozi|kuloga|bulozi|abalozi|obulozi
כִּתִּיִּיםNoms propresKittimKITÎYIM|KITÎM|Kitimi|Abanya-Kitim|Kiti
כִּתְלִישׁNoms propresKitlish [Kitlich]KITLÎSH|Kitilishi|Kitlish — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
כֶּתֶרObjets réelscouronneKÊTER|cimanè|ecimanè|bimanè|ebimanè

Rhwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi yod kurhenga omu cihebraniya kuja omu nfarasè n’omu mashi. Termes bibliques sous la lettres yod de l’hébreu en français et en mashi

Rhwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi yod kurhenga omu cihebraniya kuja omu nfarasè n’omu mashi

Yumva bwinja ! obwandagala -mulongo : 1=Cihebraniya ; 2= kunganaci  oluderho lukolesibwe ; 3= luderho lwa buko buci ; 4=omu nfarasè kurhi lusomwa n’oku luderhwa ; 5=kurhi luhubulwa omu mashi na binwa bihi ludesire omu mashi : omu cihebraniya muli herufi ibirhi rhuyandika t : tet  ; tau ; hali herufi ibirhi rhuyandika k : caf ; qof, quf : herufi isharhu rhuyandika h : he ; het ; caf aha buzinda bw’ecinwa. Hali eherufi cihebraniya P erhengamwo zibirhi omu mashi : p ; f ; caf cihebraniya, arhegamwo zibirhi za mashi : k ; h w’ebiraka ; b cihebraniya anarhengemwo : b na v omu mashi.

Abalondana bashushana ci barhabula eci ngasi muguma amanyirwakwo, ntyo kwo endimi ziyorha, bwenêne Amashi n’Ecihebraniya. Comme les frères ou les soeurs se ressemblent mais gardent chacun des caractérisques qui les distinguent, ainsi se comportent les langues, surtout le mashi par rapport à l’hébreu.

1.     Nyiganyo w’ebishushana n’ebirhashushini omu lufabè : ressemblances et dissemblances

LatinHébeumashifrançaiskiswahiliturcSon approximatif
aא pas de sonaaaaa
b cבּb cb cb chb c : djè tchè
vבvvvv
gגּ גgggg gh sans son
dדּ דdddd
hהhhh 
wוwv ww vv w
zזzzzz
 חh hh‘hè
tטtttt
yיyyyy
kכּ  כ  ךK h kK ckkKè, ‘hè,khè
lלllll
mמ םmmmm
nנ    ןnnnn
sסssss
 ע sans son    ‘ 
P fפּ פ ףP fp  fp  fP fPè, fè
tsצּ צ ץ(ts) s zçts  s z tsè : comme mouche tsétsé
qקkqk 
rרr (rh)rrrRè, rhè
sשׂssss
scשׁshchshsShè, chè
th tתּ תtt   tht thttè,  thè

2.     Oku herufi zishimbana omu ngasi lufabe lurhôla ecikebu oku cilatini

A,b,c,d,e,f,g,h,i,j,k,l,m,n,o,p,q,r,s,t,u,v,w,,x,y, z

Hebrew_alphabet1Ordre alphabétique  hébreu selon la transciption française

images hébreu droite à gaucheC’ est l’écriture qui va de droite à gauche

La succession des lettres est la suivante :

Cf. http://hebreu-biblique.e-monsite.com/pages/version-sefarade/l-alphabet-hebraique-version-sefarade.html (13.05.2020)

24867399alphabet-hebraique-1bis-png succession des lettres
36947985alphabet-hebraique-2bis-png
72575202alphabet-hebraique-3bis-png
hébreucatégorieLect françaiseLecture en mashi et significations équivalentes
יַאֲזַנְיָה-1Noms propresYaazanya [Yazania]YA’AZANYÂ|Yaazanya|Yaazaniya|Yaazaniyahu — mugala wa Yeremiya wa kuli bene Rekabu, Rekab
יַאֲזַנְיָה-2Noms propresYaazanya [Yazania]YA’AZANYÂ|Yaazanya — mugala wa Azuru murhambo oku lw’omulêbi Yehezkel, Ezekieli
יַאֲזַנְיָהוּ-1Noms propresYaazanyahou [Yazania]YA’AZANYÂHÛ|Yazanyahu|Yaazanyahu — murhambo w’omurhwe gwa Yuda erhi barhenga buja e Babiloni bali lulîzibwe.
יַאֲזַנְיָהוּ-2Noms propresYaazanyahou [Yazania]YA’AZANYÂHÛ|Yazanyahu|Yaazanyahu — mugala wa Shafani mugula omu Israheli oku lw’omulêbi Hezkiel, Ezekieli
יָאִיר-1Noms propresYaïrYÂÎR|Yakiri|Yayiri|Yairi — wa kuli bene Menashè
יָאִיר-2Noms propresYaïrYÂÎR|Yayiri|Yakiri|Yairi — mucîranuzi omu Israheli (1126-1103)
יָאִיר-3Noms propresYaïrYÂÎR|Yayiri|Yairi — ishe wa Mardokeo
יְאֹר-1Noms propresNilYEOR|Nili|lwishi|lwîshi|olwîshi|olwishi|erwîshi
יְאֹר-2Objets réelsrivière, canauxYEOR|mibunda|mubunda|lwîshi|nyîshi|amîshi|emibunda|omubunda|*bunda*
יְאֹר-3Objets réelsla rivièreYEOR|lwîshi|lwishi
יְאֹר-4Objets réelstunnelYEOR|muloko|omuloko|ikolobera
יָאִרִיNoms propresYaïrite [Yaïr]YÂIRÎ|munya-Yairi|w’e Yairi — muntu oyûbaka e Yairi
יֹאשִׁיָּהNoms propresYoshiya [Yosia]YO’SHIYÂ|Yoshiya|Yoshiyahu|Yoziasi|Yoziyasi — mugala wa Sofoniya oku lw’omulêbi Zakariya
יֹאשִׁיָּהוּNoms propresJosiasYOSHIYÂHÛ|Yoziyasi|Yoshiyahu — mugala wa Amoni mwami omu Yudeya (640/39-609)
יְאָתְרַיNoms propresYeotraï [Yéatraï]YEOTRAY|Yeotrayi|Yeatrayi — mugala wa Zera wa kuli bene Libni w’oku bûko bwa Levi
יְבוּסNoms propresJébusYEBÛS|Yebusi — Yebus lyo lyali izini lya Yeruzalemu burhanzi, lola Bac 19.10
יְבוּסִיNoms propresJébusiteYEBÛSÎ|Yebuseni|Abayebusi|Abayebuseni|aba Yebuseni — bantu bayûbakaga aha Yebus ho Yeruzalemu amango ga mira
יִבְחָרNoms propresYivhar [Ibar]YIVHAR|Yibehari|Yivhar|Yibhar — mugala wa Daudi w’oku bûko bwa Yuda
יָבִין-1Noms propresYavîn [Yabin]YÂBÎN|YAVîN|Yabini|Yavin — mwami w’e Hatsor w’oku lwa Yozwe
יָבִין-2Noms propresYavîn [Yabin]YÂBÎN|YÂVÎN|Yabini|Yavîni — mwami w’e Hazori, Hasori, Hatsor oku lw’omucîranuzi Debora
יָבָלNoms propresYabalYÂBÂL|hîshi hitya|kagezi ka mîshi|mugezi gwa mîshi|Yabal — Yabal, y’îshe w’abahanda omu bifumba baja balusa ebishwekwa, lola Murh 4.20 mugala wa Lameki wa kuli bene Kayini
יִבְלְעָםNoms propresYivléâm [Ibléam]YIBEL’ÂM|Iblami|Ibleami|Ibleyami|Yibleam|Yibleyamu — lugo lwa baleviti omu lya Menashè, Manasè
יַבְנְאֵל-1Noms propresYavnéel [Yabné]Yebneeli|Yevneyeli — lugo omu lya Yuda
יַבְנְאֵל-2Noms propresYavnéel [Yabnéel]YAVNEÊL|Yabneeli|Yavneeli|Yabneyeli|Yabneel — nalwo lugo lw’omu ishwa lya Nefutali
יַבְנֵהNoms propresYavné [Yabné]YAVNÊ|Yabne|Yabnè — lugo lwa Bafilistini hofi na Tel Aviv wa buno 1948- ho Abayahudi bayakiraga, erhi Roma abashabira aka-yamuzinda e Yeruzalemu omu 70 enyuma za Kristu, omu 90 enyuma za Kristu bayalagaza olukalaba ly’ebitabu by’endagano ya Mira; bashugulamwo ebirhali omu cihebraniya, nka: 1Makabeyo, 2Makabeo, Obushinganyanya, Oburhimanya bwa Mwene Sira, na ngasi ahali ecigereki omu citabu ca Daniel n »eca Esteri. Basigalana bitabu 39 omu Ndagano ya mira, n’obwo ebyo balekaga Abayahudi bali emahanga n’Abakristu bakagibikolesa omu kubisoma omu bugashanize.
יִבְנִיָּהNoms propresYivniya [Ibnia]YIVNIYÂ|Ibiniya — shakulûza wa Meshulamu, Meshulami, Meshulâm w’oku bûko bwa Benyamini
יִבְנְיָהNoms propresYivneya [Ibnéya]YIVNEYÂ|Ibiniya — mugala wa Yerohamu, Yeroham w’oku bûko bwa Benyamini enyuma z’okurhenga omu buja bw’okululizibwa e Babiloni
יַבֹּקNoms propresYabboq [Yabboc]omugezi gwa Yaboki|Yaboki|*mugezi* *olubibi lwa Bene-Amoni*|olubibi lwa Bene-Amoni — lwîshi ci gunaligi mugezi bulya nka erhania lunagane
יְבֶרֶכְיָהוּNoms propresYevèrèkyahou [Yebérékia]YEVEREKYÂHÛ|Yeberekiyahu|Yeverekiyahu — îshe wa Zakariya oku l’omulêbi Yeshayahu, rhuderha Izaya.
יִבְשָׂםNoms propresYivsam [Ibsam]YIVSÂM|Yibusamu|Yibsam — mugala wa Tola w’oku bûko bwa Isakari
יָבֵשׁ-1Noms propresYavesh [Yabech]YÂVÊSH|Yabeshi|Yabeh|hyûmu|kantu kûmu
יָבֵשׁ-2Noms propresYavesh [Yabech]YÂVÊSH|Yabeshi|Yabesh — lugo lw’omu Galaadi
יִגְאָל-1Noms propresYiguéal [Igal]YIGÂL|lgali|Yigeali|Yigeal|Yigeyali — mugala wa Yozefu, Yuzufu ndolêrezi wa kuyenja muyênzi w’oku bûko bwa Isakari
יִגְאָל-2Noms propresYiguéal [Igal]YIGÂL|lgeyali|Yigeyali|Yigeyal — mugala wa Natani mulwi w’oku lwa Daudi
יִגְאָל-3Noms propresYiguéal [Igal]YIGÂL|Yigeyali|Yigeyal — wa kuli bene Zorobabeli w’okubûko bwa Yuda
יָגְבֳּהָהNoms propresYogbohaYOGBOHÂ|Yagoboha|Yogbeha|Yogibeha — lugo lw’omu ishwa lya Gadi
יִגְדַּלְיָהוּNoms propresYigdalyahou [Igdalia]YIGDALYÂHÛ|Yigdalyahu|Yigidaliyahu|Yigdaliya — ishe wa Hanani
יָגוּרNoms propresYagourYÂGÛR|Yaguri|Yagur — hantu h’omu ishwa lya Yuda
יָגְלִיNoms propresYogliYOGLÎ|Yogli — îshe w’omurhambo Buki w’oku bûko bwa Dani
יִדְאֲלָהNoms propresYidéala [Idala]YIDEALÂ|Ideala|Ideyala|Yideyala
יִדְבָּשׁNoms propresYidbash [Idbach]YIDBÂSH|Yidibashi|Yidbashi|Yidbash — mugala wa Etamu
ידה-1Attributslouer, confesserYDH|nakuza Nyamubâho|kukuza|okukuza|bene winyu banakukuze|Co carhuma nakukuza|bashenga izîno lyawe|kushenga|bakakuza izîno lyawe|Mukuze Nyakasane|*kuz*|*sheng*|*haramy*
ידה-2AttributsconfesserYDH|ahûne obwonjo oku caha|kuhûna obwonjo|Aroni anacîgashira kuli cirya cihebe|kucîgasha|bayish’ikacîyunjuza|kucîyunjuza|anahungame ecâha|kuhungama|okukuza Nyamubâho|*hûn* * obwonj*|*sheng*|*senger*|*cîgasha*|* *bwonj*
יִדּוֹNoms propresIddoYIDÔ|Ido|Yido — mugala wa Zakariya murhambo b’omu bûko bwa Menashè
יָדוֹןNoms propresYadôn [Yadon]YÂDÔN|Yadoni|Yadôn — muntu w’e Meronoti enyuma z’okurhenga ebwa kulilizibwa e Babiloni
יַדּוּעַ-1Noms propresYaddouaYADÛA|Yadua|Yaduwa
יַדּוּעַ-2Noms propresYaddouaYADÛÂ|Yadua|Yaduwa
יְדוּתוּןNoms propresYedoutounYEDÛTÛN|Yedutuni — mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku ngoma ya Daudi
יַדַּיNoms propresYaddaïYADAY|Yadayi — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדִידָהNoms propresYedidaYEDÎDÂ|Yedida|Yehudita — mwâli wa Adaya muka mwami Amoni nnina wa mwami Yoshiyahu, Yoziasi
יְדִידְיָהּNoms propresYedidya [Yedidia]YEDÎDYÂ|Yedidya
יְדָיָה-1Noms propresYedayaYEDÂYÂ|Yedaya — mugala wa Shimri bûko bwa Simeoni
יְדָיָה-2Noms propresYedayaYedaya — mugala wa Hamuraf, Hamurafi, Hamurapi enyuma z’okugaluka kurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדִיעֲאֵל-1Noms propresYediaëlYEDÎAÊL|Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mugala wa Benyamini
יְדִיעֲאֵל-2Noms propresYediaëlYEDÎAÊL|Yediyaeli|Yediyael — mugala wa Shimri mulwi w’oku ngoma ya Daudi
יְדִיעֲאֵל-3Noms propresYediaëlYEDÎAÊL|Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mulwi w’oku lwa Daudi
יְדִיעֲאֵל-4Noms propresYediaëlYEDÎAÊL|Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mugala wa Meshelemiyahu mulanzi wa muhango w’oku bûko bwa Levi
יִדְלָףNoms propresYidlafYIDLÂF|Yidilafu|Yidlafu|Yidlaf
יָדָעNoms propresYadaYÂDÂ|Yada — wa kuli bene Yerahmayeli, Yerahmeeli, Yerahmeel w’oku bûko bwa Yuda
יְדַעְיָה-1Noms propresYedayaYEDA’Â|Yedaya — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדַעְיָה-2Noms propresYedayaYEDA’Â|Yedaya — mudâhwa w’oku ngoma ya Daudi
יְדַעְיָה-3Noms propresYedayaYEDA’Â|Yadaya|Yedaya
יְדַעְיָה-4Noms propresYedayaYEDA’Â|Yedaya|Yadaya — muntu wa mango g’omulêbi Zakariya
יִדְּעֹנִיÊtresdivinationYIDE’ÔNÎ|ihano emwa abarherekêra abazimu|kudôsa ihano|Ngasi yeshi wagashanize emyomoka n’abazimu|kugashaniza emyomoka|orherekêra abazimu|kurherekêra abazimu|kulaguza|* *myomok*|* *laguz*|* *zimu*
יָהּNoms propresSeigneurYÂH|Nyakasane|YHWH|Nyamubâho|*nyamuz*|*nyakas*|*mubah* — Yah kuli kuyandika bwofi YHWH, ehyo hyofofi h’izino lya Nyakasane hinaboneke omu mazino manji e Buyahundi; kwo kuguma n’Abashi bayîrika mpu Aganze, kuderha Nnamâhanga AGANZE Andema, kuderha Nnâmahanga ANDEMA Akonkwa, kuderha Nnâmahanga AKONKWA Nshokano, kuderha Nshokano ya Nnamahanga kandi kwo kuguma kula Abanya-Rwanda bajira IMANA omu mazino gabo manji. engeso wa Afrika ziba hofi bwenene n’ez’abantu b’omu Bibliya.
יָהְדָּיNoms propresYahdaï [Yadaï]YAHDÂY|Yadayi|Yahdayi — wa kuli bene Kalebu
יֵהוּא-1Noms propresJéhu [Yéhou]YÊHÛ|Yehu — mugala wa Hanani mulêbi
יֵהוּא-2Noms propresJéhuYÊHÛ|Yehu — mugala wa Yoshafati mwami w’Israheli (841-814)
יֵהוּא-3Noms propresYéhouYÊHÛ|Yehu — wa kuli bene Yerahmeyeli bûko bwa Yuda
יֵהוּא-4Noms propresJéhu [Yéhou]YÊHÛ|Yehu — mugala wa Yoshibiya w’oku bûko bwa Simeoni
יֵהוּא-5Noms propresYéhouYÊHÛ|Yehu — w’e Anatoti mulwi w’oku lwa Daudi
יְהוֹאָחָז-1Noms propresYoakhaz [Joachaz]YEHÔÂHÂZ|Yowakazi|Yowahazi — mugala wa mwami Yehu w’Israheli (814-798)
יְהוֹאָחָז-2Noms propresYoakhaz [Joachaz]YEHÔÂHÂZ|Yowahaz|Yowahazi|Yoyakazi|Yoziyasi|Yehowakazi — mugala wa mwami Yoshiyahu, Yoziasi (609)
יְהוֹאָחָז-3Noms propresYoakhaz [Ahazia]YEHÔÂHÂZ|Yowahaz|Yowahazi|Yoyakazi — mugala wa mwami Yoram mwami w’e Yudeya (841)
יְהוֹאָשׁ-1Noms propresJoasYEHÔÂSH|Yoash|Yowash — mugala wa Ahaziasi, Yowahazi
יְהוֹאָשׁ-2Noms propresJoasYEHÔÂSH|Yoash — mugala wa Yowahazi, Yowakazi, mwami omu Yudeya (798-781)
יְהוּדNoms propresYehoudYEHÛD|Yehudi|Yehud — eri izino lya muyahudi, kwo liri kula wakanayirika omwana w’omushi erya Mushi, erya Mukongo. Ciru nkengire eku emwirhu eba omwana bahaga izino lya Muzayirwa oku lwa Mobutu, amango ahindulaga ecihugo mpu cikola Zaire.
יְהוּדָה-1Noms propresJudaYEHÛDÂ|Yuda — mugala wa Yakobo cûbaka c’obûko bwa Yuda omu Israheli izino lirimwo bigabi bibirhi: YHW: murhondero izino lya Nyamuzinda YHWH YDH: kukuza, kuharamya
יְהוּדָה-2Noms propresJuda, YehoudaYEHÛDÂ|Yuda|Yehuda — bantu banji baligwerhe eryo izîno
יְהוּדִי-1Noms propresde Juda, Judéen, JuifYEHÛDÎ|Abayahudi|Muyahudi|bayahudi|omuyahudi|w’oku bûko bwa Yuda|*lubaga* *yahud*|*yahud*|*Yud*
יְהוּדִי-2Noms propresJuif, hébreuYEHÛDÎ|cihebraniya|cihabraniya|mayahudi|maharamiya|ciyahudi|Yehudi|lulimi lw’e Yuda|lulimi lw’e Yudeya|olubaga lw’e Yeruzalemu|lulimi lwa Bayahudi — eryo izino liyerekire kandi ngasi wa kuli bene Israheli
יְהוּדִי-3Noms propresen judéen, la langue des Juifs, en hébreuYEHÛDÎ|lulumi lw’Abayahudi|lulimi lw’e Yudeya|Yehudi — Yehudi mugala ye Netaniya, murhambo w’oku lwa mwami Yehoyakim
יְהוּדִיתNoms propresYehoudithYEHÛDÎT|Yehudita — muka Ezau mwâli wa Bêri eli izino kuli kuderha « MUYAHUDI »
יהוהNoms propresÉternel, YawehYHWH|ADÔNÂY|Nyakasane|Nyamubâho|Nnawirhu|Nnahamwirhu|Muhanyi|Yagirwa|izîno lya Nyamuainda — kuli YHWH hali abayushula mpu « Nyamuzinda w’Israheli ». ci bulya Nyamuzinda aba muguma yene kurhali kwa bulagirire rhuyushule mpu « w’Israheli »
יְהוֹזָבָד-1Noms propresYehozavad [Yozabad]YEHÔZÂVÂD|Yehozabadi — mugala wa Shomeri, Shimrit mwambali wa Yoash, mwami w’omu Yudeya
יְהוֹזָבָד-2Noms propresYehozavad [Yozabad]YEHÔZÂVÂD|Yozabadi — mwene Obedi-Edomu meleviti oku lwa Daudi
יְהוֹזָבָד-3Noms propresYehozavad [Yozabad]YEHÔZÂVÂD|Yehozabadi — murhambo wa basirika oku lwa Yoshafat, Jozafati
יְהוֹחָנָן-1Noms propresYehohanân [Yohanan]YEHÔHÂNÂN|Yohanani — mugala wa Meshelemiyahu mulanzi wa mihango w’oku ngoma ya Daudi
יְהוֹחָנָן-2Noms propresYehohanân [Yohanan]YEHÔHÂNÂN|Yehohanani — murhambo wa basirika oku ngoma ya Yoshafat
יְהוֹחָנָן-3Noms propresYehohanân [Yohanan]YEHÔHÂNÂN|Yerohanani — îshe wa Ismaeli murhambo wa basirika oku lwa mwami-kazi Ataliya
יְהוֹחָנָן-4Noms propresYehohanân [Yohanan]YEHÔHÂNÂN|Yehohanani — îshe wa Azariyahu murhambo bûko bwa Efrayimu oku ngoma ya Ahaz
יְהוֹחָנָן-5Noms propresYehohanân [Yohanan]YEHÔHÂNÂN|Yohana|Yohanani — bantu banji bagwerhe eri izîno enyuma w’ourhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹיָדָע-1Noms propresYehoyada [Yoyada]YEHÔYÂDÂ|Yehoyada — îshe wa Benayahu mulwi, buzinda murhambo ashuba murhambo w’omurhwe gwa mwami Salomoni
יְהוֹיָדָע-2Noms propresYehoyada [Yoyada]YEHÔYÂDÂ|Yehoyada — mudâhwa oku ngoma ya mwami-kazi Ataliya na mwami Yowash, Yoash, Yoziasi omu Yuda
יְהוֹיָדָע-3Noms propresYehoyada [Yoyada]YEHÔYÂDÂ|Yehoyada — mugala wa Eliashib mudâhwa mukulu enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹיָכִיןNoms propresYoyakîn [Joakin]YEHÔYÂKÎN|Yoyakini|Yoyakin|Yehoyakin — mugala wa Yoshiyahu, Yoziasi mwami w’omu Yudeya (597)
יְהוֹיָקִיםNoms propresYoyaqim [Joaquim]YEHÔYÂKÎM|Yehoyakimu|Yehoyakim — mugala Yehoshiyahu, yerigi Yoziasi
יְהוֹיָרִיב-1Noms propresYehoyariv [Yoyarib]YEHÔYÂRÎV|Yoyaribu|Yehoyariv|Yehoyarib — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹיָרִיב-2Noms propresYehoyariv [Yoyarib]YEHÔYÂRÎV|Yehoyaribu|Yehoyariv|Yehoyarib — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
יְהוּכַלNoms propresYehoukal [Youkal]YEHÛKÂL|Yehukali|Yehukal — mugala wa Shelemiya munya-buhashe w’oku ngoma ya Sedekiyahu, yerigi Sedekiasi
יְהוֹנָדָב-1Noms propresYonadav [Yonadab]YEHÔNÂDÂV|Yonadabu — mugala wa Shimeya alondana bona Daudi
יְהוֹנָדָב-2Noms propresYonadav [Yonadab]YEHÔNÂDÂV|Yonadabu|Yehonadabu|Yehonadav|Yehonadab — mugala wa Rekabu shakulûza w’Abarekabiti, bene Rekabu, mulala gwa Rekabu.
יְהוֹנָתָן-1Noms propresJonathan [Jonatan]YEHÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân — mûgala wa Saulu w’oku bûko bwa Benyamini
יְהוֹנָתָן-2Noms propresJonathan [Yonatan]YEHÔNÂTÂN|Yehonatani|Yehonatân — mugala wa Abiyatar bûko bwa Levi
יְהוֹנָתָן-3Noms propresYehonatân [Yonatan]YEHÔNÂTÂN|Yehonatani|Yehonatân|Yonatani|Yonatân — mugala wa Shimea, Shimeya w’oku bûko bwa Yuda
יְהוֹנָתָן-4Noms propresYehonatân [Yonatan]YEHÔNÂTÂN|Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — mulwi w’oku ngoma ya Daudi
יְהוֹנָתָן-5Noms propresYonatân [Yonatan]YEHÔNÂTÂN|Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — mwandisi w’oku lwa Sedekiyahu
יְהוֹנָתָן-6Noms propresYonatân [Yonatan]YEHÔNÂTÂN|Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — bantu banji baligwerhe eri izîno
יְהוֹסֵףNoms propresJosephYEHÔSÊF|Yehosef|Yosef|Yozefu|Yuzufu — mugala wa Yakobo îshe wa Efrayimu na Menashè, Manasè
יְהוֹעַדָּהNoms propresYehoadda [Yoadda]YEHÔADÂ|Yehoada|Yoada|Yowada — mugala wa Ahaz w’oku bûko bwa Benyamini
יְהוֹעַדָּןNoms propresYehoaddân, Yehoaddîn [Yoaddan]YEHÔADÂ|Yehodani|Yehoadani|Yehowadani — muka mwami Yoash nina wa mwami Amaziyahu, Amazia
יְהוֹצָדָקNoms propresYehosadaq [Yossadac]YEHÔTSÂDÂK|Yehotsadak|Yehozadaki — mudahwa mukulu w’oku bûko bwa Levi enyuma w’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹרָם-1Noms propresYoramYEHÔRÂM|Yorami|Yoramu|Yoram — mugala wa Toyi mwami w’e Hamati
יְהוֹרָם-2Noms propresYoram [Joram]YEHÔRÂM|Yehorami|Yorami|Yoram|Yehoram|Yoramu — mugala wa Yoshafat, mwami omu Yuda (848-841)
יְהוֹרָם-3Noms propresYoram [Joram]YEHÔRÂM|Yehorami|Yehoram|Yoram|Yorami — mugala wa mwami Ahab, mwami omu Israheli (852-841)
יְהוֹשֶׁבַעNoms propresYehoshèva [Yochéba]YEHÔSHEVA|Yehosheba|Yosheba — mwâli wa Yehorami, Yorami
יְהוֹשַׁבְעַתNoms propresYehoshavath [Yochéba]YEHÔSHEVA|Yehoshaba|Yehoshaba|Yehoshabat — mwâli wa Yorami, Yehorami
יְהוֹשָׁפָט-1Noms propresYehoshafath [Yochafath]YEHÔSHÂFÂT|Yehoshafati|Yehoshafat|Yozafati — mugala wa Ahilud mubisi wa nganîro n’amandiko w’oku ngoma ya mwami Daudi
יְהוֹשָׁפָט-2Noms propresYehoshafath [Yochafath]YEHÔSHÂFÂT|Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — mugala wa Paruah munya-buhashe oku ngoma ya mwami Salomoni
יְהוֹשָׁפָט-3Noms propresJosaphatYEHÔSHÂFÂT|Yozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — mugala wa Asa mwami w’omu Yudeya (870)
יְהוֹשָׁפָט-4Noms propresJosaphat [Yochafath]YEHÔSHÂFÂT|Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — îshe wa Yehu, mwami w’omu Israheli
יְהוֹשָׁפָט-5Noms propresLe Seigneur juge, JosaphatYEHÔSHÂFÂT|Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat|kabanda ka Yozafati|mabanda ka Kedroni — kabanda ka Yozafati kabanda ka Kedronii kuli kuderha NYAKASANE YE MUCIRANUZI, Nyamuzinda olutwa e bushoshôkero bwa Yeruzalemu
יְהוֹשׁוּעַ-1Noms propresJosuéYEHÔSHÛA|Yozwe|Yozwè|Yehoshua|YEHOSHUWA — eri izîno kuli kuderha « Nnâmahanga Aciza » ACIZA
יְהוֹשׁוּעַ-2Noms propresJosué [Yochoua]YEHÔSHÛA|Yehoshuwa|Yehoshua|Yoshwa|Yozwè|Yozwe
יְהוֹשׁוּעַ-3Noms propresJosué, JosiasYEHÔSHÛA|Yozwe|Yoziasi|Yozwè
יְהוֹשׁוּעַ-4Noms propresJosué [Yéchoua]YEHÔSHÛA|Yozwe|Yozwè|Yeshuwa
יְהַלֶּלְאֵל-1Noms propresYehallélelYEHALELÊL|Yehaleleyeli|Yehalleyel — muntu w’omu bûko bwa Yuda
יְהַלֶּלְאֵל-2Noms propresYehallélelYEHALELÊL|Yehaleleyeli|Yehaleeli|YEHALELEYEL — Muntu wa bûko bwa Levi oku lwa Hezekiyahu, baderha Ezekiasi
יָהֲלֹםObjets réelspierre précieuse, jaspe, diamant, jade, émeraudeYEHALOM|enofeli,|esafira|ealimasi — ibuye lya ngulo ndârhi
יַהַץNoms propresYahça [Yahas]YAHATS|Yahasi|Yahats|Yahas — lugo lwa balaviti omu ishwa lya Rubeni
יַהְצָהNoms propresYahça [Yahas]YAHTSÂ|YAHZÂ|Yahasi|Yahatsa|Yahasa — lugo lwa baleviti omu lya Rubeni
יוֹאָב-1Noms propresJoabYÔÂV|Yowabu|Yoab|YOAV — mugala wa Tseruya, Seruya, mwâli wabo Daudi murhambo w’omurhwe gwa Daudi
יוֹאָב-2Noms propresYoav [Joab]YÔÂV|Yowabu|Yoab|Yoav — mugala wa Seraya cûbaka Kabanda(ka-Abalenga, Kabanda-ka-Abakozi w’oku bûko bwa Yuda
יוֹאָב-3Noms propresYoav [Yoab]YÔÂV|Yowabu|Yoav — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwe e Babiloni.
יוֹאָח-1Noms propresYoah [Yoa]YÔÂH|Yowahe|Yowah|YOWA — mugala wa Asaf mulanzi wa manfiko, enganîro n’empiriri oku ngoma ya Hezekiyahu, Ezekiasi
יוֹאָח-2Noms propresYoah [Yoa]YÔÂH|Yowahe|Yowah|Yowa — mugala wa Zima wa kuli bene Libni w’oku bûko bwa Levi
יוֹאָח-3Noms propresYoah [Yoa]YÔÂH|Yowahe|Yowah|Yowa — mugala wa Obedi-Edomu mulanzi wa muhango w’oku bûko bwa Levi w’oku ngoma ya Daudi
יוֹאָח-4Noms propresYoah [Yoa]YÔÂH|Yowahe|Yowah|Yowa|Yoha — mugala wa Yohazi, Yowahaz mubisi wa mandiko, enganîro, n’empiriri oku ngoma ya Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹאָחָז-1Noms propresYoakhaz [Joachaz]YÔÂHÂZ|Yowakazi — mugala wa Yehu oku ntebe y’Israheli omu 814
יוֹאָחָז-2Noms propresYoahaz [Joachaz]YÔÂHÂZ|Yohazi|Yowahazi|Yowahaz — îshe wa Yoha, rhuderha Yowakazi mubisi wa mandiko, enganmiro n’empiriri oku bwami oku ngoma ya Yosiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹאָחָז-3Noms propresYoakhaz [Joachaz]YÔÂHÂZ|Yehowakazi|Yowakazi — mugala wa Yoziahu, rhuderha Yoziasi mwami omu Yuda (609)
יוֹאֵל-1Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Samweli shakulûza wa Hemani w’oku bûko bwa Yuda
יוֹאֵל-10Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoweli|Yowel — wa kuli bene Kehati w’oku bûko bwa Levi oku ngoma ya Hezekiyahu, rhuderha Ezekiasi mwami omu Israheli
יוֹאֵל-11Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoweli|Yowel — muntu w’enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹאֵל-12Noms propresJoëlYÔÊL|Yoweli|Yowel — mugala wa Petuweli ye Mulêbi YOWELI oyo. Olya waderhaga, erhi: « Arhali myambalo yinyu yo mushharhulage, ci murhima gwinyu gwo mukwanine okuhindula…. lola Yow 2.13
יוֹאֵל-2Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yaheli|Yoweli|Yowel|Yoheli — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יוֹאֵל-3Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheli|Yoweli|Yowel — muntu w’oku bûko bwa Rubeni
יוֹאֵל-4Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheli|Yoweli|Yowel — muntu w’omu bûko bwa Gadi
יוֹאֵל-5Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Azariyahu, rhumuderha Azariasi shakulûza wa Hemani w’oku bûko bwa Levi
יוֹאֵל-6Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — muga wa Yizrahya w’oku bûko bwa Isakari
יוֹאֵל-7Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mulumuna wa Natani mulwi oku lwa Daudi
יוֹאֵל-8Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Laedani, Layedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יוֹאֵל-9Noms propresYoël [Joël]YÔÊL|Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Pedayahu murhambo w’oku bûko bwa Menashè oku ngoma ya Daudi
יוֹאָשׁ-1Noms propresYoash [Yoach]YÔÂSH|Yoash|Yowashi|Yowash — îshe wa Gideoni, rhuderha Gedeoni mucîranuzi omu Israheli bûko bwa Menashè
יוֹאָשׁ-2Noms propresYoash [Yoach]YÔÂSH|Yoash|Yowashi|Yowash — mugala wa Ahab, rhumuderha Akabi, Akab, mwami omu Israheli
יוֹאָשׁ-3Noms propresJoasYÔÂSH|Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mugala wa Ahaziyahu, rhuderha Okoziyasi, mwami omu Yuda (835-796)
יוֹאָשׁ-4Noms propresJoasYÔÂSH|Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mugala wa Yehowahaz, rhuderha Yowakazi, mwami omu Israheli (798-782)
יוֹאָשׁ-5Noms propresYoash [Yoach]YÔÂSH|Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — muntu w’oku bûko bwa Yuda
יוֹאָשׁ-6Noms propresYoash [Yoach]YÔÂSH|Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mulwi oku ngoma ya Daudi
יוֹבNoms propresYov [Issakar]YÔV|Yov|Yob|Yovu|Yobu — mugala wa Isakari
יוֹבָב-1Noms propresYovav [Yobab]YÔVÂV|Yobabu|Yobab — mugala wa Yoktân, Yoktani, rhuderha Yokotani wa kuli ben Semu
יוֹבָב-2Noms propresYovav [Yobab]YÔVÂV|Yobabu|Yobab|Yobabi — mwami omu Edomu
יוֹבָב-3Noms propresYovav [Yobab]YÔVÂV|Yobabu|Yobab|Yobabi — mwami w’e Madôn, rhuderha Madoni
יוֹבָב-4Noms propresYovav [Yobab]YÔVÂV|Yobabu|Yobab|Yobabi — mugala wa Shaharayim, Shaharayimu w’oku bûko bwa Benyamini
יוֹבָב-5Noms propresYovav [Yobab]YÔVÂV|Yobabu|Yobab|Yobabi — mugala wa Elipaali mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יוּבָלNoms propresYoubal [Yabal]YÛVÂL|Yubal|Yubali — mugala wa Lameki wa kuli bene Kayini
יוֹבֵלDiverscorne, année d’acquittementYÔVÊL|mwaka mutagatifu|ihembe lya ngandabuzi|mwaka gwa kubabalira emyenda|mwaka gwa kushwekûla abali omu mpamikwa|mwaka ngasi mujamuguma ashubire emwabo|mwaka gwinyu gw’okushagaluka|mwaka gwa bushagaluke|mwaka gw’obushagaluke|*hembe* *|*shagaluk*|*kucishinga*
יוֹזָבָד-1Noms propresYozavad [Yozabad]YOZÂVÂD|Yozava|Yuzabad|Yozabadi — mugala wa Shimeati, Shimeyati mushizi wa mwami Yoash w’omu Yuda
יוֹזָבָד-2Noms propresYozavad [Yozabad]YÔZÂVÂD|Yozavad|Yozavadi|Yozavad — mulwi wa bûko bwa Benyamini oku ngoma ya Daudi
יוֹזָבָד-3Noms propresYozavad [Yozabad]YÔZÂVÂD|Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — mulwi w’oku bûko bwa Menashè oku ngoma ya Daudi
יוֹזָבָד-4Noms propresYozavad [Yozabad]YÔZÂVÂD|Yozavad|Yozavadi|Yozabadi
יוֹזָבָד-5Noms propresYozavad [Yozabad]YÔZÂVÂD|Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — muleviti oku lwa Yoash, rhuderha Yoziasi
יוֹזָבָד-6Noms propresYozavad [Yozabad]YÔZÂVÂD|Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — banji bagwerhe eryo izîno enyumaz’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹחָא-1Noms propresYohaYÔH’Â|Yoha — mugala wa Beriya mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יוֹחָא-2Noms propresYohaYÔH’Â|Yoha — mulwi oku ngoma ya Daudi
יוֹחָנָן-1Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — mugala wa Kareahi, Kareyahi, Kareyah murhambo w’omurhwe gwa Yuda amango Bene-Israheli bali balulizibwe e Babiloni
יוֹחָנָן-2Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — mugala wa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹחָנָן-3Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — wa kuli bene Zorobabeli w’oku bûko bwa Yuda
יוֹחָנָן-4Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — mugala wa Azariyahu, rhuderha Azariasi mudâhwa mukulu w’oku bûko bwa Levi
יוֹחָנָן-5Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — mulwi oku ngoma ya Daudi w’oku bûko bwa Benyamini
יוֹחָנָן-6Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — munya-Gadi mulwi oku lwa Daudi
יוֹחָנָן-7Noms propresYohanân [Yohanan]YÔHÂNÂN|Yohanani|Yohanân — banji bali bagwerhe elyo izîno enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָדָע-1Noms propresYoyadaYÔYÂD’Â|Yoyada — mugala wa Basea,Baseyah akagishoshêra enkuta, ebyôgo enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָדָע-2Noms propresYoyadaYÔYÂD’Â|Yoyada
יוֹיָכִיןNoms propresYoyakîn [Joakin]YôYÂKÎN|Yoyakin|Yoyakini|Yoyakîn — mwene Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi mwami w’e Yudeya omu 597
יוֹיָקִיםNoms propresYoyaqim [Yoyaquim]YÔYÂKÎM|Yoyakim|Yoyakimu|Yoyakimi — mudahwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-1Noms propresYoyariv [Yoyarib]YÔYÂRÎV|Yeribi|Yoyariv|Yoyaribi — muntu w’enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-2Noms propresYoyariv [Yoyarib]YÔYÂRÎV|Yoyariv|Yoyarib|Yoyaribu|Yoyaribi — mugala wa Zakariya bûko bwa Yuda enyuma w’okrhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-3Noms propresYoyariv [Yoyarib]YÔYÂRÎV|Yoyariv|Yoyarib|Yoyaribi|Yoyaribu — mudâhwa w’oku bûko bwa Levi enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹכֶבֶדNoms propresYokèvèd [Yokébed]YÔKÊVED|Okevedi|Yokeved|Yokabeda — nnina wa Musa w’oku wa bûko bwa Levi
יוּכַלNoms propresYoukalYÛKAL|Yukal|Yukali — mugala wa Shelemiya munyabuhashe oku ngoma ya Sedekiyahu, rhuderha Sedekiasi
יָוָןNoms propresYavân [Yavan]YÂVÂN|Yavani|Yavân — mugala wa Yafet
יוֹנָדָב-1Noms propresYonadav [Yonadab]YÔNÂDÂV|Yonadabu|Yonadab|Yehonadab — mugala wa Shimeya, Shimea mwene wabo Daudi
יוֹנָדָב-2Noms propresYonadav [Yonadab]YÔNÂDÂV|Yonadabu|Yonadab — mugala wa Rekabu shakulûza wa Abarekabiti, mulala gwa Rekabu
יוֹנָה-1Faunecolombe, pigeon, tourterelleYÔNÂ|engûku|ngûku|njiwa
יוֹנָה-2Noms propresJonasYÔNÂ|Yona — mugala wa Amitayi olya mulêbi Nnâmahanga arhumaga e Ninive
יְוָנִיNoms propresYavân [Grec]YEVÂNÎ|Mugreki|Bayavaniti|bene Yâvân — wa kuli bûko bwa Yavân, Yavani. Ye mugereki oyo
יוֹנָתָן-1Noms propresJonathan [Jonatan]YÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-2Noms propresJonathan [Yonatan]YÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-3Noms propresYehonatân [Yonatan]YÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-4Noms propresYehonatân [ Yonatan]YÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân|Yehonatân
יוֹנָתָן-5Noms propresYonatân [Yonatan]YÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-6Noms propresYonatanYÔNÂTÂN|Yonatani|Yonatân
יוֹסֵף-1Noms propresJosephYÔSÊF|Yozefu|Yozef — mugala wa Yakobo îshe wa Efrayimu na Menashè
יוֹסֵף-2Noms propresJosephYÔSÊF|Yozefu|Yozef — îshe wa Yigali w’oku bûko bwa Isakari
יוֹסֵף-3Noms propresJosephYÔSÊF|Yozefu|Yozef — mugala wa Azafi mwîmbiza oku ka-Nyamuzinda w’oku ngoma ya Daudi
יוֹסֵף-4Noms propresJosephYÔSÊF|Yozefu|Yozef — bantu banji baligwerhe eri izîno
יוֹסִפְיָהNoms propresYosifya [Yossifia]YÔSIFYÂ|Yosifya — ishe wa muntu muguma w’enyuma ly’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹעֵאלָהNoms propresYoélaYÔ’ÊLÂ|Yowela|Yoela — mulwi oku lwa Daudi w’oku bûko bwa Benyabini lola WLC 1Nga 12.7 na BHS 1Nga 12.8
יוֹעֵדNoms propresYoëdYÔÊD|Yowed|Yowedi|Yoedi|Yoed — mugala wa Pedaya shakulûza wa Shalu w’oku bûko bwa Benyamini
יוֹעֶזֶרNoms propresYoèzèr [Yoézer]YÔ’ÊZER|Yowezeri|Yowezer|Yoezeri|Yoezer — mulwi oku ngoma ya Daudi w’oku bûko bwa Benyamini
יוֹעָשׁ-1Noms propresYoash [Yoach]YÔ’ÂSH|Yowashi|Yowash — mugala wa Bekeri w’oku bûko bwa Benyamini
יוֹעָשׁ-2Noms propresYoash [Yoach]YÔ’ÂSH|Yowashi|Yowash|Yoashi|Yoash — munya-buhashe oku ngoma ya Daudi
יוֹצָדָקNoms propresYosadaq [Yossadac]YÔTSÂK|Yosadaki|Yosadak|Yotsadaki|Yotsadak|Yozadaki|Yozadak — mugala wa Seraya mudâhwa mukulu w’oku bûko bwa Levi omu mango bene Israheli bali balulizibwe e Babiloni
יוֹקִיםNoms propresYoqim [Yoquim]YÔKÎM|Yokimu|Yokim — muntu w’omu bûko bwza Yuda
יוֹרָהNoms propresYoraYÔRÂ|Yora — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹרַיNoms propresYoraïYÔRAY|Yorayi — muntu w’oku bûko bwa Gadi
יוֹרָם-1Noms propresYoram [Joram]YÔRÂM|Yoramu|Yoram
יוֹרָם-2Noms propresYoram [Joram]YÔRÂM|Yoramu|Yoram
יוֹרָם-3Noms propresYoram [Joram]YÔRÂM|Yoramu|Yorami|Yoram
יוֹרָם-4Noms propresYoram [Joram]YÔRÂM|Yorami|Yoramu|Yoram
יוּשַׁב חֶסֶדNoms propresHashouva [Hachouba]YÛSHAV-HÊSED|Hashuba|Yushabu-Hesedi|Yushav-Hesed — mugala wa Zerobabeli w’oku bûko bwa Yuda
יוֹשִׁבְיָהNoms propresYoshivya [Yochibia]YÔSHIVYÂ|Yoshibiya|Yoshivya — mugala wa Seraya w’oku bûko bwa Simeoni
יוֹשָׁהNoms propresYosha [Yocha]YÔSHÂ|Yosha — mugala wa Amaziyahu, rhuderha Amaziasi bûko bwa Simeoni
יוֹשַׁוְיָהNoms propresYoshawya [Yochavia]YÔSHAVYÂ|Yoshavya|Yoshaviya
יוֹשָׁפָט-1Noms propresYoshafath [Yochafath]YÔSHÂFÂT|Yoshafati|Yoshafat — mulwi w’oku ngoma ya Daudi
יוֹשָׁפָט-2Noms propresYoshafath [Yochafath]YÔSHÂFÂTi|Yoshafati|Yoshafat — mudâhwa w’oku lwa Daudi
יוֹתָם-1Noms propresYotamYÔTÂM|Yotami|Yotam — mugala wa Gedeoni, rhuderha Gedeoni, oderhwa Yerubali, Yerubaali w’oku bûko bwa Menashè, rhuderha mpu Manasè
יוֹתָם-2Noms propresYotamYÔTÂM|Yotami|Yotam — mugala wa Azariyahu, rhuderha Azariyasi, Oziyasi Yotami alo mwami omu Yuda omu 740; go mango Oziasi afaga omulêbi Izaya abonekerwa omu ka-Nyamuzinda, lola Iz 6
יוֹתָם-3Noms propresYotamYÔTÂM|Yotamu|Yotami — wa kuli bene Kalebu w’oku bûko bwa Yuda
יְזִיאֵלNoms propresYeziël [Yeziel]YEZÎÊL|Yezieli|Yeziel — mulwi oku lwa Daudi w’oku bûko bwa Benyamini
יְזִיָּהNoms propresYizziya [Izia]YEZIYÂ|Yeziya|Yiziya — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָזִיזNoms propresYazizYÂZÎZ|Yazizi|Yaziz — muhagariti, wa kuli bene wabo Hagari munya-buhashe oku lwa Daudi
יִזְלִיאָהNoms propresYizlia [Izlia]YIZLÎ’Â|Yiziliya — mugala wa Elipaali mugula wa milala w’buko bwa Benyamini
יְזַנְיָהNoms propresAzarya [Yezania]YEZANYÂ|Yezaniya|Azariya — mugala wa Hoshaya murhambo wa murhwe gwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְזַנְיָהוּNoms propresYezanyahou [Yazania]YEZANYÂHÛ|Yezaniyahu|Yezanyahu — murhambo w’omurhwe gwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִזְרָחNoms propresYizrahite [clan d’Izra]YIZRAH|Izrah|Izra|Yizra|w’obûko bwa Izra — wa kuli Yizra erhi oyûbaka e Yizra
יִזְרַחְיָה-1Noms propresYizrahya [Izrahia]YIZRAHYÂ|Yiziraya|Yizirahya|Yizrahya — mugala wa Uzi w’oku bûko bwa Isakari
יִזְרַחְיָה-2Noms propresYizrahya [Izrahia]Yiziraya|Yizirahya|Yizrahya — muntu wa buko bwa Levi enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Bqbiloni
יִזְרְעֶאל-1Noms propresIzréel [Jizréel]YIZRE’E’L|Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-2Noms propresIzréel [Jizréel]YIZR’E’L|Yizreeli|Yizreheli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-3Noms propresIzréel [Jizréel]YIZR’E’L|Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-4Noms propresIzréel [Jizréel]YIZR’E’L|Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֵאלִיNoms propresd’Izréel [Jizréel]YIZR’E’LÎ|Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יַחְדּוֹNoms propresYahdo [Yado]Yahdo|Yado|Yahado — mugala wa Buzi w’oku bûko bwa Gadi
יַחְדִּיאֵלNoms propresYahdiël [Yadiel]YAHDÎÊL|Yadiyeli|Yahdiyeli — mugula wa milala w’oku bûko bwa Menashè
יֶחְדְּיָהוּ-1Noms propresYèhdeyahou [Yédia]YEHDEYÂHÛ|Yediya|Yehdeyahu
יֶחְדְּיָהוּ-2Noms propresYèhdeyahou [Yédia]YEHDEYÂHÛ|Yediya|Yehdeyahu
יַחֲזִיאֵל-1Noms propresYahaziël [Yaziel]Yahazieli|Yahaziel|Yahaziyeli — mulwi wa bûko bwa Benyamini oku ngoma ya Daudi
יַחֲזִיאֵל-2Noms propresYahaziël [Yaziel]Yahazieli|Yahaziel|Yahaziyeli — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
יַחֲזִיאֵל-3Noms propresYahaziël [Yaziel]Yaziyeli|Yahaziyeli|Yahaziyel
יַחֲזִיאֵל-4Noms propresYahaziël [Yaziel]Yaziyeli|Yahazieli|Yahaziyeli|Yahaziyel — mugala wa Zakariya muleviti oku ngoma ya mwami Yehoshafati, rhuderha Yozafati
יַחֲזִיאֵל-5Noms propresYahaziël [Yaziel]Yaziyeli|Yahaziyeli|Yehazieli|Yahaziyel — îshe wa Shekaniya wa kulu bene Zatu enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwae Babiloni
יַחְזְיָהNoms propresYahzeya [Yazia]Yahazya|Yahzeya — mugala wa Tioka, Tiyoka enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחֶזְקֵאל-1Noms propresYehezqel [Ézékiel]YEHEZKÊ’L|Ezekiyeli|Yehezkiyeli|Yehezkel — mudahwa w’oku lwa mwami Daudi
יְחֶזְקֵאל-2Noms propresEzéchiel [Ézékiel]YEHEZKÊ’L|Ezekiyeli|Yehezkiyeli|Yehezkel|Yehazkel — mugala wa Buzi, Bûz mudâhwa na mulêbi
יְחִזְקִיָּה-1Noms propresEzékias [Ézékias]YEHIZKIYÂ|Yehizkiya|Yehizkiyahu|Ezekiasi — mugala wa Ahaz, rhuderha Akazi, mwami omu Yuda omu 716
יְחִזְקִיָּה-2Noms propresYehizqiya [Yehizquia]YEHIZKIYÂ|Yehizkiya|Yehizkiyahu|Ezekiyasi|Ezekiasi — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחִזְקִיָּהוּ-1Noms propresEzékias [Ézékias]YEHIZKIYÂHÛ|Yehizkiya|Yehizkiyahu|Yehizekiyahu|Ezekiyasi|Ezekiasi|Yezekiyahu — mugala wa Ahaz, rhuderha Akazi, mwzmi omu Yuda 716
יְחִזְקִיָּהוּ-2Noms propresYehizqiyahou [Yehizquia]YEHIZKIYÂHÛ|Yehizikiyahu|Ezekiyasi — mugala wa Shalum murhambo w’omu buko bwa Efrayimu oku ngoma ya Ahaz
יַחְזֵרָהNoms propresYahzéra [Yazéra]YAHZERÂ|Yazera|Yahzera — mugala wa Meshulami, Meshulamu shakulûza wa Maesayi, Amashisayi mudâhwa
יְחִיאֵל-1Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel — muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-2Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel — mugala wa Laedani, Layedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-3Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel — mugala wa Hakmoni munya-buhashe oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-4Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehieli|Yehiyel — mugala wa mwami Yehoshafat, Yoshafat, rhuderha Yozafati
יְחִיאֵל-5Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — muleviti oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiyasi
יְחִיאֵל-6Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — muleviti oku ngoma ya mwami Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יְחִיאֵל-7Noms propresYehiël [Yéhiel]YEHÎ’ÊL|Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — bantu banji baligwerhe eri izîno enyuma w’okurhnga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחִיאֵלִיNoms propresYehiélites [Yéhiéli]YEHÎ’ÊLÎ|Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — wa kuli Yehieli mugala wa Laedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיָּהNoms propresYehiya [Yéhia]YEHIYÂ|Yehiya — mulanzi wa muhango oku ngoma ya Daudi
יַחְלְאֵלNoms propresYahléel [Yaléel]YEHLEÊL|YEHALÊL|Yahaleli|Yahleeli|Yahleyeli|Yaleli — mugala wa Zabuloni
יַחְלְאֵלִיNoms propresYahleélites [Yalélites]YAHLÊLÎ|omulala gw’Abayaleli|bene Yahaeli, Yahleyeli — ba kuli Yahleyeli, mugala wa Zabuloni
יַחְמוּרFaunedaimYAHAMÛR|akashafu|kashafu|orhushafu|rhushafu — lola kandi omu WLC 1Bam 4.23; omu BHS 1Bam 5.3 rhwadesire bulya oku omu mandiko ga mira oku maboko, emyandiko yo miguma ci emilongo erhaba migumà.
יַחְמַיNoms propresYahmaï [Yamaï]YAHMAY|Yahmayi — mugala wa Tola w’oku bûko bwa Isakari
יַחְצְאֵלNoms propresYahcéel [Yassiel]YAHTSEÊL|Yasieli|Yahtsieli|Yahtseeli — mugala wa Neftali
יַחְצְאֵלִיNoms propresYahceélites [Yassiélites]YAHTSEÊLÎ|wa kuli Yasieli, Yezieli|omulala gw’Abayezieli — ba kuli bene Yazieli, mugala wa Nefutali
יַחְצִיאֵלNoms propresYahaciël [Yassiel]YAHTSÎÊL|Yasiyeli|Yahzieli — mugala wa Nefutali
יַחַת-1Noms propresYahathYAHAT|Yahati — mugala wa Reya w’oku bûko bwa Yuda
יַחַת-2Noms propresYahathYAHAT|Yahati|Yahat — mugala wa Lbni wa kuli bene Gershôm, Gershomi w’oku bûko bwa Levi
יַחַת-3Noms propresYahathYAHAT|Yahati|Yahat — wa kuli bene Gershomi w’oku bûko bwa Levi oku lwa Daudi
יַחַת-4Noms propresYahathYAHAT|Yahati|Yahat — wa kulu bene Yitsehari, Yizehari w’oku bûko bwa Levi
יַחַת-5Noms propresYahathYAHAT|Yahati|Yahat — wa kuli bene Merari w’oku bûko bwa Levi oku lwa Yowash, rhuderha Yoziasi
יָטְבָּהNoms propresYotva [Yotba]YOTBÂ|e Yotuba|Yotba|Yotva — lugo lw’omu lya Nefutali
יָטְבָתָהNoms propresYotvata [Yotbata]YOTVÂTÂ|aha Yotebata|e Yetbata|Yotbata|Yotvata|Yotibata — handu Bene Israheli bahandaga omu njira kurhenga e Missiri
יֻטָּהNoms propresYouttaYUTÂ|Yuta — lugo lwa Baleviti omu lya Yuda
יְטוּרNoms propresYetourYETÛR|Yeturi|Yetur — mugala wa Ismaeli
יְכִילְיָהNoms propresYekolya [Yekolia]YEKÎLEYÂ|Yekalia|Yekolia|Yekileya|Yekilia
יָכִין-1Noms propresYakîn [Yakin]YÂKÎN|Yakini|Yakîn — mugala wa Simeoni
יָכִין-2Noms propresYakîn [Yakin]YÂKÎN|Yakini|Yakîn — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָכִין-3Noms propresYakîn [Yakin]YÂKÎN|Yakini|Yakîn — mudâhwa oku lwa Daudi
יָכִין-4Noms propresYakîn [Yakin]YÂKÎN|Yakini|Yakîn — mutungo gw’omu ka-Nyamuzinda Salomoni ayûbakaga
יָכִינִיNoms propresYakiniteYÂKÎNÎ|omulala gw’Abayakini|bene Yakini — b’oku bûko bwa Simeoni
יְכָלְיָהNoms propresYekolya [Yekolia]YEKOLYÂ|Yekalia|Yekolia|Yekolya
יְכָלְיָהוּNoms propresYekolyahou [Yekolia]YEKOLYÂHÛ|Yekolyahu — nina wa Uziyahu, rhuderha Oziyasi, mwami w’e Yudeya
יְכָנְיָהNoms propresYekonya [Yekonia]YEKONYÂ|Yekonya|Yekoniya — mugala wa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi mwami w’e Yudeya omu 597
יְכָנְיָהוּNoms propresYekonya [Yekonia]YEKONYÂHÛ|Yekonyahu|Yekoniya — mugala wa mwami Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יָלוֹןNoms propresYalôn [Yalon]YALÔN|Yaloni|Yalôn — mugala wa Ezra w’oku bûko bwa Yuda
יֶלֶקFaunesauterelle, hannetonYÊLEK|mwinûnu|eminûnu|njongôla|enjongôla
יַלְקוּטObjets réelssacYALKÛT|YALQÛT|nshoho|enshoho
יָם הַמֶּלַחNoms propresmer Salée, mer du Sel [mer Morte]YÂM-HAMELAH|nyanja y’omunyu|enyanja y’omunyu — eba hofi n’olubanda lwa Yeriko
יַם־סוּףNoms propresJoncs [Roseaux]YAM-SÛF|nyanja ndukula|nyanja y’amasheke|enyanja y’amasheke|nyanja y’enfinjo|Wanyanja Ndukula
יְמוּאֵלNoms propresYemouël [Yemouel]YEMÛÊL|Yemweli|Yemwel|Yemuweli|Yemûêl — mugala wa Simeoni
יְמִימָהNoms propresTourterelle [Yemima]YEMÎNÂ|Yemima|ngûku|engûku — mwâli wa Ayubu
יָמִין-1Noms propresYamîn [Yamin]YÂMÎN|Yamini|e bulyo|e mukondwè — eri ebulyo nka oli walola emunda izûba lishoshoka
יָמִין-2Noms propresYamîn [Yamin]YÂMÎN|Yamini|Yamîn — mugala wa Simeoni
יָמִין-3Noms propresYamîn [Yamin]YÂMÎN|Yamini|Yamîn — wa kuli bene Yerahmeyeli w’oku bûka bwa Yuda
יָמִינִיNoms propresYaminiteomulala gw’Abayamini|bene Yamini — Yamîn ali mugala wa Simeoni
יְמִינִיNoms propresBenjaminite, de BenjaminBenyamini|munya-Benyamini|bûko bwa Benyamini
יִמְלָהNoms propresYimla [Imla]YIMLÂ|Yimula|Yimla — ishe w’omulêbi Mikeya, Mikha
יַמְלֵךְNoms propresYamlekYAMLEK|Yamuleki|Yamlek|Yamulek — muntu w’oku bûko bwa Simeoni
יִמְנָה-1Noms propresYimna [Imna]YIMNÂ|Yimuna|Yimna — mugala wa Aseri
יִמְנָה-2Noms propresYimna [Imna]YIMNÂ|Yimuna|Yimna — îshe wa Korè w’oku bûko bwa Levi
יִמְנָה-3Noms propresYimna [Imna]YIMNÂ|Yimna|Yimuna|omulala gw’Abayi­mna — wa kuli bene Yimna, mugala wa Aseri
יִמְנָעNoms propresYimna [Imna]YIMNÂ’|Yimna|Yimuna — mugala wa Helem w’oku bûko bwa Aseri
יִמְרָהNoms propresYimra [Imra]YIMRÂ|Yimra — mugala wa Zofahi, Tsofah w’oku bûko bwa Aseri
יָנוֹחַ-1Noms propresYanoah [Yanoa]YÂNÔAH|Yonaha|Yanoah
יָנוֹחַ-2Noms propresYanoah [Yanoa]YÂNÔAH|Yanoah|Yanoha
יָנוּםNoms propresYanoumYÂNÛM|Yanu­mu|Yanum — lugo lw’omu lya Yuda
יַנְשׁוֹףFaunehibouYANSHÔF|ecirifufu|cirifufu|*ifufu*
יִסְכָּהNoms propresYiska [Iska]YISKÂ|Yisika|Yiska — mwâli wa Harani balondana na Milka, naye mwâli wa Harani
יִסְמַכְיָהוּNoms propresYismakyahou [Ismakia]YISMAKYÂHÛ|Yismakiyahu|Yismakyahu — muleviti w’oku lwa mwami Hizkiyahu, rhuderha Ezekiasi
יַעְבֵּץ-1Noms propresYaébeç [Yabès]YA’BÊTS|Yabesi|Yabezi|Yabets — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
יַעְבֵּץ-2Noms propresYaébeç [Yabès]YA’BÊTS|Yabetsi|yabezi|Yabesi|Yabets — muntu wa bûko bwa Yuda
יֶעְדּוֹNoms propresYédoYE’DÔ|YADO|Yado|Ye’do|mulêbi Yado
יְעוּאֵלNoms propresYéouël [Yéouel]YE’Û’ÊL|Yeuweli|Yeuwel — wa kuli bene Zara w’oku bûko bwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְעוּץNoms propresYéouç [Yéous]YE’ÛTS|Yeusi|Yeuzi|Yeuts — mugala wa Shaharayim w’oku bûko bwa Benyamini
יְעוּשׁ-1Noms propresYéoush [Yéouch]YE’ÛSH|Yewushi|Yeush|Yeushi — mugala wa Ezau
יְעוּשׁ-2Noms propresYéoush [Yéouch]YE’ÛSH|Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush — w’oku bûko bwa Benyamini
יְעוּשׁ-3Noms propresYéoush [Yéouch]YE’ÛSH|Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush — mugala wa Esheki, Esheki w’oku bûka bwa Benyamini
יְעוּשׁ-4Noms propresYéoush [Yéouch]YE’ÛSH|Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush|Yehushi — mugala wa Shimeyi wa kuli Gershoni w’oku bûko bwa Levi
יְעוּשׁ-5Noms propresYéoush [Yéouch]YE’ÛSH|Yeushi — mugala wa Robawamu
יַעֲזִיאֵלNoms propresYaaziël [Yaziel]YA’AZÎ’ÊL|Yaziyeli|Yaaziyeli|Yaaziel — muleviti oku ngoma ya Daudi
יַעֲזִיָּהוּNoms propresYaaziyahou [Yazia]YA’AZYÂHÛ|Yaziya|Yaziyahu — Yaaziyahu wa kuli bene Merari; Merari y’ishe wa Mahali, Mushi na Aziya, lola 1Nga 24. 26; Lub 6.19 oyo Mush ye shakulûza w’Abashi, bulya omu cihebraniya ngasi mango bahira yod (î) aha buzinda ly’izîno erhi mulala gw’oyo muntu badesire, kandi akaba izîno lya cihugo, bulya bihugo binji bijira izino ly’omurhambo erhi mwami walyo omu Bibliya. e Bushi nayo kwo n’okwo. Lwiganyo: Nyangezi n’emwage e Nyangezi; Ngweshe n’emwage e Ngweshe; Kabare n’emwage e Kabare.
יַעְזֵרNoms propresYazér [Yazer]YA’ZÊR|Yaseri|Ya’zeri|Ya’zer|Yaze­ri|e Yazeri — lugo lwa Baleviti omu ishwa lya Gadi
יְעִיאֵל-1Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yeiyeli|Yeiel — muntu w’oku bûko bwa Rubeni
יְעִיאֵל-10Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yeieli — wa kuli bene Adonikam oku lwa Ezra
יְעִיאֵל-11Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yeieli|Yeiel — wa kuli bene Nebo mango ga Ezra
יְעִיאֵל-2Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yeieli|Yeiel — cûbaka c’olugo lwa Gabaoni
יְעִיאֵל-3Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-4Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yehiyeli|Yeieli|Yeiel — muleviti oyo w’oku ngoma ya Daudi
יְעִיאֵל-5Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yehiyeli|Yeieli|Yeiel — muleviti w’oku lwa Daudi
יְעִיאֵל-6Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-7Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-8Noms propresYéiël [Yéiel]YE’ÎÊL|Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel — wa kuli Elizafani, elitsafân bûko bwa Levi
יְעִיאֵל-9Noms propresYéiël [Yéiel]Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel — murhambo omu bûko bwa Levi Oku ngoma ya Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יָעִירNoms propresYaïrYÂ’ÎR|Yayiri|Yayiro|Yayir|Yairi|Yair — ishe wa elhanani, Elhanân mulwi oku ngoma ya Daudi
יַעְכָּןNoms propresYaékân [Yakan]YA’KÂN|Yakani — muntu wa bûko bwa Gadi
יָעֵלNoms propresYaëlYÂ’ÊL|Yaheli|Yahel|Yael|nshenge|mpene y’erubala — muka Heberi wa kuli bene Keni w’oku ngoma y’Abacîranuzi
יָעֵל, יַעֲלָהFaunebouquetin, gazelleYA’ÊL YA’ALÂ|kashafu|akashafu|rhushafu|orhushafu|Engedi
יַעְלָאNoms propresYaala [Yala]YA’ALÂ|Yaala|Yala|Yahala — mugula wa milala w’omu murhwe baderha « Barhumisi ba Salomoni » ci b’enyuma z’obuja bw’e Babiloni
יַעְלָהNoms propresYaala [Yala]YA’ALÂ|Yaala — mugula wa milala w’omu murhwe guderhwa « Barhumisi ba Salomoni », ci enyuma z’obuja bw’e Babiloni
יַעְלָםNoms propresYaélâm [Yalam]YA’LÂM|Yalami|Yalamu|Yalam — mugala wa Ezau
יָעֵןFauneautrucheYÂ’ÊN|kahenè|akahenè|enyunda w’omw’irungu|*nyunda* *irungu*
יַעְנַיNoms propresYaénaï [Yanaï]YA’NAY|Yanayi|Ya’anay — muntu w’omu bûko bwa Gadi
יַעֲקֹבNoms propresJacobYA’AKOV|YA’AQOV|Yakobo|Yaakov — mugala wa Izaki Yaakov kuli kuderha lubaga luburhwa na Yaakov
יַעֲקֹבָהNoms propresYaaqova [Yakoba]YA’AKOVÂ|Yakobo|Yaakoba|Yakoba — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יַעֲקָןNoms propresYaaqân [Yakan]YA’AKÂN|Yaakani
יַעְרָהNoms propresYaéra [Yara]YA’RÂ|Yara|Yaera — mwâli wa Ahaz w’oku bûko bwa Benyamini
יַעְרֵי אֹרְגִיםNoms propresYaaré-Oreguim [Yari]YA’RÎ-ORGÎM|Yaarè-Oregim|Yaareoregimi|Yayiri Oregimi
יַעֲרֶשְׁיָהNoms propresYaarèshya [Yaréchia]YA’ARESHYÂ|Yaareshiya — mugala wa Yeroham mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יַעֲשָׂיNoms propresYaasaï [Yassaï]YA’ASÂY|Yasayi|Yaasay — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יַעֲשִׂיאֵל-1Noms propresYaasiël [Yassiel]YA’ASÎÊL|Yasiyeli|Yaasiel — mulwi w’oku lwa Daudi
יַעֲשִׂיאֵל-2Noms propresYaasiël [Yassiel]YA’ASÎÊL|Yasiyeli|Yaasiel — mugala wa Abneri murhambo bûko bwa Benyamini oku lwa mwami Daudi
יִפְדְיָהNoms propresYifdeya [Ifdéya]YIFDYÂ|YIFDEYÂ|Yifideya
יָפוֹNoms propresJaffaYÂFÔ|YÂPÔ|Yope|Yafo|Yafa — lugo omu ishwa lya Dani
יָפִיעַ-1Noms propresYafiaYÂFÎ’A|Yafia
יָפִיעַ-2Noms propresYafiaYÂFÎ’A|Yafia
יָפִיעַ-3Noms propresYafiaYÂFÎ’A|Yafiya|Yafia
יַפְלֵטNoms propresYaflethYAFLÊT|Yafleti|Yaflet — mugala wa Heberi w’oku bûko bwa Aseri
יַפְלֵטִיNoms propresYaflétiteYAFLÊTÎ|aba­ Yefaleti|omulala gwa Yafleti — ba mulala gwa Yafleti oku bûko bwa Aseri
יְפֻנֶּה-1Noms propresYefounnè [Yefounné]YEFUNÊ|Yefune|Yefunè — ishe wa Kalebu w’oku bûko bwa Yuda
יְפֻנֶּה-2Noms propresYefounnè [Yefounné]YEFUNÊ|Yefune|Yefunè
יֶפֶתNoms propresJaphetYÊFET|YAFET|Yafeti|Yafet — mugala wa Nuhu alondana bona Ham lola Murh 5.32
יִפְתָּח-1Noms propresYiftah [Ifta]YIFTÂH|Yifitahi|Yiftah — ye Abanfaransa baderha Jephté lugo luli omu ishwa lya Yuda
יִפְתָּח-2Noms propresJephté [Jefté]YIFTÂH|Yefutè|Yefute — mucîranuzi w’omu Israheli, ali n’omu WLC Bac 11.8; BHS Bac 11.9
יצא ובואDiversconduire, guiderYTSH VBV|YÂTSÂ VEBÔ’|wakazige­nda anagaluke|omuntu wakaziluhulukana analugalule|kulongolana|anagaluka embere z’olubaga|Ntakacikagenda n’okugaluka|kuhêka|oli omu kugenda, oli okugaluka|kulusa|ntamanyicirhegeke|akazagigenda anagaluka embere zabo|kuyâbula|oku nayorha embere z’olubaga — olubaga lwa Nyamubâho lurhaciyorhe nka bibuzi birhagwerhi mungere, lola Lush 27.17
יִצְהָר-1Objets réelshuileYITSHÂR|mavurha|amavurha
יִצְהָר-2Noms propresYicehar [Issar]YITSHÂR|Yisehari|Yitsehar — muntu oyo izino lyage ye MAVURHA mugala wa Kehati w’oku bûko bwa Levi
יִצְהָרִיNoms propresYiceharites [Issar]YITSHÂRÎ|omulala gw’Abayesehari|omulala gw’Abayetsehari|bantu ba kuli Yetsehar|bûko bwa Isara|obûko bwa Isari|bûko bwa Isari, — b’oku bûko bwa Levi
יִצְחָקNoms propresIsaacYITSHÂK|Yitshak|Izaki — mugala wa Abrahamu îshe wa Yakobo omu mashi eryo izîno lyo liguma n’elya CISHESA
יֵצֶרNoms propresYécèr [Yesser]YÊTSER|Yeseri|Yetser|ngererezo|okuyosirwe — mugala wa Nefutali
יֹצֵרÊtrespotierYOTSÊR|babumbi|ababumbi|mubumbi|omubumbi|ebi balîramwo
יִצְרִי-1Noms propresclan des Yiçrites [Yessérites]YITSRÎ|YIZERÎ|omulala gw’Abayeseri — ba kuli Yetser, mugala wa Nefutali
יִצְרִי-2Noms propresYiceri [Isri]YITSERÎ|YIZERÎ|Isri|Yisri|Yitseri — muntu w’oku bûko bwa Levi
יֶקֶב-1Objets réelscuve, pressoirYÊKEV|lwogero|mukenzi|omukenzi|mikenzi|emikenzi|nkandiro — enkandiro gali masini gakolesibwa okushongola omurhobo guli omu malehe erhi omu mogomogo
יֶקֶב-2Objets réelscuveYÊKEV|mukenzi|omukenzi|biryo biyezire
יְקַבְצְאֵלNoms propresYeqqavcéel [Yecabséel]YEKAVTSEÊL|Yekabseeli|Yekabiseyi — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
יָקְדְּעָםNoms propresYorqéam [Yocdéam]YoKDEÂM|Yokideami|Yokdeam
יָקֶהNoms propresYaqè [Yaqué]YÂKÊ|Yakè|Yake — ishe wa Aguru, muntu mugula oyo
יָקוֹשׁÊtresoiseleurYÂKÔSH|YÄQÔSH|abahivi|omuhivi|bahivi|muhivi|muhivi wa rhunyunyi
יְקוּתִיאֵלNoms propresYeqoutiel [Yecoutiel]YEKÛTÎ’ÊL|Yekutieli|Yekutiyel — bmuko bwa Yuda
יָקְטָןNoms propresYoqtân [Yoctan]YOKTÂN|Yokotani|Yoktani|Yoktân — mugala wa Heberi wa kuli bene Semu
יָקִים-1Noms propresYaqim [Yaquim]YÂKÎM|Yakimu|Yakimi|Yakim — mugala wa Shimeyi mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יָקִים-2Noms propresYaqim [Yaquim]YÂKÎM|Yakimi|Yakim — mudâhwa bûko bwa Levi w’oku ngoma ya Daudi
יְקַמְיָה-1Noms propresYeqamya [Yecamia]YEKAMYÂ|Yekamiya|Yekamya — w’oku bûko bwa Yuda
יְקַמְיָה-2Noms propresYeqamya [Yecamia]YEKAMYÂ|Yekamiya|Yekamya — mugala wa Yhoyakin w’oku bûko bwa Yuda
יָקְמְעָם-1Noms propresYocméamYOKME’ÂM|Yokmeam|Yokmeami|Yokimeami|Yokimeyamu
יָקְמְעָם-2Noms propresYocméamYOKME’ÂM|Yokimeyamu|Yokimeami
יְקַמְעָםNoms propresYeqaméam [Yecamam]YEKAMEÂM|Yekimeyamu|Yekimeami|Yekamani — muleviti w’oku lwa Daudi
יָקְנְעָםNoms propresYoqnéam [Yocnéam]YOKNE’ÂM|e Yokeneyami|Yokeneami — lugo lwa Baleviti omu lya Zabuloni
יָקְשָׁןNoms propresYoqshân [Yoxan]YOKSHÂ|Yokisani|Yokshani|Yokshân — mugala wa Abrahamu, lolo Murh 25.2
יקשׁObjets réelstendre des pièges, être attrapéYKSH|YIKÊSH|wanagwa omu murhego|kurhega|kugwa omu murhego|kugwarhwa|*rhego*|*keshe*|*gwarh*
יָקְתְּאֵל-1Noms propresYoqtéel [Yoctéel]YOKTE’ÊL|Yokiteli|Yokteeli|Yokteyeli|Yokteyel — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
יָקְתְּאֵל-2Noms propresYoqtéel [Yoctéel]YOKTE’ÊL|Yokoteli|Yokteeli|Yokteyeli|Tokteyel — lugo omu Edomu
יראAttributscraindreYR’|namayoboha|kuyoboha|namayoboha Abramu|ali amayoboha|ali ayobohire|barhungwa n’obwoba|Orhôbohaga|hantu ha kurhinywa|Nali nyobohire|Bayumva obwoba|*yoboh*|*bwob*|*bwôba*|*coba*|*rhînya*|*rhinyw*|*rhiny*
יָרֵאAttributsétat de crainteYÂRÊ|Namamanyaga oku kurhinya orhinya|abarhinya Nyamuzinda|ago mashanja oyobohire|olyala oyobohire n’omurhima gurhacimuli omu nda|oli n’obwoba na ngasi yeshi oli n’entemu|*yoboh*|*bwob*|*bwôba*|*coba*|*rhînya*|*rhinyw*|*rhiny*|*yoboh*
יִרְאָהAttributscrainte, respectYIR’Â|okurhinya Nyamuzinda kurhankaboneka mw’eci cihugo|lyo ecôba cage cimmubâmwo, mulek’ikâgoma|nkola nàrhangiyobohya amashanja gali hano nshi|goshi gakurhinye|arhegeka erhi anarhinya Nyamuzinda|*yoboh*|*bwob*|*bwôba*|*coba*|*rhînya*|*rhinyw*|*rhiny*
יִרְאוֹןNoms propresYiréôn [Iron]YIR’ÔN|Yireoni
יִרְאִיָּיהNoms propresYiriya [Iria]YIRIYÂ|Yiriya
יְרֻבַּעַלNoms propresYeroubbaal [Yeroubaal]YERUBA’AL|Yerubali|Yerubaali|Yerubaal — mugala wa Yowash, rhuderha Yoasi, Yowasi mucîranuzi omu israheli w’oku bûko bwa Menashè akozire 1169-1129, myaka makumi ani
יָרָבְעָם-1Noms propresJéroboamYÂROV’ÂM|YÂRO’B’ÂM|Yerobwami|Yerobowami|Yerobowam — mugala wa Nebati mwami w’omu Israheli omu 931
יָרָבְעָם-2Noms propresJéroboamYÂROV’ÂM|YÂRO’B’ÂM|Yerobwami|Yerobowami|Yerobowam — mugala wa Yoash, rhuderha Yowasi Yerobowam ali mwami omu Israheli omu 782
יְרֻבֶּשֶׁתNoms propresYeroubbèsheth [Yeroubaal]YERUBÊSHET|Yerubesheti|Yerubeshet|Yerubali|Yerubaal — mugala wa Yoash ali mucîranuzi omu Israheli 1169-1129 w’oku bûko bwa Menashè
יֶרֶד-1Noms propresYèred [Yéred]YÊRED|Yared|Yered — mugala wa Mahalaleyel, Mahaleeli wa kuli bene Seti
יֶרֶד-2Noms propresYèred [Yéred]YÊRED|Yeredi — muntu w’oku bûko bwa Yuda
יַרְדֵּןNoms propresJourdainYARDÊN|Yordani
יְרוּאֵלNoms propresYerouelYERÛÊL|Yerueli|Yeruwzli|Yeruwel — irungu omu lya Yuda
יָרוֹחַNoms propresYaroah [Yaroa]YÂRÔAH|Yarowa|Yarowah|Yaroah
יְרוּשָׁאNoms propresYerousha [Yeroucha]YERÛSHÂ’|Yerusha — mwâli wa Sadoki, Tsadok muka Oziasi nina wa Yotam
יְרוּשָׁלִַםNoms propresJérusalemYERÛSHÂLÊM|YERÛSHÂLAYIM|Yeruzalemu|*Yerusha* — lugo lukulu lwa Bene Israheli ho habaga mwami Adoni-Sedeki mira erhi haciderhwa Yebusi, lola Yoz 10.1 Yebusi, Yebuzi,olya Daudi ayangaga ahiraho arhwa-bwami, erhi aba amahiva Abayebusi
יָרַחNoms propresYèrah [Yéra]Yera|mwezi|Yara — mugala wa Yokotani, Yoktan
יְרִחוֹNoms propresJérichoYERHÔ|Yeriko
יְרֹחָם-1Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yerohami|Yeroham — wa kuli Elkani shakulûza wa Samweli w’oku bûko bwa Levi
יְרֹחָם-2Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yeroham — muntu w’oku bûko bwa Benyamini
יְרֹחָם-3Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yerohamu|Yeroha,i|Yeroham — îshe wa Yibneya w’oku bûko bwa Benyamini
יְרֹחָם-4Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yerohamu|Yerohami|Yeroham — mugala wa Pelaliya ishe wa Adaya ali mudâhwa
יְרֹחָם-5Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yerohamu|Yerohami|Yeroham — mulwi w’oku lwa Daudi
יְרֹחָם-6Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yoramu|Yeroha,u|Yerohami|Yeroham — îshe wa Azareeli, Azareyeli murhambo w’oku bûko bwa Dani w’oku ngoma ya Daudi
יְרֹחָם-7Noms propresYeroham [Yeroam]YEROHÂM|Yerohamu|Yerohami|Yeroham — îshe wa Azariyahu murhambo wa basirika amango ga mwami-kazi Ataliya
יְרַחְמְאֵל-1Noms propresYerahméel [Yeraméel]YERAHMEÊL|Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameli — mugala wa Hezroni, Hetsoron w’oku bûko bwa Yuda
יְרַחְמְאֵל-2Noms propresYerahméel [Yeraméel]YERAHMEÊL|Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli — mugala wa Kishi w’oku bûko bwa Levi
יְרַחְמְאֵל-3Noms propresYerahméel [Yeraméel]YERAHMEÊL|Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli — mugala wa Yehoyakim w’oku bûko bwa Yuda
יְרַחְמְאֵלִיNoms propresYerahmeélites [Yeramélites]YERAHMEÊLÎ|bene Yerameli|Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli|Yerameheli
יַרְחָעNoms propresYarha [Yara]YARHÂ’|Yarha|Yar ha — YAR HA
יְרִיאֵלNoms propresYeriël [Yeriel]YERÎÊL|Yeriyeli — mugala wa Tola w’oku bûko bwa Isakari
יָרִיב-1Noms propresYariv [Yarib]YÂRÎV|Yaribu|Yarib|mushombanyi|muhagalisi
יָרִיב-2Noms propresYariv [Yarib]YÂRÎV|Yaribu|Yaribi|Yarib|mushombanyi|muhagalisi — mugala wa Simeoni Abashi banayirike omwana erya NSHOMBO, BASHOMBE, MUSHOMBE
יָרִיב-3Noms propresYariv [Yarib]YÂRÎV|Yaribu|Yaribi|Yarib|mushombanyi|muhagalisi — murhambo oku lwa Ezra
יְרִיבַיNoms propresYerivaï [Yeribaï]YERÎVAY|Yeribayi — kuderha bashombanyi bani mugala wa Elinamu, Elnaam w’oku lwa Daudi
יְרִיָּהNoms propresYeriya [Yeria]YERIYÂ|Yeriya|Yeriyahu — muleviti murhambo w’obuko bwa Hebroni, lola 1Nga 26.31
יְרִיָּהוּNoms propresYeriyahou [Yeria]YERIYÂHÛ|Yeriya|Yeriyahu
יְרִימוֹת-1Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti|Yerimot — mugala wa Bela
יְרִימוֹת-2Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — mulwi oku lwa Daudi
יְרִימוֹת-3Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — mugala wa Mushi wa kuli bene Merari: baba Mahali na Mushi; ye shakulûza wa Abashi oyo w’oku bûko bwa Levi, lola ehitabu hyani: Les origines bibliaues des Bashi, nyabangere.com
יְרִימוֹת-4Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
יְרִימוֹת-5Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — mugala wa Azrieli murhambo w’oku bûko bwa Nefutali oku ngoma ya Daudi
יְרִימוֹת-6Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — ishe wa Mahalati, muka Robowami
יְרִימוֹת-7Noms propresYerimothYERÎMÔT|Yerimoti — muntu w’omu bûko bwa Levi oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiasi
יְרִיעוֹתNoms propresYeriothYERÎ’ÔT|Yeriyoti|Yeriot — muka Kalebu w’oku bûko bwa Yuda
יַרְמוּת-1Noms propresYarmouthYARMÛT|Yarmuti|Yarmut — emwa mwami Pireami, lola Yoz 10.3
יַרְמוּת-2Noms propresYarmouthYARMÛT|Yarmuti|Yarmut
יְרֵמוֹת-1Noms propresYerémothYERÊMÔT|Yeremoti|Yeremot — mugala wa Bekeri
יְרֵמוֹת-2Noms propresYerémothYERÊMÔT|Yeremoti|Yeremot — mugala wa Beriya
יְרֵמוֹת-3Noms propresYerémothYERÊMÔT|Yeremoti — mugala wa Mushi bakulu bage bo: Mahali na Ederi
יְרֵמוֹת-4Noms propresYerémothYERÊMÔT|Yeremoti|Yeremot
יְרֵמוֹת-5Noms propresYerémothYERÊMÔT|Yeremoti|Yeremot
יְרֵמַיNoms propresYerémaïYERÊMAY|Yeremayi — mugala wa Hashumu
יִרְמְיָה-1Noms propresYirmeya [Irméya]YIRMEYÂ|Yirmeya — mugula wa milala, lola 1Nga 5.24
יִרְמְיָה-2Noms propresYirmeya [Irméya]YIRMEYÂ|Yirmeya
יִרְמְיָה-3Noms propresYirmeya [Irméya]YIRMEYÂ|Yirmeya
יִרְמְיָה-4Noms propresJérémieYIRMEYÂ|Yeremiya|Yirmeya — mulêbi omu Bibliya, lola Ezr 1.1
יִרְמְיָהוּ-1Noms propresYirmeyahou [Irméya]YIRMEYÂHÛ|Yirimiyahu|Yirmeya
יִרְמְיָהוּ-2Noms propresYirmeyahou [Irméya]YIRMEYÂHÛ|Yirmeyahu|Yiemeya
יִרְמְיָהוּ-3Noms propresJérémieYIRMEYÂHÛ|Yeremiyahu|Yeremiya — omulebi Yeremiya watungaga olwimbo lw’Emirenge luyandike omu Nyimbo z’Emirenge bakolesa nka babisha, lola 2Nga 35,25
יִרְמְיָהוּ-4Noms propresYirmeyahou [Jérémie]YIRMEYÂHÛ|Yeremiya|Yeremiyahu
יִרְפְּאֵלNoms propresYirpéel [Irpéel]YIRPE’¨ÊL|Yirpeeli|Yirpeyeli|Yirpeyel
יֵרָקוֹןFlorepâleur, rouilleYÊRÂKÔN|Nyamubâho akujira ofe wayuma|kashûshu|akagisho|akagizi|*yuma*|*shushu*|*kagiz*|*kagisho*|*ngish*
יָרְקֳעָםNoms propresYorqéam [Yorcoam]YORKO’ÂM|Yorkewamu|Yorkewam
יְרֻשָּׁהDiverspossessionnahîre Ezau eyi ntondo ya Seyiri nti ebe yage|bene Loti bo nàbire Ara nti lyo lyabo ishwa.|ecihugo Nyamubâho amuhâga mpu cibe cage|kashambala|cirya cihugo cinyu|ahima eco cihugo cabo, aciha bene Rubeni|eco cihugo anacicigabira bene Israheli|rhukenge obuhashe bwa aba bene Benyamini bacisigire|cihugo cawe, eci warhuhaga mpu rhuciyimemwo|*cigabi*|*mwanya*|*bya lebe*
ירשׁ-1Divershériter, posséderYRSH|YORÊSH|oyimire|kuyîma|kuba na|kugwarha hirebe|ye wayish’iyîma omu byani|oyo wanayîme omu byawe|eci cihugo cibe cawe|ayime bo na mugala wani Izaki|nammuhaco cibe cinyu|nammuhaco cibe cinyu|kashambala|*shambal*|*mwany*|*mwimo*
ירשׁ-2ÊtreshéritierYRSH|YORÊSH|omwimo|mwimo
ירשׁ-3Diversêtre pauvre, devinir pauvreYRSH|YORÊSH|omwimo|orhacilake buligo|*buligo*|*kenyi*|*galaganda*
ירשׁ-4Diversprendre le possession, hériterYRSH|YORÊSH|kuyîma|kurhôla akashambala|kuba n’omwanya|Akuhe we n’iburha lyawe|rhurhôle ecôla cihugo|n’iburha lyage lyaciyimamwo|*yîma*|*yima*|*habw*|*yololok*|*nyaga*|*nyagwa*|*rhôla*
ירשׁ-5DiversdéposséderYRSH|YORÊSH|rhwagabâna eminyago|namakûngusha|kukungusha abali bene ecihugo acihe bandi|*nyago*|*kungusha*|*kûngusha*
ירשׁ-6Diverslaissiez en possessionYRSH|YORÊSH|munayish’ibisigira abana binyu|kusigira omwana ebi waligwerhe|*sigir*
יֹשֵׁב בַּשֶּׁבֶתNoms propresCelui qui se tenait à sa place [Ichebaal]YOSHÊV-BASHÊVET|Ishibali|oli aha akwanine okuba|yosheb-bashevet|yosheb-bashebet|Ishebaali|Yshebaali — mulwi oku lwa Daudi
יֶשֶׁבְאָבNoms propresYèshèvéav [Yéchébab]YESHEV’ÂV|Yeshebali|Yeshebeab — mudâhwa w’oku lwa Daudi
יִשְׁבָּחNoms propresYishbah [Icheba]YISHBâH|Yisheba — mugala wa Meredi bûko bwa Yuda
יִשְׁבִּי בְּנֹבNoms propresYishbi-be-Nov [Ichebi-Benob]YISHBÎ-BENOV|Yishbi-be-Nov|Yishebibenobi|Yishebibenob — wa kuli bene Rafa gwali mukalarhu Itumu lyage lyali lya buzirho bwa sikeli magana asharhu g’obuzirho bw’omulinga, lola 2Sam 21.16
יָשָׁבְעָםNoms propresYashovéam [Yachobam]YÂSHÂVE’ÂM|Yashebali|mugala wa Hakimoni|Yashobamu|Yashebali
יִשְׁבָּקNoms propresYishbaq [Ichebac]YISHBÂK|Yisibaki|Yishebak — mugala wa Abrahamu
יָשְׁבְּקָשָׁהNoms propresYoshbeqasha [Yochebécacha]YOSHBEKÂSHÂ|Yoshebekasha — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa mwami Daudi
יִשְׁוָהNoms propresYishwa, Yihswa [Icheva]YISHWÂ|YISHVÂ|Yishwa|Yishva — mugala wa Aseri
יִשְׁוִי-1Noms propresYishwi [Ichevi]YISHWÎ|YISHVÎ|Yishwi — naye mugala wa Aseri
יִשְׁוִי-2Noms propresYishwi [Ichevi]YISHWÎ|YISHVÎ|Yishwi — mugala wa mwami Saulu
יִשְׁוִי-3Noms propresYishwi [Ichevi]YISHWÎ|YISHVÎ|omulala gw’Abayishwi|ba kuli Yishvi
יִשְׂחָקNoms propresIsaacYISHÂK|YISHÂQ|Yishak|Yishaki|Izaki — mugala wa Abrahamu îshe wa Yakobo kwo kuderha CISHESA
יִשַׁיNoms propresJesséYISHAY|Yese|Yishay — mugala wa Obedi îshe wa Daudi w’oku bûko bwa Yuda
יִשִּׁיָּה-1Noms propresYishiya [Issia]YISHIYÂ|Yishiya — mugala wa Yizrahya w’oku bûko bwa Isakari
יִשִּׁיָּה-2Noms propresYishiya [Issia]YISHIYÂ|Yisiya|Yishiya — mugala wa Uzieli wa kuli bene Kehati w’oku bûko bwa Levi
יִשִּׁיָּה-3Noms propresYishiya [Issia]YISHIYÂ|Yishiya|Yisiya — mugala wa Rehabyahu murhambo w’oku bûko bwa Levi
יִשִּׁיָּה-4Noms propresYishiya [Issia]YISHIYÂ|Yishiya|Yisiya — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִשִּׁיָּהוּNoms propresYishiyahou [Issia]YISHIYÂHÛ|Yishiyahu|Yishiya|Yisiya — mulwi oku lwa Daudi
יְשִׂימִאֵלNoms propresYesimiël [Yessimiel]YESHÎMIÊL|Yesimiyeli|Yesimeyel|Yesimeeli — muntu w’omu buko bwa Simeoni
יְשִׁישַׁיNoms propresYeshishaï [Yechichaï]YESHÎSHAY|Yeshishayi|Yeshishay — mugala wa Yahdo w’ok bûko bwa Gadi
יִשְׁמָאNoms propresYishma [Ichema]YISHMÂ’|Yîshema|Yishma — muntu w’omu bûko bwa Yuda
יִשְׁמָעֵאל-1Noms propresIsmaëlYISHMÂ’Ê’L|Ismaeli|Yishmaeli|Yishmael — mugala wa Abrahamu
יִשְׁמָעֵאל-2Noms propresYishmaël [Ismaël]YISHMÂ’Ê’L|Yishimaeli|Ismaeli — mugala wa Netanya murhambo wa basirika
יִשְׁמָעֵאל-3Noms propresYishmaël [Ismaël]YISHMÂ’Ê’L|Yishmaeli|Ismaeli — mugala wa Azeli, Atsel w’oku bûko bwa Benyamini
יִשְׁמָעֵאל-4Noms propresYishmaël [Ismaël]YISHMÂ’Ê’L|Ismaeli|Yishmaeli — îshe wa Zebadiyahu
יִשְׁמָעֵאל-5Noms propresYishmaël [Ismaël]YISHMÂ’Ê’L|lsmaeli|Yishmaeli|Yismael — mugala wa Yohanani murhambo wa murhwe w’oku lwa mwami-kazi Ataliya
יִשְׁמָעֵאל-6Noms propresYishmaël [Ismaël]YISHMÂ’Ê’L|Ismaeli|Yishmaeli|Yishmael|enuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni — mudâhwa aliyansire omukazi w’emahanga enuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִשְׁמְעֵאלִיNoms propresIsmaélites [Ismaélite]Abaismaeliti|omulala gwa Yishmaeli|aba kuli Yishmaeli|banya Ismaeli|w’e Ismaheli|mu-Ismaeliti|muismaeliti|Aba-Ismaeli|i — mugala wa Abrahamu ye Abrahamu aburhaga kuli Hagari
יִשְׁמַעְיָהNoms propresYishmaya [Ichemaya]YISHMAYÂ|Yishemaya — w’e Gabaoni mulwi wa bûko bwa Benyamini alamaga oku ngoma ya Daudi
יִשְׁמַעְיָהוּNoms propresYishmayahou [Ichemaya]YISHMAYÂHÛ|Ishemaya|Yishmayahu — mugala wa Abdeya, Evedyahu, Abadiya
יִשְׁמְרַיNoms propresYishmeraï [Icheméraï]YISHMERAY|Yishemarayi|Yishemeray — mugala wa Elipaali mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יָשֵׁןNoms propresYashén [Yachen]YÂSHÊN|Yasheni|Yashên — mulwi w’oku lwa Daudi
יְשָׁנָהNoms propresYeshana [Yechana]YESHÂNÂ|Yeshana — lugo lw’omu lya Efrayimu
יֵשַׁעDiverssalutYÊSHA’|Mucunguzi|bucunguke|bucire|obucire|*cungu*|*cire*|*yokôl*|*yokoz*
יִשְׁעִי-1Noms propresYishéï [Ichéi]YISH’Î|Yisheyi — wa kuli bene Yerahmeeli, Yerahmeyeli Bûko bwa Yuda
יִשְׁעִי-2Noms propresYishéï [Ichéi]YISH’Î|Yisheyi — muntu wa bûko bwa Yuda
יִשְׁעִי-3Noms propresYishéï [Ichéi]YISH’Î|Yisheyi — w’oku bûko bwa Simeoni
יִשְׁעִי-4Noms propresYishéï [Ichéi]YISH’Î|Yisheyi — mugula wa milala w’oku bûko bwa Menashè
יְשַׁעְיָה-1Noms propresYeshaya [Yechaya]YESHA’YÂ|Yeshaya|Izaya — wa kuli bene Zorobabali w’oku bûko bwa Yuda
יְשַׁעְיָה-2Noms propresYeshaya [Yechaya]YESHA’YÂ|Yeshaya — bantu banji bagwerhe eri îzîno enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְשַׁעְיָהוּ-1Noms propresEsaïe [Ésaïe]YESHA’YÂHÛ|omulêbi Izaya|Yeshayahu|Izaya — mugala wa Amots, Amosi
יְשַׁעְיָהוּ-2Noms propresYeshayahou [Yechaya]YESHA’YÂHÛ|Yeshaya — mugala wa Yedutuni mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
יְשַׁעְיָהוּ-3Noms propresYeshayahou [Yechaya]YESHA’YÂHÛ|Yeshaya|Yeshayahu — mugala wa RHABIYAHU shakulûza wa shelomiti muleviti oku ngoma ya Daudi
יָשְׁפֵהObjets réelspierre précieuse, néphrite, jade, onyx, jaspe, jaspe verteYÂSHFÊ|YÂSHPÊ|eyaspiri|ibuye lya ngulo ndârhi
יִשְׁפָּהNoms propresYishpa [Ichepa]YISHPÂ|Yishpa — mugala wa Beriya mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יִשְׁפָּןNoms propresYishpân [Ichepan]YISHPÂN|Yishpani — mugala wa Shashaki, Shashak mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
יָשָׁרAttributsdroit, justeYÂSHÂR|okàjira ebishinganine|abashinganyanya|ebishinganine|ebiri binja binashinganine|mweru-kweru|Mushinganyanya ye na Mushongêza|kunashinganine|omusinganyanya|oku anabwine kuli kwinja|*shinganine*|*shinganyany*|*kwanine*|*nja*
יֵשֶׁרNoms propresYéshèr [Yécher]YÊSHER|Yesheri|Yesher — w’oku bûko bwa Yuda
יֹשֶׁרAttributsdroiture, honnêtetéYOSHER|bushinganyanya|bugula|mushinganya|omurhima mwîmâna|murhima gw’okunali|*shinganyany*|*okunal*|*murhim* *imâna*|*gula*
יִשְׂרָאֵלNoms propresIsraëlYISRÂ’ÊL|Yisraheli|Israheli|Yisrael|Yakobo|Israeli — mugala wa Yitsak, Izaki, ye Yakobo, Nnâmahanga amuha erya Israel, lyo lyanashubirage ly’olubaga omu myaka yakulikiraga kuhika buno
יְשַׂרְאֵלָהNoms propresYesaréla [Yessaréla]YESARE’ÊLÂ|Yesarela
יִשְׂרְאֵלִיNoms propresIsraéliteYISR’ÊLÎ|bene Israheli|bene Yisraheli|bene Yisrae|bene Israelil
יִשְׁרָהAttributshonnêtetéYISHRÂ|omu bijiro byage byoshi ayosire mushinganyanya|murhima mushinganyanya
יְשֻׁרוּןNoms propresYeshouroun [Yechouroun]YESHURÛN|Yeshuruni — izîno lishembano ly’Israheli, Yisraheli
יִשָּׂשׂכָר-1Noms propresIssakarYISHÂSKÂR|YISHÂSKHÂR|Isakari|Yisakar — mugala wa Yakobo cûbaka wa bûko bwa Isakari omu Israheli
יִשָּׂשׂכָר-2Noms propresIssakarYISHÂSKÂR|YISHÂSKHÂR|lzakari|Isakari|Yisakar — mulanzi wa muhango
יָשׁוּב-1Noms propresYashouv [Yachoub]YÂSHÛV|Yashubi|Yashubu|Yashub — mugala wa Yiskari, Isakari
יָשׁוּב-2Noms propresYashouv [Yachoub]YÂSHÛV|Yashubu|Yashubi|Yashub — wa kuli bene Bâni aliyansire omukazi w’emahanga enyumaz’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָשׁוּבִיNoms propresYashouvite [Yachoubite]YÂSHÛVÎ|Abanyashubi — ba kuli Yashub, mugala wa Yisakari
יְשׁוֹחָיָהNoms propresYeshohaya [Yechohaya]YESHÔHÂYÂ|Yeshohaya — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יֵשׁוּעַ-1Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yeshuwa — lyo izîno rhuhubula mpu Yezu eryo
יֵשׁוּעַ-2Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yeshua|Yeshuwa
יֵשׁוּעַ-3Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yeshua|Yeshuwa|Yozwe — lyo izîno baderha YEZU omu c’emwabo eryo
יֵשׁוּעַ-4Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yozwe|Yeshua|Yeshuwa — izîno baderha Yezu omu c’emwabo e Buyahudi
יֵשׁוּעַ-5Noms propresJosué [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yozwe|Yeshua|Yeshuwa — izîno baderha Yezu omu Israheli, omu cihebraniya
יֵשׁוּעַ-6Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yozwe|Yoshua|Yoshuwa
יֵשׁוּעַ-7Noms propresJosuéYÊSHÛ’A|Yozwe|Yoshua|Yoshuwa
יֵשׁוּעַ-8Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yeshua|Yeshuwa|Yozwe
יֵשׁוּעַ-9Noms propresYéshoua [Yéchoua]YÊSHÛ’A|Yeshua|Yeshuwa|Yozwe
יְשׁוּעָהDiversaide, délivrance, salutYÊSHÛ’Â|Bucire|buyokoke|buyokozi|muciza|lyamucizagya|wamanyôkola|olubaga lwafumizemwo|nanayish’ikurhabâla|ebi Nyakasane ammujirira|*fumi*|*fumize*|*ciza*|cizir*|yôkol*|*cire*|*yôkol*|iragi
ישׁעDiversaider, sauverYSH’|YÂSH’A|kurhabala|kuciza|kucungula|kulikûza|abarhabàla|alikûza|anabayokola|anabayokola|we lubaga lwayokolagwa|*yokol*|*yôkol*|*ciza*|*likûz*|*likuz*|*rhabâl*|*fungir*|*langa*|*yokoz*|*yôkoz*|*him*|*ikuz*|*ikûz*|*cungul*|*côkol*
ישׁרAttributsaller droit devant, rendre droiteYSHR|kushôgeza enjira|kushôngeza|kukubûla|kugalagaza enjira|kuba n’omurhima nkana|kuyumanyanya enjira|*shongez*|*shôgez*|*kubûla*|*nja*
יָתֵד-1Objets réelscheville, piquet de tenteYÂTAR|muli­ndizo|kazirabulongo
יָתֵד-2Objets réelscheville, piquet de tenteYÂTAR|ikondo|makondo|enkîngi z’Endâro|Enkwîra|nkwîra|*kwîr*
יָתֵד-3Objets réelstruelle, pelleYÂTAR|lupaho|mwiko
יָתוֹםÊtresorphelinYÂTÔM|enfunzi|nfunzi|*nfuzi*|*nfûz*|*fûnz*|*fùnz* — omu kiwahili mpu « YATIMA »
יַתִּירNoms propresYattirYATÎR|Yatiri|Yatiri|Yati­ri — lugo lwa baleviti omu ishwa lya Yuda
יִתְלָהNoms propresYitla [Itla]YITLÂ|Itla|Yitla — lugo lw’omu ishwa lya Dani
יִתְמָהNoms propresYitma [Itma]YITMÂ|Itima|Yitma — mulwi w’oku ngoma ya Daudi
יַתְנִיאֵלNoms propresYatniël [Yatniel]YATNÎ’ÊL|Yatiniyeli — w’oku bûko bwa Levi
יִתְנָןNoms propresYitnân [Itnan]YITNÂ|ltina|Yatnân — lugo omu ishwa lya Yuda
יֶתֶר-1Noms propresJéthroYÊTER|Yetro — mudahwa e Madiyani ishazâla wa Musa
יֶתֶר-2Noms propresYètèr [Yéter]YÊTER|Yeteri — nfula ya Gedeoni, Gideoni
יֶתֶר-3Noms propresYètèr [Yéter]YÊTER|Yeteri|Yeter — ishe wa Amasa muyismaeli wa kuli Yismaeli
יֶתֶר-4Noms propresYètèr [Yéter]YÊTER|Yeteri|Yeter — Yeteri ye wafaga buzira mwana, lola 1Nga 2.32
יֶתֶר-5Noms propresYètèr [Yéter]YÊTER|Yeteri — bûko bwa Yuda
יֶתֶר-6Noms propresYètèr [Itran]YÊTER|Yeter|Yitrani
יִתְרָאNoms propresYitra [Yéter]YITRÂ’|Yitra
יִתְרוֹNoms propresJéthroYITRÔ|Yetro
יִתְרִיNoms propresYitrite [Itrite]; famille de YéterYITRÎ|mulala gwa Yatiri|Yatiri|bayitri — mulala gwa Kiriyat-Yarim
יִתְרָן-1Noms propresYitrân [Itran]YITRÂN|Yitrani — mugala wa Dishân, Dishôn wa kuli Sheyiri
יִתְרָן-2Noms propresYitrân [Itran]YITRÂN|Yitrani
יִתְרְעָםNoms propresYitréam [Itréam]YITRE’ÂM|Yitreamu|Yitrayamu|Itream
יְתֵתNoms propresYeteth [Yéteth]YETÊT|Yeteti — murhambo w’e Edomu

Obwanga gwo na mugisho omu mashi

Obwanga gwo na mugisho omu mashi

Kwa bworhere, Abashi bakomera okuhûna  omugisho olusiku lw’okusheba. Banahamagale ennama, bo bashakulwe bafire mpu barhusengerere emwa Nyamuzinda. Bajirira ebyo omu nyumpa yabo omurhabana. N’akaba omunyere ali amarherekerwa omuzimu Lyangombe banajirire obwanga omu mwabo, barhume Lyangombe abasengerere emwa Nyamuzinda. Eyi myanzi rhuyidômire emwa P. Colle , Missionnaire d’Afrique wajaga e Kivu omu 1913 , afira aha Katana omu 1961, mulole : P. Colle parle des Bashi, du mashi et du Bushi, in nyabangere.com (18.05.2020)

Kwa bworhere, ngasi ishe w’omulala e Bushi , nkoku biyôrha omu bibliya, ye wanali muâhwa, prêtre, na mufumu, médecin, w’omulala gwoshi. Ye murhanzi okulonza obufumu n’okulonza omugisho omu mwage. Ye wahana obwanga na Nnmamahanga abusegereze n’omugisho. Amango endwala ekalihire omu mulala, ishe w’omulala anahamagale omufumu (féticheur qui est plus expert) . Obwanga n’omugisho bihunwa emwa Nyamuzinda kugerera oku bulagizi bwa ennama, bo bashakuluza na bamugaka barhenzire en’igulu, baja emwa Nyamuzinda ebyo bihûnwa amango g’okusheba, amango omukazi akola ali izimi, amango omwana amaburhwa na ngasi mango hali ecirhumire cinene omu mulala.  Obwanga oku cihugo coshi buhanwa na Mwami n’ Abajinji, bo basengera Nyamuzinda oku bulagizi bw’Ennama z’Abami barhenzire en’igulu. Obwanga n’omugisho kwo biri nka kula engoko n’iji bilusanya. Orhakadosa mpu ka ngoko erhenga omw’iji erhi iji lyo lirhenga omu ngoko ? Bulya nta iji lirharhengaga omu ngoko na nta ngokoerharhengaga omu iji. Ntyo kwo na kuguma, nta mugisho buzira bwanga na nta bwanga nka nta mugisho. Omuntu anahane obwanga, nka mwifinjo na musengero, ci Nnâmahanga ohindula o bwanga gube mugisho.Omugisho gubonekera omu binja Nnâmahanga ashobozize abantu. Mulole aho idako oku abantu bali mwandu oku mubandè, go mango Mwami agisha olubaga n’ emburho. Go mango ayankirira eciragane c’Abarhambo oku barhakamuhemukira. Abagabulira emburho bahekera olubaga.

lola okubajira omubandè

Abbé Karhalya Makiro ayandisire ehitabu hinja oku bworhere bw’ABashi, L’Âme zairoise Mushi, Owalonza okumanya Abashi akwanine ahisome . Omu cigabi ca III, ayandisire, erhi:

« Rhuderhe oku, Omushi ayôrha aba mwemezi. Idini lyage, lirhali nka kula abarhamuyishi baderhaga, liyerekine oku ayishi Muguma dolodolo nka ye « Nyamuzinda ». Anamukuze oku ye murhangiro na nshoko y’obuzine, na kandi oku oyo Muguma dolodolo anaciyerekane omu bijiro n’ebyahira byanahiruka omu kalamo k’abantu. Omushi ahire oyo Muguma dolodolo mazino manji : Nyamuzinda, Nnâmahanga, Lungwe, Lulema, Lugabaigagana…ci ago mazino gadesire Nyamubâho yenene. Omushi arhaderha ngahi ngahi Nyamuzinda, Murhangiro na Buzinda bwa byoshi abêra. Co cakag’irhuma Omushi arhamuhûndera n’okumudesa buzira mulagizi. Ciru akaba hali nterekêro nguma omu mwaka ehanwa, buzira mulagizi, omushi akomereraga okurhuma abalagizi emwa Nyamuzinda, bo bazimu« . Ouzimu ye muntu warhenzire en’igulu aja emwa  Nyamuzinda. Abazimu balimwo abinja (abagashanyire) n’ababi (abarhagashanaga). Abinja bo basengerera abacizine emwa  Nyamuzinda. Ababi bo bakasholoshonza abacizine n’okubahiramwo ecikango Ngasi muntu ofa, anabe muzimu, aje omu binja erhi omu babi. Abashi banaderhe oku owaligwerhe amakwanane n’oburhumisi bw’olubaga, ab’e omu mulala erhi omu cihugo, ciru akafa arhakayibagira abaciri en’igulu. Oku omushi abona aha bwami, kwo acikebwa kuba n’empingu : Nyamuzinda ye mwami mukulu, ci kula aha bwami haba abalezi n’abalagizi, ntyo emwa Nyamuzinda eri abalega abazine n’ababasengerera.. Nyamuzinda arhahalalira ndi, abo bazimu bo bakashereza. Ceux Co cirhuma omushi ahumbiza enkuba emalunga oku erhacimuhikakwo. Nkaba côba carhumire ajira enterekêro oku bazimu. Nyamuzinda yehe arhali muzimu, ali dolodolo ye wanalemaga ngasi bihaba. Burhanzi Abashi bakag’imanya mpu omuzimu arhakajira bici aha arhalimanyirwe erhi aciri en’igulu. Ci erhi Ekleziya Katolika elerha abazimu binja b’Abakristu bo Batagatifu, rhwayumva oku omuzimu arhaciri wa muguma nka amango aciri en’igulu »

. Abazimu binja bo batagatifu banarhabala, banasengerera ow’omu mwabo, ow’omu ishanja lyabo, cihugo cabo na ngasi muntu omw’igulu lyoshi.(Aha rhwanarhola enyigirizo omu Heb 12, 22-24)

« Ala amazino g’abazimu balimanyikine e Bushi: Lyangombe, alimanyirwe hanji e Bushi, e Rwanda n’e Burundi; Muhima na Maheshe, balimanyikine bwenene oku Ijwi; Cilunga ye muzimu w’abashweka ebintu; Nabinji, ye muzimu w’olukoma n’omunago; Kangerè ye wakag’ilola ebigera omu nyanja; Namukumba, ye hekera abageremwa emyanzi, yeri nka Gabrieli omu Bibliya; Bihêko, muzimu wa munyere w’ifunwe wafiraga e Ndorwa e Buganda; Kalemêra erhi Kadaga, ali mulezi wa Mwami Kamome,e Kabare bamukaga lero ahinduka muzimu aja oku ntondo e Kaziba, anakahusa ashaba ebi bamunyagaga, enkoma n’enyumpa. Mulirima, ye muzimu ohekwa na mushoho. Bindula ye muzimu oyubakirwa oluhêro lywa mahembe ani, Cihangahanga ye rhula oku bakazi b’oluhali ». Wa kadali oyo.

Bulya Nnâmahanga arhumire Omugal (Yn 1, 14 ; 3, 16) enyuma z’oku ciyerekana kanji kanji omu njira nyinji (Heb 1,1-2), obuyemere burhuhizire omu mulungano munene (Heb 12, 22-24), ci omulagizi akola muguma (1Tm 2, 5) na nterekêro nguma (Heb 9). Ngasi mango rhuderha zigashane rhukengere oku nabo emwa Lelema Nyamuzinda Nyamubâho, barhôla ehirhenga ebwira ebundi hija. Ogwo mulungano guli omu Heb bigabi 11 kuhika 12 gwone gwakarhu ma rhwakarhuma abzimu binja barhusengerere.

En français

Généralement la bénédiction s’obtenait pendant les fiançailles  lors de consultation des ancêtres défunts chez le garçon ou du grand muzimu Lyangombe chez la fille si elle a été vouée à Lyangombe à sa naissance. Je prends l’information de P. Colle venu au Kivu en 1913 et mort à Katana en 1961, P. Colle parle des Bashi, du mashi et du Bushi, in nyabangere.com (18.05.2020)

En générale chaque père de famille chez les Bashi, comme dans la Bible, était le prêtre et le médecin de sa famille. Il se référait aux ancêtres de la famille pour qu’ils intercèdent auprès de Dieu. Pour le cas compliqués de maladie en famille, il devait recourir à un mufumu (féticheur qui plus expert) . Les bwanga et mugisho sont sollicité à Dieu à travers les inter,édirmédiaire, les mânes, ancêtres défunts partis auprès de Dieu : lors du mariage, à la grossesse, à la naissance de l’enfant et à chaque événements important.  Pour le culte de tout le pays c’est le Mwami et le Bajinji, aui intercèdent toujours è travers les ancêtres de la dynastie royale qui intercède auprès de  Dieu. Le bwanga est au mugisho ce qu’est la poule à l’œuf. Est-ce la poule qui vient de l’œuf ou l’œuf aui vient de la poule ? L’homme donne le bwanga qui est un souhait prière et Dieu , Nyamuzinda accorde la bénédiction comme les effets du bwanga.

lola okubajira omubandè

Abbé Karhalya Makiro a écrit un chef d’oeuvre sur la culture Bashi, L’Âme zairoise Mushi, qui mérite une lecture de contact à la culture de Bashi. Au chapitre III, il écrit:

« On peut le dire, le Mushi est naturellement religieux. Sa religion, contrairement à ce que les observateurs pressés ont pu avancer, consiste dans la reconnaissance d’un Etre suprême unique « Nyamuzinda » qu’il honore comme principe et source de toute vie, et à qui il se réfère dans toutes les manifestations de sa vie. Il est vrai qu’il lui donne des noms différents: Nyamuzinda, Nnâmahanga, Lungwe, Lulema, Lugabaigana… mais ces noms ne désignent q’un seul et même Être. Pour un Mushi, Dieu-Nyamuzinda « le Premier et le Dernier » n’est pas localisé. Et parce qu’on ne sait pas où il demeure et il est trop haut, inaccessible, le Mushi ne va pas, la plupart du temps, s’adresser directement à Nyamuzinda. Bien qu’il soit dans les habitudes d’offrir un sacrifice à Nyamuzinda au mois une fois, par an, le Mushi pour atteidre Nyamuzinda passe ordinairement par des intermédiaire, les bazimu« . Un Muzimu est un homme qui a quitté la terre et allé chez Nyamuzinda. Il ya les bons (abagashanyire et les mauvais (abarhagashanaga). Les bons interviennent en faveur des vivants auprès de Nyamuzinda. Les mauvais intervienne pour ennuyer et tourmenter les vivants. Tout homme aui meurt devien muzimu et acquiert un rôle. Le Mushi croit que celui qui avait une responabilité pendant sa vie terrestre ne restera pas indifférents aux siens après sa mort. Le Mushi se faitde Dieu la conception analogue à celle du bwami, la cour du roi. Comme le roi agit sur instigation des favoris, suivants et intercesseurs. La cour céleste serait analogue à la cour terrestre où jouent tant d’intercessions et tant d’intrigues. Dieu n’a pas de malice et n’a besoin de rien. Ceux qui font les mal ce sont les bazimu. Alors il faut se protéger. C’est ainsi que le Mushi a institué le sacrifice aux bazimu, aux mânes des ancêtres. Nyamuzinda n’étant pas un muzimu, est l’Unique, l’auteur de tout ce qui existe. L’influence des bazimu se limitait à leur contrée ou leur domaine qu’ils occupaient quand ils étaient en vie. Il fallait attendre l’Eglise Catholique pour comprendre que les bons bazimu, les saints, peuvent intervenir au-delà de leur, famille, leur clan, leur tribu ou leur nation.

Quelques nom des bazimu étaient bien connus: Lyangombe, le héros national; Muhima et Maheshe, à Ijwi; Cilunga pour l’élévage; Nabinji, pour la bananeraie et l’abondance; Kangerè qui controle le lac; Namukumba, poerteur des messages; Bihêko, muzimu wa munyere w’ifunwe wafiraga e Ndorwa e Buganda; Kalemêra ou Kadaga, ali mulezi wa Mwami Kamome, bamukaga lero ahinduka muzimu aja oku ntondo e Kaziba, anakahusa ashaba ebi bamunyagaga, enkoma n’enyumpa. Mulirima, ye muzimu ohekwa na mushoho. Bindula ye muzimu oyubakirwa oluhêro lywa mahemba ani, Cihangahanga ye rhula oku bakazi b’oluhali.

Les interdits chez les Bashi selon P. Colle en 1936

TABOUS OU VITANCES

On appelle « tabous » le réseau de défense, interdictions, précautions, par lesquels se manifestent le respect et la crainte religieuse (Chr. 18). La vie des Bashi en est pleine, c’est un étau dans lequel  un grand nombre de ses faits et gestes sont enserrés. Ci-dessous j’en donne un certain nombre ; il y en a beaucoup d’autres qu’on pourra découvrir de-ci delà dans les pages de la présente monographie.

Voici d’abord les principaux animaux qu’il est défendu à tous de manger :

Léopard (ngwi)                                             Kerhembo (hirondelle)

Hyène rayée (namugunga)                         Nyangi (héron blanc, pic-boeuf)

Hyène tachetée (cihazi)                                Lumve (caméléon)

Kafa (zorille)                                                    Mulindye (rat de maison)

Nyambwe (renard bleu ou chacal)             Kere (ba) crapaud)

Musambi (grue couronnée)                        Njongola (ba) (lézard)

Hungwe (ba) (corbeau)                                 Njoka (serpent)

Mugokoma (ibis blanc)                                 Musherebera ( lézard)

Munana (ibis noir)                                        Nshonzi (silure)

Citorha (bergeronnette jaune)                    Nyika (poisson électrique)

Nyakansisi (bergeronnette blanche)         Kabwa (chien).

Les animaux peuvent être tués, non mangés.

Mais on ne peut même pas tuer ni le pic-bœufs, ni le chien.

LE CAMELEON inspire la crainte. On croit que s’il mord, il ne peut se détacher qu’au son de tambour. Quand on le rencontre ouvrant la gueule, il faut le regarder et ouvrir la bouche en soufflant, sous peine d’avoir des enflures.

LE CRAPAUD est évité, sans quoi on risque d’avoir le corps couvert de croûtes.

LE POISSON ELECTRIQUE entre dans la composition de certains remèdes ainsi que le crapaud et le caméléon, ibis, le corbeau, etc. (95).

POULES et ŒUFS. Les hommes peuvent en manger, mais non pas les femmes ; elles disent que le mari deviendrait malade et qu’elles engendreraient des montres. D’ailleurs si une femme mariée se le permettait, ses compagnes lui donneraient le sobriquet moqueur de « cishambo ». Les petites filles peuvent en manger.

ŒUFS : Seuls les enfants peuvent les manger.   Ils ne peuvent cependant manger l’œuf encore inclus dans la poule tuée. Les chefs ne mangent ni poules, ni œufs ; c’est bon pour les pauvres.

TABOUS INDIVIDUELS

  1. Une femme a défense de nettoyer sa chevelure avec l’eau et avec ses doigts (kasinda).
  2. Elle ne peut enjamber un bâton, une lance, un arc, une corde, un ruisseau, une écuelle de bois, une haie.
  3. Elle ne peut manger une polenta préparée par un homme, ou une polenta faite avec de la farine moulue par un homme.
  4. Femmes et filles ne peuvent manger la queue de la vache ou du taureau. C’est la part réservée aux bergers.
  5. Une femme ne peut employer pour porter sa hotte ou son fagot de bois la corde qui sert à lier la vache.
  6. Un homme ne peut faire pencher les hautes herbes devant une femme.
  7. Un homme ou une femme qui brise le crampon à émonder les bananiers est tabou.
  8. Personne ne peut plumer un corbeau.
  9. Quiconque brise un rasoir est tabou.
  10. Une femme ne peut se laver deux fois le même jour.
  11. Une femme ne peut mettre le sorgho dans le grenier, par le haut, mais seulement par la porte ; le sorgho serait jeté si elle se le permettait.
  12. Elle a défense de se mettre de la cendre du foyer sur la tête.
  13. Un homme marié ne peut mettre une charge sur le dos d’une veuve ; lui et sa femme seraient tabous. Seuls peuvent le faire une femme ou un jeune homme.
  14. Une veuve à la mort de son mari a défense de se faire raser par des gens mariés.
  15. Une femme ne peut administrer un lavement à la mère de jumeaux, elle-même engendrerait des jumeaux.
  16. Défense à tous de déposer dans une pirogue une rondelle-coussinet (ngarha) ; le lac s’agiterait.
  17. Défense pour le même motif de jeter dans le lac la cendre de la pipe.
  18. Celui qui brise une pierre à aiguiser est tabou. S’il ne s’en délivre de suite, il mourra, et son père marchera le reste de ses jours avec le dos voûté.
  19. Défense aux femmes de siffler.
  20. Une grande fille ne peut prononcer le nom de son père, et une femme mariée s’y résout difficilement par respect, surtout avant d’avoir des enfants.

TABOUS FAMILIAUX

  • L’épouse ne peut enjamber le corps de son mari sur le lit conjugal.
  • La jeune épouse ne peut prononcer le nom de son mari. Elle ne le pourra quelque peu qu’après avoir eu des enfants. Elle appelle son mari le père de tel enfant.
  • Défense à une femme de fermer la porte devant son mari.
  • Une femme, à ses époques, ne peut broyer des pieds le sorgho, car s’il était souillé par son sang menstruel et que son mari en mangeait, il deviendrait malade.
  • A ses époques une femme ne peut quitter le foyer conjugal.
  • Une femme enceinte qui ferait l’adultère serait gravement tabou (mahinga).
  • Une femme à ses époques ne peut manger le lait caillé de la vache, celle-ci mourrait.
  • Une femme qui accouche un enfant bras ou jambes en avant, est gravement tabou (kashindi).
  • L’accouchée qui perd beaucoup de sang est tabou.
  • Si son enfant fait ses grands besoins en naissant, la mère est tabou.
  • Les parents sont tabous lorsque les dents supérieures de leur enfant paraissent les premières.
  • L’homme qui les trois premiers jours de son mariage passe une rivière est tabou.
  • La femme qui a ses règles ne peut rien déposer ni sur, ni sous le lit conjugal.
  • La femme qui vient d’engendrer des jumeaux est tabou. Elle doit de suite s’en libérer.
  • Quand une femme est enceinte, ni elle, ni son mari ne peuvent toucher un cadavre ; l’enfant mourrait de suite.
  • L’adultère du mari d’une femme enceinte les rend tous deux tabous (mahinga). Ils doivent de suite s’en délivrer (cf. 95).
  • Il est gravement défendu de se marier entre bêhwa : c-à-d avec la fille de sa sœur, femme avec le fils de son frère.
  • La copula perfecta est défendu quand on commence les cultures (deux fois environ par an).
  • Idem quand la mère de l’épouse est malade.
  • Idem quand le père de l’épouse est malade.
  • Une femme a défense d’accoucher à l’intérieur de sa case.
  • Une femme, qui revenant au foyer avec des vivres, aurait fait l’adultère en route, ne pourrait manger, ni elle ni son mari de ces vivres.
  • Si la femme avait commis l’adultère, son complice ne pourrait aller voir son mari, et le mari ne pourrait faire visite au complice malade.
  • Si une femme venait à avorter, son mari devrait lui offrir un mouton sous peine d’être tabou.
  • Une femme ne peut saisir une lance ou un coutelas (ngorho) avant d’avoir eu un garçon.
  • La jeune épouse a défense de faire le tremblement du corps (par lequel la mariée demande le debitum) au premier contact de son mari c-à-d au 1er jour des noces : son père mourrait.
  • Défense à la femme ou à la fille de traire la vache.
  • Idem de faire cailler le lait avec la présure (igunjo).
  • Une femme qui vient de se laver a défense de jeter les cendres du foyer.
  • Le mari qui a perdu sa femme ne peut manger avec d’autres personnes les premiers jours qui suivent la mort.
  • Le père de famille qui vient de perdre un enfant à la mamelle ne peut sucer le lait de la mère pour dégorger les seins (très grave).
  • A la mort du père les enfants mariés doivent s’abstenir de relations pendant plusieurs jours.
  • Un homme marié ne peut enterrer l’avorton d’une autre femme que la sienne, sa femme en mourrait.
  • Défense à une femme, en dispute avec son mari, de le mordre ; ils devraient alors se mordre l’un l’autre, et faire de suite l’acte conjugal.
  • Une femme qui s’enfuit ne peut rien emporter, ni pots, ni paniers, ni houes, ni vivres, etc.
  • Une femme ne peut quitter le foyer pendant l’absence de son mari.
  • Un homme qui, en querelle avec sa femme, lui arracherait ses colliers de perles, serait tabou.
  • L’homme qui jette dehors la pierre du foyer (isika) est tabou ainsi que sa femme.
  • Si le mari, en dispute pendant les cultures, jette sur sa femme une motte de terre, il ne peut ni lui ni sa femme manger des produits du champ sans être tabou tous deux.
  • Le mari qui brise volontairement le pot sur le foyer de sa femme est tabou.
  • La femme qui cuit la nourriture, ne peut sortir, ni répondre à un salut, ni chanter (ni même réciter des prières). La défense commence dès que la nourriture est sur le feu.
  • La femme qui brise la spatule à polenta est tabou.
  • Idem si elle brise la petite pierre à moudre (lusho).
  • Idem si elle fend le portier à pilonner la farine.
  • Une femme ne peut écrémer le lait, ni laver le pot à lait.
  • La femme qui viendrait à briser le pot pendant qu’elle cuit la polenta, serait tabou, si elle ne pouvait sur le champ donner un peu de pâte à son mari ou à son garçon.
  • Une femme a défense de se laver à la source avant d’avoir rempli sa cruche.
  • Les relations conjugales sont interdites pendant que le mari construit son grenier à vivres ou raccommode sa hutte délabrée ou en construit une neuve.
  • Une femme ne peut manger de la polenta préparée par son mari.
  • Défense au mari de piler pour sa femme ; la nourriture devrait être déposée dans la hutte des mânes.
  • Défense à une femme qui prépare la panade (mushunga) pour malades ou petit enfant d’appeler qui que ce soit.
  • La femme qui achèterait des vivres et avait d’abord enlevé sa ceinture de perles, empêcherait son mari et ses garçons de manger ces vivres. Seules elle et ses filles pourraient s’en nourrir.
  • En écrasant les bananes pour bière, la femme ne peut se mettre à genoux ; elle doit être assise, sinon son mari ne peut en boire.
  • L’homme qui enlève chez lui les cendres est tabou.
  • Quand le mari est absent, la femme peut enlever, mais non pas jeter les cendres du foyer.
  • Pendant l’absence du mari, la femme a défense de défaire le lit conjugal.
  • Une femme ne peut aller se promener au loin, pendant qu’une poule couve ses œufs dans la hutte.
  • Un fils ne peut cultiver l’éleuzine avant son père.
  • Un homme ne peut montrer du coude sa grand-mère, ni une femme de son grand-père.
  • L’enfant qui brise la petite pierre à moudre (lusho) rend tabous son père et sa mère.
  • Si un mouton grimpe sur la hutte familiale, celle-ci est tabou, il faut la détruire.

TABOUS AU VILLAGE

  • Si une poule imite le cri du coq, ou si elle couvre de fiente ses œufs, elle est tabou, il faut la tuer.
  • Défense de lier une femme avec des liens quelconques.

On ne peut que la réprimander. Le sous-chef, Cirhuza, a été exclu du conseil du chef Kabare pour avoir lié sa femme.

  • Défense de lier un homme par les coudes derrière le dos.
  • Tout objet touché au marché par le Citwamba (celui qui enlève aux veuves leur lévirat) est tabou, lui seul peut en user.
  • Grave défense à une femme de se frotter les seins de terre blanche.

TABOUS PROPRES AUX CHEFS BALUZI

  • Un muluzi ne peut boire la bière fabriquée dans l’enclos où quelqu’un vient de mourir.
  • Le Mwami ne peut se frotter de beurre, toutes les vaches en mourraient. Il se frotte d’huile de ricin.
  • Le Mwami ne peut s’accroupir les jambes croisées ; assis il doit étendre les jambes sous peine de voir mourir beaucoup de ses gens.
  • A la mort du chef ou autre muluzi, tous les mariés doivent garder la continence pendant un certain temps sous peine d’être tabous.
  • La continence est encore de rigueur quand on a pénétré dans la case du Mwami.
  • Continence forcée pendant la maladie du Mwami malade depuis 8 jours.
  • Défense absolue de toucher la main l’ishungwe (diadème du Mwami).
  • Défense de regarder le chef pendant qu’il mange.

COMMENT ON SE DEBARRASSE DES EFFETS DU TABOU.

Quand quelqu’un ou quelque chose est atteint de tabou (alire omuziro), il peut s’en libérer. Pour certains tabous, il suffit de faire un acte ou de prendre un remède connu de tous. Pour d’autres, il faut recourir au féticheur qui en délivre en donnant un remède connu de lui ; ou parfois fait lui- même ou prescrit au client un sacrifice aux esprits. Celui qui est pris par le muziro ou tabou, cherche parfois à s’en libérer avant que la défense n’ait agi ; alors il ahumanibwa (il est rendu sein). S’il va pour s’en guérir après en avoir éprouvé les effets, il est dit : ashazibwa omuziro : (c’est-à-dire la défense est vomie).

TOTEMISME

D’après « Christus p. 15 », le totémisme est caractérisé par la croyance en un lien de parenté, qui lierait un groupe humain d’apparentés (clan) d’une part et de l’autre une espèce animale, végétale ou une classe d’objets. Cette croyance s’exprime dans la vie religieuse, par des rites positifs (cérémonie d’agrégation au groupe anthropo-animal, anthropo-végétal, etc. et des rites négatifs (interdictions, vitances) Ŕ et, au point de vue social, par une réglementation matrimoniale déterminée (exogamie limitée).

Chez nos Bashi :

  • On s’interdit de tuer ou de manger un ou plusieurs animaux déterminés dans chaque clan, ou de faire certains gestes.
  • On observe aussi la loi d’exogamie, le mariage étant prohibé entre personnes de même clan, sauf quelques exceptions (voir 82).
  • On n’a aucune idée de parenté entre le clan et l’animal, la plante ou l’objet totémique. On pourra s’en rendre compte en lisant ce qui en a été dit au N°s 101 et 103. Voici par exemple le CHIEN : Cet animal est totem de la plupart des clans. On le respecte et on ne peut ni le tuer ni l’enterrer. Il est destiné à réjouir les ancêtres qui l’ont vénéré jadis.

C’est pour cela que lorsqu’on sacrifie aux ancêtres, le chien est lié dans la hutte ancestrale, on lui donne à manger et il y passe la nuit, pour que les ancêtres puissent venir le voir. Quand quelqu’un passe près d’un chien et qu’il attrape des plaies, c’est à cause du chien, et pour guérir il devra porter sur soi une dent de chien. Sa chair est considérée comme chair humaine ; la manger serait la mort. Voici encore le LEOPARD (mugashane) sacré. Il est considéré comme totem  du chef. Quand on l’entend crier après la mort du chef, on se rend là où le chef a été enterré, avec des tambours, du miel et de la viande. Le naluvumbu, gardien du tombeau, en est chargé au nom de la communauté. Cela dans la but de l’apaiser pour qu’il ne nuise à personne. Ce gardien est désigné par le conseil des anciens. A sa mort son fils succède, à son défaut, le conseil en désigne un autre. On fait parfois la même cérémonie pour le LION.

Il y a de même certains SERPENTS (ngubajoka, igu etc.) qui sont respectés et ne peuvent être tués parce qu’en eux aussi vient parfois résider le muzimu des chefs. On dit même que tout serpent trouvé endormi doit être respecté pour le même motif parce qu’alors un muzimu l’habite.

Récit de création au Kivu et unité des peuples qui y vivent

Récit de création au Kivu et unité de Bashi , Bahavu et Bafuliru

Cf . P. Colle parle des Bashi, du mashi et du Bushi, in nyabangere.com

Kashenda avait eu une origine céleste. Dieu le fit un jour sortir du lac sous la forme d’un beau jeune-homme, en même temps qu’un troupeau de vaches. Peu après, celles-ci disparurent, il ne resta qu’une vache pleine, qui donna le jour à un taurillon. A quelques temps de là, le jeune-homme vit reparaître le troupeau, conduit par une belle jeune-fille. Le troupeau disparut, la jeune-fille resta. Le jeune Kashenda, se l’unit en mariage et appela la jeune fille Londo c’est-à-dire limon, parce qu’elle était, comme lui, sortie du limon du lac. Dieu leur fit cadeau d’un vase à lait, d’une cruche, d’une baratte indigène, d’un arc, de flèches et les bénit. Telle est la tradition de l’île d’Idjwi

 On a conservé le souvenir de 28 générations qui séparent Cihanga de Musinga, ce qui rapporte l’invasion de son descendant vers l’an 1300. Il est vrai que Monseigneur Classe ne croit pas pouvoir la faire remonter au delà du XVIIe siècle.

Ce petit-fils, appelé Cihanga, lui aussi, du nom de son ancêtre, traversa la région des volcans, longea le lac à l’ouest et repassa au Rwanda par le pont de pierres à quelques lieux au sud du Kivu. Il laissa au Nord son fils Kahande ou Kanyirhambi, devenu chef du clan Bahunde ou Basibula ; son autre fils Kanyindu le quitta au sud et alla occuper la vallée de la haute Lulindi (ou Lundi ou Lwindi) ; il y prit le nom de Nalwindi et devint le chef du clan Banyindu. Ses fils  Naninja et Mufunda prirent possession, le premier de la clairière sise au Nord, le second des montagnes au Nord-Ouest. Ils devinrent les fondateurs des clans Balinja et Bafunda. Son aîné Kabuga, resta sur place, où se trouvent aujourd’hui encore ses descendants. Le clan Barungu, du chef Naluniga, prit peu de développement. Il fut facilement supplanté par celui de Kabare, comme on l’a vu précédemment. Le clan de Nashi, le chef des Balega, s’étendit davantage. Il se subdivisa en 5 branches :

les b’e canya, tige mère, occupèrent le Bushi central ; les b’e cime, établis au Bushi Nord et quelques îles du lac (Shushu, etc.) ;

 les Bakacuba du lac Mokoto ;

 les Bacishoki ou bene- nciko ou Babambo de l’Irhambi ;

 les Bakasiru du pays des Balongelonge actuels, voisins des Balinja.

 Leur pouvoir fut enlevé par les clans Basibula et Banyindu. Ils durent se faire les sujets  des vainqueurs, conservant à la cour de ces derniers une dignité quelconque. Le clan Bahande se développa sur place.

Un descendant de Kahande, le premier ancêtre, le roi Sibula Nyebunga,  voulut un jour aller guerroyer au Rwanda ; il y fut tué. Un aigle (nyunda) dit la légende, pris son cœur, et son diadème dans son bec et les ramena à sa mère qui habitait au Ruhundu, sur l’île d’Idjwi. Depuis ce jour, ce clan prit le nom de Basibula.

N.B. (Plusieurs légendes racontent que Sibula Nyebunga est issu de l’union incestueuse du chef de ce clan avec sa demi-sœur. C’est peut-être pour ce motif que les Banyarwanda appellent les Bashi « Banyabungu », gens de Nyabungu, sobriquet équivalent alors à celui de « fils d’inceste ». Cette coutume se pratique encore de nos jours chez les chefs de plusieurs clans au Butembo et Bubembe. Leur successeur est généralement né d’une telle union, appelée mumba).

Bahole, roi actuel (1936) du Buhavu en est le chef. Ses ancêtres occupèrent à un moment donné toute la côte ouest du lac du nord au sud, ainsi que la plupart des îles. Le clan des Bahande s’allia dès le début au clan des Banyehya. De Nabunyehya, en effet, naquit Barhwa, père de Kalinda et de Luciza. Barhwa s’unit à une femme des Bahande, et renonça dès lors au clan des pygmées. Son  fils Kalinda devint le père des Basibula, ou Bahande bene muvunyi au Buhunde ; de Luciza sortit le clan Bwega. Kalinda fut tué au Rwanda par Luganzu I vers la vin du XVe siècle.

Le clan des Banyindu se développa fortement sur les rives de la Lulindi. Il ne tarda pas à se diviser et à envoyer des familles vers l’ouest et le nord-est, vers les régions situées entre le Kivu, la Ruzizi et la chaîne forestière. Kiligishe, descendant de Kanyindu, envoya son fils cadet Mahangwe près  de la Luvungi ; son petit-fils Kahamba donna son nom au clan Bahamba du chef Kabwika actuel. Un petit-fils de Kahamba ; Lwamo créa le clan Banyambala (chef Nyamugira) au Bufulero à l’ouest de la Ruzizi ; le petit-fils de Lwamo devint le père des Bacivula (chef Nakaziba) au Buzibaziba au sud du Bushi. Les deux filles de Kiligishe (Nalwindi occasionnèrent la création du clan des Banyamwoca. On ignore d’où vient le nom du clan. C’était peut-être le surnom de Kiligishe ou celui de Namuhoye l’une de ses filles, mais plus probablement le nom de son neveu et mari.

Kabare, fils de Namuhoye quitta la Lulindi avec sa mère, passe le Kadubu où celle-ci  mourut, et vint occuper le Bushi ; plusieurs familles l’accompagnaient et furent la souche des  clans : Bashaza, Banyalugono, Badaha, Banyalwizi, etc. Il supplanta sans efforts les  clans Barungu, Balega, Bashoho, Banyiganda, Banyibamba, etc. Une révolte de son arrière petit-fils Ngweshe Kwibuka occasionna une scission. Cela se passait sans doute vers le début du XVIIIe siècle. Depuis ce jour le Bushi est régi par deux dynasties, celle de Kabare et celle de Ngweshe.  De Nalwindi sortirent aussi, on ne sait quand, les familles régnantes de l’Urundi, et probablement le clan des Bagofa dont le chef actuel est Naluhwinja, roi des Bahwinja.

 Les clans dont il vient d’être question furent ou sont encore les clans des chefs. A côté d’eux sont venus se placer de nombreux clans secondaires, issus des précédents ou venus du Rwanda. Il serait trop long et fastidieux d’en parler ici. Je ferai seulement remarquer que le descendant actuel de la tige mère  des clans supplantés dans le pouvoir par les chefs actuels, occupe de droit certaines fonctions à la cour de ces grands chefs. Celui-ci peut s’asseoir sur le trône royal, fumer dans la pipe du roi, toucher à son diadème (bashoho) ; celui-là lui donnera sa première femme (banyambiriri) ; d’autres pourront traire les vaches du roi (banyalugono, basheke, bishaza), seront ses sorciers en titre (balega b’ecishoki), feront les tambours, garderont le crâne de l’ancêtre ou sa lance, ses perles, ses bracelets (bashoho), enterreront la dépouille du chef défunt (banjoka), planteront le marteau sacré (banyiganda), etc. Bref, ils héritent de la fonction remplie à la cour par le fondateur du clan. Il en sera parlé à propos de la fête de l’investiture (N° 176).

Une partie des pygmées dont il a été question plus haut s’allia aux nouveaux clans et forma les pygmées croisés (Batwa-Badaha, Batwa- Baloho, Batwa-Bakanga, etc.) …….

Le besoin de solidarité a poussé les clans à se créer des ALLIANCES (bukumbi). Dès le début des immigrations, il en fut ainsi. Cihanga en venant par ici et en envoyant se fils (c’est-à-dire les clans issus de lui) occuper le pays, leur ménagea des alliances dans les clans préexistants. A mesure qu’un nouveau clan se forme, on fait de même. L’alliance se contracte par la bénédiction (mugisho) du chef des principaux clans. Quatre chefs peuvent au Bushi-Buhavu bénir cette alliance :

 Nashi, chef des Balega,

Naluniga, chef des Barungu,

Nalwindi, chef des Banyindu et

 Kahande, chef des Basibula.

Eux seuls sont en effet considérés comme chefs des clans originaires (mashanja) c’est-à-dire des souches dont tous les autres clans indigènes sont issus. Un chef de clan demande cette alliance pour ses descendants afin de leur obtenir aide et protection. Il cherchera donc de préférence l’alliance des clans les plus puissants et les plus répandus. La solidarité qui en résulte se manifeste spécialement dans les circonstances suivantes : L’allié aide son allié dans toute circonstance pénible. Le voit-il p. ex. écrasé sous le fait d’une lourde charge ou d’une amende onéreuse, il l’assistera, ce qu’un homme d’un clan non allié ne ferait pas. Il n’hésitera pas à prendre à sa charge un ou plusieurs enfants laissés sans ressources par leur père défunt ou devenu impotent, dès qu’il est de son clan ou d’un clan allié, et qu’il n’y ait pas de proches parents pour le faire. Un indigène ayant abattu une bête et voyant venir un homme d’un clan allié, lui donnera une part avant même d’en donner à sa parenté ou à ceux de son propre clan. Veut-il construire une case, il devra payer à ses aides une ou plusieurs jarres de bière, si parmi eux se trouve un membre d’un clan allié, il recevra sa part avant même d’avoir terminé, et avant tous les autres. Quand un fils est officiellement mis en possession de l’héritage paternel par la remise des biens, c’est un allié de son clan qui les lui remettra (kuyambika bigulo) conjointement avec l’oncle maternel du fils.  Un noir va-t-il en voyage, il trouvera facilement le vivre et le couvert chez les membres des clans alliés au sien. C’est pour ce même motif que l’on trouve présent à l’investiture des chefs suprêmes le chef de chaque clan allié qui lui imposent l’un le diadème, l’autre le siège, la pipe, le marteau sacré, etc. ainsi qu’on l’a vu plus haut. L’allié remplira encore les multiples offices de paranymphe aux noces d’un jeune-homme. Un homme est-il mort dans une case, la coutume veut qu’on enlève du toit la pointe d’herbe qui le domine ; ce soin incombe encore à un allié. Bien plus, il est  défendu de verser le sang d’un membre quelconque d’un clan allié même à la guerre où ses clans alliés disséminés dans les guerriers adverses viennent nécessairement au contact. Le guerrier évitera donc de terrasser tous ceux qu’il reconnaît être de son clan ou des clans alliés. Que s’il le faisait volontairement, il commettrait une faute grave contre le clan ; et l’âme de l’ancêtre qui en est le protecteur attiré, le lui ferait sentir en lui envoyant une maladie mortelle.

Il y a bien d’autres cas encore de la solidarité qui découle de cette alliance clanique, il serait trop long de les spécifier ici. Une conséquence curieuse qui en découle est l’impunité donnée à un allié quelconque qui insulterait ou maudirait la famille de l’un des quatre chefs de clans dont il a été question ci-dessus. Alors qu’un autre encourrait un châtiment, lui en serait exempt. L’insulte lui est permise à titre d’allié.

Que si l’on se demande à quel CYCLE CULTUREL, il faut relier les clans du Kivu, on peut répondre, semble-t-il, que tous ces clans appartiennent en même temps au cycle matriarcal, et au cycle patriarcal

Le cycle MATRIARCAL pourrait se prévaloir :

  1. de l’existence de la société secrète des imandwa au Rwanda avec une certaine extension au Bushi et au Buhavu.
  2. de culte, des ancêtres qui forme la base même du culte indigène.
  3. des honneurs donnés au crâne du grand chef Kabare.
  4. de la présence dans la cérémonie d’intronisation de la tige arquée en cuivre appelée mulinga.
  5. de l’existence de la serpette qui est pour ainsi dire l’arme propre des habitants du Kivu, et le tatouage des hommes en forme de croissant.
  6. du respect dont on entoure certains animaux propres à ce cycle : le lézard, la grenouille, le caméléon et surtout les bêtes à cornes.
  7. de la croyance que les mânes de la reine-mère, qui a donné le jour au chef actuel du clan royal, se dégagent du corps sous forme de ver cadavérique d’abord et de serpent ensuite.
  8. de ce que le cadavre du grand chef doit être enterré dans une barque.

Le CYCLE PATRIARCAL a, lui aussi, laissé bien des traces :

  1. la fête du mubande, sorte de fête de printemps, où les chefs voient renouveler leur autorité au nom des premiers ancêtres et où la voix des auspices doit dire si cette année la terre sera féconde ou non.
  2. le titre du chef appelé le « mwimo », successeur ou plus exactement le fécondant. Il est en effet le représentant autorisé de toute fécondation ; c’est lui qui autorise l’ensemencement des cultures vivrières ; par son ordre les époux se séparent « a toro » à certaines époques.
  3. la succession paternelle est absolue dans tous les clans.
  4. il subsiste quelques rites phalliques, tel ce remède enfermé dans deux courges minuscules à goulot et toujours juxtaposées que les hommes mariés peuvent seuls employer (ntudirwa).
  5. le totem clanique est général, malgré l’absence de la circoncision.
  6. il n’y a pas d’initiation propre aux garçons, seules les filles y sont soumises en quelque sorte en entrant dans la société des imandwa.
  7. le soleil est considéré par tous comme maître (Nahamwabo) de la lune.

On relèverait sans peine d’autres indices pour chacun de deux cycles. Lequel de deux prédomine ? Il serait malaisé de le dire. On pourrait peut-être supposer que lors des invasions, les clans venant du nord-est appartiendraient davantage au cycle patriarcal ; leur contact avec les peuples venus du sud, où l’élément matriarcal semblait prédominer, aura augmenté encore ce qui leur manquait de ce cycle et aura produit le mélange actuel. On retrouve plusieurs traces de l’action des clans du sud sur les clans du nord. Sans approfondir beaucoup la question, on remarque qu’après l’invasion de Kanyindu sur les confins de l’Urega occupés par les clans du sud, ce fut une femme appelée Namugamubondo qui devint, au dire de plusieurs légendes, la transmetteuse de pouvoir, ce qui la fit surnommer « la faiseuse des rois, Nabami ». Ce sont encore deux femmes « Lukabura et Namuhoye » que l’on retrouve à la source du clan Banyamwoca. Le clan Basibula de Muvunyi est sorti du clan Banyehya par une fille du clan Sibula. Le souvenir de la première mère du clan Banalugono, sorti du clan Bishaza, de la première mère du clan Banyambiriri sorti des Banyiginya, de la première mère, femme pygmée qui donna naissance au clan Babishi, sorti des Bakanga, et d’autres encore, confirme cette hypothèse. C’est peut-être à la suite de ce mélange que la loi d’exogamie a perdu de sa rigidité. Par tout ce qui précède, on a pu voir que les moyens imaginés par nos noirs furent de plus efficaces pour conserver le souvenir de leur origine et de leur parenté éloignée, pour fortifier le lien social sur la base de la famille et pour se trouver les soutiens au milieu d’une barbarie, qui sans cela, aurait bien vite ruiné toutes populations. Puissent-ils bientôt tous s’attrouper dans la grande  famille chrétienne sous l’égide de la Croix, comme le disait P. Colle en 1936. Ces peuples avaient une mémoire formidable comme dans la Bible, Gn 5 et Gn 10 pour raconter les généalogies.

Rhwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi Tet kurhenga omu cihebraniya kuja omu nfarasè n’omu mashi. Termes bibliques sur la lettre Tet hébreu-français mashi

Yumva bwinja ! obwandagala -mulongo : 1=Cihebraniya ; 2= kunganaci  oluderho lukolesibwe ; 3= luderho lwa buko buci ; 4=omu nfarasè kurhi lusomwa n’oku luderhwa ; 5=kurhi luhubulwa omu mashi na binwa bihi ludesire omu mashi : omu cihebraniya muli herufi isharhu rhuyandika t : tet ; qof ; tau ; hali herufi ibirhi rhuyandika k : caf ; qof, quf : herufi isharhu rhuyandika h : he ; het ; caf aha buzinda bw’ecinwa. Hali eherufi cihebraniya P erhengamwo zibirhi omu mashi : p ; f ; caf cihebraniya, arhegamwo zibirhi za mashi : k ; h w’ebiraka ; b cihebraniya anarhengemwo : b na v omu mashi.

Ordre alphabétique selon la transciption française

C’ est l’écriture qui va de droite à gauche

La succession des lettres est :

Cf. http://hebreu-biblique.e-monsite.com/pages/version-sefarade/l-alphabet-hebraique-version-sefarade.html (13.05.2020)

Hébreu  fréquence            catégorie            lecture en français            translitttéré et équivalent mashi

Biblical Terms for LDM – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK.htm

hébreucatégorielect française et significationtranscription en mashi significations équivalentes en mashi
טָבְאַלNoms propresTavéel [Tabéel]TÂVÊ’L|Taveel|Taveyeli|Taveeli|Tabeyeli|Tabeeli
טָבְאֵלNoms propresTavéel [Tabéel]TÂVÊ’L|Tabeeli|Taveali|Tabeel
טֶבַחNoms propresTèvah [Téba]TEBAH|TEVAH|Tebahi|Tevah|mahorhè — mugala wa Nahori
טִבְחַתNoms propresTivhath [Tibath]TIVHAT|e Tibati|Tivhat|Tibhat — lugo ishwa lya mwami Hadadezeri w’e ZOba, TSoba, Soba
טְבַלְיָהוּNoms propresTevalyahou [Tebalia]TIVALYÂHÛ|Tebaliya|Tevalyahu|Tevaliyahu|Tebaliyahu — mugala wa Hosa mulanzi wa muhango w’oku ngoma ya Daudi
טַבָּעוֹתNoms propresTabbaothTABÂÔ’T|Tabaoti|Tabaot — mugula wa milala murhumisi w’omu ka-Nyamuzinda
טַבְרִמֹּןNoms propresTavrimmôn [Tabrimmon]TAVRIMON|Tabrimoni|Tavrimoni|Tabrimon — mugala wa Hezyioni ishe wa ben-Hadad mwami w’e Sîriya
טַבָּתNoms propresTabbathTABÂT|Tabati — lugo lw’omu ishwa lya Nefutali
טָהוֹרAttributssans saleté, propre, purTÂHÔR|buzira izinga|kantu kacîre|ensimba ecîre|nsimba ecîre|muntu ocîre|ensimba zicîre|cûma cicîre cirhalimwo ngushe|ensimba zirhahumânya|buku|bukù|*cire*|*cîre|*rhalimwo* *ndi*|*rhali* *vang*|*one* *one*|*onene*|bindi bici|*mugavu*|*cîre*|*cire*
טהרAttributsêtre purTHR|mucîcêse|kucîcêsa|kuba mucêse|kantu erhi muntu mushuke omu mîshi|kucesibwa kwa nyamukazi|*cêsib*|*cêsa*|*shuk*
טֹהַרAttributsclair, purTOHAR|okushukûlwa|oku­shukûlwa|eshusha ecitù c’oku nkuba
טָהֳרָהAttributspurificationTÂHORÂ|oku­shukûlwa|irhegeko liyerekire oku­shukûla|lyoki ankalokôlwa|kulokôla|okushukûlwa|okucicêsa|kushuka ebirugu|*bulinda*|*rhali wa lu­shomyo*|biri binja
טוֹבNoms propresTovTÔV|Tobu|Tov|mugavu|kantu kinja|kanunu — Tov lyabaga ishwa ly’e bubushoshôkero bwa Yordani
טוֹב אֲדוֹנִיָּהNoms propresTov-Adoniya [Tob-Adonia]TÔV-ADÔNIYÂ|Tobadoniya|Tov-Adoniya — muleviti oku lwa Yoshafati ery’izîno Rove-Adoniya, lidesire ntya: « NAKASANEABAMWINJA ».
טוֹבִיָּה-1Noms propresToviya [Tobia]TÔVIYÂ|TÔBIYÂ|Tobiya|Tovia — mugula wa milala enyuma w’okurhenga buja bw’e Babiloni Elyo izino lyo ligumà n’eliri aha nyanya: « NYAKASANEABAMWINJA »
טוֹבִיָּה-2Noms propresToviya [Tobia]TOVIYÂ|Tobiya|Toviya — munya-Amoni munyabuhashe enyuma z’okurhenga buja bw’e Babiloni
טוֹבִיָּה-3Noms propresToviya [Tobia]TÔVIYÂ|Tobiya|Toviya — mudâhwa oku lw’omulêbi Zakariya
טוֹבִיָּהוּNoms propresToviyahou [Tobia]TÔVÎYÂHÛ|Tobiyahu — muleviti oku ngoma ya Yoshafati
טוחObjets réelsplâtrerTÔH|banashub’ishîga ebindi bidaka oku nyumpa|kushîga ebidaka oku nyumpa|kuhoma ebijondo oku nyumpa|*shîga* *nyump*|*sirîrha*|*homa*|*hembulul*|*shîga*
טְחֹרִיםDiverstumeursTIHORÎM|amahurhe|emibuha|amaherhe|ebizimba|cibande|bibande|*bizimbirwa*|marhu|irhu — ndwala z’oku kakoba k’omubiri
טִיחַObjets réelsplâtreTIAH|bya kushîga n’okushisha enyumpa|ibumba|*shiga* *ibumba*
טלאObjets réelsraccorderTL’|nkwerho zanajire zahangwa|kantu kahange|kuhanga|*hangwa*
טְלָאִיםNoms propresTelaïm [Télem]TE¨LA’ÎM|Telayimi|Telayim — hantu h’omu ishwa ly’e Bersheba
טָלֶהFauneagneauTÂLÊ|mwanabuzi|mwana-buzi|*mwanabuzi*
טֶלֶם-1Noms propresTèlem [Télem]TÊLEM|Telemu|Telem — hantu omu ishwa ly’e Bersheba
טֶלֶם-2Noms propresTèlem [Télem]TÊLEM|Telemi|Telem — mîmbiza omu ka-Nyamuzinda aliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululîrwa e Babiloni
טַלְמוֹן-1Noms propresTalmôn [Talmon]TALMÔN|Talmoni|Talomoni|Talmon — mulanzi wa muhango enyuma z’okurhenga ebwa kululîzibwa
טַלְמוֹן-2Noms propresTalmôn [Talmon]TALMÔN|Talmoni|Talomoni|Talmon — bantu banji bagwerhe eryo izîno
טמאAttributsêtre ou devenir impurTM’|anasherezize omwali Dina ntyo|kushereza|anasherezize omwali Dina ntyo|kubakula|ye wabakulaga|bamubonesize nshonyi|amajira ecâha|muhemule|amacihe­mula|amazira|azizi­re|kanazira|kuzira|*sherez*|*ziz*|*hemul*|*zir*|*galugal*|*omu mugon*|*humâny*|*human*|olushomyo|*humâna*
טָמֵאAttributsimpur, malpropreTÂTÊ’|kuzira|kujira ecâha|bintu bigalugalu|bigalugalu|mugalugalu|kagalugalu|rhugalugalu|kazinzire|ozinzire|*zinz*|*cah*|*câh*|*zing*|*galugal*|*hanzibw*
טֻמְאָהAttributsimpuretéMUMÊÂ|magalugalu|ahumanyire|omuntu ohumanyire|*galugal*|*humany*|*ziz*|*zir*|*câha*|*caha*
טפל-1Objets réelsenduire, imputer, être imputéTFL|kuhengula owundi omu magalugalu|kutumuza owundi amagalugalu|otumzire|kutumula|atumwire
טפל-2Attributsenduire, imputer, être imputéTFL|kukululira omu bigalugalu|kutumuzibwa amabi|kutumula|*galugal*
טָפַתNoms propresTafathTÂFAT|Tafata|Tafat — mwâli wa Salomoni muka Ben-Abinadabu, Abinadab

Abashi ho bali embere muzungu ayishe

  • Abashi bahali embere Mwene Mwa Koke ayishe.

Embere Muzungu ayishe Abashi n’agandi mashanja g’omu Kongo Republika ya Demokrazia ho bali. Rhwali manyi oku rhujira abalungu birhu: Abarhuliru, Ababemmbe, Abarega, Abahunde, Abahavu, Abarundi, Abanyarwanda, Abaganda. Erhi muzungu ayisha bulya bene wabo bamajira embibi mpyahya omu Afrika, Abashi, Abahavu, Abahunde, Abafuliru, Abavira, n’Ababembe babêra omu ishwa lyabo ci erhi likola higabi hisungunu hy’oku nnambulè ya Kongo, Mwami w’Ababeleji aderhaga mpu CIHUGO NTAGENGWA CA KONGO, anywerhera igulu lyoshi n’obwo acirhozire nka buja bwage, bulya abire ali emwage ci nta mukongomani ocigwerhe buhashe. Amashanja hofi 500 gali omu cihugo c’obululi 2345000 km2 (miriyoni ibirhi na bihumbi magana asharhu na makumi ani n’arhanu ga bilometri-bulili) gahinduka cihugo cirimwo abaja ba mwami w’e Bubeleji. Ntyo kwo rhwabire, kurhenga 1885-1908, baja ba mwami Leopold. Ci omu 1908 kuhika 1960 rhwahinduka, haguma na ago gandi mashanja , galimwo Abakongo, Abaluba, Abakarunda, Abakatchokwe na bandi banji, baja b’oburhegesi bwa Bubeleji.

Lero ntwali nguma nguma z’Abakongomani zaguvumvuza omugushu omu luvu, mpu rhwalonza okuba ntagengwa. Go mango omu nsiku 30 mwezi gwa ndarhu, rhwashubirana okuba ntagegwa erhi n’ecihugo camagaliha cinalimwo mashanja manji. Rhwayimba obwo mpu:

Debout Congolais,
Unis par le sort
Unis dans l’effort pour l’indépendance.
Dressons nos fronts, longtemps courbés
Et pour de bon prenons le plus bel élan,
Dans la paix   Ô peuple ardent
Par le labeur
Nous bâtirons un pays plus beau qu’avant
Dans la paix   Citoyens
Entonnez l’hymne sacré de votre solidarité
Fièrement
Saluez l’emblème d’or de votre souveraineté
Congo ! Don béni, Congo !
Des aïeux, Congo ! Ô pays, Congo !
Bien aimé, Congo !   Nous peuplerons ton sol
et nous assurerons ta grandeur   Trente juin, ô doux soleil
Trente juin, du trente juin
Jour sacré, soit le témoin,
Jour sacré, de l’immortel
Serment de liberté
Que nous léguons
À notre postérité
Pour toujours  
Bene Kongo yimangi, Gwasanyi na amaganya Gwasanyi n’obushiru bw’okuba ntagegngwa. Yinamuli amalanga, gali nsiku gaforhamire. Na kurheng’eno rhucihebage eruhya Omu murhula   Ewe Lubaga ntahusa Okujira emikolo Rhwalwikiriza okuyubaka ecihugo cinja kulusha Omu murhula   Bacikala Mwimbe olwimbo lwinjinja lw’ecinyabuguma cirhu Munegene Mulamuse ecimanyiso- masholo c’obukulu bwinyu Kongo   Nshokane egishirwe, Kongo Ya Bashakulwe, Kongo Ewe cihugo Kongo Cizigirwa, Kongo   Obu budaka rhwabuyubaka N’okubukengessa     Nsiku makumi asharhu gwa 6, w’izuba lubohololo Nsiku makumi asharhu, zo nsiku makumi  asharhu Lusiku lwago lwago, obage cahali wirhu Lusiku lwago lwago, lusiku lulerha karhafa Mwigisho gw’oburhagengwa Rhwayimikamwo Abana birhu Ensiku zoshi    

Muli olu lwimbo rhudesire “Unis dans le sort” kuli kuderha oku ebyahira n’ebyahiruka cabire cigole carhugwasire, carhushwekera haguma n’agandi mashanja gayûbaka muli eli ishwa-nnambulè lya Kongo, 2345000Km2 bya bululi , kwo kuderha okurhweshi rhuyemire okuhangira amashwa g’agamashanja haguma lihinduke ishwa liguma lilambûle, erhi na ngasi baguma bamanyire oku baburhagwa.

Rhwe rhwaburhagwa e Bushi rhukola bene wabo ababurhagwa e Katanga, e Kasayi, e Bas-Congo emwa Abakongo, e Kisangani, e Bandundu, e Ekwatere emwa Abangala, ci mpu rhukengere ecindi cinwa, “unis dans l’effort pour l’indépendance”, kuderha : rhulungine, rhuyorhe rhulungana omu bushiru bw’oku ba ntagengwa. Ahoo, mumanye oku okuba ntagengwa kurhenga omu kumany’iciheba n’okukolesa bwinja ebirugu, okushimba obushinganyanya, n’okukengana.

 Kurhaba kulembu bulya Bene Israheli nabo erhi babona amazibu omunjira y’okuja omu burhagengwa, baguma bacifinja okushubira omu buja, batula n’enshusha y’akanina mpu yekola Nyamuzinda wabo:

Lola bwinja!

Mukakengera oku nka rhwasoma omu Bibliya, emyandiko y’ecihebraniya eri miguma, ci abagabaga emyandiko omu bigabi n’omu milongo, barhagabaga kuguma bulya okucapa bitabu binji caligumiza kurhali cihaba embere 1454, n’obwo ebigabi byahiragwa omu Bibliya (Etienne Langton, Arkiaskofu w’e Cantorbery omu mwaka 1200-1300. Mtagatifu Fransisko 1181-1226 amango aderhaga mpu bamusomera Emyanzi y’Akalembe erhi akola afa, arhaderhaga cigabi cirebe na mulongo mulebe ci mpu: “Munsomere halya badesire mpu embere Yezu arhenge en’igulu, bulya alizigire Ishhe n’entumwa zage”. Kwo kuderha oku emilongo erhali ci haba.

Enyuma za Langton, Robert Estienne omu 1553 ayalagaza Bibliya ngumâna erimwo ebigabi n’emilongo, agusha endagano yamira n’empyahya.

Ngwerhe amagopio g’Amandiko ga mira abirhi ga Bibliya, WCL (higurha hy’e Westminster hirhenga e Leningrad) na BHS (Bibliya Cihebraniya y’e Stuttgart). Amandiko go maguma ci emilongo erhashimbini kuguma. Hali amango ishwinji ly’ecigabi omu BHS guba gwa mulongo murhanzi omu cigabi cikulikire omu WCL, kandi erhi milongo minji erhalukane. Ci Amandiko go maguma.

Exodus 32

OLUBUNGO XXXII


Ecaha c’olubaga


1 Olubaga erhi lubona Musa amalegama buyandagala oku ntondo, lwashubûzanya eburhambi bwa

Aroni, lwanacimubwira, erhi: «Yimuka! Orhujirire Nyamuzinda warhushokolera, bulya oyo Musa, muntu wàrhurhenzagya omu cihugo c’e Misiri, rhurhacimanyiri oku àbîre.» 2 Aroni ababwira, erhi: «Mukûlage orhugondo rhw’amasholo rhuli oku marhwiri ga bakinywe, aga bagala binyu, n’aga bâli binyu, murhunderhere.» 3 Olubaga lwoshi lwaja lwakûla orhugondo lwàgwerhe omu marhwiri, balerhera Aroni. 4 Erhi abà amayankirira galya masholo bâli mudwirhire, agatula n’ecuma, arhenzamwo enshusho y’akanina. Banaciderha, mpu: «Israheli, ala Nyamuzinda wawe wàkurhenzagya omu cihugo c’e Misiri!» 5 Erhi Aroni abona kulya, ayûbaka oluhêrero embere ly’erya nshusho, ayaliza, erhi: «Irhondo luli lusiku lukulu lwa Nyakasane!» 6 Erhi buca, oku banazûka, barherekêra enterekêro z’embâgwa banalerha enterekêro z’omurhûla, olubaga lwanaciburhamala, lwalya lwananywa, lwayimuka mpu lusâme.


Nyamuzinda arhônda Musa


7 Nyakasane anacibwira Musa, erhi: «Yandagala, bulya lulya lubaga lwagomire, lulya lubaga wàrhenzagya omu cihugo c’e Misiri. 8 Barhalegamire okurhenga omu njira nàbayerekaga, batuzire enshusbo y’akanina bafukamire embere zayo banaderha, mpu: «Israheli ala Nyamuzinda wawe, owàkurhenzagya omu cihugo c’e Misiri.» 9 Nyakasane, anacibwira Musa; erhi: «Aye! Nàsingirize olu lubaga, nabona oku luli lwa bacikanyi-cirhagômba» 10 Ci lero, ondekage, nkolaga najira oburhe bwani bubayâkirekwo, boshi mbahererekeze, wene obe we njira ishanja linene.»


Omusengero gwa Musa


11 Musa arhuliriza Nyakasane, Nyamuzinda wage, aderba, erhi: «Nyamwagirwa carhuma wakunirira olubaga lwawe wene wàshugulaga n’emisi y’okuboko kwawe omu cihugo c’e Misiri? 12

Cankarhuma abanya-Misiri baderha, mpu: «Buminya bwàrbumaga abarhenza eno munda mpu ly’ajibayirhira omu mpinga, anabaherêrekeze hano igulu!» Rhuliriza obukunizi bwawe, onaleke obubi olonzize okujirira olubaga lwawe. 13 Kengera bambali bawe: Abrahamu, Izaki na Yakobo walanganyagya n’omwigasho, wababwira, erhi: «Obûko bwinyu nabuluza bube nka nyenyêzi z’oku nkuba na cirya cihugo nàderhaga, nacihà obûko bwinyu buciyimenwo ensiku n’amango!» 14 Nyakasane arhulirira obwo, arhacikolaga akal’ibala àli amalalira okukolera olubaga lwage.

Musa abera ennàmbi zalikwo Endagâno

 
15 Musa anacishubûka àyandagala, abungulukira emwa bene Israheli, erhi afumbîrhe galya mabuye g’ennàmbi abirhi, gàli mayandike enyunda zombi, emugongo n’emalanga. 16 Ago mabuye gwàli mukolo gwa Nyamuzinda yene, emyandiko galikwo Nyamuzinda yene wàyisiribaga. 17 Yozwe ayumva ecihogêro c’olubaga cidwirhe cabanda orhuhababo; abwira Musa, erhi: «Nàmayumva akahababo kali nka ka ntambala omu cihando.» 18 Ci Musa àmushuza, erhi: «Karhali kahababo k’abahimine, karhanali kahababo k’abahimirwe, ci nyumvirhe nka liri izù lya nyimbo za bantu badwirhe badumizanya.»19 Lero erhi àhika hofi n’ecirâlo, àlangîra akanina n’ebigâmba by’amasâmo. Musa agwarhwa n’oburhe, arhôla zirya nnàmbi z’amabuye g’Endagâno, azidedeka oku idaho, azijonjagira mulya ntambi-rhambi ly’entondo. 20 Arhôla kalya kanina bàjiraga akadûlika muliro; akavungunyula koshi, akalagaliza omu mîshi, aganywesa Bene Israheli. 21 Musa adôsa Aroni, erhi: «Bici olu lubaga lwakuhizirekwo ene olinda obayemerera ecaha cingan’aha?» 22 Aroni àmushuza erhi: «Yagirwa, orhakalihaga, bulya nawe wene orhahabiri oku olu lubaga luyorha luhârhira amabi! 23 Bonene bambwiraga, mpu : «Orhujirire nyamuzinda warhushokolera, bulya olya Musa, omulume wàrhurhenzagya e Misiri, rhurhamanyiri kurhi anabîre!» 24 Lero nababwira, nti: «Ndi ogwerhe amasholo!» Baja bagashugula oku marhwiri gabo, bagampà. Nagahira ecìko, garhengamwo aka kanina.»


Obuhane 

25 Musa abona oku olubaga lwahabusire, oku Aroni analuhabwire, analubonesa nshonyi omu masu g’abashombanyi bage. 26 Okuhandi, Musa agend’iyimanga aha muhango gw’icûmbi, aderba,

erhi: «Oli wa Nyakasane, anjeho!» Bene Levi boshi bashubulizanya eburhambi bwage. 27 Ànacibabwira, erhi: «Ntya kwo Nyakasane w’Israheli adesire: «Ngasi muguma ahire engôrho yage

ebirhugo murhulukâne omu icûmbi mwoshi, kurhenga kuli ngasi muhango kuj’oku gundi, muje mwanigûza akaba mwene winyu, akaba mwîra wawe, akaba mulungu wawe!» 28 Bene Levi banacijira nk’oku Musa anababwiraga, olwo lusiku olubaga lwafàmwo bihumbi bisharhu bya bantu. 29 Musa ababwira, erhi: «Ene mwarherekîre Nyakasane amaboko ginyu, kulya kuba ngasi muguma anayomolire omugala erhi mwene wabo engôrho, ly’amugisha!»


Musa ashubisengerera Bene Israheli


30  Lero erhi buca. Musa abwira olubaga, erhi: «Mwajizire ecaha cinene, ci nkolaga narheremera emunda Nyakasane ali kwankanabà nashobôla obwonjo kw’eco caha cinyu!» 31 Musa ashubira emunda Nyakasane ali amubwira, erhi: «Aye! Lulya lubaga lwàgomire bwenene! Lwacîjirîre nyamuzinda w’amasholo. 32 Ci okalonza, olubabalire eco câha … N’akaba nanga, onzazagye omu citabu wànyandikaga!» 33 Nyakasane anacibwira Musa, erhi: «Owàngomîre ye nanazaza omu citabu cani! 34 Ci buno okanyagye! Olôngolane olubaga emunda nakubwiraga, malahika wàni akushokolera. Ci olusiku nabarhangula niene, nabahana kw’eco caha cabo.» 35 Nyakasane anacihana olubaga bulya lwàli lujizire akanina, kalya Aroni àtulaga.

  • Abashi baliho embere ly’eyi hadisi rhuyishi ya 1300 (rhulole omu Bibliya)

Rhunayumve omu nganiro z’e Bushi kurhi Abami bayishaga na kurhi emilala yarhangiraga. Cikwone rhumanyire oku barhimanyire ho Abashi bayorha baba, erhi barhegekwa na Naluniga. Yumvi:

  1. Abana baburhagwa na Nnamuhôye baba: Kabare, Nnaninja, Nnaburhinyi, Kadusigombe na mwali wabo Nyibunga. Bo basima okuyoca enyama, lero babaha erya Banyamwoca.
    1. Abana baburhagwa na mwa Nnalwindi balya enyama mbishi. Okuba mirhubu kwarhuma babalòngôza: “Mwajizire mabi gabiri: burhanzi mwabishire nyâma mwamagal’ilya enyama

mbishi. Kurhenga ene, omwânya gwinyu kukola kukabisha abâmi kone n’okulânga ecûsho cabo lwo luvûmbu ». Mwacînda yo nkomokà y’omulala gw’aBanyaMubira, Kalunzekami anacifâ na Nnamûfà ashuba ishe w’aBanjoga. Ye waburhaga Nabwanda. Nabwanda ye bisha abâmi, Nyakajungulu yehe ye lânga oluvûmbu.

  • Kabare aj’iyubaka e Musûsù na Nnaburhinyi aja e Burhinyi. Nnanînja aja e Nînja.
    • Lusiku luguma, Bujwera ahâ Kabare engoko. Lubakà294 ashiha eyo ngoko anayibalalana. Kabare ayikulikira kuhik’e Mwogo. Ho lubakà ayirhogîze erhi yafîre. Kabare ayûbaka aha Luvûmbu.
    • Lusiku luguma, Kabare abugâna bambali ba Naluniga babiri, omurhwa n’omushi, bali bacidudumira okubula obushinganyanya kwa nnawabo. Ababwira erhi: “Ow’ehyage ow’ehyage; omunyi ehyage, n’omugale ehyage ». Abo bashizi basima obwo bugula bwa Kabare. Ci kwone Kabare na Kadusigombe barhang’ishiga Naluniga. Lero lusiku luguma, Kabare ali aha bwami, Naluniga ahuluka mpu alola akantu kalebe. Kabare adamala oku ntebe y’obwâmi.

294 Notons ici que Munzihirwa parle de lubakà (épervier), tandis que Nkoranyi mentionne « nyûnda » (aigle).

Engoma zahuluza zone na ntaye ozihumireko, lero olubaga lwakoma kagasha, mpu lwamabona mwâmi muhyahya. Erhi Naluniga agaluka ayemêra ebyabîre anashiga.

  • Obwo, abantu barhondera okuderha mpu: “Rhushîmbe (rhushige) aba balondana. Bagwerhe enkafu, bayish’ikarhuha amarha n’amahemba. Ntyo Kabare ahinduka mwâmi w’e Bushi, arhola izino lya Nnabushi, kwo kuderha nnawabo ecihugo coshi.
    • Naluniga ashuba mujînji, agwerhe ebikono, ye n’iburha lyage. Arhakahumwako, arhakana tumirhwa. Owamuhumako ibala lyanamugwarha. Kurhenga aho, omulala gwage gwo gubisha abâmi. Kabare afâ, asiga Cifundagombe….

Enyuma lya mimo minji rhwashubiyumva:

  • Erhi hagera myaka minji y’akadugundu, Abahâya bahûna oku mwene Mushema agaluke. Ago mango erhi akola aba e Kaziba anali amayanka Namponda-Majiri, mwali Najiri mwâmi w’e Kaziba.
  • Nyakalege ye wali Mushamuka mukulu omu Buhâya, alalika ababo omu ihano mpu bagalule Kabare ekà banamuyimike mwâmi.
    • Obwo Kabare agaluka anayûbaka aha  Luvûmbu. Ye wasingaga irhegeko n’entondekanye z’okuyîmika n’okuhâna akashambala. Abusire bagala basharhu: Nabuhanga, Kagweshe na Kamahaha. Abagala bamurhabala, agalihya ishwa lyage lunda lw’enyanya.
    • Kamahaha ayima omu b’ishe. Aburha Kaciko- Kabuye na Batahakana. Ago mango Kamahaha na Kagweshe balwa. Eyo ntambala yabo yo yarhumire buzinda obwâmi buberwamwo bigabi bibiri (Kabare na Ngweshe). Kamahaha anacifâ, abishwa e Luvûmbu. Batahakana ayîma omu b’ishe. Erhi kugera myaka misungunu ayîmire, afâ, Mwerwe ayîma omu byage.

Abami babuganyire olubaga lwa Abashi luyôrha luhaba. Abasagasi balongerize ngahi izino ly’Abonekaga burhanzi rhanzi. Babona oku liri omu Bibliya, mwe mukahabwa n’enda. Yumvagi:

Lub 6.19: Mushi ali mugala wa Merari:

Bashakulûza ba Musa na Aroni


14 Alaga abakulu b’emilala ya bashakulûza babo: Bagala ba Rubeni, nfula ya Israheli: Henoki na Palu, Hezroni na Karmi: obwo bwo bûko bwa Rubeni. 15 Nabo bagala ba Simoni, bo: Yomuweli, Yamini, Obadi, Yakini, Sohari na Saulu, mugala w’omukazi munya-Kanani, bwo bûko bwa Simoni obwo. 16 Alaga amazino ga bagala ba Levi, nk’oku amaburhwa gabo ganali: Gersoni, Kehati na Merari. Levi alamire myaka igana na makumi asbarhu na nda. 17 Bagala ba Gersoni bo: Livini na Shimovi, nk’oku obûko bwabo bunali. 18 Bagala ba Kehati bo: Amurani, Yisebari, Hebroni na Uziyeli. Kehati alamire myaka igana na makumi asharhu n’isharhu. 19 Na bagala ba Merari bo: Mehali na Mushi. Bwo bûko bwa Levi obwo omu kushimba amaburhwa gabo.

Mib 3.20:

14 Nyakasane ashambâla na Musa omu irungu ly’entondo ya Sinayi amu bwira, erhi: 15 «Ojire omubalè gwa bene Levi nk’oku emilala ya bashakulûza babo enagenzire na nk’oku emilala yabo bone enali. Ojire omubalè gwa ngasi wa bûko mulume yeshi kurhenga oku mwana wa mwezi muguma kuhêka enyanya. 16 Musa ajira omubalè gwabo oku irhegeko lya Nyakasane, nk’oku anamurhegekaga. 17 Alaga bene Levi nk’oku amazino gabo ganali: Gersoni, Kehati na Merari. 18 Alaga amazino ga bene Gersoni  nk’oku  emilala  yabo enali: Lebni na Semeyi. 19 Bene Kehati nk’oku emilala yabo  enali:  Arami, Yisari, Hebroni na Ozieli. 20 Bene Merari, nk’oku emilala yabo enali: Mahali na Mushi. Bwo bûko bwa Levi obwola nk’oku emilala ya bashakulûza babo ena genzire. 21 Gersoni ye shakulu w’omulala gwa Lebnina Semeyi. Baderha mpu milala ya Banya-Gersoni. 22 Omubalè gwabo omu kuganja abalume boshi kurhenga owamwezi muguma kuhêka enyanya, bahika omu bantu bihumbi nda na magana arhanu.

1nga 6.32: Mushi ali wa kuli bene Levi

\p \v 16 Bene Levi, mwami Daudi abahà omukolo gw’okuyimbiza omu ndâro ya Nyakasane, oku omucîmba gw’amalaganyo gwanahirwamwo ho na halya. \v 17 Embere Salomoni ayusiyûbaka aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, abo bantu bakàgijira omukolo gwabo gw’okuziha ennanga embere ly’ihêma ly’okubugâ nana nk’oku amarhegeko ganalidesire. \v 18 Ntya kwo hakag’ijira ogwo mukolo, haguma n’emirhwe y’abimbiza: Muli bene Kehati, Hemani mwimbiza, bashakulûza bage omu kuburhana kwabo, àli Yoheli, Samweli, \v 19 Elkana, Yerohamu, Eliyeli, Towa, \v 20 Sufu, Elkana, Yahati, Amasayi, \v 21 Elkana, Yoheli, Azariya, Sefaniya, \v 22 Tahati, Asiri, Ebiyasafu, Kore, \v 23 Yishari, Kehati, Levi na Yakobo. \v 24 Ekulyo kwa Hemani yakàgibà owabo mwimbiza Azafi, naye ba shakulûza bage ntya kwo bàburhanaga: Berekuya, Shimeya, \v 25 Mikaeli, Baseya, Malkiya, \v 26 Etni, Zera, Adaya, \v 27 Etani, Zima, Shimeyi, \v 28 Yehati, Gershoni, Levi. \v 29 Olunda lw’ebulembe bakâgiyimangayo bene wabo bene Merarik, nabo bashakulûza babo ntya kwo bàburhanaga: Etani, Kishi, Abdi, Maluki, \v 30 Hashabiya, Amasiya, Hilkiya, \v 31 Amsi, Bani, Shemari, \v 32 Mahali, Mushi, Merari, Levi.

1Nga 6.48-50

\v 48 Bene Merari n’emilala yabo omu kuyesha ecigole nabo bàhâbwa bishagala ikumi na bibirhi by’omu cihugo c’obûko bwa Rubeni, obwa Gadi n’obûko bwa Zabuloni. \v 49 Bene Israheli bagabira bene Levi ebyo bishagala byoshi haguma n’amashwa gabyo. \v 50 Omu bûko bwa Yuda, obwa Simoni, n’obwa Benyamini, nabo bayesherwa ecigole, bahâna ebishagala, bône babiyirika amazîno

bûko bwa Levi: 1Nga 23.23:

\v 23 Mushi aburha bagala basharhu: Mahali, Ederi na Yeremoti. \v 24 Ntyo kwo lyàliyosire iburha lya Levi, abo bàli bakulu b’emilala yabo bàyandikagwa muguma muguma omu citabu c’amazino. Ngasi yeshi wàli okola agwerhe myaka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa, ahâbwa ogwage mukolo akazijira omu nyumpa ya Nyakasane. \v 25 Bulya Daudi aderha, erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli akola ahire olubaga lwage omurhûla, naye yene akolaga abera omu cishagala ca Yeruzalemu ensiku zoshi. \v 26 Nta bulagirire abaleviti bacigwerhe bw’okukâbarhula ihêma ly’okubugânana na ngasi birugu byoshi bikolesibwa oku bugashânize.» \v 27 Na kandi omu kushimba ebinwa bizinda bya Daudi, ngasi baleviti boshi bàyandisirwe, bàgwerhe myaka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa. \v 28 Omukolo gwabo kwàli kulinga amarhegeko bene Aroni bababwizire, okurhumikira omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, omu minene yamwo n’omu rhwônga rhwamwo rhwoshi, okushukamwo ebirugu by’okugashâniza. Ebyo byo bakâgikola omu kâ-Nyamuzinda.

\p \v 29 N’okukereka emigati mulongo oku meza gwàli mukolo gwabo; okurhega nya enshâno ya ngasi lubero. Bàgwerhe n’omukolo gw’okulanga engero z’omu ka-Nyamuzinda, ez’obuzirho n’ez-obuli. \v 30 Bàli barhegesirwc okuba omu kâ­ Nyamuzinda ngasi sêzi na ngasi bijingo oku kukuza irenge lya Nyakasane. \v 31 Na ngasi mango barhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônola oku lusiku lwa Sabato, olusiku lurhanzi lwa ngasi mwezi, n’ezindi nsiku nkulu nk’oku byànaliyandisirwe omu irhegeko. Gwo mukolo bàkâgijira ensiku zoshi embere za Nyakasane ogwo. \v 32 Obugashânize bàkâgijira omu kâ-Nyamuzinda, bwànali bulya bwonênè bwàkâgijirwa omu ihêma ly’okubugânana, n’amarhegeko g’omu hatagatifu bwenêne, na galya marhegeko ga bene wabo bagala ba Aroni.

; 1Nga 24.26

\v 26 Bagala ba Merari: Mahali, Mushi na Yaziya; \v 27 oku bûko bwa Merari, b’emwa omugala Yaziya: mwàli Shohamu, Zakuri na Ibri. \v 28 Mugala wa Mahali: Eleyazari, ye rhaburhaga mwana, \v 29 na Kishi, ye wàgwerhe omugala Yarameeli. \v 30 Bagala ba Mushi: Mahali, Ederi na Yerimoti. Ntyo kwo obûko bwa bene Levi bwàli buyosire, omu kushimbana kw’emilala yabo.

Oyo Mushi wa kuli Bene Levi ye warhumaga rhuderhuderha oku Abashi bali Bene-Levi

Bulya nk’ecihebraniya caderha omulala gw’omuntu, ishnja lyage, erhi ecihugo aburhagwamwo, banayushule î mulili aha buzinda bwa izino ly’omuntu waburhaga balya erhi aha buzinda bw’ecihugo badesire omuntu aburhagwamwo. Bakaba bantu banji bahire îm aha buzinda bw’izine ly’ecishagala erhi ecihugo baburhagwamwo.

Somaga: Les origines bibliques des Bashi kuli https://nyabangere.com

Rwalonza okumanyirira ebinwa biri omu Bibliya oku herufi HET kurhenga omu cihebraniya kuja omu nfarasè n’omu mashi. Termes bibliques de la lettre Het en l’hébreu-français-mashi

Biblical Terms for LDM – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK.htm

Yumva bwinja ! obwandagala -mulongo : 1=Cihebraniya ; 2= kunganaci  oluderho lukolesibwe ; 3= luderho lwa buko buci ; 4=omu nfarasè kurhi lusomwa n’oku luderhwa ; 5=kurhi luhubulwa omu mashi na binwa bihi ludesire omu mashi

Hébreu  fréquence  catégorie lecture en français translitttéré et équivalent mashi

hébreuNbcatégorielecture françaiselecture mashi et significations équivalentes en mashi
חֹבָבNoms propresHobabHOVÂV|HOBÂB|Hobabu|Hobab — mugala wa Rewel we Madiyan shakulûza wa bene Keni, Abakeni
חֻבָּהNoms propresYehoubba [Houbba]HUBÂ|Huba — mugala wa Shemeri w’oku bûko bwa Aseri
חָבוֹרNoms propresHaborHÂBÔR|Habori|Habor|lwishi olwo lw’e Mezopotamiya — luba lwîshi lw’e Mezopotamiya
חֲבַיָּהNoms propresHovaya [Hobaya]HABAYÂ|Habaya|Habaya — murhambo wa milala mudâhwa w’enyuma ly’obuja bw’e Babiloni
חֶבֶל-1Objets réelscorde, cordage, fil, nœud coulantHÊVEL|HÊBEL|mugozi|higozi|mpogo|omugozi|ehigozi|empogo
חֶבֶל-2Objets réelscorde pour mesurerHÊVEL|HÊBEL|omugozi|mugozi|migozi|emigozi — mugozi gwa lugero
חֲבַצִּנְיָהNoms propresHavacinya [Habassinia]HAVATSINYÂ|HABATSINYÂ|Havasinya|Habasinya|Habazinya
חֲבַקּוּקNoms propresHabaquq [Habacuc]HAVAKÛK|HABAKÛK|Habakuki|Habakuku|Habakuk — olya mulêbi
חֶבֶר-1Noms propresHéberHÊVER|HÊBER|Heberi|Heber — mugala wa Beriya w’oku bûko bwa Aseri
חֶבֶר-2Noms propresHéberHÊVER|HÊBER|Heberi|Heber
חֶבֶר-3Noms propresHéberHÊVER|HÊBER|Heberi|Heber
חֶבֶר-4Noms propresHéberHÊVER|HÊBER|Haberi|Heberi|Heber
חֶבְרוֹן-1Noms propresHébronHEBRÔN|Hebroni|Hebrôn — lugo lwa bene Levi omu ishwa lya Yuda
חֶבְרוֹן-2Noms propresHébronHEBRÔN|Hebroni|Hebron — mugala wa Kehati bûko bwa Levi
חֶבְרוֹן-3Noms propresHébronHEBRÔN|Hebroni|Hebron — wa kuli bene Kalebu
חֶבְרוֹנִיNoms propresHébroniteHEBRÔNÎ|omulala gw’Ahahebroni|abanya-Hebroni|bene -Hebroni|Abahebroni|Hebroni — w’oku bûko bwa Levi
חֶבְרִיNoms propresHébrites [Hébérites]HEVRÎ|HEBRÎ|omulala gw’Abaheberi — ba kuli Heberi, Heber b’oku bûko bwa Aseri
חָגָב-1FaunesauterelleHÂGÂV|mahanzi|nzige|minunu|minshekè|ihanzi|oluzige|omwinûnu|omunshekè — lola Lev 11.22
חָגָב-2Noms propresHagav [Hagab]HÂGÂV|HÂGÂB|Hagabu|Hagab — mushamuka wa milala murhumisi w’omu ka-Nyamuzinda enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חֲגָבָהNoms propresHagava [Hagaba]HAGÂBÂ|HAGÂVÂ|Hagaba|Hagava — murhambo wa milala murhumisi w’omu ka-Nyamuzinda enyuma w’obuja bw’e Babiloni
חַגַּיNoms propresAggéeHAGAY|Hagayi — olya mulêbi wahaga bene-Israheli omurhima lyo bayûbaka aka-Nyamuzinda amango barhengaga e Babiloni
חַגִּי-1Noms propresHaggui [Hagui]HAGÎ|Hagi — wa kuli Gadi
חַגִּי-2Noms propresde Haggui [de Hagui]HAGÎ|Hagi
חַגִּיָּהNoms propresHagguiya [Haguia]HAGIYÂ|Hagiya — lola 1Nga 6.30
חַגִּיתNoms propresHagguith [Haguite]HAGIT|Hagiti — muntu oyo
חָגְלָהNoms propresHoglaHOGLÂ|Hogla — mwâli wa Tselofadi, wa Zelofha w’oku bûko bwa Menashè
חֲדַדNoms propresHadadHADAD|Hadadi — mugala wa Ismaeli
חָדִידNoms propresHadidHADÎD|Hadid|Hadidi — hantu omu ishwa lya Benyamini
חַדְלַיNoms propresHadlaïHADLAY|Hadilayi|Hadlayi — w’oku bûko bwa Efrayimu
חֵדֶקFloreplante avec des épines [FF 184.185]HÊDEK|HÊDEQ|murhi guli mishugi|murhi gwa mahwa — cakanaba cigôhwa!
חִדֶּקֶלNoms propresTigreHIDEKEL|Tigri|lwîshi — lwîshi lwa kasharhu omu ishwa ly’amasîma, lola Murh 2.14
חַדְרָךְNoms propresHadrakHADRAK|Hadrak|Hadaraki|Hadraki
חֲדָשָׁהNoms propresHadasha [Hadacha]HADSHÂ|Hadasha — lugo lw’omu ishwa lya Yuda Hadasha kuli kuderha bihyahya, omu mashi ye Kahyahya
חֹדֶשׁ-1Rituelsnéoménies, nouvelle lune, néoménie, fêtesHODESH|omwezi gukola gwabaluka|omwezi gwabaluka|lukulu lw’ogwabaluka|Erhi omwezi gubaluka
חֹדֶשׁ-2Noms propresHodesh [Hodech]HODESH|Hodeshi — muka Shaharayimu, Sharayim w’oku bûko bwa Benyamini ye Nnamwezi nkaba omu mashi oku banyere! ye Gwabaluka nkaba oku balume!
חוֹבָהNoms propresHova [Hoba]HÔVÂ|HÔBÂ|Hoba — hantu hali emwenè gwa Damasko
חַוָּהNoms propresEve [Ève]HAWÂ|HAVÂ|Hawa|Eva — mpu bantu bofofi mpu ye muka Adamu, lola Murh 3.20 enfarasè yamukulakwo h yamujira Eva
חוֹחַ-1Florechardon, épineHÔAH|mushugi|omushugi|mishugi|emishugi|mahwa|amahwa
חוֹחַ-2Objets réelscrochet, harpon, épineHÔAH|ebyûma by’amîno-mîno|byuma bya mino-mîno|cûma ca mino-mîno|mugera
חוּט-1Objets réelsfil, corde minceHÛT|ehigozi|orhugozi|higozi|rhugozi|mugozi|migozi|emigozi
חוּט-2Objets réelsfil, corde minceHÛT|mirhamba|emirhamba|omurhamba|ensinga|nsinga
חִוִּיNoms propresHivvite [Hivite]HIVÎ|HIWÎ|aba Hiviti|Aba-Hiviti|Abahiviti|bene Hiv|Muhiviti|Omuhiviti — bantu b’e Kanaani bantu ba kuli Kanaani
חֲוִילָהNoms propresHawila [Havila]HAVÎLÂ|HAWÎLÄ|Avila|Havila|Hawila|Havila — mugala wa Kush ye Yoktâni, Yoktani wa kuli bene Ham, Cham, olondana bona Yafet na Sem
חוּלNoms propresHoulHÛL|Huli — mugala wa Aramu, Aram wa kuli bene Semu
חוֹלוֹן-1Noms propresHolôn [Holon]HÔLÔN|Holoni|Holôn — lugo lwa Baleviti omu ishwa lya Yuda
חוֹלוֹן-2Noms propresHolôn [Holon]HÔLÔN|Holoni|Holôn — lugo w’e Mowabu
חוּפָםNoms propresHoufamHÛFÂM|HÛPÂM|Hufami|Hufam — muntu w’omu bûko bwa Benyamini
חוּפָמִיNoms propresHoufamiteHÛFÂMÎ|omulala gw’Abahufa­mi|Abahufami — b’oku bûko bwa Benyamini
חוּקֹק-1Noms propresHouqoq [Houcoc]HÛKOK|HÛQOQ|e Hukoki — lugo omu ishwa lya Nefutali
חוּקֹק-2Noms propresHouqoq [Houcoc]HÛKOK|Hukoki|Hukok — lundi lugo lwa bene Levi, ci omu lya ishwa lya Aseri
חוּר-1Noms propresHourHÛR|Huru|Huri — mugala wa Miryame mwali wabo Musa mwihwa wa Musa oyo
חוּר-2Noms propresHourHÛR|Huru|Huri — shakulûza wa Betsaleeli, Bezaleli, Bezaleyeli, Besaleli, lola Lub 31.2 w’oku buko bwa Yuda
חוּר-3Noms propresHourHÛR|Huru|Huri — mwami w’e Madiyan
חוּר-4Noms propresHourHÛR|Huru|Huri — mugala wa Yuda
חוּר-5Noms propresHourHÛR|Huru|Huri|Hur — ishe wa Refaya oku lwa Nehemiya
חוּרַיNoms propresHouraïHÛRAY|Hurayi — mulwi oku ngoma ya Daudi
חוּרִיNoms propresHouriHÛR|Huru|Huri — mugala wa Yoroah w’oku bûko bûko bwa Gadi
חוּרָם-1Noms propresHiramHÛRÂM|Huramu|Huram|Hiram|Hurami|Mwami Hurami|Hurami-Abi — mwami w’e Tiri oku lwa Daudi n’oku lwa Salomoni HûRÂM ali omu BHS 1 Enga 2.2 ci omu WLC ali oku 1Eng 2.3
חוּרָם-2Noms propresHiram [Houram]HÛRÂM|Hurami|Huramu|Huram — mulenga z’e Tiri oku ngoma ya Salomoni, lola 2Nga 4.11
חוּרָם-3Noms propresHouram, Houram-AbiHÛRÂM|Huramu|Hurami|Huram — mugala wa Bela w’oku bûko bwa Benyamini
חוּרָם אָבִיNoms propresHiramHÛRÂM-ÂVÎ|Huram-Avi|Huram-Abi|Huramu|Hirami|Hurami — Hurâm-Avi ali omu BHS 1Nga 2.12 ; hashushine na WLC 1Nga 2.13
חַוְרָןNoms propresHaurân [Hauran]HAVRÂN|Haurani|Hawerani|Havrân — hantu aho
חוּשָׁהNoms propresHousha [Houcha]HÛSHÂ|Husha — hantu hofi na Betelehemu
חוּשַׁי-1Noms propresHoushaï [Houchaï]HÛSHAY|Hushayi — ,untu w’e Ariki murhonyi na muhanûzi wa mwami Daudi
חוּשַׁי-2Noms propresHoushaï [Houchaï]HÛSHAY|Hushayi — ishe wa Bâna Baana munya-buhashe oku ngoma ya Salomoni
חוּשִׁיםNoms propresHoushim [Houchim]HÛSHÎM|Hushimu|Hushim
חוֹתָם-1Noms propressceau; HotamHÔTÂM|Hotamu|Hotam|cimanyisho|kashè — mugala wa Heberi w’oku buko bwa Aser
חוֹתָם-2Noms propressceau; HotamHÔTÂM|Hotamu|Hotam|cimanyiso|kashè — ishe wa Yehieli mulwi oku ngoma ya Daudi
חֲזָאֵלNoms propresHazaëlHAZÂÊL|Hazayeli|Hazael — mwami w’e Sîriya
חזהRituelsvoir, regarder, rechercherHZH|kubona abona|obona|kurhondêra abona|kulongereza|anagalirhondera abona|*bon*|*yerek*|*lonz*|*longer*|*lolêr*
חֲזוֹNoms propresHazoHAZÔ|Hazo — mugala wa Nahori
חֲזִיאֵלNoms propresHaziël [Haziel]HAZÎÊL|Haziyeli — mugala wa Shimeyi muleviti w’oku lwa Daudi
חֲזָיָהNoms propresHazayaHAZÂYÂ|Hazaya — mugala wa Adaya shakulûza wa Maaseya w’omu bûko bwa Yuda
חֶזְיוֹןNoms propresHèziôn [Hézion]HEZYÔN|Heziyoni|Hezion — shakulu wa Ben-Hadad mwami w’e Sîriya
חֵזִיר-1Noms propresHézirHÊZÎR|Heziri|Hezir — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
חֵזִיר-2Noms propresHézirHÊZÎR|Heziri|Hezir — muntu w’enyuma z’obuja bw’e Babiloni, rhulole BHS Neh 10.21 WLC Neh 10.20
חֲזִיר-1Fauneporc, cochonHÊZÎR|engulube|ngulube|hyangulube|nyama ya ngulube — lola Lev 11.7
חֲזִיר-2FaunesanglierHÊZÎR|enshenge|nshenge|ngulube
חִזְקִיNoms propresHizqi [Hizqui]HIZKÎ|Hizki — mugala wa Elipaali murhambo wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
חִזְקִיָּה-1Noms propresEzékias [Ézékias]HIZEKIYÂHÛ|HIZEQIYÂHÛ|Hizekiyahu — Hizekiyahu, ecigreki n’enfarasè byamuhindwire Ezekiasi,lola 2Bam 18.1 mwami wa Yuda omu 716 embere za Kristu
חִזְקִיָּה-2Noms propresHizqiya [Hizquia]HIZEKIYÂHÛ|HIZEQIYÂHÛ|Hizekiyahu|Hizi­kiya — mpu ye Ezekias gwarhi ecigreki n’enfarasè
חִזְקִיָּה-3Noms propresHizqiya [Hizquia]HIZEKIYÂHÛ|HIZEQIYÂHÛ|Hizekiyahu|Hizkiya — mukulu wa milala enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חִזְקִיָּה-4Noms propresEzékias [Ézékias]HIZEKIYÂHÛ|HIZEQIYÂHÛ|Hizkiya|Hizkiyahu — shakulûza w’omulêbi Sofoniya, Zefaniya
חִזְקִיָּהוּNoms propresEzékias [Ézékias]HIZEKIYÂHÛ|Hizekiyahu|Hizkiyahu — omu cigreki n’enfarasè mpu ye Ezekiasi mugala wa Ahazi mwami e Yuda 716-687
חטא-1AttributspécherHTA’|ecâha|câha|ebyâha|byâha|*cah*|*bub*|*mab*|*hemuk*|*gom*|*vuna irhegek* — kujira ecâha kugayisa n’ecâha
חטא-2Attributsêtre coupableHTA’|mwisi|cihemu|caha|câha|*ndyuz*|*tumul*|*tumw*|*bi* — onanjire mwisi munyabyaha
חטא-3RituelspurifierHTA’|kujirirakwo enterekêro y’okushukûla ebyaha|nterekêro y’okushukûla|okuhâna enterekêro y’okushukûla|Anayishicîcêsa|anamukulira ecâha|nka arhanacîcêsizi|*cês*|*cêsib* — kucîcesa
חטא-4RituelssacrifierHTA’|okucîrhênza ebyaha|*rhênza ebyâh*|*shukûla ebyâha*|*mpyulo*|*hyul*
חַטָּא-1Attributspécheur, coupableHATÂ|banyabyaha|munyabyaha|abanyabyaha|omunyabyaha|obihire|*byaha*|*byâh*|*goma*|*hemuk* — banyabyâha munyabyâha abanyabyâha omunyabyâha
חַטָּא-2Attributscoupable deHATÂ|babi|mubi|ababi|omubi|*bi*|*galugal*|*tumul*
חֵטְא-1AttributspéchéHÊT’|amabì|obubi|ecâha|câha|*bi*|*hemuk*
חֵטְא-2AttributsculpabilitéHÊT’|cibarhuza ecâha|kucîbarhuza ecâha|bubi|obubi|lyo orhag’icibarhuza ecâha.|banabarhule omuzigo gw’ecâha|barhag’ijira ecâha|abarhwire ecâha|anabarhule ecâha|*hemul*|*hemuk*|*bi*|*câh*|*cah*
חַטָּאָהAttributspéchéHÂTÂ|ecâha|câha|ecaha|bubi|obubi
חֶטְאָהAttributspéchéHETEÂ|HET’Â|ecâha|câha
חֲטָאָה-1AttributsculpabilitéHATÂÂ|ecâha|câha|*gom*
חֲטָאָה-2Rituelssacrifice pour le péché, offrandeHATÂÂ|enterekêro y’okushukulûla ebyâha|mpyûlo oku byâha|enterekêro y’okuhyûla|*ntûl*
חַטָּאת-1AttributspéchéHATÂ’T|ecâha|câha|ebyâha|byâha|Ecaha|*gom*|*hemuk*|*hemul*|*bi*|*hemu*|*lig*|*babali*
חַטָּאת-2Objets réelschose corrumpuHATÂ’T|cirya câha cinyu|kantu kabozire — kantu kabozire kuli kuderha câha, lola Lush 9.21
חַטָּאת-3DiverspunitionHATÂ’T|buhane
חַטָּאת-4RituelspurificationHATÂ’T|wabacêsa|bacîcese ntyola|kucîcêsa|*yobôl*
חַטָּאת-5Rituelssacrifice pour le péché, offrandeHATÂ’T|nterekêro y’okucîrhênza ebyaha|nterekêro y’okurhenza ebyaha|ebijiro by’okulushukûla|*terekêr*|*rhereker*|*rherekêr*|nterekêro oku byaha|nterekêro y’okushukûlwa ebyaha|*shukûla*
חַטּוּשׁ-1Noms propresHattoush [Hattouch]HATÛSH|Hatushi — wa kuli bene Zorobabeli w’oku bûko bwa Daudi
חַטּוּשׁ-2Noms propresHattoush [Hattouch]HATÛSH|Hatushi — wa kuli bene Daudi w’omu bûko bwa Yuda
חַטּוּשׁ-3Noms propresHattoush [Hattouch]HATÛSH|Hatushi — banji bagwerhe eryo izino enyuma z’obuja bw’e babiloni
חֲטִיטָהNoms propresHatitaHATÎTÂ|Hatita — mushamuka wa milala enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חַטִּילNoms propresHattilHATÎL|Hatili — mukulu wa milala wa kuli Salomoni w’enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חֲטִיפָאNoms propresHatifaHATÎFÂ|Hatifa — murhambo wa milala murhumisi w’omu ka-Nyamuzinda enyuma w’obuja bw’e Babiloni
חַיÊtresêtre vivantHAY|Hay|abazine boshi|ebizine byoshi|bizine byoshi|ebizine — uhayi omu cishahiri kunali kuderha ntyo « obuzine » na maisha « akalamo »
חִיאֵלNoms propresHielHÎÊL|Hiyeli — muntu w’e Betel ashub’iyûbaka olugo lwa Yeriko ye wayûbakaga Yeriko buhyahya, lola 1Bam 16, 34
חַיָּה-1Fauneêtre vivantHAYÂ|ensimba|*nsimb*|cizine|*zine*|*ryanyi*|*intu*|*rubala*|*ryâny* — lola Murh 2.24
חַיָּה-2Attributscommunauté, bande, groupeHAYÂ|olubaga|lubaga|ndêko|cigamba
חַיָּה-3AttributsappétitHAYÂ|kulonza n’okulya ebiryo|omuntu ayumve alonzize ebiryo anahashibirya|kuhashirya|iralà — abanfransa baderha mpu « appétit » ciri cimanyiso ca buzine okuhashilya
חִילֵזNoms propresHilez [Hilen]HÎLÊZ|Hilez|Hilezi — lugo lwa baleviti omu ishwa lya Yuda
חֵילָםNoms propresHélamHÊLÂM|Helami|Helam — hantu hofi n’olwîshi lwa Yordani
חִילֵןNoms propresHilez [Hilen]HÎLÊN|Hilezi|Hilez|Hileni — lugo lwa balaviti omu ishwa lya Yuda
חִירָהNoms propresHiraHÎRÂ|Hira — muntu w’e Adulamu, Adulam, Adulami mwira wa Yuda
חִירוֹםNoms propresHiramHÎRÔM|Hiromu|Hiromi|Hirom
חִירוֹם ,חִירוֹם אָבִיNoms propresHiram-Abi [Houram, Hiram]HÎRÔM|Hiromu|Hiromi|Hirom
חִירָם-1Noms propresHiramHÎRÂM|Hiramu|Hirami|Hiram — mwami w’e Tiri oku lwa Daudi na Salomoni
חִירָם-2Noms propresHiramHÎRÂM|Hiramu|Hirami|Hiram — mulenga w’e Tiri w’amango Ga Salomoni
חַכָּהObjets réelscrochet, hameçonHAKÂ|mugera|lulobo|buminya — bijiro bya buminya nabyo bidesirwe lulobo
חֲכִילָהNoms propresHakilaHAKÎLÂ|Hakila — hirhondo hy’omu ishwa lya Yuda
חֲכַלְיָהNoms propresHakalya [Hakalia]HAKALYÂ|Hakalya — ishe wa Nehemiya
חָכְמָה-1Attributscapacité, compétenceHOKMÂ|oburhimanya|obulenga|kumany’ikola — abakazi balenga bakâluka amoya g’empene, lola Lub 35.26
חָכְמָה-2AttributssagesseHOKMÂ|burhimanya|oburhimanya|oburhondekezi|obugula|bugula|burhondekezi
חַכְמוֹנִי-1Noms propresHakmoni [Hakmonite]HAKMÔNÎ|Hakimoni|Hakmoni — ishe wa Yashobeami Yashobeyami mulwi oku lwa Daudi
חַכְמוֹנִי-2Noms propresHakmoni [Hakmonite]HAKMÔNÎ|Hakmoni|Hakimoni — ishe wa Yehiyeli munyabuhashe oku lwa Daudi
חֹלAttributscontraire de saint: profane, pas sacré, vulgaireHOL|ehirhali hitagatifu|kandi kantu|hya bushalashala|hya ntya ntya|akandi kantu|yindi migati|*galugal*|*bi*
חֶלְאָהNoms propresHèléa [Héla]HALEÂ|HALÂ|ngishi|Helea|Heleya|Hela — muka Hashuri, cûbaka wa Tekowa omu mashi ye Kalingishi oyo
חֵלֶבNoms propresHélev [Héleb]HÊLEV|Helebi|Helevi|Helev|Heleb|mashushi|*shushi* — amashushi yo yali nyama nyinja bakundaga omu Bibliya Helev, Mashusi ali mugala wa Bâna w’e Netofa mulwi w’oku ngoma ya Daudi
חֶלְבָּהNoms propresHelbaHELBÂ|e Helba — lugo lw’omu ishwa lya Aseri
חֶלְבּוֹןNoms propresHelbôn [Helbon]HELBÔN|Helboni|Helbôn — lugo lw’omu Sîriya
חֶלְבְּנָהFloregalbanum [résine parfuméeHELBENÂ|galabani|ebizibwe bihûmula bwinja
חֵלֶדNoms propresHéledHÊLED|Heledi — mugala wa Bâna w’e Netofa mulwi w’oku lwa Daudi
חֹלֶדFaunetaupeHOLED|enfuko|nfuko — Lolagi omu nyandazi, ezimuzizire: enfuko, omulindye, na ngasi bûko bwa musherebera, lola Lev 11.29
חֻלְדָּהNoms propresHouldaHULDÂ|Hulda — ali mulêbi-kazi w’amango ga Yoziasi, oderhwa Yoshiyahu omu c’emwabo
חֶלְדַּי-1Noms propresHèldaï [Heldaï]HELDAY|Heldayi — mugala wa bâna w’e Netofa mulwi oku lwa Daudi
חֶלְדַּי-2Noms propresHeldaïHELDAY|Heldayi — mudahwa w’oku lw’omulêbi Zakariya
חלה פָּנִיםAttributsprierHALÊ PÂNÎM|onsengerere Nyakasane|arhuliriza Nyakasane|ntanacishenga Nnâmahanga|ayinginga Nyamubâho|arhondêra okushenga Nyamubâho|*senger*|*sheng*|*yinging*|*rhuliriz* — eci cinwa cidesire  » kuyinamula amalanga, kugayerekeza Nnamahâga », kugalamira
חֲלַחNoms propresHalah [Hala]HALAH|aha Hala|e Hala|Halah — lugo lw’omu Sîriya e mwenè gwa Ninive
חַלְחוּלNoms propresHalhoul [Haloul]HALHÛL|Haluhuli|Halhul — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
חֲלִיNoms propresHaliHALÎ|Hali|lwinjihirizo|magerha ga kuyambala — kandi Hali luli lugo lw’omu ishwa lya Aseri
חלל-1AttributsprofanerHALÊL|wanagaziza|kuhemula|kuziza|kuyerekana obushugunu|kulesa akantu|kantu karhule|kuziha akarhera|kubihya|*jira ecâha*|*logorh*|*hemul*|*hemuk*|*ziz*|*nshony*|*hemw* — amabuye mabinje, bulya hano ogagezakwo enkolôlo yawe, wanagaziza, lola Lub 20.25
חלל-2Attributsprofaner = déshonorerHALÊL|wahemwire encingo yani|owâluzize olwa sabato|orhahemukiraga izino lya Nyamuzinda|kuhemukira izino lya Nyamuzinda|ahemwire aka-Nyamuzinda kâni|bamanye bankalogo­rhera Izîno lya Nyamuzinda|acishûbula|kucîshûbula|*cîshûb*|*hemul*|*hemuk*|*hemw*|*ziz*
חֵלֶםNoms propresHeldaïHALEM|Heldayi|Halem — mudahwa w’amango g’omulêbi Zakariya
חַלָּמוּתFlorepourpier [plante du désertHALÂMÛT|nshogo zirhabaya izu|maji — lola Ayu 6.6
חֵלֹןNoms propresHélôn [Hélon]HÊLON|Heloni — ishe wa Eliabu w’omu bûko bwa Zabuloni
חֵלֶףNoms propresHélefHÊLEF|e Helefi|e Helef|kushubira halebe — lugo lw’omu ishwa lya Nefutali
חֶלֶץ-1Noms propresHèleç [Hélès]HÊLETS|Helesi|Helezi|Heletsi|Helets — mulwzi oku lwa Daudi
חֶלֶץ-2Noms propresHèleç [Hélès]HÊLETS|Helesi|Helezi|Heletsi|Helets
חֵלֶקNoms propresHéleq [Hélec]HÊLEK|Heleki|Helek — muntu w’oku bûko bwa Menashè
חֶלְקָיNoms propresHelqaï [Helcaï]HELKÂY|Helkayi — wa kuli Meroyoti
חֶלְקִיNoms propresHelqites [Héléquites]HELKÎ|Heleki|omulala gw’Abahelek|wa kuli bene Heleki — w’oku bûko bwa Menashè
חִלְקִיָּה-1Noms propresHilqiyahou [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYAHÛ|Hilkiyahu — ishe wa Eliyakim munya-buhashe w’oku lwa Hizkiyahu, Ezekiasi gwarhi Abagreki n’Abanfransa
חִלְקִיָּה-2Noms propresHilqiya, Hilqiyahou [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiyahu|Hilkiya — mugala wa Shalumu, Shalum mudâhwa mukulu oku lwa Hizekiyahu
חִלְקִיָּה-3Noms propresHilqiya [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiyahu|Hilkiya — mwene Atmetsi, Atmezi, Atmeesi shakulûza wa Etâni, Etani w’oku bûko bwa Levi
חִלְקִיָּה-4Noms propresHilqiya [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiya — mugala wa Meshulamu, Meshulami, Meshulam ishe wa Azariya, Seraya mudâhwa
חִלְקִיָּה-5Noms propresHilqiya [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilikiya|Hilkiya — bantu banji bagwerhe eryo izîno w’oku bûko bwa Levi
חִלְקִיָּה-6Noms propresHilqiya [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilikiya|Hilkiya — ishe wa Gemariya w’oku lwa Yeremiya
חִלְקִיָּהוּ-1Noms propresHilqiyahou [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiyahu|Helikiyahu — ishe wa Eliyakim munyabuhashe w’oku lwa Hizkiyahu, Ezekiasi
חִלְקִיָּהוּ-2Noms propresHilqiyahou [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiyahu|Hilikiyahu — mugala wa Shalulu, Shalumi, Shalum mudâhwa mukulu w’oku lwa Hizkiyahu, Ezekiasi
חִלְקִיָּהוּ-3Noms propresHilqiyahou [Hilquia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiyahu|Hilikiyahu|Hilkiya — mulanzi wa muhango w’oku bûko bwa Levi
חִלְקִיָּהוּ-4Noms propresHilqiyahou [Hilkia]HILKIYÂ|HILKIYÂHÛ|Hilkiya|Hilkiyahu|Hilikiya — ishe w’omulêbi Yeremiya
חֶלְקַתNoms propresHelqath [Helcath]HELKAT|Helakati|Helikati|Helkat — lugo olwo omu ishwa lya Aseri
חָם-1Noms propresChamHÂM|Ham|mugala wa Nuhu|alondana bona Yafet na Sem|w’omu basharhu barhenzirekwo abantu enyuma za|cirya cihonzi cidarhi, Murh 7-10 — ye Abanfransa baderha CHAM, bulya bayabirwe na herufi isharhu za cihebraniya: He, Het na Kaf orhalimwo nuguta n’ow’aha buzinda bw’ecinwa;
חָם-2Noms propresChamHÂM|Ham — hantu aho
חֶמְדָּןNoms propresHèmdân [Hemdan]HEMDÂN|Hemudani|Hemdani|Hemdân — mugala wa Dishoni, Dishôn, lola Murh 36.26 wa kuli Sheyir
חַמּוּאֵלNoms propresHammouël [Hammouel]HAMÛÊL|Hamuweli|Hamweli|Hamwel — mugala wa Mishma, Mushema w’oku bûko bwa Simeoni
חֲמוּטַלNoms propresHamoutalHAmÛTAL|Hamitali|Hamutali|Hamutal — muka Yoziasi, Yoash, mwami w’Israheli
חָמוּלNoms propresHamoulHAMÛL|Hamuli|Hamul — mugala wa Peretsi, Peresi, Perezi
חָמוּלִיNoms propresHamouliteHÂMÛLÎ|omulala gw’Abahamuli|ba kuli Hamul|bene Hamuli — mugala wa Peretsi w’oku bûko bwa Yuda
חַמּוֹן-1Noms propresHammôn [Hammon]HAMÔN|Hamoni|Hamôn — hantu h’omu ishwa lya lya Aseri
חַמּוֹן-2Noms propresHammôn [Hammon]HAMÔN|Hamoni|Hamôn — lugo lwa Baleviti omu ishwa lya Nefutali
חֲמוֹר-1Fauneâne, ânesse, bêteHAMÔR|endogomi ndume|endogomi nkazi|ndogomi|endogomi|cihêsi|bihêsi|ecihêsi|ebihêsi|*nsimb*
חֲמוֹר-2Noms propresHamorHamori|Hamôr|ishe wa Sikemi — ishe wa Sikemi, lola Murh 33.19
חֹמֶטFaunelézard des sables [FF 16.52]HOMET|ecibulubulu|cibulubulu — musherebera gulama oû mushenyi
חֻמְטָהNoms propresHoumetaHUMTÂ|Humuta — hantu h’omu ishwa lya Yuda
חַמְרָןNoms propresHamrân [Hamran]HAMRÂN|Hamurani — mugala wa Dishani, Dishmoni wa kuli bene Sheyir
חַמַּת-1Noms propresHammathHAMAT|Hamati|lugo luzibuzibu — omu ishwa lya Nefutali
חַמַּת-2Noms propresHammathHAMAT|Hamati|Hamat — shakulûza wa bene Keni
חַמֹּת דֹּארNoms propresNephtali [Neftali]HAMOT-DOR|Hamu­ti-Dori|Hamot-dor — lugo lwa kuyakiramwo omu ishwa lya Nefutali
חֲמָתNoms propresHamathHAMAT|e Hamati|Hamati — lugo lw’oku lwishi lwa Oronte
חֲמָת צוֹבָהNoms propresHamath-Çova [Hamath-Soba]HAMAT-TSOBÂ|HAMAT-TSOVÂ|Hamati-Soba
חֲמָת רַבָּהNoms propresHamath la grandeHAMAT-RABÂ|Hamati-Munene
חֲמָתִיNoms propresHamatite [Hamatites]Hamatiti|Abanyahamati|Abahamati|aba-Hamati|bantu b’e Hamati|ba kuli Kanaani
חֵן-1Attributsgrâce, faveurHÊN|arhona emwa Nyakasane|kurhona|burhonyi|akaba ntonyire|Mwambali wawe arhonyire
חֵן-2Attributsbienveillantes, gracieuxHÊN|murhonyi|mwinja|bwinja|obwinja|oburhonyi|omurhonyi|abarhonyi
חֵן-3Noms propresHeldaïHÊN|Heni|Hên|izino lya muntu — yena Heldayi mugala wa Sofoniya w’amango g’omulebi Zakariya
חֵנָדָדNoms propresHénadadHÊNÂDÂD|Henadadi|Henadad — muleviti w’enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חַנָּהNoms propresAnneHANÂ|Ana|Hana — omu cihebraniya aba HANA y’olya wayimbaga olukogo lwa Nyamuzinda erhi aburha hi Samweli anahirhûla hyagend’ikulira omu Ka-Nyamuzinda hofi n’omulêbi Eli
חֲנוֹךְ-1Noms propresHénokHANÔK|Enoch|Henoki|Henok|Enoku — mugala wa Yeredi wa kuli bene Seti
חֲנוֹךְ-2Noms propresHénokHANÔK|Enoku|Enok|Henoku|Henok|Enoch — mugala wa Kayini enfarasè emuderha Hénoc
חֲנוֹךְ-3Noms propresHénok [Hanok]HANÔK|Hanoki|Henoki|Enoku — mugala wa Madiyani na Mediyani yeburhwa na Ketura, muka Abrahamu
חֲנוֹךְ-4Noms propresHanokHANÔK|Henoki|Henok|Enoku|Hanoki|Hanok — mugala wa Rubeni
חַנּוּןAttributsbienveillant, miséricordieux, compatissantHANÛN|w’obwonjo|wa bwonjo|munya-bwonjo|wa lukogo
חָנוּן-1Noms propresHanounHANÛN|Hanuni|Hanun — mugala wa Nahashi, Nahash mwami w’e Amoni
חָנוּן-2Noms propresHanounHANÛN|Hanuni|Hanun — ye wakag’ishashula enkutà, ebyôgo bantu banji bagwerhe eryo izîno enyuma w’okurhenga buja e Babiloni
חַנִּיאֵל-1Noms propresHanniël [Hanniel]HANÎÊL|Hanieli|Haniyeli|Haniel — mugala wa Efodi
חַנִּיאֵל-2Noms propresHanniël [Hanniel]HANÎÊL|Haniyeli|Haniyel|Hanieli — mugala wa Ula
חנךRituelsconsacrerHÂNÊK|HNK|bagishiremwo aka-Nyamuzinda|okugisha|enyumpa mpyahya arhaciyihandamwo|*gish* — «Ndi olya oyubasire enyumpa mpyahya arhaciyihandamwo! », lola Lush 20.5
חֲנֻכָּה-1RituelsdédicaceHANÛKÂ|okugishwa kw’oluhêrero|okugi­shwa kwa oluhêrero|lusiku lw’okugisha oluhêrero|olukulu lwa okukuza oluhêrero — bugashanize bwa kugisha ahantu h’okukashengera
חֲנֹכִיNoms propresHanokitesHANOKÎ|omulala gwa Abahenoki|Abahenoki|ba kuli Henoki — w’oku bûko bwa Rubeni
חֲנַמְאֵלNoms propresHanaméelHANAMÊL|HANAMEÊL|Hanameyeli|Hanameeli|Hanameel|Hanameyel — mugala wa Shaluu, Shalum nnalume w’omulêbi Yeremiya
חנן-1Attributsagir avec bonté, gracieusementHÂNÊN|HNN|Nyamuzinda ashobozize|kuhâna enshokano|Nyamuzinda anshobozize binji|akugîshe|nnambêra lukogo|nnambabalire|anakusho­bôze engalo|lirhafa bwonjo|Murhubabalire|*shobôz*|*babalir*|*fa lukog*
חנן-2Attributsprier pour la pitiéHÂNÊN|HNN|erhi arhuhûna obwonjo|nashenga Nyamubâho engalo|ashenga izîno lyawe|bali kuyingingira|bakuyagûkira|okusengera|Nayumvirhe omusengero n’amahûne gawe embere zani|musengero|mahune|mayingingo|*sheng*|*yingig*|*senger*
חָנָן-1Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — mugala wa Shalak mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini izino lidesirwe « LUKOGO »
חָנָן-2Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — mugala wa Atseli, Azeli w’oku bûko bwa Benyamini
חָנָן-3Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — mugala wa Maaka mulwi w’oku lwa Daudi
חָנָן-4Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — mugula wa milala murhumisi omu ka-Namuzinda enyuma ly’obuja e Babiloni
חָנָן-5Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — banji bagwerhe eri izîno enyuma ly’obuja bw’e Babiloni bulya elyo izino lidesire LUKOGO. Abarhengaga buja barhakabuzire bwayirika abana ntyo.
חָנָן-6Noms propresHanân [Hanan]HÂNÂN|Hanani|Hanân — mugala wa Yigdaliyahu muntu wa Nyakasane oku lw’omulêbi Yeremiya
חֲנַנְאֵלNoms propresHananéelHANANEÊL|Hananeyeli|Hananeeli|Hananeel — nkingi y’aha Yeruzalemu HananEl kuli kuderha Nyamuzinda anakafa lukogo
חֲנָנִי-1Noms propresHananiHANÂNÎ|Hanani — ishe w’omulêbi Yehu
חֲנָנִי-2Noms propresHananiHANÂNÎ|Hanani — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda w’oku lwa Daudi
חֲנָנִי-3Noms propresHananiHANÂNÎ|Hanani — wa kuli Imeri ayanka omukazi w’ihanga enyuma ly’obuja bw’e Babiloni
חֲנָנִי-4Noms propresHananiHANÂNÎ|Hanani|Hanân — alondana bona Nehemiya
חֲנָנִי-5Noms propresHananiHANÂNÎ|Hanani|Hanân — mudâhwa w’enyuma z’okurhenga buja e Babiloni
חֲנַנְיָה-1Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananiya|Hananiyahu — mugala wa Zorobabeli eryo izîno kuli kuderha Nyakasane aba LUKOGO, erhi Nyakasane ASHOBÔZO. Eryo izino lishusha erya NSHOKANO, NSHOBOLE omu mashi, ye NEEMA omu ciswahili. ye Anne omu nfarasè bulya abanfaransa banakayabirwa okuhubula eherufi z’ecihebraniya: He; Het; Kaf orhalimwo nukta;
חֲנַנְיָה-2Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananiya|Hananiyahu — mugala wa Shashaki, Shashak oyo naye bayirikaga elya NSHOKANO ya Nyakasane mugula wa milala w’oku bûko bwa Benyamini
חֲנַנְיָה-3Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananiya|Hananiyahu — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku ngoma ya Daudi
חֲנַנְיָה-4Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananya|Hananiya|Hananiyahu — bantu banji bagwerhe eli izîno enyuma z’okurhenga buja e Babiloni, bulya kwo binali babwine olukogo lwa Nnâmahanga,HANANIYAHU kuli kuderha: LUKOGO, BWONJO, NSHOKANO ya Nnâmahanga; bo ba NSHOBOLE na NEEMA omu banyere. Abanfransa mpu Anne bulya bayabirwe okuhubula He, Het na Kaf lola endimi zisôma nka zaderha amazino g’emahanga, nyabangere.com
חֲנַנְיָה-5Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananya|Hananiya|Hananiyahu — mugula wa milala bûko bwa Levi
חֲנַנְיָה-6Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananya|Hananiya|Hananiyahu — mulêbi wa bunywesi ow’izîno linja naye anagome; acibere ye cikula mvi ci arhakuziri murhima! w’amango g’omulêbi Yeremiya
חֲנַנְיָה-7Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananya|Hananiya|Hananiyahu — shakulu wa Yiriya murhambo w’abalanzi b’aka-Nyamuzinda lola ye omu Yer 37.13
חֲנַנְיָה-8Noms propresHananya [Hanania]HANANYÂ|HANANIYÂ|Hananya|Hananiyahu|Hananiya — mwira wa Daniyeli
חֲנַנְיָהוּ-1Noms propresHananyahou [Hanania]HANANYÂHÛ|HANANIYÂHÛ|Hananiya|Hananiyahu — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku ngoma ya Daudi
חֲנַנְיָהוּ-2Noms propresHananyahou [Hanania]HANANYÂHÛ|HANANIYÂHÛ|Hananyahu|Hananiyahu — munyabuhashe oku ngoma ya Oziyasi, ye Uziyahu omu cihebraniya
חֲנַנְיָהוּ-3Noms propresHananyahou [Hanania]HANANYÂHÛ|HANANIYÂHÛ|Hananyahu|Hananiyahu — ishe wa Sedekiasi, ye Tsidekiyahu, Zedekiyahu, Sedekiyahu omu cihebraniya. Abagreki n’Abanfransa bayabirwa oku hubula era herufi tsade y’ecihebraniya bahiraho S.
חָנֵסNoms propresHanèsHÂNÊS|Hanesi|Hanès — lugo lw’e Misiri
חַנָּתֹןNoms propresHannatôn [Hannaton]HANÂTON|Hanatoni — lola Yoz 19.14
חסדAttributsse montrer bon, loyalHSD|HÂSÊD|nawe onamulole kwinja|nawe onamuyereke oku oli mwimana|kulola owundi bwinja|kuyereka owundi obwimana|kubonesa owundi nshonyi|nk’oku obushinganyany* — « Omuntu mwinja, nawe onamulole kwinja, omuntu mwimana, nawe onamuyereke oku oli mwimana », lola 2Sam 22.26
חֶסֶדAttributsbonté, solidaritéHÊSED|lukogo|cinyabuguma|kurhabalana|buzigire|obuzigire|olukogo|iragi|kugwasanya|nshokano|kantu erhi cirhibuka cilerha enshonyi|oku wantabâlamwo|walanga obwira|orhonyize nnawirhu|ôrharhinyirire okurhonya|*rhony*|*rhabâl*|*shobô*|*ba lukog*|*fa lukog*|*ntony*|*minja*|*winja*|*kubagir*|*babalir*|*likûz*|*bwirhôhye*|*kuba mwinja*|*ciza* — ecinwa HESED ciyandisirwe kali 242 omu Ndagano ya Mira
חֲסַדְיָהNoms propresHasadya [Hassadia]HASADYÂ|Hasadiya
חסה-1Attributsse réfugierHSH|bakazagiyakiraho|kuyakira ahacikubagirwe|muyakire omu cihôho cani|oyu oyishir’icifulik’omu byubi byage|kucifulika ah’ikubagirwa|Yêgera hano|kuyêgera ah’ikubagirwa erhi mwaikubagirwa|*yaka*|*yâkir*|*fulik*
חסה-2Attributsse réfugier (en Dieu)HSH|boshi bacikubagira ye|kuyakira muli Nyakasane|*yakir*|*yâkir*|*kubagir*
חֹסָה-1Noms propresHosa [Hossa]HOSÂ|e Hosa — lugo lw’omu ishwa lya Aseri
חֹסָה-2Noms propresHosa [Hossa]HOSÂ|Hosa — mugula w’omulala gw’abalanzi b’emihango
חָסוּתAttributsprendre refugeHÂSÛT|yaka|yakira|kuyaka|kuyakira|*yak*|*yâk*|*yasir*|oyasire|abayasire
חָסִידAttributspersonne qui est fidèle, pieuseHÂSÎD|mwikubagirwa|munyabukundalulema|olya muntu wababaliraga, wamanamurhangula|Omuntu mwinja|abemezi|*kubagir*|*kundalul*|*babalir*
חֲסִידָהFaunecigogneHASÎDÂ|hangâli|omuhangâli|emihangâli|ha­ngâli|*hangâl*
חָסִילFaunesauterelleHÂSÎL|enzige|nzige|luzige|oluzige
חסםObjets réelsmuseler (un animal)Orhashwekaga|kushweka omunwa gw’ecintu|kuyigala enjira|*shwek*
חֲסַר־לֵבAttributsstupideHASAR-LÊV|cimpumbuzi|cinganyi|cingolongolo|ebimpumbuzi|ebinganyi|ebingolongolo|wa murhima gusherire — kuli kuderha WA MURHIMA GULIBWIRE
חַסְרָהNoms propresHasraHASRÂ|Hasara|Hasra — shakulûza wa Shalumi, Shalumu, Shalum iba wa Hulda, mulêbi-kazi
חֻפָּהNoms propresHouppaHUPÂ|Hupa|kacikiro ka muhya n’omuhya mulume|bulangeti, cishîro — Hupa ali mudâhwa oku lwa Daudi
חֻפִּיםNoms propresHouppimHUPÎM|Hupimu — mugala wa Iri w’oku bûko bwa Benyamini
חָפְנִיNoms propresHofniHOFNÎ|Hofni — mugala wa Eliya mudâhwa w’oku bûko bwa Levi
חֶפְצִי־בָהּNoms propresHefci-Ba [Hefsi-Ba]HETSÎ-BAH|Hefsibah|Hefsiba|Heftsiba — muka mwami Hizekiyahu, Ezekiasi, nina wa mwami Menashè, Manasè
חֵפֶר-1Noms propresHéfèr [Héfer]HÊFER|Heferi|Hefer — wa kuli Makiro, Makiri, Makir w’oku bûko bwa Menashè
חֵפֶר-2Noms propresHéfèr [Héfer]HÊFER|Heferi|Hefer — lugo lw’omu ishwa lya Menashè
חֵפֶר-3Noms propresHéfèr [Héfer]HÊFER|Heferi|Hefer — mugala wa Ashuhur
חֵפֶר-4Noms propresHéfèr [Héfer]HÊFER|Heferi|Hefer — ntwali y’oku lwa Daudi
חֶפְרִיNoms propresHéfériteHEFRÎ|omulala gw’Abaheferi|bene Hêfer|bene Heferi|ba kuli Heferi — b’oku bûko bwa Menashè
חֲפָרַיִםNoms propresHafaraïmHAFÂRAYIM|Hafarayimi|Hafarayim — omu ishwa lya Isakari
חָפְרַעNoms propresHofraHOFRA’|Hofra — mwami w’e Misiri omu mango g’omulêbi Yeremiya
חֵץDiversflècheHÊTS|Emandabisonga|emyampi|omwampi|ecisonga ca Nyamuzinda|nkuba|mulazô|cimanyiso ca buminya|buhane — mulazô mpu gwo mwampi gwa Nyamuzinda
חָצוֹר חֲדַתָּהNoms propresHaçor-la-Neuve [Hassor-Hadatta]HÂTSÔR-HADATÄ|Hasori Mpyahya — hantu h’omu ishwa lya Yuda
חָצוֹר-1Noms propresHaçor [Hassor]HATSÔR|e Hasori|Hatsori|Hatsor|Hasori|e Asori — lugo luzibuzibu na bwami buguma bw’omu Galileya
חָצוֹר-2Noms propresHaçor [Hassor]HATSÔR|Hasori|Hatsori|Hatsor — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
חָצוֹר-3Noms propresHaçor [Hassor]HATSÔR|Hasori|Hatsori|Hatsor — lugo omu lya Benyamini mango ga Nehemiya, lola Neh 11.33
חָצוֹר-4Noms propresHaçor [Hassor]HATSÔR|Hasori|Hatsori|Hatsor|bwami — bwami obwo
חָצִיר-1FloreherbeHÂTSÎR|ebyasi|byasi|hyasi|rhwasi|matunguru ga pwarô|*pwar*|*yasi*|*lubal*
חָצִיר-2Floreherbe, foinHÂTSÔR|byasi|bapwaro|byahirwa
חַצְצֹן תָּמָרNoms propresHaçaçôn-Tamar [Hassasson-Tamar]HÂTSON-TÄMÂR|Hasasoni-Tamari|Hasason-Tamar|Hasesoni-Tamari — hantu omu ishwa lya Yuda; ho baderha EIN-GEDI
חָצֵר הַתִּיכוֹןNoms propresHasser-TikonHÂTSÊR-HATÎKÔN|Haseri-Tikoni|Hatser-Tikon
חֲצַר אַדָּרNoms propresHaçar-Addar [Hassar-Addar]HATSARÂDÂR|e Hasari-Adari|Hasar-Adar — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
חֲצַר סוּסָהNoms propresHaçar-Sousa [Hassar-Soussa]HATSAR-SÛSÂ|Hasari-Suza|Hatsar-Susa|Hasar-Susa — hantu h’omu ishwa lya Simeoni
חֲצַר סוּסִיםNoms propresHaçar-Sousim [Hassar-Soussim]HASTAR-SÛSÎM|Hasari-Susimu|Hasar-Susim|Hatsar-Susim — hantu h’omu ishwa lya Simeoni
חֲצַר עֵינוֹןNoms propresHaçar-Einân [Hassar-Énan]HATSAR-ÊNÔN|Hasari-Enoni|Hatsar-Enon|hantu e mwênè gw’Israheli — hantu e mwênè gw’Israheli
חֲצַר עֵינָןNoms propresHaçar-Einân [Hassar-Énan]HATSAR-ÊNÂN|Hasari-Enani|Hatsar-Enan|hantu e mwênè-bushoshôkero bw’Israheli
חֲצַר שׁוּעָלNoms propresHaçar-Shoual [Hassar-Choual]HATSAR-SHÛ’ÂL|Hasari-Shuali|Hatsar-Shual|Hasari-Shuala — hantu h’omu ishwa lya Simeoni
חֲצַר־גַדָּהNoms propresHaçar-Gadda [Hassar-Gadda]HTSAR-GADÂ|Hasari-Gada|Hatsar-Gada — hantu h’omu ishwa lya Yuda
חֶצְרוֹNoms propresHèçro [Hesro]HÊTRÔ|Hesro|Hetsro — mulwi w’oku lwa Daudi
חֶצְרוֹן-1Noms propresHèçrôn [Hesron]HETSRÔN|Hezroni|Hetsroni|Hetsron|Hesroni — mugala wa Rubeni
חֶצְרוֹן-2Noms propresHèçrôn [Hesron]HETSRÔN|Hesroni|Hezroni|Hezron — mugala wa Peretsi
חֶצְרוֹן-3Noms propresHèçrôn [Hesron]HETSRÔN|Hesroni|Etsroni
חֶצְרוֹן-4Noms propresHèçrôn [Hesron]HETSRÔN|Hesroni|Hetsron — lugo lw’omu ishwa lya Yuda
חֶצְרוֹנִי-1Noms propresHèçronites [Hesronites]HETSRÔNÎ|omulala gwa Abahezroni — ba kuli Hetsron, mwene Rubeni
חֶצְרוֹנִי-2Noms propresHèçronites [Hesronites]HETSRÔN|omulala gw’Abahesroni — bene Htsron, mugala wa Perets w’oku bûko bwa Yuda
חֲצֵרוֹתNoms propresHacéroth [Hasséroth]HATSÊRÔN|Haseroti|Hatsêrot — hantu abarhengaga buja e Misiri bageraga, lola Mib 11.35
חֶצְרַיNoms propresHèçraï [Hesraï]HATSRAY|Hesrayi|Hatsrayi — mulwi w’oku lwa Daudi
חֲצַרְמָוֶתNoms propresHaçarmaweth [Hassarmaveth]HATSARMÂWET|HATSARMÂVET|Hasarmaveti|Hatsamaweti|Hatsamawet
חֹק-1DiversloiHOK|HOQ|irhegeko|marhegeko|*mwanya* — abadâhwa bakazag’ihâbwa na Faraoni omwanya gwabo, lola Murh 47.22
חֹק-2Diverspart, attribution (nourriture, territoire, travail)HOK|HOQ|ennundo|mwanya|nnundo|cigabi|cikongoni|ishwa|ebikwanine okuâbwa lebe
חֹק-3Diverslimite, barrière, frontièreHOK|HOQ|irhegeko|lubibi|ncîko|amarhegeko|*rhegek*|*ngeso*|*tagatifu*|*rheges*|*myanya*|*berul*|*ngalo*|*barhul*|*yukiriz* — àbahêraga amarhegeko n’engeso bakaz’isimba, lola Lub 15.25
חֲקוּפָאNoms propresHaqoufa [Hacoufa]HAKÛFÂ’|HAKÛPÂ’|Hakufa — mugula wa milala murhumisi omu ka-Nyamuzinda enyuma z’okurhenga buja bw’e Babiloni
חֹרÊtrestrou, ouverture, orbite (oiel)mwina oku idaho|muhango|isu|muluzi|murhambo|mugula|*rhamb*|*rheges*|*rhegek*|*kulu*|*shamuk*
חֹר הַגִּדְגָּדNoms propresHor-GuidgadHOR-HAGIDGÂD|aha Hori-Gidgadi
חֶרֶבObjets réelsépéeHÊREV|Engôrho|ngôrho
חֶרֶב וְקֶשֶׁתObjets réelsépéeHÊREV VEKÊSHET|HÊREV VEQÊSHET|engôrho zabo haguma n’omuherho gwani|*ngôrho*
חֹרֵבNoms propresHorebHORÊV|HORÊB|Horebu|Horeb
חַרְבוֹנָאNoms propresHarbonaHARVÔNÂ|HARBÔNÂ|Harbona
חַרְגֹּלFaunegrillonHARGOL|minûnu|ngasi buko bwa mahanzi
חֲרֹדNoms propresHarodHAROD|Haradi|Harodi — hantu hofi n’entondo ya Gilbowa, Gliboa
חֲרָדָהNoms propresHaradaHARÂDÂ|aha Harada|kugeramwo omusisi gw’obwoba|kucihangana okurhabâla|kukombêra|bihamba — Hantu bene-Israheli bageraga erhi balulîrwa e Babiloni
חֲרֹדִיNoms propresHaroditeHARÔDÎ|w’e Harodi
חַרְהֲיָהNoms propresHarhaya [Haraya]HARHAYÂ|Harhaya|Haraya|Har-Haya
חֲרוּמַףNoms propresHaroumafHARÛMAF|Harumafi|Harumafu|Harumaf — ishe wa Yedaya enyuma ly’okugaluka kurhenga kululizîbwa
חֹרוֹנַיִםNoms propresHoronaïmHORÔNAYIM|Horonayimi|Horanayimu|Horanayim — lugo lusungunu omu Mowabu
חֲרוּפִיNoms propresde HaroufHARÛFÎ|w’e Haruf|wa kuli Haruf|Harifu|e Harifu
חָרוּץ-1Attributspersonne diligenteHÂRÛTS|muntu mwirhonzi|muntu mwikubagirwa|muntu wakulibirhirwa
חָרוּץ-2Objets réelspersonne diligenteHÂRÛTS|muntu mwirhonzi|muntu mwikubagirwa|muntu wakulibirhirwa|*rhonz*|*kugagir*|*libirh*
חָרוּץ-3Noms propresHarouç [Harous]HARÛTS|Harusi|Haruzi|Harutsi|Haruts — ishe wa Menashè, mwami omu Yuda
חַרְחוּרNoms propresHarhour [Harour]HAR-HÛR|Haruru|Har Hur
חַרְחַסNoms propresHarhas [Haras]HARHAS|Harhasa|Har has
חֶרֶטObjets réelsaiguilleHÊRET|ensindani|nsindani|higera hyakushaka emirhi erhi mabuye
חַרְטֹםÊtresmagicienHARTOM|abashonga|omushonga|bashonga|abakurungu|omukurungu|mukurungu
חֹרִי-1Noms propresHoriHORÎ|Hori|bene Hori — mugala wa Lotani wa kuli Seyiri
חֹרִי-2Noms propresHoriHORÎ|Hori — ishe wa Shafat, Shafati w’oku bûko bwa Simeoni
חֹרִי-3Noms propresHorites [Horite]HORÎ|Aba Horiti|muhoriti|bene Hori|Abahoriti|Bahoriti — lubaga lwa kuli Hori Abahoriti Bene Hori Abahori
חָרִיטObjets réelsbourse, sacHÂRÎT|nshoho|enshoho
חָרִים-1Noms propresHarimHÂRÎM|Harimu|Harim — mudâhwa w’oku lwa Daudi
חָרִים-2Noms propresHarimHÂRÎM|Harimu|Harim — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululîrwa e Babiloni
חָרִיףNoms propresHarifHÂRÎF|Harifu|Harifa|Harif — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululîrwa e Bababiloni
חרם-1Rituelsdétruire complètementHRM|HÂRÊM|okarhindibuza erhi kugonya-gonya ecigolo|bintu omuntu arhûzire Nyamuzinda lwoshi n’endahiro|okuhererekeza|Banamuyirhe erhi kwo|babaherêrekeza n’ebishagala byabo hyoshi|rhwanigûza|*kûle*|*kûla*|*yirh* — Nta muntu wa­rherekîrwe Nyakasane wankacigombôlwa: Banamuyirhe erhi kwo. Entûlo, lola Lev 27.29
חרם-2RituelsconsacrerHRM|HÂRÊM|nanaluherêrhera|babaherêrekeza n’ebishagala byabo hyoshi|*herêrher*|*herêrek*|*rhûl*|*ntûlo*|*kalibal*|*hererekez*|*rherekêr*|*nigûz*|*lambik*|*herêrekez*|*herêrekez*|*bubi*
חֵרֶם-1Objets réelsfiletHÊREM|keshe|buliba
חֵרֶם-2Rituelsobjet qui doit être détruitHÊREM|kantu kakwanine okuhererekezibwa|kantu karhulwa lwoshi|*rherekêr*|*rhuzir*|*rhul*|*rherekîr*|*buhane*|byakobwa|*hehêr*
חֳרֵםNoms propresHoremHORÊM|Horemi|Horem — hantu aho, lola Yoz 19.38
חָרְמָהNoms propresHormaHORMÂ|aha Horma — hantu naho, lola Mib 14.45
חֶרְמוֹןNoms propresHermonHERMÔN|ntondo ya Hermoni|Hermoni|Hermon
חֶרְמֵשׂObjets réelsfaucilleHERMÊS|omugushu|mugushu gwa kurhema emyaka — Olusiko omugushu gwarhangiraga okurhema emyaka, wanarhangira okuganja migobe nda, lola Lush 16.9 « mugushu », lola BHS Lush 23.26; byo biguma na WLC Lush 23, 25.
חָרָן-1Noms propresHarrân [Haran]HÂRÂN|e Harani|Harani — lugo olwo Hârân: izino lya lugo Hârâni, Murh 29.4 Hârânâ: (kuja) e Harani, Murh 28.10
חָרָן-2Noms propresHarân [Haran]HÂRÂN|Harani — wa kuli Kalebu, Kaleb w’oku bûko bwa Yuda
חֹרֹנִיNoms propresHoroniteHORONÎ|Abanya-Horoni|munya-Horoni|Abahoroni|bantu b’e Bet-Horoni|Beti-Horoni|Bet-Horon|w’e Horoni,
חַרְנֶפֶרNoms propresHarnèfèr [Harnéfer]HARNÊFER|Harneferi|Harnefer — mugala wa Sofa alondana boshi na Shuwahi, Shuwali, Beni na Yirma, 1Nga 7.36
חֶרֶסNoms propresHèrès [Hérès]HÊRES|Heresi|izûba|ndwala ya kalo|biharabagabo — lugo luli omu ishwa lya Dani
חָרֵףNoms propresHarefHÂREF|Harefu|Haref — muntu wayûbakaga Bet-Gader
חַרְשָׁאNoms propresHarsha [Harcha]HARSHÂ’|Harsha
חֹרְשָׁהNoms propresHoresha [Horcha]HORSHÂ|HORESHÂ|aha Horesha|Horesha — Daudi asigala ahôla Horesha naye Yonatani ashubira emwage, lola 1Sam 23.18
חֲרֹשֶׁתObjets réelsl’art de produire un objet façonné à partir de matériaux brutsHAROSHET|kubinja|okubinjûla|okujira emikolo|bulenga bwakubinja kwa ngasi lubero
חֲרֹשֶׁת הַגּוֹיִםNoms propresHarosheth-Goïm [Harocheth-Goïm]HAROSHET-HAGÔYÎM|aha Harosheti, emw’amashanja|Haroshet-Hagoyim|Harosheti
חרשׁ-1Objets réelsforger, graverHRSH|HÂRÊSH|kutula ebyûma|kugoya n’okushaka amabuye n’okuyandikakwo|kuhinga|kuhulusa emyaka|orhahîra okahinga n’enkafu n’endogomi kuguma|*hinga* — nkafu n’endogomi, lola Lush 22.10 kwanaba KUHARASHA amabuye omu mashi
חרשׁ-2Objets réelsforgerHRSH|HÂRÊSH|okutula|kutula — kutula ebbyuma erhi kuharasha amabuye, kuyagaga amabuye, kutaka amabuye
חָרָשׁÊtrescharpentiers, artisan, ciseleur, tailleurs, techniciensHÂRÂSH|omulenga oyishi okubinjûla amabuye|Abayunjuzize oburhimanya bw’okujira ngasi|mikolo y’okugôya|omubinji|omutu mulenga|omulenga|*mulenga*|mutuzi|abagoya amabuye|*binji* — Nnâmahanga ohana obulenga, lola Lub 35.35
חֶרֶשׁNoms propresHèresh [Hérech]HÊRESH|Hereshi|Heresh|buzira kuderha|bufundafunda|bulenga bwa kutula ebirugu bishishe — Heresh ali muleviti enyuma w’okurhenga ebwa kululîrwa kw’e Babiloni
חֶרֶתNoms propresHèreth [Héreth]HERET|muzirhu gwa Hereti — Hêret guli muzirhu gw’omu ishwa lya Yuda
חַשְׁבַּדָּנָהNoms propresHashbaddana [Hachebadana]HASHBADÂNÂ|Hashebadana|Hashbadana — muntu w’enyuma z’ourhenga ebwa kululîrwa kw’e Babiloni
חֲשֻׁבָהNoms propresHashouva [Hachouba]HASHUVÂ|HASHUBÂ|Hashuba — mugala wa Zorobabeli w’oku bûko bwa Yuda
חֶשְׁבּוֹןNoms propresHeshbôn [Hèchebon]HESHBÔN|HESHVÔN|Heseboni|Heshboni|Heshbon|aha omuntu ahikira amayusirhimanya — hashev omu cihebrahiya kuli kugerereza, kurhimanya, kuganja, kusalira, ishwinjiro ly’engererezo kugererereza n’okurhôla emihigo HESHBON lwali lugo lwa Baleviti omu ishwa lya Gadi
חֲשַׁבְיָה-1Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashavya|Hashabiya — mugala wa Amazia, Amaziyahu shakulûza wa Etani w’oku bûko bwa Levi
חֲשַׁבְיָה-2Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabiya — mugala wa Buni shakulûza wa Shemaya, muleviti, lola 1Nga 9.14
חֲשַׁבְיָה-3Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabiya — mulala gwa bîmbiza omu ka-Nyamuzinda w’omu buko bwa Levi
חֲשַׁבְיָה-4Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabiya — mugala wa Kemweli murhambo omu bûko bwa Levi w’oku ngoma ya Daudi
חֲשַׁבְיָה-5Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabya|Hashabiya — mugala wa Merari bûko bwa Levi nyuma z’okurhenga ebwa kululîzibwa kw’e Babiloni
חֲשַׁבְיָה-6Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabya|Hashabiya — murhambo w’oluhande lwa Keyila enyuma ly’okurhenga ebwa kululîrwa kw’e Babiloni
חֲשַׁבְיָה-7Noms propresHashavya [Hachabia]HASHAVYÂ|Hashabya|Hashabiya — bantu banji bagwerhe eryo izîno enyuma z’okurhenga omu buja bw’okululîzibwa e Babiloni
חֲשַׁבְיָהוּ-1Noms propresHashavyahou [Hachabia]HASHAVYÂHÛ|Hashabiya|Hashabiyahu — mugala wa Yedutuni, Yedutun mwîbiwa omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
חֲשַׁבְיָהוּ-2Noms propresHashavyahou [Hachabia]HASHAVYÂHÛ|Hashabiya|Hashabiyahu — wa kuli bene Hebroni w’oku bûko bwa Levi enyuma w’okurhenga ebwa kululîrwa
חֲשַׁבְיָהוּ-3Noms propresHashavyahou [Hachabia]HASHAVYÂHÛ|Hashabiyahu|Hashabiya — murhambo w’oku bûko bwa Levi oku oku ngoma ya Yoziasi, Yoshiyahu
חֲשַׁבְנָהNoms propresHashavna [Hachabna]HASHAVNÂ|Hashavna|Hashabna|Hashabuna — murhambo w’enyuma z’okurhenga omu buja bwa Babiloni
חֲשַׁבְנְיָה-1Noms propresHashavneya [Hachabnéya]HASHAVNEYÂ|HASHABNYÂ|Hashavneya|Hashabneya|Hashabanya — ishe wa Hatush enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חֲשַׁבְנְיָה-2Noms propresHashavneya [Hachabnéya]Hashavneya|Hashabneya|Hashabanya — muleviti enyuma w’obuja bw’e Babiloni
חֲשׂוּפָאNoms propresHasoufa [Hassoufa]HASÜFÂ’|Hasufa — mugula wa milala murhumisi w’omu ka-Nyamuzinda enyuma z’obuja bw’e Babiloni
חֻשִׁיםNoms propresHoushim [Houchim]HUSHÎM|Hushimu|Hushimi|Hushim
חָשֻׁםNoms propresHashoum [Hachoum]Hashum|Hashumu|Hashumi — mugula wa milala nyuma z’obuja bw’e Babiloni
חֻשָׁםNoms propresHousham [Houcham]HUSHÂM|Hushami|Husham — mwami w’e Edomu
חֻשִׁםNoms propresHoushim [Houchim]HUSHIM|Hushimu|Hushim — muntu w’omu bûko bwa Benyamini
חֶשְׁמוֹןNoms propresHeshmôn [Hèchemon]HESHMÔN|Heshimoni|Heshmon — hantu h’omu ishwa lya Yuda
חַשְׁמֹנָהNoms propresHashmona [Hachemona]HASMONÂ|Hasmona|Hashmona — hantu omu njira y’olubungo kurhenga buja bw’e Misiri
חֲשַׁשׁFlorefoin, herbe sècheHASHASH|byahirwa|ebyahirwa|lubala lumu|lubala|olubala — eco cinwa cihebraniya camashusha amashi « ISHASHA »!
חֻשָׁתִיNoms propresde Housha [Houcha]w’e Husha|muntu oburhwa erhi oyûbaka e Husha|Munyahushi
חַשּׁוּב-1Noms propresHashouv [Hachoub]HASHÛV|HASHÛB|Hashubu|Hashuv|Hashub — mûgala wa Azrikam ishe wa Shemaya muleviti analigi wa bûko bwa Levi obwo.
חַשּׁוּב-2Noms propresHashouv [Hachoub]HASHÛV|HASHÛB|Hashubu|Hashuv|Hashub — bantu banji bagwerhe eryo izîno oluderho SHÛV omu cihebraniya kuli kuderha KUGALUKA, erhi GALUKA!
חֵתNoms propresHeth [Hittites]HÊT|Heti|Heti ali mwene Kanaani — Heti ali mwene Kanaani shakulûza w’Abahititi, bene Heti, mulala gwa Heti
חִתִּיNoms propresHittiteHITÎ|aba Hititi|aba-Hitìti|bene Heti|Abahititi|wa kuli Het|Muhititi|*hitit*|*nya-Hiti*|*Hiti*|*w’e Hit*
חֶתְלֹןNoms propresHétlôn [Hetlon]HETLON|Hetloni|Hetlon|Heteloni — hantu hali oku lubibi lwa Israheli lunda lw’e mwênè
חֲתַתNoms propresHatathHATAT|kantu ka kuyôbohya|Hatati|Hatat — mugala wa Otiniyeli w’oku bûko bwa Yuda

EBI OMUNTU AHÂBWA CI ARHACISHOGA OMU BIBLIYA EBA NSHOKANO

EBI OMUNTU AHÂBWA CI ARHACISHOGA OMU BIBLIYA EBA NSHOKANO

Biri binji ci rhwarhangishambala kuli biguma biguma

I. Ehirhanzi hirhacishogwa bulya gw’omurhondêro rhurhagwerhikwo buhashe: Nnâmahanga MULEMI

Ka hali owarhumire amaruba emwa Nnâmahanga erhi, “Ndema we kasinga”, erhi abwira Nnâmahanga, erhi: ojire murhabana, erhi “ojire munyere”. Ka hali wabwizire nnâmahanga, erhi: “Mburhwe halebe, mburhwe na lebe, mburhe omu mwa lebe”.

Omuntu anacishoga aha ayûbaka, kurhi ayûbaka, abira bage, emishangi yage, omukolo ajira na bindi binji, ci arhakacishoga: OKUBURHWA, OWAMUBURHA (ABAMUBURHA), AHA ABURHWA, OLULIMI ADADA, ECIHUGO AKULAMWO (cishagala, murhundu, cihugo cinene erhi ecisungunu). Ehy’obulagirire kuli kuyankirira enshokano n’okuyiyinjihya: kukombêra okuba mulume erhi mukazi, kukombêra ababusi bamburhaga, kukombêra ecishagala, omurhundu n’ecihugo naburhagwamwo. Byo Nnâmahanga ayish’indôsa ebyo amango nashubira emwage.

NNÂMAHANGA MURHODÊRO GW’OMUNTU

Murh 2, 7 : Nyamubâho Nyamuzinda abumba omuntu n’akatulo k’oku idaho, amubûhira omûka omu mazulu, nyamuntu ashuba ciremwa cizine. 

Yer 18:6 « Ka ntakamujirira nk’oku oyu mubumbi adwirhe ajira ? Kanwa ka Nyakasane, Kwo muli omu nfune zani nk’ibumba omu nfune z’omubumbi… »

 Owayumvirhe ebyo binwa ashenga, erhi :

Iza 64:7-8

7 Cikwone, Yagirwa Nyakasane, we onali larha; rhw’ono rhuli ibumba, nawe we mubumbi wirhu; rhweshi rhuli bushanja bw’enfun zawe.

8 Orhakuniraga okurhalusire, Nyakasane, orhacihira okayibuka obubi bwirhu. Ala oku rhweshi rhuli lubaga lwawe!

Nnâmahanga ajizire omuntu, igulu n’ebimuba kula omubumbi analema enyungu erhi nnoga.

Kwo kuderha oku ebirmwa byoshi, byali omu nkengero n’imihigo ya Nyamuzinda, erhi alema byabonekana. Birimwo ebyabire miri, ebiri buno n’ebyaciyisha.Byalamire binarhegesirwe biyorhe nkoku Nyamuzinda abirheganyize. Bikwanine bishimbe irhegeko Nyamuzinda abihire.Omu katikisimu bakag’irhudôsa  mpu :  « Carhumire Nnâmahanga alema igulu ? » ; rhwakashuza, mpu : « Nnâmahanga alemire igulu, mpu lyo ebiremwa bikamomeleka obuhashe, obulenga n’obwinja bwage ».

Ngasi mango omuntu alonzize okucishokoza ahire Nnamahanga n’amarhegeko gage nyuma, erhi amanazusa omuliro.

Abarhayemiri ezo nyigirizo buno, buno bali barhulumbika ebiremwa mpu abihengule oku Nnâmahanga  arharheganyagya. Balume baguma bali bakaja emwa munganga mpu abahindule bakazi, kandi erhi bakazi bagende mpu babahindule balume. N’obwo oyo bajiraga ntyo arhakarhengwamwo nka mulume erhi arhengwemwo nka mukazi. Hali video nzindi bona bajabanyzerha mpu owali mulume acijira mukazi amaburha. Naciru akahaba, ci mburho yabene bazimbire bamuhiramwo bulya arhalimwo iji Nyamuzinda alemaga omu bakazi, n’owacihindulaga mulume arhalimwo emburho y’obulume. Onabone aja ajunjuka n’obwo ntoco agwerhe.

Abandi balahire ezo nyigirizo za Nnâmahanga, baseza Leta emwabo mpu ayemere omukazi akayanka owabo n’omulume akayanka owabo, hano bacifinja omwa nabo bajizimba emburho ya bene. Kabirigi binja ebyo, mwe bemêzi ?

Ciru enomw’abantu, omubumbi agwerhe obuhashe oku ebi abumba, rhwehe rhulahire mpu Nnâmahanga arhacigwerhi buhashe kuli abumbaga !

Yumvi oku Paolo adesire

Rom 9, 20 :  « We muntu, oligi odi mpu wajisa Nyamuzinda kadali? K’akantu omuntu abumbaga kankamubwira, erhi: «Carhumaga wanjira ntya?»

Rom 9:21 « K’omubumbi arhakakolesa ibumba lyage nk’oku alonzize, n’okurhenza mw’eri ibumba akantu kinjinja n’akantu ka ntyantya ? »

Oku omubumbi agwerhe obuhashe oku ibumba, kwo na Nnâmahanga agwerhe obuhashe oku muntu. Ngasi lukengwa rhunajira eri nshokano ya Nnâmahanga. Rhukwanine rhumuvuge omunkwa kuli eyo nshokano :

OLULANGA  LWA 138 (139): Irenge kuli olya oyishi byoshi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

Nyakasane, wàndolêrize wammanya:

2 Ntamîre, nyimanzire, orhahabiri,

enkengêro zani oku ziciri kulì, erhi okola ozimanyire;

3 ngwishîre, ndambagîre, erhi wambona, enjira zani zosbi nta nguma ohabire.

4 Akanwa kanabe kacindi emurhima karhacihika oku lulimi,

erhi na mira wakamanyaga koshi.

5 Ongwarhîre emalanga n’ebirhugo, onandêkerîzekwo okuboko kwawe.

‘6 Obumanye buli ntyo bunsômîre bwenene, buntalusire bwenêne, ntakabuyumva.

7 Ngahi nakaja nderhe nti nkola ndi kulì n’omûka gwawe? ngahi nakayâkira amasu gawe?

8Nsokîre emalunga, yo oba!,

ngwishîre ekuzimu-bwinini, we Nnayo. 9 Erhi nakalamukira mucèracèra,

nti njiyûbaka iduli ly’enyanja:

10 Ciru n’eyo munda nayo kuboko kwawe kwayimpisa, kulyo kwawe kwayisha kundwirhe.

11 Erhi nakanderba, nti: «Ciru omwizimya gumbwìke, n’obudufu bunzonge nka mîshi.»

12  Omwizimya  wehe  gurhakubêra mwizimya,

n’obudufu  kuli  we kwo buli  nka  mûshi,

endundulya y’omwizimya kuli we kw’eri nka mûshi.

13 We wàburungusagya ensiko zani,

We wàmbumbaga omu nda ya nyâmà.

14 Ncikwitàkire bulya oku wànjirîre kusômerine, bulyala emikolo yawe eri ya kurhangaza.

Omurhima gwani ogumanyire bwinja,

15 na nta kavuha kandimwo ohabire.

Nàbìre ndwirhe nabumbwa busbâla-shâla, nabìre ncidwirhe nashwinjirwa omu kuzimu,

16 erhi n’amasu gawe mira gabonaga ebijiro byani,

erhi byoshi binakola biri biyandike omu citabu cawe; ensiku zani zayôrhaga ziri nganje,

erhi n’olurhanzi-rhanzi muli zo lurhacija oku nkuba.

17 Enkengèro zawe Nnâmabanga, mbwine ziri ndârhi; gunali mwandu, zirhankaganjwa!

18 Erhi nderha nti nziganje zoshi, nàshanga zo nyinji oku mushenyi; erhi nankaderha nti namâyûsa lero, nnanashanga rhwembi rhuciri.

19Nyamuzinda, mâshi oyirhe enkola-maligo, n’abisi b’abantu barhengeho omuntu!

20Bulyala bàkugomire okubozire, abashombanyi bawe bàrhwâmire kubi.

21Abakushomba, Yagirwa, kàli nani kushomba mbashomba!

Ka mbonakwo abasharhirakwo Nyamuzinda!

22 Kushomba mbashomba, ntabakwirirwa, omu masu gani bali bagoma.

23 Nnâmahanga, ondolêreze obone omurhima gwani, onje emurhima obone enkengêro zani.

24 Wàbona oku arhali njira mbi ngeramwo, ongeze omu njira y’aba mira, Muhànyi.