BIBLIYA OMU MASHI ENDAGANO YA MÎRA ESHWINJIRWE

EBIBLIYA NTAGATIFU MASHI GONE ENDAGANO YA MÎRA ESHZIJIRWE

GEN – בראשית

OMURHONDÊRO N’ENSHOKOLEZI

EBITABU BY’ENDAGANO YA MÎRA

Ebitabu birhanzi by’ Amarhegeko

1. Omurhôndêro (Murh)

2. Olubungo (Lub)

3. Bene Levi(Lev)

4. Emibalè (Mib)

5. Olushika (Lush)

Ebitabu by’enganîro

6. Yozwè (Yoz)

7. Abacîrânuzi ( Bac)

8. Ruti (Rut)

9. 1Samweli (1Sam)

10. 2Samweli (2Sam)

11. 1Abami (1Bam)

12. 2Abami (2Bam)

13. 1 Enganîro(1Nga)

14. 2 Enganîro (2Nga)

15. Ezra (Ezr)

16.Nehemiya (Neh)

17. Tobiti (Tob)

18. Yuditi (Yut)

19. Esteri (Est)

20. 1Makabeyo (1Mak)

21. 2 Makobeyo (2Mak)

EBITABU BY’OBUMANYE

22. Ayubu (Ayu)

22. Ennanga ( Lul)

24. Emigani (Mig)

25. Omuhanûzi ( Muh)

26. Olwimbo lw’Enyimbo (Lwi)

27. Obushinganyanya (Bush)

28. Oburhimanya bwa Mwene-Sira (Burh)

EBITABU BY’ABALÊBI

29. Izaya (lz)

30. Yeremiya (Yer)

31. Endûlù ( End)

32. Baruki ((Bar)

33. Ezekiyeli (Eze)

34. Daniyeli (Dan)

35. Hozeya (Hoz)

36. Yoweli (Yow)

37. Amos (Am)

38. Abudiya (Abu)

39. Yona (Yon)

40.Mikeyo (Mik)

41. Nahumu (Nah)

42. Habakuki (Hab)

43.Sofoniya (Sof)

44. Hageyo (Hag)

45. Zakariya (Zak)

46. Malakiya (Mal)

EBITABU BY’ENDAGÂNO MPYAHYA

Emyanzi y’Akalembe yayandikagwa na:

1. Mutagatifu Mateyo (Mt)

2. Mutagatifu Marko (Mk)

3. Mutagatifu Luka (Lk)

4. Mutagatifu Yowane (Yn)

5. Ebijiro by’Entumwa (Ebj)

Amaruba ga Mutagatifu Paolo

6. Emwa Abaroma (Rom)

7. Amarhanzi emwa Abakorinti (1Kr)

8. Aga kabirhi emwa Abakorinti (2Kr)

9. Emwa Abagalasiya (Gl)

10. Emwa Abefezi (Ef)

11. Emwa Abafilipi (Fl)

12. Emwa Abakolosi (Kl)

13. Amarhanzi emwa Abatesalonika (1Ts)

14. Aga kabirhi emwa Abatesalonika (2Ts)

15. Amarhanzi emwa Timoteyo (1Tm)

16. Aga kabirhi emwa Timoteyo (2Tm)

17. Emwa Tito (Tt)

18. Emwa Filemoni (Fm)

19. Amaruba gayandikiragwa Abahabraniya (Hb)

Amaruba gayandikiragwa Abemêzi boshi

20. Aga Yakobo (Yk)

21. Amarhanzi ga Petro (1Pt)

22. Aga kabirhi ga Petro (2Pt)

23. Amarhanzi ga Yowane (1Yn)

24. Aga kabirhi ga Yowane (2Yn)

25. Aga kasharhu ga Yowane (3Yn)

26. Aga Yuda (Yd)

27. Amafululo (Maf)

IHANO OKU BASOMA ECI CITABU

Oluderho «Bibliya» lurhenga omu luderho lw’ecigereki « Biblos », kwo kuderha omu mashi «Citabu». Eci citabu ciderhwa ntyo bulya co citabu cilushire ebindi bitabu byoshi bya hano igulu; bulya muli eci citabu Nyamuzinda arhushambâlira rhzeshi, ashabâza abantu ba mîra n’aba ngasi mango. Nyamuzinda yene wàciyandikaga n’okuboko kw’omuntu. Neci, Ebibliya Iuli LUDERHO LWA NYAMUZINDA na kandi Iuli luderho lw’abantu. Eci citabu ciderhwa kandi citabu c’A MANDIKO MATAGATlfU bulya càyandikagwa na Nyamuzinda .

Ebibliya ciri citabu c’okuli bulya cayandikagwa na Nyamuzinda; ebiyandisirwemwo biluslrire ebyamajirwa omu igulu lyoshi lyoshi. Muli eci citabu muyandisirwe kurhi Nyanmuzinda àcungulaga abanya-byâha. Nyamuzinda àbacumgulaga erhi àrhuma Omugala eno igulu mpu acîjire muntu. Oyo Mwana wa Nyamuzinda wacîjiraga muntu ye Yezu Kristu. Ye warhukûlaga omu buja bw’ecâha anarhucungula. Ye wàrhumire endagâno y’omurhûla ekarhî ka Nyamuzinda n’abantu yajirikana. Kwo kurhuma eco cigabi c’Ebibliya cishambâla kuli Yezu Kristu ciderhwa Ndagâno Mpyahya .

Nyamuzinda alozagya okurheganya abantu kuli eyo Ndagâno Mpyahya y’omurhûla. Co càrhumaga ago mango ga mîrra alaganana n’olubaga Yezu Kristu aburhagwamwo, olubaga lwa Israheli.

Ecigabi c’Ebibliya cishambâla oku lubaga lwa Israheli ciderhrwa Ndagâno ya Mîra. Erhi omuntu ankalonza okuyumva bwinjinjaja emyanzi n’ebijiro bya Yezu Kristu n’eyindi myanzi yoshi y’Endagâno Mpyahya, arhegesirwe okumanya enyigîrizo z’ebitabu by’Endagâno ya Mîra .

Nyamuzinda acishozire bantu banji mpu bayandike ebi alonzagya okuderha omu Mandiko Matagatifu. Abo bantu bàlamaga kurhenga mîra omu Palestina-Israheli n’omu bihugo by’eburhambi bwâyo. Baguma bàyandika omu cihebraniya n’abandi omu cigereki. Baguma bàyandika binji, abandi bisungunu. Baguma bàyandika burhangiriza, abandi buzinda bwa nyuma.Kurhenga oku lwandiko lurhanzi kuhika oku luzinda, hàgezire hofi myâka cihumbi ciguma. Buzinda Amandiko gàhirwa muli citabu ciguma. Eco citabu càderhwa Bibliya

Erhi rhwakacîdôsa kurhi Bibliya yàhikaga e Bushi, rhurhegesirwe rhukengêre oku Amandko Matagatifu gàsomirwe burhanzi omu cihugo c’abagayandikaga. Ci kwône Nyamuzinda arhalonzagya okujirira olubaga luguma lwône aminja arheganyizagya igulu (Yn 3, 16). alonzagya abantu b’eno igulu boshi bagamanye n’okucîyigirizago. Co carhumire arhuma Nyâma Ekleziya mpu alole kurhi ankahugûla Ebibliya omu ndimi zoshi z’eno igulu (Fl 2,10-11). Ntyo nirhu rhwanahashisoma Ebibliya omu mashi. Cici cirhumire rhurhegesirwe okusoma Ebibliya? Ebibliya ederha emyanzi y’obucunguzi bw’abantu. Osoma erhi oyumva eyo myanzi ayish’imanya byoshi ebi Nyamuzinda àjirîre abantu n’obuzigire bwâge. Ntyo abantu bâyish’iba n’obuhashe bw’okumanya Nyamuzinda n’enjira y’okucunguka. Na kulusha ebyo, Nyamuzinda ayandisize eyindi myanzi, nk’enyimbo z’obugashânize, amasâla, enyiganyo z’obwirhonzi n’amaruba

Ebibliya ebamwo bitabu 73 oku Bakatolika, 66 oku Baprostanti baguma baguma, 41 oku Bayahudi bulya banji muli bo baciba oku Ndagâno ya Mîra kwône.

RURHI RHWANKALONZA ERHI OKUBONA BlNWA BILEBE OMU BIBLIYA

Kulya kuba Ebibliya egabirwemwo bitabu binji na ngasi citabu cirimwo ebigabi n’emilongo, kuli kwa bulagirire okumanya ecitabu, ecigahi n’omulongo, lyo rhubona ebinwa byalonzibwa. Ecitabu cìmanywe omu izîno lyâco erhi obwofi bw’izîno lyâco ; omubalè gumananyise ecigabi n’omulongo. Rhulole bwinja: omu citabu c’Ennanga, nta bigabi, ci ziri nnanga zone. amazîno g’ebitabu n’ag’abantu galimwo okuhubula kw’enfarasè n’ecigereki. ci okuba amashi gayegire ecihebraniya kulusha enfarasè na kulusha ecigereki, hali mazîno maguma ga bitabu n’ag’abantu rhwakahubula kundi omu mashi kushimbana n’oku bagahubula omu cihebraniya . Enyiganyo ziri nyinji:

Yozafati rhwanamuderha YEHOSHAFAT, kwo kuderha Nyakasane otwa emanja

Yokoziyasi rhwanamuderha AHAZIYAHU

Yowasi rhwanamuderha YOWASH

Amaziyasi rhwanamuderha AMAZIYAHU

Azariyasi rhwanamuderha AZARIYAHU

Akaz rhwanamuderha AKHAZ erhi AHAZ

Yezekiyahu rhwanamuderha HIZEKIYAHU

Manasè rhwanamuderha MENASHè

Yoziasi rhwanamuderha YOSHIYAHU

Sedekiyasi rhwanamuderha SEDEKIYAHU

Yoyakimu rhwanamuderha YEHOYAKIMU

Yekoniyasi rhwanamuderha YEKONYAHU

Ezekiyasi rhwanamuderha YEHIZEKIYAHU

Owiyasi rhwanamuderha UZIYAHU

Yozwè rhwanamuderha YEHOSHUWA, YESHUWA

Yezu rhwanamuderha YEHOSHUWA, YESHUWA

Musa rhwanamuderha MOSHE

Rebeka rhwanamuderha RIVKA

Yeremiya rhwanamuderha YEREMIYA erhi YERMIYAHU erhi YEREMIYAHU

Ezekiyeli rhwanamuderha YEHEZEKIYELI, kuderha « Nyamuzinda ohâna emisi »

Rhukasoma n’ okuyandika ntya:

Enkomedu y’e Bulaya

Mateyo 1, 21 : kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma

Mateyo 1,1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda

Mateyo 1,1.17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17

Marko 15, 42-16, 8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15.42-16.8).

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

Enkomedu ya Amerika na internet bôhe balugiyandika ntya:

Mateyo 1: 21 kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma: Mt 1:21

Mateyo 1: 1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda: Mt 1: 1-17

Mateyo 1:1,17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17 : Mt 1: 1,17

Marko 15: 42-16: 8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15:42-16:8.

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

Hali abagusha ezo nkomedu zombi oku internet

Mateyo 1. 21 : kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma

Mateyo 1.1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda

Mateyo 1.1,17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17

Marko 15. 42-16.8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15.42-16.8.

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

EBINWA BIZIRIKE N’AMAFUNDO

( ) : binwa birhali by’omwandisi mutagatifu hano ci binwa by’àyushûlagwa n’ozundi muntu walonzagyao kuzâbûfa erhi kuhugûla bwinjinja kurhi ayumvirhe Arnandiko rnatagatifu aha honènè.

[ ] : binwa birhali by’omu nzîmbo erhi nzîngè zoshi za mîra zayandikagwa n’okuboko, ci biri binwa biri omu nzîmbo erhi nzingè nguma nguma zone.

– – : binwa byayûshûlagwa n’Omwandisi mutagatifu yênênè

ENYUSHÛLO

Muli eyi bibliya ntagatifu rhwajabonamwo binwa bigumabiguma biyûshûle birhanali by’àmu Mandiko matagatifu.

Abahinduzi balesire ebyo binwa aho bulya babwine oku byanarhabala omusomi okuzâbûla, okurhimanya bwinja Amandiko matagatifu, binamurhabale okushimba n’okulama akanwa ka nnâmahanga nk’oku nyâma Ekleziya akayumva, akayigiriza anakashimba omu kalamo kage.

Binwa bya mwene ebyo biri biyandike kundi kundi, ah’idako oku makaratasi maguma maguma, erhi aha buzinda bw’ecitabu cizinda c’Ebibliya ntagatifu.

EBITABU BIRHANU BY’AMARHEGEKO

Enshokolezi

Ebitabu birhanu birhanzi by’Ebibliya biderhwa: Omurhondêro, Olubungo Bene-Levi, Emibalè n’Olushika. Ebi bitabu birhanu byoshi haguma byaderhagwa n’Abayalwdi «Torati» kwo kuderha Amarhegeko. Bishamblila:

1. oku ba mîra bwenêne,

2. oku by’amango ga Musa,

3. oku mahano g’okutwa emmanja.

Owayandikaga buzinda ebyo bitabu akolesize amahano ga mîra, agahira haguma, na ntyo ajira entondekanye eri nk’ ey’ Ebibli ya yirhu y’ene. Eyo mikolohi yajiragwa oku burhegesi bwa Nyamuzinda yene. Ebyo bitabu birhanu bishambâla kurhi Nnâmahanga acîmanyisagya Adamu na Eva, Nuhu, Abrahamu, Izaki na Yakobo. Nnâmahanga àlaganana nabo n’ago malaganyo gajiriragwa bwenêne kulusha ecihugo bashakulûza bâbo bàlamagamwo co cihugo bâlaganyibagwa.

Eyo myanzi eri y’ensiku n’amango, yayish’ iyôrha ciru n’enyuma lya Kristu. Eyo myanzi y’obucunguzi eyerekîre Kristu. Kristu ayunjuzize Amalaganyo Mahyahya gàderhagwa omu Malaganyo ga Mîra: arhujira bakristu. Abakristu bali bâna bw’okuli ba Abrahamu omu buyemêre (Ga 3). Abrahamu ali ishe mulezi , z’okuhabûla olubaga lwa Nnâmahanga nuli Kristu. Co cirhumire Amalaganyo Mahyahya garhali go magumà n’aga Mîra; gagayushûla n’okugayunjuliza .

Ebyabâga amango ga bashakulûza n’amango ga Musa (entûlo ya lzaki, kuyikira Enyanja y’Amasheke, Basaka) lubà lwiganyo lw’Amarhegeko mahyahya (etûlo ya Kristu. obubarizo, Basaka wa Bakristu). Na kandi omu njira okugaluka emwa Nyarnuzinda Iuli lwiganyo lwa ngasi muntu ogerera muli eyo njira y’okulibula aka Israheli, lubaga lwishogwa lwa Nnamahanga.

OMURHONDERO

Enshokolezi

Ecitabu c’OmurhondËro ciderhwa ntya bulya cishambâla kurhi igulu n’omuntu byàlemagwa. Amaganîro g’ebya mîra gabà nka nshokolezi y’omwanzi gw’okucunguka Ebibliya erhumanyisa.

Ebibliya erhumanyisa kurhi igulu n’abantu b’amashanja goshi bàlemagwa na Nyamuzinda.

Ecitabu c’Omurhondêro cirhushambiilira kandi kurhi abantu barhanzi bàgomeraga Nyamuzinda na kurhi Nyamuzinda àbahanaga. Cirhumanyisa kurhi Nuhu n’abantu b’amashanja goshi bàlamaga. Cihugûla ecisiki c’ishanja lya Israheli, akalamo ka bashakulûza b’olubagalwishogwa: Abrahamu, Izaki, Ya kobo naYozefu. Abrahamu ali muntu wa buyemêre. Nnàmahanga àmulaganya iburha linene. Yakobo ali muntu wa bwenge bunene bwenêne.

Owayandikaga eci citabu c’Omurhondêro akolesize engerêrezo z’abantu b’ago mango ga mîra lyo amanyisa oku Nyamuzinda ye cisiki c’ebintu by’enigulu byoshi. Nyamuzinda alema Adamu, amuha mukâge lyo baburha n’okubumba igulu; amuhà mukazi muguma yêne, ababwira mpu bamanye bankayirha obuhya bwâbo.

EBIRIMWO

1. Omurhondêro gw’igulu: cigabi 1 -11

2. Akalamo ka Abrahamu: cigabi 12 -25, 18 .

3. Akalamo ka Izaki na Yakobo: cigabi 25, 19-36

4. Akalamo ka Yozefu: cigabi 37-50

I Ecisiki c’igulu n’ec’abantu

Emyanzi mirhanzi y’obulemi

1 Aha murhôndêro^a Nnâmahanga alema amalunga n’igulu. 2 Igulu lyali cimpirimpiri, civange, cimpinage lirhaligwerhe oku liyosire lirhanalimwo bici ci Mûka^b gwa Nnâmahanga akagiyerêra oku mîshi.

3 Nnâmahanga aderha, erhi: «Obulangashane^c bube». Obulangashane bwanaciba. 4 Nnâmahanga abona oku obulangashane buli bwinja. Anaberûla obulangashane n’omwizimya. 5 Ayirika obulangashane mûshi n’omwizimya aguyirika budufu. Bwayira^d bwanaca, lwo lusiku lurhanzi.

6 Nnâmahanga aderha, erhi: «Ecirêre^e cibe aha karhî k’amîshi ciberûle amîshi n’amashi». 7 Nnâmahanga ajira ecirêre caba lubibi lw’amîshi gali idako n’agali enyanya ly’ecirêre. Byanaciba ntyo 8 Nnâmahanga ayîrika ecirêre malunga. Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kabiri.

9 Nnâmahanga aderha, erhi: « Amîshi gali idako ly’ecirêre gacigushe haguma n’ahakazire habonekane ». Byanaciba ntyo. 10 Nnâmahanga ayîrika ahakazire budaka n’ecirundo c’amîshi aciyirika nyanja. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja.

11 Nnâmahanga aderha, erhi: « Obudaka bumerekwo olubala lulimwo emburho, ngasi lubero n’emirhi y’amalehe, era emera oku idaho enaleheke n’obujuru bwayo, ngasi lubero». Byanaciba ntyo. 12 Idaho lyamerakwo olubala lubamwo olujuru, ngasi lubero n’emirhi eleheka n’olugemu ngasi lubero. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 13 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kasharhu.

14 Nnâmahanga aderha, erhi: « Ebimole bibe omu cirêre c’emalunga lyo biberûla omûshi n’obudufu; byaba bimanyiso by’empondo n’ecanda, ensiku n’emyâka, 15 binabe bimole bimanike emalunga bya kumolekera igulu ». Byanaciba ntyo 16 Nnâmahanga ajira bimole^f bibiri binene, ecimole cinênênè mpu cikamoleka mûshi, n’ecimole cinyinyi mpu cikamoleka budufu, boshi n’enyenyêzi. 17 Nnâmahanga abimanika omu cirêre c’emalunga mpu bikamolekera igulu, 18 mpu binamanyise omûshi n’obudufu n’okuberûla obulangashane n’omwizimya. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 19 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kani

20 Nnâmahanga aderha, erhi: « Amîshi gadudûsemwo ebizîne n’ebinyunyi bibalale enyanya ly’igulu, embere z’ecirêre c’amalunga ». 21 Nnâmahanga alema abasimba banênênè b’omu nyanja na ngasi bizîne biyandala n’ebidûdûsa omu mîshi, bya ngasi lubero na ngasi rhunyunyi rhujira ebyûbi kushimbana n’olubero lwarhwo. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 22 Nnâmahanga abigisha erhi: « Muyôloloke^g, muluge, mubumbe enyîshi n’enyanja; n’ebiyunyi bilunge okw’igulu ». 23 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa karhanu

24 Nnâmahanga aderha, erhi: « Obudaka buvûlule ebizîne bya ngasi lubero: ensimba, ebinyâgârha n’ensimba z’erubala za ngasi lubero ». Byanaciba ntyo. 25 Nnâmahanga abona oku kuli kwinja.

26 Nnâmahanga aderha, erhi: « Rhujire omuntu orhushusha, orhugwerhekwo ecikebo, yewârhambula enfi z’omu nyanja n’orhunyunyi rhw’emalunga, ebishwekwa n’eby’erubala byoshi, n’ebinyâgârha byoshi binadûdûsa oku igulu 27 Nnâmahanga alema omuntu omushusha: oku nshusho ya Nnâmahanga àmulemire, àmulema mulume n’omukazi. 28 Nnâmahanga àbagisha anababwîra, erhi: « Muburhe muluge, mubumbe igulu, mulirhambule munarhegeke^h enfi z’omu nyanja n’orhunyunyi rhw’emalunga, na ngasi cizîne cigera oku idaho.

29 Nnâmahanga ashub’iderha, erhi: « Loli oku mmuhîre ngasi lubala lujira olujuru lunali oku idaho na ngasi murhi guleheka gunajira olujuru byo byâba biryo binyu. 30 Olubala nkana byo biryo mpîre ngasi c’erubala, ngasi kanyunyi k’emalunga, ngasi cigera oku idaho cinayîsa omuka». Byanaciba ntyo. 31 Nnâmahanga abona oku ebi anajiraga biri binja bwenêne. Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kalindarhu.

1 Ntyo kwo amalunga n’igulu bya shwinjagwa; haguma n’ebimubaⁱ byoshi. 2 Erhi aba amayûsa omukolo akazâgikola, Nyamuzinda arhamûka oku lusiku lwa kalinda^j, ahûmûka omu mukolo akâgijira 3 Nyamuzinda ahûmûka oku lusiku lwa kalinda, alujira lwîmâna. 4 a. Yo nkomoka y’amalunga n’igulu eyo erhi bilemwa.

Emyanzi ya kabiri y’okulemwa kw’igulu. Ishhwa ly’amasîma

b. Erhi Nyakasane Nyamuzinda ajira igulu n’amalunga^k, 5 nta ishaka yaliciba en’igulu, nta lubala lwàlilucimera – bulya Nyakasane Nyamuzinda arhaliciniêsa enkuba en’igulu na ntaye walicihinga obudaka 6 erhi okuhuluza amîshi omu mibunda y’okudômerera obudaka-; 7 Nyakasane Nyamuzinda abumba omuntu n’akatulo k’oku idaho , amubûhira^l omûka gw’obuzîne omu mazulu, ntyo nyamutu ahinduka ciremwa cizîne. 8 Obwo Nyakasane Nyamuzinda arhwêra ishwa ly’amalehe e Edeni^m, ebushoshokero, ahiramwo omuntu àbumbaga 9 Nyakasane Nyamuzinda ameza oku budaka emirhi ya ngasi bûko, yakusîmîsa isu na minja okulibwa, yalimwo omurhi gw’obuzîne aha karhî k’ishwa n’omurhi gw’okumanyaⁿ aminja n’amabî. 10 Kurhenga omu Edeni (ishwa ly’amasîma) olwîshi lwakag’ihulula lwaj’idômerera ishwa, lwakacigabamwo kani lushube nyîshi ini. 11 Olwîshi lurhanzi ye Pishone, luhulula luzunguluke ecihugo ca Avila, era munda eba amasholo, 12 n’amasholo g’eyo garhahimwa kuyinjiha, eyo eba n’obuku bubaya bwinja n’ibuye ly’onice. 13 Olwîshi lwa kabiri luderhwa Gihone: luhulula luzunguluke ecihugo ca Etiopiya. 14 Olwîshi lwa kasharhu luderhwa Tigri: luhulula ebushohokero bwa Asuru. Olwîshi lwa kani luderhwa Eufrate. 15 Nyakasane Nyamuzinda àrhola olya muntu amuhira omu ishwa lya Edeni, mpu akalihinga analilange. 16 Nyakasane Nyamuzinda aha omuntu eri irhegeko: « Wanalya oku ngasi murhi guli omu ishwa, 17 ci omurhi gw’okumanya aminja n’amabî orhahîraga okagulyakwo, bulya amango wacîshomya wagulya erhi onafire^o ». 18 Nyakasane Nyamuzinda aderha, erhi: « Kurhali kwinja omuntu ayôrhe yêne, rhumujirire omurhabazi omushushire ». 19 Nyakasane Nyamuzinda arhôla obudaka abumbamwo ngasi nsimba y’erubala n’ebinyunyi by’emalunga byoshi, abihêkera omuntu mpu alole kurhi abiyîrika: ngasi oku omuntu abiyîrikaga kwo byanayîrisirwe. 20 Ntyo omuntu ayîrika ebishwekwa byoshi, orhunyunyi rhw’emalunga rhwoshi n’ensimba z’erubala, ci omuntu arhabonagamwo murhabazi omushushire. 21 Nyakasane Nyamuzinda arhogezakwo omuntu iro ly’enkwîra, nyamuntu ahunira; amushugula omurhibadu ashosha eminyafu aha omurhibadu gwarhengaga. 22 Ogwo murhibadu, Nyakasane Nyamuzinda àshugulaga oku mulume, atulamwo omukazi anamulerhera omulume. 23 Nnamulume, erhi: « Lero oyu ye munyafu gw’omunyafu gwâni na kavuha k’orhuvuha rhwâni. Ayîsh’ikaderhwa mukazi (isha) bulya omu mulume (ish) arhenzire » (Ayîsh’ikaderhwa muka-mulume bulya omu mulume arhenzire). 24 Co cirhuma omulume akwânîne aleke îshe na nnina acîshwekerekwo mukâge n’oku bali babiri bahinduke mubiri muguma^p (bayîsh’ihinduka muguma) 25 N’obwo bombi bàli bushugunu; omulume n’omukazi, ci barhakâg’iyumvanya nshonyi.

Ecâha cirhanzi

1 Enjoka yo yali nsimba nyengûza omu nsimba z’erubala zoshi Nyakasane Nyamuzinda ajiraga. Wanjoka^q abwîra omukazi, erhi: «Ka kwo kunali Nnâmahanga adesire: Murhahîraga mukalya oku murhi ciru n’omuguma gw’omu ishwa?» 2 Nyamukazi ashuza wanjoka, erhi: « Rhwanalya amalehe g’emirhi eri omu ishwa, 3 ci amalehe g’omurhi guli aha kagarhi k’ishwa gwoki, Nnâmahanga adesire: murha galyakakwo, ciru murhaguhumagakwo bulya erhi kufa munafire » 4 Ci wanjoka abwîra nnamukazi, erhi: « Nanga murhakafa mâshi! 5 Kali ciru Nnâmahanga amanyire oku amango mwânagulyekwo amasu ginyu gânayiguke munahinduke nka Nnâmahanga mukâmanya aminja n’amabî ». 6 Lero nyamukazi abona nk’omurhi guli mwinja okulîbwa, gunali gwakusîmîsa amasu gunali gwa kucîfinjwa n’okudômwamwo obwenge; arhôla irehe alyâko, anahà iba wali bonaye, naye alyâkwo. 7 Erhi amasu gabo bombi gayiguka, bàbona oku bali bashugunu^r; bazingazinga ebyasi by’omulehe babiyambalira omu cibunu. 8 Banaciyumva Nyakasane Nyamuzinda aja acîgezageza omu ishwa oku hihûsi hy’olusiku, omulume na mukâge bacîfulika Nyakasane Nyamuzinda, omu karhî k’emirhi y’omu ishwa. 9 Ci Nyakasane Nyamuzinda ayakûza^s omulume amubwîra, erhi: « Ngahi oli? » 10 Ashuza, erhi: « Nayumvîrhe wadunda amashando omu ishwa, namayôboha, bulya ndi mushugunu co carhumire nacifulika ». 11 Ashub’idôsa, erhi: «Ndi wakumanyisize oku oli mushugunu? Ci akaba walire kwa gulya murhi nakuhanzagya nti irhondo orhahîraga okalya? » 12 Nyamulume ashuza, erhi: « Omukazi wampebaga aha burhambi anampire kwa gulya murhi nani namanalyâkwo ». 13 Nyakasane Nyamuzinda abwîra omukazi, erhi : « Bici ebyo wamajira wâni? ». Nnamukazi ashuza, erhi: « Kali enjoka yamanteba lero namalya ». 14 Go mango Nyakasane Nyamuzinda abwîzirage enjoka, erhi: » Obwo wanajizire ntyo, ohehêrirwe kulusha ngasi cishwekwa na kulusha ensimba z’erubala zoshi; oku nda okola wâkagendera na katulo okola wâkalya ensiku zoshi z’akalamo kâwe. 15 Nkola naheba enshombo ekarhî kâwe n’omukazi, ekarhî k’iburha lyâwe n’iburha lyâge: oyu âkusinaga irhwe^t nâwe omukomolere oku kansisira ». 16 Abwîra nyamukazi, erhi: «Nkolanayushûla amalumwa gâwe, n’amazîmi gâwe omu malumwa okola wakaburha abana. Kulalikira okolaga wakalalikira balo, ci naye akola ayîsh’ikâkuzidohera^u. 17 Abwîra nyamulume, erhi: « Obwo wayumvîrhe mukâwe, wanalya kuli gulya murhi, n’obwo nàkurhegekaga, nti irhondo orhahîraga okagulyâkwo, idaho lihehêrîrwe erhi werhuma. Omu malibûko okola wakâkulamwo eci walya, ensiku zoshi z’akalamo kâwe. 18 Mahwa n’emishûgi likola lyakâkufulukiza, okâlya n’enshogo lubala. 19 Kurhûbanukirwa emalanga okola wakâbonamwo omugati (biryo): kuhika oshubire omu budaka bulya mwo warhengaga. Oli katulo n’omu katulo wânashubire! ». 20 Omuntu ayîrika mukâge erya Eva, «Hawa» bulya ye nnina wa abazîne boshi. 21 Nyakasane Nyamuzinda àjirira omulume n’omukazi ebishûli by’empu^v àbayambika. 22 Nyakasane Nyamuzinda aderha, erhi: « Alagi oku omuntu akola ali ak’îrhu erhi kumanya aminja n’amabî kurhuma. Mumanyage, arhag’ilambûla okuboko arhanacirhole oku murhi gw’obuzîne, agulye alame ensiku zoshi! ». 23 Nyakasane Nyamuzinda amuhimva omu ishwa lya Edeni (masîma), mpu ly’agend’ihinga obudaka arhengagamwo. 24 Ahimva omuntu anahira bakerubini n’engulumira y’engôrho yalaza ebushoshokero bw’ishwa ly’amasîma, lyo balanga enjira eja ebwa murhi gw’obuzîne (lyo bahagalika omuntu arhahume oku murhi gw’obuzîne).

Olwa Kayini na Abeli

1 Adamu ashamuka kuli mukâge Eva. Eva ayâlala anaburha Kayini. Aderha, erhi: «Namashobôla omuntu emwa Nyakasane ». 2 Ashub’iburha omulumuna Abeli. Abeli ali mushwesi wa bishwekwa ci Kayini ali muhinzi wa budaka. 3 Erhi kugera mango, Kayini arhûla nterekêro emwa Nyakasane ebi akûlaga omu budaka, 4 Abeli naye arhûla ebiburhwa birhanzi by’ebibuzi byâge n’amashushi gâbyo. Nyakasane ayankirira Abeli n’entûlo^w yâge, 5 ci arhayankiriraga Kayini n’eyâge ntûlo. Kayini akunirira okwo n’obusù bwâge bwazinzibala. 6 Nyakasane abwîra Kayini, erhi: « Cirhumire wakunira, cirhumire obusù bwâwe bwazinzibala? 7 Nkawal’ijizire bwinja, karhinga orhayinamwiri amalanga? Ci akaba orhajiziri bwinja, ecâha cishurhamire aha luso lwâwe, ciri cakulalîra, ci ocîhangâne ocihime ». 8 Kayini abwîra omulumuna Abeli, erhi: « Rhuje ebulambo! ». Oku bali omu bulambo, Kayini ayinamula okuboko acîrhulirakwo Abeli anamuniga. 9 Go mango Nyakasane abwîzire Kayini, erhi: « Ngahi mulumuna wâwe Abeli ali? ». Ashuza, erhi: »Ntamanyiri. Ka nie mmulanga mulumuna wâni? ». 10 Amushuza, erhi: « Bici ebi wamajira? Izù ly’omuko gwa mulumuna wâwe lyamanyakûza kurhenga okw’idaho. 11 Buyôrhe buhehêrirwe obudaka bwàmiraga omuko gwa mulumuna wâwe erhi werhuma. 12 Erhi okacihinga obudaka burhakacikuyerera bici, wâba kahukà na karhebera omu igulu ». 13 Kayini abwîra Nyakasane, erhi: « K’ecâha câni ciri cinene bwenêne cirhakababalirwa? ». 14 Lola oku wamampiva muli lino ishwa nnangwâsirwe ncîfulike hali na nâwe; nkolaga naba karharhinda na karhebera muno igulu, owanambugâne hali amango akanyirha ». 15 Ci Nyakasane amubwîra, erhi: « Ci kwoki ngasi wayirhe Kayini acîholwa kali nda! ». Nyakasane ahirakwo Kayini ecimanyiso, mpu lyo ngasi wamurhimâne arhamushûrhaga. 16 Kayini acîyegûla kuli Nyakasane anayûbaka omu cihugo ca Nodu, ebushoshokero bw’ishwa ly’amasîma. 17 Kayini ashamuka bona mukâge, mukâge ayâlala anaburha Enoku; ayûbaka ecishagala aciyirika erya Enoku, cirhenzire oku izîno ly’omugala Enoku. 18 Enoku aburhirwa Iradi, Iradi aburha Mehuyael na Mekuyael aburha Metushael. Metushael aburha Lâmek, Lâmek arhôla bakazi babiri: muguma ye Ada n’owundi ye Zila. 19 Lâmek arhôla bakazi babiri: muguma ye Ada n’owundi ye Zila. 20 Ada aburha Yabal: y’îshe w’abahanda omu bifumba bajabalusa ebishwekwa. 21 Omulumuna yewali Yubal: yewali îshe w’abaziha olulanga n’akarhêra. 22 Zila naye aburha Tubalkayini, mutuzi, y’îshe w’abakola amarhale n’ebyûma. Mwâli wabo Tubalkayini yewali Nahama. 23 Lâmek abwîra bakage, erhi: » Ada na Zila, yumvirhizi izù lyâni; bakà Lâmek, rhegi amarhwiri oku bino namubwîra: nayisire omuntu okwenge amanyâgaza nayirha n’omushikira okwenge amampukula. 24 Kayini anacîholerwe kalinda ci Lâmek yêhe kali makumi gali nda na nda. 25 Adamu ashub’ishamuka bona mukâge, nyamukazi aburha Set, » bulya aderha, erhi: Nyamuzinda amanshobôza owundi mwanah ahali ha Abeli, bulya Kayini amuyisire ». 26 Set naye aburhirwa omugala, amuyîrika erya Enosh. Go mango barhangiraga okucîkumba YHWH, Nyakasane.

Bashakulûza b’embere w’ecihonzi cinene

1 Alaga ecitabu c’emîmo y’Adamu. Erhi Nnâmahanga alema omuntu, amujira oku nshusho ya Nnâmahanga; 2 mulume n’omukazi abalemire, abagisha anabayîrika bantu erhi abalema. 3 Adamu al’igwerhe myâka igana na makumi asharhu, erhi aburha omugala oku nshusho yage n’okucikebo câge, anamuha izîno lya Set. 4 Erhi ayus’iburha Seti, Adamu ashub’ilama myâka magana munani anaburha abagala n’abâli. 5 Akalamo k’Adamu koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi asharhu^x, agal’ifa. 6 Set al’igwerhe myâka igana n’irhanu erhi aburha Enosh. 7 Erhi aba amaburha Enoshi, Set ashub’ilama myâka magana munani na nda anaburha abagala n’abâli. 8 Akalamo ka Set koshi kali ka myâka magana mwenda n’ikumi n’ibiri: agal’ifa. 9 Enoshi al’igwerhe myâka makumi gali mwenda erhi aburha Kenan; 10 erhi aba amaburha Kenan, Enosh ashub’ilama myâka magana munani n’ikumi n’irhanu, anashub’iburha abagala n’abâli. 11 Akalamo ka Enosh koshi kali ka myâka magana mwenda n’irhanu; agal’ifa. 12 Kenan al’igwerhe myâka makumi gali nda erhi aburha Mahalaleel. 13 Erhi aba amaburha Mahalaleel. Kenan ashu’ilama myâka magana munani na makumi ani, anakaburha abagala n’abâli 14 Akalamo ka Kenan koshi kali ka myâka magana mwenda n’ikumi, agal’ifa. 15 Mahalaleel al’igwerhe myâka makumi gali ndarhu n’irhanu erhi aburha Yared: 16 Erhi aba amaburha Yared, Mahalaleel ashub’ilama myâka magana munani na makumi asharhu, anakaburha abagala n’abâli. 17 Akalamo ka Mahalaleel koshi kali ka myâka magana munani na makumi galimwenda n’irhanu, agal’ifa. 18 Yared aligwerhe myâka makumi galindarhu n’ibiri erhi aburha Enokh; 19 Erhi aba amaburha Enokh, Yared ashub’ilama myâka magana munani anakaburha abagala n’abali. 20 Akalamo ka Yared koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi galindarhu n’ibiri: agali’ifa 21 Enokh aligwerhe myâka makumi galindarhu n’irhanu erhi aburha Matushaleme. 22 Enokh alusibwa na Nnâmahanga. Erhi aba amaburha Matushaleme, Enokh ashub’ilama myâka magana asharhu anakaburha abagala n’abali. 23 Akalamo ka Enokh koshi kali ka myâka magana asharhu na makumi galindarhu n’irhanu. 24 Bulya Enokh alilusîbwe na Nyamuzinda, arhaciberaga eno igulu. Nyamuzinda amuhêka. 25 Metushaleme aligwerhe myâka igana na makumi galimunani na nda erhi aburha Lâmek. 26 Erhi aba amaburha Lâmek, Metushaleme ashub’ilama myâka magana nda na makumi galimunani n’ibiri, anakaburha abagala n’abâli. 27 Akalamo ka Metushaleme koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi galimwenda na mwenda, agal’ifa. 28 Lâmek aligwerhe myâka igana na makumi galimunani n’ibiri erhi aburha omugala. 29 Amuyîrika erya Nuhu, omu kuderha, erhi: » Oyu ayishirhurhûliliza oku mukolo n’omurhamo gw’amaboko girhu, bulya Nyakasane ahehêrire obudaka ». 30 Erhi aba amaburha Nuhu, Lâmek ashub’ilama myâka magana mwenda na makumi galimwenda n’irhanu, anakâburha abagala n’abâli. 31 Akalamo ka Lâmek koshi kali ka myâka magana nda na makumi galinda na nda, anagal’ifa. 32 Nuhu aligwerhe myâka magana arhanu erhi aburha Sem, Ham na Yafet.

Obumînya bwaluga omu igulu

1 Erhi abantu barhangira baluga en’igulu, bàburha abanyere, 2 bene Nyamuzinda^y bàbona oku abanyere b’abantu bali binja. Babayankamwo aba banalilonzize. 3 Lero Nyakasane aderha, erhi: «Omûka gwâni gurhacibêre ensiku zoshi omu muntu, bulya ali mubiri^z n’akalamo kâge kakola kaba ka myâka igana na makumi abiri». 4 Ago mango, en’igulu yali abanênênè-mikalarhu- ciru n’enyuma zâho, amango bene Nyamuzinda bakâg’iyanka abanyere b’abantu, abo banyere bakâburha abana: zo zirya ntwâli za mîra, bantu b’irenge. 5 Nyakasane abona oku amabî g’abantu gàluzire en’igulu na ngasi muhigo gwabali emurhima gwàli gwa mabî gwône. 6 Nyakasane aderha, erhi: «Omu igulu nkola nâholola abantu nàlemaga; bone ensimba n’ebinyagârha n’ebinyunyi by’emalunga, bulya namaciganya ecarhumaga nabijira». 7 Nyakasane aderha, erhi: «Omu igulu nkola naholola abantu nalemaga; bone ensimba n’ebinyagârha n’ebinyunyi by’emalunga, bulya namaciganya^a ecarhumaga nabijira». 8 Ci Nuhu yehe arhona emwa Nyakasane. 9 Olwa Nuhu luno. Nuhu ali muntu mushinganyanya na mwirhonzi omu bantu b’amango gâge analikulikîre Nyakasane. 10 Nuhu aburha abagala: Set, Ham na Yafet 11 Obwo igulu lyalilihîmbwîre embere za Nyakasane linayunjwîre bumînya. 12 Nyakasane alola igulu, abona oku lisherîre, bulya ngasi muntu alihemusire omu lugendo lwâge en’igulu.

Okucirheganya oku lw’ecihonzi

13 Go mango Nyakasane abwîzirage Nuhu, erhi: «Kuli nie, amango g’obuzinda bw’omuntu gahisire, bulya igulu lyasherîre erhi bo barhuma, liyunjwîre bumînya. Niene nkolaga nabashâba haguma n’igulu. 14 Ocîtulire obwârho bw’omurhi gw’enshebeyi gwadwa amagoba; ogabe obwârho mwo rhuyumpa rhuyumpa, onabushîge enungulu omu ndalâla n’emugongo. 15 Alaga oku wâjira: obwârho bube na makano makumi asharhu ga bulî, makumi arhanu ga bugalî, makumi asharhu ga kadubwî. 16 Omu bwârho ohiremw’oburhungiri n’ah’ikano liguma enyanya oshwinje. Lunda luguma ohireyo omuhango gw’obwârho. Olujire mishonezo: ah’idako, aha karhî n’aha nyanya. 17 Nkolaga narhuma ecihonzi, kwo kuderha mîshi, en’igulu, ah’idako ly’amalunga, gashâbe ngasi ciremwa ciyîsa omûka; ebiri en’igulu biherêrekere. 18 Cikwône wêhe nâkuha endagâno. Wayîsh’ija omu bwârho mwen’abana bâwe, mukâwe, na bali-kazi bâwe. 19 Omu bizîne byoshi, na ngasi mubiri, orhôle bibiri bibiri bya ngasi lubero, obihugire omu bwârho, lyo bibêrana obuzîne haguma nâwe: hakâba akalume n’akakazi. 20 Ebinyunyi kushimbana n’obûko bwabyo, ebishwekwa kushimbana n’obûko bwâbyo, n’ebiyandala kushimbana n’obûko bwâbyo, bibiri bya ngasi bûko bibêre nâwe, lyo bibêrana akalamo. 21 Wehe orhôle ngasi bûko kalyo, olunde hofi hâwe: byayishiba biryo byâwe na biryo by’ebyo bintu ». 22 Nuhu ashimba byoshi, nk’oku Nyakasane alimurhegesire, kwo anajizire.

Nuhu aja omu nkuge

1 Nyakasane ashub’ibwîra Nuhu, erhi: «Jaga omu bwârho mwene omulala gwâwe gwoshi, bulya nabwîne oku oli mushinganyanya embere zani muli elira iburha. 2 Oku ngasi bûko bwa nsimba ecîre, orhôlemwo mahali nda, akalume n’akakazi kâko; omu bûko bw’ensimba zihumânya orhôle ihasha liguma, akalume n’akakazi kâko. 3 N’omu ngasi bûko bwa binyunyi bicîre, orhôle mahasha nda, akalume n’akakazi kâko, lyo obûko burhag’ihera en’igulu. 4 Bulya enyuma lya nsiku nda, naniêsa enkuba en’igulu nsiku makumi ani na madufu makumi ani; en’igulu naholola ngasi cizine najiraga ». 5 Nuhu ajira ebi Nyakasane ali amurhegesire byoshi. 6 Nuhu aligwerhe myâka magana ndarhu erhi ecihonzi ciyisha, go mîshi okw’igulu. 7 Nuhu aja omu bwârho haguma n’abagala na mukâge n’abali-kazi, lyo bayâka amîshi g’ecihonzi. 8 Ensimba zicîre n’ezihumânya, ebinyunyi na ngasi binyafûka oku idaho byadaha omu bwârho bibiri bibiri, 9 akalume n’akakazi byoshi na Nuhu, nk’oku Nyakasane analirhegesire Nuhu. 10 Erhi ensiku nda zihika, amîshi g’ecihonzi gacihira oku idaho; 11 omu mwâka gwa magana ndarhu g’akalamo ka Nuhu, omu omwêzi gwa kabiri, omu nsiku ikumi na nda z’omwêzi, lwo n’olwo lusiku, amaliba g’ekuzimu gafunûnuka n’enshalalo z’emalunga zahulula. 12 Enkuba yania en’igulu nsiku makumi ani na madufu makumi ani. 13 Lwo n’olwo lusiku lyo Nuhu, boshi n’abagala Sem, Ham na Yafet, muka Nuhu, abali-kazi basharhu, baka abagala: 14 boshi n’ebizîne byoshi kushimbana n’obûko bwâbyo, ensimba kushimbana n’obûko bwâzo, ebiyandala oku idaho kushimbana n’obûko bwâbyo, ebibalala kushimbana n’obûko bwâbyo, ebinyunyi byoshi na ngasi hibalala, bàjaga omu bwarho. 15 Baja emunda Nuhu ali omu bwârho, babiri babiri ba ngasi ciyìsa omuka. 16 Abo bayishaga ndume n’ekakazi ba ngasi bûko, bobadahîre nk’oku Nyamuzinda anabarhegekaga. Nyakasane ayîgala obwârho abaha omugongo.

Namugege

17 Ecihonzi càba nsiku makumi ani, oku amîshi gayushûka n’obwârho bwasôkera enyanya z’izugulu. 18 Oku amîshi galuga ganayushûka okw’igulu n’obwârho bwayerêra oku mîshi. 19 Amîshi gaja gayushûka kulusha oku nyanya z’igulu ganabwîka ngasi ntôndo ndîrî zinaba ah’idako ly’amalunga. 20 Amîshi gabwîkaga entôndo, garhaluka makoro ikumi n’arhanu. 21 Ngasi kazîne kaherêrekera: ebigera okw’idaho, ebinyunyi, ebishwekwa, ensimba z’erubala, na ngasi bidûdûsa en’igulu na abantu boshi. 22 Kwo kuderha oku ngasi hyàli en’igulu hyàfa: ngasi biyîsa omûka emazûlu. 23 Ntyo kwo ebyàli en’igulu byoshi byàholokaga: haguma n’abantu, ebishwekwa, ebinyafûka n’ebinyunyi by’emalunga; byoshi byahirigirha en’igulu ci hasigala Nuhu yêne na ngasi kali omu bwârho bonaye. 24 Amîshi gayôrha gabwîkîre igulu nsiku igana na makumi arhanu.

Okuyûrha kw’ecihonzi

1 Nyamuzinda akengêra Nuhu, ensimba n’ebishwekwa byali bo naye omu bwârho. Nyamuzinda ageza empûsi oku igulu, ntyo amîshi gahonôka. 2 Amaliba g’ekuzimu n’enshalalo z’emalunga byayigalwa; n’enkuba yayimanzibwa emalunga; 3 amîshi gaja gayonda bunyi bunyi, gagana erhi kugera nsiku igana na makumi arhanu. 4 Omu mwêzi gwa kalinda omu nsiku ikumi na nda z’omwêzi, obwârho bwadekerera oku ntôndo Ararat^b. 5 Amishi gaja gayonda gaja gayonda bunyi bunyi kuhika mwêzi gw’ikumi. Omu mwêzi gw’ikumi, olusiku lurhanzi lw’omwêzi orhurhwerhwe rhw’entôndo rhwaboneka. 6 Erhi hagera nsiku makumi ani, Nuhu ayigula ilolero ly’obwârho alijizire omu bwârho anahulusa hungwe mpu aj’ilola erhi amîshi gakazire. 7 Hungwe^c ahuluka ci akaja eyi n’eyi alinda oku amîshi gakala okw’igulu. 8 Lero Nuhu ahulusa engûku mpu alole erhi amîshi gakazire okw’idaho; 9 ci wangûku erhi abona arhabwini aha ahira obulà bw’olushando, ashubira omu bwârho, bulya amîshi gaciri okw’igulu. Nuhu alambûla okuboko, ayigwârha anashub’iyidahya omu bwârho hofi naye. 10 Alinda zindi nsiku nda, ashub’ihulusa egûku omu bwârho, 11 engûku yamushubirakwo bijingo, abona ekola edwîrhe ehishami hy’omuzetuni omu mulomo. Nuhu ayumva oku amîshi gaganyire okw’igulu. 12 Ashub’ilinda zindi nsiku nda, ashub’ilika engûku egende: erhacigalukaga aha ali. 13 Omu mwâka gwa magana ndarhu na muguma y’akalamo ka Nuhu, omu mwêzi gwa burhanzi, omu lusiku lurhanzi ly’omwêzi, amîshi gali gamagana okw’igulu; Nuhu akula omufuniko gw’obwârho, abona oku obululi b’igulu bwakazirekwo amîshi. 14 Omu mwêzi gwa kabiri, omu nsiku makumi abiri na nda igulu lyoshi lyakala.

Okurhenga omu nkuge

15 Nyamuzinda arhegeka Nuhu, erhi: 16 « Huluka omu bwârho mwena mukâwe, bagala bâwe na bali-kazi bâwe haguma nâwe. 17 Ensimba za ngasi lubero muli mweshi, orhunyunyi, ebishwekwa na ngasi biyandala binadûdûsa okw’igulu, obihuluse haguma nâwe, lyo bihasha okulumîra igulu, biyololoke biluge hoshi.» 18 Nuhu ahuluka n’abagala, na mukâge, n’abali-kazi. 19 Ebizine byoshi na ngasi bishwekwa n’orhunyunyi rhwoshi n’ebiyandala binadûdûsa oku igulu kushimbana n’obûko bwabyo, byahuluka omu bwârho. 20 Go mango Nuhu ayubasirage oluhêrero lwa Nyakasane; arhola ngasi bûko bwa nsimba ecire na ngasi rhunyunyi rhucire, arhûla embagwa z’okusingonola oku luhêrero. 21 Nyakasane abayiza hirya hibayo hinja anacigerereza, erhi: «Ntakacihehêrera igulu bundi erhi muntu orhuma, bulya irala^d lyage liba liyêrekîre amabî kurhenga emuhimbo, ntakacishangula bundi ebizîne nk’oku nzind’ijira. 22 Oku igulu licihaba, okumîra/kurhwera n’okusârûla, emboho n’idûrhu, ecanda n’empondo, obudufu n’omûshi, birhakacihusa kubaho».

Bworhere buhyâhya bw’igulu. Endagâno ya Nnâmahanga n’ebiremwa byâge

1 Nyamuzinda anacigisha Nuhu boshi n’abagala anacibabwîra, erhi: «Muburhe, muyôloloke, munabumbe igulu bantu. 2 Mube côbà na bacôbohwa b’ensimba zoshi z’oku igulu n’enyunyi zoshi z’emalunga, n’ebinyagàrha oku igulu lyoshi, n’enfi zoshi z’omu nyanja: byoshi mbihizire omu nfune zinyu. 3 Ngasi bibà bizîne binafukunya byoshi byâbà biryo binyu, mmuhire byo byoshi kuguma n’ebyâsi by’emburho. 4 Cikwône murhalyaga enyama mukanalya n’obuzîne bwâyo, kwo kuderha omuko^e. 5 Ci kwônene namudôsa oku muko gwa ngasi muguma muli mwe. Nanâdôse ebiryânyi byoshi ndôse n’omuntu, abantu bone na bone nanâdôse ogw’omuko gw’omuntu. 6 Owabulage omuko gw’omuntu, naye omuko gwâge gunabulagwe n’omuntu. Bulya oku nshusho ya Nyamuzinda omuntu alemagwa. 7 Mwehe muburhe, muyôloloke, mubumbe igulu bantu munalirhegeke.» 8 Nyamuzinda anacibwîra Nuhu n’abagala, erhi: «Loli oku nahira endagâno yani ekarhî kinyu n’ekarhî k’iburha linyu enyuma zinyu. 9 Nanjizire eyi ndagâno haguma n’ebizîne biri haguma ninyu: enyunyi, ebintu bishwekwa, ensimba muli mweshi, 10 rhuderhe omu kutwa bwofi, birya byanarhengaga omu nkuge, ensimba z’igulu. 11 Nfundisire endagâno yâni haguma ninyu: nta mubiri gwacisherêre n’amîshi g’ecihonzi, harhakacibà cihonzi casherêza igulu.» 12 Nyamuzinda anaciderha, erhi: «Lolagi ecimanyîso c’endagâno nfundisire ekarhî kinyu na nâni, ekarhî k’ebindi biremwa munali mweshi nabyo, oku maburhwa gayisha. 13 Niono mpizire omuherho gwâni omu bitû, co cabà cimanyîso c’endagâno yani n’igulu. 14 Mango nkashûbûliza ebitû oku nyanya z’igulu n’omuherho gukaboneka omu citû, 15 aho nanakengêra endagâno nafundikaga ninyu, amîshi garhacihinduke cihonzi c’okusherêza ngasi mubiri. 16 Mango omuherho gukabà guli omu citû, nanagubona, nankengêre erya ndagâno y’ensiku n’amango eri ekarhî ka Nyamuzinda n’ebiyîsa omûka byoshi, rhuderhe ngasi mubiri gubà oku igulu.» 17 Nyamuzinda anacibwîra Nuhu, erhi: «Eco co cimanyîso c’endagâno mpizire ekarhî kâni na ngasi mubiri guli oku igulu».

Iburha lya Nuhu

18 Bagala ba Nuhu barhengaga omu nkuge bâli: Semu, Hamu na Yafeti. Hamu ye îshe wa Kanani. 19 Abo oku banali basharhu bâli bene Nuhu bo banarhenzirekwo abantu, bàlumira igulu lyoshi. 20 Nuhu ebwa kuba àbâga muhinzi, arhondêra okukâhinga emizâbîbu. 21 Erhi aciba amanywa idivayi^f, àlaluka, àyôrha bushugunu omu ihêma lyage. 22 Ham îshe wa Kanan abona îshe ali bushugunu, ajìbwîra bene wabo oku bali babirhi embuga. 23 Ci Sem na Yafet banacirhôla ecirondo, bacihira bombi oku birhugo bayîsha bagenda cinyumanyumà, babwîka îshe, barhahindulaga obusù, barhabonaga obushugunu bw’îshe. 24 Erhi Nuhu arhengamwo erya ndalwè, amanya kurhi omugala murho anamujirîre. 25 Anacimubwîra, erhi: «Kanani ahehêrirwe mâshi! Kuli bene wâbo abe ye wa buzinda omu bajà!». 26 Anaciderha kandi, erhi: «Ayagirwe Nyakasane Nyamuzinda wa Semu, ci Kanani abè muja wâge». 27 Nyamuzinda agalihye Yafet, ahande omu mahêma ga Sem; ci Kanani abe muja wâge». 28 Enyuma ly’ecihonzi, Nuhu acilamire yindi myâka magana asharhu na makumi arhanu. 29 Akalamo ka Nuhu koshi kahisire omu myâka magana gali mwenda na makumi arhanu, buzinda bw’aho àfà.

Okushandabana kw’amashanja

1 Alaga iburha lya bene Nuhu, Sem, Khamu na Yafeti, n’abana babusire enyuma ly’ecihonzi cinene. 2 Yafeti àburha Gomeri, Magegi, Madayi, Yavani, Tubali, Mesheki na Tirasi. 3 Bene Gomeri: Askenazi, Rifati, Togarma. 4 Bene Yavani: Elisha, Tarsisi, Aba Kitimi n’Aba Dodani. 5 Kuli barhengaga abashandabanaga omu birhwa bibà omu nyanja emwa amashanja. Bene Yafeti bagendibà ntyo ngasi baguma n’ecihugo câbo, n’olulimi lwâbo, n’emilala yâbo, n’amashanja gâbo. 6 Bene Khamu^g bo: Kushi, Misrayimu, Puti na Kanani. 7 Bene Kushi bo: Seba, Havila, Sabata, Rama na Sabuteka. Bene Rama bo: Sheba na Dedani. 8 Kushi àburha Nemrodi, ye warhangiraga oburhambo hano igulu. 9 Ali muhivi mukulu embere za Nyamubâho, co cinarhuma baderha mpu: «Kwo oli aka Nemrodi muhivi mukulu embere za Nyamubâho». 10 Ecihugo c’aga mashanja canacirhondêrera e Babeli, Ereki n’Akadi, bishagala biri byoshi omu cihugo ca Shineari. 11 Arhulukâna mw’eco cihugo aja e Asuru, ayûbaka Ninive, Rehoboti-Iri, Kalaha, na 12 Reseni ekarhî ka Ninive na Kalaha, lugo lunene là. 13 Misarayim àburha bene Ludimu, bene Anemu, Lehabimu na Nafutuhimu. 14 Aburha Patrosimu, ba Kasiluhimu, bo barhengakwo Abafilistini na ba Kafutorimu. 15 Kanani aburha Sidoni yo nfula yâge, kandi Heti. 16 Ahirakwo aba Yebuseni, aba Amoriti, aba Girgasi, 17 ahirakwo aba Hiviti, aba Arkeni, aba Siniti, 18 ahirakwo aba Abaarvadi, aba Semariti, aba-Hamatiti; enyuma z’aho emilala ya bene Kanani yashadabana yoshi. 19 Ecihugo ca bene Kanani cali kurhenga e Sidoni, kugera e Gerari kuja e Gaza, kandi kugera olunda lw’e Sodomo, Gomora, Adma na Seboyimi caj’ihwera e Lesha. 20 Byanacibà ntyo kuli bene Khamu, ngasi baguma n’emilala yâbo n’ebihugo byâbo, haguma n’amashanja gâbo. 21 Semu naye agwerhe eryâge iburha, ye îshe wa bene Eberi boshi ye na mukulu wa Yafeti. 22 Semu ye burha Elami, Asuri, Aripakisadi, Ludi na Arami. 23 Bene Arami: Usi, Huli, Geteri na Mash. 24 Aripakisadi àburha Selahi, na Selahi àburha Eberi. 25 Eberi àburha bana babirhi: owa burhanzi aderhwa Pelegi, bulya omu mango gage mwo igulu lyagabanyikanaga, omulumuna naye aderhwa Yokotani. 26 Yokotani aburha Almodadi, Selefi, Hasarmaveti na Yera , 27 Hadorami, Uzali, Dikala, 28 Obali, Abimayeli na Sheba. 29 Ofiri, Havila, Yobabu, abôla boshi bali bana ba Yokotani. 30 Ecihugo câbo cali kurhenga e Mesha kuja e Sefari, ntôndo eri ebushoshokero bw’izûba. 31 Kwo bali ntyo bene Semu, omu kushimba emilala yâbo, olulimi lwâbo na kandi omu kushimba ecihugo câbo n’amashanja gâbo. 32 Kwo bene Nuhu bayôlolosire ntyo omu milala, omu bûko n’omu mashanja gâbo. Baligi cisiki c’agandi mashanja goshi gabumbire igulu kurhenga amango g’ecihonzi.

Enkingi ya Babeli

1 Igulu lyoshi lyagwerhe iderha liguma na binwa biguma. 2 Ebwa kuba abantu bajâga bagendagenda olunda lw’ebushoshokero bw’izûba, lero banacirhinda omu kabanda k’omu cihugo ca Shineyari: banaciyûbaka ahôla. 3 Banacibwirana mpu: «Ewa yagi, rhujire amatofali, rhugayoce n’omuliro». Amatofali gaba go mabuye g’okuyûbaka n’obulembo yaba yo nsima yagagwârha. 4 Banacibwirana mpu: «Ewa yagi: Rhuyûbake olugo, kandi rhuhirekwo enkingi yahika oku nkuba malunga. Ntyo nirhu rhwanakâderha oku nirhu rhuli balume là, na kandi okwôla kwanarhuma rhurhacishandabana omu igulu». 5 Nyamuzinda anacihona oku nkuba mpu naye ayîsh’ilola olugo n’enkingi abantu bayubasire. 6 Nyamuzinda anaciderha erhi: «Ala oku boshi bali lubaga luguma banagwerhe iderha liguma, ogwola gwo murhôndêro gw’eyi mikolo yâbo. Na bunôla nta muhigo gwabo gwakabula buyunjula kuli bo. 7 Kanya rhubunguluke, rhubashandire iderha, bahuzagure nta baguma baciyumva ababo. 8 Nyamubâho abashandabanya omu igulu lyoshi, kurhenga aho, baleka okuyûbaka olwo lugo. 9 Aho bahayîrika Babeli^h, bulya ho Nyamubâho ashandiraga iderha ly’abantu oku igulu, ahôla ho anabashandabanyizagya, bashandâla omu igulu lyoshi.

Bashakulûza ba Abrahamu.

10 Alaga iburha lya Semu: Erhi ajira myâka igana, àburha Aripakisadi, myâka ibirhi enyuma ly’ecihonzi. 11 Enyuma ly’okuburhwa kwa Aripakisadi, Semu ashub’ilama myâka magana arhanu, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 12 Erhi Aripakisadi àjira myâka makumi asharhu n’irhanu, àburha Selahi. 13 Aripakisadi abire amaburha Selahi, ashub’ilama yindi myâka magana ani n’isharhu, àburha abarhabana n’abanyere. 14 Erhi Selahi àjira myâka makumi asharhu, àburha Eberi. 15 Selahi abìre amaburha Eberi, ashub’ilama yindi myâka magana ani n’irhanu, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 16 Erhi Eberi àjira myâka makumi asharhu n’ini, àburha Pelegi. 17 Eberi abìre amaburha Pelegi, ashub’ilama yindi myâka magana ani na makumi asharhu àburha abarhabana àburha n’abanyere. 18 Erhi Pelegi àjira myâka makumi asharhu, àburha Rewu, 19 Pelegi abìre amaburha Rewu, ashub’ilama yindi myâka magana ani na makumi asharhu àburha abarhabana àburha n’abanyere. 20 Erhi Rewu àjira myâka makumi asharhu n’ibirhi, àburha Serugi. 21 Rewu abìre amaburha Serugi, ashub’ilama yindi myâka magana abirhi na nda, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 22 Erhi Serugi àjira myâka makumi asharhu, àburha Nahori. 23 Serugi abìre amaburha Nahori, ashub’ilama yindi myâka magana abirhi, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 24 Erhi Nahori àjira myâka makumi abirhi na mwenda, àburha Terahi. 25 Nahori abìre amaburha Terahi, ashub’ilama yindi myâka igana n’ikumi na mwenda, àburha abarhabana, àburha n’abanyere. 26 Erhi Terahi ajira myâka makumi galinda, àburha Abramu, Nahori na Harani.

Iburha lya Terahi

27 Alaga iburha lya Terahi: Terahi àburha Abramu, Nahori na Harani. Harani àburha Loti. 28 Harani afire embere z’îshe Terahi omu cihugo baburhiragwamwo, e Uru omu Kaldeya. 29 Abramu na Nahori banacija omu buhya: muka Abramu izìno lyage erhi ye Sarayi; muka Nahori izìno lyage erhi ye Milka, mwali wa Harani, àligi îshe wa Milka na Yisika . 30 Sarayi anacigumba: arhabonaga mwana. 31 Terahi anacirhôla omugala Abramu, n’omwinjikulu Loti mwene Harani, n’omwalikazi Sarayi muka omugala Abramu, boshi barhenga e Uru omu Kaldeya baja omu cihugo c’e Kanani, ci erhi bahika e Harani bayûbaka yo. 32 Ensiku z’akalamo ka Terahi: myâka magana abirhi n’irhanu, buzinda afìra aha Harani.

Olw’ Abrahamu

Okuhamagalwa kw’Abrahamu

1 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi: «Orhenge omu cihugo cinyu, omulala gwâwe n’enyumpa ya sho, oje omu cihugo nakuyêreka. 2 Nakujira ishanja linene, nakugisha n’izîno lyâwe lije irenge, lyabà mugisho! 3 Nagisha abakugisha, nahana n’abakakuhehêrera. N’amashanja g’igulu goshi gagishwaⁱ muli we.» 4 Abramu anacilikùla nk’oku Nyamubâho anamubwiraga, bagenda boshi na Loti. Abramu ali agwerhe myâka makumi gali nda n’irhanu erhi arhenga e Harani. 5 Abramu anacirhôla mukâge Sarayi na Loti, mugala w’omulumuna, ashana ebirugu byâge byoshi n’abambali ali akola agwerhe aha Harani; balikùla, bàja omu cihugo c’e Kanani. Banacihika obwo omu cihugo c’e Kanani. 6 Abramu anacirhulukàna mw’ecôla cihugo, ahika ahantu hatagatifu e Sikemi, aha murhi gwa More. Ago mango erhi Banyakanani bayubasire ecihugo. 7 Nyamubâho abonekera Abramu anacimubwîra, erhi: «Iburha lyâwe lyo naha eci cihugo». Oku bundi Abramu ayubakira Nyamubâho, wamubonekeraga, oluhêrero ahòla. 8 Kurhenga aho anacisôkera oku ntôndo olunda lw’e bushoshokero bwa Beteli, agwikayo ecirâlo. Akâsinza Beteli e buzikiro na Ai e bushoshokero. Ayubakaho oluhêrero lwa Nyamubâho, anaciyakûza izîno lyage. 9 Ntyo Abramu aja abanda anahandùla, alinda ahika e Nêgebu.

Abramu aj’e Mîsiri

10 Ecizombo canacizùka omu cihugo, naye Abramu abungulukira e Mîsiri mpu aj’ibêrayo bulya ecizombo cali cidârhi bwenêne mw’eco cihugo. 11 Erhi bakola baling’ihika e Mîsiri, Abramu anacibwîra mukâge Sarayi, erhi: «Lola, nyishi oku obà mukazi w’iranga linja. 12 Abanya-Mîsiri hano banarhubona ntya banaderha mpu mukâge oyu, n’abo bananyirha, bakuleke. 13 Kuziga okâderha oku oli mwali wirhu lyo nani bandola bwinja, bandeke nkulamirekwo^j». 14 Byanabà kulya, Abramu erhi ahika e Mîsiri, Abanyamisiri babona oku nyamukazi anali mwinja bwenêne. 15 Abarhambo ba Faraoni^k bamubona bakàmukunga bwenêne embere za Faraoni. Barhôla nyamukazi, Sara, bamuhêka omu bwâmi bwa Faraoni. 16 Faraoni arhonya Abramu erhi nyamukazi orhuma: ashobôla enkafu n’ebibuzi, endogomi ndume, abajà, abajàkazi, endogomi nkazi n’engamiya. 17 Ci kwône Nyamubâho arhogezakwo Faraoni obuhanya bunene ye n’omulala gwâge erhi Sarayi muka Abramu orhuma. 18 Faraoni anacihamagala Abramu amubwîra, erhi: «Kwo kurhi oku wanjizire? Carhumaga orhambwîra oku ali mukâwe? 19 Carhumaga oderha, erhi: «Ali mwali wirhu?» n’aho nalinda mmuyanka? Buno buno alaga mukâwe, rhôla ye wenaye ontengere kuno». 20 Faraoni amuha abantu bamulusa bamukûla omu cihugo ye na mukâge n’ebintu byâge byoshi.

Abrahamu alekana boshi na Loti

1 Abramu arhenga e Mîsiri, ye, mukâge n’ebintu byâge byoshi, kuguma na Loti ashubisôkera e Nêgebu^l. 2 Abramu ali muhirhi bwenêne oku maso g’ebintu bishwekwa, oku nsaranga n’oku masholo. 3 Kandi ashub’ijà ahanda anahandûla kurhenga e Nêgebu kuhika e Beteli, alinda ashubihika halya agwikaga ecirâlo burhanzi ekarhî ka Beteli na Ai , 4 halya ayubakiraga Nyamubâho oluhêrero burhangiriza, kandi ahôla Abramu ashubiyâkuza izîno lya Nyamubâho. 5 Loti wajâga agenda boshi na Abramu ali agwerhe naye amasò g’enkafu n’ag’ebibuzi, haguma n’amahêma. 6 Ecihugo cafundera, okuba n’ebintu binji kurhacizigaga babêra haguma. 7 Abangere ba Abramu n’abangere ba Loti barhondêra emirongwe. Mw’ago mango Abanya-Kanani ri’aba Periziti bo balibayubasire omu cihugo. 8 Abramu abwîra Loti, erhi: «Yaga ntalonza hazûke emirongwe ekarhî kâni nâwe nisi erhi ekarhî k’abangere bâni n’abangere bâwe bulya rhwamabà baguma. 9 K’ecihugo cirhali cigali embere zâwe. Ontengekwo. Okaja e kulembe naja ekulyo, okaja ekulyo, naja ekulembe.» 10 Loti ayinamula amasu, abona olubanda lwa Yordani lwali ludômerirwe bwinja hoshi. Okwo kwabâga embere Nyamubâho ashâbe Sodomo na Gomora^m, olwo lubanda kwo lwali nka busâni bwa Nyamubâho, nk’ecihugo c’e Mîsiri kuja elunda lw’e Sowari. 11 Loti acîshoga olwo lubanda lwa Yordani lwoshi, agandûla agend’iyûbaka olunda lw’e bushoshokero, ntyo kwo barhenginekwo. 12 Abramu ayûbaka omu cihugo ca bene Kanani, naye Loti ayûbaka omu bishagala by’elubanda, agwika ebirâlo byâge kuhika e Sodomo. 13 Abantu b’e Sodomo bali bantu babî bwenêne, na banyabyâha embere za Nyamubâho. 14 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi Loti aba amamurhengakwo, erhi:«Yinamula amasu obone, kurhenga aho oli kuja e mwenè n’emukondwe, kuja e bushoshokero n’ebuzikiro. 15 Eco cihugo coshi wabona nakuha co we n’iburha lyâwe, cibè cinyu ensiku zoshi. 16 Iburha lyâwe najira hyôloloke liluge nka katulo k’okw’idaho: owakahash’iganja emogomogo z’akatulo k’okw’idaho ye wanahash’iganja iburha lyâwe. 17 Yimuka! orhandagire eci cihugo omu buli n’omu bugali, bulya co nakuha.» 18 Abramu yoyo n’amahêma gage, akanya agend’igwika ecirâlo aha murhi gwa Mambri, oguli aha Hebroni, n’ahôla ayubakiraho Nyamubâho oluhêrero.

Entambala y’abâmi bani

1 Omu mango ga Amrafeli mwâmi w’e Shineyari, Ariyoko mwâmi w’e Elasari na Kedori-Laomeri mwâmi w’e Elami na Tideali mwâmi w’e Goyimi, 2 abôla bâmi banacitula entambala oku babo bâmi bo baligi: Bera mwâmi w’e Sodomo, Birsha mwâmi w’e Gomora, Shineabi mwâmi w’e Adma, Shemeberi mwâmi w’e Seboyimi n’omwâmi w’e Bela izîno lyage ye Sowari. 3 Abâla bazinda bayankira omuhigo omu kabanda ka Sidimi yo enaligi nyanja y’omunyu. 4 Bagezize myâka ikumi n’ibirhi erhi badwîrhe barhegekwa na Kedori-Laomeri, lero omu mwâka gw’ikumi na kasharhu, bàgoma. 5 Ci omu mwâka gw’ikumi na karhanu Kedori -Laomeri àyisha haguma n’omurhwe gw’abandi bâmi, balya bali bayumvinye boshi naye. Ahimira bene Refayimi aha Ashtaroti-Karnayimi, Abazuzimi abahimira aha Hama, Aba-Emimi omu kabanda ka Kiriyatayimi, 6 Aba Horiti abahimira oku ntôndo za Seyiri kuhika aha Eli-Parani lugo luli elubibi n’irûngu. 7 Bagonjolokera e Ayini Mishipati omu Kadesi. Bahima ab’omu cihugo c’aba-Amaleki, kuguma n’aba Amoreni, bo babàga e Hasasoni-Tamari. 8 Naye omwâmi w’e Sodomo, omwâmi w’e Gomora, omwâmi w’e Adma, omwâmi w’e Seboyimi n’omwâmi w’e Bela izîno lyage ye Sowari nabo bàhiga okulwa; babalwikiza omu kabanda ka Sidimi. 9 Bakoza Kedori-Laomeri, mwâmi w’e Elami, Tideali mwâmi w’e Goyimi, Amrafeli mwâmi w’e Shineyari na Ariyoko mwâmi w’e Elasari, bâmi bani oku barhanu! 10 Omu kabanda ka Sidimi mwali muyunjwire bideka bya bulembo; omu kuyaka omwâmi w’e Sodomo n’omwâmi w’e Gomora bahirimamwo, abasigalaga bayakira omu ntôndo. 11 Abahimaga basàbunga ebyali omu Sodomo n’omu Gomora byoshi, n’ebiryo byamuli byoshi banacigendera. 12 Loti naye, mugala wa mulumuna wa Abramu, bamugwârha, banyaga n’ebirugu byâge byoshi banacigendera. Yo ali ayubasire e Sodomo. 13 Muguma omu bashugunukaga, akanya aj’ibwîra Abramu muhabraniya wali yubasire aha murhi gwa Mambri Amoriti, mwene wâbo Esikoli na Aneri, bàli bìra b’Abramu. 14 Abramu erhi ayumva oku kwo mwene wâbo anahèsirwe mpira ntyo, asinga omurhwe gwa balume magana asharhu na bantu ikumi na munani, balwi bakulu baburhagwa omu mwage, abalibirhakwo kuhika aha Dani. 15 Erhi babà bamacìgabamwo bikembe bibirhi, Abramu ye n’engabo yage, bàbarhéra budufu, anabahima abaminika kuhika aha Hoba olunda lw’ebwa murhi gwa Damasko. 16 Alîkûza ebirugu byoshi, haguma na mwene wâbo Loti n’ebirugu byâge , kuguma n’abakazi n’abalume.

Oburherekêre bwa Melkisedeki

17 Abramu erhi akola arhabâluka emunda anahimiraga Kederi-Lomeri, ye n’abâmi bali boshi naye, omwâmi w’e Sodomo ayîsh’imuyankirira omu njira omu kabanda ka Sawe (lwo lubanda lwa mwâmi). 18 Melkisedekiⁿ mwâmi w’e Salemu ayisha adwîrhe omugati n’irivayi; ali mudâhwa wa Nyamuzinda w’enyanya bwenêne. 19 Anacigisha Abramu ederha, erhi: «Abramu agishwe na Nyamuzinda w’enyanya bwenêne owalemaga amalunga n’igulu, 20 Ayagirwe Nyamuzinda w’enyanya bwenêne owahiraga abashombanyi bâwe omu nfune zawe». Abramu anacimurhûla oku ngasi ebi anali adwîrhe byoshi. 21 Oyu mwâmi w’e Sodomo anacibwîra Abramu, erhi: «Ompe abantu oyôrhane ebirugu». 22 Ci kwône Abramu ahûna oyo mwâmi w’e Sodomo, erhi: «Ndengezize okuboko kwâni emunda Nyamuzinda w’enyanya bwenêne ali ye walemaga amalunga n’igulu. 23 Ciru n’ehigozi ciru n’ehishumi hy’enkwerho zawe ntahyo narhôla omu birugu byâwe: orhag’iderha erhi: «Nie nagazize Abramu». 24 Ntahyo ntôzire ciru n’ehitya. Byo ntaderha ebi abarhumisi bâni balyaga n’ecigabi nahàga abira bantabalaga bo Aneri, Esikoli na Mambri; abola barhôla ngasi muguma ecâge cigabi».

Endagâno ya Nyamubâho boshi na Abrahamu

1 Enyuma ly’ebyo, akanwa ka Nyamubâho kanacirhindakwo Abramu omu cilôrho, kaderha ntya, erhi: «Orhayobohaga Abramu, nie mpenzi yawe, oluhembo lwâwe lwabà lunene». 2 Abramu ashuza, erhi: «Waliha Nyamubâho bicigi wanshobôza? Niono nafà buzira mwana, niono omu njira rhwene Eliezeri w’e Damasko, ye wayîma omu byâni….» 3 Abramu aderha, erhi: «Lola oku orhampâga iburha na muguma omu bene wirhu ye wayîsh’iyîma omu byâni». 4 Kandi aho, akanwa ka Nyamubâho kanacimurhindakwo, erhi: «Arhali wabene oyo wanayîme omu byâwe ci muguma warhenga omu muko gwâwe». 5 Oku bundi amujâna embuga amubwîra, erhi: «Galamira emalunga, oganje enyenyêzi z’emalunga nk’oku onahashire», anacimubwîra, erhi: «Kwo iburha lyâwe lyabà ntyo». 6 Abramu ayemêra Nyamubâho, naye Nyamubâho erhi abà amamuganjira birya^o, amuyêreka oku kwoshi kunali k’okuli. 7 Ashub’ibwîra Abramu, erhi: «Nie Nyamubâho wakurhenzagya e Uru omu Kaldeya nti nkuhe eci cihugo cibe cawe». 8 Abramu ashuza, erhi: «Yagirwa Nyamubâho, bici namanyirakwo oku neci canabà cani?» 9 Anacimushuza, erhi: «Kanyagya ondêrhere endaku ya myâka isharhu, empene ya myâka isharhu, engandabuzi ya myâka isharhu, orhôle n’empingà n’ecananyunyi c’engûku». 10 Ayisha amudwirhire ebyo bintu, abiberanga analambika ngasi luhande omu masu g’olwabo, ebinyunyi byoki arhaberangaga. 11 Bacigukuma mpu bacirhunike kuli erya mirhumba, Abramu akazibahâhanya. 12 Erhi izûba liba likola lyazika, enjôli nnene yarhogerakwo Abramu, ecôba cinene camugwârha. 13 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi: «Omanye bwinja oku abana bâwe bâba nka bigolo omu cihugo cirhali cabo. Baba baja eyo munda banabalibuze myâka magana ani. 14 Ci olubaga lwabarhindibuza ntyo niene nalutwira olubanja na buzinda bayagaluke erhi banadwîrhe birugu mwandu. 15 Wehe wakulikira basho n’omurhûla, wagishwa omu bushanja bwinja. 16 Oku iburha lya kani go mango banashubire eno, bulya obubi bw’abanya-Amoriti burhacihika oku muhiro». 17 Izûba lyabîrage lyamazika n’obudufu erhi bwamarumbâna, lola oku ecibêye c’omugi n’ecimole n’omuliro byàgera ekarhî ka zirya nyama mberange. 18 Olwo lusiku Nyamubâho àfundika endagâno boshi n’Abramu ederha, erhi: «Iburha lyâwe ndihîre eci cihugo, kurhenga oku lwîshi lw’e Mîsiri kuhika oku lwîshi lunene, lwo lwîshi lwa Efrata. 19 Cihugo c’aba Keniti, aba Keniziti, aba Kadimoniti, 20 aba Hititi, aba Periziti, aba Refayimi, 21 aba Hamoriti, abanya-Kanani, aba Girigashiti n’aba Yebuseni».

Okuburhwa kwa Ismaeli

1 Sarayi muka Abramu arhâlisag’imuhâ mwana. Cikwônene Sarayi ali agwerhe omuja-kazi wage w’e Mîsiri izîno lyage ye Hagari. 2 Sarayi, anacibwîra Abramu, erhi: «Lola, wekasinga obu Nyamubâho arhanyemereraga okuburha, j’emunda omuja-kazi wâni^p ali, nkaba hali amango ankacimbonera abana». Abramu ayumva izu lya Sarayi. 3 Ntyo, Abramu erhi ajira myâka ikumi ali omu cihugo c’e Kanani, mukâge Sarayi amuha Hagari, muja-kazi wage munyamisiri, amuha iba Abramu mpu amuyanke. 4 Naye, anacija emunda Hagari ali, arhôla izîmi. Nyamukazi kurhenga amango abonaga akola ali izîmi arhacilolaga nn’omumwabo nka muntu. 5 Sarayi anacibwîra Abramu, erhi: «We orhumire njakwo aka kagayo! Nayansire omuja-kazi wâni nakufumbikaye, na kurhenga amango abonaga akola ali izîmi, niono ntacibonwa nka muntu omu masu gage. Nyamuzinda yêne arhufunge rhwembi!». 6 Abramu abwîra Sarayi, erhi: «Omuja-kazi wâwe omu maboko gâwe anali, wene omujirire oku onasîmire». Abwo Sarayi akaz’ilibuza owabo kuhika owabo amuyaka. 7 Malahika wa Nyamubâho anacishimana Hagari hofi n’iriba liguma omu irûngu, lyo iriba liba oku burhambi bw’enjira y’e Shuru. 8 Amudôsa , erhi: «Hagari, muja-kazi wa Sarayi, ngahi warhenga na ngahi waja?». Hagari anacimushuza, erhi: «Naja nayâka nn’omumwirhu Sarayi». 9 Malahika wa Nyamubâho amubwîra, erhi: «Galuka , oshubire emwa nn’omumwinyu onakazimuyumva». 10 Malahika wa Nyamubâho amubwîra, èrhi: «Naluza bwenêne iburha lyâwe, lyaluga liyabirane okuganjwa». 11 Malahika wa Nyamubâho anacimubwîra, erhi: «W’oyo oli izîmi, waburha omwanarhabana, wayîsh’imuyirika izîno lya Ismaeli^q, bulya Nyamuzinda anayumvîrhe omulenge gwâwe. 12 Oyo mwana abà ndogomi nkali ya muntu, okuboko kwâge kwakâlikirwa abandi boshi n’okuboko kw’abandi boshi ye kwalikirwa. Ayimanga yêne omu masu ga bene wabo boshi.» 13 Hagari ayîrika Nyamubâho wamubonekeraga eri izîno: erhi: «we El Royi», kwo kuderha «We Nyamuzinda Obona», bulya gwarhi yêne, «Ka ye nshubir’ibona aha olya odwîrhe ambona?» 14 Co cirhuma eryo iriba liderhwa mpu iriba lya Lahayi-Royi, liba ekarhî ka Kadesi na Beredi. 15 Hagari anaciburhira Abramu omwanarhabana, naye Abramu àyirika mugala wa Hagari izîno lya Ismaeli. 16 Abramu ali akola agwerhe myâka makumi gali munani na ndarhu erhi Hagari amujira Ishe wa Ismaeli.

Endagâno n’okukembûlwa kwa Abrahamu

1 Abramu erhi ajira myâka makumi gali mwenda, Nyamubâho amubonekera amubwîra, erhi: «Nie El-Shadayi, Nyamuzinda Ogala-byoshi, olambagire embere zani onayôrhe mwimana. 2 Nafundika endagâno yani na nâwe, nakuluza bwenêne». 3 Abramu anacikumba bûbi, na Nyamuzinda amubwîra, erhi: 4 «Niono, endagâno yani nâwe yeyi: Wabà îshe w’amashanja manji manji. 5 Barhakanacikuderha Abramu, ci we kola Abrahamu, bulya nakujira îshe wa mashanja manji manji. 6 Nakuha iburha lirhali linyi, wabà îshe wa mashanja manji na bâmi banji bakurhengamwo. 7 Nafundika endagâno yani rhwembi, ekarhî kani n’iburha lyâwe enyuma zawe, n’obûko bwâwe enyuma zawe, kurhenga oku iburha kuja oku lidi, yabà ndagâno y’ensiku zoshi, kuderha nti mbe Nyamuzinda wâwe na Nyamuzinda w’iburha lyâwe enyuma zawe. 8 Nakuha w’oyo n’iburha lyâwe ecira cihugo oyubasiremwo, ecihugo ca Kanani coshi, caba cawe ensiku zoshi, nani nabà nie Nyamuzinda wâwe». 9 Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Woyo olange bwinja endagâno yani, woyo n’iburha lyâwe enyuma kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 10 Alaga endagâno yani mukwânîne mulange, ndagâno ekarhî kani na nâwe, kwo kuderha we n’iburha lyâwe enyuma zawe: Ngasi mwanarhabana w’omu nyumpa yawe yeshi akwânîne akembûlwe. 11 Mujire bammukembûle, kwo kuderha batwe ehishisha hy’obulume bwinyu, co cabà cimanyiso c’endagâno yani ekarhî kani na ninyu. 12 Ngasi mwanarhabana winyu, erhi akajira nsiku munani abusirwe, anakembûlwe, kurhenga oku iburha kuja oku lindi. Oyo anabà mwanarhabana waburhwa omu nyumpa yawe nisi erhi omwanarhabana waguliragwa ecigolo cirhali c’omu bûko bwâwe. 13 Oyo obusirwe omu nyumpa yawe, n’oyo wagulagwa nsaranga, kukwânîne bakembûlwe. Endagàno yani yashâkwa omu mubiri gwinyu nka ndagâno y’ensiku zoshi. 14 Orhali mukembûle, omulume barhatwiri ehishisha hy’oku bulume bwâge, oyôla kukwânîne akagwe omu bûko bwinyu, bulya arhakenziri endagâno yani». 15 Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Mukâwe Sarayi irhondo orhacihîraga okamuderha mpu ye Sarayi, ci izîno lyage ye kola waba Sara^r. 16 Namugisha nankuhe omwanarhabana wa kuli ye, namugisha abe nnina w’amashanja, anaburhe amashanja aburhe n’abâmi b’amashanja». 17 Abrahamu akumba bûbi, arhondêra asheka, erhi amacidesa yêne, erhi: «K’omwana akaciburhwa n’omushosi wa myâka igana, na Sara ogwerhe myâka makumi gali mwenda, ka anaciburha? 18 Abrahamu, erhi: «Ciru Ismael arhanarhang’ilama embere zâwe!» 19 Nyamuzinda ashuza, erhi: «Kwo binali, mukâwe Sara akuburhira omwanarhabana, wanamuyirika izìno lya Izaki, nafundika endagâno yani haguma naye, yabà ndagâno y’ensiku n’amango, kuderha nti mbe Nyamuzinda wage n’ow’obûko bwâge bwayisha enyuma zâge. 20 Oku biyêrekîre Ismaeli neci nkuyumvîrhe; naye mmugishire, namuha iburha, namujire aluge bwenêne, aburha baluzi ikumi na babirhi, namujira ishanja linene. 21 Ci kwônene endagâno yani, Izaki ye rhwayifundika rhweshi, mugala wâwe waburhwa na Sara mwâka irhondo nka gano mango». 22 Erhi ayusa ashambâla, Nyamuzinda asêzera Abrahamu. 23 Oku bundi Abrahamu anarhôla omugala Ismaeli, ngasi bandi banali ba maburhwa omu mwage, n’abandi bambali agulaga n’enfaranga, rhuderhe ngasi banali balume b’aha mwa Abrahamu boshi abakembûla ehishisha hy’obulume bwabo olwo lusiku lwonêne na kuhika ene nk’oku Nyamuzinda anamubwiraga. 24 Erhi Abrahamu akembùlwa erhi agwerhe myâka makumi gali mwenda na mwenda, anacikembûlwa ehishisha hy’obulume bwâge. 25 Omugala Ismaeli naye ali agwerhe myâka ikumi n’isharhu erhi akembûlwa ehishisha hy’obulume bwâge. 26 Olwo lusiku lwonênè, Abrahamu n’omugala Ismael, bakembûlwa. 27 Abalume b’aha mwage boshi, abana b’omu mulala gwâge, na ngasi bandi agulaga nfaranga embuga, boshi bakembûlwa kuguma naye.

Nnâmahanga ashub’ibonekera Abrahamu aha Mambri

1 Nyamubâho amubonekera aha murhi gwa Mambri erhi atamire aha luso lw’ecirâlo câge, amango g’idûrhu likali ly’omûshi. 2 Erhi alambûla amasu abona bantu basharhu bamuyimanzire aha burhambi. Erhi ababona arhenga aha luso lw’ecirâlo aja emunda bali, ahwera oku idaho. 3 Ababwîra, erhi: «Yagirwa Nnahamwirhu nkusengire, akaba ntonyire omu masu gâwe, orhageraga aha burhambi bwa mwambali wâwe buzira kuyimanga. 4 Baj’ilerha mishi masungunu mukalabe amagulu, munarhamûkire hali ogu murhi. 5 Naj’ilonza ecihimbi c’omugati murhûzemwo omurhima mubul’igenda, e kuli mwaja co canarhumaga mugera aha mwa mwambali winyu eco!». Banacishuza mpu: «Ojirage nk’okwo odesire». 6 Abrahamu anacibadukira omu cirâlo emunda Sara ali ambwîra, erhi: «Orhôle mirengo ishanrhu ya nshâno, obumbe onabajiriremwo orhugati. 7 Abrahamu akanya aja omu buso bwâge, arhôlamwo akanina k’omutwira kashushagire bwinja akaha omwambali, naye akanya aj’ikarheganya. 8 Ayisha adwîrhe amashanza, empyuhyu na kalya kanina anabâgaga, adekereza embere zabo; naye ayimanga hofi nabo aha idako ly’omurhi oku bakâlya. 9 Banacimudòsa, mpu: «Ngahi mukâwe Sara ali?» Abashuza, erhi: «Yoyo otamire omu cirâlo». 10 Olya w’ecigolo ederha, erhi: «Mwaka irhondo nashub’igera hano mwâwe kandi, n’ago mango, erhi mukâwe Sara agwerhe mugala». Sara akazâg’iyumviza aha luso lw’ecirâlo câli enyuma zâge. 11 Ci Abrahamu na Sara bali bakola bashosi ba myâka minji, na Sara ali amahwerwa arhacijâga omu mugongo. 12 Lero Sara acishesa, erhi: «K’aga mango nahwire nakaciyumva amasîma! N’ibanie oyula okola luvandagwa!». 13 Ci kwône Nyamubâho abwîra Abrahamu, erhi: «Cirhumire Sara asheka anaderha erhi: Ka kuburha nani nakaciburha nankola ncîberîre ntaye? 14 Ka hali ebirhangâzo byankayabira Nyakasane okujira? Mwaka irhondo nka gano mango, nashubira eno mwâwe na Sara aburha mugala.» 15 Sara acìhakanula, erhi: «Mâshi ntashesire», ali amayôboha, ci kwône amubwîra, erhi: «Neci washesire».

Abrahamu asengerera ab’e Sodomo

16 Balya balume banaciyimuka, bagenda, bàhika aha bàkalangìra Sodomo. Abrahamu àja alambagira boshi nabo mpu abaluse. 17 Nyamubâho àcîdôsa erhi: «Kurhi nafulikaga Abrahamu akantu ndâlire okujira, 18 n’obwo Abrahamu aba ishanja linene na lizibu n’agandi mashanja g’igulu goshi gagishwa muli ye? 19 Bulya nacîmwishozire nti arhegeke abana bâge n’enyumpa yage enyuma zâge mpu balange enjira ya Nyamubâho omu kujira ebishinganine^s n’ebilongîre»; na ntyo, Nyamubâho anajirira Abrahamu ebi amulaganyagya. 20 Ntyo, Nyamubâho anaciderha, erhi: «Omulenge gushobesire Sodoma na Gomora gurhali munyi! Ecâha cabo carhalusire. 21 Nkolaga nabunguluka ndole erhi nanga erhi neci bajizire ebira omulenge gubashobesire emunda ndi gumanyisize: nani ntacihabè». 22 Balya bantu barhenga halya bàja olunda lw’e Sodomo. Abrahamu erhi aciyimanzire embere za Nyamubâho. 23 Abrahamu ayegêra, ederha, erhi: «Kâli onakolaga waherêrekeza omushinganyanya^t haguma n’enkola-maligo?». 24 Kwankaba habonekana bantu bashinganyanya makumi arhanu mw’olwo lugo. Kâli onakolaga wabaherêrekeza? K’orhankababalira olwo lugo erhi abo bashinganyanya makumi arhanu galulimwo garhuma? 25 Nanga orhankajira ntyo! Okuherêrekeza omushinganyanya haguma n’enkola-maligo, okugeza omushinganyanya cikembe ciguma n’omunyabyâha. Nanga nta mango. K’omutwî w’emmanja w’igulu lyoshi arhakacitwa mmanja?» 26 Nyamubâho anacishuza, erhi: «Nkashigâna e Sodomo bantu makumi arhanu bashinganyanya omu lugo, nanababalira ecishagala coshi bo barhuma» 27 Abrahamu ashub’iderha, erhi: «Ciru nkabâ katulo na luvû, nashub’icìshomya okushambâza Nnahamwirhu. 28 Hali amango omu bashinganya makumi arhanu hankabula barhanu: Ka wanahana ecishagala coshi erhi abo barhanu bo barhumire?» Nyamubâho amushuza, erhi: «Nanga, erhi hankabâ bashinganyanya makumi ani na barhanu, ntankaciluhana». 29 Abrahamu ashubirira, erhi: «Nkaba hanayîsh’ibonekana makumi ani gone». Nyamubâho amushuza, erhi; «Ntakujire erhi ago makumi ani garhuma». 30 Abrahamu, erhi: «Nnawirhu arhabâga burhe, nshub’iderha; nkaba hanaciboneka makumi asharhu». Naye, erhi ntaluhane hakabonekana ago asharhu. 31 Ayushûla, erhi; «Nashub’icîshomya okushambâza Nnawirhu: Nkaba hanaciboneka makumi abirhi». Nyamubâho amushuza, erhi; «Ntacishâbe erhi ago makumi abirhi go garhuma». 32 Abrahamu, erhi: «Nnawirhu arhabâga burhe, nderhe ecinwa cizinda: Nkaba hankaciboneka ikumi lyone»; Nyamubâho amushuza, erhi: «Ntacihane erhi eryo ikumi lyo lirhumire» 33 Nyamubâho erhi ays’ishambâza Abrahamu, agenda, naye Abrahamu ashubira emwage.

Okushâbwa kwa Sodomo

1 Erhi balya bamalahika babirhi bahika aha Sodomo càjingwè, Loti ali abwarhire aha muhango gw’olugo. Erhi Loti ababona ayimuka, akanya aj’ibayankirira, ahwera oku idaho. 2 Aderha, erhi: «Mmuhûnyire mâshi banawirhu muyîshe muyandagalire emwa mwambali winyu muj’ihandayo, mugeze amîshi oku magulu, n’irhondo sezi mwanahira njira», ci bôhe bashuza, mpu: «Nanga, rhwalâla muno ngo». 3 Ci kwône abayinginga bwenêne kuhika bayemêra okuja emwage n’okuja omu nyumpa. Abarheganyiza ebiryo, abayokera omugati gurhalimwo lwango^u, banacilya. 4 Oku barhacigwîshira, enyumpa yoshi yagorhwa n’abalume b’omu lugo, bantu b’e Sodomo, kurhenga oku misole kuhika oku bashosi, olubaga lwoshi buzira kusiga ndi nyuma. 5 Bayakûza Loti banacimudôsa, mpu: «Ngahi bali balya bantu bajìire hanola mwâwe buno budufu? Orhuhe bo rhubalâlane». 6 Loti ahuluka aja emunda bali emuhanda, anayigal a olumvi enyuma zâge. 7 Anacibabwîra, erhi: «Bene wirhu, mwe mukasinga, mumanye mwankakola amabî! 8 Yumvi mmubwire, ngwerhe banyere babirhi barhasag’imanya balume, nnammulerherabo: mubajire oku mubwîne kwinja, ci abola bantu mumanye mwankaderha mpu mwabahumakwo, bulya mwo bajire omu cihoho c’enyumpa yani». 9 Ci bahuza, mpu: «Orhenge aho! Azind’iyisha ali mubunga, yoyo wamacijiraga mutwî wamanja! Waba we rhujira kubi kubalusha». Bacirhunika kuli Loti bwenêne; bamuyishakwo bakola bapamula olumvi. 10 Ci balya balume bombi, banacirîka okuboko, bakululira Loti aha burhambi bwabo, omu nyumpa, banahamika olumvi. 11 Bahunika balya bantu kw’olumbwibwi aha luso, kurhenga oku murho kuhika oku mukulu, bayabirwa ciru n’okubona omuhango. 12 Balya bantu babirhi banacibwîra Loti, mpu: «Ka hali bandi bene winyu ojira enola munda? Bagala bâwe, ngasi bene winyu bali munola lugo boshi obarhenze hanola. 13 Rhukola rhwashâba luno lugo, bulya omulenge kuli abala bantu emwa Nyamubâho gwarhalusire, na Nyamubâho anarhurhumire mpu rhubamalire». 14 Loti akanya aj’ibwîra abakwi bakazagisheba abâli, erhi: «Yimuki murhenge muli cino cihugo bulya Nyamuzinda alâlire okucishâba; ci abakwi bamaya mpu kuhalîza. 15 Erhi kuba mucêracêra, bamalahika banacisêza Loti, mpu: «Yimuka orhôle mukâwe n’aba bâli bâwe bali ahala bombi, ogende lyo orhag’igwa omu buhane Nyamubâho ahanamwo bino bishagala. 16 Mpu acizindoloka, balya balume babirhi bamugwarhira oku kuboko ant mukâge n’abâli oku banali babirhi, bulya Nyamuzinda ali alonzize okubacinga. Bamuhulusa banamulekera emuhanda gw’olugo. 17 Oku bamuhêka e muhanda, muguma muh balya bamalahika amubwîra, erhi: «Kanya oyake duba duba, ocize omûka gwâwe, orhakabaganaga enyuma orhanayimangaga ngahi omu kabanda ci oyakire oku ntôndo lyo olek’ihêkwa omu nsanyâ». 18 Loti abashuza, erhi: «Nanga, Nnahamwirhu. 19 Mwambali wâwe arhonyire omu masu gâwe, wananyeresire olukogo lwâwe ene ofungira omûka gwâni. Ci kwône, ntankayakira oku ntôndo, mpike n’obwo buhanya burhantindakwo, obone namafâ».

Obûko bwa bene Mowabu n’obwa bene Amoni

20 Lola lula lugo luli hofi; omuntu anayakiramwo, lurhali lunganaci. Oleke nyakiremwo; luligi lunganaci? Lyoki nankalobôka». 21 Naye amushuza, erhi: «Nkubêrire kandi olwo lukogo, ntacishâbe olwo lugo odesire». 22 Kanyagya oyakiremwo bulya ntâco najira orhanacihikamwo.» Co carhumire bayîrika olwo lugo izìno lya Sowari. 23 Erhi izûba likola lyashoshôka, Loti ahika omu Sowari. 24 Oku bundi Nyamubâho anacirhogeza enshâno y’ecibiriti n’omuliro kuli Sodomo na kuli Gomora. 25 Anacishâba ebyo bishagala n’olubanda lwoshi, haguma n’abantu balimwo na ngasi hyasi hy’oku idaho. 26 Muka Loti mpu akabagana enyuma, ashuba cirundo ca munyu. 27 Abrahamu azûka sêzisêzi aja halya ayimangaga embere za Nyamuzinda. 28 Alâba Sodomo na Gomora n’akabanda koshi, alangîra omugî gwatumbûka omu cihugo nka mugî gw’omu cibêye. 29 Ntyo ago mango, Nyamuzinda ashâbaga ebishagala by’omu kabanda, akengêra Abrahamu, akûla Loti muli obwo buhanya, erhi akola ashanda ebishagala Loti ayubakagamwo. Obûko bwa bene Mowabu n’obwa bene Amoni. 30 Loti arhenga e Sowari, agend’iyûbaka oku ntôndo bone abâli bombi^v, bulya ali ayobohire okubêra e Sowari. Banacigend’ibêra omu lukunda bon’abâli bombi. 31 Omwali mukulu anacibwîra omurho, erhi: «Larha oyula okola mushosi anta mulume wankaja emunda rhuli nk’oku banajira omu igulu lyoshi. 32 Oyîshe rhunywese Larha idivayi rhunalâle rhwe naye; ntyo larha rhwanamukûlakwo iburha.» 33 Banacinywesa îshe idivayi mw’obwo budufu, omunyere mukulu aj’igwîshira aha burhambi bw’îshe, arhamanyaga ciru amango azukaga. 34 Erhi buca, omunyere mukulu abwîra omulumuna, erhi: «Injo budufu nalâzire rhwe na larha; rhushub’imunywesa idivayi muli obu budufu, nâwe ogend’ilâla mwe naye, ntyo larha rhwamukulakwo iburha». 35 Banacinywesa îshe idivayi kandi obwo budufu, n’omunyere murho agend’igwîshira aha burhambi bwâge. Arhamanyaga amango agwishiraga ciru n’amango azûkaga. 36 Bâli ba Loti bombi banaciba izîmi, erhi n’izîmi liri ly’îshe. 37 Omukulu aburha murhabana, anacimuyirika erya Mowabu^w, ye shakulûza wa bene Mowabu. 38 Omurho naye aburha murhabana, amuyirika erya Beni-Ami^x, ye shakulûza wa bene Amoni.

Abrahamu aha Gerari

1 Abrahamu arhenga eyo munda aja omu cihugo ca Nêgebu, ayûbaka ekarhî ka Kadesi na Shuru. Abêra aha Gerari. 2 Abrahamu, omu kuderha mukâge Sara, ayisha, erhi: «Mwali wirhu oyo», lero Abimeleki mwâmi w’e Gerari arhumiza mpu bamugwarhire Sara. 3 Ci kwône Nyamuzinda abonekera Abimelekî omu bilôrho budufu amubwîra, erhi: «Wafâ kuli oyu mukazi oyansire, bulya ali mukazi ogwerhe iba». 4 Abimelekî, arhâli acimuyegêra, kwo kuderhaga, erhi: «Muhânyi, ka wayirha n’abêru kwêru?. 5 Kàli Abrahamu yêne wambwiraga, erhi mwali wirhu oyu, na nyamukazi naye yêne ederha erhi mushinja wirhu oyu? Nakujizire n’obushinganyanya bw’omurhima n’obw’ amaboko garhalikwo izabyo». 6 Nyamuzinda anacimubwîra kandi omu bilôrho, erhi: «Nani mmanyire bwinja oku wajiraga okwôla n’omurhima gw’obushinganyanya na kandi niene nakucîkaga nti olek’ingayisa n’ecâha; co carhumire ntaziga wamuhumakwo. 7 Na bunôla, ogalulage muka oyu mulume: aba mulêbi akânakusengerera mpu lyo olama. Ci akaba orhamugalwiri, onamanye oku kufa wanafa, we n’aba aha mwâwe boshi.» 8 Abimelekî azûkiriza sêzisêzi ahamagala abambali boshi, abarhondêreza ebyôla byoshi anabwiragwa, nabo barhungwa n’obwôba bunene. 9 Oku bundi Abimelekî ahamagala Abrahamu amudòsa, erhi: «Kurhi oku warhujizire? Kubi kuci nakujirire obûla walonza okumbarhuza ecâha cingan’aha nie n’ab’oku bwâmi bwâni? Wankolîre ebirhakolwa.» 10 Abimelekî ashub’idôsa Abrahamu, erhi: «Bici wali ogererize ene ojira ntyôla?» 11 Abrahamu ashuza, erhi: «Nakazâg’iderha omu murhima gwâni nti okurhàrhindira okurhînya Nyamuzinda kurhankaboneka mw’eci cihugo: banyirha kw’oyu mukazi. 12 Ci kwône kandi anali mwali wirhu, aburhwa na larha ci arhaburhwa na nyâma, ahindusirage mukanie. 13 Na kandi, amango Nyamuzinda antegekaga mpu nje nazungula kuli n’enyumpa ya larha, nabwîra nyamukazi, nti: «Alaga oku wantabâlamwo: ngasi aha rhwakahika hoshi oderhe oku ndi mushinja winyu.» 14 Abimelekî arhôla oku bintu bishwekwa, ebinyinyi n’ebinenene, oku bajà n’oku bajâkazi bâge aha Abrahamu anamugalulira mukâge Sara. 15 Abimelekî anamubwîra, erhi: «Lola ecihugo cani, eci cilambûle embere zâwe, oyubake aha onalonzize!» 16 Abwîra Sara, erhi: «Obwîne oku mpire mushinja winyu bikoroti cihumbi bya nfaranga. okwôla kwakukûla enshonyi embere z’aba muli mweshi, na ntyo, nta mwenda gwinyu nsigiremwo. 17 Abrahamu asengerera Abimelekî emunda Nyamuzinda ali, naye Nyamuzinda afumya Abimelekî, mpu muka Abimelekî n’abaja-kazi bâge lyo babona abana^y. 18 Nyamuzinda aliamazanganya abakazi b’aha mwa Abimelekî boshi n’owal’irhumire, ali Sara, muka Abrahamu.

Okuburhwa kwa Izaki

1 Nnâmahanga ayîsh’irhangula Sara, nk’oku anaderhaga; anamujirira nk’oku amulaganyagya. 2 Sara arhôla izîmi, aburhira Abrahamu omwanarhabana omu bushosi bwâge, omu mango Nyamuzinda anali atwire. 3 Abrahamu ayîrika omwana Sara amuburhiraga izîno lya Izaki (Cishesa) nka kulya Nyamuzinda anarhegekaga. 4 Abrahamu akembûla omugala Izaki enyuma lya nsiku munani abusirwe, nk’oku Nyamuzinda anamurhegekaga. 5 Abrahamu ali akola agwerhe myâka igana erhi omugala Izaki aburhwa. 6 Sara anaciderha, erhi: «Nyamuzinda amanpa cishesa, ngasi boshi abayumva ogu mwanzi kushesa nabashesa». 7 Ashub’iderha, erhi: «Ndi wankabwizire Abrahamu oku Sara ankaciyonsize abana! bulya niono namaha obushosi bwâge omwana».

Hagari na Ismaeli bàkagwa

8 Omwana akula ananena amonka, Abrahamu ajirisa olusiku lukulu, olusiku banenesagya Izaki amonka. 9 Lero Sara alangira olya mwanarhabana omunya-Mîsiri Hagari aburhiraga Abrahamu adwîrhe ashârha boshi n’omugala Izaki. 10 Abwîra Abrahamu, erhi: «Ohuluse oyu mukazi boshi n’omugala, kurhakwanini omwana w’omuja-kazi ayime bo na mugala wâni Izaki.» 11 Ako kanwa kababaza bwenêne Abrahamu kuli oyo mugala, 12 ci kwône Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Omanye orhabâga burhe erhi oyo mwana w’omuja-kazi wâwe orhuma, ngasi oku Sara akanakuhûna onakuyemere bulyala Izaki lyo iburha lyahêka izîno lyâwe ensiku zoshi. 13 Ci oyu mwana w’omuja-kazi naye namujiramwo ishanja, bulya naye ali mugala wâwe. 14 Abrahamu azûka sêzisêzi, arhôla omugati n’ehibindi hy’amîshi ashanira Hagari, ahira omugala aha lurhugo, abahulusa. Nyamukazi aja ahabuka omu irûngu lya Bersheba. 15 Erhi amîshi gali omu hibindi gamuhwera akweba omwana wage omu hishaka 16 aj’ibwarhala aha akalangira ishaka, nka aha omuntu ankalasha omwampi. Bulya kwo akazâg’iderha emurhima, erhi: «Ntalonza mbone oku oyu mwana afâ.» Atamala erya burhambi, arhondêra ayâma analaka. 17 Nyamuzinda ayumva omulenge gw’omwana erhi anali empingu, malahika wa Nyamuzinda ahamagala Hagari amubwîra, erhi: «Kurhi wabire Hagari? Orhôbohaga bulya Nyamuzinda ayumvîrhe olujamu lw’omwana aho ali. 18 Yimuka, ogwarhe omwana bwinja bulya namujira lubaga lunene. 19 Nyamuzinda arhenza olubwibwi omu masu ga Hagari, alangira iriba. Akanya aj’idôma abumba ehibindi, anaciywesa omugala. 20 Nyamuzinda ayôrha ali boshi n’olya mwana, akula, anabèra omu irûngu, àbâ nfôla miherho. 21 Ayûbaka omu irûngu lya Parani, na nnina aj’imushebera omukazi Munya-Mîsiri.

Abrahamu bo na Abimeleki aha Bersheba

22 Muli ago mango, Abimeleki ayisha boshi na Pikoli, murhambo w’abalwi bâge, abwîra Abrahamu, erhi: «Nyamuzinda ali haguma nâwe muli ebi odwîrhe wajira byoshi. 23 Ocigashage buno oku izîno lya Nyamuzinda, oku orhakandenganya nie n’abana bâni n’abinjikulu bàni; n’oku emunda ndi n’emunda ciri eci cihugo wayishagamwo nka cigolo, walanga obwîra buli nk’obùla nkujirakwo.» 24 Abrahamu ashuza, erhi: «Neci ncîgashire kwo». 25 Naye Abrahamu atumuza Abimeleki iriba lyage ly’amîshi bambali ba Abimeleki bamunyagaga. 26 Abimeleki ashuza, erhi: «Ntamanyiri ndi wankajizire ntyo: nâwe wene orhasag’imbwîra akantu kuli ebyo, nani niene ene bwo burhanzi nkumanya.» 27 Abrahamu arhôla omu bintu byâge , ebinyînyî n’ebinene abiha Abimeleki na bombi oku bali babirhi bajira endagâno. 28 Abrahamu arhôla bibuzi nda by’omu buso bwâge abihira hago hago. 29 Abimeleki amudôsa, erhi: «Ebyo bibuzi nda ohizire hago hago, bici byajira aho?» 30 Amushuza, erhi: «Kuderha nti oyemere okurhôla ebira bibuzi nda by’omu maboko gani, bibe buhamirizi oku nie nanahûmbaga eryo iriba. 31 Co cirhuma ahôla haderhwa Bersheba, kulya kuba ahôla ho bombi bacîgashiraga. 32 Erhi babà bamafundika endagâno aha Bersheba, Abimeleki ayimuka boshi na Pikoli, murhambo w’engabo n’abalwi bâge, ashubira omu cihugo c’Abafilistini. 33 Abrahamu agwika omurhi gw’etamarisi ahôla Bersheba anashengeraho izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’ensiku n’amango. 34 Abrahamu ashinga myâka erhali minyi omu cihugo c’Abafilistini.

Abrahamu alikola ahâna ommwana enterekêro byayerekana oku arhînya Nyamuzinda. Yene ashubimuhanza

1 Enyuma z’aho, Nyamuzinda arhangula^z Abrahamu, amubwîra, erhi: «Abrahamu ! Abrahamu! » Naye ashuza, erhi: «Ho ndi hano. » 2 Nyamuzinda anacimubwîra, erhi: «Oyanke mugala wâwe cûsha, oyôla orhonya, Izaki, omujâne omu cihugo c’e Moriya, n’eyo munda, omuhâne nterekêro ya kusingonoka. 3 Abrahamu azûka sêzisêzi arheganya endogomi yâge na bambali babirhi n’omugala Izaki. Abeza enshâli z’enterekêro, bàhira njira bàja erya munda Nyamuzinda amubwîraga. 4 Oku lusiku lwa kasharhu, Abrahamu agalamira, alangîra erya ntôndo ci erhi enaciri kuli. 5 Abrahamu anacibwîra abambali erhi mubêrage aha mweshi n’eyi ndogomi, nani rhwe n’oyu mwana, rhwahika hala, rhwaharâmya rhunashub’iyandagalira emunda muli. 6 Abrahamu ayanka enshâli z’enterekêro azibarhuza omugala Izaki, naye yêne afumbarha omuliro n’akêre, banagenda bombi. 7 Izaki anacidôsa îshe Abrahamu, erhi: «Larha!» Naye ashuza erhi: «Kurhi mwana wâni?» Izaki, erhi: «Omuliro ogu rhudwîrhe, n’ensháli z’enterekêro , ci ngahi omwanabuzi rhwagend’irherekêra ali?» 8 Abrahamu ashuza, erhi: «Nyamuzinda yêne abona aha arhenza omwanabuzi w’enterekêro, mwana wâni». Banacigenda bombi oku bali babirhi. 9 Erhi bahika aho Nyamuzinda amulangûlaga, Abrahamu ayûbaka oluhêrero, arherekeza enshâli, aziriringa omugala Izaki, amulambika oku luhêrero oku nyanya ly’enshâli. 10 Abrahamu alambûla okuboko arhôla akêre mpu akolaga abâga omugala. 11 Ci kwône Malahika wa Nyakasane anacimuyakûza kurhenga empingu, erhi: «Abrahamu! Abrahamu!» Abrahamu, erhi: «Ho ndi hano!» 12 Malahika amubwîra, erhi: «Leka, orhalambûlire omwana kwo okuboko! Orhanamujiraga kubi kuci! Namamanyaga oku kurhînya orhînya Nyamuzinda: orhandahirire mugala wâwe, mugala wâwe cûsha». 13 13 Abrahamu, alangira engandabuzi ehangarhine amahembe omu ishaka; Abrahamu aj’irhôla erya ngandabuzi ayirherekêra nterekêro ya kusingonoka ahâli h’omugala. 14 Abrahamu ayîrika aho hantu izîno lya «Nyamuzinda yêne abona ebyo», ciru na kuhika ene kwo bacihaderha mpu «Oku ntôndo Nyamuzinda yêne abona ebyo». 15 Malahika wa Nyamubâho ashub’ihamagala Abrahamu obwa kabirhi kurhenga empingu, 16 17 nkolaga nakuyunjuza migisho, iburha lyâwe naliluza nka nyenyêzi z’oku nkuba na nka mushenyi gw’omu nyanja n’eryo iburha lyâwe lyakâhima omuhango gw’abashombanyi balyo. 18 Amashanja goshi g’igulu gagishwa erhi iburha lyâwe lirhuma bulya wanyumvirhize. 19 Abrahamu ashubira emunda abambali bali. Bayimuka , bashubira boshi emwabo e Bersheba. Abrahamu agend’iyûbaka e Bersheba.

Iburha lya Nahori

20 Enyuma z’aho, babwîra Abrahamu oku Milka naye aburhîre omulumuna Nahori abarhabana. 21 Olubere ye Uzi, na Buzi amulonda, ahebakwo na Kemweli, îshe wa Aramu. 22 Kandi Kesedi, Hazo, Pilidashi, Yidilafu na Betweli. 23 Betweli aburha Rebeka; bo bana munani Milka aburhîre Nahori, mulumuna wa Abrahamu. 24 Ali agwerhe omukazi w’omuherula, izîno lyâge ye Reuma, naye amuburhira abana: Tebahi, Gahama, Tahasha na Mahaka.

Oluvumbu lwa bashakulûza

1 Emyâka Sara alamire liri igana na makumi abirhi na nda, 2 afìra aha Kiriyati-Arba , ho haligi aha Hebroni, omu cihugo c’e Kanani. Abrahamu ayisha ali oku bufire bwa Sara. 3 Abrahamu ayimanga embere z’omugogo gwâge, abwîra bene Heti, erhi: 4 «Eno mwinyu, ndi yo mubunga nanciri cigolo. Mumpe nani oluvumbu ntenze oyu muntu wâni mmubishemwo. » 5 Bene Heti bashuza Abrahamu, mpu: 6 «Yagirwa orhuyumve nirhu! Woyo ekarhî kirhu, oliyo muluzi wa Nyamuzinda, ocishoge nguma omu nshinda zirhu, obishemwo omuntu wâwe, ntaye wankakulahirira enshinda wabishamwo mukâwe.» 7 Abrahamu ayimanga ayunama embere z’olubaga lw’ecihugo ca bene Heti, 8 abashambàlira ntya, erhi: «Akaba muyemire ogu mugogo gwâni guntengekwo ngubîshe, munyumve munansengerere emwa Efroni, mugala wa Sohari, 9 andekere olukunda lwa Makipela.luba lwâge lunali oku irhwerhwe ly’ishwa lyage. Alumpe namuguliralwo lwoshi ernbere ziyu,lube luvumbu lwâni.» 10 Ago mango Efroni ali àbwarhire ekarhî ka bene Heti; Efroni, Muhititi ashuza Abrahamu embere za bene Héti «boshi n’embere z’abakazâg’itwa ec’olusoso n’okuja omu lugo, 11 erhi: «Nanga, nnahamwirhu onyumve erhi kwo. Nkuhire eryo ishwa, nkuhîre n’olwo lukunda lilimwo, nkugabirelyo omu masu g’abana b’ekà. Obishemwo omuntu wâwe.» 12 Abrahamu ayunama embere z’olubaga lw’eco cihugo. 13 Abwîra Efroni embere z’olubaga lw’eco cihugo, erhi: «Orhang’iyumva erhi kwo! Mpânyire engulo y’eryo ishwa, oyiyemere nani, na ntyo nanabishamwo omuntu wâni.» 14 Efroni ashuza Abrahamu, erhi: 15 Nnahamwirhu, onyumve erhi kwo: ishwa lya magana ani ga sikeli za nsaranga cirigi cici eco kuli rhwe rhwembi? Obîshe omuntu wâwe. 16 Abrahamu ayemera Efroni, Abrahamu agerera Efroni zirya nfaranga anaderhaga embere za bene Heti, galya magana ani g’esikeli z’enfaranga; go magerha gali garhonyire emwa abarhunzi. 17 Ntyo ishwa lya Efroni liba aha Makipela, ishiriza lya Mambri, ishwa n’olukunda lulirimwo, haguma n’emirhi yalirimwo kuhebakwo n’olubibi lwalyo, 18 byoshi byashuba bya Abrahamu omu masu ga bene Heti boshi n’embere za ngasi boshi banakazâg’itwa ec’olusò n’okuja omu lugo. 19 Oku bundi, Abrahamu abisha mukâge Sara omu lwâla lwa Makipela ishiriza lya Mambri omu Hebroni, cihugo ca Kanani. 20 Ntyo kwo Abrahamu abonaga ishwa n’olukunda lwalibagamwo emwa bene Heti; lwashuba luvumbu lwâge.

Obuhya bwa Izaki

1 Abrahamu ali akola mushosi wa myâka minji, Nyamubâho ali erhi amuhîre omugisho muli ngasi kantu. 2 Abrahamu abwîra omwambali, mugula wâge omu bambali, ye wanakazâg’ilanga ebyâge byoshi, erhi: «Ohebe okuboko kwâwe idako ly’olurhungu lwâni^a, 3 nakulahiriza oku îzino lya Nyamubâho Nyamuzinda w’empingu n’igulu, oku orhalongeze mugala wâni omukazi omu banyere b’Anya-Kanani nyubasire ekarhî kabo. 4 Ci kwônene, yo waja emwirhu, omu mulala gwirhu, mwo wacîshoga omukazi washebera mugala wâni Izaki.» 5 Omwambali anacimubwîra, erhi: «Haligi amango nyamukazi ankalahira mpu arhankulikire mwo cino cihugo, k’ago mango nanagalula mugala wâwe emunda warhengaga?» 6 Abrahamu amushuza, erhi: «Nanga, orhahîraga okashubiza mugala wâni eyo munda. 7 Nyamubâho, Nyamuzinda w’empingu, Nyamuzinda w’igulu yenene wantenzagya omu nyumpa ya larha, n’omu cihugo ca bene wirhu, yêne ye wanshambâzagya anandaganya n’endahiro oku eci cihugo aciha iburha lyani. Yene arhuma malahikla wâge embere zâwe, lyo abonera mugala wâni omukazi eyo munda. 8 Akaba oyo mukazi arhalonzizi okukushimba, orhacife n’ecihango, ci orhahîraga okashubiza mugala wâni eyo munda». 9 Oku bundi omwambali ahira okuboko oku cibero ca nnawabo Abrahamu, anacigashira olwo lubanja.

10 Nyamushizi anacirhôla ngamiya ikumi omu ngamiya za nnawabo, anagendana n’oku ngasi hinja nnawabo ali agwerhe, anacirikûla aja entambiz’e Aram-Naharayimu omu lugo lwa Nahoro. 11 Engamiya zâge azifukamya emuhanda gw’olugo, hofi n’iriba, càjingwè, gala mango abakazi banahuluka mpu bagend’idôma amîshi. 12 Anaciderha, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda wa nnawirhu Abrahamu, ongashânire ene, onayerekane oku kurhonya orhonya mwambali wâwe Abrahamu. 13 Niono nyimanzire hano iriba, na bali b’abantu ba mw’olu lugo, bakola bayîsh’idôma amîshi. 14 Omwananyere nakabwîra, nti: «Hengeka akabindi kâwe ompe nani nywe, akananshuza, erhi: Neci, nywaga onaleke nywese n’engamiya zawe, erhi ye mukazi wali obikîre mwambali wâwe Izaki, co cimanyiso namanyirakwo oku orhonyize nnawirhu.»

15 Oku arhaciyusa ederha, Rebeka, mwali wa Betweli, mwene Milka, muka Nahori, mulumuna wa Abrahamu ayisha n’akabindi oku cirhugo. 16 Oyo munyere ali mwinjinja, mwananyere mushugi, nta mulume walisag’imuyegêra, abungulukira aha iriba abumba akabindi kage anarherema. 17 Olya mushizi akanya aj’imurhangîra, amubwîra, erhi: «Mâshi, oleke nywe rhwishi rhutya kw’ago gali omu kabindi kâwe.» 18 Olya munyere anacishuza, erhi: «Nywaga, Yagirwa». Anaciyandagaliza dubaduba akabindi omu nfune mpu amunywese. 19 Erhi ayus’imunywesa, anaciderha, erhi: «Nkola naj’idômera n’engamiya zawe, kuhika zihâge». 20 Anacidubulira galya mishi duba duba omu ciranga ashubirira aha iriba mpu adôme , anadômera engamiya zoshi. 21 Olya mulume oku ahuluka, akaz’imusinza, erhi anadwîrhe acidôsa erhi nanga erhi neci Nyamubâho amuhisize.

22 Erhi engamiya ziyus’inywa, olya mulume arhôla ehigondo hy’amasholo hya buzirho bwaluhande luguma lw’esikeli, amuyambisahyo, anacirhôla na rhulinga rhubirhi rhwa masholo rhwa buzirho bwa sikeli ikumi amuyambisa rhwo ekuboko. 23 Anacimubwîra, erhi: «Oli mwali wa ndi? K’aha mwinyu, sho ankabona aha abantu bahanda?» 24 Ashuza, erhi: «Ndi mwali wa Betweli, mugala wa Milka mwene Nahori.» 25 Ashub’iderha, erhi: «Neci aha mwirhu bali ebyasi birhali binyi, hanaboneka n’ecirâlo.» 26 Oku bundi olya mulume afukama aharâmya Nyamubâho , 27 ederha, erhi: «Oyagirwe Nyakasane, Nyamuzinda wa nnawirhu Abrahamu, ôrharhinyirire okurhonya n’okulumehera nnahamwirhu. Nyamubâho yêne oyula onnongolîne kuhika aha mwa mwene wâbo nnahamwirhu.» 28 Olya mwananyere alibirha aj’ibwîra nnina ebyabire. 29 Rebeka âli agwerhe mushinja wabo, izîno lyage ye Labani, Labani anacilibirhira embuga emunda olya mulume ali, ebw’iriba. 30 Erhi aba amabona ehigondo n’orhulinga mwali wabo ali ayambirhe, n’erhi aba amayumva mwali wabo Rebeka ederha, erhi: «Kw’oyo mulume ambwizire ntyo», ago mango alibirhira emunda nyamulume ali, amushimana aciyimanzire aha burhambi bw’engamiya ah’iriba. 31 Anacimubwîra, erhi: «Yisha mugishwa wa Nyamubâho! Cici cirhumire obera embuga n’obwo narheganyize enyumpa n’ahantu engamiya zawe zabêra?». 32 Olya mulume akanya aj’ekà, Labani ashwekûla emizigo y’engamiya, anaziha ebyasi, analerha amîshi mpu oyo mulume boshi h’ababo bashukemwo amagulu.

33 Bamulerhera ebiryo mpu alye. Ci kwône ashuza, erhi: «Ntalya ntanaciderha akanwa kandwîrhe.» Labani ashuza, erhi; «Derhaga!» 34 Naye, erhi: «Niono ndi mwambali wa Abrahamu. 35 Nyamuzinda agishire nnawirhu; akola àbà mugale, àmuhîre ebintu bishwekwa, ebinyinyi n’ebinenene, enfaranga n’amasholo, abambali n’abambalikazi, engamiya n’endogomi. 36 Sara, muka nnawirhu, Abrahamu, omu bugikulu bwâge, amuburhira omwanarhabana, n’oyo mwanarhabana ye afumbisire ebyâge byoshi. 37 Nnawirhu andahirize, erhi: «Irhondo orhahiraga okarhôlera mugala wâni omukazi omu banyere ba-nya-Kanani, muli cino cihugo rhuyubasiremwo. 38 Akaba orhajiri omu nyumpa ya larha, omu bûko bwirhu okugend’ilogezamwo omukazi waha mugala wâni, erhi wamanahera!» 39 Nabwizire nnawirhu, nti: «Hall amango oyo mukazi ankalahira bwankulikira». 40 Naye anshuza, erhi: «Nyamuzinda nyôrha ngenda embere zâge, akurhumira malahikla wâge akuluse akuhisakwo ehi walonza, ly’obonera mugala wâni omukazi w’omu bûko bwirhu n’omu nyumpa ya larha. 41 Wafuma ecihango erhi wankahika omu bûko bwirhu, bakanakuyima omukazi, ecihango cirhacikuyirhe. 42 Ene mpika aha iriba naderha, nti: Nyamubâho Nyamuzinda wa nnawirhu, wekasinga, oyerekane, akaba olonzize okuhisa eyi njira ndimo kw’ehi nshimbire. 43 Niono ndi hano iriba, omunyere wayîsh’al’idôma, nani nkamubwîra, nti: Nkuhûnyire ompe nani rhwishi rhusungunu rhw’omu kabindi kâwe, 44 akanashuza, erhi: wene onywage, nagend’idômera n’engamiya zawe, erhi ye mukazi Nyamubâho abîkire mwene nnawirhu. 45 Ntali nciyusa naderha ebyo binwa omu murhima gwâni, ene Rebeka ayisha n’akabindi kage oku cirhugo. Abungulukira ebw’iriba, anadôma. Namubwîra nti mpa nani nywe, wekasinga. 46 Ho na halya, akûla akabindi kage oku cirhugo, ederha, erhi: «Nywaga nagend’idômera n’engamiya zawe.» Nanywire, agal’inywesa n’engamiya zani. 4 47 Namudôsize, nti: Oli mwali wa ndi? Naye anshuza, erhi: «Ndi mwali wa Betweli, mulume Milka aburhiraga Nahori.» Oku bundi namuyambisa ehi higondo oku izûlu n’orhu rhulinga aha maboko. 48 Aho, nafukamiriza naharâmya Nyamubâho, Nyamuzinda wa nnanwirhu Abrahamu, ye wali annongolîne omu njira nyinja mpu ntôlere omugala mwali wa muci wa nnahamwirhu. 49 Bunola akaba mulonzize okuyêreka nnahamwirhu oku mumusîmire munamurhonyize, mumbwire n’akaba nanga kandi mumbwire, lyo nyerekera ebwa kulyo erhi ebwa kumosho».

50 Labani bo na Betweli bashuza baderha, mpu: «Okûla emwa Nyamuzinda kurhenzire, rhurhankahash’ikushuza nti neci erhi nanga. 51 Rebeka oyo embere zâwe: rhôla ye omuhêke , aj’iba muka mwene nnawinyu nk’oku Nyamubâho anadesire.» 52 Erhi mwambali w’Abrahamu ayumva ebyo binwa, aharâmya embere za Nyamubâho. 53 Ayômola ebisikiyo by’ecûma n’eby’amasholo, ayomola n’emishangi, aha Rebeka. Aha na mushinja wabo boshi na nnina ebindi bikulo.

54 Oku bundi bàlya bànanywa bo n’ababo bàli boshi, banalâla halya. Sêzi erhi babà bamazûka, ederha, erhi: «Mundîke nshubire emwa nnawirhu.» 55 Mushinja wa Rebeka na nnina baderha, mpu: «Oyu munyere arhang’ibêra hano zindi nsiku nk’ibirhi erhi ikumi n’enyuma z’aho anagenda.» 56 Abashuza, erhi: «Murhacindegerezagya n’obwo Nyamubâho ampisizekwo ehi nalonzagya. Muleke ngende, nshubire emwa nnawirhu.» 57 Banaciderha, mpu: «Rhuhamagalage namunyere rhumudòse naye kurhi adesire». 58 Banacihamagala Rebeka bamudôsa, mpu: «K’olonzize okugenda mweshi n’oyu mulume?» Naye anacishuza, erhi: «Neci, nnonzize ngende.» 59 Okubundi, bahka omunyere wabo Rebeka mpu agende bo n’omulezi wage n’oyo mwambali w’Abrahamu na balya balume âli boshi. 60 Banacihà Rebeka obwanga, mpu: «Woyo mwali wirhu oyololoke ohinduke bihumbi n’ebihumbi n’iburha lyâwe lihime enyumpa z’abashombanyi balyo. 61 Rebeka ayimuka boshi n’abambali-kazi, bashonera oku ngamiya, bakulikira olya mulume. Mwambali w’Abrahamu arhôla Rebeka, bahira njira.

62 Ago mango Izaki âli ayishire omu irûngu ly’iriba lya Lahayi-Royi, bulya mwo ali ayubasire omu cihugo ca Nêgebu. 63 Izaki ahuluka mpu aje acigezageza ebwa mashwa càjingwè, erhi ayinamula amasu alangîra engamiya zayisha. 64 Rebeka naye mpu ayinamula amasu, alangîra Izaki, ashonôka oku ngamiya. 65 Adôsa olya murhumisi, erhi: «Ye ndi ola mulume wayisha alambagira omu ishwa anayerekîre eno munda rhuli? 66 Olya mushizi ashuza, erhi: «Ye nnahamwirhu oyo.» Namunyere arhôla ecitambara acîhundikira co. Olya mushizi ashambâlira Izaki oku agendaga kwoshi. 67 Izaki ahêka Rebeka omu cirâlo cali ca nnina Sara, ayanka Rebeka, amujira mukâge, anamurhonya. Na ntyo Izaki arhulûla, arhacilakaga olufù lwa nnina.

Abrahamu ayanka Ketura: iburha lya Ketura

1 Abrahamu ayanka owundi mukazi izìno lyage ye Ketura. 2 Nyamukazi anacimuburhira Zimurani, Yokisani, Medani, Madiyani, Yisibaki na Shuwahi. 3 Yokisani aburha Sheba, na Dedani. Nabo bene Dedani: Basurimi na Baletusimi na Baleumini. 4 Bene Madiyani bali: Eferi, Efa, Hanoki, Abida na Elda. Abo boshi bàli bagala ba Ketura.

Okufa kwa Abrahamu

5 Abrahamu àhâ Izaki ebyâge byoshi. 6 Abandi bagala akazâg’iburha oku baherula bâge, abaha eby’okucîrhabâla, na kandi, oku acizîne yêne, abarhuma kuli n’omugala Izaki, omu cihugo c’ebushoshokero. 7 Alaga emyâka y’akalamo k’Abrahamu: Alamire myâka igana na makumi gali nda n’irhanu. 8 Buzinda bw’aho, Abrahamu arhengamwo omûka, afa akola ali omu bushosi bwinja, afa akola mukulu, erhi amanayigurha ensiku, aja kuli bene wabo. 9 Abagala, Izaki na Ismaeli bamubisha omu lukunda lwa Makipela, omu ishwa lya Efroni, mwene Sohari, muhititi aha ishiriza ly’e Mambri. 10 Lyo ishwa Abrahamu aguliraga bene Heti. Mwo Abrahamu abishîrwe bo na mukâge Sara. 11 Erhi Abrahamu abà amafà, Nyamuzinda agisha omugala Izaki ayûbaka hofi n’iriba lya Lahayi-Royi. 12 Alaga iburha lya Ismaeli, mugala wa Abrahamu, ye waburhagwa n’omunya-misiri, Hagari, muja-kazi wa Sara. 13 Alaga amazìno ga bene Ismaeli omu kushimba amazîno n’okuburhwa kwabo: Enfula y’Ismaeli ye Nebayoti, alondwa na Kedari, Abudeli, Mibsamu, 14 Mishma, Duma, Masa, 15 Hadadi, Tema, Yeturi, Nafisheti na Kedma. 16 Bo bene Ismaeli abo, n’amazîno gabo nk’oku ebishagala n’ebihando byâbo binali, bo barhambo ikumi na babirhi b’emilala yâbo oku enali. 17 Alaga n’emyâka y’akalamo ka Ismaeli: igana na makumi asharhu na nda. Oku bundi arhengamwo omûka, afa, aja kuli bene wabo. 18 Ayûbaka kurhenga e Hawila kuja e Shuru, olunda lw’ebushoshokero bwa Mîsiri omu kuja e Asîriya. Ali ayubasire ishiriza lya bene wabo boshi.

III. Olwa Izaki n’olwa Yakobo

Okuburhwa kwa Ezau naYakobo

19 Alaga emyanzi ya Izaki mwene Abrahamu. Abrahamu aburha Izaki. 20 Izaki ali akola agwerhe myâka makumi ani erhi ayanka Rebeka mwali wa Betweli, Munyarameyo w’e Padani-Arami, mwali wabo Labani naye Muharameyo. 21 Izaki asengerera mukâge emwa Nyamubâho, erhi amaba ngumba, Nyamubâho amuyumva, mukâge Rebeka arhôla izîmi. 22 Abana bakazihukulana omu nda, lero aderha, erhi: «Akaba kwo biri ntya, bici omuntu alamakwo?» Akanya aj’idôsa Nyamubâho, 23 naye amushuza, erhi: «Mashanja abirhi gali omu nda yawe, mashanja abirhi g’omu nda yawe gagabanyika; mulala muguma gwahima ogwabo, omukulu ashiga omurho.» 24 Erhi amango gage g’okuburha gahika, lâba oku lyâli izîmi lya mahasha. 25 Owaburhagwa wa burhanzi, ali mudukula wa bishamvu ayunjwire byoyabyoya. Bamuyirika izîno lya Ezau. 26 Oku bandi omulumuna ahuluka, erhi okuboko kwâge kugwarhire Ezau oku kansisira. Bamuyirika izîno lya Yakobo. Izaki ali akola agwerhe myâka makumi gali ndarhu erhi baburhwa. 27 Abanarhabana bombi bakula; Ezau àba muhivi mukulu, wa kutwikanya omu malungu. Yakobo ali muntu mutûdu, akàbèra omu cirâlo. 28 Izaki arhonya Ezau bulya asimaga ensimba, Rebeka yehe Yakobo ye arhonyagya.

Ezau aguza ecikono c’okubà nfula

29 Mango maguma, Yakobo ayenda ibinda ly’enkôle, naye Ezau ashubûka ebwa kuhiva erhi anarhamire. 30 Lero Ezau anacibwîra Yakobo, erhi: «Leka nani mpuhekwo eryol’ibanda lidukula lidukula, bulya namahwa. -Co carhumire bamuderha mpu Edomi. 31 Yakobo amubwîra, erhi: Orhang’inguliza ecikono câwe c’okuba nfula. 32 Ezau ashuza, erhi: «Lola oku kufa kuno, ecikono c’okuba nfula, bici cacinkwânana?» 33 Yakobo ashubiza ederha, erhi: «Orhang’icîgasha embere zâni»; acîgasha, anaguliza Yakobo ecikono câge c’okuba nfula. 34 Oku bundi, Yakobo amuha oku mugati n’oku ibinda ly’enkôle, alya ananywa, ayimuka agenda. Ntyo kwo Ezau agayaguzagya ecikono c’okuba nfula.

Izaki e Gerari

1 Ecizombo canacizûka omu cihugo, kuleka cirya cizombo cirhanzi cabâga amango ga Abrahamu. Izaki aja e Gerari, emwa Abimeleki mwâmi w’Abafilistini. 2 Nyamubâho amubonekera amubwîra, erhi: Orhajâga e Mîsiri ci ogend’ibêra omu cihugo nakubwîra. 3 Obêre muli eco cihugo, nakugisha nanyorhe ndi haguma nâwe. Bulya we n’iburha lyâwe mwe naha ebi bihugo byoshi, nasêza n’erya ndagâno nafundikaga rhwe na sho Abrahamu. 4 Naluza iburha lyâwe nka nyenyêzi z’oku nkuba, naliha ebi bihugo byoshi n’amashanja goshi g’igulu gagishwa n’iburha lyâwe. 5 Kulya kuba Abrahamu ayumvîrhe izu lyani, akulikira ebi nalimurhegesire okukulikira, amarhegeko gani, ebinwa byâni, obulonza bwâni. 6 Ntyo kwo Izaki abêziremwo aha Gerari. 7 Abantu b’eyo munda bakamudôsa olwa mukâge, ashuza, erhi: «Mwali wirhu oyo.» Ayôboha okuderha, erhi: «Mukanie oyo», bâli bamuyirha erhi Rebeka orhuma bulya ali mwinja. 8 Erhi kugera mango garhali manyi, kwanaciba lusiku luguma, Abimeleki mwâmi w’Abafilistini erhi adwîrhe alolera omu kabonezo, alangira Izaki adwîrhe ashâsa mukâge Rebeka. 9 Abimeleki anacihamagala Izaki amubwîra, erhi: «Mâshi mukâwe oyu! Kurhi waciderhaga mpu mwali winyu?» Izaki ashuza, erhi: «Nakâcîdôsa nti nankanafakwo oyu mukazi». 10 Abimeleki ashubiza amudôsa, erhi: «Kurhi okwo warhujizirage obwo? Hindi hitya hajire omuntu w’omu lubaga lwirhu walala na mukâwe obone wamarhubarhuza obwo bubi!» 11 Lero Abimeleki ahâna eri irhegeko oku lubaga lwâge lwoshi, erhi: «Owahume kuli oyu mulume kandi erhi kuh mukâge, anafe.» 12 Izaki ahinga anarhwera muli ecôla cihugo n’ogwo mwâka ayeza kali igana, bulya Nyamubâho amamugisha. 13 Oyu muntu agala, agal’ahirhira okurhalusire. 14 Ali agwerhe maso maji n’ebintu bishwekwa binyinyi n’ebinênêne, na bashizi banji. Abafilistini bayagalwa.

Amaliba g’aha karhi k’e Gerari n’e Bersheba

15 Amaliba goshi bambali b’îshe bâli bamahumba amango îshe Abrahamu acihali, Abafilistini bagafuka bagabumba budaka. 16 Abimeleki abwîra Izaki, erhi: «Orhenge eno mwirhu, bulya wekola mugale kurhulusha.» 17 Izaki arhenga aho aj’ihanda omu kabanda ka Gerari, anaba ho acibêrera. 18 Izaki ashub’ija ahumba galya mahba bambali b’îshe Abrahamu bâli bahumbire, galya Abafilistini bafukaga erhi Abrahamu aba afire; agayîrika galya mazîno gonêne îshe ali agayirisire. 19 Bambali ba Izaki bahumba omu kabanda, bashangamwo iriba ly’amîshi gahulula. 20 Lero abangere b’e Gerari, barhondêra okulongôla n’abangere ba Izaki, ngasi baguma mpu: «Amishi gali girhu!» Izaki ayîrika iriba izìno lya Sitina. 21 Bahumba erindi iriba, ci kandi hashub’ibà akadali kuli lyo. 22 Lero arhenga aho, agend’ihumba erindi iriba, lero harhacibâga kadali kuliryo. Aliyirika izìno lya Reboboti, anaderha, erhi: «Nyamubâho amaja arbuha oluhya, rhukolaga rhwayololokeramwo eci cihugo». 23 Kurhenga aho asôkera e Bersheba. 24 Nyamubâho amubonekera mw’obwo budufu amubwîra, erhi: «Nie Nyamuzinda wa sho Abrahamu, orhayobohaga cici bulya ndi haguma nâwe. Nakugisha,nnanduze iburha lyâwe erhi mwambah wâni Abrahamu orhuma». 25 Ayûbaka oluhêrero aho, anayakuza izîno lya Nyamubâho. Ayûbaka ho enyumpa yage. Bambali ba Izaki bahumba ho iriba.

Okunywana na Abimeleki

26 Abimeleki arhenga e Gerari, ayîsh’imulamusa, ali boshi n’omwîra wage Ahuzati na Pikoli, ye murhambo w’omurhwe gwâge. 27 Izaki abadôsa, erhi: «Lero cici cimudwîrhe eno munda, mwe bantu munshomba, mwe mwanampuluisagya emwinyu». 28 Banacishuza, mpu: «Rhwajirage rhwabona oku neci Nyamubâho ali haguma nâwe, rhwanaderha obwo nti habe omwigasho aha karhî kâwe nirhu, rhunafundike endagâno haguma nâwe.» 29 Ocîgashe oku orharhujire kubi kuci, bulya rhurhakujiraga kubi, minja gone rhwakujirîre rhwanakuleka wagenda n’omurhûla. Woyu okola oli mugishwa wa Nyamubâho.» 30 Abajirira olusiku lukulu, bâlya bànanywa. 31 Erhi bazûka sêzi sêzi, ngasi muguma acîgasha embere z’owabo. Oku bundi, Izaki abasêzera, bagenda n’omurhûla. 32 Olwo lusiku lwonênè, bambali b’Izaki bayisha, bamubwîra omwanzi gw’iriba bakazagihûmba, baderha, mpu: «Rhwabwîne amîshi.» 33 Eryo iriba aliyirika izîno lya Sabe, co cinarhuma olwo lugo luderhwa Bersheba kuhika na buno.

Abakazi ba Ezau banya-Hititi

34 Erhi Ezau ahika myâka makumi ani, ayanka omukazi izîno lyage ye Yehudita, mwali wa Behori, muhititi, arhôla na Basimata, mwali wa Eloni naye muhititi. 35 Abo bakazi bajira Izaki bo na Rebeka mungo munji.

Yakobo ashamula omugisho gwa Ezau

1 Izaki ali amashosihala, n’amasu gage gali gakola mazamba, azinda erhi arhacibona. Lero ahamagala enfula yage Ezau, erhi: «Mwana wâni!» Naye, erhi: «Ho ndi hano.» 2 Ashubiza, ederha, erhi: «Lola oku niono nkola mushosi n’amango g’okufà kwâni ntagamanyiri. 3 Okanyagye orhôle emirasano yawe, emyampi yawe n’omuherho gwâwe, okanye oj’ihiva, onyirhire ensimba. 4 Onteganyizemwo birya biryo nsîma, oyîshe ondêrhere ndye, lyo omurhima gwâni gukugisha embere nfè.» 5 Kuziga erhi Rebeka adwîrhe ayumva oku Izaki ashambâla bo n’omugala Ezau. Ezau acîtuma omu lubala mpu agend’ihiva ensimba ayilerhere îshe. 6 Rebeka abwîra omugala Yakobo, erhi: «Namayumva sho abwîra mukulu wâwe Ezau, erhi: 7 «Ondêrhere ensimba, onteganyizemwo ebiryo binja, mbirye nnankugishe omu masu ga Nyamubâho embere nfè.» 8 Yumvagya mwana wâni, oyumve onajire nk’oku nakurhegeka. 9 Okanye oje omu buso, ondêrheremwo banahene babirhi binjinja, narheganyizamwo sho ebiryo binja, nk’oku anasîma. 10 Wayîsh’ibihêkera sho abirye, lyo akugisha embere afè.» 11 Yakobo abwîra nnina Rebeka, erhi: «Lola, mukulu wâni Ezau amaba wa bishamvu niehe ntagwerhi boya. 12 Hali amango Larha akampumakwo, mbe nka kushekera namushekeraga, obone bukola buhanya namacîlerhera ahâli h’omugisho.» 13 Nnina ashuza, erhi: «Obuhanya bube nie bujâkwo mwana wâni! Oyumve kwônene,onagend’innongeza abo banahene.» 14 Akanya aj’ibalonza ayisha abadwirhire nnina, naye nnina arheganyamwo ebiryo nk’oku îshe anasîma. 15 Rebeka ayanka emyambalo minjinja ya Ezau, ye mugala mukulu, erya akazâg’ibîkira omu nyumpa, ayiyambisa Yakobo ye mugala murho. 16 Ayanka oluhù lw’abanahene amubwikiramwo amaboko n’igosi. 17 Oku bundi zirya nyama ali amarheganya n’omugati, abiheba omu nfune z’omugala Yakobo. 18 Aja aha burhambi bw’îshe, aderha, erhi: «Larha!» Naye ashuza, erhi:«Niono. We ndi mwana wâni?» 19 Yakobo ashuza îshe, erhi: «Nie Ezau, nfula yawe, najizirage nk’oku wanantegekaga. Zûka otamale olyekwo bino nal’ihiva lyo omurhima gwâwe gungisha.» 20 Izaki abwîra Yakobo, erhi: «Mwana wâni wamarhôla duba wâni!» Naye ashuza, erhi: «Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe wangashanîre.» 21 Izaki abwîra Yakobo, erhi: «Yegera hano nkuhumekwo mwana wâni, nyumve erhi neci erhi nanga we mugala wâni Ezau.» 22 Yakobo ayegêra îshe Izaki, naye amumamarhakwo aderha, erhi: «Izu liri lya Yakobo, ci amaboko gali ga Ezau!» 23 Arhamumanyîriraga bulya amaboko gali ga bishamvu aka mukulu wage Ezau, anacimugisha. 24 Aderha, erhi: «Ka kwo binah we mugala wâni Ezau?» Naye ashuza, erhi: «Neci.» 25 Izaki ederha, erhi: «Mpâga ndye oku nsimba mugala wâni ahivaga lyo omurhima gwâni gumugisha.» Amuhêreza alya, amuhêreza n’idivayi anywa. 26 Ishe Izaki amubwîra, erhi: «Nyegêraga, onampôbere mwana wâni!» 27 Ayegera, ahôbera îshe, îshe ayisa obwehe bw’emyambalo yage. Amugisha ntyala: «Neci obwehe bwa mugala wâni, kwo buli nk’obwehe bw’ishwa liyêra, ishwa eri Nyamubâho agishire. 28 Nyamuzinda akushobôze olumè lw’oku nkuba, n’amashwa gashushagîre, engano nyinji n’idivayi linji. 29 Amashanja gakushige n’abantu b’emahanga bafukame embere zâwe. Obe murhambo wa bene winyu na bagala ba nyoko bafukame embere zâwe. Owakuhehêrere ahehêrewe, n’owakugishe anagishwe.» 30 Erhi Izaki ayusa okugisha Yakobo, naye Yakobo erhi amanahuluka omu mw’îshe Izaki, mukulu wage Ezau naye arhenga ebwa kuhiva. 31 Naye arheganya ebiryo binja abihêkera îshe. Amubwîra, erhi: «Larha, zûkaga olye kw’ebi mugala wâwe anal’ihiva, lyo omûka gwâwe gungisha». 32 Ishe Izaki amudôsa, erhi: «We ndi?» Naye ashuza, erhi: «Nie nfula yawe Ezau.» 33 Oku bundi Izaki arhemuka, ederha, erhi: «Aligi ndi olya wal’ihiva ensimba anayindêrhera? Nacimwikubagira nanalya, embere oyîshe; namugishire, anakolaga ayôrha âli mugishe.» 34 Erhi Ezau ayumva ebinwa by’îshe, ayâma bwenêne n’omungo munji, anacibwîra îshe, erhi: «Ongishe nani mâshi, larha!» 35 Izaki ashuza, erhi: «Mulumuna wâwe anayishir’inteba, arhôla omugisho gwâwe». 36 Ezau ashubiriza, erhi: «Ka kwenge bamuderha Yakobo, co cirhumire andenganya nieki kabirhi kabirhi? Arhanzir’inyanka ecikono c’okuba nfula, kandi yoyu wamantôla omugisho gwâni!» Ci ashubiza ederha, erhi: «Ci kwône màshi ka nieki nta mugisho wansigîze?» 37 Izaki aja omu kanwa ashuza, erhi: «Namujizire murhambo wâwe, namuhire bene wabo nti babe bambali, namuhîre engano n’amamvu mwandu. Bicigi nankacikujirira mwana wâni?» 38 Ezau anacidôsa îshe, erhi: «Ka mugisho muguma gwone ojira, mâshi larha? Mâshi ngisha nani, larha!» Izaki ahwekêra na Ezau arhondêra alaka. 39 Oku bundi, îshe Izaki ashuza ederha, erhi: «Woyo ekuli n’ebihugo biyera yo wayûbaka, kuli n’olume lurhoga oku nkuba. 40 Engôrho yawe yo yakubîke, wakakolera mwene winyu. Ci kwône amango wacîrûkûza, kurhibula warhibula omuzigo gwâwe gukuli aha lurhugo.» 41 Ezau ashombera Yakobo ogwo mugisho ahâbagwa n’îshe, acidôsa emurhima, erhi: «Amango g’emishibo ya larha gali hofi, go mango nayirha mulumuna wâni Yakobo.» 42 Erhi bamanyisa Rebeka ebyo binwa bya Ezau ye mugala mukulu, arhumiza Yakobo ye mugala murho, amubwîra, erhi: «Mukulu wâwe Ezau ahizire okucîhôla kuli we mpu akuyirhe. 43 Yumvagya mwana wâni, nkubwire: Okanye, oyakire emwa mwene wirhu Labani e Harani. 44 Obêre eyo haguma naye nsiku inga, kuhika mukulu wâwe atwike oburhe. 45 Kuhika oburhe bwa mukulu wâwe bukurhengekwo, kuhika ayibagire oku wamujirîre; ago mango nanarhuma bagend’ikulonza eyo munda. Cici cankarhuma namuheza mwembi omu lusiku luguma?».

Izaki àrhuma Yakobo emwa Labani

46 Rebeka anacibwîra Izaki, erhi: «Namayihikwa n’akalamo erhi bâli ba Heti barhuma. Erhi Yakobo ankayanka munyere muguma muli bâli ba Heti, muguma nk’abo, muguma omu banyere b’eci cihugo, k’okulama kwankacinkwanana?»

1 Izaki ahamagala Yakobo amugisha anamuha eri irhegeko, erhi: «Orhahîraga okayanka omukazi omu banyere b’e Kanani. 2 Yimuka oje e Padani Aramu emwa Betweli, îshe wa nyoko, ocishoge omukazi eyo munda omu banyere ba Labani, mushinja wabo nyoko. 3 Nyamuzinda akugishe, akuyololole, anakuluze obe ndêko y’amashanja. 4 Akuhe we n’iburha lyâwe, omugisho gwa Abrahamu lyo obona eci cihugo oyubasiremwo, cihugo Nyamuzinda ahâga Abrahamu.» 5 Izaki asêzera Yakobo. Yakobo alikûla, aja e Padani Aramu, emwa Labani, mwene Betweli wa Muharamiya, mushinja wabo Rebeka, nnina wa Yakobo na Ezau.

Ezau ayanka owundi mukazi

6 Ezau abona oku Izaki agishire Yakobo n’oku amurhumire e Padani Aramu mpu agend’iyankira yo omukazi, n’oku erhi akola amugisha, amuha eri irhegeko, erhi: «Orhahîraga okayanka omukazi omu banyere b’e Kanani.» 7 Na Yakobo âli ayumvîrhe îshe na nnina, aja e Padani Aramu. 8 Ezau ayumva oku abanyere b’e Kanani barharhonyiri omu masu g’îshe Izaki, 9 aja emwa Ismaeli, ayanka yo omukazi, wa kuhalika aba ali agwerhe erhi anagwerhe abandi: Mahalata, mwali wa Ismaeli, mugala w’Abrahamu, na mwâli wabo Nebayoti.

Ecilôrho ca Yakobo

10 Yakobo arhenga e Bersheba, aja e Harani. 11 Ahika bantu haguma, alala ho bulya izûba lyali lyamazika. Arhôla ibuye liguma aho, alishegema, analâla aho. 12 Alôrha, abona omushonezo mugwike oku idaho n’irhwerhwe lyago lihisire oku nkuba; bamalahika ba Nyamuzinda erhi badwîrhe basôka banayandagala! 13 Lâba oku Nyamubâho ayimanga embere zâge amubwîra, erhi: «Nie Nyamubâho, Nyamuzinda wa shakulu wâwe Abrahamu na Nyamuzinda wa Izaki. Eryola ishwa ogwishìremwo, nakuhalyo we n’iburha lyâwe. 14 Iburha lyâwe lyaluga nka katulo k’oku idaho, lyaluga lihike ebushoshôkero n’ebuzikiro, e mwenè n’e mukondwè, n’amashanja goshi g’igulu gagishwa^b muli eryo iburha lyâwe. 15 Ndi haguma na nâwe, nakulusa ngasi hoshi wankanaja, nanashub’ikugalula muli eci cihugo, bulya ntakuleke kuhika nyujuze ebi nakulaganyagya.» 16 Yakobo atulûka omu iro lyâge, aderha, erhi: «Okuli Nyamuzinda ali hano ntânali mmanyire». 17 Ayôboha, ederha, erhi: Hano hamabà hantu ha kurhînywa! Yamabà nyumpa ya Nyamuzinda na muhango gw’empingu. 18 Azûka sêzi, ayanka liryala ibuye âli ajizire mushego aligwika luhêrero abulagira amavurha oku nyanya zalyo. 19 Aho ahayîrika izîno lya Beteli^c, ci mira olwo lugo lwakazâg’iderhwa Luzo. 20 Yakobo arhôla omuhigo ederha, erhi: «Akaba Nyamuzinda ali haguma nani, akanananga muli eyi njira naja, akakaz’impa omugati nalya n’emishangi nakayambala, 21 erhi nankashubûka nshubire emunda larha ali ndi mugumaguma, ago mango Nyamubâho anabà ye Nyamuzinda wâni, 22 n’eri ibuye namagwika luhêrero, lyaba ka-Nyamuzinda nakaz’imurhûla ecihimbi c’omu ikumi c’ebi ampà byoshi».

Yakobo ahika emwa Labani

1 Yakobo arhôla enjira yâge, aja omu cihugo c’abana b’e bushoshôkero. 2 Lola oku abona iriba omu bulambo, hofi n’eryo iriba, maso asharhu g’ebintu bishwêkwa binyinyi gali gagwîshîre aho iriba, ho bakazâg’inywekeza amasò, ci kwônene ibuye lyakazâg’ibwikira omunwa gwali munene. 3 Erhi amasò goshi gabâga gamashirama aho, banarhenza lirya ibuye oku munwa gw’iriba, bananywesa ebintu, kandi banalishubiza oku munwa gw’iriba. 4 Yakobo anacidôsa abangere, erhi: «Bene wirhu, muli ba ngahi?», Bashuza, mpu: «Rhuli b’e Harani.» 5 Ababwîra, erhi: «Ka muyishi Labani, mwene Nahori?» Bashuza, mpu: «Rhumuyishi.» 6 Abadôsa , erhi: «K’azibuhire?» Bashuza, mpu: «Azibuhire. N’omwali Rasheli ola wayisha hala n’obusò.» 7 Yakobo aderha, erhi: «Loli oku guciri mûshi bwenêne guno, arhali go mango g’okudâhya ebintu gano. Mubinywese munabishubize ebulambo.» 8 Bashuza, mpu: «Rhurhankahasha okujira ntyo n’amasò garhacishubukîra haguma, barhanacirhenza ibuye oku munwa gw’iriba; go mango rhwakanywesa ebintu.» 9 Oku acidwîrhe ashambâla boshi nabo, Rasheli ayisha n’obusò bw’îshe bulya ali mungere. 10 Erhi Yakobo abona Rasheli, mwali wa nalume Labani, n’erhi abona obusò bwa nalume Labani, ayegêra, arhenza lirya ibuye oku munwa gwa liryala iriba, anywesa ebintu bya nalume Labani. 11 Yakobo anunugurha Rasheli, alengeza izu, adubula omulenge. 12 Yakobo amanyisa Rasheli oku ali mwene wâbo îshe, anali mwene Rebeka; olya munyere akanya aj’ikumanyisa îshe. 13 Labani erhi ayumva oku ogwo mwanzi gwa Yakobo, mugala wa mwali wabo, gumuyêrekîre, akanya, alibirhira emunda ali, amuhôbera, anamununugurha, amuhêka omu nyumpa yâge. Yakobo arhondêra amuganîrira ogwo mwanzi gwoshi. 14 Oku bundi Labani amubwîra, erhi: «Neci, oli w’omu mavuha gani, onali w’omu mubiri gwâni.» Yakobo abêra aho mwa Labani mwêzi mugumaguma.

Yakobo aja omu buhya kabirhi . Ishazâla amuyeshera omukanga. Lero ayanka babirhi balondandana

15 Labani àbwîra Yakobo, erhi: «Ka kwenge oli mwene wirhu, waderha mpu busha wakaz’inkolera? Mbwîra bici nakaz’ikuha?» 16 Erhi na Labani agwerhe banyere babirhi: omukulu izîno lyâge ye Lea n’omurho ye wali Rasheli. 17 Lea âli agwerhe amasu matûdu, ci Rasheli âli agwerhe omubiri gucîgemire bwinja n’iranga linja. 18 Na Yakobo ali arhonyize Rasheli. Anacishuza, erhi: «Nakukolera myâka nda lyo oyîsh’impa mwali wâwe Rasheli, mwali wâwe murho». 19 Labani ashuza, erhi: «Kwo kukulu okukuhaye ahâli h’okumuha ow’embuga; obêrage hanola mwâni.» 20 Yakobo akaz’ikola mpu lyo bamuha Rasheli; akola ntyo myâka nda, ci eyo myâka ayibona nka nsiku nsungunu bulya ali arhonyize Rasheli. 21 Buzinda bw’aho, Yakobo anacibwîra Labani, erhi: «Amango gahisire, ompâge omukazi wâni nje emunda ali». 22 Labani ashûbûza abantu b’eyo boshi ajirisa olusiku lukulu. 23 Ci kwône, lâba oku bijingo, Labani arhôla omwali Lea , aba ye ahêkera Yakobo; Yakobo àmuyanka. 24 Labani àhà omwali Lea , muja-kazi wâge muguma, izîno lyâge ye wali Zilifa, mpu aj’ikâmukolera. 25 Erhi buca sêzi, Yakobo abona oku Lea ye bamudwîrhîre. Yakobo abwîra Labani, erhi: «Bici wajizire? K’arhali Rasheli ye nakazâg’ikolera aha mwâwe nti omumpe ? Carhumirage onteba?» 26 Labani ashuza, erhi: «Erhali nkomedu y’eno mwirhu okuhâna omurho na mukulu wâge arhaciheruka, 27 ci orhang’ileka guno mugobe eby’obuhya bitwikanuke, n’enyuma z’aho, kandi nashub’ikuha owabo n’engulo yâge yabâ yindi myâka nda washub’imukolera hano mwâni.» 28 Yakobo ajira kulya, ayusa gulya mugobe gw’obuhya na Labani amuha omwali Rasheli mpu amuyanke. 29 Labani aha omwali Rasheli omuja-kazi wâge Bilaha. 30 Yakobo ayanka Rasheli, anamurhonya kulusha Lea ; ashub’ikolera nalume yindi myâka nda.

Abana ba Yakobo

31 Nyamubâho abona oku Lea arhasimirwi, amuha iburha, Rasheli ayôrha ali ngumba. 32 Lea arhôla izîmi, aburha murhabana, amuyirika izîno lya Rubeni, bulya, gwarhi yêne: «Nyamubâho anabwîne amalibûko gani, lero ibanie ansîma.» 33 Ashub’irhôla izîmi, aburha kandi murhabana, ederha, erhi: «Nyamubâho ayumvîrhe oku ntabâ nsîmirwe, lero amashub’impa oyu wundi.» Amuyirika izîno lya Simoni. 34 Ashubirhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Lero nani ibanie akola antonya bulya barhabana basharhu aba namamuburhira», izîno lyâge ye Levi; 35 Ashub’irhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Lero nakuza Nyamubâho». Co cirhumire amuyirika izîno lya Yuda. Oku bundi, aheka arhaciburhaga.

1 Rasheli erhi abona oku nta bana adwîrhe aburhira Yakobo, ayagalwa na mukulu wâge, kwo kubwîra Yakobo, erhi: «Ojire nani mbone abana, akaba nanga, erhi nnanfire.» 2 Yakobo akalihira Rasheli bwenêne, amubwîra, erhi: «Ka nie ndigi ahâli ha Nyamuzinda wakuyimaga iburha?» 3 Naye nyamukazi, erhi: «Lola mwambalikazi wâni Bilaha. Oje emunda ali, aburhire oku madwi gani; ampisekwo abana nani.» 4 Anaciha Yakobo omuja-kazi wâge Bilaha mpu abe mukâge, naye Yakobo àmuyanka. 5 Bilaha arhôla izîmi, aburhira Yakobo omwanarhabana. 6 Rasheli ederha, erhi: «Nyamuzinda amampà olubanja, ciru anyumvirhiza anampâ omwanarhabana». Co carhumaga amuyirika izîno lya Dani. 7 Bilaha, muja-kazi wa Rasheli ashub’irhôla izîmi, aburhira Yakobo owundi murhabana. 8 Rasheli ederha, erhi: «Nazûsizekwo mukulu wâni entambala za Nyamuzinda, namanahimana.» Ayirika olya mwana izîno lya Nefutali. 9 Naye Lea erhi arhaciburha, arhôla omuja-kazi wâge Zilifa amuha Yakobo mpu amujire mukâge. 10 Zilifa, muja-kazi wa Lea aburhira Yakobo omwanarhabana. 11 Lea ederha, erhi: «Iragi linja eri!» Aha olya mwana izîno lya Gadi. 12 Zilifa, muja-kazi wa Lea , aburhira Yakobo owundi mwanarhabana. 13 Lea aderha, erhi: «Oku irenge lyani, bulya abirhu bakazi bankuza»; ayîrika olya mwana izìno lya Asheri. 14 Rubeni, erhi aja acîgezageza, gala mango g’okusârûla engano, ashimana amalehe g’oluzigirwa, ayisha agadwirhîre nnina Lea . Rasheli abwîra Lea , erhi: «Mpâ nani kuli ago malehe g’oluzigirwa mugala wâwe akudwîrhîre». 15 Lea amushuza, erhi: «K’okûla wantôzire omulume kunyihira kwakunyihîre, obu okola mpu wantôla n’amalehe g’oluzigirwa mugala wâni ampîre?» Rasheli ashuza, erhi: «Lero agend’ilâla omu mwâwe hano budufu, rhuhingane ompe amalehe ga mugala wâwe g’oluzigirwa.» 16 Yakobo erhi akola arhenga ebwa mashwa bijingo, Lea aja emunda ali, amubwîra, erhi: «Kukwânîne oyîshe emunda ndi, bulya rhwakuhingîne amalehe g’oluzigirwa g’emwa mugala wâni»; alala omu mwâge obwo budufu. 17 Nyamuzinda ayumvirhiza Lea , arhôla izîmi, ashub’iburhira Yakobo omwanarhabana ye mwanarhabana wa karhanu. 18 Lea anaciderha, erhi: «Nyamuzinda amampa oluhembo, kulya kuba nahîre ibanie omuja-kazi wâni.» Olya mwana amuyirika izîno lya Isakari. 19 Lea ashub’irhôla izîmi, aburhira Yakobo omwanarhabana wa kali ndarhu. 20 Lea ederha, erhi: «Nyamuzinda ampîre oluhembo lwinjinja, lero ibanie ankuza bulya y’oyu namaburhira barhabana ndarhu.» Amuyirika erya Zabuloni. 21 Oku bundi aburha omwananyere, amuyirika izîno lya Dina. 22 Ago mango Nyamuzinda ayibuka Rasheli, ayumvirhiza omusengero gwâge, amuha iburha. 23 Arhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Nyamuzinda amankûla enshonyi.» 24 Ayirika olya mwana izîno lya Yozefu, ederha, erhi: «Mâshi Nyamubâho ashub’impa nani owundi mwanarhabana!»

Okugala kwa Yakobo

25 Erhi Rasheli aba amaburha Yozefu, Yakobo abwîra Labani, erhi: «Oleke ngende nshubire emwirhu, omu cihugo cirhu. 26 Ompe abakazi bâni, abârhumaga nkukolera, ompé n’abana bâni ngende. 27 Wene orhababiri omukolo nakukolire.» Labani amushuza, erhi: «Akaba ntonyire omu masu gâwe! Nadôsize nayumva oku Nyamubâho angishire erhi we rhuma.» 28 Ashub’imubwîra , erhi: «Ombwire kurhi walonza nkaz’ikujuha, nakujirirakwo». 29 Anacimushuza, erhi: «Omanyire bwinja kurhi nakukolire na kurhi ebintu byâwe byahindusire n’omukolo gwâni. 30 Ehisungunu wali ogwerhe embere nyîshe, hyayushùsire bwenêne na Nyamubâho akugishire oku nshando zani. Mbwîraga nani, mango gahi nakolerage omulala gwâni.» 31 Labani, erhi: «Bici nakujuha?» Yakobo ashuza, erhi: «Orhagwerhi ebi wanjuha: erhi wakanjirira nk’oku nakubwîra, nanashubikaz’iyabula obusò bwâwe. 32 Ene ogere omu buso bwâwe bwoshi, oje wayungula ngasi cibuzi cîru omu bibuzi byâwe, na ngasi mpene za musengo n’ez’obutonè butonè. Lwo lwabà luhembo lwâni. 33 Obudahemuka bwâni bwone bwampamiriza agandi mango: amango wayîsh’ilola kurhi rhuhembirwe, ngasi birhali bya musengo erhi bya butonè-butonè omu mpene erhi nisi ngasi birhali bîru omu bibuzi, emwâni erhi buli bushambo. 34 Labani ederha, erhi: «Kwinja okwo; binabâge nk’okwo odesire.» 35 Olwo lusiku, ayungula ebihebe by’omusengo n’eby’obutonè-butonè, empene zoshi z’omusengo n’ez’obutonè-butonè, 36 ngasi hyanalikwo akêru na ngasi hyalikwo ecîru omu bibuzi, ahihereza abagala. Anacijira nsiku isharhu za lugendo ekarhî kage na Yakobo. Yakobo akaziyabula ebindi bintu bya Labani. 37 Yakobo anacirhôla ebirhi bibishi by’emirhi ederhwa mipepuli n’eya amandi n’eya patatani, ayihala kuhika oku mula mwêru gw’ebyo birhi. 38 Ebyo birhi ahalaga akaz’ibiyerekeza ebintu omu biranga n’omu mikenzi y’okunywekeza ebintu, amango birinywa, oku biri byanywa binadwîrhe byayima. 39 Byakâyima erhi binayerekîre birya birhi, n’omu kuburha, byakaburha ebyana bitâke, eby’omusengo n’eby’obutonè-butonè. 40 Ebyana, Yakobo abihira hago hago, abiyerekeza olunda lwa birya bitâke na ngasi byanali bya mwiru, abihira omu buso bwa Labani. Anacijira ntyo agâge maso arhanagahiraga haguma n’amasò ga Labani. 41 Na kandi, erhi ankabwîne ebintu binja byayima, Yakobo anabiyerekeze birya birhi omu biranga mpu biyime binayerekîre birya birhi. 42 Ci amango ebintu bihosire byâbaga bikola byayima arhajiraga ntyo. Na ntyo ebyali bya mihorhâ byasigala bya Labani na ebyali binja byàba bya Yakobo. 43 Oyo muntu anacigala ntyo bwenêne, àbâ n’ebintu mwandu, alugirwa n’abajà n’abaja-kazi n’engamiya n’endogomi mwandu.

Yakobo ayaka ishazâla Labani

1 Yakobo ayumva oku bene Labani bakazâg’iderha, mpu: «Yakobo ayansire ebintu byali bya larha byoshi, bya larha ebi ajiziremwo obwâge bugale.» 2 Yakobo abonera ebusu bwa Labani oku arhacidwirhi amulola nk’oku amulolaga burhanzi. 3 Nyamubâho abwîra Yakobo, erhi: «Shubira omu cihugo ca basho, omu cihugo waburhiragwa, nani nayôrha ndi haguma nâwe.» 4 Lero obwo, Yakobo arhumiza Rasheli na Lea mpu bamushange ebulambo amasò gâge gali. 5 Anacibabwîra, erhi: «Ndwîrhe nabonera ebusu bwa sho, arhacidwirhi andola nk’oku andolaga burhanzi. Ci kwône Nyamuzinda wa larha anali haguma nani. 6 Mwêne mumanyire oku nakolîre sho n’emisi yani yoshi. 7 Ci kwône, anînaguza omu kuhindula kali ikumi oluhembo lwâni, ci kwône Nyamuzinda arhamuzigiraga. 8 Ngasi mango erhi ankadesire, erhi: «Ngasi biri bya butonè-butonè byo byabâ luhembo lwâwe«, ebintu byoshi binaburhe eby’obutonè; na kandi erhi ankadesire erhi: «Ngasi bya musengo byo byabà luhembo lwâwe, ebintu byoshi binaburhe ebyana by’omusengo. 9 Nyamuzinda arhôzire ebintu bya sho abimpa. 10 Omu mango ebibuzi biyima, nayinamula amasu, nabona omu bilôrho oku engandabuzi zihambasire ebibuzi ziri za musengo erhi za butonè-butonè. 11 Malahika wa Nyamuzinda ambwîra omu bilôrho, erhi: «Yakobo», nani nashuza nti: «Ho ndi hano!» 12 Anaciderha, erhi: «Yinamula amasu obone engandabuzi zihambasire ebibuzi ziri za musengo na za butonè-butonè, bulya nabwîne oku Labani akujizire kwoshi. 13 Nie Nyamuzinda w’aha Beteli, halya washîgaga ibuye amavurha, wampêraho omulagi. Bunola oyimukâge orhenge mwa cino cihugo oshubire omu cihugo oburhwa.» 14 Rasheli bo na Lea bashuza, mpu: «Ka hali mwanya gwirhu, ka hali kashambala kirhu omu nyumpa ya larha?» 15 Mpu ka arhakola arhulola nka b’emwabêne, ebwa kubâ arhuguzize analya n’enfaranga zirhu? 16 Neci, ngasi bugale Nyamuzinda ayansire larha buli bwirhu rhwe n’abana birhu. Ojirage oku Nyakasane akurhegesire.» 17 Yakobo ayimuka, abana bâge na bakâge abashonesa oku ngamiya, 18 ahuga obusò bwâge, ashana na ngasi bindi birugu ali agwerhe, obusò ali agwehe, bulya abonaga aha Padani Aramu, alikûlira emw’îshe Izaki, omu cihugo ca Kanani. 19 Labani ali ajir’imôma ebibuzi byâge , Rasheli agend’izimba enshanga z’ahakâ, zâli z’îshe. 20 Yakobo arheba Labani, Muharameya, amuyongoloka, arhamumanyisagya oku akola ayaka. 21 Ayanka n’ebi ali agwerhe byoshi, agenda, ayikira olwîshi, ayerekera ebwa ntôndo ya Galadi.

Labani akulikira omukwi Yakobo

22 Erh i kugera nsiku isharhu, bamanyisa Labani oku Yakobo acîyakîre. 23 Arhôla bene wabo^d, agenda boshi nabo amuyishakwo; erhi ashinga nsiku nda agenda, amurhindakwo, omu ntôndo ya Galadi. 24 Nyamuzinda ayâganira Labani, Muharameya, omu bilôrho budufu, amubwîra, erhi: «Omanye wankabwîra Yakobo akantu.» 25 Labani, ashenga. Yakobo erhi agwisire ihêma lyâge omu ntôndo, naye Labani agwika eryâge oku ntôndo ya Galadi. 26 Labani anacibwîra Yakobo, erhi: «Byo bici ebi wajizire? 27 Carhumaga ogenda bwifuhkwe, wanteba, wanyogoloka ahâli h’okundâliza, nkugalule omu busìme, rhuyimbe, rhurhimbe engoma rhuzihe n’ennanga? 28 Orhazizire nahôbera bagala bâni na bâli bâni. Kwo wakozire nka musirhe. 29 Nanahasha okukubabaza, ci kwône Nyamuzinda wa sho anandesize ene budufu ambwîra, erhi: «Omanye wankabwîra Yakobo akantu.» 30 Nyumvirhage oku wagenzire erhi kudula enyumpa ya sho kurhuma! Ci kwône cici carhumire wazimba enshanga zani?». 31 Yakobo ashuza Labani, erhi: «Nali nyobohire, namanya nti wanyaga bâli bâwe. 32 Ci oyu wankashimanakwo ezo nshanga zawe arhalame: omu masu ga bene wirhu, lonza ngasi biri hyâwe omu byâni, wanahirhôla.» Yakobo arhâli amanyire oku Rasheli ye wazizimbire. 33 Labani aj’ifûkula omu cirâlo ca Yakobo, afûkula omu cirâlo ca Lea , afûkula n’omu cirâlo ca balya baja-kazi oku banali babirhi, arhabonaga cici. Arhenga omu cirâlo ca Lea aja omu ca Rasheli. 34 Rasheli ali arhôzire enshanga z’ahakà, azifulika omu ngurha batamalakwo oku ngamiya, anazitamalakwo. Labani afûkula ecirôlo coshi arhabonaga cici. 35 Rasheli abwîra Ishe, erhi: «Waliha, nnawirhu amanye akanganya mpu ntahashir’iyimanga embere zâge, ndi omu mugongo.» Labani afûkula, ci arhabonaga enshanga zâge. 36 Lero Yakobo anacibâ burhe, akalihira Labani. Yakobo abwîra Labani ntya: «Bici ntumwire, kubi kuci najizire obu wanshimbulula ntya? 37 Wamafûkula omu bikunga byâni byoshi, ka hali kantu obwîne k’omu birugu by’omu nyumpa yâwe? Kayerekanage embere z’aba bene wirhu n’aba bene winyu, babe bo bahamirizi ekarhî kirhu oku rhuli babirhi! 38 Lola , nashinzire myâka makumi abirhi emwâwe, ebibuzi byâwe n’empene zawe birhalimwo ecamomire, ntanalyaga ciru n’engandabuzi nguma y’omu buso bwâwe. 39 Ebintu byakazâg’ilibwa n’ensimba ntakulerheraga byo, nakàba nie mpeza omu byâni. Wakazâg’indyuza eci bazimbire mûshi erhi eci nazimbirwe budufu. 40 Izuba lyakaz’inkomanga mûshi, n’emboho enywengerere budufu n’irô libalale oku masu gani. 41 Lola, myâka makumi abirhi eno, ndi aha mwâwe: nakukolire myâka ikumi n’ini, yo yali ngulo ya bâli bâwe bombi na myâka ndarhu oku bintu byâwe, wanahindula kali ikumi oluhembo lwâni. 42 Nka Nyamuzinda wa larha, Nyamuzinda w’Abrahamu, Ishe wa Izaki, arhali haguma nani, wali wandeka maboko mûmu. Ci kwône Nyamuzinda abwîne amalibûko gani n’omukolo gwâni, n’ene budufu, yêne atwa olubanja.»

Labani ayumvanya boshi n’omukwi Yakobo

43 Labani ashuza Yakobo, amubwîra, erhi: «Aba banyere bali bâli bâni, aba bana, bali bana bani, ebi bintu, biri bintu byâni, ngasi ebi obwîne byoshi biri byâni. Bici obwîne nankajirira aba, bâli bâni n’aba bana bàburhaga? 44 Rhuje aho,rhunywane rhwembi, mw’okwo, bube buhamirizi ekarhî kâwe nani.» 45 Yakobo arhôla ibuye aligwika bunya luhêrero. 46 Yakobo abwîra bene wabo, erhi: «Mulunde amabuye.» Balonza amabuye bagalundika, bajira ensinga n’eyo nsinga balîrakwo. 47 Labani ayîrika erya nsinga izîno lya Yegari Shaduta, naye Yakobo ayiyirika erya Galedi. 48 Labani ederha, erhi: «Eyi nsinga ye muhamirizi ekarhî kirhu rhwembi.» Co carhumire ayiyirika iziîno lya Galedi, 49 n’erya Misipa kulya kuba amederha, erhi: «Nyamuzinda arhulange rhwembi, amango rhwanabè rhurhacibonana. 50 Erhi wankalibuza bâli bâni, nisi erhi wankayanka abandi bakazi, ohalika bâli bâni, omanye oku nta muntu warhuj’ekagarhî: Nyamuzinda ye wabâ câliho wirhu rhwembi.» 51 Labani ashub’ibwîra Yakobo, erhi: «Lola eyi nsinga n’eri ibuye nagwikaga ekarhî kirhu rhwembi. 52 Eyi nsinga ali câliho n’olu luhêrero nalwo câliho oku niono ncigashire okutwa eyira nsinga, mpu nta mango wanàtwe eyira nsinga n’olu luhêrero mpu oje emunda ndi n’emihigo migalugalu. 53 Nyamuzinda wa Abrahamu na Nyamuzinda wa Nahori bo barhutwira olubanja^e.» Yakobo acîgasha oku izîno lya côbohwa w’îshe Izaki. 54 Yakobo arherekêra kuli eyo ntôndo, analâlika bene wabo mpu bayîshe balye. Balya banalâla kw’eyo ntôndo.

Yakobo omu njira y’okushubira emw’îshe

1 Labani azûka sêzi sêzi, ahôbera abana bâge n’abâli anabagisha. Okubundi Labani agenda ashubira emwâge. 2 Yakobo naye arhôla enjira yâge, lero anacirhinda kuli bamalahika ba Nyamuzinda. 3 Erhi ababona, aderha, erhi: «Lwanabâ lugamba lwa Nyamuzinda luno»; n’aho ahayîrika izîno lya Mahanayini.

Yakobo acirheganya okubuganana bona mukulu wâge Ezau

4 Yakobo arhuma obusò emwa mukulu wâge Ezau omu cihugo ca Seyiri omu lugo lwa Edomu. 5 Abaha aka kanwa mpu bamubwire, erhi: «Nal’injir’ibêra emwa Labani, yo nanacibâga kuhika buno. 6 Ebi nakoleraga nabibwîne! enkafu, endogomi, ebintu binyinyi, abana n’abaja-kazi; ntanzir’irhuma entumwa emunda nnawirhu ali nti lyo nani andola bwinja.» 7 Entumwa zagaluka zashubira emunda Yakobo ali zanacimubwîra, mpu: «Rhwahisire emwa mukulu wâwe Ezau. Yene ayishire emunda oli n’abantu bâge magana ani.» 8 Yakobo ayôboha bwenêne, ayumva ebihamba oku murhima. Engabo yali bo naye ayigabamwo bigamba bibirhi, ebibuzi, enkafu n’engamiya, nabyo akaz’ibigabamwo kabirhi. 9 Kwâli kuderha, erhi: «Ezau akaja ebwa cigamba ciguma akanacirhêra, ecindi canalobôka.» 10 Yakobo ashenga ederha, erhi: «Yagirwa Nyamuzinda w’Abrahamu, Nyamuzinda wa larha Izaki; Nyamubâho, wene wambwîraga, erhi: Shubira omu cihugo cinyu; emunda oburhwa, nakujirira ebinja. 11 Ndi munyi bwenêne w’okukwanana oburhonyi n’obwinja wayerekîne emunda mwambali wâwe ali. Karhi kâni kone nal’infumbasire erhi nyikira oyu Yordani wabona, lero niono namakeresa bigamba bibirhi. 12 Ondikûze oku kuboko kwa mukulu wâni Ezau, bulya nyumvîrhe mmuyobohire bwenêne nti ankanayishi’irhutumirha rhweshi, omukazi n’abana haguma. 13 N’obwo wene wandaganyagya, erhi: Nakuyunjuza ngalo; n’iburha lyâwe nalikuza nka mushenyi gw’omu nyanja gwo gurhankaganjwa.» 14 Yakobo alâla aho obwo budufu. Anacirhôlamwo ebi agend’ihongera mukulu wâge Ezau oku bintu âl’idwîrhe. 15 Mpene magana abirhi na bihebe makumi abirhi, bibuzi magana abirhi na ngandabuzi makumi abirhi. 16 Ngamiya nkazi makumi asharhu kuguma n’amanina gazo, nkafu makumi ani na mpanzi ikumi, ndogomi nkazi makumi abirhi n’amanina gazo ikumi. 17 Azihêreza abambali, ngasi buso kwago kwago, anabwîra abambali, erhi: Shokoli, amasò garhahîraga gakahikanakwo. 18 Ahâ owa burhanzi eri irhegeko, erhi: Mukulu wâni Ezau akakushimana akanakudôsa, erhi: Oli mwambah wa ndi? Ngahi waja? Bya ndi ebi bintu bikushokolìre? 19 Wanashuza, erhi: «Biri bya mwambah wâwe Yakobo, eri ntûlo arhumire nnawirhu Ezau, naye yêne ayishire, ali nyuma zirhu.» 20 Lyo n’irhegeko ahîre owa kabirhi n’owa kasharhu, nabâli oku nyuma z’amasò boshi, erhi: «Erhi kwo mwakâbwîra Ezau ntyo amango mwamushanga.» 21 Kandi mwanaderha, mpu: Kali ciru mwambali wâwe Yakobo yo ali enyuma zirhu. Akazâg’iderha emurhima, erhi: «Namurhûliriza n’ezi ntûlo zinshokolîre, buzinda lyo naciyerekaye, nkaba ambabalira.» 22 Entulo yaba yagenda, naye yêne obwo budufu boshi abêra omu cihando.

Burhamanya, Yakobo àlwa boshi na Nyamuzinda

23 Muli obwo budufu, anacizûka, arhôla bakâge bombi, n’abambalikazi bombi, n’abana bâge oku banah ikumi na muguma, ayikira aha izìko lya Yakobo. 24 Abarhôla abayikiza omugezi, ayikiza n’ebindi ali agwerhe byoshi. 25 Yakobo asigala yêne. Hajira owamulwîsa kuhika mucêracêra. 26 Erhi abona oku arhahashiri amugombya, amugwarhira omu cibunu n’olurhungu lwa Yakobo lwarhanûka ago mango akazâg’ilwa bo naye. 27 Anacimubwîra, erhi: «Ndikaga ngende bulya gukola mucêracêra.» Ci Yakobo ashuza, erhi: «Nani ntakuleke orhanarhanzir’ingisha.» 28 Amudôsa, erhi: «Izîno lyâwe we ndi?» Naye ashuza, erhi: «Nie Yakobo.» 29 Ashubiza, erhi: «Barhakacikuderha Yakobo ci Israheli, bulya wamaba muzibu omu kulwîsa Nyamuzinda, wahimana n’omu kulwîsa abantu.» 30 Yakobo amuyinginga, erhi: «Ombwire nani izîno lyâwe.» Ci yehe amushuza, erhi: «Cici ondokîze izîno^f lyani?» Ho na halya amugisha. 31 Yakobo ayîrika aho izìno lya Penuweli bulya gwarhi yêne: «Nabwîne obusù bwa Nyamuzinda nanagal’ilama.» 32 Erhi izûba lishoshoka erhi amarhaluka Penuweli ci kwônene erhi akola anayisha akwerera omu lurhungu. 33 Co cirhuma ciru kuhika na buno, bene Israeli barhalya cikanyi c’oku lurhungu bulyala ashurhîre Yakobo oku lurhungu, oku musi gw’olurhungu.

Yakobo abuganana bona mukulu wâge Ezau

1 Yakobo mpu alika amasu, abona Ezau ayishire n’omurhwe gwa bantu magana ani. Agaba abana bâge; agabira Lea na Rasheli n’abaja-kazi bombi. 2 Ashokoza abajàkazi n’abana babo, akulikiza Lea n’abana bâge, n’enyuma za boshi, Rasheli na Yozefu. 3 Yehe aja oku mbere afukamiriza kali nda embere ahikeho mukulu wâge. 4 Ezau naye amushâmambira, amugwârha omu maboko gâge, acîkweba omu igosi lyâge, amuhôbera anavugumula emirenge. 5 Erhi alalika amasu n’erhi abona abakazi n’abana, adôsa, erhi: «Bantu baci ogwerhe hala?» Yakobo ashuza, erhi: «Bo bana Nyamuzinda ashobozize mwambali wâwe abo». 6 Abaja-kazi nabo bayegêra n’abana babo, nabo bafukamiriza. 7 Lea naye ayegêra n’abana bâge bafukamiriza; cazinda Rasheli na Yozefu nabo bayegêra bafukamiriza. 8 Ezau adôsa, erhi: «Bici wajira na cira cigabi coshi nshimanyire?» Naye, erhi: «Kwali kuderha nti ntone omu masu ga nnawirhu.» 9 Ezau anacishuza, erhi: «Nani bindi mwandu ngwerhe, mwene wirhu, yôrhana ebyo byâwe.» 10 Ci Yakobo ashuza, erhi: «Nanga. Akaba nantonyìre emunda oli, oyankirire nani kano kantu k’omu maboko gâni. Bulya kwo nyishire omu masu gâwe kulya omuntu anaja omu masu ga Nyamuzinda. Woy u wamananyankirira bwinja. 11 Onyankire mâshi eno ntûlo nkudwirhîre, bulya Nyamuzinda anshobozize binji, ntabuziri cici.» Okwo kuyingingwa kwàrhuma Ezau ayemera.

Yakobo na mukulu wâge Ezau barhenganakwo

12 Ezau anaciderha, erhi: «Hiraga njira rhugende, nakushokolera». 13 Yakobo amushuza, erhi: «Nnawirhu arhahabiri oku abana barhahasha njira nandwîrhe ebibuzi n’enkafu zagoza, owabikanyisa olu lusiku luguma, obusò boshi bwanabwa. 14 Nnawirhu ashokolerage mwambali wâge: nani nayisha bunyibunyi nacîtunda omu kushimba olugendo lw’obusò bunshokolire n’olugendo lw’abana kuhika mpike emwa nnawirhu aha Seyiri.» 15 Oku bundi Ezau ederha, erhi: «Ciru olekage nsige bambali bani baguma muli aba bandusize muyîshe mweshi.» Ci Yakobo ashuza, erhi: «Carhuma?» Caziga waliha nyorhe ndi murhonyi omu masu ga nnawirhu!» 16 Olwo lusiku Ezau arhôla enjira yâge ashubira e Seyiri. 17 Yakobo yehe arhôla enjira y’e Sukoti ayûbaka yo enyumpa yâge. Ayubakira n’amasò gâge. Co cirhuma aho bantu haderhwa Sukoti.

Yakobo ahika ahika aha Sikemi

18 Yakobo ahika mugumaguma aha lugo lwa Sikemi omu cihugo ca Kanani, erhi arhenga e Padani-Aramu, anacihanda embere z’olwo lugo. 19 Agula lirya ishwa ali agwisiremwo ecirâlo; aligulira abana ba Hamori, îshe wa Sikemi, oku bihûmbi igana bya nsaranga. 20 Agwikaho oluhêrero anahayîrika izîno lya «El ye Nyamuzinda w’Israeli».

Okubakulwa kwa Dina

1 Dina, munyere Lea aburhiraga Yakobo, anacihuluka mpu aje alamusa abanyere b’òku lugo. 2 Sikemi, mwene Hamori, Muhiviti, muluzi w’eco cihugo erhi amubona amubakula, amuhima misi, alala boshi naye. 3 Omurhima gwâge gwarhonya Dina mwali wa Yakobo, asîma oyo munyere bwenêne kuhika amurhûliriza. 4 Sikemi abwîra îshe Hamori, erhi: «Onshebere ola munyere mmuyanke.» 5 Yakobo ali amamanya oku kwo anasherezize omwali Dina ntyo; ci ebwa kuba abagala bâli ebulambo oku buso bwâbo, alanga eryo ihwe kuhika abagala bagaluka.

Bene Yakobo bayumvanya omu biyêrekîre okuyankirana n’Abasishimiti

6 Hamori îshe wa Sikemi aja emwa Yakobo mpu bashambâle. 7 Bene Yakobo erhi bamafuluka ebwa mashwa, bamanya ako kanwa; balya balume baluba, babâ burhe bwenêne, okuyumva Sikemi ahemwire bene Israeli, omu kubakula mwâli wa Yakobo: nanga arhali ntyo kwo abandi bajira. 8 Hamori ababwîra, erhi: «Omurhima gwa mugala wâni Sikemi gurhonyize mwâli winyu bwenêne, mmuhûnyire, mumuhe ye amuyanke. 9 Mujire rhuyumvanye ntyo, mukaz’irhuha bâli binyu na nirhu rhwakaz’imuha bâli birhu. 10 Muyûbake haguma nirhu, n’ecihugo ecira cimuyigulirwe: mwanahashiciyubakamwo, mucigeregeremwo, munacidekereremwo.» 11 Sikemi anacibwîra îshe na bashinja ba namunyere, erhi: «Mâshi, ntone nani omu masu ginyu, namuha ngasi ebi mwakampûna! 12 Ciru mwankaluza engulo na ngasi birugu by’ishigi mwankanahûna nabijira, namuha nk’oku munahûnyire casînga mumpe oyo munyere mmuyanke.» 13 Bene Yakobo omu bwenge, bashuza Sikemi n’îshe Hamori, bamubwîra n’obwengehusi kulya kuba ye wabakulaga mwâli wabo Dina. 14 Banacibashuza, mpu: «Rhurhankajira akantu ka bene ako, rhurhankaha mwâli wirhu omulume orhali mukembûle , bulya kuli rhwe ciri cihemu. 15 Ci kwône muli okwo rhwanayumvanya ninyu: erhi mwankayôrha akîrhu, mukanajira abarhabana binyu babe bakembûle. 16 Ago mango mwanahash’ikârhuha bâli binyu na nirhu rhwanahash’ikâmuha bâli birhu, na ntyo rhwanaba lubaga luguma. 17 Ci kwône akaba murharhuyumvirhi mw’aka kanwa k’okukembûlwa, rhwanarhôla mwali wirhu rhunaje handi.» 18 Ebinwa byâbo byasîmisa Hamori na Sikemi mwene Hamori. 19 Nyamwana arhacirhindiraga okujira ntyo bulya ali asîmire mwali wa Yakobo bwenêne, ye wanali muntu wa lukengwa lunene aha mw’îshe. 20 Hamori n’omugala Sikemi banacija ebwa muhango gw’olugo, banacibwîra abantu ba mwo olwo lugo lwabo, mpu: 21 «Bala bantu bali bantu ba bulonza bwinja: babêre haguma nirhu muno cihugo, banaje aha balonzize; sinza oku ecihugo coshi ciri cilambûle embere zâbo. Rhwakaz’ibayanka bâli babo babe bakirhwe, nabo rhwanabah bâli birhu. 22 Ci abo bantu barhankayemera okuyûbaka haguma na nirhu n’okujira lubaga luguma nka abanarhabana barhabiri bakembûle nk’oku nabo bonene bayosire. 23 Amaso gâbo, ebintu byâbo, ebirugu byâbo, ka byoshi birhabe birhu? Rhubayemerere okwo badesire, banayûbake eno mwirhu.» 24 Ngasi boshi banakazâg’ihuluka, kugera muli ogwo muhango gw’olugo, bàyemera Hamori n’omugala Sikemi. Ngasi bûko mulume yeshi akembûlwa.

Simoni na Levi bacihôlera mwali wabo

25 Olusiku lwa kasharhu, oku ebibande birhacifuma, bene Yakobo babirhi: Simoni na Levi, bashinja babo Dina, barhôla ngasi muguma engôrho yâge. Buzira kuyôboha cici banacirhogera mulya lugo, bayirha ngasi bûko mulume wanali mwo yeshi. 26 Hamori n’omugala Sikemi, nabo babashâyisamwo engôrho, n’erhi bàba bamarhenza Dina omu mwa Sikemi bahuluka. 27 Bene Yakobo barhêra abayagalisire banahagula olwo lugo kulya kuba mwâli wabo bamubonesize nshonyi. 28 Barhôla ebintu byâbo binyinyi n’ebinenene, n’endogomi zâbo; ebyâli omu lugo kuguma na ngasi bindi byâli ebulambo byoshi basâbunga. 29 Banyaga ebirugu byoshi, abana babo barho boshi na bakâbo, basâbunga na ngasi byoshi byanali omu nyumpa. 30 Oku bundi Yakobo anacibwîra Simoni na Levi, erhi: «Mwamampiraga omu maganya garhali go wâni! Mwamanshombanya n’abantu bayûbaka muli cino cihugo. Abanya Kanani n’Abaperiziti: oku abantu ngwerhe niono barhali banganaci, bakolaga bacihira haguma bantabâlire, banyirhe, bamperêrekeze ntyo nie n’omulala gwâni.» 31 Bamushuza, mpu: «Ka kwaligi kukwânîne mwali wirhu bamurhabirekwo nka mukazi wa cishungu?»

Yakobo n’abagala aha Beteli

1 Nyamuzinda abwîra Yakobo, erhi: «Yimuka! osôkere e Beteli onabêreyo, oj’iyubakayo oluhêrero; waluyubakira olya Nyamuzinda wakubonekeraga galya mango wajâga wayaka mukulu wâwe Ezau.» 2 Yakobo abwîra ab’aha mwâge boshi na ngasi bandi banali bo naye, erhi: «Murhenze banyamuzinda b’obwihambi bali ekarhî kinyu, mucîcêse munayambale yindi yindi myambalo. 3 Muyimuke rhuje e Beteli, naj’iyubakira yo Nyamuzinda oluhêrero, ye wanyumvirhizagya amango nal’impanyagîre, ye wanal’indusize omu njira nâlimwo.» 4 Banacihà Yakobo banyamuzinda b’ihanga bâli bagwerhe boshi, n’orhugondo rhw’amarhwiri bâli bagwerhe rhwoshi, naye Yakobo abikalira aha murhi gubâ hofi n’e Sikemi. 5 Banacigandûla, n’ecôbà ca Nyamuzinda càgwa oku bishagala by’e marhambi byoshi: barhaderhaga mpu bayishakwo bene Yakobo. 6 Yakobo ahika aha Luzu, omu cihugo c’e Kanani, ho Beteli, ye n’abantu bâli boshi. 7 Ayûbaka oluhêrero n’aho ahayîrika izîno lya El Beteli, bulya aho ho Nyamuzinda amubonekeraga amango ajâga ayaka mukulu wâge. 8 Oku bundi, Debora, mulezi wa Rebeka, anacifà, abishwa idako lya Beteli aha murhi; n’aho kwo bahaderha mpu Murhi gw’Emirenge. 9 Nyamuzinda abonekera kandi Yakobo erhi arhenga e Padani Aramu, anamugisha. 10 Amubwîra, erhi: «Izîno lyâwe we Yakobo, ci barhakacikuderha Yakobo, izîno lyâwe wekola Israheli.» Lyo banakola bamuderha eryo lya Israheli. 11 Nyamuzinda amubwîra, erhi: «Nie El Shadayi. Oburhe onahâbwe, ishanja lyaburhwa nâwe, omwandu gw’amashanja gwaburhwa nâwe, n’abâmi barhenga omu nda yâwe. 12 Ecihugo nahâga Abrahamu na Izaki nkuhîre co; n’obûko bwâwe enyuma zawe nabo mbuhîre eci cihugo.» 13 Nyamuzinda asôka , amuleka aho amuganîrizagya. 14 Yakobo agwika oluhêrero aho amuganirizagya, lwali luhêrero lw’ibuye, abulagirakwo idivayi n’amavurha^g. 15 Yakobo ahayîrika izìno lya Beteli aho Nyamuzinda amuganîrizagya. Okuburhwa kwa Benyamini n’okufà kwa Rasheli 16 Banacirhenga e Beteli. Hali hacisigire lugendo lwa kasanzi karhali kanyi bahike aha Efrata, lero Rasheli anaciburha. Okuburha kwâge yàbà ntambala bwenêne. 17 Oku izîmi lidwîrhe lyamubiribinga, omugikulu amubwîra, erhi: «Orhayobohaga kandi murhabana waburha » 18 Amango g’okurhengamwo omûka, bulya kwâli kukola kufà, ayîrika olya mwana izîno lya Benoni; ci îshe amuyirika izîno lya Benyamini. 19 Rasheli anacifà, abishwa oku njira y’e Efrata, ahaderhwa mpu ho Betelehemu. 20 Yakobo agwika ibuye ly’oluhêrero oku cûsho ca Rasheli, lwo luhêrero lw’oku cûsho ca Rasheli, ho linacibà kuhika ene. Omuziro gwa Rubeni 21 Israheli agenda aj’igwika ecirâlo câge aha ishiriza lya Midal-Ederi. 22 Ago mango Israheli ali ayubasire eyo munda, Rubeni akanya aj’ilâla boshi na Bilaha ciherula c’îshe, na Israleli akumanya. Bene Yakobo ikumi na babirhi Bene Yakobo bâli ikumi na babirhi. 23 Bene Lea : Rubeni yo nfula ya Yakobo, Simoni, Levi, Yuda, Isakari na Zabuloni. 24 Abana ba Rasheli: Yozefu na Benyamini. 25 Bene Bilaha, muja-kazi wa Rasheli bâli: Dani na Nefutali. 26 Bene Zilafa, muja-kazi wa Lea bâli: Gadi na Asheri. Bo bana baburhiragwa Yakobo omu Padani Aramu abo.

Okufà kwa Izaki . Abagala bombi Yakobo na Ezau bamubisha aha Hebroni

27 Yakobo anacihika aha mw’îshe Izaki aha Mambri, aha Kiriyati-Arba, ho haderhwa Hebroni. 28 Emyâka y’akalamo ka Izaki yali myâka igana na makumi gali munani. 29 Izaki arhengamwo omûka. Afa, bamuhira kuli bene wabo, erhi anakola mushosi, ali akola mukulu anali amayigurha ensiku. Abagala Ezau na Yakobo bamubisha.

Abakazi n’abana ba Ezau îshe wa Edomu e Kanani n’e Seyiri

1 Alaga iburha lya Ezau oderhwa Edomu. 2 Ezau ayanka abakazi omu banyere b’e Kanani: Ada mwali wa Eloni, Muhititi, Oholibama, mwali wa Ana, mwene Sibeoni, Muhoriri. 3 Basmati mwali wa Ismaeh na mwali wabo Nabayoti. 4 Ada aburhira Ezau Elifazi; Basmati, aburha Reweli, 5 Oholibama aburha Yewushi, Yalami na Korahi. Bo bana ba Ezau abo, baburhiragwa omu cihugo c’e Kanani. Ezau aja e Seyiri 6 Ezau arhôla bakâge, abagala n’abâli, na ngasi boshi b’aho mwâge, arhôla ebintu byâge n’ebihêsi byâge , rhuderhe ngasi kantu ah akola agwerhe omu cihugo c’e Kanani, akanya aja e Seyiri, kuli m’omulumuna Yakobo. 7 N’ecarhumaga, kwâli kubà ebirugu byâbo byal’ikola byamaluga, barhankacihashire okubêra haguma, n’ecihugo balimwo cali camafundêra oku maso gâbo. 8 Ntyo Ezau aj’iyûbaka omu ntôndo ya Seyiri. Ezau yenaligi Edomu. Iburha lya Ezau e Seyiri 9 Alaga iburha lya Ezau îshe wa Edomu omu ntôndo ya Seyiri. 10 Alaga amazîno ga bene Ezau: Elifazi, mugala wa Ada, muka Ezau, na Reweli mugala wa Basmati, muka Ezau. 11 Bene Elifazi baba: Temani, Omari, Sefo, Gayetamo, Kenazi. 12 Elifazi, mugala wa Ezau ali agwerhe eciherula mpu ye Timuna, anacimuburhira Ameleki. Bo bana ba Ada, muka Ezau abo. 13 Alaga bagala ba Reweli: Nahati, Zerahi, Shama, Miza, bo bana ba Basmati muka Ezau abo. 14 Alaga abagala ba Oholibama, mwali wa Ana, mugala wa Sibeoni, muka Ezau: amuburhira Yeushi, Yalamu na Koraha. Abarhambo ba Edomu 15 Alaga abarhambo ba bene Ezau: Bene Elifazi, nfula ya Ezau: Omurhambo Temani, omurhambo Omari, omurhambo Sefo, omurhambo Kenazi, 16 omurhambo Gayetama, omurhambo Amaleki. Bo barhambo ba Elifazi abo, omu cihugo ca Edomu, bo bana ba Ada abo. 17 Alaga na bene Reweli mugala wa Ezau: omurhambo Nahata, omurhambo Zeraha, omurhambo Shama, omurhambo Miza. Bo barhambo ba Reweli abo omu cihugo ca Edomu; bo bana ba Basmati muka Ezau abo. 18 Alaga n’abana ba Oholibama muka Ezau: omurhambo Yeushi, omurhambo Yalama, omurhambo Koraha. Bo barhambo ba Oholibama mwali wa Ana muka Ezau abo. 19 Bo bene Ezau abo n’abarhambo babo abo. Yene ye Edomu.

Iburha lya Seyiri, muhoriti n’abâmi b’e Edomu embere Israheli ayîshe

20 Alaga bene Seyiri muhoriti, bo bene ecihugo: Lotani, Shobali, Sibeoni, Ana. 21 Dishoni, Eseri, Dishani, abo bo barhambo ba Abahoriti, bene Seyiri omu cihugo ca Edomu. 22 Bene Lotani bo: Hori, na Hemami, na mwali wabo Lotani ye Timuna. 23 Alaga abana ba Shobali: Aluvani, Manahati, Ebali, Shefo, Onami. 24 Alaga bene Sibeoni: Aya , Ana , oyu Ana y’olya wabandanaga amishig’amahyuza omu irûngu erhi ayabwire endogomi z’îshe Sibeoni. 25 Alaga abana ba Ana : Dishoni, Oholibama, mwali wa Ana . 26 Alaga bene Dishani: Hemudani, Eshibani, Yitrani, Kerani. 27 Alaga bene Eseri: Bilahani, Zavani, Akani. 28 Alaga bene Dishani: Usi na Arani. 29 Alaga abarhambo b’Abahoriti: omurhambo Lotani, omurhambo Shobali, omurhambo Sibeoni, omurhambo Ana , omurhambo Dishoni, omurhambo Eseri, 30 omurhambo Dishoni. Bo barhambo ba Abahoriti abo, nk’oku emilala yâbo enali omu cihugo ca Seyiri. Abâmi b’e Edomu 31 Alaga abâmi bâli bayimire omu cihugo ca Edomu embere z’okuyima kw’omwâmi Muisraheli. 32 Bela mwene Beyori, ayima omu Edomu n’olugo lwâge izîno lyalo ye wali Dianahaba. 33 Bela àfà, na Yobabi, mwene Zeraha w’e Bosara àyima omu byâge . 34 Yobabi àfà na Hushami w’omu cihugo ca Abatemaniti àyima omu byâge . 35 Hushami àfà, Hadadi àyima omu byâge , ali mwene ola Bedadi wahimaga bene Madiani omu ntambala y’e Mowabu n’olugo lwâge lwaderhagwa Avita. 36 Hadadi àfà, na Samula w’e Masreka àyima omu byâge . 37 Samula àfà, na Shaulu w’e Rehoboti- ha-Nahari àyima omu byâge . 38 Shaulu àfà, na Baal Hanan mwene Akibori àyima omu byâge . 39 Baal Hanan mwene Akibori àfà, na Hadari àyima omu byâge , olugo lwâge ye wali Pawu, engoli yâge ye wali Mehatabeli, mwali wa Matredi w’e Me-Zahabu. Abandi barhambo b’e Edomu 40 Alaga abarhambo b’Ezau omu kushimba emilala yâbo, aha bayubakaga, n’amazîno gâbo: omurhambo Timuna, omurhambo Aluva , omurhambo Yeteti, 41 omurhambo Oholibama , omurhambo Ela , omurhambo Pinoni, 42 omuhambo Kenazi, omurhambo Temani, omurhambo Mibsari, 43 omurhambo Magadiyeli, omurhambo Irami. Bo barhambo b’e Edomu abo omu kushimba aha bayubakaga mwa cirya cihugo bâgwerhe. Ezau ye Ishe w’e Edomu.

1 Cikwône Yakobo abêra omu cihugo îshe abâga, omu cihugo ca Kanani. Emyanzi ya Yozefu na bene wabo

IV . Ogwa Yozefu

Emyanzi ya Yozefu na bene wabo

2 Alaga emyanzi ya Yakobo: Yozefu ali akola agwerhe myâka ikumi na nda. Akazâg’iyabula ebibuzi bo na bakulu bâge b’omu mwa bak’îshe. Aciri murho, akàyabula boshi na bagala ba Bilaha, na bagala ba Zilafa. Yozefu abwîra îshe emyanzi migalugalu bakazâg’ibaderhera. 3 Israheli arhonyagya Yozefu kulusha abandi bana bâge, bulya àli mwana aburhiraga omu bushosi, amuhangîkiza akanzo k’amaboko maliri. 4 Bakulu bâge erhi babona oku îshe amamurhonya kulusha abandi bagala boshi, bamushomba, barhacimuderhezagya bwinja. 5 Lero Yozefu alôrha ecilôrho, aciganirira bakulu bâge, nabo bamushomba lero kulusha. 6 Ababwîra obwo erhi: «Yumvagyi ecilôrho nalorhaga: 7 Nalòsire rhudwîrhe rhwashana emîha y’engano omu mashwa, omwiha gwâni gwanacizûka gwayimanga n’emîha yinyu yagorha ogwâni yaguyunamira.» 8 Bakulu bâge bamushuza, mpu: «Kwo kuderha oku olonzize oyîme ekarhî kirhu, obe mwâmi nirhu rhukushige, nisi erhi obe nnawirhu orhurhegeke!» Lero bamushomba okurhalusize erhi ebyo bilôrho n’eyo nshambôlo yâge birhuma. 9 Ashub’ilôrha ecindi cilôrho, naco aciganirira bakulu bâge. Ababwîra, erhi: «Kandi nalôsire ntya: Izûba, omwêzi na nyenyêzi ikumi na ngumabyakazâg’ifukama embere zani.» 10 Eco cilôrho aciganirira îshe na bakulu bâge. Cikwône îshe amukalihira amubwîra, erhi: «Bici ebyo walôsire? Ka rhwanaciyîshe niono na nyoko na bakulu bâwe mpu rhwakufukamira?» 11 Bakulu bâge bamubà mitula, cikwône îshe yehe abikirira ako kanwa omu murhima gwâge.

Yozefu àguzibwa na bene wabo

12 Bakulu bâge banaciyabulira amasò g’ebintu b’îshe e Sikemi. 13 Israheli anacibwîra Yozefu, erhi: «Ka bakulu bâwe arhaliyo bayabulire e Sikemi? Yisha nkurume emunda bali» Naye ashuza, erhi: «Ntumaga niono». 14 Ashub’imubwîra, erhi: «Kanyagya olole kurhi bene winyu bayosire, n’ebintu, obul’igaluka ombwire emyanzi.» Anacimurhuma ntyo kurhenga omu kabanda ka Hebroni, naye ahika e Sikemi. 15 Muntu muguma amushanga aja ahabuka, omu bulambo, oyo amudôsa, erhi: «Cici waja walonza?». 16 Naye ashuza, erhi: «Najanalonza bakulu bâni, ombwire nani ngahi bayabulîre obusò bwâbo.» 17 Olya mulume ashuza, erhi: «Barhaciri kuno, nayumvîrhe baciderheza, mpu: «Rhuje e Dotani.» 18 Balangira aciri kuli, n’embere abahikeho, barhôla omuhigo gw’okumuyirha. 19 Babwirana bone na nene, mpu: «Lâba kalôsi ola wayisha! 20 Buno, muyishage rhumuyirhe rhunamukwebe omu iriba rhwankanabona, rhuyîsh’iderha mpu ensimba nkali yamulire. Rhwalolaga kurhi ebilôrho byâge byayîsh’ibà.» 21 Rubeni ayumva ogwo mulâli, amuyôkola omu maboko gâbo. Aderha erhi: «Nanga rhurhayirhaga omuntu». 22 Rubeni ashubiza, erhi: «Murhahiraga mukabulaga omuko! Mumukwebe erhi kwo mwalira iriba lirîri liri omu irûngu, ci kwône mumanye mwankamuhirakwo olûnu!» Kwâli kuderha mpu amulikûze omu maboko gâbo abul’imugalula emw’îshe. 23 Erhi Yozefu acihika hali bakulu bâge, bamuhogola akanzo kage; kalya kanzo akazâg’iyambala k’amaboko maliri. 24 N’erhi babà bamamugwârha, bamukweba omu iriba. Eryola iriba lirhâlimwo cici, murhâli na mishi. 25 Oku bundi babwarhala mpu bayikule; oku bayinamula amasu, balangira omuzinzi gw’Abaismaeliti barhengaga e Galadi. Engamiya zâbo zâli zidwîrhe ecizibwe, obukù n’amanukato, babihêkaga e Mîsiri. 26 Lero Yuda anacibwîra bene wabo, erhi: «Bunguke buci rhwakûla omu kuyirha mwene wirhu n’okufulika omuko gwâge. 27 Kanyi rhumugulize Abaismaeliti, rhurhamuhiragakwo olûnu, bulya amabà mwene wirhu wa muko muguma na nirhu.» Bene wabo banacimuyumva. 28 Hanacigera abantu barhunzi b’e Madiani, barhenza Yozefu mulya iriba; bamuguza bihumbi makumi abirhi bya nfaranga, bamuguliza abo barhunzi baismaeliti, nabo bamuhêka e Mîsiri. 29 Rubeni, erhi ashubira ebwa iriba, abona oku Yozefu arhacirimwo. Abera emyambalo yâge, 30 n’erhi ashubira aha balumuna ababwîra, erhi: «Olya mwana arhaciri mulya! Nani ngahi nshubûkirage obu?» 31 Banacirhôla kalya kanzo ka Yozefu n’erhi babà bamaniga ecihebe, bavunvuza kalya kanzo omu muko. 32 Barhuma kalya kanzo k’amaboko malîri emw’îshe, bankahirakwo ebi binwa, mpu; «Lola ebi rhwarhozire. Lola erhi karhankanaba kalya kanzo ka mugala wâwe aka.» 33 Yakobo alola aderha, erhi: «Kanzo ka mugala wâni kano, eciryanyi camulire. Yozefu kulibwa anallîbirwe.» 34 Yakobo anacibera omwambalo gwâge, akenyera sunzu aja omu mishibo y’omugala nsiku zirhali nyi. 35 Bagala bâge na bâli bâge boshi bakaz’iyisha bal’imurhûliriza, ci kwône arhalonzagya okurhûlirizibwa, ederha, erhi: «Nayôrha ndi omu mishibo kuhika nyandagalire ekuzimu, emunda mugala wâni ali.» 36 Balya ba Madiyaniti bamuhêka e Mîsiri, bamuguliza Potifari, nkonè ya Faraoni na murhambo w’abaganda bâge.

Emyanzi ya Yuda boshi na Tamara

1 Mwago mango, Yuda arhenga oku babo, aj’ishiga mulume muguma w’e Adulami, izîno lyâge ye Hira. 2 Eyo munda, Yuda àbugâna mwâli wa mukanani muguma, mpu ye Shuwa, àsheba olya munyere. 3 Nyamukazi àrhôla izîmi, àburha murhabana, amuyirika izìno lya Eri . 4 Ashub’irhôla izîmi, àburha murhabana, amuyirika izîno lya Onani. 5 Ashubiriza àburha murhabana amuyirika izîno lya Shela; ho âli aha Akizibu erhi àburha. 6 Yuda aj’ishebera enfula yâge Eri : Omukazi ye wali Tamara. 7 Ci kwône Eri , yo nfula ya Yuda, agayisa Nyamubâho, lero amuyirha. 8 Yuda abwîra Onani, erhi: «J’omu mwa muka mukulu wâwe, omujirire nk’oku irhegeko ly’obulamu^h linadesire, oburhire mukulu wâwe.» 9 Ci kwône Onani ali amanyire oku iburha lirhabe lyâge, na ntyo erhi abâga ali nyumpa bo na muka mukulu wâge, anakaz’ibulagira oku idaho lyo arhag’iha mwene wâbo iburha. 10 Ikola liri ntyo lyagayisa Nyamubâho, amulambika naye. 11 Lero Yuda anacibwîra omwali-kazi Tamara, erhi: «Oj’ibêra aha mwinyu nka mukana, kuhika mugala wâni Shela akule.» Bulya akazâg’iderha emurhima, erhi: «Kurhakwânîni oyu naye afe aka bakulu bâge.» Tamara ashubira aha mw’îshe. 12 Ensiku zàgera zirhali nyi, mwâli wa Shuwa, yerigi muka Yuda , àfà. Erhi Yuda arhenga omu mishibo, asôkera e Timuna mpu aj’imôma ebibuzi byâge , agenda bo n’omwîra wâge Hira w’e Adulami. 13 Banacibwîra Tamara, mpu: «Lola oku shazala oyo wamasôkera e Timuna, aj’imôma ebibuzi byâge .» 14 Ahogola emyambalo yâge y’obukana, ayambala ecitambara, yeshi acihundikira bwinja, aj’itamala aha muhango gw’Enayimi, oku njira ye Timuna. Ali amazânwa n’okubona Shela akola mukulu barhanamuhîri ye mpu amuyanke. 15 Yuda erhi amubona, amanya mpu mukazi wa cirala, bulya ali acihundikire n’obusù n’obusù. 16 Amujaho kulya burhambi bw’enjira, amubwîra, erhi: «Oleke nkuyanke.» Arhâli amanyire oku mwalikazi oyo. Nyamukazi anacidôsa, erhi: «Bici wampà lyo nyemera wanyanka?» 17 Naye ashuza, erhi: «Nakuha omwanahene w’omu buso bwâni.» Nyamukazi, erhi: «Nyemire, ci kwône orhang’impa ecikinja oku walinda omuntumira.» 18 Naye adôsa, erhi: «Bici nakuha cikinja»? Nyamukazi, erhi: «Ompe akashe kâwe, omugozi gwâwe n’ako karhî ofumbasire.» Amuha byo, amuja yo, lyanabà izîmi lyâge. 19 Nyamukazi kuyimuka, arhôla enjira yâge ahogola ecitambara câge, ashub’iyambala enyambalo yâge y’obukana. 20 Yuda anacirhuma omwanahene, amufumbika olya mwira wâge w’e Adulami, mpu agend’imurhôlera ebirugu byâge àhânaga cikinja, emwa olya mukazi. Ci kwône arhamushangaga. 21 Adôsa abantu bayûbaka halya, erhi: «Ngahi akola abà olya mukazi wàli oku njira e Enayimi?» Bàmushuza, mpu: «Nta mango eyo munda ekola ebîre omukazi w’ecishungu». 22 Agaluka emunda Yuda ali, amubwîra, erhi; «Ntamushimanyire, ciru n’abantu b’eyo munda bamambwîra oku aho harhasag’ibà mukazi muherulwa. Mpu nta mango eyo ekola ebìre omukazi w’ecishungu.» 23 Yuda ederha, erhi: «Abiyôrhanage, kurhakwânîni baje barhushekera. Ci kwône nioyo nalintumire oyo mwanahene, woyo orhacishimanyire oyu nakurhumagakwo.» 24 Erhi hagera nka myêzi isharhu, bàbwîra Yuda , mpu: «Mwalikazi wâwe Tamara ahemusire. Ciru anarhôla izîmi ly’omu bulala.» Yuda ederha, erhi: «Mumulêrhe embuga bamuyoce.» 25 Erhi bakola bamudwîrhe embuga, arhumiza emw’ishazala, erhi: «Omulume nn’ebi birugu ye wanjiraga eri izîmi.» Erhi: «Olole bwinja ka ndi aka kashe, ogu mugozi n’aka karhi.» 26 Yuda abilolêreza, ederha erhi: «Ali mushinganyanya kundusha, kulya kuba ntacimuhâga mugala wâni Shela.» Arhanaciderhaga mpu amushâsa. 27 Erhi ensiku zâge z’okuburha zihika, babona oku mahasha gamuli omu nda. 28 Omu kuburha, muguma muli balya bana alambûla okuboko; omugikulu akugwârha akuyambisa ehigozi hidukula, anaderha, erhi: «Oyu ye yishire wa burhanzi.» 29 Ci olya mwana ashub’igalula okuboko, n’owabo aba ye yisha wa burhanzi. Olya mugikulu aderha, erhi: «Oku wamacihâga enjira wâni! Geraga!» Banacimuyirika izîno lya Peresi. 30 Owundi naye anacihuluka, ye wal’iyambirhe ehigozi hidukula ekuboko; banacimuyirika izîno lya Zerah.

Yozefu e Mîsiri

1 Yozefu âli erhi ahêsirwe e Mîsiri, Potifari murhonyi wa Faraoni na murhambo mukulu w’abaganda, Mumisiri, amuguliraga Aba-Ismaeli bàlibamudwirheyo. 2 Nyamubâho erhi anali boshi na Yozefu, akàbêrwa na byoshi, anacibêra omu nyumpa y’olya nnawabo Mumisiri. 3 Nnawabo abona oku ayimangîrwe na Nyamubâho, n’oku ngasi ebi adwîrhe ajira byoshi biri byamubêra. 4 Yozefu arhona ntyo emwa nnawabo, amuhira omu mikolo yâge, anamuha oburhegesi bw’eby’omu nyumpa yâge byoshi. 5 Kurhengera ago mango amujiraga murhambo w’enyumpa yâge na mulanzi w’ebyâge byoshi, Nyamubâho agisha enyumpa y’olya Mumisiri, erhi Yozefu orhuma: omugisho gwa Nyamubâho gwagwârha ngasi ebi anajiraga byoshi, omu nyumpa n’omu mashwa. 6 Lero ahira ngasi ebi anagwerhe byoshi omu nfune za Yozefu, arhacishibiriraga mpu ankadôsa kantu kalebe, aha nyuma z’ebi alya.

Ogwa Yozefu bona nn’omumwabo gwamuhisa omu mpamikwa

7 Lusiku luguma enyuma ly’aho, muka nnawabo alîkira Yozefu kw’isu, anacimubwîra, erhi: «Yisha nkubambire.» 8 Cikwône yehe alahira, abwîra muka nnawabo, erhi: «Lola oku aga mango ndi hano nnawirhu arhabà ayobohire ebiri muno nyumpa yâge, ebyâge byoshi abinangisize. 9 Yenene arhagwerhi buhashe kundusha mw’eno nyumpa. Ntaco ampanzize kwo aha nyuma zawe bulya oli mukâge. Kurhi nankajiraga obubî bungana aho n’okuhemukira Nyamuzinda?» 10 Akazâg’ishambâza Yozefu ngasi lusiku, ci kwône Yozefu arhayemeraga okugwîshira aha burhambi bwâge n’okumuyanka. 11 Lero lusiku luguma Yozefu ayisha omu nyumpa mpu ajire emikolo yâge, n’omu bantu bakola muli eyo nyumpa, ntâye wahali. 12 Olya mukazi amugwarhira oku mushangi amubwîra, erhi: «Yisha nkubambire!» Ci yehe amulekera cirya cishûli acilibirhira embuga. 13 Erhi abona oku amamulekera ecishûli omu nfune n’oku amalibirhira embuga, 14 ahamagala abakozi b’omu mwâge anacibabwîra, erhi: «Loli oku! Arhudwirhirage Omuhebraniya mpu ayîsh’irhusharhirakwo! Oyu mulume amanyishakwo mpu mmubambire, lero namahamagaza n’izu linene. 15 Ene aciyumva nayâma nnampamagaza, àjandika omushangi gwâge aha burhambi bwâni alibirhira emuhanda.» 16 Okuhandi anacibîka gulya mushangi aha burhambi bwâge kuhika nnanyumpa alinda afulukira omu nyumpa. 17 Anamubwîra birya binwa, erhi: «Olya murhumisi w’Omuhebraniya wàli orhudwîrhîre, anal’ijîre emunda ndi mpu ali nsharhirakwo. 18 Ci ene nciyâma nnampamagaza, àjahika omushangi gwâge aha burhambi bwâni analibirhira emuhanda.» 19 Erhi nnanyumpa ayumva ebinwa bya mukâge, wamubwîraga, mpu: «Ala kwo mwambali wâwe anyishagawo ntyo», oburhe bwamugwârha. 20 Nnawabo Yozefu arhegeka mpu bamugwarhe banamuhebe omu mpamikwa; mulya bakazâg’ihira abashwekwa ba mwâmi. Yozefu omu mpamikwa Anacibêra omwo mpamikwa. 21 Nyamubâho erhi anali haguma na Yozefu, amuyerekeza oburhonyi bwâge anarhuma arhona omu masu g’omurhambo w’abashweke. 22 Olya murhambo w’empamikwa amulangîsa abandi bashweke bâli omu mpamikwa boshi na ngasi byakazâg’ijamwo, byakazâg’ijirwa naye. 23 Oyo murhambo w’empamikwa arhankadesire mpu ayobohera ebiri omu maboko ga Yozefu, bulya Nyamubâho âli haguma naye, anakazâg’irhuma abêrwa n’emikolo yâge yoshi.

Yozefu ahugûla ebilôrho by’abashwekwa

1 Enyuma z’aho omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo bya mwâmi w’e Mîsiri banacigayisa nnawabo, mwâmi w’e Mîsiri. 2 Faraoni agwarhwa n’oburhè bw’abo barhonyi bâge bombi: omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo. 3 Abashwekêsa emw’omurhambo w’abalanzi, mw’erya mpamikwa Yozefu âli ashwekìrwemwo. 4 Naye omurhambo w’abalanzi abarhumira Yozefu mpu akaz’ibakolera, bageza nsiku zirhali nyi mw’eyo mpamikwa. 5 Omurhambo w’amamvu n’olya w’ebiryo, kulya banali omu mpamikwa bombi, banacilôrha budufu buguma, ngasi muguma ecilôrho câge cinamuyêrekîre. 6 Sêzi erhi Yozefu aja omu bali, ashanga bombi bah burbe. 7 Adôsa balya barhambo ba Faraoni bâli bashwekere haguma naye omu mpamikwa ya nnawabo, erhi: «Kurhi oku mugwerhe obusù buzinzibire ene wâni?» 8 Bamubwîra, mpu: «Rhwakazir’ilôrha na ntâye wankarhuhugûlira eco cilôrho.» Yozefu ababwîra, erhi: «Nyamuzinda ye hugûla ebilôrho; ci nshambâliragi nani okwo.» 9 Omurhambo w’abarhânza aganirira Yozefu ecilôrho câge, erhi: «Omu cilôrho cani, nanacibona emburho y’omuzâbîbu embere zani, 10 ogwo muzâbîbu gwali gugwerhe mashami asharhu, gwashabuka, gwanayasa n’ebihadu by’ogwo muzâbîbu byakaz’ijakwo amalehe gayezire. 11 Akabêhe ka Faraoni kali omu nfune zani, narhôla galya malehe, nagakandira omu kabebe ka Faraoni, nadêkereza akabêhe omu maboko ga Faraoni.» 12 Yozefu amubwîra, erhi: «Yumvagya okwo kwo kuderha kurhi: Ago mashami asharhu g’omuzâbîbu gayerekîne nsiku isharhu. 13 Hacisigîre nsiku isharhu Faraoni akulîke, anakushubize omu mukolo gwâwe: washub’ikàdêkereza akabêhe ka Faraoni omu maboko gâge, nk’oku wanakazâg’ijira amango waciri murhambo w’amamvu. 14 Okaz’inkengêra amango wabona eryo iragi, onansengerere emwa Faraoni, antenze nani muli eyi nyumpa. 15 Bulya kushamula banshamulaga omu cihugo c’Abayahudi, ciru n’eno munda nayo, ntâco najizire cankarhuma nashwekwa.» 16 Omurhambo w’ebiryo àbona oku Yozefu anahûgwire bwinja eco cilôrho, naye anacimubwîra, erhi: «Nani kwo nalîôsire ntya: nal’imbarhwire birhiri bisharhu bya migati oku irhwe. 17 Omu cirhiri c’enyanya mwali erya migati Faraoni analya, cikwône ebinyunyi byakaz’ilya erya migati yali omu cirhiri oku irhwe lyani.» 18 Yozefu anacimushuza, erhi: «Yumvagya nâwe, okwo kuderha oku ebirhiri bisharhu zo nsiku isharhu. 19 Hacisigîre nsiku isharhu Faraoni akulîke, anakumanike oku murhi n’enyunyi zanalya enyama za kuli we.» 20 Oku lusiku lwa kasharhu lwo lwali lusiku lw’okukengeza okuburhwa kwa Faraoni, ajirira abambali boshi olusiku lukulu. Alîka omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo omu karhî k’abarhambo b’abalwi. 21 Omurhambo w’amamvu amushubiza omu cikono câge, akaz’ikâfumbika Faraoni akabehe kage. 22 Omurhambo mukulu w’ebiryo anacimanikwa nka kulya Yozefu anabahugûliraga. 23 Ci olya murhambo w’amamvu arhacikengêraga Yozefu, amuyibagira.

Ebilôrho bya Faraoni

1 Enyuma lya myâka ibirhi. Faraoni alôrha ayimanzire hofi n’olwîshi lwa Nili. 2 Abona mulya lwîshi mwanyonyôka nkafu nda nyinjija na ntwedu, zarhondêra zakerera omu cibingu. 3 Lâba oku zindi nkafu nda zamarhenga omu Nili, zikulikîre entanzi, zirhali nyinja z’okulolwakwo kabirhi, zinali mporhomporho, zàgend’ija aha burhambi bw’ezâbo, aha lwîshi lwa Nili. 4 Zirya nkafu mbimbi zirhankalolwakwo na mporho-mporho zanacirya zirya nkafu ntwedu na nyinjinja oku kubona. Aho Faraoni àsinsimuka, 5 ashub’ihunga, alôrha ecilôrho ca kabirhi: Ala oku mihuli nda eyimanzire oku karhi kaguma, mihuli minjinja na minenenè. 6 Yindi mihuli nda mityangulinguli enababusire n’empûsi y’emwenè nayo yayisha. 7 Erya mihuli egokombire, yamirangusa erya yal’irhunzire enayunjulirine. Kandi Faraoni àsinsimuka. Ala oku cali cilôrho eco. 8 Erhi buca sêzi. Faraoni ayumva omurhima gurhadêkeriri. Ahamagala abashonga n’abagula bâge b’omu Mîsiri boshi. Abaganirira ebyo bilôrho ci ntâye ciru n’omuguma wahashire okumuhugulira byo. 9 Oku bundi, omurhambo w’amamvu aja aho, abwîra Faraoni, erhi: «Nkola nashub’ikengêza ene amabî gani. 10 Faraoni ali akunirîre bambali bâge, anabahira, omu mpamikwa emwa omurhambo w’abaganda, niono n’omurhambo w’ebiryo 11 Rhwanacilôrhera budufu buguma, nie n’owirhu. Ci ebyo bilôrho birhâli byo biguma. 12 Omwo rhwali mwali mwana muguma muhebraniya, ali mwambali w’omurhambo w’abalâlizi. Rhwàmushambâlira ebilôrho birhu, arhuhugûlirabyo. 13 Byanacibà nk’oku anarhubwîraga: niono Faraoni anshubiza omu mukolo gwâni, naye owirhu amanikwa.» 14 Faraoni arhumiza mpu balêrhe Yozefu. Banacimurhenza duba duba omu mpamikwa. Amômwa , arhôla yindi yindi myambalo, aja emwa Faraoni. 15 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Nalôsire ecilôrho ci ntâye ohashir’icimpugûlira, ci nayumvîrhe bakuderha mpu erhi wankayumva ecilôrho erhi wanacihûgwire.» 16 Yozefu ashuza Faraoni amubwîra, erhi: «Ntali cici, cikwône Nyamuzinda yêne ye washuza Faraoni.» 17 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Omu cilôrho cani, nali nka nyimanzire oku burhambi bwa Nili. 18 Omu lwîshi mwanacinyonyôka nkafu nda nyinjinja na ntwedu, zarhondêra zakera omu cibingu. 19 Enyuma ly’aho, ala oku zindi nda zanyonyôka za mihorha, mbî-mbî zirhankalolwakwo kabirhi, zanali mporho-mporho; ntasag’ibona enkafu mbi nka zirya omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 20 Zirya nkafu mporho-mporho zamirangusa zirya nda ntanzi, zirya ntwedu. 21 Zablre zamazimirangusa na ntâye wankamariyire oku zazimizire, bulyala obubî bwazo burhanzi bwo zanayorhîne. Aho nasinsimuka. 22 Nashub’ibona ecindi cilôrho: Mihuli nda yanaciyâna oku karhi kaguma, yali minjinja enashomekîre. 23 Kandi kwayâna yindi nda egokombire enababusire n’empûsi y’emwenè. 24 Erya mihuli egokombire yamirangusa erya yâbo mihuli nda yali minja. Nashambâlira abashonga okwo ci ntâye wakumpugûlîre.» 25 Yozefu abwîra Faraoni, erhi: «Ecilòrho ca Faraoni cinali ciguma. Nyamuzinda anamanyisize Faraoni omuhigo alâlire okujira. 26 Ezo nkafu nda nyinja ziyerekîne myâka nda; n’emihuii nda minjinja nayo eyêrekîne myâka nda. Ciri cilôrho ciguma. 27 Enkafu nda mporho-mporho na mbî-mbî, zanyonyôkaga enyuma ly’ezâbo, ziyerekîne myâka nda kuguma n’eyo mihuli nda egokombire enababusire n’empûsi y’emwenè, kwo kuderha oku habâ myâka nda ya cizombo. 28 Kwo nshuba nabwîra Faraoni; Nyamuzinda anamanyisize Faraoni bici alâlire okujira: 29 Ala oku hâyisha myâka nda y’okubêrwa n’okuluza ebiryo omu cihugo coshi c’e Mîsiri. 30 Kandi hanakulikira myâka nda ya cizombo, banayibagira obwo buhirhi bwoshi omu Mîsiri, ishali lyanamalîra ecihugo. 31 Barhacimanye ciru erhi obuhirhi bwali omu cihugo; eco cizombo cinene cayisha omu cihugo cayiyibagiza, bulya cabâ cidârhi. 32 N’akaba eco cilôrho cayishìîre Faraoni kabirhi kuli kuderha oku Nyamuzinda bwenêne anàhizire ntyo, n’oku arharham’ikujire. 33 Kukwânîne Faraoni alonze omuntu ogwerhe oburhimanya n’amakengu, amujire murhambo omu cihugo c’e Mîsiri. 34 Faraoni ajire anayimanze abarhindisi omu cihugo, arhegeke entûlo y’ecihimbi ca kasharhu c’emburho zamasarûlwa omu cihugo ngasi mwâka muli eyo myâka y’obuhirhi. 35 Babîke ebirîbwa muli eyi myâka minja y’obuhirhi yayisha. Faraoni arhegeke balundike engano, n’omu ngasi lugo kwo nakwo, balundike ebirîbwa banabilange bwinja. 36 Ebyo biryo guligi muhako gw’ecihugo oku kulinga eyo myâka nda y’ecizombo yayisha omu cihugo c’e Mîsiri, na ntyo ecihugo cirhacife n’ecizombo.»

Yozefu ahabwa oburhegesi

37 Ako kanwa kàsîmîsa Faraoni bwenêne boshi n’abarhambo bâge. 38 Faraoni abwîra abambali, erhi: «Ka rhwankacibona owundi muntu olimwo omûka gwa Nyamuzinda aka oyu?» 39 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Nk’oku Nyamuzinda anakumanyisize ebi byoshi, nta wundi muntu ogwerhe oburhimanya n’amakengu oli okâwe. 40 Wekola warhegeka akarhwabwâmi n’olubaga lwâni lwoshi lwayumva irhegeko lyâwe, entebe y’obwâmi yone nkulushire.» 41 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Obwinage obwo oku namakuyimika murhambo omu cihugo ca Mîsiri coshi.» 42 Faraoni anacihogola olugondo lwali e kuboko kwâge oluhira ekuboko kwa Yozefu. Amuyambisa emishangi y’ecitâni, anamuyambisa omugufu gw’amasholo omu igosi. 43 Anacimushonesa oku ngâlè yâge yali ya kabirhi omu ngâlè zâge banaja bayâma embere zâge, mpu: «Mucîlange». Ntyo kwo Yozefu ayimisirwe omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 44 Obwo Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Niono nie Faraoni, orhali we nta wundi waderhaga mpu afunyûla okuboko erhi okugulu omu cihugo coshi c’e Mîsiri.» 45 Faraoni ayîrika Yozefu izîno lya Safunati-Panea, amuhà n’omukazi izîno lyâge ye Asinati mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. Yozefu akanya aja arhangula ecihugo c’e Mîsiri. 46 Yozefu ali agwerhe myâka makumi asharhu ago mango ajâga embere za Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri. Anacirhenga omu masu ga Faraoni aja agera omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 47 Ecihugo càyêra bwinja bwenêne erya myâka nda y’obuhirhi. 48 Yozefu akaz’ilunda ebiryo muli eyo myâka nda y’obuhirhi omu cihugo c’e Mîsiri. Aja alunda omu ngasi lugo lwanakâbîka ebiryo by’omu mashwa galuli eburhambi. 49 Yozefu alunda engano, yaluga nka mushenyi gw’omu nyaja, ciru baleka okuganja erhi yamarhaluka ngasi lugero. 50 Embere omwâka murhanzi gw’ecizombo guyîshe erhi Yozefu akola agwerhe bagala babirhi baburhagwa na Asinati mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. 51 Enfula Yozefu ayiyirika izîno lya Menashè, bulya, gwarhi yêne: «Nyamuzinda ampîre okuyibagira amalibûko gani goshi n’omulala gwa larha gwoshi.» 52 Owa kabirhi amuyirika izîno lya Efrayimu, erhi: «Bulya Nyamuzinda ampêrîre iburha omu cihugo nâli narhindìbukira.» 53 Erhi erya myâka nda y’obuhirhi bwali e Mîsiri egera, 54 nayo erya myâka nda y’ecizombo yarhangira okuyisha nk’oku Yozefu anababwîraga. Ecizombo càzûka omu bihugo byoshi, ci kwône omu cihugo ca Mîsiri mwoshi, ebiryo mwo byàli. 55 Càzinda ecihugo c’e Mîsiri naco càrhangira okuyumva ishali n’olubaga lwalakira emunda Faraoni ali mpu aluhe eci lwalya. Obwo Faraoni anacibabwîra, erhi: «Muje emunda Yozefu ali, mujire nk’oku akanababwîra.» 56 Ishali lyâli lidârhabîre omu igulu lyoshi. Yozefu ahamûla enguli zalimwo engano zoshi aguliza Abanyamisiri engano; ci ishali nalyo lyanahangaza omu cihugo c’e Mîsiri. 57 Abantu bàkaz’irhenga omu bindi bihugo byoshi by’igulu bakâyisha e Mîsiri bal’igulira Yozefu engano bulya ishali lyali likalihire bwenêne omu igulu lyoshi.

Bene wabo Yozefu bamubugana e Mîsiri obwa burhanzi

1 Yakobo erhi àbona oku e Mîsiri eri engano y’okugula, abwîra abanabâge, erhi: «Cirhumire muli aho mwakàlolanakwo kwônene?» 2 Nayumvîrhe bambwîra oku e Mîsiri eri engano y’okukaguza. Bungulukiragi yo ninyu mujigula kuli eyo ngano y’eyo munda lyo rhulama rhulek’ifà. 3 Bakulu ba Yozefu ikumi banacibunguluka bakola baj’igula engano e Mîsiri. 4 Ci kwônene Binyamini, mulumuna wa Yozefu, Yakobo arhamurhumaga haguma n’abandi bulya akazâg’iderha, erhi: «Kurhakwânîni ajekwo obuhanya». 5 Bene Israheli banaciyisha omu kalundo k’abandi bakola bajag’igula nabo engano bulya ecizombo câli cidarhi bwenêne omu cihugo c’e Kanani. 6 Yozefu erhi agwerhe buhashe bunji omu cihugo, ye wakazâg’iguliza olubaga lwoshi engano. Bene wabo Yozefu bayisha, bafukamiriza embere zâge, obusù bwahwera oku idaho. 7 Yozefu erhi abona bakulu bâge, ayirukira abarhimanya, ci acijira nka muntu orhayimbanwa nabo, abadôsa n’obukali. Abadôsa, erhi: «Ngani mwarhenga?» Nabo banacishuza mpu: «Rhwarhenga omu cihugo c’e Kanani rhul’igula ebiryo». 8 Ntyo, Yozefu amanyirira bakulu bâge ci bôhe barhamumanyiriraga. 9 Yozefu akengêra birya bilôrho alôrhagaⁱ kuli bo anacibabwîra, erhi: «Mw’oyu muli ndolêrezi, muyishir’ihengûza ngahi ecihugo cirhu cankarhungânirwa.» 10 Banacilahira, mpu: «Nanga, nnahamwirhu. Bambali bâwe bayishaga mpu bagule ebiryo. 11 Rhweshi rhuli bagala ba mushamuka muguma, rhurhabesha, bambali bâwe zirhali ndolêrezi.» 12 Naye abashuza, erhi: «Nanga mul’ilola ngahi mwankarhungânira ecihugo.» 13 Bamushuza, mpu: «Bambali bâwe bali ikumi na babirhi, boshi balondana, boshi baburhwa n’îshe muguma, ayûbaka omu cihugo c’e Kanani: Omuziba gwirhu gwo gwasigire bo na larha, hali na muguma orhacihabà.» 14 Yozefu ashubiza ababwîra, erhi: «Nk’oku nanamubwîraga, muli ndolêrezi.» 15 Alagi eci mwanyerekamwo oku murhali zo: Ye ndahire Faraoni^j, mukarhenga hano n’oyo mulumuna winyu arhaciyisha! 16 Murhume muguma muli mwe agend’ilonza oyo mulumuna winyu; n’abandi basigala bashwekwa. Rhwayeshûla ebinwa binyu n’okwo kwammanyisa erhi okwo mudesire kwo kunali. N’akaba arhali ntyo, ye ndahire Faraoni, ntabe munali ndolêrezi»! 17 Abahugira boshi omu mpamikwa nsiku isharhu. 18 Erhi kugera nsiku isharhu, Yozefu ababwîra, erhi: «Alagi oku mwajira lyo mulama, bulya niono ndi muntu orhînya Nyamuzinda: 19 Akaba murhabêsha, mwene winyu muguma asigale hano omu mpamikwa; n’abandi bagende, bahêkere emilala yinyu engano elagirîrekwo. 20 Mugend’indêrhera oyo mulumuna winyu: na ntyo nanamanya erhi ebinwa binyu birahli bya bunywesi, na ntyo murhacife.» Bajira kulya. 21 Bàbwirana bone na bone, mpu: «Amabi rhwajiriraga mulumuna wirhu go garhudwîrhîre obu buhane, akazâg’ilaka erhi arhuhûna obwonjo, rhurhanamuyumvagya. Co cirhumire buno buhanya burhujakwo.» 22 Rubeni ababwîra, erhi: «Yagi, ka ntamubwîraga nti murhahîraga mukajirira omwana okubi? Murhananyumvagya, rhwono rhwadôsibwa omuko gwâge.» 23 Barhamanyaga oku Yozefu adwîrhe abayumva, bulya aha karhî kage nabo hâli omubwîriza. 24 Acîyegûla kulibo, aj’ilaka. Oku bundi ashubira emunda bali, abaderheza; abarhôlamwo Simoni, amushwekesa erhi banabona.

Bene Yakobo bàshubira e Kanani

25 Yozefu arhegeka mpu babumbe enshoho zâbo ngano, mpu banahire enfaranga za ngasi muguma,omu nshoho yâge, banabashanire olwiko lw’enjira. Babajirira ntyo. 26 Baheba erya ngano oku ndogomi zâbo bagenda. 27 Ci , erhi bahika aha bahandaga bwamayiraho, muguma muli bo ashanûla enshoho yâge mpu ahe endogomi yâge ebi yâlya, abona enfaranga zâge ziri omu munwa gw’enshoho yâge y’engano. 28 Anacibwîra bene wabo, erhi: «Bàngalulîre enfaranga, z’ezi omu nshoho y’engano!» Boshi barhemuka omurhima. Balolanakwo banageramwo omusisi, mpu: «Kwo kurhi oku Nyamuzinda arhujizire?» 29 Erhi bahika aha mw’îshe Yakobo omu cihugo c’e Kanani, bamuganîrira oku byabire kwoshi; baderha mpu: 30 «Omulume oli murbegesi w’ecihugo arhushambâzize n’obukali anarhulola nka ndolêrezi omu cihugo câbo». 31 Nirhu rhwamushuza, nti: «Rhurhabêsha, arhali kwo rhuyishire nka ndolêrezi. 32 Rhuli ikumi na babirhi rhulondana, larha ali muguma, muguma muli rhwe arhacihabà, n’omurho yesigire bo na larha, omu cihugo ca e Kanani.» 33 Oyo mulume orhegesire ecihugo arhubwizire, erhi: «Eci namanyirakwo oku murhabêsha, ceci: Muleke mwene winyu muguma eno mwâni, murhôle engano emilala yinyu elagirirekwo munagende. 34 Muj’indêrhera oyo mulumuna winyu murho, n’aho nanamanya oku murhabêsha. Obwo nanamugalulira mwene winyu na ntyo mwanahash’ikashundira mw’ecino cihugo.» 35 Erhi bashanûla enshoho zâbo, ala oku omu nshoho ya ngasi muguma mwali ehifuku byâge hy’enfaranga. 36 Ishe Yakobo abashuza, erhi: «Mwamanyusagya abana mushâna! Yozefu arhacihaba, Simoni arhàcihali, na Binyamini oyula mukolaga mpu murhôle! N’okwo kwoshi nie kurhindibuzîze.» 37 Rubeni anacibwîra îshe, erhi: «Onayirhe bagala bâni bombi akaba ntakugaluliriye. Omuhire omu maboko gani, nakugalulira ye.» 38 Yakobo ashuza, erhi: «Nanga, omwana wâni arhayandagale haguma ninyu, mukulu wâge afire, akola asigire yêne. Erhi ankajira oku abâ omwo njira yinyu, mwanarhuma emvi zani zayandagalira ekuzimu n’omungo.»

Bene Yakobo bàagenda na Benyamini e Mîsiri

1 Ishali lyaciri likali bwenêne omu cihugo, 2 n’erhi bayusa bâlya erya ngano barhenzagya e Mîsiri, îshe ababwîra, erhi: «Shubiragi yo mugend’irhugulira biryo bisungunu.» 3 Yuda amushuza, erhi: «Olya mulume ayosire arhuhanirîze, erhi: «Murhahike omu masu gani, akabà mulumuna winyu arhali na ninyu.» 4 Kuziga erhi wankayemera mpu rhugende rhweshi na mulumuna wirhu lyone rhwankayandagala rhuj’ikugulira ebiryo. 5 Ci akaba orhayemiri mpu ajeyo, nirhu rhurhankayija; bulya oyo mulume arhurhonzire, erhi: «Murhahike omu masu gani akaba mulumuna winyu arhayishiri haguma ninyu.» 6 Israheli aderha, erhi: «Kurhi oku mwandibuzize nieki, carhumaga mubwîra oyo mulume oku mucigwerhe mulumuna winyu?». 7 Banacishuza, mpu: «Oyo muntu akazâg’irhudôsa binji binji kuli rhwe n’oku mulala gwirhu, nk’omu kurhudôsa, erhi: «Ka ho sho acibà? Erhi ka mucigwerhe mulumuna winyu?» Rhwanakazimushuza kuli ago madôso goshi. Ka rhwankamanyire oku kwo arhubwîra, erhi: «Mulêrhe mulumuna winyu?». 8 Oku bundi Yuda abwîra îshe Israheli, erhi: «Leka omwana ayîshe rhugende rhweshi. Leka rhugende, rhurhôle enjira yirhu lyo rhucira rhulek’ifà, rhwe na nâwe n’engabo zirhu. 9 Niono ncîbarhuzize ye, akajira oku abà nie wadôsa. Akaba ntakugaluliri ye, akaba ntamushubizizi omu malanga gâwe, onanjire mwisi embere zâwe ensiku zoshi. 10 Bulya nka rhurhalegereraga ntya rhinga rhwamagaluka kabirhi!» 11 Oku bundi îshe Israheli ababwîra, erhi: «Akaba ntyo, alagi oku mwajira: Mushane ecishêgo ca ngasi binja binabà muno cihugo, muhêkere oyôla mulume lube lwo luhembo mumudwîrhîre. Mugavu musungunu, bûci busungunu, nshangi nsungunu, nshisho nsungunu n’obukù. 12 Mushub’irhôla ezindi nfaranga, muhêke n’enfaranga mwashangaga bahizire omu kanwa k’enshoho zinyu z’engano: nkaba kwâli kuyibagira. 13 Rhôlagi mulumuna winyu mugende, mushubire emunda oyo mulume ali. 14 Nnâmahanga amujire murhone emw’oyo mulume, anamuleke mugalukane owinyu haguma na Benyamini. Niono, akaba kuherwa naherwa n’abana, mulekage nnamperwe!»

Okubuganana aha mwa Yozefu

15 Abalume banacirhôla lulya luhembo, n’ensaranga marhu abirhi abirhi haguma na Benyamini, balikûla, bayandagalira e Mîsiri, baja embere za Yozefu. 16 Erhi Yozefu ababona bali boshi na Binyamini, abwîra ecibwindi câge, erhi: «Ohêke abo bantu omu nyumpa, obâge cintu ciguma onacirheganye bulya aba bantu balya haguma nani hano mûshi aha izûba-karhî.» 17 Nyamulume ajira nk’oku Yozefu anamurhegekaga, anacihêka balya bantu omu nyumpa ya Yozefu. 18 Bayumva obwôba bw’okubona babahêka emwa Yozefu, baderha, mpu: «Zirya nfaranga zâli zigalusire olundi lusiku omu nshoho zirhu zo zamarhuma barhuhêka eyi. Balonza okuyîsh’irhugorha, barhugwarhe, banarhuhêke buja rhwe na endogomi zirhu.» 19 Bayegêra cirya cibwindi ca Yozefu, bamubwirira aha luso lw’enyumpa, mpu: 20 «Orhubabalire waliha, rhukola rhurhanzir’ija eno bundi, erhi rhul’igula ebiryo, 21 omu njira y’okushubira emwirhu erhi rhuhika aha rhwâli rhwalâla, rhwashanûla enshoho zirhu rhwabugana enfaranga za ngasi muguma ziri aha munwa gw’enshoho yâge, zâli zirya nfaranga zirhu zonene omubale n’obuzirbu bwazo, zo zino rhukola rhugalukine. 22 Rhudwîrhe n’ezindi nfaranga z’okugula ebiryo. Rhurhamanyiri ndi wajâga ayômeka enfaranga zirhu omu mizigo yirhu.» 23 Abashuza erhi: «Murhûle murhayobohaga! Nyamuzinda winyu, Nyamuzinda wa sho ye wamuhiriraga obuhirhi omu nshoho z’engano. Ensaranga zinyu bazimpîre». Anaciyisha abadwîrhîre Simoni. 24 Olya murhumisi erhi aba amabahisa omu nyumpa ya Yozefu, abahêreza amîshi, nabo banacîkalaba amagulu; n’endogomi zâbo azihêreza obwasi. 25 Barheganya entûlo yâbo y’omunkwa erhi banadwîrhe balinga oku Yozefu ayisha muli ogwo mûshi. Bâli bamamanyisibwa oku ho bayikulira aho. 26 Erhi Yozefu ahika aha mwâge, bamuhêkera entûlo bâli badwîrhe. Bafukamiriza bahwera oku idaho embere zâge. 27 Abalamusa bwinja, anabadosa, erhi: «Olya sho w’omushosi mwambwîraga ka naye azibuhire? Ka ho acibà?» 28 Bamushuza mpu: «Mwambali wâwe Larha azibuhire; ho acibà». Bayunama bafukamiriza. 29 Yozefu ayinamula amasu, abona Binyamini, ye mulumuna oburhwa na nnina; aderha, erhi: «Ka ye mulumuna winyu mwambwîraga oyu?» Ashubiza ederha erhi: «Nyamuzinda akugishe mwana wâni!». 30 Oku bundi Yozefu ahuluka duba-duba omu kubona omulumuna, ecifufu camugwârha, ayumva emirenge yamuyisha omu masu: aja omu mwâge, aj’ilakiramwo. 31 Erhi aba amageza amîshi ebusu, ahuluka, acihangâna, ayôrha nka ntako abîre, arhegeka, erhi: «Lerhagi ebiryo.» 32 Bamuhirira ebiryo hago hago, na bene wabo nabo babahirira ebiryo hago hago n’Abanyamisiri balîra haguma naye, nabo babahirira hago hago; bulya Abanyamisiri barhankalira haguma n’Abayahudi: kwanabà kuhemuka emw’Abanyamisiri. 33 Batamala embere zâge, kurhondêrera oku nfulà nk’oku ecikono câge c’obunya-nfula cinahûnyire; n’omurho kulusha abandi kulya amaburhwa gâbo ganali; boshi bakâlolanakwo banazânwa. 34 Aderha obwo mpu babahêkerekwo birya biryo byali omu cisha câge, mpu banababegere olukengwa, Benyamini yehe mpu bamubegere karhanu kalushire aka ababo. Banywêra haguma banasîma bwenêne.

Akabêhe ka Yozefu omu nshoho ya Benyamini

1 Yozefu ahà ecibwindi câge eri irhegeko, erhi: «Enshoho z’aba bantu ogend’izibumba biryo nk’oku bankanahash’ibarhula, ogal’ihira enfaranga za ngasi muguma omu kanwa k’enshoho yâge. 2 Oyîsh’ihira kalya kabêhe kâni k’amarhale omu munwa gw’enshoho y’omurho obalimwo, ohiremwo enfaranga z’engano yâge.» Omurhindisi anacijira nk’oku Yozefu anamubwirga. 3 Sêzi erhi bucânûla balika balya bantu haguma n’endogomi zâbo. 4 Bâli bamarhenga omu lugo ci kwônene barhali bacihika kulî; Yozefu àrhuma omurhindisi wâge, erhi: «Yimuka oshimbûlire balya bantu, na hano obahikakwo, obabwire, erhi: «Kurhi mwagalulaga amabî oku minja mwajirîrwe? 5 K’arhali ko kabêhe nnawirhu anyweramwo, ko analagulirakwo? Kubi okwo mwajizire.» 6 Abahikakwo, ababwîra birya binwa. 7 Bamushuza, mpu: «Cirhumire nnahamwirhu ederha ntyo? Ntanzi là erhi bambali bâwe bankajira ecijiro ca bene eco! 8 Sinza enfaranga rhwashimanaga omu minwa y’enshoho zirhu, rhwakugalulîrezo kurhenga emwirhu Kanani, kurhi rhwankazimbirage omu nyumpa ya nnahamwinyu abe nfaranga erhi gabe masholo? 9 Ekarhî ka bambali bâwe, oyu wankanasiimana kwo ako kabêhe anafe, na nirhu rhwenene rhunabe bajâ ba nnawinyu.» 10 Anacibashuza, erhi: «Neci, binabâge nk’okwo mudesire! Oyu bankanashimana adwîrhe ako kabêhe, anabe mujâ wâni; ci abandi bôhe banacigendera.» 11 Ngasi muguma ahonyeza enshoho yâge y’engano oku idaho, ngasi muguma anacishanûla enshoho yâge. 12 Afûkula kugwarhira oku nfula kuhika oku muziba gwâbo, n’akabêhe kayishibonekana omu nshoho ya Benyamini. 13 Banacisharhula enyambalo yâbo ngasi muguma ashub’ibarhuza endogomi yâge, bashubira omu lugo. 14 Yuda na bene wabo baja aha mwa Yozefu, babandana acihali, bafukamiriza embere zâge bahwera oku idaho. 15 Yozefu ababwîra, erhi: «Byo bici ebi mwankolîre? Ka murhamanyiri oku omuntu oli akâni ayishi oku balêba?» 16 Yuda ashuza, erhi: «Bici rhwacibwîra nnawirhu? Kurhi rhwaciderhaga? Kurhi rhwankaciyêra? Nyamuzinda ayêrekîne obubî bwa bambali bâwe. Lola, rhukola bajâ ba nnawirhu rhweshi oku rhunali n’oyu bashangaga akabêhe omu nfune.» 17 Abashuza, erhi: «Ntanzi erhi nankajira ntyo! Olya muntu banashimanagakwo akabêhe, ye wanabâ mujâ wâni, mwehe mushubire n’omurhûla emunda sho ali.»

Amasambo ga Yuda

18 Oku bundi Yuda amuyegêra, erhi: «Yagirwa mâshi, oleke omurhumisi wâwe aderhere akanwa omu marhiwiri ga nnawirhu, orhanabêraga omurbumisi wâwe burhe bulya kwo onali nka Faraoni. 19 Nnawirhu adôsize bambali bâge bulya, erhi: «Ka mucijira sho. Ka mucigwerhe ommulonzire?» 20 Nirhu rhwashuza nnawirhu, nti: «Rhucigwerhe larha w’omushosi n’omuziba gwirhu gwaburhiragwa e bushosi; oyu gwalondaga afire, ye baburhagwa na nnina muguma, n’îshe arhahimwa kumurhonya. 21 Wabwîra bambali bâwe obwo, erhi: «Mumundêrhere, amasu gani gamulole kwo». 22 Rhwashuza nnawirhu, nti: «Omwana ntako arhenge kuli îshe, erhi ankamurhenga kwo, îshe anafà.» 23 Wanacibwîra bambali bâwe, erhi: «Akaba mulumuna winyu arhabungulusiri haguma ninyu, murhayimange omu masu gani. 24 Erhi rhuyinamukira emwa mwambali wâwe yeligi larha, rhwamuganirira ebinwa bya nnawirhu. 25 Kandi erhi larha arhubwîra, erhi: «Kanyi mushub’igend’igula biryo bisungunu;» 26 rhwashuza, nti: «Rhurhankahash’iyandagala. Ci kwône akaba rhwagenda rhweshi na mulumuna wirhu, lyoki rhwankabunguluka, bulya ntako rhubone obusù bw’olya mulume rhurhanali rhweshi na mulumuna wirhu.» 27 Mwambali wâwe, yerigi larha arhushuza, erhi: «Mumanyire oku mukanie amburhire bana babirhi bone: 28 Muguma acîgendîre, naderha nti kulîbwa alîbirwe n’eciryanyi; kuhika buno ntasag’îmushisha omu isu. 29 Erhi mwankashub’intôla oyu wundi, naye erhi ankajira oku abà,mwanarhuma ezi mvi zani zaja ekuzimu n’omungo munji.» 30 Bunola nkashubiraga emwa mwambali wâwe, yerigi larha, ntanadwirhi omwana, oyu omurhima gwâge gwacîshwekîrekwo, 31 hano abona omwana arhali haguma nirhu, kufà anafà, n’ago mango erhi bambali bâwe bamarhuma emvi za mwambali wâwe, yerigi larha, zaja ekuzimu n’oburhe bunji. 32 Na kandi, mwambali wâwe acîbarhuzize olw’oyu mwana, omu masu ga larha, amango naderhaga nti akaba ntamugalwiri emunda oli onanjire mwisi ensiku zoshi.» 33 Olekage yagirwa mwambali wâwe ayorhe mujâ wa nnawirhu, oyu mwana omuleke arhereme haguma na bakulu bâge. 35 Kurhi nankasôkera emunda larha ali wâni n’omwana arhayishiri haguma nani? Nanga ntalonza mbone obuhanya bwarhogera larha!»

Yozefu acimanyisa kuli bene wabo

1 Lero Yozefu ayabirwa n’okurhenza emirenge embere z’aba bâli halya boshi; anaciyâma, erhi: «Muhuluse abandiho boshi.» Na ntyo ntâye wacimuliho erhi Yozefu acimanyisa emunda bakulu bâge bali. 2 Ayâma n’izu linene erhi alaka, Abanyamisiri balinda bayumva, n’iburha lya Faraoni lyakuyumva. 3 Yozefu abwîra bakulu bâge, erhi: «Nie Yozefu! Ka ho larha acibà?» Bene wabo bayabirwa n’okumushuza bulya bamarhemuka embere zâge. 4 Obwo, Yozefu abwîra bene wabo, erhi: «Nyegêri.» Bamuyegêra. Ababwîra, erhi: «Nie Yozefu olya mulumuna winyu mwaguzagya mpu bamuhêke e Mîsiri. 5 Ci kwônene mumanyâge murbacibâga burhe murhanacikalihiranaga mpu okwenge mwangulizagya ab’eno munda. Kulonza okufumya obuzîne bwinyu kwarhumaga Nyamuzinda antuma mpu mmushokolere. 6 Bulya, sinzi oku ekola myâka ibirhi eno kurhenga ishali lijîre omu cihugo, hacisigire na yindi irhanu abantu barhahinga barhanasârûla . 7 Nyamuzinda antumire mmunshokolere lyo obûko bwinyu bulemera muno cihugo n’okuyishiciza akalamo kinyu kulya kwankanaderhwa. 8 Ntyo arhacirigi mwe mwantumaga eno munda ci Nyamuzinda; anyimisire mpu mbe îshe wa Faraoni, mwimangizi w’enyumpa yâge yoshi na murhambo w’ecihugo c’e Mîsiri coshi. 9 Mukanyagye musôkere emunda larha ali, mumubwire, mpu: «Mugala wâwe Yosefu adesire, erhi: «Nyamuzinda anyimisire murhambo w’e Mîsiri yoshi; obungulukire eno munda ndi buzira kulegerera. 10 Wayûbaka omu cihugo ca Gosheni, wabêra aha burhambi bwâni mwe na bagala bâwe, na binjikulu bâwe, ebibuzi byâwe n’enkafu zawe na ngasi ebi ogwerhe byoshi. 11 Eyo munda nakaz’ikushundira, bulya hacisigîre yindi myâka irhanu ya cizombo, na ntyo orhacilake buligo, oli we, oli enyumpa yâwe, na ngasi hyâwe hyoshi.» 12 Mucîbwinîre n’amasu ginyu, mulumuna wâni Benyamini naye abwîne oku kanwa kani kadwîrhe kamuderheza. 13 Muganîrire larha irenge ngwerhe omu Mîsiri lyoshi, n’ebi mwabwîne byoshi munatwe duba, muyandagalane larha eno munda.» 14 Oku bundi acikweba omu igosi lya mulumuna wâge Benyamini, alaka, naye Benyamini alakira oku igosi lyâge. 15 Anunugurha bene wabo boshi, alaka anadwîrhe abahôbera; bene wabo barhondêra bamushambâza.

Faraoni ahamagala omulala gwa Yakobo

16 Omwanzi gwahika omu bwâmi bwa Faraoni, mpu bene wabo Yozefu bayishire: Faraoni n’abarhambo bâge basîma bwenêne. 17 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Obwire bene winyu, erhi: Oku mwajira kw’oku: Mushanire ebihêsi binyu, mukanye muje e Kanani. 18 Murhôle sho n’emilala yinyu, muyîshe eno munda ndi. Nammuyûbasa ahinja ha cino cihugo ca Mîsiri munalye oku mashushi g’ecihugo. 19 Woyo obahe eri irhegeko, erhi kwo mwajira ntya: Muyanke engâlè muno cihugo c’e Mîsiri, mulerhemwo abana binyu na bakinywe, murhôle na sho, muyîshe^k. 20 Murhabâga burhe bw’ebi mwasiga, bulya ngasi hinja hinali omu cihugo c’e Mîsiri, byaba hinyu.»

Bene Yakobo baj’ilerha îshe e Kanani

21 Bene Israheli banajira kulya; Yozefu abahà engâlè nk’oku Faraoni anarhegekaga, abaha n’olwiko lw’enjira. 22 Aja abaha ngasi muguma omushangi gw’olusiku lukulu, Benyamini yehe amuha magana asharhu ga sikeli^l za nfaranga, bamuha na mishangi irhanu ya lusiku lukulu. 23 Kwo n’okwo, arhumira ise ndogomi ikumi, bazihêsa oku ngasi hinja hinabà e Mîsiri, na ndogomi nkazi ikumi zihesîbwe engano, omugati n’olwîko omushosi acîyikira omu njira. 24 Oku bundi asêzera bene wabo, nabo balikûla, erhi amanarhang’ibabwîra, erhi: «Murhalongôleraga omu njira.» 25 Banacirhenga e Mîsiri obwo, bayinamukira omu cihugo c’e Kanani emw’îshe Yakobo. 26 Bamubwîra, mpu: «Yozefu ho aciba, ciru ye warhambula ecihugo c’e Mîsiri coshi.» Omurhima gwâge gwayôrha guhangalîre, bulya arhabayemeraga. 27 Ci kwoki erhi bayus’imubwîra ebinwa Yozefu aderhaga byoshi, n’erhi abona zirya ngâlè Yozefu arhumaga mpu zij’imulêrha, omurhima gw’îshe wabo Yakobo gwarhwangûkwa. 28 Israheli aderha, erhi: «Nta kundi! Kwisi mugala wâni Yozefu ho acibà! Naj’imulolakwo embere nfè».

Yakobo n’omulala gwâge gwoshi bàja e Mîsiri

1 Israheli agendana ngasi ebi anali agwerhe byoshi. Erhi ahika e Bersheba arherekêra Nyamuzinda w’îshe Izaki. 2 Nyamuzinda abwîra Israheli omu bilôrho by’obudufu, erhi: «Yakobo! Yakobo!» Naye, erhi: «Ho ndi hano.» 3 Nyamuzinda ashubiriza, erhi: «Nie Nyamuzinda, nie Nyamuzinda wa sho. Orhayobohaga okuyandagalira e Mîsiri, bulya nakujira ishanja linene eyo munda. 4 Niehe nayandagalira e Mîsiri haguma nâwe. Na kandi, nie nanakurhenzayo nkuyinamukane, na Yozefu ye wakubisha.» 5 Yakobo arhenga e Bersheba obwo, bene Israheli bashonêsa îshe Yakobo, bakâbo n’abana babo muli zirya ngâlè Faraoni ali arhumire mpu zibarhôle. 6 Bahêka n’amasò gâbo na ngasi byâbo bàli bakola bagwerhe omu cihugo c’e Kanani, bayisha e Mîsiri. Yakobo haguma n’omulala gwâge gwoshi, 7 abagala na bagala b’abagala, abâli na bâli b’abagala, iburha lyâge lyoshi aligendana e Mîsiri.

Omulala gwa Yakobo gwajàga e Mîsiri

8 Alaga amazîno g’abo bene Israheli bajàga e Mîsiri: Yakobo boshi n’abagala: Enfula ya Yakobo, Rubeni. 9 Bagala ba Rubeni: Henoki, Palu, Hezroni na Karmi. 10 Bene Simoni: Yemweli, Yamini, Ohadi, Yakini na Sohari, na Saulu waburhagwa n’omukazi mukanani. 11 Bene Levi: Gershoni, Kehati na Merari. 12 Bene Yuda: Eri, Onani, Sela, Feresi na Zera; ci kwônene Heri na Onani bali erhi bàfirire e Kanani. Bene Peresi: bàli Hesroni na Hamuli. 13 Bene Isakari: Tola, Puwa, Yashubu na Shimuroni. 14 Bene Zabuloni: Sêredi, Eloni na Yahaleli. 15 Bo bene Yakobo abo, bo Lea amuburhiraga aha Padani Aramu kuhirakwo n’omwali Dina. Boshi haguma, bagala n’abâli, bâli bantu makumi asharhu na basharhu. 16 Bene Gadi: Sefoni, Hagi, Shuni, Esiboni, Eri, Arodi na Areli. 17 Bene Aseri: Yimuna, Yishwa, Yishwi, Beria na mwali wabo Serah. Bene Beria bali: Heberi na Malkieli. 18 Bo bene Zilfa abo; olya Labani ahàga omwali Leya ; aburhira Yakobo abo bana: bantu ikumi na ndarhu lyoshi. 19 Bene Rasheli muka Yakobo: Yozefu na Benyamini. 20 E Mîsiri, Yozefu aburhirayo Menashè na Efrayimu kuli Asinati, mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. 21 Bene Benyamini: Bela, Bekeri, Asibeli, Gera, Naamani, Ekî, Roshi, Mupimi, Hupimu na Aredi. 22 Bo bana Rasheli aburhîre Yakobo abo; boshi haguma bali bantu ikumi na bani. 23 Bene Dani: Hushimi. 24 Bene Nefutali: Yasieli, Guni, Yeseri, na Shilemi. 25 Bo bene Bilaha abo, olya Labani ahàga omwali Rasheli; bo bana aburhîre Yakobo, boshi haguma bali bantu nda. 26 Abantu bàjire e Mîsiri haguma na Yakobo, balya barhenga omu nda yâge yêne, buzira kuganja baka abagala, boshi haguma bah bantu makumi gali ndarhu na ndarhu. 27 Abana ba Yozefu baburhiragwa e Mîsiri bàli babirhi. Abantu b’omulala gwa Yakobo bayishire e Mîsiri boshi haguma bah bantu makumi gali nda.

Yozefu ayankirira omulala gwâge

28 Israheli arhuma Yuda mpu abe ashokola aje emwa Yozefu, amubwire amushange e Gosheni. Bahika omu cihugo c’e Gosheni. 29 Yozefu ashwekera ebibêsi oku ngâlè yâge, ayishoneramwo, mpu aje e Gosheni aj’iyankirira îshe Israheli. Erhi anaja omu masu gâge ntya, acikweba omu igosi lyâge, alaka kasanzi karhali kanyi erhi anamuhôbîre. 30 Israheli abwîra Yozefu, erhi: «Lero nankajâga nafà obu namabona obusù bwâwe, namanashanga ocibamwo omûka.» 31 Yozefu anacibwîra bakulu bâge n’omulala gw’îshe, erhi: «Nkola nasôka mmanyise Faraoni oku nnamubwire, nti: «Balya bakulu bâni n’omulala gwa larha bàbâga omu cihugo c’e Kanani bamantindakwo.» 32 Abo bantu babà bakafè, barhahimwa kushîbirira ebintu byâbo. Bayishire badwîrhe enkafu n’ebibuzi byâbo; na ngasi hyâbo hyoshi.» 33 Na ninyu, hano Faraoni amuhamagala n’okumudôsa, erhi: «Mukolo muci mukola? 34 Mwanamushuza mpu: «Waliha, bambali bâwe barharhenga oku bintu byâbo, kurhenga eburho bwâbo kuhika buno, rhwono kwo rhuyôrhera ntyo kurhengera kuli balarha.» Ntyo, mwanahash’iyûbaka omu cihugo ca Gosheni, bulya Abanyamisiri barhabona oku bangere.

Yozefu agend’ilamukiza bene wabo emwa Faraoni

1 Yozefu akanyagya obwo aj’ilamukiza bene wabo emwa Faraoni, erhi: «Larha na bene wirhu bamayisha, barhenga omu cihugo c’e Kanani, badwîrhe enkafu n’ebibuzi byâbo, na ngasi byâbo bajira, bâbo bahanzire omucihugo ca Gosheni.» 2 Ali amarhôla bantu barhanu ba muli bene wabo, agend’ibalangûla Faraoni; 3 Faraoni abadôsa, erhi: «Mukolo muci mukola?» Bashuza Faraoni, mpu: «Yagirwa, rhwono bambali bâwe, rhuyôrha rhubà bakafè, rhwono, n’ababusi birhu ko bâli.» 4 Babwîra Faraoni obwo, mpu: «Rhuyishir’ibêra mwo cino cihugo bulya e Kanani rhwâli, ebibuzi bya bambali bâwe birbacigwerhe lwabûko: ecizombo cikalihireyo bwenêne.» 5 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Sho na bene winyu bayishirage emunda oli. 6 Ecihugo ca Mîsiri eci embere zâwe: oyubase sho na bene winyu halya onabwîne hali hinja omu cihugo. Bayûbake e Gosheni n’okabona balimwo abantu bankahasha, onabajire babe bangere b’amasò gani nago.» 7 Yozefu ageza îshe Yakobo, amulamukiza emwa Faraoni. Yakobo ahâna omusingo emunda Faraoni ali. 8 Faraoni adôsa Yakobo, erhi: «Emyâka y’amaburhwa gâwe yankabâga nk’inga obu?» 9 Yakobo ashuza Faraoni, erhi: «Emyâka nashinzire ndwîrhe nagendagenda, eri igana na makumi asharhu. Eri myofi eri na buhanya. Erhacihika oku ya balarha amango bakazâg’igendagenda.» 10 Yakobo ashub’ilamusa Faraoni, anamusengeruka. 11 Yozefu ayubasa îshe na bene wabo, abayêreka ishwa omu cihugo c’e Mîsiri, lwo lwali luhande lununu omu cihugo coshi, omu ca Ramusesi, kwo Faraoni anali arhegesire. 12 Yozefu akaz’ihà îshe omugayi, akaz’iguhà na bakulu bâge n’ab’omu nyumpa y’îshe, boshi nk’oku banali n’abana babo.

Oburhegesi bwa Yozefu amango g’ecizombo

13 Omugati gwali gubulikîne omu cihugo coshi, erhi kudârhabala kw’ecizombo kurhuma. Ecihugo ca Mîsiri n’eca Kanani, byàshalika byàrhalusa. 14 Yozefu àyomeka ngasi lufaranga lwânali omucihugo ca Mîsiri n’omu ca Kanani, akaz’iguza engano, nabo banayîsh’imugulira. Ezo nsaranga akaziz’ilunda omu bwâmi bwa Faraoni. 15 Erhi enfaranga zihwa omu cihugo ca Mîsiri n’omu ca Kanani, Abanya misiri boshi baja emunda Yozefu ali mpu: «Orhuhè omugati, kurhi rhwankafîraga omu masu gâwe? Enfaranga zarhuhwerîre.» 16 Yozefu ababwîra, erhi: «Mulêrhe amasò ginyu, namuhînganira, mmuhè omugati ninyu mumpè amasò ginyu obwo murhacigwerhi nsaranga.» 17 Bakaz’ilerha amasò gâbo emunda Yozefu ali, naye akaz’ibahà omugati, kukolaga kubahînganira amasò g’ebiterusi, ag’ebibuzi, ag’enkafu n’ag’endogomi. Mw’ogo mwâka abalîsa omugati akaz’iguhîngana amasò gâbo. 18 Omwâka gwacîkonya, ogwakulikiraga, bakanya baja emunda Yozefu ali, mpu: Rhurhankakufulika nnahamwirhu oku enfaranga zarhuhwerire, n’amasò gakola gali ga nnawirhu. Harhacisigiri ecindi rhwankaha nnawirhu aha nyuma z’eno mibiri yirhu n’amashwa girhu. 19 Cankarhuma rhufîra omu masu gâwe rhwono n’amashwa girhu? Orhugule mugati rhwe n’amashwa girhu; rhucîbêre bajà ba Faraoni rhwe n’amashwa girhu. Orbuhè n’emburho rhwarhwera lyo rhulama rhulek’ifà, lyo n’amashwa girhu garhag’ibà bwerûle.» 20 Ntyo kwo Yozefu afulukizagya Faraoni amashwa g’Abanyamisiri goshi, kulya kuba ngasi Munyamisiri âli amamuguliza ishwa lyâge erhi eco cizombo cirhuma, na ntyo ecihugo coshi càshuba ishwa lya Faraoni. 21 Abantu nabo, abahindula bajà kurhenga oku cikwi ca Mîsiri kuhika oku cindi. 22 Mashwa g’abadâhwa gone arhagulaga bulya abadâhwa bakazâg’ihâbwa na Faraoni omwanya gwâbo, banakaz’ilamira oku mwanya Faraoni akazâg’ibahà; co carhumire bôhe barhaguza amashwa gâbo. 23 Yozefu abwîra olubaga, erhi: «Namuguzirage bulya mwoyo n’amashwa ginyu, mukola muli bantu ba Faraoni.» Erhi: «Alagi, emburho eyi mujag’irhwera ago mashwa. 24 Hano muyêza mwanakaz’ihà Faraoni cigabi ciguma ca karhanu na ninyu muyôrhane ebindi bigabi bini, byo byarhengakwo emburho yaja omu ishwa, kurhenge n’ebiryo mwalya na bene winyu n’abana binyu.» 25 Baderha, mpu: «Warhucizize, kufà rhwali rhwafà: owabona rhubona obwonjo omu masu ga nnawirhu, rhwanayemera rhubè baja ba Faraoni.» 26 Okwo, Yozefu akujira irhegeko n’eryo irhegeko liciba omu cihugo ca Mîsiri kuhika ene: ecigabi ca karhanu Faraoni cirhûlwa^m.

Yakobo asiga emilagi

27 Bene Israheli bàbêra e Mîsiri omu ishwa ly’e Gosheni, barhôlamwo agâbo mashwa, baburhana bayololoka bwenêne. 28 Yakobo ashinga myâka ikumi na nda omu cihugo c’e Mîsiri, n’emyâka y’akalamo ka Yakobo, liri igana na makumi ani na nda. 29 Erhi ensiku z’okufà kwa Israheli zibà zikola ziri hofi, ahamagala omugala Yozefu, amubwîra erhi: «Akaba ntonyire emunda oli, nkuhûnyire ohire okuboko kwâwe oku cibunu cani, okândola bwinja onakaz’inyumva: orhambishaga eno Mîsiri. 30 Amango nabà nkola ngwîshîre na balarha, onantenze e Mîsiri oj’imbisha omu nshinda yâboⁿ.» Yozefu anacishuza, erhi: «Najira okwo onahûnyire.» 31 Yakobo ederha erhi: «Ocîgashe là». Acîgasha omu masu gâge. Oku bundi Israheli ayunamira oku mushego gw’encingo yâge.

Yakobo ayankirira bene Yozefu bombi omu mulala gwâge anabagisha

1 Enyuma z’aho, bàbwîra Yozefu mpu: «Lola oku sho alwazire!» Yozefu arhôla abagala bombi, Menashè na Efrayimu, bagenda boshi. 2 Banacimanyisa Yakobo, mpu: «Lola, mugala wâwe Yozefu oyo ayishire emunda oli.» Israheli acihangâna, abwarhala oku ncingo. 3 Yakobo abwîra Yozefu, erhi: «Nyamuzinda-Ogala-Byoshi ambonekîre aha Luzu omu cihugo ca Kanani angisha. 4 Anambwîra, erhi: Najira oyololoke, nakuluza, nakujira ohinduke mwandu gwa mashanja, eci cihugo nacihà iburha lyâwe enyuma zawe cibe câbo ensiku zoshi.» 5 Aba bana bâwe baburhiragwa e Mîsiri embere nyîshe aha burhambi bwâwe, bakola bana bâni: Efrayimu na Menashè bakola b’omu bana bâni aka Rubeni na Simoni. 6 Ci abana wàburhaga enyuma z’abo, babà bâwe; bakaz’iderhwa amazîno ga bakulu babo bunya-kashambala. 7 Amango narhengaga e Padani, nalengana, nyoko Rasheli afìra omu cihugo c’e Kanani, erhi rhunaciri omu njira, rhucisigazize lugendo lusungunu rhuhike aha Efrata; ho nanamubishire aho oku njira, yo erigi e Betelehemu eyo. 8 Israheli abona abana ba Yozefu bombi adôsa, erhi: «Bahi aba?» 9 Naye omugala, erhi: «Bo bana Nyamuzinda ampîre eno munda abo.» Ishe ashuza erhi: «Obanderhere mbagishe.» 10 Amasu ga Israheli gâli gakola garhamire n’obushosi, arhacibonaga. Yozefu anacibashegeza hali ye, naye abanûnugurha anabahôbera . 11 Israheli anacibwîra Yozefu, erhi: «Ntàli mmanyire oku nacibona obusù bwâwe, ci lolaga oku Nyamuzinda amanyêreka ciru n’iburha lyâwe.» 12 Yozefu abayegûla abarhenza aha madwi g’îshe, anafukama ayunama, amalanga gahuma oku idaho. 13 Yozefu abagwârha bombi: Efrayimu omu kulyo kwâge, mpu lyo aja ebwa kumosho kwa Israheli na Menashè omu kumosho kwâge, mpu lyo aja ebwa kulyo kwa Israheli, anabashegeza hali ye. 14 Israheli alambûla okuboko kwâge kulyo, akuhira oku irhwe lya Efrayimu ye wali murho n’okuboko kwâge kumosho oku irhwe lya Menashè, omu kurhahêkanya amaboko, ebwa kuba Menashè ye wali nfula. 15 Erhi àkola àgisha Yozefu amubwîra, erhi: «Nyamuzinda, ababusi bâni Abrahamu na Izaki bakazâg’ilambagira embere zâge, ye Nyamuzinda onyabula kurhenga mbà ho kuhika ene, 16 Malahika wandikùzagya muli ngasi mabi, agishe aba bana. Izîno lyani n’izîno lya balarha Abrahamu na Izaki libalamiremwo, baluge banayololoke hano igulu.» 17 Yozefu abona oku îshe ahebire okuboko kwâge kulyo oku irhwe lya Efrayimu, agaya, agwârha okuboko kw’îshe akurhenza kuli Efrayimu akudekereza oku irhwe lya Menashè. 18 Yozefu abwîra îshe, erhi: «Arhali ntyo, larha, bulya oyu ye mukulu, ohebe okuboko kwâwe kulyo oku irhwe lyâge.» 19 Cikwône îshe alahira ederha, erhi: «Mmanyire mwana wâni, mmanyire, naye àbà ishanja, naye aluga, cikwône mulumuna wâge ye wabà n’obuhashe bunene kumulusha, n’iburha lyâge lyabà mwandu gwa mashanja.» 20 Olwo lusiku abagisha ntya: «Mwoyo mwe Bene Israheli bakaz’igisha omu kuderha izìno linyu, mpu: «Nyamuzinda akujire aka Efrayimu na Menashè.» Abà Efrayimu ye aheba embere za Menashè. 21 Oku bundi Israheli abwîra Yozefu, erhi: «Lola oku nkola naiing’icîfîra. Cikwône Nyamuzinda âyôrha ali haguma ninyu, anamushubize omu cihugo ca bashakulûza binyu. 22 Niono, nkuhîre Sikemi mwanya gurhalusire ebya bakulu bâwe, gwo nanyagaga Abaamoriti n’engôrho zâbo haguma n’omuherho gwâni. »

Yakobo agisha abagala oku banali ikumi na babirhi

1 Yakobo ahamagala abagala ababwîra, erhi: «Muje haguma mmubwire ebyamuyishira omu nsiku zàyisha. 2 Bene Yakobo, muje haguma, muyumvirhize. 3 Rubeni w’e nfula yani, we misi yani we mburho ntanzi y’obugâbo bwâni, we lunjwire-ifêka, we lunjwire-buhashe; 4 lunjwire-luka w’amîshi, orharhîmukwe, bulya washonîre oku ncingo ya sho, wahemwire encingo yani erhi oyishonera kwo! 5 Simoni na Levi bali baguma balondana, emishîgi yâbo bayihisize oku bushwinjiro. 6 Omurhima gwâni gurhahîraga gukaja omu ihano lyâbo, bulya bàyisire abantu omu burho bwâbo n’omu bukunizi bwâbo, barhungula empanzi. 7 Bukahera obukunizi bwâbo, bulya bwarhalusire olugero, bukahera obudârhi bwâbo, bulya bwabîre bwa bumînya. Nabagabanya muli Yakobo, nabashandabanya muli Israheli. 8 Nawe Yuda, bene winyu banakukuze; okuboko kwâwe kugwarhîre abanzi bâwe aha igosi, bagala ba sho banayuname embere zâwe. 9 Yuda^o ali ntale nto, wamayinamuka warhenga oku nsimba, mwana wâni! Ashurhamire, agwîshira nka ntale, nka ntale nkazi: ndi wankaciyizûsa? 10 Ishungwe lirhakarhenga omu mwa Yuda , n’akarhi k’oburhegesi karhakarhenga omu magulu gâge, kuhika nnako ayîshe; ye amashanja goshi ganayumve. 11 Ashwekîre endogomi yâge oku muzâbîbu, n’akanina k’endogomi yâge oku ishami ly’omuzâbîbu. 12 Amasu gâge gadukwire n’idivayi^p, n’amino gâge gayeruhire n’amarhà. 13 Zabuloni ayubasire oku burhambi bw’enyanja, hala amârho gasîka; lubibi na Sidomu. 14 Isakari, ye ndogomi ndârhi, egwîshîre omu karhî k’ecôgo. 15 Abwîne oku okuluhûka kubà kwinja, n’oku ecihugo ciba cinunu; omugongo gwâge agurhezire omuzigo, ahindusire mujà wa kubarhula emicimba. 16 Dani ye katwa-manja k’olubaga lwâge, nka ngasi ishanja ly’Israheli. 17 Dani abè njoka elingira oku njira, abè mpiri eri omu njira, ekâlumira ebiterusi oku cisenyi, omulwî oyitamirekwo anakumbe lugali. 18 Bucire bwâwe ncîkubagire yagirwa Nyamubâho. 19 Gadi, ba-rhûla-rhugabe bamushokôla naye abashokôla anabarhulubire oku kansisira. 20 Asheri, omugati gwâge kushushagira gushushagira, yeyikuza mwâmi. 21 Nefutali, ye kashafu kabidu, ko kaburha banji na binja. 22 Yozefu, ye mulandirà gwa muzâbîbu guyâna bwenêne, mulandirà murhwere aha iriba, amashami gâgwo garhalusire olukuta. 23 Emandabisonga zamulibuzize, zamulasha zanamuyishakwo. 24 Ci omuherho gwâge, gurhahuligana, amaboko gâge, gabangaduke, oku buhashe bw’Ogala-byoshi wa Yakobo, oku burhabâle bwa lungere, Kabuye k’Israheli. 25 Oku buhashe bwa Nyamuzinda wa sho, yêne akurhabâle, oku buhashe bw’Ogala byoshi, yêne akugishire. Emigisho y’emalunga enyanya, omugisho gw’omu nyenga y’ekuzimu, emigisho y’enda n’ey’ibêre, 26 migisho ya sho elushire emigisho y’omu ntôndo za mira, kuhika aha bwinja bw’entôndo z’ensiku n’amango, esimikire oku irhwe lya Yozefu, oku malanga g’omuluzi wa bene wabo. 27 Benyamini ali cihazi oshamula, sêzi ashanshanyule omunyama gwâge, bijingo agabe omunyago.» 28 Yo milala ikumi n’ibirhi eyo; kwo îshe ababwizire ntyôla erhi akola abagisha. Aha ngasi muguma omugisho gumukwânîne.

Okufà kwa Yakobo

29 Oku bundi àbahà eri irhegeko, erhi: «Nkola naj’ishanga bene wirhu; mumbîshe aha burhambi bwa balarha omu lukunda luli omu ishwa lya Efroni-Muhititi, 30 omu lukunda lw’ishwa lya Makipela aba ishiriza lya Mambri, omu cihugo ca Kanani: liryala Abrahamu aguliraga Efroni Muhititi, mpu lubè luvumbu lwâge. 31 Mwo babishire Abrahamu bo na mukâge Sara; aho ho babishire Izaki bo na mukâge Rebeka, nani mwo nabishire Leya. 32 Ishwa haguma n’olukunda luli muli ryo, babiguliraga bene Heti.» 33 Erhi Yakobo ayus’ihà abagala ago mahano, ashubiza amagulu gâge oku ncingo, arhenga mwo omûka , bamuhira kuli b’îshe.

Okubishwa kwa Yakoba

1 Yozefu acikweba oku mugogo gw’îshe, akaz’ilaka anamunûnugurha. 2 Oku bundi arhegeka abafumu bakazâg’imukolera mpu bashîge îshe omugavu^q. Abafumu bagwîra bashîga Israheli. 3 Bajira ogwo mukolo nsiku makumi ani, bulya zo nsiku banakolesa ezo nka bashîga omugavu. Abanyamisiri bàmulakira nsiku makumi gali nda. 4 Erhi ezo nsiku z’emishîbo zihwa, Yozefu àganîrira ntya omu bwâmi bwa Faraoni, erhi: «Akaba muli bîra bâni, mumpikize ebi binwa omu marhwiri ga Faraoni: 5 Larha andahirize ambwîra, erhi: Lola oku nkola nafà; wambisha omu nshinda nahumbisagya omu cihugo ca Kanani. Nalonza okuja eyo munda; ngend’ibisha yo larha nangaluke.» 6 Faraoni ashuza, erhi: «Osôke ogend’ibisha sho nk’oku anakulahirizagya. 7 Yozefu asôka agend’ibisha îshe. Bagenda haguma naye: abarhambo ba Faraoni boshi, abarhonyi b’omu bwâmi, n’abagula b’omu cihugo ca Mîsiri boshi 8 n’ab’omu mulala gwa Yozefu boshi, bakulu bâge n’ab’omu mulala gw’îshe; barhasigaga e Gosheni abarhali abana barho, ebintu binyinyi n’ebinenene. 9 Basôka haguma naye, engâlè n’abêrekeza bazihêka, gwâli muzinzi gurhali munyi. 10 Erhi bahika aha Goren-Ha-Atadi, ishiriza lya Yordani, babanda endûlù yashakanyà, Yozefu ashub’ishîba îshe nsiku nda. 11 Abanyakanani erhi babona eyo mishibo aha Goren-Ha-Atadi baderha, mpu: «Loli okushîba kunene kw’Abanyamisiri». Co cirhuma baderha aho mpu bo Abeli-Misirayimu, aho bantu babà aha ishiriza lya Yordani. 12 Abagala bamujirira nk’oku anali abarhegesire. 13 Bamuhèka omu cihugo ca Kanani, bagend’imubisha omu lukunda lw’ishwa lya Makipela, Abrahamu aguliraga Efroni-Muhititi, mpu lube luvumbu lwâge, aha ishiriza lya Mambri. 14 Erhi bayusa okubisha îshe, Yozefu anacishubira e Mîsiri, boshi na bakulu bâge, na ngasi bandi banalibabalusize ebwa kuj’ibisha îshe.

Ensiku nzinda za Yozefu 15 Bene wabo Yozefu, erhi babona îshe amafà, baderha, mpu: «Erhi Yozefu akarhukolera nka bashombanyi bâge, akanarhugalulira amabî nk’oku rhwanmujiriraga kubî?» 16 Banacirhuma abagend’ibwîra Yozefu, erhi: «Sho asizire akanwa embere afe, adera, erhi: 17 Kwo mwabwîra Yozefu ntya, erhi: Mâshi, obabalire bene winyu obubî bwâbo, n’ecâha câbo, bulya kuligo bakukolîre. Bunola nkolaga nkuhûnyire, obabalire obubî bwa bambali ba Nyamuzinda wa sho». Yozefu avugumula emirenge erhi ayumva ebinwa bamubwîraga. 18 Bene wabo bone bayisha, bacîrhimba aha magulu gâge, erhi: «Rhwono! Rhuli bajà bâwe.» 19 Yozefu abashuza, erhi: «Mâshi, murhayobohaga, ka niono nankacibira ahâli ha Nyamuzinda? 20 Mwàli mulonzize okunjirira amabî, Nyamuzinda yehe alonza okurhenzamwo aminja, mpu lyo oku kwamayisha ene kubà mpu anafungire omûka gw’olubaga lurhali lunyi. 21 Kuziga murhaciyobohaga cici, nàmulera bwinja mweshi n’abana binyu.» Abarhûliriza anababwîra akanwa kabagwa oku murhima. 22 Ntyo Yozefu abêra e Mîsiri obwo, ye n’omulala gw’îshe. Alama myâka igana n’ikumi. 23 Yozefu abwîne abinjikulûza b’emwa Efrayimu n’abana ba Makiri, mwene Menashè; oku madwi ga Yozefu bàburhirwe! 24 Yozefu abwîra bene wabo, erhi: «Niono nkola nafà, ci kwône Nyamuzinda amurhandûla, amusôsa murhenge muli cino cihugo, muje muli cirya cihugo alaganyagya oku aha Abrahamu, Izaki na Yakobo». 25 Yozefu alahiriza bene Israheli, erhi: «Amango Nyamuzinda amurhandûla, munasokane amavuha gâni kurhenga eno.» 26 Yozefu afà erhi akola agwerhe myâka igana n’ikumi. Bamushîga omugavu banamuhira omu isanduku e Mîsiri.

^a1.1 : Banahindule: «Aha murhondêro erhi Nyamuzinda alema amalunga n’igulu. lgulu lyaha li… » Ci omu cihebraniya badesire oku «Mango maguma aha murhondêro… » Co cirhumire rhwabula obulangalire kw’eyi mpîndulo. Empîndulo nkubagirwa eri eyi ehindwîre akanwa oku kandi: «Mango maguma aha murhondêro erhi Nyamuzinda alema amalunga n’igulu… » Omwandisi alonzize okurhuhugûlira obuhashe bwa Nyamuzinda bw’okulema igulu … » Ci kwone ecinwa ashambiremwo, cimanyisize omurhondêro gw’amalunga n’igulu buzira igwarhiro (Rhulole muli 2 Mak 7, 28; Hb 11,3), bulya omu cihabraniya olwo luderho luli «omurhondêro». Luli lwa kurheganya obufulûle bw’obushinganyanya erhi Nnaluderho (Rhulole omu Lul 8, 22-31; Yn 1, 1-3). – Igulu erhi liri lya cimpinangè cirhagwerhi nda na mugongo, linali hûmu: Omwandisi alonzize okurhuhugûlira obworhere bw’igulu embere lilemwe: harhàli kalamo (Rhulole Yer 4, 23; Eze 34, 11), omwizimya erhi guhundikire emanga.

^b1.2 Omûka gwa Nyakasane gwo gulamya (Rhulole Murh 6.3) n’ebiremwa byoshi (Lui 104,30). – Omwandisi w’eci citabu c’omurhondêro ayumvirhe obuhashe bw’oluderho lwa Nyamuzinda omu kulema igulu. Nyamuzinda alema ìgulu omu luderho. E Misiri n’e Babiloni kurhenga mîra oluderho lwakàg’ihugûla obulonza bwa birya biremwa bakâg’iharâmya. Omu Bibliya, oluderho lwarhanzir’imanyîkana nka Kanwa k’Ow’enyanya, Kanwa karhalusire ebyahira n’ehyahirûka (Lul 29). Kandi, oluderho lwabà go galya marhegeko ikumi: Irhegeko lifulûle erhi «Tora» (Lush 30, 11-14). Olwo Luderho lwayishimanyisa ohuhashe bwa Nyamuzinda omu igulu (Eze 40-55 ci bwenêne 40, 8; 55,11), lwamanyisa oku obushinganyanya bw’Ow’enyanya buli omu mashanja goshi (Mig 1-9) na buzinda bwaho, omu Myanzi y’Akalembe yayandikagwa na Mutagatifu Yowane, Nnaluderho acijira muntu lyo ayerekana kurhi Nyamuzinda acihânyire kuli rhwe.

^c1.3 Obulangashane bwo Nyamuzinda arhanzir’ilema (Rhulole Lui 104,2). Omu Bibliya (obwo burhali bulangashane bwa kunyenyûza kwone, ci bulangashane bwa kalamo; bulangashane bwa bushagaluke… (Eze 9, 1; 60, 11-20; Yn 8, 12).

^d1.5 Amango aga mandiko gayandikagwa erhi ensiku ziciganjwa kurhondêrera bijingo.

^e1.6 Abantu ba mîra bakag’imanya mpu Ecirêre càli nka nsahâni ngali eberûla igulu n’amîshi. Ntyo bakàmanya oku igulu lyo libà eno idako n’ebitù n’amîshi bibà emalunga.

^f1.16 Abapangani bakàg’iharâmya ebimole by’emalunga n’obwo binali biremwa nk’ebindi.

^g1.22 Omu mandiko mimâna (Bibliya), omugisho gwa Nyamuzinda gurhabà gwa makwânane ga kalamo k’iroho lyone; gunayôlolole omuntu, gumushobôze akalamo n’iburha nkana.

^h1.28 Nyamuzinda ahebire omuntu bano igulu, amuhà oburhegesi bw’ebiremwa byoshi, lyo omuntu abikolesa oku makwânane gâge. Na ntyo, akolere Nyamuzinda omu akalamo kâge koshi.

ⁱ2.1 lzûba, omwêzi, enyenyêzi na ngasi byoshì bibà emalunga.

^j2.2 Olusiku lwa kalinda: haligi ahandi bahindula mpu lwali lwa kalindarhu lyo balek’ìcikêbwa mpu nkaha hali omukolo gwabire olwa Sabato. Olwa Sabato lwàli luzira, nta kuhuma kabishi (Rhulole 1°) Omu Lub 23,12; Lush 5, 12-15: lwo lusiku lw’omugobe omuntu agwâsirwe okuhûmûkamwo; 2°) Omu Lub 20, 8-11: olusiku lwa kalinda, olwa Sabato, lwo lwashwinjaga okulema; 3°) Omu Lub 31, 12-17: Nyakasance alagâna n’olubaga lwâge; Hb 4, 1-11: Omuntu agwâsirwe okuhûmûka olusiku lwa kalinda nk’oku Nyakasane ahûmûkaga olwo lusiku erhi ayus’okulema).

^k2.4 Omwandisi mwimâna arhushambâlire kurhi omuntu murhanzi aburhagwa. Lyo arhuhugulira eyo myanzi, akolesa engani z’abantu ba mîra. Enyigîrizo barhuhire ziri z’ezi: Nyamuzinda erhi alema omuntu amuhà omûka n’omubiri. Abaheba omu ishwa ly’amasîma. Abahà oburhegesi oku nsimba zoshi. Abajira babirhi, omukazi n’omulume lyo basîmana n’okurhabâlana omu cinyabuguma amango g’akalamo kabo.

^l2.7 : Amufûhira omûka: kwo kuderha oku omûka gw’omuntu gurhenga emwa Nyamuzinda yenene.

^m2.8 Kurhali kwa bulagirire okulongereza ecihugo eryo ishwa ly’Edeni lyabàgamwo. Kwo kude rha oku eryo ishwa ly’amasîma, limanyisize obworhere nkana Adamu na Eva bàlimwo embere bagomere Nnâmahanga n’ecaha c’ecisiki.

ⁿ2.9 Omurhi gw’okumanya aminja n’amabi, luli lwiganyo lw’ecâha. Kwo kuderha oku ojira ecâha, abà ayôsire amanyire aminja n’amabi. Anabe arhacilonzizi okushimba enjira za Nnâmahanga. Ecâha bubà bucîbone. Ojira ecâha agomera Nnâmahanga n’okulonza okubà nka Ye. Analahire okuyumva Nnâmahanga wamulemaga.

^o2.17 Olusiku wagulyakwo, ho na halya wanafà. Omuntu omu bìdaka arhengaga mwo anagaluke nka kula ngasi ciremwa coshi ca hano igulu cagaluke omu idaho. Ci kwone omuntu ankafulumusire olwo lufù nk’arhagomeraga Nnâmahanga. Omuntu yene anacirhege olufù omu kurhayumva kwâge (Rhulole omu Murh 3, 19).

^p2.24 Olya muntu ayâkuzagya n’omwishingo, erhi: «Oyu ye kavuha karhengaga omo mavuha gâni, ye munyafu gw’oku minyafu yâni» bulya amabona mûkage. Omwandisi amanyisize kurhi omulume ashwira mukâge, na kurhi omûkazi ashwira iba; balame haguma omu cinyabugumà. Embere za Nyamuzinda, omulume n’omûkazi bayumânana bulya bali ba nkomokà nguma. Nyamuzinda amujirira omurhabâzi omushushire.

^q3.1 Eyo njoka luli lwiganyo lw’olya mushombanyi Shetani, olya warhebaga ababusi birhu barhanzi erhi bajira ecâha. Shetani ashomba Nnâmahanga, nirhu rhwene kushomba arhushomba. Alonza rhweshi arhuheze mpu ly’irhondo rhurhatamalaga oku ntebe y’obwâmi bwa Nyamuzinda, erya ntebe ahezagya erhi agomera Nnâmahanga.

^r3.7 Babona oku bali bashugunu; ecâha c’ecisiki cirhàli câha ca bugonyi. Càli câha ca bucîbone bw’omuntu embere za Nnâmahanga; okucîbona bushugunu kuli kumanya oku barhaligzerhe ntêra yakuhima amashumi g’owabarhebaga.

^s3.9 Ayakuza omulume; Nyakasane anayishe nka muciranuzi amango g’olubanja. Anadôse oyâzire, anamuyereke oku ahabire na buzinda bw’aho anamuhe oluhembo akwânine. Ntyo rhuyumvirhe oku Nyamuzinda kushibirira ashibirira eciremwa câge, arhanalikirira wâge.

^t3.15 Nyakasane alaganyize abantu oku abayôkola, abakûle omu njira y’ecâha. Ciru akaba Shetani ahimaga omulume n’omûkazi, arhahime iburha lyâbo. Nyakasane Nyamuzinda abwira wanjoka, erhi: «Nahira enshombo akarhî k’iburha lyâwe n’ely’omûkazi». Omuguma wayish’ihima shetani, ye Mucunguzi. Ayish’ikûla abambali omu bujà bw’ecâha.

^u3.16 Eco câha ababusi birhu barhanzi bàjiraga, càrhulerhire nyamanjà w’obuhane: rhwàheza enshôkano z’omu Paradizo; abantu bàrhondêra okufa (Murh 3,3), barhondêra okuyumva amagene mabî g’omubiri (Murh 3,7), barhondêra okubona amalumwa amango g’okuburha n’omu mikolo.

^v3.21 Eci cijiro ciyêrekine kurhi Nyakasane abêra abàmugomire olukogo. Omuntu wal’ìkola ayambala ebyasi, Nyakasane amuyambika oluhù lw’ensimba.

^w4.4 Entûlo ya Abeli; olole Hb 11,4.

^x5.5 Rhurhamanyiri bwinjinja omubale gw’emyâka y’arnaburhwa ga bashakulûza birhu barhanzi. Rhurhankamay’itwikanula erhi eyo myâka badesire balamire yo n’eyo. Hali amango erhi eri myâka ya kalamo ka ngasi mulala; kwo kuderha myâka y’abo bantu kuhebakwo n’eya binjikulu bâbo. Eyo myâka yâbo erhuyêresire oku gwanali mugisho gwa Nyamuzinda, yaja yanyiha erhi byâha byâbo birhumire.

^y6.2 «Bene Nyamuzinda» (omu kushimba Lul 29, 1; 89, 7; Ayu 1, 6; 2,1; 38,7) banahash’ibà birya biremwa abapagani bakag’iharâmya. Hali n’amango Abami nabo, bakàg’iderhwa «bene Nyamuzinda» (Rhulole muli 2 Sam 7, 14; Lul 2,7; 89, 27). Na binjikulu ba Seti nabo bacidesirwe «bene Nyamuzinda» na bene Kayini bakaz’iderhwa «bene abantu». Abatwi b’emanja bangasi ishanja badesirwe bene Nyamuzinda bulya balibajira omukolo gwa Nyamuzinda: okutza emanja, co cirhumire bahunyirwe okuba bashinganyanya, lola Olulanga lwa 81(82).

^z6.3 Ogu mulongo gurhulàngwire oku omuntu guba muhiri, n’omubiri gubà muzamba. Obuzibu n’akalamo k’omubiri birhengerera emwa Mûka gwa Nyakasane (Rhulole omu Murh 2,7). Abâmi bakag’ihâbwa Mûka, kwago kwago amango bashigwa amavurha (1 Sam 10,6.10; 11,6; 16,13). Ago mango, «Mûka» anabashobôze emisi y’okurhegeka n’ey’okucîranula (Rhulole muli Lui 72, 1; End 4,2; Iz 11, 4-5).

^a6.7 Nyakasane aciganya, kwo na kuguma omu 1 Sam 15, 11. Obubi bw’omuntu bwarhuma abihira Nyakasane. Obwo bubî bwarhengera omu kubona omuntu alemirwe ntagengwa. Kandi oku kuyêrekîne oku Nyamuzinda analolereze obworhere bwa bene omuntu, ci okwo kurhankarhuma abalikirira. Arhankarhuhemukira, arhanatwa omu kanwa kâge. Ci omanyage oku olu luli luderho lwa bantu olu bahugwire mw’ebi binwa. Omu kuderha n’obwalagale bwoshi, Nyakasane arhankaciganya erhi ayumve omungo. Kwàli kulonza okumanyisa oku ebijiro by’abantu byali bigalugalu omu masu ga Nyakasane.

^b8.4 Ararati eri ntondo y’omu Aziya, omu cihugo ca Mezopotamiya (Mwa zino nsiku cikola cihugo ca Iraki).

^c8.7 Omu kushimba engani z’abantu b’e Babiloni, binyunyi bisharhu birhàshwekagwa: hungwe (ecihungu), engûkù n’ehiremberembe.

^d8.21 Omurhirna ye muntu. Irala lyage liyerekana ecimuli e murhima. Omu murhima mwo murhenga engerêrezo nyinja n’embî. Enderho, emihigo n’ebijiro… byoshi birhengerera omu murhima. Nyamubâho ayishi ngasi murhima bwinjinja (1 Sam 16,7; Lui 17,3; 44, 22; Yer 11, 20). Obworhere bwinja n’obushibirizi bw’Akanwa ka Nnâmahanga burhengerera omu murhima (Lul 51,12,19; Yer 4,4+; 31,31-33+; Eze 36,26). Omuntu alongeza Nyamuzinda omu murhima gwâge (Lush 4,29; Lul 105,3; 119,2.10), amu rhege okurhwiri (1Bam 3,9; Burh 3,29; Hoz 2,16; Lush 30,14), amukolere (1Sam 12,20.24), amukuze (Lul 111,1), amuzigire (Lush 6,5); omurhima mwirhohye, nkana na mucêse gwo mu rhima gurhajira bulyâlya embere za Nyamuzinda n’embere z’abantu (Ef 1,18). 9,4: Rhulole omu Lev 17,11-14; Lush 12,23.

^e9.4 Rhulole omu Lev 17,11-14; Lush 12,23. Omu ngeso w’abayahudi, omwaba bakagigubulaga, bulya owagulya gwo cimanyîso c’obuzîne, erhi amajisa Nnâmahanga ohâna obuzîne mashigwe

^f9.21 Nuhu arhalonzagya n’obwalagale mpu alaluke. Kuhika aho, arhal’icimanya oku idivayi lyanalalusa. Endalwe y’eryo idivayi yarhuma ayôrha bushugunu amango goshi ali iro omu ihêma lyâge.

^g10.6 Khamu, kandi erhi HAM ye enfarasè yahindwire CHAM, kwo kurhenga ecinza Chamites.

^h11.9 Babeli luli luderho lurhenzire omu lulimi lw’ecihabraniya. Kwo kuderha: ishâbâbè, kavango. Abantu barhaciyumvanyagya, bucîbone bwâbo burhumire. Ciru na kuhika ene abantu barhayumvanya n’obwo rhwabwîne obucunguzi muli Yezu Kristu.

ⁱ12.3 Muli Abramu, abantu b’amashanja goshi bâgishwa na Nnâmahanga, bulya Omucunguzi àbusirwe omu ishanja lyâge (Murh 3,15). Obuyemere bwa Abramu: rhulole muli Rm 4; Gl 3,8.

^j12.13 Abramu anywerha lyo balek’imuyirha. Sara àli mwali wabo, bali b’ishe muguma ci nnina arhali muguma (Murh 20, 12). Bwo bwa kabiri obu Abrahamu abona oku ab’emahanga nabo banarhinye Nnâmahanga , lola Murh 20 na 21; arhangirheba Abimeleki, kandi Faraoni oyu; bohe bulya barhiyire Nyamuzinda banywerhûla Abrahamu oku burhabale erhi obuhane, Nyamuzinda abahaga

^k12.15 Faraoni: izino ly’omwâmi w’e Misiri, kandi erhi cikono câge.

^l13.1 Nêgebu ciri cihugo ciri olunda lw’idako, emukondwè lya Kanani.

^m13.10 Sodomo na Gomora: Rhulole omu Murh 10, 19; 18, 16.

ⁿ14.18 kuli Melkisedeki: rhulole muli Hb 7; Lul 110.

^o15.6 : Abramu abà n’obulanglire kuli Nyakasane. Obuyemêre bwa Abramu bubonekîre omu kuyumva Nyakasane (Murh 22; Hb 11, 8-10; 17-19; Gl 3, 6-9; Rm 4, 18-21). Ciru ayemêra oku ahâna omwana wâge Izaki nterekêro. Nnâmahanga alonzagya oku murhangula na hano aba amabona okurhumika kwa Abrahamu, amukule omu ngeso z’abapagani barherekêra abana oku bazimu bâbo; Nnâmahanga ye mwikubagirwa yewanayishirhucungula omu kuhâna omugala Yezu (Murh 22 na Yn 3, 16). Obuyemere buzira bijiro kugumba bugumba. Abemêzi bayish’ibà bimâna erhi bworhere n’ebijiro byâbo birhumire (Yk 2, 14-26). Omu Ndagâno ya mîra omulêbi Izaya arhubwîzire oku bwenêne Nyakasane alâba obuyemêre bw’olubaga lwâge (Iz 7, 9; 28, 16; 30, 15).

^p16.2 J’emunda omuja-kazi wâni ali: lrhegeko ly’abantu balamaga e Mezopotamiya lyàlilidesire oku amango mûka omuntu ali ngumba, anahash’imuhà omuja-kazi wâge baburhe bo naye. Akaba bashakulûza birhu barhanzi bal’iyemêrirwe na Nyamuzinda okurhôla omûkazi wa kabirhi erhi wa kasharhu, Mwami Yezu erhi ayisha en’igulu, ashwinja ebyo binwa: Arhuhanza. Aderha oku Nyamuzinda arhalemaga okwo. Ci alemire mulume muguma, anamuhà mûkazi muguma (Lola Mt 19, 3-9).

^q16.11 Yishma’ El, : Ismaheli: Kwo kuderha «Nyamuzinda kuyumva ayumva». Shâma’ omu cihebraniya kuli kuderha «kuyumva», El kuli kuderha, «Nyamuzinda ».

^r17.15 : Sara: kwo kuderha «Mugoli, Muluzinyere».

^s18.19 «Obushinganyanya» buli bworhere bwinja, oburhegesi bwa mwâmi Daudi bwali buyima ngirekwo (2 Sam 8, 15; Iz 9, 6… )

^t18.23 Aga madôso (18, 23-32) ga Abrahamu gàli ga kulonza okuciza Sodoma. Erhi bankashâbire olugo lwa Sodomo, bàli baherêrekeza omushinganyanya haguma n’enkola-maligo.

^u19.3 Ogu mugati gurhalimwo lwango gudesirwe obwa burhanzirhanzi, gwacish’iderhwa amango g’olubungo na Basaka (Lub 12) n’ag’ishega lizinda.

^v19.30 Muli eyi milongo 19, 30-36, omu kulonza okufungira omulala gwâbo mpu gulek’iherêrekera, bâli ba Loti bayumaguza bwenêne: balonza okukûla ishe kw’ihurha.

^w19.37 Izino Mowabu kwo kuderha: «Mishi g’îshe», mîshi omu kulonza okuderha emhurho y’omulume.

^x19.38 : Ben-Ami kwo kuderha «Mwene Olubaga lwâni» nkaba kuli kuderha «mwene omubusi wani» bulya omubusi amuburhaga oku mwali.

^y20.17 Eyi milongo 17-18: rhwanayumva oku omu bihugo by’ebushoshokero bw’izûba bya mîra, abantu bayishigi oku Nyamuzinda yene yerhuhà akalamo, yerhuhà n’iburha; anahasha n’okuzanganya (Rhulole omu Murh 30, 2).

^z22.1 Nyamuzinda arhangula Abrahamu: Obuyemêre bwa Abramu bubonekîre omu kuyumva Nyakasane (Murh 22; Hb 11, 8-10; 17-19; GI 3, 6-9; Rm 4, 18-21). Ciru ayemêra oku ahâna omwana wâge Izaki nterekêro. Nnâmahanga alonzagya oku murhangula na hano aba amabona okurhumika kwa Abrahamu, amukule omu ngeso z’abapagani barherekêra abana oku bazimu bâbo; Nnâmahanga ye mwikubagirwa yewanayishirhucungula omu kuhâna omugala Yezu (Murh 22 na Yn 3, 16). Obuyemere buzira bijiro kugumba bugumba. Abemêzi bayish’ibà bimâna erhi bworhere n’ebijiro byâbo birhumire (Yk 2, 14-26). Omu Ndagâno ya mîra omulêbi Izaya arhubwîzire oku bwenêne Nyakasane alâba obuyemêre bw’olubaga lwâge (Iz 7, 9; 28, 16; 30, 15). 22,1: Eyi nshambàlo ehanzize okuhàna abana nka nterekêro (okwo kwakâg’ijirwa omu Israheli), ci erhuyeresire obuyemere bw’abrahamu kuli Nnâmahanga. Nyamuzinda amurhangula, amuhûma mpu amuhe ngasi ebi arhonya kulusha. Abrahamu arharhindiraga, ayumva Nnâmahanga embere amanye kurhi arheganyize. Abrahamu ali lwiganyo lw’omushinganyanya oyumva Nyamuzinda, buyemêre buyemêre bwage burhumire (Burh 44, 19-21; Burh 10,5; Hb 11, 17; Yk 2, 21). Enterekêro ya Izaki luli lwiganyo lw’enterekêro ya Mwami Yezu oku musalaba.

^a24.2 : Okuheba okuhoko idako ly’ecibero c’omuntu, yali ndahiro nkulu ya Abahabraniya.

^b28.14 Ogu mugisho Yakobo ashobwìre, gurhukengêzize gulya mugisho Nyakasane ashobôzagya Abrahamu (Murh 13. 14-17). Omugìsho: Rhulole omu Murh 12,3; 18, 18; 22, 18; 26,4.

^c28.19 Beteli: kuli kuderha «Ka-Nyamuzinda»-(Murh 28,22). Luli lunda lw’e mwenè,enyanya ly’e Yeruzalemu.

^d31.23 Mwene wâbo arhali ngasi oburhwa na nnina erhi n’ishe yene; ci ngasi yeshi w’omu mulala gwâge: bazala bâge, abihwa… (Rhulole omu Murh 14, 14; 31. 32).

^e31.53 Ciru Yakobo ankacigasha izino lya Nyamuzinda wa Abrahamu na Labani acîgashe izino lya Nyamuzinda wa Nahori, acirì olya Nyamuzinda muguma dolo-dolo; ye Nyamuzinda wa b’ishe.

^f32.30 Nyamuzinda arhalonzagya kucimanyisa kuli Yakobo. Arhamubwiraga izîno lyâge lyo ihwe lyâge liyôrha liri omu bwifulikwe. Bulya okumanya izîno erhi wamanyire n’omuntu. Nyamuzinda ahà Yakobo omugisho bulya gwo akag’ilongereza omu kalamo kâge koshi. Ciru n’amango Nyamuzinda acifululiraga Musa, arhahumanulaga izîno «Nienayishibaoyunayishiba», ehye asher ehye, YHWH; ngasi lusiku kukwanine okumanya n’okuyiga Nyamuzinda ye ndi; bulya ntaye wakamushwekera omu ntanya zimuli omu irhwe zone.

^g35.14 Omu bihugo by’ebushoshôkero bw’izûba bya mîra, okushîgwa amavurha kwa bintu bìguma-biguma, kwali kulonza okuderha oku ebyo bintu erhi birugu bibenilîrwe Nnâmahanga (ibuye, luhêrero). Ciru hali n’abantu bakag’ishîgwa amavurha ci bwenêne mwâmi (Rhulole muli 1 Sam 10,1…).

^h38.8 : Yuda alonza Onani alame irhegeko ly’obulamu (Rhulole omu Lush 25, 5-10).

ⁱ42.9 Yozefu akengêra birya bilôrho byaderhaga oku anacibè mwâmi, bakulu bâge bamushige, abarhegeke (Rhulole omu Murh 37, 5-9).

^j42.15 : «Ye ndahire Faraoni»: eri ndahiro y’omu Misiri; nka kula omushi akaderha, erhi: Mafundwe ndahire, Cimanye , Muganga ndahire, Rutaganda ndahire, Nnakalonge ndahire, Nnaninja ndahire, Mukuba ndahire»

^k45.19 Kukola kurhenga e Kanani lwoshi, baj’iyûbaka e Misiri.

^l45.22 Magana asharhu ga shekeli za nfaranga: byanahash’iba kg 3,4.

^m47.26 Amango Yozefu ali murhambo mukulu e Misiri, erhi idaho libà lya mwâmi. Mashwa g’abadâhwa gone arhahumagakwo, bulya bàgwerhe omulagi gw’okurhanyagwa (Murh 47, 22).

ⁿ47.30 Israheli àbwîne nka buli buhanya omuntu okurhabishwa emwâbo, omu nshinda ya b’ishe (1 Bam 13, 22; 14, 13; Eze 6, 5).

^o49.9 Yuda: liri ishanja lya bantu banji, ci ab’e Kanani bo banji kulusha (Rhulole omu Murh 38).

^p49.12 lshanja lya Yuda lyàligazire oku mizâbîbu, obuso n’idivayi kurhaluka Efrayimu na Manase.

^q50.2 Ogwo mugavu bàshigaga omubiri gwa lsrahcli, kwàli kulonza mpu lyo gurhag’ibola duba.

EXO – – שמות-

Olubungo

I. Bene Israheli bakulwa omu buja bw’e Mîsiri

Okuyôloloka kwa bene Israheli e Mîsiri

1 Amazîno ga bene Israheli bajâga e Mîsiri bayijàga haguma na Yakobo, ngasi muguma n’omulala gwâge: 2 Rubeni, Simoni, Levi na Yuda, 3 Isakari, Zabuloni na Benyamini, 4 Dani na Nefutali, Gadi na Aseri. 5 Abo bene Yakobo bali bantu makumi gali nda, Yozefu yehe erhi akola abà e Mîsiri. 6 Yozefu na bene wabo boshi kwo n’okwo, n’eryola iburha lyoshi. 7 Bene-Israheli banaciyôloloka, baluga, babà mwandu, bagala, bagandâza, babumba ecihugo.

Okurhîndibuka kwa bene-Israheli

8 Lero omwâmi muhyahya, orhalimanyire Yozefu, anaciyîma omu Mîsiri. 9 Anacibwîra abantu bâge, erhi: «Ka murhabwini oku bene-Israheli baja baluga banazibuha kurhulusha? 10 Rhubasingire obwenge bushinganîne, lyo baleka okuyôloloka. Erhi ebîrha byankabà, hali amango bakacihira olunda lw’ababisha, na hano babà bamarhulwîsa, bacirhengeremwo cino cihugo». 11 Okubundi banacibahirakwo abarhambo bakazibakolêsa obukukuru, mpu lyo babagombya n’emikolo mizibu. Ntyo kwo bayûbakire Faraoni ebishagala by’embîko, Pitomu na Ramusesi. 12 Ci oku babalibuza ntyo, erhi kwo nabo bayushûka banazibuha kulusha: abanya-Mîsiri bakazilama omu côba ca bene-Israheli. 13 Lero abanya-Mîsiri bakolesa bene-Israheli okurhalusire, 14 babalibuza n’emikolo midârhi: okulabarha ebijondo, okujira amadofali, emikolo y’omu mashwa yoshi, na ngasi yindi mikolo y’okubalibuza. 15 Omwâmi w’e Mîsiri anacibwîra abakazi bâlikwa bakagibusa abakazi b’Abayahudi, muguma muli bo ye wali Shifra n’owundi ye Puwa, erhi: 16 «Nka mwabusa abakazi b’Abayahudi, mukâlola bwinja mwana muci obusirwe. Akaba mwana-rhabana, munamuyirhe; akaba mwana-nyere, munamuleke alame.» 17 Ci abo bakazi b’okubusa barhînya Nyamuzinda, barhajiraga oku mwâmi ababwiraga, bakazileka abana-rhabana balame. 18 Lero mwâmi w’e Mîsiri anacibahamagala, ababwîra, erhi: «Càrhumire mujira ntyo munaleka abana-rhabana balama?» 19 Balya bakazi b’okubusa banacibwîra mwâmi Faraoni, mpu: «Abakazi b’Abayahudi barhali ak’abakazi banya-Mîsiri; babà bakazi bazibu; embere omukazi w’okubusa abahikeho, erhi mira baburhaga.» 20 Nnâmahanga arhabala abo bakazi bâlikwa, nalo olubaga lwaja lwayushûka lwanazibuha. 21 Kulya kuba abo bakazi bâlikwa bakagirhînya Nyakasane, Nyakasane naye abahà iburha. 22 Faraoni kwo kurhegeka abantu bâge boshi, erhi: «Ngasi mwana-rhabana waburhwe, munamulohe erwîshi, ci ngasi mwana-nyere munaleke alame».

Okuburhwa kwa Musa

1 Muntu muguma w’omu bûko bwa Levi anacija aho, ayanka omunyere w’omu bûko bwa Levi. 2 Nyamukazi anacirhôla izîmi, aburha mugala. Erhi abona oku ali mwinja, ajira myêzi isharhu erhi kufulika amufulika. 3 Lero erhi acibula oku ankacishub’ikamufulika, àrhôla ecirhimbiri c’enfinjo, acîshîga ebizibwe n’obulembo, acihiramwo olya mwana, acidekereza omu masheke eburhambi bw’olwîshi. 4 Mwâli wabo nyamwana abêra kuli hitya mpu alole kurhi abà. 5 Lero mwâli wa Faraoni anaciyandagalira ebwa lwîshi mpu aj’icishuka, oku abaja-nyere bâge barhambika oku lwîshi. Anacilangîra ecirhimbiri omu masheke, àrhuma omuja-nyere wage mpu ajicilêrha. 6 Anacicifunula, abona omwana: ali mwana-rhabana odwîrhe alaka. Obwonjo bwamugwârha, anaciderha, erhi: «Mwana wa Bayahudi oyu». 7 Okubundi mwaliwabo nyamwana anacibwîra mwâli wa Faraoni, erhi: «Ka walonza njihamagala omulezi omu bakazi b’Abayahudi akazikuyonkekeza oyu mwana?» 8 Mwâli wa Faraoni amubwîra, erhi: «Gendaga omulonze.» Olya munyere agendihamagala nnina wa nyamwana. 9 Mwâli wa Faraoni amubwîra, erhi: «Mpêkera oyu mwana, ojikamuyonsa, niene nayishikuhêmba.» Olya mukazi anacirhôla omwana, akamuyonsa. 10 Erhi omwana akula, amuhêkera mwâli wa Faraoni. Naye amuyankirira nka mugala; amuyîrika izîno lya «Musa», erhi: «Nàmurhôlaga omu mîshi.»

Musa ayàkira e Madiyani

11 Muli ezo nsiku, Musa erhi akolaga mukulu, àkanya mpu agendilamusa bene wabo, àbona kurhi barhindibusire n’emikolo y’obuja. Abona oku Omunya-Mîsiri ashurha mwene wâbo w’Omuyahudi. 12 Alolà eyi n’eyi, àbona ntaye omubwîne, àniga olya Munya-Mîsiri anamufulika omu mushenyi. 13 Erhi buca, kandi ashubigenda: ashimana Bayahudi babirhi badwîrhe balwa. Anacibwîra owalihalalîre owabo, erhi: «Cici oshurhire owinyu?» 14 Olya mulume amubwîra, erhi: «Ndi wakujiraga murhambo na mucirànuzi wirhu? K’omanyire mpu nani wanyirha nka kulya wayirhaga olya Munya-Mîsiri?» Musa àyôboha, erhi: «Kuziga kulya kwamanyikine!» 15 Faraoni ayumva baderha ogwo mwanzi, ahiga okuyirha Musa. Ci Musa abunga, ayàka Faraoni; acijîra omu cihugo c’e Madiyani, aburhamala hofi n’iriba. 16 Omudâhwa w’e Madiyani ali agwerhe banyere bâge nda. Banaciyisha balidôma n’okuyunjuza ebiranga mpu banywese amasò g’ebintu by’îshe. 17 Abangere banaciyisha, babalibirhakwo. Lero Musa anaciyimuka, abarhabàla ananywesa amasò gabo. 18 Erhi bagaluka emw’îshe Reweli, abadôsa, erhi: «Lero càrhumire mubiduha ntya ene?» 19 Bamushuza, mpu: «Munya-Mîsiri muguma warhushugunwire omu maboko g’abangere, ciru ye wanarhudomire ananywesa amasò!» 20 Anacibwîra abâli, erhi: «Ngahi ali? Carhumaga musiga oyo muntu? Hamagali ye, ayîshe alye!» 21 Musa ayemera okubêra aha mw’oyo mulume, naye anacimuha omwâli Sipora. 22 Nyamuhya anaciburha omwana-rhabana. Musa amuyirika izîno lya Gershoni, erhi: «Bulya ndi mubunga omu cihugo c’ihanga.»

Nyamuzinda ayumva izu lya Bene-Israheli

23 Erhi nsiku nyinji zigera, omwâmi w’e Mîsiri afa. Mwo bulya buja bwabo, bene-Israheli balakira Nyamuzinda, babanda endûlù, na kurhenga omu buja bwabo, endûlù yâbo yasôkera emwa Nyamuzinda. 24 Nyamuzinda ayumva endûlù yâbo; Nyamuzinda akengêra endagâno yage bo n’Abrahamu, Izaki na Yakobo. 25 Nyamuzinda abona bene-Israheli oku balagirire^a; Nyamuzinda abamanyirira.

Ishaka lyagulumira lirhanasingônoka

1 Musa ali ayabwire obusò bw’ebibuzi by’ishazâla Yetro, mudâhwa w’e Mediyani. Alongôlana ebibuzi kulî-kulî omu irûngu, àlinda ahika oku ntôndo ya Nyamuzinda e Horebu. 2 Malahika wa Nyakasane àmubonekera omu ngulumira y’omuliro yakagigulumira omu karhî k’ishaka. Musa alolêreza, abona ishaka lidwîrhe lyagulumira, ci lirhasingônoka. 3 Musa aciderheza emurhima, erhi: «Nazunguluka ndole kw’oyu kabazâne: cici cirhumire eri ishaka lirhadwirhi lyasingônoka?» 4 Nyakasane abona oku ayisha azunguluka mpu alole; lero Nyamuzinda anacimuhamagala omu kagarhî ka lirya ishaka, erhi: «Musa, Musa!» Naye, erhi «Karame!» 5 Aderha, erhi: «Omanye wankayegêra hano! Hogola enkwerho zawe emagulu, bulya hano oyimanzire hali hantu hatagatifu.» 6 Ashubiderha, erhi: «Nie Nyamuzinda wa sho, Nyamuzinda w’Abrabamu, Nyamuzinda w’Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo.» Musa acihundikira^b obusù, bulya ali ayobohire okulolakwo Nyamuzinda.

Nyamuzinda àrhuma Musa emwa Faraoni

7 Nyakasane anaciderha, erhi: «Kwo binali, nabwîne amalibûko g’olubaga lwâni luli e Mîsiri, nayumvîrhe n’endûlù ludwîrhe lwabanda embere z’abadwîrhe balulibuza. Neci, manyire malibûko maci lulimwo. 8 Co cirhumire nayandagala nti mbalikûze omu maboko g’Abanya-Mîsiri, mbarhenzemwo eci cihugo, mbaheke omu cihugo cinja na cigali, omu cihugo cihululamwo amarha n’obûci, omu cihugo cibâmwo Abakanani, Abahititi, Abamoriti, Abaperiziti, Abahiviti n’Abayebusi. 9 Na kulya kuba endûlu za bene-Israheli zampisirekwo, bulya nabwîne kurhi Abanya-Mîsiri badwîrhe babalibuza. 10 Yimukaga, ogende; nkurhumire emwa Faraoni nti ogendirhenza olubaga lwâni lwa bene-Israheli e Mîsiri.» 11 Musa anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Ndigi muntu muci nani obwo w’okurhungâna Faraoni, n’okurhenza olubaga lwa bene-Israheli e Mîsiri?» 12 Amubwîra, erhi: «Ndi haguma nâwe. Alaga n’ecimanyiso oku nie nkurhumire: hano oba wamarhenza olubaga e Mîsiri, mwayishibâgira Nyamuzinda enterekêro kuli eyi ntôndo».

Nyamuzinda àfulûlira Musa Izîno lyâge

13 Musa anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Nkolaga nacîbanda hali bene-Israheli, mbabwire, nti: «Nyamuzinda wa basho ontumire emunda muli». Bakandosagya, mpu: «Izîno lyâge ye ndi?», kurhigi nababwîra obwo?» 14 Nyamuzinda anacibwîra Musa, erhi: «Nie Nyamubâho^c.» Amubwîra, erhi: «Oyishibwîra bene-Israheli, erhi: «Nyamubâho ontumire emunda muli.» 15 Nyamuzinda àshubibwîra Musa, erhi: «Oyishibwîra bene-Israheli ntyala, erhi: Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo, antumire emunda muli. Eryo lyo izîno lyani burhashuba, lyo izîno bakànkengêramwo kurhenga oku iburha kuja oku lindi.

Nyamuzinda arhumira bene-Israheli Musa

16 «Ogendishubûza abagula ba bene-Israheli boshi, obabwire, erhi: «Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo anambonekire, ambwîra, erhi: «Nahizire okummulikûza, bulya nabwîne amabî goshi badwîrhe bammujirira e Mîsiri. 17 Co cirhumire nderha, nti: Nammurhenza omu malibûko g’e Mîsiri, mmuyinamulire omu cihugo c’Abakanani, c’Abahititi, c’Abamoriti, c’Abaperiziti, c’Abahiviti, c’Abayebusi, omu cihugo cihululamwo amarha n’obûci.» 18 Bayishiyumva izu lyâwe, oyishigenda obwo, mwe n’abagula ba bene-Israheli, oje emunda mwâmi w’e Mîsiri ali, mumubwire, mpu: «Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi, anarhubonekire. Bunola orhulekage, rhugende lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu, rhujihêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu.» 19 Ci manyire oku mwâmi w’e Mîsiri arhamuyemerere mwagenda, akaba arhasezîbwi n’okuboko kuzibuzibu. 20 Nkolaga nalambûla okuboko kwâni, nshurhe Mîsiri n’ebirhangâzo najira muli ye. Enyuma ly’okwo anamulika mugende.

Irhegeko ly’okunyaga ebirugu by’Abanya-Mîsiri

21 «Narhabâla olu lubaga lurhone emwa Abanya-Mîsiri, lyo hano mugenda, mulekigenda maboko mûmu. 22 Ngasi mbuguma ehûne omulungu wayo n’ecigolo ciri omu mwâge ebirugu by’amarhale, eby’amasholo n’emyambalo mubiyambike bagala binyu na bâli binyu. Mutungôle^d ntyo Abanya-Mîsiri.»

Musa ahâbwa obuhashe bw’okujira ebirhangazo

1 Musa ashuza, erhi: «Barhanyemêre, barhayumve izu lyani, ci bayishiderha, mpu: «Nyakasane arhakubonekîre!» 2 Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Cici eco ofumbasire omu nfune?» Naye ashuza, erhi: «Karhi.» 3 Nyakasane amubwîra, erhi: «Kakwêbe oku idaho.» Akakwêba oku idaho: akarhi kahinduka njoka. Musa ayâka. 4 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûla okuboko, oyigwarhire oku mucira!» Alambûla okuboka, ayigwârha: erya njoka yashubihinduka karhi omu nfune zâge. 5 «Lyo bayemera oku Nyakasane anakubonekîre, Nyamuzinda wa bîshe, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo.» 6 Nyakasane ashubimubwîra, erhi: «Hira enfune oku nda yâwe» Ahira enfune oku nda anazigalula. Okuboko kwâge kwayunjula lushomyo, kwahinduka kwêru-kwêru nka lubula. 7 Nyakasane amubwîra, erhi: «Shubiza okuboko kwâwe oku nda.» Ashubiza okuboko oku nda anakugalula; kwàli kwamashubibà nk’ebindi birumbu by’omubiri gwâge. 8 Nyakasane, erhi: «Akaba barhakuyemiri n’akaba barhayumvirhîzi izu ly’ecimanyiso cirhanzi, bayemera izu ly’ecimanyiso ca kabirhi. 9 N’akaba barhayemiri ebyo bimanyiso bibirhi n’akaba barhayumvirhîzi izu lyâwe, onarhôle amîshi g’omu Lwîshi, ogashandâze oku idaho; ago mishi warhôlaga omu Lwîshi gahinduka muko oku idaho.»

Aroni ajirwa muhugûzi wa Musa

10 Musa abwîra Nyakasane, erhi: «Onfe lukogo, Yagirwa Nyakasane, ntishishongêza binwa nka nederha, oli kurhenga injo, oli kurhenga lishinjo, ciru na kurhenga aga mango goshi odwîrhe washambâza mwambali wâwe, bulya akanwa kani kaba kazirho n’olulimi lwâni lurhahundûla.» 11 Nyakasane amubwîra, erhi: «Ndi wàhâga omuntu akanwa? Ndi odumya omuntu erhi okumujira cihuli, amujire wa kubona erhi muhûrha? K’arhali nie, Nyakasane? 12 Kanyagya, ogende, nabà haguma n’akanwa kâwe, nnankakubwiriza ebi okwânîne okuderha.» 13 Musa ashuza, erhi: «Onfe lukogo, Yagirwa Nyakasane, orhume owundi onalonzize!» 14 Oburhe bwa Nyakasane bwanacibiruka kuli Musa, amubwîra, erhi: «Ka mukulu wâwe Aroni w’Omuleviti arhahali? Nyishi oku yehe ayishiderha. Ciru y’oyu oyishirikulamusa, na hano akubona, asîma omu murhima gwâge. 15 Oyishimushambâlira, onahire ebyo binwa omu kanwa kage. Nani nabà n’akanwa kâwe n’akâge nnammuyigirize ebi mukwânîne okujira. 16 Ye wakazishambâza olubaga ahali hawe, ye wabà kanwa kâwe, nâwe obe nka Nyamuzinda wâge. 17 N’aka karhi, okafumbarhe, ko wagendikajiramwo ebirhangâzo»

Musa ashubira omu cihugo c’e Mîsiri

18 Musa anacigenda, ashubira emw’ishazâla Yetro, amubwîra, erhi: «Nkwânîne nshubire emwa bene wirhu, njilola erhi bacibâmwo omûka.» Yetro ashuza Musa, erhi: «Ogende n’omurhûla!» 19 Nyakasane abwirira Musa e Madiyani, erhi: «Kanya, oshubire e Mîsiri, bulya balya boshi bakagilonza okukuyirha bafìre.» 20 Musa arhôla mukâge n’abagala, abashoneza oku cihêsi, ashubira omu cihugo c’e Mîsiri. Kalya karhi ka Nyamuzinda, Musa akafumbarha. 21 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Obu washubira e Mîsiri, obuhashe bwa birya bisomerine byoshi nakuhâga, obujirire embere za Faraoni, nani namudundaguza omurhima, arhalike olubaga mpu lugende. 22 Ojibwîra Faraoni, erhi: Kwo Nyakasane adesire ntya: Israheli yo nfula yani; 23 Nkubwizire, nti: «Lîka mugala wâni ajinkolera, nâwe wamalahira bwamulika! Kwokwo, nani nkolaga nayirha enfula yâwe!»

Okukembûlwa kwa mugala wa Musa . Aroni abugana Musa

24 Erhi bahika omu njira aha bacumbika, Nyakasane amujaho analonza okumuyirha. 25 Sipora anacirhôla enshangabuye, akembûlamwo omugala, ayanka ecishisha, acigeza oku magulu ga Musa, ederha, erhi: «Muko muguma rhwembi!» 26 Nyakasane anacimuleka. Omu kuderha «muko muguma rhwembi», bukembûle aderhaga. 27 Nyakasane anacibwîra Aroni, erhi: «Kanya, obugane Musa omu irûngu.» Agenda, amubugana oku ntôndo ya Nyamuzinda, amuhôbera. 28 Musa ashambalira Aroni ebinwa byoshi Nyakasane amubwîraga mpu ajiderha n’ebirhangâzo byoshi amurhegekaga mpu ajijira. 29 Musa n’Aroni banacigendishubûza abagula ba bene-Israheli boshi. 30 Aroni ashubiderha birya binwa byoshi Nyakasane abwîraga Musa, anajirira ebirhangâzo omu masu g’olubaga. 31 Olubaga lwayemera. Lwayumva oku Nyakasane anagashanîre bene-Israheli n’oku anabwîne amalibûko gâbo; bafukama, baharâmya.

Okubonana kurhanzi na Faraoni

1 Okubundi Musa na Aroni bayishibwîra Faraoni, mpu: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire ntya: «Leka olubaga lwâni lugende, lujinjirira olusiku lw’okunkuza omu irûngu.» 2 Faraoni ashuza, erhi: «Ye ndi oyo Nyakasane, lyo nyumva izu lyâge, kurhume naleka Israheli agenda? Ntishi oyo Nyakasane, ntanaleke bene-Israheli nti bagende!» 3 Baderha, mpu: «Nyamuzinda w’Abayahudi arhubonekire: kukwânîne rhugende lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu, rhujirherekêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, lyo alekicihonda kuli rhwe n’ecahira erhi n’engôrho.» 4 Omwâmi w’e Mîsiri ababwîra, erhi: «Wani Musa mwe na Aroni, cirhumire mwalonza okushumika olubaga mpu luleke emikolo? Shubiri omu mikolo yinyu!» 5 Faraoni ederha, erhi: «Mwamabona oku olubaga lukola luluzire omu cihugo, b’obu mukolaga mwalonza mpu luleke emikolo!»

Faraoni ayushûla emikolo ya bene-Israheli

6 Olwo lusiku lwonêne, Faraoni arhegeka abarhambo n’abimangizi b’emikolo b’olubaga, erhi: 7 «Murhacikagihà olubaga ebyasi by’okujira amadofali nk’oku mwakagijira burhanzi. Bagendikalonza ebyasi bône. 8 Mubaseze okujira amadofali gali nk’aga banayôrha bajira, murhanyihagya bici. Obwôlo bwabagazire, co cinarhumire badwîrhe bayâma, mpu: «Rhugendirherekêra Nyamuzinda wirhu!» 9 Abo bantu basezibwe okukola, lyo balek’ikalakira ebinwa by’obunywesi!» 10 Abarhambo n’abimangizi b’olubaga bahuluka, bajibwîra olubaga, mpu: «Ntya kwo Faraoni adesire: Ntakacimmuhà ebyasi! 11 Mujikalonza ebyasi mwene aha mwankanabibona! Ci ntâco ciru n’ehitya canyihibwa oku mukolo gwinyu.» 12 Olubaga lwashandabana omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi lwaja lwalonza ebyasi by’empimbi. 13 Abarhambo bakazibarhunika, mpu: «Mukaziyusa emikolo yinyu! Mukâyunjuza ngasi lusiku olugero luhûnyirwe! Nk’oku mwanakagijira amango mwagwerhe ebyasi!» 14 Abimangizi ba muli bene-Israheli, balya bâli barhumirwe n’abarhambo ba Faraoni, bakashurhwa, mpu: «Carhumaga murhayusa, injo n’ene, ennundo yinyu y’amadofali nk’oku mwakagijira burhanzi?»

Endûlu y’abimangizi ba muli bene-Israheli

15 Abimangizi ba muli bene-Israheli bagendilakira Faraoni, mpu: «Cirhumire wajirira bambali bâwe ntya? 16 Bambali bâwe barhacihâbwa ebyasi, bagalikarhubwîra, mpu: «Mujire amadofali!» Bambali bâwe kukolaga kukashurhwa kwône. Olubaga lwâwe lwo lubi!» 17 Abashuza, erhi: «Muli bôlo, muli bôlo bwenêne! Co cirhumire mwakaziderha mpu: «Rhujirherekêra Nyakasane. 18 Gendagi bwo na buno mujikola. Ebyasi murhabihâbwe, ci amadofali munayora mujira go n’ago.»

Emirenge y’olubaga. Omusengero gwa Musa

19 Abimangizi ba muli bene-Israheli bayumva bamagangânwa n’okwo babwiragwa, mpu: «Murhanyihyagya oku nnundo y’amadofali. Ngasi lusiku mukâjira erya nnundo enarhegesirwe.» 20 Oku banarhenga aha mwa Faraoni, bacibirindika kuli Musa na Aroni erhi badwîrhe babalinda, 21 bababwîra, mpu: «Lero Nyakasane yêne alolage analutwe: Faraoni na bambali bâge barhacikalonza barhulolekwo erhi mwe murhuma; yabirage ngôrho mwabafumbisire mpu barhunige.» 22 Musa anacishubira emunda Nyakasane ali, ederha, erhi: «Mâshi, Yagirwa, càrhumire warhindibuza olu lubaga? Bici wacintumiraga? 23 Kurhenga amango najàga emwa Faraoni nti njimushambâza oku izîno lyâwe, arhangira okurhindibuza olu lubaga, orhanadesire mpu walikûza olubaga lwâwe ciru n’ehitya!»

1 Nyakasane àbwîra Musa, erhi: «Lero okolaga wabona oku najira Faraoni: abalîka bagende hano azidoherwa n’okuboko kudârhi, ciru abalibirhakwo yêne erhi kuboko kudârhi kurhuma!»

Nyamuzinda alaganya Musa oku alikûza bene-Israheli

2 Nyamuzinda ashubiderheza Musa, amubwîra, erhi: «Nie Nyamubâho. 3 Nabonekîre Abrahamu, Izaki na Yakobo nka Nyamuzinda Ogala-byoshi, ci Izîno lyani lya Nyamubâho ntalimayisagyâbo. 4 Kandi najira endagâno yani rhwe nabo, oku nabahà ecihugo ca Kanani, cihugo babungiragamwo banabêramwo nka babunga. 5 Lero nayumvirhage omulenge gwa bene-Israheli, oku badwîrhe balibuzibwa n’Abanya-Mîsiri, nanakengire endagâno yani. 6 Co cirhumire, obwire bene-Israheli oku nie Nyamubâho. Nammukûla omu mikolo midârhi y’e Mîsiri, nammulikûza omu buja bwâbo, nammulikûza n’obuhashe bw’okuboko kwâni n’omu buhane bunene. 7 Nammuyankirira nka lubaga lwâni, nani mbe Nyamuzinda winyu. Mwamanya oku nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu, ommukûzire omu mikolo midârhi y’e Mîsiri. 8 Nammuhisa omu cihugo nacigashaga nti nahà Abrahamu, Izaki na Yakobo. Nammuhâco kashambala. Nie Nyamubâho!» 9 Musa abwîra bene-Israheli ebyo binwa, ci barhayumvagya Musa erhi kutwika omurhima n’obuja budârhi kurhuma. 10 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 11 «Genda Obwire Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, aleke bene-Israheli barhenge omu cihugo câge!» 12 Ci Musa aderha ntya embere za Nyakasane, erhi: «Obûla bene-Israheli barhanyumvagya, kurhigi Faraoni akaba ye nyumva nie w’akanwa^e karhakembûlagwa?» 13 Nyakasane aganiza Musa na Aroni, abarhuma emwa bene-Israheli n’emwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, mpu lyo alîka bene-Israheli barhenge omu cihugo c’e Mîsiri.

Bashakulûza ba Musa na Aroni

14 Alaga abakulu b’emilala ya bashakulûza babo: Bagala ba Rubeni, nfula ya Israheli: Henoki na Palu, Hezroni na Karmi: obwo bwo bûko bwa Rubeni. 15 Nabo bagala ba Simoni, bo: Yemuweli, Yamini, Obadi, Yakini, Sohari na Saulu, mugala w’omukazi munya-Kanani, bwo bûko bwa Simoni obwo. 16 Alaga amazîno ga bagala ba Levi, nk’oku amaburhwa gâbo ganali: Gershoni, Kehati na Merari. Levi alamire myâka igana na makumi asharhu na nda. 17 Bagala ba Gershoni bo: Livini na Shimeyi, nk’oku obûko bwâbo bunali. 18 Bagala ba Kehati bo: Amurami, Yisehari, Hebroni na Uziyeli. Kehati alamire myâka igana na makumi asharhu n’isharhu. 19 Na bagala ba Merari bo: Mahali na Mushi^f. Bwo bûko bwa Levi obwo omu kushimba amaburhwa gâbo. 20 Amurami àrhôla omukazi, ayanka nnashenge Okevedi; amuburhakwo Aroni na Musa. Amurami alama myâka igana na makumi asharhu na nda. 21 Bagala ba Yisehari bo: Kore, Nefegi na Zikri. 22 Bagala ba Uziyeli bo: Mishaheli, Elisafani na Sitiri. 23 Aroni ayanka omukazi, ye Luzabeti, mwali wa Aminadabu, mwali wabo Nashoni; amuburhakwo Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 24 Na bagala ba Kore bo: Asiri, Elikana na Abiyasafi. Obwo bwo bûko bwa bene-Kore. 25 Eleyazari, mugala wa Aroni, ayanka omukazi, mwali wa Putiyeli: omuburhakwo Pinasi. Abo bo bagula b’emilala y’Abaleviti, nk’oku obûko bwâbo bunali. 26 Bo baligi Aroni na Musa abo, balya Nyakasane abwîraga, erhi: «Murhenze bene-Israheli omu cihugo c’e Mîsiri, bacigabe nka mirhwe ya balwi.» 27 Bo bajagibwîra Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, mpu arhenze bene-Israheh e Mîsiri. Bo Musa na Aroni abo.

Nyakasane ashubishambâza Musa

28 Olusiku Nyakasane ashambâlaga na Musa omu cihugo c’e Mîsiri, 29 amubwîra, erhi: «Nie Nyakasane. Obwire Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, ngasi byoshi nkubwizire.» 30 Musa ashuza Nyakasane, erhi: «Kurhi Faraoni akanyumva nie w’akanwa karhakembûlagwa?»

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Kâli nkujizire nka Nyamuzinda wa Faraoni na mwene winyu Aroni ye wabà mulêbi wâwe^g. 2 We wakaziderha ngasi byoshi nakurhegeka, na mwene winyu Aroni abwire Faraoni aleke Bene-Israheli barhenge omu cihugo câge. 3 Ci kwône nadundaguza omurhima gwa Faraoni. Naluza ebimanyiso n’ebirhangâzo omu cihugo c’e Mîsiri. 4 Ci Faraoni arhammuyumve. Nalambûlira okuboko kwâni kuli Mîsiri, emirhwe yani, lwo lubaga lwâni, bene-Israheli, nyirhenze n’obuhashe e Mîsiri. 5 Abanya-Mîsiri bamanye obwo oku nie Nyakasane, hano ndambûlira okuboko kwâni oku Mîsiri, nnantenzamwo bene-Israheli. 6 Musa na Aroni bajira ntyo; bajira oku Nyakasane anali abarhegesire. 7 Musa ali agwerhe myâka makumi gali munani, na Aroni makumi gali munani n’isharhu, ago mango bajagiganiza Faraoni.

Akarhi kahinduka njoka

8 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni, erhi: 9 «Faraoni akammubwîra, erhi: Jiragi ecirhangâzo, onabwire Aroni, erhi: Rhôla akarhi kâwe, okakwebe embere za Faraoni, kahinduke njoka!» 10 Musa na Aroni bacibanda aha mwa Faraoni, bajira nk’oku Nyakasane ali abarhegesire. Aroni akweba akarhi kage embere za Faraoni n’embere z’abambali, na kalya karhi kahinduka njoka. 11 Ci oku bwâge, Faraoni naye ahamagala abagula n’abashonga bâge, abakurungu b’e Mîsiri bajira nabo okwo n’amakurungu gâbo. 12 Ngasi muguma akazikweba akarhi kage, kakazihinduka njoka. Ci akarhi ka Aroni kamirangusa rhulya rhurhi rhwabo. 13 Ci omurhima gwa Faraoni gwadundagula; arhayumvagya Musa na Aroni, nk’oku Nyakasane anaderhaga. Obuhanya burhanzi:

Amîshi gahinduka muko

14 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Faraoni azinzibîre; alalire mpu arhalika olubaga lugende. 15 Kanya emwa Faraoni irhondo bunacànûla, hano ahuluka mpu aja ebwa lwîshi. Omulindire eburhambi bw’olwîshi. Na kalya karhi kahindukaga njoka, okafumbarhe omu nfune. 16 Obwire Faraoni, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi, ambwiriga mpu nkubwire, erhi: «Leka olubaga lwâni lugende, lujinterekêra omu irûngu». Ci kuhika ene orhayumvagya. 17 Ntya kwo Nyakasane adesire: Eci co wamanyirakwo oku nie Nyakasane: Nkolaga nashurha amîshi g’olwîshi n’aka karhi nfumbasire omu nfune, gahinduke muko. 18 Enfi z’omu lwîshi zafa, olwîshi lwakazibaya n’AbanyaMîsiri bayabirwa okunywa amîshi g’omu lwîshi.» 19 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Bwira Aroni, erhi: Rhôla akarhi kâwe, olambûlire okuboko oku mîshi g’omu Mîsiri, oku nyîshi zamwo, oku mibunda yamwo, oku biyanja byamwo, ngasi hoshi hanaba amîshi, gahinduke muko! Omuko gube omu cihugo coshi c’e Mîsiri, omu rhubehe rhwemirhi n’omu rhubehe rhw’amabuye!» 20 Musa na Aroni banacijira nk’oku Nyakasane anabarhegekaga. Aroni alengeza akarhi, akarhimba oku mîshi g’omu lwîshi embere z’amasu ga Faraoni n’embere z’amasu g’abambali. Amîshi g’omu lwîshi goshi gahinduka muko. 21 Enfi z’omu lwîshi zoshi zafà, olwîshi lwakazibaya kuhika Abanya- Mîsiri bayabirwa n’okunywa amîshi ga mw’olwo lwîshi. Ecihugo c’e Mîsiri coshi cayunjula muko. 22 Ci abakurungu b’e Mîsiri nabo bajira ntyo n’amakurungu gâbo. Omurhima gwa Faraoni gwadundagula, arhayumvagya Musa na Aroni, nka kulya Nyakasane anaderhaga. 23 Faraoni ahindamuka, acishubirira emwâge buzira kutwa ihuzihuzi kw’ebyo byoshi. 24 Abanya-Mîsiri boshi bakazija bahumba eburhambi bw’olwîshi mpu babone amîshi banywe, bulya barhankacihashirinywa amîshi g’omu lwîshi. 25 Nsiku nda zoshi zagera kurhenga ago mango Nyakasane ahanaga olwîshi.

Obuhanya bwa kabirhi: Ebikere

26 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Oje aha mwa Faraoni, omubwire, erhi: Ntya kwo Nyakasane adesire: «Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 27 Okalahira mpu lurhagenda, nahana ecihugo câwe coshi n’obuhanya bw’ebikere. 28 Olwîshi lwayunjulira bikere, byarherema, bishesherere omu mwâwe, bije omu nyumpa olala, oku ncingo yâwe, omu nyumpa za bambali bâwe, omu mw’olubaga lwâwe, omu matanuru gâwe, omu nyîna zawe. 29 Ebyo bikere byakàkucanukirakwo wêne, oku lubaga lwâwe na kuli bambali bâwe.»

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Bwira Aroni, erhi: Lambûlira okuboko na kalya karhi kâwe oku nyîshi, oku mibunda n’oku biyanja, oyinamulire ebikere omu cihugo c’e Mîsiri.» 2 Aroni àlambûlira okuboko oku mîshi goshi g’e Mîsiri: ebikere byayulubuka, byarherema, byàfûnika ecihugo c’e Mîsiri. 3 Ci abakurungu nabo bajira ntyo n’amakurungu gâbo: bayûlubulira ebikere omu cihugo c’e Mîsiri. 4 Faraoni ànacihamagala Musa na Aroni, aderha, erhi: «Mushenge Nyakasane anyegûlekwo ebi bikere n’oku lubaga lwâni, lyo ndeka olubaga luj’ihêra Nyakasane.» 5 Musa abwîra Faraoni, erhi: «Ombwire mangaci go na nêne nagend’ikusengerera, omu nyumpa zawe, bisigale omu lwîshi mwone.» 6 Aderha, erhi: «Irhondo.» Musa àmushubiza, erhi: «Najira nk’okwo onadesire: Lyo omanya oku nta wundi oli aka Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, 7 ebikere byaciyegûla kuli we, oku nyumpa yâwe, kuli bambali bâwe n’oku lubaga lwâwe, birhasigale omurhali omu lwîshi mwone.» 8 Musa na Aroni bànacirhenga ahamwa Faraoni. Musa àj’isengera Nyakasane kuli ebyo bikere àlibuzagyamwo Faraoni. 9 Nyakasane ayumvirhiza omusengero gwa Musa. Ebikere byàli omu nyumpa, ebyàli omu ngo n’omu mashwa byàfà, byahirigirha. 10 Bàbilundika birundo-birundo, ecihugo coshi cayunjula kabayo. 11 Faraoni erhi àbona amàbà nk’aluhûka, àshub’izinzibala, àrhaciyumvagya Musa na Aroni, nk’oku Nyakasane anaderhaga.

Obuhanya bwa kasharhu: Emihusha

12 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obwire Aroni, erhi: «Lambûla akarhi kâwe, oshûrhe akatulo k’oku idaho, kahinduke mihusha omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi.» 13 Bàkujira, Aroni alambûla akarhi kage, akarhimba omu katulo k’oku idaho. Emihusha yàlumîra oku bantu n’oku bîntu. Akatulo koshi k’oku idaho kahinduka mihusha omu cihugo coshi c’e Mîsiri. 14 Abakurungu bànacirhangula nabo n’amakurungu gâbo mpu bahiva eyo mihusha, ci bayabirwa. Emihusha yayunjula oku bantu n’oku bîntu. 15 Balya bakurungu bàbwîra Faraoni, mpu: «Gwamabà munwe gwa Nyamuzinda ogu». Ci omurhima gwa Faraoni gwàdundaguza. Arhayumvagya Musa na Aroni nka kulya Nyakasane anaderhaga.

Obuhanya bwa kani: Ebibugu

16 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Ozûke sêzi sêzi, ocibande embere za Faraoni, hano akola mpu aja ebwa lwîshi. Omubwire, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: «Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 17 Akaba orhalesiri olubaga lwâni lugende, nàrhuma ebibungu kuli we, kuli bambali bâwe, oku lubaga lwâwe n’omu nyumpa zawe. Enyumpa z’Abanya-Mîsiri zoshi zàyunjula bibugu, ciru n’obudaka bayubakakwo. 18 Olwo lusiku nàjirira ecihugo ca Gosheni kundi kundi, era munda olubaga lwâni luyûbaka; eyo munda yone erhâbe bibungu, lyo omanya oku nie Nyakasane, mbà omu karhî k’ecihugo. 19 Naberûla olubaga lwâni n’olwâwe. Eco cimanyiso irhondo càbà.» 20 Nyakasane ànacijira ntyo. Ehitù hy’ebibungu hyànacija omu nyumpa ya Faraoni, n’omu nyumpa z’abambali n’omu cihugo coshi; ecihugo coshi cayunjula bibungu. 21 Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Gendi, muhêrere Nyamuzinda winyu muno cihugo.» 22 Musa àmushuza, erhi: «Kurhakwânîni okujira ntyo, bulya ebi rhurherekêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, Abanya-Mîsiri barhabikwirirwa. Kurhigi rhwankabijirira omu masu gâbo babule kurhubanda amabuye?» 23 Ha lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu ho rhulonzize okuj’irherekêrera Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, nk’oku ankanarhubwîra.» 24 Faraoni ashuza, erhi: «Nammuleka, mugende munarherekêrere Nyakasane, Nyamuzinda winyu omu irûngu. Kwonene murhajaga kuli: Munsengerere nani.» 25 Musa aderha, erhi: «Kwokwo, nkolaga narhenga hano mwâwe, nj’ishenga Nyakasane, n’irhondo lyonêne ebibugu byarhenga kuli Faraoni, kuli bambali bâge n’oku lubaga lwâge. Ci kwône lero Faraoni aleke okurhurheba mpu kandi arhâleka olubaga lugend’irherekêra Nyakasane.» 26 Musa àrhenga aha mwa Faraoni, àj’ishenga Nyakasane. 27 Nyakasane ayumvirhiza omusengero gwa Musa. Ebibugu byàrhengakwo Faraoni, oku bambali n’oku lubaga lwâge. Harhasigalaga ciru n’eciguma. 28 Ci kwône kandi obwo, Faraoni azînzibala, àrhalekaga olubaga mpu lugende.

Obuhanya bwa karhanu: Mulyamo àja omu bîntu

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Genda, oje emwa Faraoni, omubwire, erhi: «Ntya kwo adesire Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi: Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera. 2 Okashub’ilahira mpu orhalulîka, okashub’iluhanza, 3 okuboko kwa Nyakasane kwarhinda oku maso gali omu mashwa gâwe, oku biterusi, oku bihêsi, oku ngamiya, oku nkafu n’ebibuzi: àbà mulyamo mukali bwenêne. 4 Nyakasane àhira olubibi omu maso ga bene-Israheli n’ag’Abanya-Mîsiri. Nta cintu càfà omu maso ga bene-Israheli.» 5 Nyakasane anacitwa amango, erhi: «Irhondo Nyakasane akola ebyo omu cihugo.» 6 N’erhi buca, Nyakasane, akola ako kanwa: amasò g’Abanya-Mîsiri goshi gafa, ci omu maso ga bene-Israheli, nta cintu ciru n’eciguma càfire. 7 Faraoni arhuma abajidôsa: «Nta cintu ciru n’eciguma cafire omu maso ga bene-Israheli.» Ci kurharhumaga omurhima gwa Faraoni gurhadundagula; àrhalekaga olubaga mpu lugende.

Obuhanya bwa kali ndarhu: Amahurhe

8 Nyakasane abwîra Musa na Aroni, erhi: «Murhôle bifune bibiri bya muyeye gw’omu itanuru. Musa ayîsh’iguyehûlira e malunga omu masu ga Faraoni. 9 Hano akatulo kagwo kashàndâla omu Mîsiri mwoshi, kanaja kameza emibuha eri nka mahurhe oku bantu n’oku bintu by’omu Mîsiri mwoshi.» 10 Bàrhôla omuyeye gw’omu itanuru, bàguyimangana embere za Faraoni. Musa àgukwêba e malunga, gwâja gwameza emibuha y’amahurhe oku bantu n’oku bintu. 11 Abakurungu bayabirwa okubêra embere za Musa erhi ago mahurhe garhuma, bulya abakurungu n’Abanya-Mîsiri boshi bâli bayunjwire mahurhe. 12 Ci Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, arhayumvagya Musa na Aroni nk’oku Nyakasane ànali abwizire Musa.

Obuhanya bwa kali nda: Olubula

13 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ozûke mucêracêra, ocibande embere za Faraoni. Omubwire, erhi: «Ntya kwo Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi adesire: «Lika olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 14 Bulya lero nkola narhuma amahanya gani goshi kuli we, kuli bambali bâwe n’oku lubaga lwâwe lyo omanya oku ntâye oli akâni omu igulu lyoshi. 15 Ncilekêrerage okuboko kwâni, singa nàkuyisire n’ecâhirà we n’olubaga lwâwe, wàli wahirigirha omu igulu. 16 Ci alaga ecàrhumire nakuleka: nti nkuyêreke obuhashe bwâni lyo bamanyisa izîno lyani omu igulu lyoshi. 17 Woyo ocidwîrhe wahanza olubaga lwâni mpu lurhagendaga. 18 Irhondo nka gano mango gonêne naniesa olubula, ludârhi bwenêne, lulya lurhasag’ibonekana omu Mîsiri kurhenga olusiku àyubakagwa kuhika buno. 19 Okanyagye, orhume abaj’iyegemya amasò gâwe na ngasi hyâwe byoshi hiri ebulambo. Ngasi muntu na ngasi cintu biri ebulambo barhayegamizi n’okubihira omu nyumpa, olubula lwabikomanga bife.» 20 Muli bambali ba Faraoni, ngasi wàrhinyire akanwa ka Nyakasane, àyegamya bambali bâge n’amasò; 21 ci orhàshibiriraga akanwa ka Nyakasane, àlekera abambali n’amasò gâge ebulambo. 22 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko kwâwe emalunga olubula lunie omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi, oku bantu n’oku bintu, na kuli ngasi hyasi hyoshi hy’omu cihugo c’e Mîsiri.» 23 Musa àlambûlira akarhi kage emalunga; Nyakasane alulumbikanyayo emikungulo n’olubula; emilazo yacibanda oku idaho, na Nyakasane aniesa olubula omu cihugo c’e Mîsiri. 24 Olubula, emilazo eyunjwîre lubula: byàba bidârhi bwenêne kulya ecihugo c’e Mîsiri cirhâlisag’ibona bundi kurhenga ciri ishanja. 25 Omwo cihugo c’e Mîsiri mwoshi, olubula lwàjonjaga ngasi byânali embuga, abantu n’ebintu; olubula lwàjonjaga ngasi hyasi hy’erubala, lwàvunanga n’emirhi y’erubala yoshi. 26 Cihugo ca Gosheni cône olubula lurhahumagakwo, emunda bene-Israheli bâyubakaga. 27 Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Lero, nabwinage oku nàbihire; Nyakasane ye mushinganyanya, nie mubî rhwe n’olubaga lwâni. 28 Mushenge Nyakasane ayimanze emilazo n’olubula: Nàmmulîka mugende, murhâcilegerere kasanzi kanene. 29 Musa àmushuza, erhi: «Hano nantenga muno lugo, nagend’iyinamulira amaboko gani emunda Nyakasane ali: emilazo yahuba, n’olubula lurhâcinie, lyo omanya oku igulu lyoshi liri lya Nyakasane. 30 Ci wehe mwe na bambah bâwe, mmumanyire oku murhacirhînya Nyakasane Nyamuzinda.» 31 Ecitâni n’engano byàtuntumalika, bulya engano yali ekola egwerhe emihuli, n’ecitâni erhi cayâsa. 32 Engano ejira emigati n’amahemba, byohe birhatuntumalikaga, bulya birhamera duba. 33 Musa arhenga aha mwa Faraoni n’omu lugo, àyinamulira amaboko gâge emunda Nyakasane ali; emilazo n’olubula byahumba, enkuba erhàcidubukiraga oku idaho. 34 Erhi Faraoni àbona oku enkuba, olubula n’emilazo byahumbire, àshub’ibîha, ye bo n’abambali bàzinzibala. 35 Omurhima gwa Faraoni gwàzibuha nk’ibuye, arhàlikaga bene-Israheli, nk’oku Nyakasane anali abwizire Musa.

Obuhanya bwa kali munani: enzige

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Genda, oje emwa Faraoni, bulya nie nazînzibazize omurhima gwâge n’ogwa bambali bâge, lyo nyukîriza ebirhangâzo byâni ekarhî kabo, 2 lyo oyîsh’ikuganirira mugala wâwe na mwinjikulu wâwe na kurhi nalibuzagya Abanya-Mîsiri na kurhi nàjiraga ebirhangâzo byâni emwabo. Ntyo mwanamanya oku niene nie Nyakasane.» 3 Musa na Aroni bànacija aha mwa Faraoni, bàmubwîra, mpu: «Ntya kwo Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi adesire: «Kuhika mangaci walahira okucirhohya embere zani? Lîka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera. 4 Okalahira mpu orhalika olubaga lwâni lugende, irhondo lyonêne nàrhuma enzige omu cihugo câwe. 5 Zabwika ecihugo coshi ciru cirhâciboneka. Zâlya ngasi hyoshi hyàrhulubusire, ngasi ebi olubula lwàkulekire, zâlya emirhi emera omu mashwa gâwe yoshi. 6 Zabumba enyumpa zawe, n’enyumpa za bambali bâwe boshi, n’enyumpa z’Abanya-Mîsiri boshi: okwo basho barhakubonaga ciru na bashakulûza binyu kurhenga bali hano igulu kuhika olw’ene.» Musa ahindamuka, arhenga aha mwa Faraoni. 7 Abarhumisi ba Faraoni bàmubwîra, mpu: «Kuhika mangaci oyu muntu ayôrha ali karhegè kuli rhwe? Lika aba bantu, bagende, baj’ikolera Nyakasane, Nyamuzinda wabo. K’orhacimanya oku Mîsiri akola ahwire?» 8 Bashub’igalula Musa na Aroni emwa Faraoni, ababwîra, erhi: «Gendagi. Muj’ikolera Nyakasane, Nyamuzinda winyu. Ci kwône, ndi wagenda?» 9 Musa ashuza, erhi: «Rhwagenda haguma n’abana birhu n’abashosi birhu, rhwagenda haguma na bagala birhu na bali birhu, ebibuzi-birhu n’enkafu zirhu. Bulya kuli rhwe luli lusiku lukulu lw’okukuza Nyakasane.» 10 Ababwîra, erhi: «Nyakasane abe haguma ninyu mukabona namuleka mwagenda n’abana binyu: mubwîne oku bubî obu mwalonza. 11 Arhali ntyo kwo byabà: gendi, mwe balume^h, muj’ikolera Nyakasane, bulya ntyo kwo mwalonza.» Banacibalibirhakwo mpu barhenge aha mwa Faraoni. 12 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko oku cihugo c’e Mîsiri, ohamagale enzige: ziyerêre enyanya ly’ecihugo ca Mîsiri: zirye ngasi hyasi hy’omu cihugo, ngasi hyoshi olubula lwàsizire.» 13 Musa ashonga ecihugo c’e Mîsiri akarhi kage. Nyamuzinda azûsa empûsi ebuzûka-zûba oku cihugo c’e Mîsiri yalegerera yanalala yahûsa. Erhi buca sêzi bashanga empûsi y’ebuzûka-zûba yagwisize enzige. 14 Enzige zalumîra omu cihugo c’e Mîsiri coshi, zagwa nyinjinyinji omu cihugo c’e Mîsiri coshi. Nta mango enzige nyinganaho zalisagigwa bundi na nta mango eziri nk’ezo zacigwîre. 15 Zashandâla ecihugo coshi, zayona ecihugo coshi. Zalya ngasi hyasi hyali omu cihugo na ngasi ilehe olubula lwasigaga: nta hyasi hyasigîre oku mirhi erhi omu mashwa omu cihugo ca Mîsiri coshi. 16 Faraoni burharhindira, ahamagala Musa na Aroni ababwîra erhi: «Nabihire Nyakasane Nyamuzinda winyu na ninyu mwene. 17 Ombabalirage ecâha cani wekasinga buno lyone, munansengerere emwa Nyakasane Nyamuzinda winyu ankulekwo obula buhanya budârhi». 18 Musa arhenga emwa Faraoni anashenga Nyamuzinda. 19 Nyamuzinda ahindula erya mpûsi yabà y’ebuzika-zûba, mpûsi nyinji-nyinji, yazurundukana enzige yanazihêka ebwa nyanja ndukula. Harhasigalaga ciru n’oluzige luguma omu cihugo ca Mîsiri coshi. 20 Nyamuzinda àdundaguza omurhima gwa Faraoni, àrhalekaga bene-Israheli bagenda.

Obuhanya bwa kalimwenda: Endunduli

21 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko kwâwe omu malunga na ntyo omwizimya gw’okunali guhundikire ecihugo ca Mîsiri». 22 Musa anacilambûlira okuboko kwâge enyanya, hanacizûka endunduli y’omwizimya, yahundikira ecihugo ca Mîsiri nsiku isharhu zoshi. 23 Nta muntu wacikazâgibona owabo na ntâye wacirhenzire ah’âli ezo nsiku isharhu zoshi. Cikwône Bene-Israheli bôhe erhi bagwerhe obulangashane aha mwabâbwe. 24 Faraoni ahamagala Musa, amubwîra, erhi: «Mugendirherekêra Nyamubâho cikwône ebishwekwa bisungunu n’ebinene byoshi birharhengaga hano. Cikwoki mwanagenda baguma na bakinywe n’abana binyu.» 25 Musa ashuza, erhi: «Wene orhubâge ebi rhwajijiriramwo Nyakasane Nyamuzinda wirhu enterekêro nsingônola. 26 Ciru rhwakahêka n’amasò girhu, nta cishwekwa ciru n’eciguma casigala, bulya byo rhwajirhôlamwo ebi rhwarherekêra Nyakasane Nyamuzinda wirhu; hano rhuhika eyo munda rhwene buzira byo, rhurhankayîsh’ihash’irherekêra Nyakasane.» 27 Cikwône Nyamuzinda azinzibaza omurhima gwa Faraoni: arhabalîkuzagya mpu bagende. 28 Faraoni anacibwîra Musa, erhi: «Rhenga aho jonacilange! Ntacikubonaga omu masu gani n’olusiku washub’icishomya mpu wacîyerekana omu masu gani, onafe.» 29 Musa aderha, erhi: «Wakudesire, ntakacicîshomya nti nacîyerekana omu masu gâwe.»

Omulali gw’obuhanya bwa kali ikumi: Okunigwa kw’emurhwe-lubere

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Nkolaga narhumira Faraoni na Mîsiri obuhanya buzinda. Enyuma ly’aho, ammuleka mugende na ciru kwâbà kulibirha ammulibirhakwo. 2 Obwirage olubaga luje lwahûna: ngasi mulume ahûne omulungu wâge na ngasi mukazi ahûne omulungu-kazi wâge, ebirugu by’amarhale n’ebya amasholo.» 3 Nyakasane arhabâla olubaga okurhona emwa Abanya-Mîsiri. Na kulusha, Musa yêne ali muntu mukulu bwenêne omu cihugo c’e Mîsiri, omu masu ga bambali ba Faraoni n’omu masu g’olubaga. 4 Musa anaciderha, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: Aha karhî k’obudufu, natwikanya omu Mîsiri, 5 ngasi lubere lw’omu Mîsiri lwâfà, kurhangirira oku nfula ya Faraoni, olya wayîsh’iyîma oku ntebe yâge y’obwâmi, kuhika oku lubere lw’omuja-kazi oba enyuma z’olwanjikwa na kuhika oku lubere lwa ngasi cintu. 6 Endûlù zâbà omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi, zirya zirhasag’iyumvikanamwo ciru n’eliguma,zirhakanac’iyumvikanamwo bundi. 7 Ci emwa Bene-Israheli boshi, ciru n’akabwa ntako kamokera abantu erhi ebintu, lyo mumanya oku Nyakasane abà aberwîre Mîsiri na Israheli. 8 Okuhandi, aba bambali bâwe boshi bâyandagalire emunda ndi, bananfukamire, mpu: «Gendaga mâshi, mwe n’olubaga lukukulikîre. Okuhandi nanagenda obwo:» 9 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Faraoni arhakuyumve mpu lyo ebirhangâzo byâni biluga omu Mîsiri.» 10 Ebyo birhangâzo byoshi Musa na Aroni bâli bajirîre embere za Faraoni, ci Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, àrhazigaga mpu bene-Israheli barhenge omu cihugo câge.

Olusiku lukulu lwa Basâka

1 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni omu cihugo c’e Mîsiri, erhi: 2 «Kuli mwe, ogu mwêzi gwo gwabà murhanzi gw’emyêzi yoshi, gwo gwabà murhanzi gw’omwâka. 3 Muhamagale Bene-Israheli boshi, mubabwire, mpu: Omu nsiku ikumi za guno mwêzi, ngasi baguma omu nyumpa barhôle omwana-buzi. 4 Abankabona bali banyi omu nyumpa b’okuyusa omwana-buzi, bamulye haguma n’abalungu babali hofi, nka kulya abantu banali. Mucîshoge oyo mwana-buzi omu lugero lwa ngasi muguma lw’okulya. 5 Abe mwana-buzi orhalikwo izâbyo, ciganda-buzi ca mwâka muguma. Murhôle omu bana-buzi erhi omu bana-hene. 6 Mumubike kuhika olusiku lwa kali ikumi na kani lwa guno mwêzi. Bene-Israheli boshi bayishimubâga aha karhî k’ebijingo byombi. 7 Bayîsh’iyanka oku muko gwâge: bahembe ebizimbêro byombi n’omulungulungu gw’enyumpa bâlîramwo. 8 Mw’obwo budufu balya enyama yâge. Bayirya nyôce, haguma n’emigati erhalimwo lwango n’enshogo ndulu. 9 Ntaco mumulyagekwo cibishi erhi ciyende, ci biyôce byône, haguma n’irhwe n’amagulu n’eby’omu nda. 10 Ntaco musizagyakwo kuhika sezi; erhi hankaba ebisigîre sêzi munabidûlike muliro. 11 Mumulye ntya: mushwêkere omukaba omu cibunu, muhire enkwerho emagulu, munafumbarhe akarhi omu nfune. Mumulye bulibirhà. Oyo ye Basâka wa Nyakasane: 12 Mw’obwo budufu nâgera omu cihugo c’e Mîsiri, nje nanigûza ngasi lubere lw’omu Mîsiri, lube lwa muntu erhi lwa cintu. Nafendûla banyamuzinda b’obwihambe b’omu Mîsiri boshi. Nie Nyakasane. 13 Omuko gwabà cimanyiso c’enyumpa mulimwo: nayîsh’ibona omuko, mmurhalukire, n’obuhanya burhâmujekwo hano nkola nâshûrha ecihugo c’e Mîsiri. 14 Olwo lusiku mulujire lwa kukengêrwa, lube lusiku lukulu lwa Nyakasane. Kurhenga oku iburha kuhika oku lindi, mulujire lube luzira lw’ensiku n’amango.

Olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango

15 Mushinge nsiku nda zoshi mwalya emigati erhalimwo lwangoⁱ. Kurhangirira oku lusiku lurhanzi, murhenze ngasi lwango omu nyumpa zinyu. Ngasi yeshi wanalye omugati gulimwo olwango kurhenga oku lusiku lurhanzi kujika oku lwa kali nda, oyo akagwe muli Bene-Israheli. 16 Omu lusiku lurhanzi, mukâjira endêko ntagatifu. Omu lusiku lwa kali nda, kwo na kuguma. Mw’ezo nsiku ntâye wahumaga akabishi, ci mukâkola ebi mwâlya byône. 17 Mukâjira bwinja olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango, bulya mw’olwo lusiku, lwo narhenzagyamwo emirhwe yinyu omu cihugo c’e Mîsiri. Mukâjira olwo lusiku kurhenga oku iburha kuhika oku lindi, liri irhegeko ly’ensiku n’amango. 18 Omu mwêzi murhanzi, bijingo, mukaz’irya emigati erhalimwo lwango kuhika bijingo by’olusiku lwa kali makumi abiri na luguma lw’omwêzi. 19 Nsiku nda zoshi olwango lurhabonekanaga omu nyumpa zinyu. Na ngasi yeshi wankalya omugati gulimwo olwango, abe cigolo erhi muburhwa w’omu cihugo, oyo anakagwe omu mulungano gwa Bene-Israheli. 20 Murhahîraga mukalya akantu kalimwo olwango.»

Amarhegeko g’Ishega lya Basâka

21 Musa ànacihamagala abagula b’Israheli boshi, ababwîra, erhi: «Muje omu bintu binyu, murhôlere emilala yinyu omwana-buzi, mubâgire Basâka. 22 Muyîsh’irhôla ebikângûlo^j by’ebyasi, mubivûmvuze omu muko guli omu mbêhe, mushahulize oku mulungulungu n’oku bizimbêro byombi, na ntâye watwaga olusò lw’enyumpa yâge kuhika sêzi. 23 Nyakasane àrhulukâna omu Mîsiri, àja anigûza, âyîsh’ibona omuko oku mulungulungu n’oku bizimbêro byombi. Obwo, Nyakasane âgera aha mwinyu arhanazige Kaheza aja omu nyumpa zinyu mpu ayirhe. 24 Okwo kwoshi mukubîkirire: liri irhegeko kuli mwe n’oku bana binyu ensiku zoshi. 25 Amango mwâhike omu cihugo Nyakasane âmmuhà nk’oku anaderhaga, munakengêre eco cijiro. 26 Amango abana binyu bâmudôsa, mpu: «Co cijiro cici eci mukâjira?» 27 Munabashuze, erhi: «Eri nterekêro ya Basâka, ya Nyakasane, ye wàcizagya enyumpa za bene-Israheli e Mîsiri, amango àmalîraga Mîsiri anafungira enyumpa zirhu.» Olubaga lwàfukama, lwàharâmya. 28 Bene-Israheli bàgenda, bajira nk’oku Nyakasane àrhegekaga Musa na Aroni; ntyo kwo bajizire.

Obuhanya bwa kali ikumi: Okufa kwa ngasi lubere omu Mîsiri

29 Aha karhî k’obudufu, Nyakasane ànigûza ngasi lubere omu cihugo c’e Mîsiri, kurhangirira oku nfula ya Faraoni yànkayîmire oku ntebe yâge, kuhika oku nfula y’omujà oli omu mpamikwa, ngasi lubere lw’ebintu. 30 Faraoni àzûka mw’obwo budufu, n’abambali bâge n’Abanya-Mîsiri boshi; omu Mîsiri mwazûka ecihogêro cinene, bulya nta nyumpa erhâliwo mufù. 31 Mw’obwo budufu, Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Zûki! Murhenge ekarhî k’olubaga lwâni, mwe na bene-Israheli. Mugende, muj’ikolera Nyakasane nk’oku mwànaderhaga. 32 N’ebibuzi binyu n’enkafu zinyu, mubihêke nka kulya mwànaderhaga. Mugende, munansengerere omugisho nani!» 33 Abanya-Mîsiri bàrhunika olubaga mpu lurhenge duba omu cihugo, bulya bakàg’iderha mpu: «Rhwahwa rhweshi!» 34 Olubaga lwàja lwahêka emigati erhàlicibumbugurha, bàshana enyungu yàlimwo omu birondo byâbo, bàyibarhula oku birhugo.

Banyaga Abanya-Mîsiri

35 Bene-Israheli bajira nk’oku Musa ababwîraga: bâli bahûnyire Abanya-Mîsiri ebirugu by’amarhale, ebirugu by’amasholo n’emyambalo. 36 Nyakasane erhi abarhabîre okurhona emwa Abanya-Mîsiri, bayemera okubahà ngasi ebi bàbahûnaga. Ntyo banyaga Abanya-Mîsiri.

Okurhenga e Mîsiri

37 Bene-Israheli bàgenda kurhenga e Ramusesi kuhika e Sukoti, hofi bihumbi magana gali ndarhu bya bagenzi b’amagulu, balume buzira kuganja abana. 38 Engabo erhali nyi y’abantu ba ngasi lubero yàgenzikanwa nabo, n’amasò manji g’enkafu n’ebibuzi. 39 Erya migati erhàlicibumbugurha bàkûlaga e Mîsiri, bàyikalanga, yàbà bitumbura birhalimwo olwango bulya enshâno erhàlicibumbugurha. Barhalindaga babona amango g’okuhêka olwiko, bulya kulibirhwa bàlibisirwekwo e Mîsiri. 40 Emyâka yoshi Bene-Israheli bâgezize omu Mîsiri yàli magana ani na makumi asharhu. 41 N’erhi eyo myâka magana ani na makumi asharhu egera, olwo lusiku lwonêne, engabo za Nyakasane zoshi zàrhenga e Mîsiri. 42 Obwo budufu, Nyakasane àyiza mpu lyo abarhenza e Mîsiri.Obwo budufu bubà bwa Nyakasane, buli bwa kuyiza-kuli Bene-Israheli, kurhenga iburha kuhika oku lindi.

Amarhegeko g’okugashâniza Basâka

43 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni, erhi: «Alagi obulyo mwakâjiramwo Basâka: harhajiraga ecigolo camulyakwo. 44 Ngasi mujà wàgulagwa, onamukembûle abul’irya Basâka. 45 N’oli omubunga erhi mulimya, barhamulyagakwo. 46 Omu nyumpa nguma mwonene bakaz’imulira, na nta kuhêka enyama embuga. Murhahîra mukavuna orhuvuha. 47 Olubaga lwa Bene-Israheli lwoshi lukâjira Basâka. 48 Akaba hali omubunga w’oku mwinyu walonza okugashâniza Basâka wa Nyakasane, ngasi mulume w’aha mwâge anakembûlwe, lyoki ankayegera, amugashânize, bulya akola nka muburhwa w’omu cihugo. Ci barhajiraga entakembûlwa ciru n’enguma yamulyâkwo. 49 Irhegeko libe lyo na lirya oku muburhwa w’omu cihugo n’oku mubunga obà muli mwe.» 50 Bene-Israheli bàjira ntyo. Bajira kulya kwo na nêne Nyakasane àrhegekaga Musa na Aroni. 51 Mw’olwo lusiku lwonêne, Nyakasane àrhenza Bene-Israheli omu cihugo c’e Mîsiri, nk’oku emirhwe yâbo yànali.

Irhegeko liyêrekîre enfula w’omu Israheli

1 Nyakasane àganîza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Onterekêre ngasi lubere lwa muli bene-Israheli, lulya luzibûla omulà gwa nnina walwo, olw’omu bantu n’olw’omu bintu: luli lwâni.»

Emigati erhalimwo olwango

3 Musa anacibwîra olubaga, erhi: «Mukakengêra lulya lusiku mwàrhengaga e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà, bulya kuboko kuzibuzibu Nyakasane àmmukûlagamwo eyo munda. Murhakâg’irya omugati gulimwo olwango. 4 Ene lyo murhenzireyo, omu mwêzi gw’Emihuli. 5 Okuhandi, hano Nyakasane amâkuhisa omu cihugo c’Abakanani, c’Abahititi, c’Abamoriti, c’Abahiviti, n’ec’Abayebusi, cirya àcîgashiraga basho oku àkuhâco, cihugo cihululamwo amarha n’obûci, okaz’ijira eci cijiro mwa guno mwêzi. 6 Nsiku nda zoshi okaz’irya omugati gurhalimwo olwango. Olusiku lwa kali nda lukaz’iba lusiku lukulu lwa Nyakasane. 7 Bakâlya omugati gurhalimwo olwango mw’ezo nsiku nda. Omugati gubumbugusire gurhabonekanaga; olwango lurhabonekanaga omu cihugo câwe mwoshi. 8 Olwo lusiku onahugûlire mugala wâwe, erhi: «Cêrekanè eci c’ebi Nyakasane ànjirirîre amango nàrhenganga e Mîsiri.» 9 Ntyo ciba cimanyiso ekuboko kwâwe na mwîbûko ebusu bwâwe, lyo irhegeko lya Nyakasane liba omu kanwa kâwe, bulya kuboko kwâge kuzibu Nyakasane akurhenzagyamwo e Mîsiri. 10 Okazilanga eryo irhegeko omu lusiku lwalyo ngasi mwâka.

Olubere lulume

11 «Okuhandi, amango Nyakasane amâkuhisa omu cihugo c’e Kanani, nk’oku àcîkwigashiraga mweshi na basho, ânàba amàkuhâco, 12 okaz’iberûlira Nyakasane ngasi hyoshi hizibûla omulà gwa nnina wahyo, na ngasi coshi cizibûla omulà gwa ngasi cintu onashweka: ngasi lubere luli lwa Nyakasane. 13 Ngasi lubere lwa ndogomi, okazilulyûlira omwana-buzi. Akaba orhalulyûliri, onaluniole igosi. Ngasi nfula ya muntu muli bagala bâwe, wakâyilyûlira. 14 N’irhondo mugala wâwe akakudôsa, erhi: «Kwo kurhi okwo?», onamubwire, erhi: kuboko kuzibu Nyakasane àrhurhenzagyamwo e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà. 15 Kulya kubà Faraoni àkâg’ilahira mpu arharhulîka rhugende, Nyakasane ànigûza ngasi lubere omu Mîsiri, kurhangirira oku lubere lw’omuntu kuhika oku lubere lw’ecintu. Co cirhuma nterekêra Nyakasane ngasi lubere lulume luzibûla omulà gwa nnina walwo, ci ngasi nfula ya muli bagala bani, nanyilyûlire. 16 Cayîsh’ibà kuli we cimanyiso oku kuboko kwâwe na cimane oku busù bwâwe, bulya kuboko kuzibuzibu Nyakasane àrhurhenzagyamwo e Mîsiri.»

Nyakasane alongôlana olubaga lwâge

17 Erhi Faraoni àlika olubaga mpu lugende, Nyamuzinda àrhalugezagya omu njira y’ecihugo c’Abafilistini, n’obwo yo yàli njira ya hofi. Nyamuzinda aderha, erhi: «Kurhakwânîni hano olubaga lubugana entambala, lurhînye, obone lwamâcîshubirira e Mîsiri:» 18 Nyamuzinda àyerekeza olubaga ebw’irûngu ly’Enyanja y’Amasheke. Bene-Israheli bàyinamuka, bàrhenga e Mîsiri nka mirhwe ya barhabâzi baja oku bîrha. 19 Musa àhêka amavuba ga Yozefu, bulya ali erhi àlahirize bene-Israheli, erhi: «Nyamuzinda àrhakabula buyîsh’imurhandûla; ago mango mwânahêke amavuba gani.» 20 Bàrhenga e Sukoti, bàj’itwa icumbi aha Etami, elubibi lw’irûngu. 21 Nyakasane yêne àjâga abashokolera: mûshi omu cilundo c’omugi, lyo abalangula enjira, na budufu omu cilundo c’omuliro, lyo abamolekera; bâkaz’ihasha ntyo okugenda mûshi na budufu. 22 Mûshi eco cilundo c’omugi cirhàbulaga bwashokolera olubaga, na budufu eco cilundo c’omuliro nta mango càbulikîne.

Kurhenga e Etami kuhika oku Nyaja y’Amasheke

1 Nyakasane ànaciganiza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Obwire Israheli bagaluke, bàj’itwa icumbi embere za Pi-Habiroti, ekarhî ka Migadoli n’enyanja, ishiriza lya Bal-Sefoni: ho mwâcûmbika oku burhambi bw’enyanja. 3 Hano Faraoni abona ntyo, àyîsh’iderha, erhi: «Bo bala baja balungalunga omu cihugo n’obwôba: Irungu lyabazonzire.» 4 Nadundaguza omurhima gwa Faraoni, abashimbûlire. Ci nayêreka Faraoni n’emirhwe yâge, irenge lyani, lyo Abanya-Mîsiri bamanya oku nie Nyakasane.» Banacijira ntyo.

Faraoni akulikira Bene-Israheli

5 Bagend’ibwîra mwâmi w’e Mîsiri oku olubaga lwayasire. Faraoni n’abambali bànacihindukirwa erhi olwo lubaga lurhuma, baderha, mpu: «Bici ebi rhwajizire bula ene rhulika Bene-Israheli barhiba emikolo yirhu!» 6 Anacishumûla engâlè yâge, àgenzikanwa bo n’olubaga lwâge. 7 Arhôla ngâlè magana gali ndarhu ga ntwâli, na ngasi ngâlè z’omu Mîsiri zoshi, ngasi nguma n’abasirika bayo. 8 Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, àkulikira Bene-Israheli, abo Bene-Israheli bàgendaga babangalazize amaboko. 9 Abanya-Mîsiri bàbakulikira buhena, bashanga bacûmbisire eburhambi bw’enyanja: ebiterusi bya Faraoni byoshi n’abasirika babyo, engabo zâge zoshi, babahikakwo hofi ha Pi-Habiroti, ishiriza lya Bal-Sefoni. 10 Faraoni àbayegêra. Bene-Israheli mpu bayinamule amasu, babona Abanya-Mîsiri bacîrhulîra omu njira enyuma zâbo. Bene-Israheli bàrhungwa n’obwôba bwenêne, bàyamira Nyakasane. 11 Banacibwîra Musa, mpu: «Ka nshinda zàlibuzire e Mîsiri obuwayishir’irhuyirhira omu mpinga? Bici ebi warhukolire erhi orhurhenza e Mîsiri? 12 Ka rhurhâli rhwàkubwirîre e Mîsiri, nti: Rhuleke rhukaz’ikolera Abanya-Mîsiri. Okurhumikira Abanya-Mîsiri kwo kukulu ahâli h’okufira omu irûngu.» 13 Musa abwîra olubaga, erhi: «Murhayobôhe! Zibuhi! Mwabona ebi Nyakasane ammujirira ene; bulya aba Banya-Mîsiri mudwîrhe mwabona, murhakacibabona bundi. 14 Nyakasane wammulwira; mw’oyo murhûlûle kwône!»

Nyakasane àtwa enjira omu nyanja

15 Nyakasane anacibwîra Musa erhi: «Cirhumire odwîrhe wanyamira? Obwire Bene-Israleli bahire njira! 16 Nawe, okubûle akarhi^k kâwe, olambûlire okuboko oku ngasi nyanja oyiberemwo mpande ibiri: Bene-Israheli bàcîrhulire omu karhî k’enyanja buzira kujoma amagulu. 17 Nani nadundaguza omurhima gw’Abanya-Mîsiri, lyo nabo bacîrhuliramwo enyuma zâbo. Ntyo nayêreka Faraoni irenge lyani, n’emirhwe yâge yoshi, engâlè zâge n’abasirika bâge bashona oku biterusi. 18 Abanya-Mîsiri bamanya oku nie Nyakasane, hano mbà namâyêreka Faraoni irenge lyani kuli engâlè zâge n’abasirika bâge bashona oku biterusi.» 19 Malahika wa Nyamuzinda wàjâga ashokolera omurhwe gw’Israheli, agenda, àja enyuma zâbo. Cirya cilundo c’omugî càrhenga embere, càj’ija enyuma zâbo. 20 Càgend’icîhira ekarhî k’omurhwe gw’Abanya-Mîsiri n’omurhwe gw’Israheli. Càjira ecitû haguma n’omwizizi: lero cakàmoleka budufu. Ntabo babashire okuhika oku babo obudufu bwoshi. 21 Musa àlambûlira okuboko oku nyanja. Nyakasane àtunda enyanja obudufu bwoshi n’empûsi ndârhi y’ebuzûka-zûba yàyumya enyanja. Amîshi gàcîberamwo mpande ibiri. 22 Na Bene-Israheli bàcîrhulira omu nyanja burhajoma, amîshi gàbà cikunguzo ekulyo n’ekumosho kwabo. 23 Abanya-Mîsiri bàbakulikira luminomino, bacîrhuliramwo enyuma zâbo, ebiterusi bya Faraoni byoshi, engâlè zâge zoshi n’abasirika bashona oku biterusi boshi bacîrhuna omu karhî k’enyanja. 24 Lero sêzisêzi lukula arhanda, Nyakasane alolera engabo y’ab’e Mîsiri mulya cilundo c’omuliro n’ec’omugi àlimwo, àhira akavulindi omu murhwe gw’Abanya-Mîsiri. 25 Avamya emizizi y’engâlè zâbo, zàyabirwa okucishegûka. Abanya-Mîsiri bàcîjamwo, mpu: «Rhuyakire Israheli kuli bulya Nyakasane odwîrhe abalwikiza Mîsiri.» 26 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko oku nyanja: amîshi galûndukire Abanya-Mîsiri, n’engâlè zâbo, n’abasirika babo bashona oku biterusi.» 27 Musa ànacilambûlira okuboko oku nyanja. Erhi kuba mucêracêra, enyanja yàshubira aha enayôrha ebà. Erhi Abanya-Mîsiri baciderha mpu bayàka, bàj’iyibugâna. Nyakasane anacihenangulira Abanya-Mîsiri omu kagarhî k’enyanja. 28 Amîshi gashub’icîgusha gàbwikira engâlè n’abasirika b’ebiterusi: omu ngabo ya Faraoni yoshi yàcîrhuliraga omu nyanja enyuma za Bene-Israheli, harhasigalaga ciru n’omuguma. 29 Ci Bene-Israheli bone bacigerera omu kagarhî k’enyanja n’amagulu burhajoma, amîshi gàjira ecikunguzo ekulyo n’ekumosho kwabo. 30 Olwo lusiku Nyakasane alikûza Israheli omu maboko g’Abanya-Mîsiri, na Israheli àbona emirhumba y’Abanya-Mîsiri oku cikwi c’enyanja. 31 Israheli àbona kuboko kudârhi kunganaci Nyakasane ajiragamwo Mîsiri ntyo. Olubaga lwarhînya Nyakasane, lwàyemera Nyakasane bo n’omwambali Musa.

Olwimbo lw’obuhimanyi

1 Okuhandi, Musa bona Bene-Israheli, bànaciyimbira Nyakasane olu lwimbo, mpu:

«Nacîtakîra Nyakasane, bulya àyêrekîne irenge lyâge: àloha ebiterusi n’abashona oku biterusi omu nyanja:

2 Nyakasane ye burhwâli, ye na lwimbo lwâni, ye muciza wâni, ye Nyamuzinda wâni: namuhà irenge; ye Nyamuzinda wa larha: namukuza.

3 Nyamuzinda abà mulwî: izîno lyâge ye Nyakasane.

4 Aloha engâlè za Faraoni n’engabo zâge, abarhambo b’entwâli zâge omu nyanja. Wanyanja Ndukula, abamirangusa.

5 Bàbwikirwa n’obwinini, bàzika nk’ibàle.

6 Okulyo kwâwe, Nyakasane, kwàcikuza n’obuhashe bwakwo, okulyo kwâwe, Yagirwa, kwàmalîra abashombanyi.

7 Omu bukulu bw’irenge lyâwe wàhenangula abashombanyi bâwe; wàyûsa oburhe bwâwe, bwàbagulumiza nka bijangala.

8 Okufûha kwâwe kwàcika amîshi, emihûsi yago yàshuba bikunguzo, empimbi zago zàgarhira omu bululi bw’enyanja.

9 Omushombanyi àli adesire, erhi: «Nammuminika, mmugwarhe, rhwagabâna eminyago, omumiro gwâni gwagogwa; nayômola engôrho yani, okuboko kwâni kwabanigûza!»

10 Wànacihûsa empûsi yâwe, enyanja yabamirangusa, bàrhogera emûbi nk’ibâle, muli nyanduma w’amîshi.

11 Wundi Nyamuzinda ohi oli nka We, Yagirwa? Ndi oli akâwe, we cilangashane c’obwîmâna, murhînywa omu bijiro byâwe, mujizi w’ebirhangâzo?

12 Wàlambûla okulyo kwâwe, okuzimu kwabamirangusa.

13 Omu lukogo lwâwe, walongôlana olubaga wàyôkolaga, wàlushokolera n’obuhashe bwâwe, kuhika aha mûbako gwâwe mutagatifu.

14 Amashanja gàyumva, gàgeramwo ogwa nyegenye; omusisi gwàdirhimanya abayûbaka omu Filistiya.

15 Abarhambo b’omu Edomu bàjuguma; Abaluzi b’e Mowabu bàgeramwo ogwa nyegenye; abayûbaka omu Kanani boshi bàdirhimana.

16 Ecôbà n’omisisi byàbarhogera; oku buhashe bw’okuboko kwâwe bàguguma, bàrhungwa, kuhika olubaga lwâwe lugere, Yagirwa, kuhika lugere olubaga wene wàyôkolaga.

17 Wàbahêka, oj’ibasimika oku ntôndo y’obwâmi ebe ndâro yâwe, ndâro yagwikagwa n’okuboko kwâwe, Yagirwa!

18 Nyakasane aganze anagandàze ensiku n’amango.

19 Ebiterusi bya Faraoni byâli byamàcîrhuna omu nyanja, haguma n’engâlè n’abasirika bâge b’oku biterusi, Nyakasane àbashunûlirakwo amîshi g’omu nyanja; ci Bene-Israheli, bôhe erhi bagezire omu nyanja n’amagulu burhajoma.»

20 Omulêbi-kazi Miriyamu, mwâli wabo Aroni, anacirhôla engoma; abakazi boshi banacirhôla ezindi ngoma, bàmuyisha omu nyuma, bàja bayimba banasâma.

21 Miriyamu àkàyimbiza, erhi: «Mucîtakirire Nyakasane, bulya àyêrekîne irenge lyâge: aloha omu nyanja ebiterusi n’abashona oku biterusi».

II. Olugendo lwa Bene-Israheli omu irûngu

Amîshi g’aha Mara

22 Musa ànacilongôlana Israheli kurhenga oku Nyanja Ndukula, bagendihulukira ebw’irûngu lya Shuru. Bàgenda nsiku isharhu zoshi buzira kubona amîshi. 23 Bàhika aha Mara, ci bàrhahashaga okunywa amîshi g’aha Mara, bulya gâli malulu, co cirhuma ganaderhwa izîno lya «Mara». 24 Olubaga lwàcîdudumira Musa, lwàderha, mpu: «Bicigi rhwanywa obu?» 25 Musa ànacilakira Nyakasane, naye Nyakasane àmuyêreka murhi muguma. Akweba ecihimbi cagwo omu mîshi, n’amîshi gàshuba minja. Aho ho àbahêraga amarhegeko n’engeso bakaz’isimba. Aho ho àbarhanguliraga. 26 Aderha, erhi: «Okàyumva bwinja izu lya Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, okàjira ebishingânîne omu masu gâge, okàyumva amarhegeko gâge, okàshimba amahano gâge goshi, ntakuyôhekwo ndwala ciru n’enguma eri nk’ezi nàyôhaga kuli Mîsiri, bulya nie Nyakasane wakufungira!» 27 Bànacihika aha Elimu, aho habà maliba ikumi n’abiri ga mîshi, na mirhi makumi gali nda ya mabò. Bàhânda aho, hofi n’amîshi.

Amâna n’enkwâle

1 Bànacirhenga aha Elimu, bene-Israheli boshi, bàhika omu irûngu lya Sini, ekarhî ka Elimu na Sinayi, omu lusiku lwa kali ikumi na karhanu lw’omwêzi gwa kabiri kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri. 2 Bene-Israheli boshi bàcidudumira Musa na Aroni omu irûngu. 3 Bene-Israheli bàkâbabwîra, mpu: «Rhucifìraga omu Mîsiri n’okuboko kwa Nyakasane kwo kwâli kukulu, lyoki rhwàkâg’iburhamala aha burhambi bw’enyungu z’enyama, rhwâkaz’irya omugati, rhuyigurhe oku rhulonzize! Mwarhudwîrhe muno irûngu mpu olu lubaga luhungumukiremwo lwoshi n’ishali!» 4 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Nkola nammuniekeza omugati gw’oku nkuba. Olubaga lwâkazihuluka, ngasi lusiku lurhôlogole ebiryo by’omulegerege, lyo nlurhangula, ndole erhi lwashimba amarhegeko gani eri nanga. 5 Olwa kali ndarhu, nka barheganya ebi bàrhôzire, banarheganya mirengo ibiri kulusha eyi barhôla omu zindi nsiku.» 6 Musa na Aroni bàbwîra bene-Israheli boshi, mpu: «Hano bijingo mwamanya oku Nyakasane wànammukûlaga omu cihugo c’e Mîsiri; 7 irhondo sêzi, mwâbona irenge lya Nyakasane, bulya anayumvîrhe kurhi mudwîrhe mwacidudumira Nyakasane. Rhwono, rhuligi bantu baci mpu mwacîrhwidudumira?» 8 Musa àlonzagya okubabwîra, erhi: «Mwâbona oku hano bijingo Nyakasane ammuhà enyama y’okulya, n’omugati sêzi nk’oku munalonzize, bulya Nyakasane anayumvîrhe kurhi mudwîrhe mwacimwidudumira. Rhwono rhuligi bantu baci? Arhali rhwe mwacidudumire, ci Nyakasane mwadudumire.» 9 Musa anacibwîra Aroni, erhi: «Obwire bene-Israheli boshi, erhi: Muyegere embere za Nyakasane, bulya anayumvîrhe emidudumo yinyu.» 10 Oku Aroni acidwîrhe aganiza Bene-Israheli boshi, bànaciyerekera ebw’irûngu: ho n’aho irenge lya Nyakasane lyànacibonekana omu citû. 11 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 12 «Nayumvîrhe kurhi Bene-Israheli badwîrhe bacîduduma. Obabwire ntya: Bijingo, mwàkâlya enyama na sêzi, mwakâyigurha omugati, mugambwe, mumanye obwo oku nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu.» 13 Ebyo bijingo byo na nêne, enkwâle zàyinamuka zàbwikira icumbi lyoshi; n’erhi kubà sêzi, ehitù hy’olumè hyazunguluka icumbi. 14 Hirya hitù hy’olumè hyàkala; lero oku idaho, omu irûngu, kwàsigala ebiri nka mogomogo, nsungunu, nyêru nka munyù. 15 Erhi Bene-Israheli bàbona ebyo, bàdôsanya, mpu: «Mane hu?» (Byo bici ebi?), bulya barhâli bamanyire biri bici. Musa ababwîra, erhi: «Gwo mugati gw’okulya Nyakasane ammuhîre ogwo. 16 Yumvagi oku Nyakasane arhegesire: Mukârhôlogola birya ngasi muguma ankanahash’irya. Mukaz’irhôla nnamàha muguma kuli ngasi muntu, nk’oku abantu banali. Ngasi mushamuka arhôle nk’oku abantu banali aha mwâge.» 17 Bene-Israheli bajira ntyo: bàgend’ikàrhôlogola, owa binji, owa bisungunu. 18 Bàj’ikâlengera muli nnamâha: owali orhôlôgwire binji, ntâco càmulugîre, n’owali orhôlogwire bisungunu, ntâco càmunyihire. Ngasi muguma àkaziguka birya ankanayigurha. 19 Musa ànacibabwîra, erhi: «Ntaye okâg’iderha mpu abibika kuhika bucè.» 20 Baguma barhayumvagya, bàbibika kuhika sêzi, ci byàjâmwo emivunyu, byàbola. Obwo Musa àbakunirira. 21 Bàkâg’irhôlogola sêzi ngasi muguma ebyankamuyigusa. Erhi izûba lyâbashaga, binajonge. 22 Olwa kali ndarhu, bàkaz’irhôlogola kabiri kulusha, bannamâha babiri kuli ngasi muguma. Abagula boshi b’omu Israheli bàyîsh’ikubwîra Musa. 23 Ababwîra, erhi: «Kwo Nyakasane adesire ntya: Irhondo luli luzira lwa-Sabato, lusiku lwa kurhamûka, lurherêkirwe Nyakasane. Muyende ngasi biri bya kuyendwa, mudûrhubaze ngasi bya kudûrhubazibwa. Ebyankasigala, mubibike kuhika irhondo.» 24 Bànacikâbibika kuhika sêzi nka kulya Musa anali arhegesire. Hàrhajiraga byabaya erhi kujamwo emivunyu. 25 Musa ababwîra, erhi: Mubirye ene. Ene ali Sabato wa Nyakasane. Ene murhabibugâne embuga. 26 Mukaz’ibirhôlogola nsiku ndarhu, olwa kali nda, ali Sabato: birhâkâbonekana:». 27 Ci kwône, mw’olwo lusiku lwa kali nda, olubaga lwàrhengamwo bantu baguma, bàhuluka mpu baj’irhôlogola, ci bàrhashimanaga kantu. 28 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Kuhika mangaci mwayôrha mulahira okushimba amarhegeko n’amahano gani? 29 Mumanye oku Nyakasane àmmuhire olwa Sabato, co cirhuma olwa kali ndarhu, ammuhà biryo bya nsiku ibiri. Kaz’imubêre ngasi muguma aha mwa bînywe. Ntaye orhengâge aha mwâge olwa kali nda.» 30 Obwo, olubaga lwàkaz’irhamûka olusiku lwa kali nda. 31 Ebyo biryo, enyumpa y’Israheli yàbiyirika izîno lya «Mâna.» Byàkâg’iyôrha nka mbeke, byâli byêru, byànagwerhe obununu buli nka bwa bûci. 32 Musa anaciderha, erhi: «Yumvagi oku Nyakasane arhegesire: Babumbe nnamâha muguma, bamubikire abana binyu, lyo bàyîsh’ibona kalyo kaci nàmmulisagyamwo omu irûngu, amango nàmmurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri» 33 Musa abwîra Aroni, erhi: «Orhôle akalugu, ohiremwo nnamâha wa mâna, odêkereze embere za Nyakasane, abîkirwe abana binyu.» 34 Aroni akadêkereza ebe mbîko embere z’obuhamirizi nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 35 Bene-Israheli bàlya amâna myâka makumi ani kuhika olusiku bàhikaga omu cihugo cibâmwo abantu; bàlya amâna kuhika olusiku bàhikaga omu lubibi lw’ecihugo c’e Kanani. 36 Oyo nnamâha ciba cigabi ca kali ikumi ca Efa^l.

Amîshi gàhulula omu lwâla

1 Olubaga lwa bene-Israheli lwoshi lwànacirhenga ebw’irûngu lya Sini, lwàharhûla, lwàshimba enjira nk’oku Nyakasane anali arhegesire, lwaj’ihanda aha Refidimi; ci aho harhali mîshi ga kunywa. 2 Olubaga lwalongôza Musa, mpu: «Orhuhè amîshi rhunywe!» Musa ànacibabwîra, erhi: «Cirhumire mwannongôza? Cirhumire murhangula Nyakasane?» 3 Aho olubaga lwàlibûka n’enyôrha; olubaga lwàcîdudumira Musa, mpu: «Carhumaga orhurhenza e Mîsiri? Ka mpu orhuyirhe n’enyôrha, rhwe n’abana n’ebintu birhu?» 4 Musa àyamira Nyakasane, erhi: «Kurhigi najira olu lubaga? Hacisigire hitya hyône lummande amabuye.» 5 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Oshokole, oje embere z’olubaga, ohêke na bagula^m baguma ba muli bene Israheli: kalya karhi wàshûrhagamwo olwîshi, okafumbarhe omu nfune, ogende. 6 Nàj’iyimanga oku ibuye liri aha Horebu, embere zâwe eyo munda. Oyîsh’ishûrha ibuye, amîshi garhengemwo, olubaga lunywe.» Musa ànacikujira, omu masu g’abagula b’Israheli. 7 Aho hantu àhayîrika izîno lya Masa na Meribaⁿ erhi erya nnongwe ya bene-Israheli, na kulya kubà barhangwire Nyakasane, baderha, mpu: «Ka Nyakasane anacibà ekagarhî kirhu erhi nanga?»

Bene-Amaleki bàrhêra Bene-Israheli

8 Okuhandi Amaleki^o ànaciyîsh’ilwîsa Israheli aha Refidimi. 9 Musa abwîra Yozwè, erhi: «Ocishoge abantu, ogend’ilwîsa Amaleki; irhondo nàj’iyimanga oku irhwèrhwè lya hira hirhondo n’akarhi ka Nyamuzinda omu nfune.» 10 Yozwè ànacikozakwo Ameleki entambala, nka kulya Musa anamubwîraga; naye Musa bo na Aroni na Huru bàsôkera oku irhwèrhwè ly’ehirhondo. 11 Erhi Musa ayinamuliraga amaboko emalunga, Israheli ànaje àhima, n’erhi aderhaga mpu arhamûsa amaboko, Ameleki ànaje àhima. 12 Erhi amaboko ga Musa gàrhama, bàrhôla ibuye, bàmutamazakwo. Aroni na Huru bànacimugwârha amaboko, muguma lunda luguma n’owundi olundi lunda. Ntyo amaboko gâge gàyôrha gazibuhire kuhika izûba lyàzika. 13 Yozwè àhima Ameleki, n’olubaga lwâge àlugeza oku bwoji bw’engôrho. 14 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Oyandike ebyo omu citabu c’okubiyibusa, onabwire Yozwè oku nâzâza izîno ly’Ameleki lirhacifâga lyàkengîrwe n’igulu.» 15 Musa ànaciyûbaka oluhêrero, àluyirika izîno lya Nyakasane -Nisi^p, 16 erhi: «Bulya okuboko kwalengezibwe mpu kwalwîsa Nyakasane, Nyakasane naye akolaga alwîsa Ameleki kurhenga oku iburha kuhika oku lindi.»

Musa bon’ishazâla Yetro

1 Yetro, mudâhwa w’e Madiyani, ishazâla wa Musa, ànaciyumva bàshambâla ngasi byoshi Nyamuzinda àjirîre Musa n’olubaga lw’Israheli, na kurhi Nyakasane arhenzagya Israheli e Mîsiri. 2 Yetro, ishazâla wa Musa, anacirhôla Sipora, mukà Musa, erhi àhulusîbwe, 3 na bagala bâge bombi: muguma izîno lyâge ye wàli Gershoni -Lubungo- bulya Musa àli adesire, erhi: «Ndi mubunga omu cihugo c’ihanga,» 4 n’owundi ye wàli Eliyezeri -Nyamuzinda ye burhabâle bwâni bulya «Nyamuzinda wa larha ye wàyishir’intabâla, ànfulumula oku ngôrho ya Faraoni.» 5 Yetro, ishazâla wa Musa, bo nabagala ba Musa na muka-Musa bànacija emunda àli ahanzire omu irûngu oku ntôndo ya Nyamuzinda. 6 Anacirhuma abaj’ibwîra Musa, erhi: «Nie Yetro ishazâla wâwe, nyishire emund’oli rhwe na mukâwe na bagala bâwe bombi.» 7 Musa àhuluka, aj’ibugâna ishazâla, aharàmya anamuhôbera. Erhi babà bamadôsanya emyanzi, bàja omu cihando. 8 Musa àganirira ishazâla ngasi byoshi Nyasakane àjirire Faraoni na Mîsiri erhi Israheli orhuma, ngasi mbaka zoshi babuganyire omu njira n’oku Nyakasane àbalikûzize muli zo. 9 Yetro àsîma ago minja goshi Nyakasane àjirîre Israheli, omu kumulîkuza omu maboko g’Abanya-Mîsiri. 10 Yetro anaciderha, erhi: «Ayagirwe Nyakasane wammulîkûzagya omu maboko g’Abanya-Mîsiri n’aga Faraoni, owalikûzagya olubaga lwâge omu maboko g’Abanya-Mîsiri! 11 Lero nkola mmanyire oku Nyakasane ye mukulu kulusha banyamuzinda b’obwihambe boshi.» 12 Yetro, ishazâla wa Musa, àrhûla Nyamuzinda embâgwa n’enterekêro. Aroni bo n’abagula b’Israheli boshi bàyisha, balîra baguma n’ishazâla wa Musa embere za Nyamuzinda.

Musa àyimika abatwî b’emmanja

13 Erhi buca, Musa aja e kagombe mpu atwire olubaga emmanja. Lwalegerera luyimanzire embere zâge kurhenga sêzi kuhika bijingo. 14 Erhi ishazâla wa Musa àbona ebyo byoshi àkâg’ijirira olubaga, amubwîra, erhi: «Bici ebyo odwîrhe wajirira olubaga? Cirhuma oja e kagombe wene n’obwo olubaga lushigalîre embere zâwe kurhenga sêzi kuhika bijingo?» 15 Musa anacibwîra ishazâla, erhi: «Olubaga lunakâyisha emunda ndi lul’idôsa Nyamuzinda. 16 Nka hali lubanja lugwerhe, banalunderhere nambazâbûlirelwo, mbamanyise n’amarhegeko ga Nyamuzinda n’amahano gâge.» 17 Ishazâla wa Musa amubwîra, erhi: «Okwo ojira kurhali kwinja. 18 Wafà n’omurhamo, we n’olu lubaga muli mweshi. Ogu mukolo guli muzirho bwenêne kuli we; orhankahasha okukâguyukiriza wene. 19 Yumva, nkuhe ihano, na Nyamuzinda abe haguma nâwe! Oyimangire olubaga embere za Nyamuzinda, n’emmanja zâbo okazihêkera Nyamuzinda. 20 Okaz’ilangûla olubaga amahano n’amarhegeko, okaz’ibamanyisa enjira y’okushimba n’olugendo bakwânîne okubà nalwo. 21 Kandi, omu lubaga lwoshi, ocîshogemwo àbalume b’entwâli, abarhînya Nyamuzinda, ab’okucikubagirwa, bantahemuka; obajire barhambo b’olubaga: barhambo ba bihumbi, barhambo ba magana, barhambo ba makumi arhanu-arhanu na barhambo b’ikumi ikumi. 22 Babe bo bakaz’iyôrha batwa emmanja. Nka hali olubanja lunene, bakâkulerheralwo, ci emmanja nsungunu, bakàz’izizâbûla bone. Oyangujye ntyo omuzigo gwâwe, mugubarhule mwe nabo! 23 Okajira ntyo, Nyamuzinda anakulangula enjira, wanabona emisi, n’olu lubaga lwanakâshubira emwa bâbwe n’obuholo.» 24 Musa ayumvirhiza izu ly’ishazâla, ànajira nk’oku amubwîraga koshi. 25 Muli Bene-Israheli boshi, Musa àcîshogamwo abalume b’entwâli, abajira barhambo b’olubaga: barhambo ba bihumbi, barhambo ba magana, barhambo ba makumi arhanu-arhanu na barhambo b’ikumi-ikumi. 26 Bakâz’iyôrha batwira olubaga emmanja ngasi mango. Ngasi mmanja ndârhi, bakâz’ihêkera Musa, na ngasi binwa bisungunu, bakâb’izâbûla bonene. 27 Musa ànacisengaruka ishazâla, naye acishubirira omu cihugo câge.

III. Nyamuzinda ajira endagâno bon’Israheli

Bene-Israheli bahika oku ntôndo ya Sinayi

1 Omu mwêzi gwa kasharhu kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri, olwo lusiku lwonêne, bene-Israheli bàhika omu irûngu lya Sinayi. 2 Bàrhenga e Refidimi, bàhika omu irûngu lya Sinayi, bànacitwa icûmbi omu irûngu. Israheli àhanda eburhambi bw’entôndo.

Nyamuzinda alaganya Bene-Israheli

3 Musa anacisôkera aha Nyamuzinda ali. Nyakasane àmuhamagala kurhenga kulya ntôndo, amubwîra, erhi: «Ogend’ibwîra enyumpa ya Yakobo, omanyise bene Israheli ebi binwa, erhi: 4 Mwàbwîne mwêne ebi nàjirire Mîsiri, kurhi nàyishaga mmudwîrhe oku byubi by’enyunda, nammuhisa emunda ndi. 5 Lero, mukayumva izu lyani n’okushimba endagâno yani, mwâbà mwimo gwâni omu mashanja goshi, bulya igulu lyoshi liri lyani; 6 mwâbe bûko bw’abadâhwa b’obwâmi bwâni n’ishanja lyani litagatifu. Byo binwa wagend’ibwîra Bene-Israheli ebyo.» 7 Musa anacigend’ihamagala abagula, àbarhondêreza ebyo binwa byoshi Nyakasane amurhegekaga. 8 Olubaga lwoshi lwanacishuza càligumiza, mpu: «Ebi Nyakasane anadesire byoshi, rhwabijira.» Musa anacishub’igend’ibwîra Nyakasane ebinwa olubaga lwashuzize.

Okurheganya Endagâno

9 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Nkola nayisha emunda oli omu citû cizirho, lyo olubaga luyumva hano nkola nakushambaza lyo nâwe wêne lukaz’ikâkwikubagira ensiku zoshi.» Musa anacibwîra Nyakasane ebinwa by’olubaga. 10 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Genda emunda olubaga luli, oluyôbôle ene n’irhondo; luce, bashuke n’emyambalo yâbo, 11 bacîrheganye oku lusiku lwa kasharhu, bulya oku lusiku lwa kasharhu Nyakasane àyandagala oku ntôndo ya Sinayi omu masu g’olubaga lwoshi. 12 Otwire olubaga olubibi eburhambi, obabwire, erhi: «Mumanye murhasôkeraga oku ntôndo erhi okuhuma omu marhambi gayo. Ngasi yeshi wankahuma oku ntôndo anayirhwe. 13 Arhâhumwakwo, ci abandwe amabuye erhi alashwe. Cibe cintu erhi muntu, birhalamaga. Hano empembe eshakànya, baguma banasokera oku ntôndo.» 14 Musa ànaciyandagala oku ntôndo, àja emunda olubaga luli. Aluyôbôla lwàcà, bàshuka emyambalo yâbo, 15 anacibwîra olubaga, erhi: «Mucirheganye mw’ezi nsiku isharhu, muleke okuja omu mwa bakînywe.»

Nyamuzinda aciyerekana

16 Lero, oku lusiku wa kasharhu, erhi kubà sêzi, habà emikungulo, emilazo, ecitû cizirho càbwikira entôndo, n’izu ly’empembe lyàshakânya; omu icumbi olubaga lwoshi lwàdirhimana. 17 Musa ànacihulusa olubaga omu irûngu mpu luj’ibugânana na Nyamuzinda; boshi bàyimanga omu kabanda k’entôndo. 18 Entôndo ya Sinayi yakaz’itumbûka mugî, bulya Nyakasane ali ayandagalirekwo omu ngulumira y’omuliro; omugî gw’ogwo muliro gwakâtumbûka nka mugî gw’itanuru, n’entôndo yoshi yadirhimana bwenêne bwenêne. 19 Izu ly’omushekera lyàshakânya bwenêne: Musa àkaz’ishambâla, na Nyamuzinda àkaz’imushuza n’izu ly’emikungulo. 20 Nyakasane ayandagalira oku ntôndo ya Sinayi, oku irhwèrhwè ly’entôndo. Nyakasane ahamagala Musa kulya irhwèrhwè ly’entôndo, naye Musa akusôkera. 21 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Yandagala, orhonde olubaga, lwankanacirhulira emunda Nyamuzinda ali mpu lwalola obone bamafâmwo banji: 22 Ciru n’abadâhwa bayegêra Nyakasane bacicêse, lyo Nyakasane arhag’ibamalîra!» 23 Musa anacibwîra Nyakasane, erhi: «Olubaga lurhàsôkere oku ntôndo ya Sinayi bulya wene wârhurhonzire, ene oderha, erhi: «Otwe olubibi w’entôndo lube luhangizè!» 24 Nyakasane amubwîra, erhi: «Genda, oshub’iyandagala; oyîsh’irherema mwe na Aroni. Ci abadâhwa n’olubaga, bamanye bankacirhulumbika mpu basôkera emunda Nyakasane ali, ankanabamalîra!» 25 Musa ayandagalira ebwa lubaga, alubwîra okwo.

Okufundika endagâno omu marhegeko ikumi

1 Nyamuzinda ànaciderha ebi binwa byoshi, erhi:

2 «Nie Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, owàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà:

3 «Orhahîraga okabà n’abandi banyamuzinda kuleka nie.

4 «Orhahîraga okajira enshushano, erhi olwiganyo lw’ebiremwa bibà enyanya emalunga, n’oli olw’ebiremwa bya hano igulu, n’oli eby’omu mîshi ekuzimu kw’igulu.

5 «Orhahîraga okabaharâmya erhi kubakolera, bulya niene Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, ndi wa mutula otulutumbya abana oku mabi ga b’îshe, kuhika oku iburha lya kasharhu, n’erya kani, balya banshomba; 6 «ci abanzigira, bakashimba n’amarhegeko gani, nnambajirire aminja kuhika oku iburha lya kali cihumbi. 7 «Orhakâzâg’iderha busha izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, bulya Nyakasane arhaleka kuhana omuntu oderha busha izîno lyâge.

8 «Okâkengêra olwa Sabato, onakâlujira lutagatifu. 9 «Nsiku ndarhu wakaz’ijiramwo emikolo yâwe yoshi, 10 «ci olusiku lwa kali nda, luli Sabato wa Nyakasane, Nyamuzinda wâwe. 11 Bulya omu nsiku ndarhu Nyakasane àjira amalunga n’igulu, enyanja na ngasi bibâmwo, ci oku lusiku lwa kali nda àrhamûka. Co cârhumire Nyakasane agisha olwo Sabato, ànalujira lutagatifu.

12 Okazikenga sho na nyoko, ly’olama myâka minji omu cihugo ohirwe na Nyakasane, Nyamuzinda wâwe. 13 Orhahîraga okaniga. 14 Orhahîraga okajira eby’enshonyi. 15 Orhahîraga okazimba. 16 Orhahîraga okahamiririza mulungu wâwe obunywesi. 17 Orhahîraga okacifìnja muka mulungu wâwe, nisi erhi mwambali wâge kandi erhi mwambalikazi wâge, erhi nkâfu yâge, erhi cihêsi câge, ngasi kalugu ka mulungu wâwe koshi orhacifînjagako.» 18 Olubaga lwoshi lwâkâg’iyumva emilazo, emikungulo n’izu ly’omushekera, n’entôndo yatumbûka mugî. Olubaga lwabona lwàdirhimana, lwanaciyêgûlira kûli. 19 Bàbwîra Musa, mpu: «Orhubwire wene rhwayumwa; ci Nyamuzinda arharhubwîraga, rhwankanafà!» 20 Musa abwîra olubaga, erhi: «Murhayobohaga! Bulya Nyamuzinda ayishire mpu amurhangule, lyo ecôba câge cimmubâmwo, mulek’ikâgoma.» 21 Olubaga lwacîyegulira kulî, ci Musa yehe ayegêra cirya citû Nyamuzinda âlimwo.

Irhegeko liyêrekîre oluhêrero lw’enterekêro

22 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ojibwîra Bene Israheli, ntya: mwàbwîne mwene oku kurhenga e malunga nakâg’imuganiza. 23 Murhahîraga mukampalikanya na banyamuzinda b’amarhale, mumanye irhondo mwankaderha mpu mwacîjirira banyamuzinda b’âmasholo. 24 Oyîsh’inyubakira oluhêrero lw’obudaka wakârherekêrakwo embâgwa n’enterekêro zawe z’omurhûla, ebibuzi n’enkafu zawe na ngasi bantu nânamanyise izîno lyani, nâyisha ah’oli nkugishe. 25 Ci erhi wankanyubakira oluhêrero lw’amabuye, orhayubakaga n’amabuye mabinje, bulya hano ogagezakwo enkolôlo yâwe, wanagaziza. Orhakâg’irheremera oku mashonezo nka waja aha luhêrero lwâni, lyo olek’iyerekana obushugunu bwâwe.»

Irhegeko liyêrekîre abajà

1 «Alaga irhegeko wabahà: 2 Amango okagula omujà Muyahudi, anakukolera myâka ndarhu, ogwa kali nda, analîkwe, buzira kujuha cici. 3 Akaba àyishaga yenene, anagenda yenene. Akaba àgwerhe omukazi, mukâge anagenda bo naye. 4 Akaba nnawabo wàmuhaga omukazi, n’akaba nyamukazi àmuburhîre abana-rhabana erhi abana-nyere, omukazi n’abana banabe ba nnawabo, naye anagenda yenene. 5 Ci erhi oyo mujà ankaderha, erhi: «Nsimire nnawirhu, mukanie n’abana bâni ntalonzizo kulîkwa», 6 nnawabo anamuhêka embere za Nyamuzinda, amuhise aha lumvi erhi oku mulirango: nnawabo anamurhuliraho okurhwiri n’omugera: anaba mujà wâge ensiku zoshi. 7 Erhi omuntu ankaguza omwali burhumisi-kazi, yehe arhankalîkwa kula abajà balîkwa. 8 Erhi ankaba arhasimisizi nnahamwabo wàlicimwishozire, nnahamwabo anayemera agombôlwe. Ci arhankamuguliza ishanja ly’ihanga, bulya okwo kwanabà nka kulenganya. 9 Erhi omugala ankabà y’amuha, anamujirire nk’oku banakômerera okujirira abandi banyere. 10 Erhi ankamuhirakwo owundi, amanye arhamunyihizagya ebiryo, erhi emyambalo, erhi eby’obuyumpa. 11 Akaba arhamuhiri ebyo oku binali bisharhu, anacîgendera busha, buzira kujuha igerha.

Amabi galînganîne olufù

12 Owâshûrhe omuntu kuhika okufà, naye anayirhwe, afe. 13 Ci erhi akaba arhâli alâlîre okumuyirha, bulya Nyamuzinda walilonzize okumuhira omu maboko gâge, nanamuyêreka aha akwânîne okuyâkira. 14 Ci omuntu walâlira okuyirha owabo n’obwenge, onamurhenze ciru n’aha luhêrero lwâni, agendinigwa, afe! 15 Owashûrhe îshe erhi nnina, ananigwe, afe. 16 Owâbakule omuntu, ajimuguza erhi amugwarhe omu mwâge, oyo naye ananigwe, afe. 17 Owàhehêrere îshe erhi nnina, ananigwe, afe.

Empîmbo n’ebibande

18 Abantu erhi bankalôngôla, muguma akashûrha owabo, amuyagaze n’ibuye erhi n’ecifûndo, olya wabo akaba arhafîri, ci agend’ijà aha ncingo, 19 akahash’ishubizûka n’okuhika embuga ajà agendera oku kakoma, nyakushûrha erhi amalufuma; ci analyula erya miregerege agezize aha ncingo n’okumubukisa kuhika afume. 20 Erhi omuntu ankashûrha omujà erhi omujà-kazi wâge n’akarhi, bakanafira omu maboko gâge, nyakufà anacihôlerwa. 21 Ci erhi bankahembûka, enyuma lya lusiku luguma, erhi ibirhi, barhankacicîholerwa, bulya bali birugu byâge . 22 Erhi bantu babirhi bankagwarhana balwa, bakahukula omukazi oli izîmi, nyamukazi akamoma, ciru akaba arhafiri, barhegesirwe balyûle nk’olu iba wa nyamukazi anahûnyire, n’oku batwirîrwe n’abacîrânuzi. 23 Ci erhi ankafà, bajuhe obuzîne oku buzîne^q, 24 isu oku isu, lino oku lino, kuboko oku kuboko, kugulu oku kugulu, 25 obuhye oku buhye, ecihulu oku cihulu. 26 Erhi omuntu ankashûrha isu ly’omujà erhi lya mujà-kazi wâge, akanalisherêza, anabalîke bacigendere, kube kubajuha lirya isu lyâbo. 27 N’akaba lyàli lino lya mujà wâge erhi lya mujà-kazi wâge, akûzire, anabalike bacigendere, kubè kubajuha lirya lino lyâbo.

28 Erhi empânzi yankatumirha omuntu, abe mulume erhi mukazi, enamuyirha, eyo mpânzi enabândwe amabuye, n’enyama yayo erhalîbagwa, ci nn’enkâfu yehe arhalikwo lubanja. 29 Ci eyo mpânzi erhi yankaba yàkômereraga okutumirhana na nnayo bakazimurhonda, ci yehe arhashibiriraga okuyilanga, n’erhi yankayirha omuntu, abe mulume erhi mukazi, eyo mpânzi nayo enabandwe amabuye, na nnayo naye, anayirhwe. 30 Erhi bankamutwir’okujuha, anahana birya banamutwirire byoshi omu kugombôla obuzîne bwâge. 31 Erhi ankaba mwana-rhabana erhi mwana-nyere, okwo eryo irhegeko lidesire ko yankanatwirwa. 32 Erhi empanzi yankatumirha omujà mulume erhi mukazi, nnawabo empânzi analyule nnahamwabo balya bajà mafûndo asharhu ga magerha, n’erya mpânzi enabândwe amabuye. 33 Erhi omuntu ankaleka iriba buzira kulibwikira, nisi erhi ahumbe iriba buzira kulibwikira, empânzi kandi erhi endogomi yankarhogeramwo, 34 nnalirya iriba ahônge, alyule nna-cirya cîntu ensaranga, n’ecîntu cifìre aciyôrhane. 35 Eri empànzi y’omuntu yankatumirhana n’ey’omulungu, ekanafà, banaguze empânzi ecizîne, bagabâne ensaranga; n’erya efìre nayo banayigabana. 36 Akaba kwàli kumanyikîne oku eyo mpânzi ekômerera okutumirhana, na nnayo arhashibirira okuyilanga anahônge eyindi mpanzi ahâli h’empânzi, n’erya efìre yanabà yâge.

Obushambo bw’ebîntu

37 Erhi omuntu ankazimba empânzi erhi cibuzi, abibâge erhi abiguze, anahônga nkafu irhanu ahâli h’erya nguma, na bibuzi binni ahali ha cirya ciguma.

1 Erhi ecishambo cankagwarhwa carhula enyumpa cikanigwa, nta lwihôlo oku muko gwaco. 2 Erhi ankaba gwâli mûshi, hanabe olwihôlo lw’omuko gwaco. Ecishambo cirhegesirwe cilyûle ebi cazimbaga. Akaba cirhagwerhi ebi calyûla, canaguzibwa oku mpyûlo y’obushambo bwaco. 3 Ecintu cazimbagwa, empanzi, endogomi erhi cibuzi, cikashângwa cicizine omu maboko gâge, cirya cintu anahyûle kabirhi.

Okusherêza ebya bene

4 Erhi omuntu ankayonya ishwa nisi erhi mizâbîbu, akanaleka ebintu byâge byakera omu ishwa lya bene, analyule eyindi myâka eri minja kulusha y’omu ishwa lyâge erhi y’omu mizâbîbu yâge. 5 Erhi omuliro gwankagulumira guyandukire oku byasi by’emishûgi gulinde guhama guyokêre engano eri oku bishinga erhi eri hofi n’okusarûlwa, nisi erhi ishwa lyayo, nyakulika gulya muliro anahyûle bulya bokêre anayokêraga. 6 Erhi omuntu ankagwasa n’okubîsa owabo ensaranga kandi erhi birugu, bikanazimbirwa emw’olya nyakubîsibwa, erhi ecishambo cankabonekana, cinabihyûle kabirhi. 7 Akaba ecishambo cirhabonekini, nnanyumpa anaje embere lya Nyamuzinda, lyo bamanya oku arhali ye wazimbire ebirugu by’owabo. 8 Ehyanâjîrwe kadali, hyoshi, akaba nkafu, ndogomi, cibuzi, mwambalo erhi ngasi kantu kanahezire koshi kalya bankanaderha mpu: «Neci kâka», olubanja lunahekwe embere za Nyamuzinda, n’oyu Nyamuzinda akayagiriza oku ye mubi anahyûle owabo kabirhi. 9 Erhi omuntu ankayegeka owabo endogomi, enkafu, ecibuzi, nisi erhi cindi cîntu cishwekwa, na cirya cintu cife, civunike nisi erhi cihêkwe n’abanyazi na ntâye obwîne, 10 omwigasho embere za Nyamuzinda gwanatwa olubanja. Erhi nyakuyêgekwa ankacîgasha oku arhazimbaga ecirugu c’owabo, nnacirya cîntu anayemera, naye owabo arhankacilyula bici. 11 Ci erhi akaba cirya cîntu aha mwâge cazimbirwe, anacihyûla naco. 12 Akaba ecintu cayisirwe n’eciryanyi, anagend’iciyerekana buhamirizi; arhankahyûla bici kuli cirya cîntu ciyisirwe n’eciryanyi. 13 Erhi omuntu ankayegeka owabo ecîntu câge, cikayagalika erhi kufà na nnaco arhahali, akwânîne acilyûle. Ci erhi naco ankaba ahali, arhankacilyûla bici. Akaba cali cihozanyo, analyûle engulo ya kulya kuhôza.

Okubakula omunyere mushugi

15 Erhi omulume ankashumika omwana-nyere mushugi orhasag’ishebwa, akanagwîshira bombi naye, olya mulume anamugule abe mukâge. 16 Erhi îshe w’omunyere ankalahira bwâmuhâye, olya mulume analyule ensaranga bahâna ngulo y’abana-nyere bashugi.

Amarhegeko gayêrekîre obworhere bwinja n’idini

17 Omukazi w’omukurûngu, orhahîraga wamulekera akalamo mpu alame. 18 Ngasi yeshi wâhushe oku cîntu anayirhwe, afe. 19 Owarherekêre nyamuzinda w’obwihâmbe, kuleka Nyakasane yenene, anakagwe. 20 Orhahîra okarhindibuza erhi kugonya-gonya ecigolo, bulya ninyu mwâli bigolo omu cihugo c’e Mîsiri. 21 Orhahîra okalibuza omukana nisi erhi enfûzi. 22 Erhi wankamulibuza, akandakira, namayumva omulenge gwâge. 23 Oburhe bwâni bwanayâka mmuyirhe n’engôrho, bakînywe bahinduke bakana n’abana binyu babe nfûzi. 24 Okahôza ow’omu lubaga lwâni ensaranga, mukenyi oli akâwe, orhamujiriraga ihanzè, orhamulongezagyakwo bunguke. 25 Erhi wankarhôla ecirôndo c’owinyu cikînja, onamugalulireco càjingwè, izûba lirhacizonga, 26 bulya bwo bushiro bwâge obwo bonene, co cishûli cibwika omubiri gwâge. Bicigi yeki ankayîsh’ilalamwo? Erhi ankayîsh’indakira nanamuyumva, bulya niehe mba wa lukogo. 27 Orhahîra okalogorhera Nyamuzinda, orhanahîra okahehêrera omuluzi w’ishanja lyâwe.

Ebisarûlwa birhanzi-rhanzi n’emburhwa-lubere

28 Emyâka yâwe n’omurhobo gw’omu mukenzi gwâwe, orhahîraga okaleka abandi babintangakwo. Okaz’interekêra enfula y’omu bagala bâwe. 29 Okaz’injirira ntyo oku bishwêkwa byâwe binene n’ebisungunu, orhabirhenzagyakwo nnina wabyo embere lya nsiku nda, oku lusiku lwa kali munani, omunterekêre. 30 Muyorhe bîmâna embere zani! Murhahîraga mukalya enyama yayirhagwa n’ec’erubala, munayikwebe akabwa.

Obushinganyanya

1 Orhakag’ilumîza emyanzi y’obunywesi. Orhakâg’irhabâla omubî omu kuhamiriza obunywesi. 2 Orhakâg’ishimba omwandu gw’abantu balonza amabî, orhanahîra okafûngira olubanja lw’obubî mpu ly’ojà olunda banji bali. 3 Orhakâg’irhabala omuntu omu lubanja mpu okwenge ali mukenyi. 4 Erhi wankashimana enkafu y’omushombanyi wâwe, erhi ndogomi yâge ehabusire onamulerhereyo. 5 Erhi wankabona endogomi y’omushombanyi wâwe egogomîrwe n’omuzigo, ahâli h’okucigerera, onayirhabale mwene nnayo. 6 Orhahîraga okalenganya owinyu oli mukenyi omu lubanja lwâge. 7 Okaz’iyakira kuli olubanja lw’obunywesi. Orhahîra okayîrha omwêru kwêru erhi omushinganyanya, bulya ntayêza omuntu mubi. 8 Orhahîra, okayemera ebituliro, bulya ebituliro binahûse amasu g’ababona, bibindule n’ebinwa by’abashinganyanya. 9 Orhahîraga okarhindibuza ecigolo, orhahabiri wenene oku ecigolo cirhindibuka, bulya nâwe wene wàli cigolo omu cihugo c’e Mîsiri.

Omwâka gwa Sabato n’olukulu lwa Sabato

10 Okaziyusa myâka ndarhu warhwera ishwa n’okusârûla emyâka yâwe. 11 Ci ogwa kali nda onalileke lilâle, abakenyi bw’omu ishwa lyâwe balye emburho zirimwo, n’ebyankasigala ensimba z’erubala zibirye. Ntyo kwo wakazijira olukoma lwâwe lw’emizeti yâwe. 12 Omu nsiku ndarhu wakazijira emikolo yâwe, ci olwa kali nda, wanarhamûka, ly’enkâfu yâwe n’endogomi yâwe birhamûka, lyo na mugala wa mwabali-kazi wâwe n’ecigolo bayîsa. 13 Obikirire ngasi byoshi nàkubwizire. Orhahîraga okashênga izîno ly’abandi ba-nyamuzinda, irhondo lirhayumvikanaga omu kanwa kâwe.

Ensiku nkulu z’omu Israheli

14 Okaz’inkuza omu kujira olugendo lutagatifu kasharhu omu mwâka. 15 Okaz’ijira olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango^r. Okâgeza nsiku nda erhi odwîrhe walya emigati erhalimwo lwango, nka kulya nàkurhegekaga, omu mwêzi gw’emihuli, bulya gwo mwêzi wàrhengagamwo e Mîsiri. Ntaye wanayîshe embere zani maboko mûmu. 16 Okâjira olusiku lukulu lw’emyâka mirhanzi-rhanzi y’omu maboko gâwe, lw’ebi wàrhweraga omu mashwa. N’olusiku lukulu lw’okusârûla, aha buzinda bw’omwâka, amango wahûmbûle amalehe gw’omukolo gw’omu mashwa gâwe. 17 Kasharhu omu mwâka, ngasi mulume ayîsh’ikalola obusù bwa Nnâmahanga Nyakasane. 18 Orhahîraga okanterekêra emigati erimwo olwango n’embâgwa; n’amashushi g’embâgwa z’olusiku lukulu lwâni, garhagezagya obudufu kuhika sêzi. 19 Okaz’irhûla emyâka mirhanzi-rhanzi y’ishwa lwâwe omu ka-Nyamuzinda, Nnâmahanga wâwe. Orhahîraga okayendera omwana-hene omu mahene-hene ga nnina.

Amalaganyo n’amahano embere z’okuja omu Kanani

20 Nârhuma malahika wâni embere zâwe aj’akulanga omu njira, anakuhise ahantu nàrheganyize. 21 Omukenge, onakaz’iyumvirhiza izù lyâge; orhamugayaguzagya, bulya arhankalembera obugâmba bwâwe, kulya kubà izîno lyani liri muli ye. 22 Okâyumvirhiza izù lyâge onakâjira ebi ndesire byoshi, nâbà mwânzi w’abânzi bâwe na mushombanyi w’abashombanyi bâwe. 23 Hano malahika wâni abà amakushokolera, àbà amâkuhisa emw’Abamoriti, Abahititi, Abapereziti, Abakanani, emw’Abahiviti n’Abayebusi, hano mba nàbahungumwire, 24 orhacikagihîra wafukamira ba nyamuzinda babo, ci oyishihenangula abo ba nyamuzinda babo n’okujonjaga empêro zâbo. 25 Okarhumikira Nyakasane Nyamuzinda wâwe, anagisha ebiryo byâwe n’amîshi gâwe, nnankucînge kuli ngasi ndwala; 26 omu cihugo câwe murhakaboneka omukazi omomire erhi owabà ngumba: nayunjuza ensiku z’akalamo kâwe. 27 Narhuma ecôba cani embere zâwe, nshandabanye ngasi mashanja wanageremwo, abashombanyi bâwe boshi bakuyaka. 28 Nàrhuma olwisîmbu embere zâwe, lulibirhekwo Abahiviti, Abakanani n’Abahititi embere zâwe. 29 Ntabalibirhekwo embere zâwe oku câligumiza omu mwâka muguma, lyo ecihugo cirhagisigala bwamwa, lyo n’ebiryanyi bilekiluga, bikurhindibuze. 30 Bunyi-bunyi nakazibalibirhakwo embere zâwe, kuhika amango wâyololoka ohashe okulya ecihugo coshi. 31 Nâtwa olubibi lw’ecihugo câwe kurhenga oku Nyanja Ndukula kuhika oku Nyanja y’Abafilistini, na kurhenga oku irûngu kuhika oku lwîshi. Neci, nahira bene ecihugo omu maboko gâwe, nnambakungushe embere zâwe^s. 32 Orhahîraga okanywana mweshi nabo nisi erhi mwe na banyamuzinda babo. 33 Barhàyûbake omu cihugo câwe, lyo barhagirhuma wangomera: wankanabona wamarhumikira banyamuzinda babo, n’okwo kukuhindukire murhego.»

Nyamuzinda àfundika endagâno n’Israheli

1 Anacibwîra Musa, erhi: «Sôkera emunda Nyakasane ali, nâwe Aroni mwene Nadabu n’owinyu Abihu, mweshi na bandi bagula makumi gali nda ga muli Bene Israheli, muyishifukama kûli. 2 Musa yenene wayegêra hali Nyakasane; bôhe barhayegêraga, n’olubaga lurharheremaga haguma naye.» 3 Musa anaciyisha, ashambâlira olubaga ebyo binwa bya Nyakasane byoshi n’amarhegeko gâge goshi. Olubaga lwoshi lwanacishuza n’izu liguma, mpu: «Ebinwa Nyakasane anadesire byoshi, rhwabishimba^t.» 4 Musa ànaciyandika ebinwa bya Nyakasane byoshi; àzûka sêzi mucêracêra, ayûbaka oluhêrero idako ly’entôndo na mabuye ikumi n’abirhi g’erya milala ikumi n’ibirhi y’Israheli. 5 Okubundi, anacirhuma abana b’emisole ba muli Bene Israheli baj’irhûla embâgwa banarherekêra emicûka y’empânzi nka nterekêro y’okushangira. 6 Musa ayanka ecigabi c’omuko, aguhemba oku rhubehe n’ogwasigalaga agushahuliza oku luhêrero. 7 Arhôla ecitabu c’Endagâno acisomera olubaga. Nalwo lwashuza, mpu: «Ebyo Nyakasane adesire byoshi rhwabishimba, rhunabikenge». 8 Musa arhôla omuko agushahuliza olubaga, erhi: «Ogu muko gwo muko gw’Endagâno Nyakasane afundisire haguma n’ebyo binwa byoshi.» 9 Musa anacisôka bone Aroni, Nadabu na Abihu, boshi na balya bashamuka makumi gali nda b’omu bagula b’Israheli. 10 Babona Nyamuzinda w’Israheli, n’aha magulu gâge erhi hali nka kuno harhîndwa ecirhindiro ciri nka njuma ya kâsi eshusha ecitû c’oku nkuba. 11 Nta kubi àjizire abo bîshogwa b’omu Israheli, basinza Nyakasane, balya bànanywa.

Musa abugâna Nyamuzinda oku ntôndo

12 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Osôkere e munda ndi kuno ntôndo onabêrekwo, nkuhè embaho z’ibuye zirikwo amarhegeko n’amahano nyandisire, nti ogayigirize.» 13 Musa anaciyimuka, bo n’omurhabazi wâge Yozwè. Musa anacisôkera oku ntôndo ya Nyamuzinda, 14 erhi amàsiga abwizire abagula erhi: «Murhulindire hano, kuhika rhugaluke. Ci Aroni na Huri aba basigîre ninyu; owâbe agwerhe olubanja, anabadôse.» 15 Musa anacisôkera oku ntôndo. Ecitû cabwika entôndo. 16 Irenge lya Nyamubâho lyàbêra oku ntôndo ya Sinayi, eco citû cayibwika nsiku ndarhu zoshi. Olusiku lwa kali nda, ànacihamagala Musa omu kagarhi ka cirya citû. 17 Irenge lya Nyakasane lyàkâg’ibonekera bene Israheli nka ngulumira ya muliro ah’irhwèrhwè ly’enondo. 18 Musa ayongobera mulya citû, asôkera oku ntôndo miregerege makumi anni na madufu makumi anni.

Ensholôlo za bene Israheli

1 Nyakasane anaciganiza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Obwire bene Israheli basholôle entûlo, ngasi bantu b’omurhima mwinja boshi, oje warhôla ezo nsholôlo zâbo. 3 Alaga ensholôlo wabahûna: amasholo, amarhale, emiringa, 4 emyenda y’akaduku, ey’omusengo, ecitàni calangashana, eswa, obwoya bw’empene, 5 empù z’ebigandabuzi z’akalinga, empù z’ebigoho n’emirhi y’akasiya, 6 amavurha gw’okuhira omu rhumole, omugavu gw’okuhira omu mavurha g’okucîshîga n’obukù bw’okuyôca. 7 Amabuye ga Onikisi n’amabuye g’okuj’omu efodi n’omu mwambalo g’oku cifuba. 8 Onjirire endâro lyo nkazibêra ekarhî kinyu. 9 Nienene nakuyêreka olugero lw’ecihando n’olugero lw’ebirugu byamwo byoshi: okwo kwonênè kwo wânajira.»

Omucîmba gw’amalaganyo

10 «Onjirire omucîmba gw’embaho za akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi, bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi, na burherema bw’ikoro liguma n’ecibimbi. 11 Ogushîge amasholo garhali mavange, ogushige omu ndalâla n’emugongo, n’omuhiro gwagwo oguzunguluse masholo. 12 Ogutulire mpogo inni za masholo, ozihire omu magulu gâgwo oku ganali anni, mpogo ibirhi lunda luguma n’ibirhi olundi lunda. 13 Ojire emirhamba y’emirhi ya akasiya, oyishige amasholo, 14 onayishesheze omu mpogo z’amarhambi g’omucîmba, gukazibarhulirwakwo. 15 Emirhamba ebêre omu mpogo z’omucîmba, erhakûlagwamwo. 16 Endagâno nakuha oyibîke muli ogwo mucîmba^u. 17 Okubundi ogujirire omufuniko gw’amasholo gone gone, buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi na bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 18 Ojire bakerubi^v babirhi bamasholo; obatulire oku marhambi gombi gw’ogwo mufuniko. 19 Ohire kerubi muguma eburhambi buguma n’owundi aje ebundi burhambi. Obahire oku muhiro gw’omufûniko, omu marhambi gombi. 20 Ebyubi by’abola bakerubi bishanjûkire enyanya, bakaz’ibwikira omufuniko n’ebyubi byâbo bayerekerane bombi, bakazilola ebwa mufuniko. 21 Ohire omufûniko enyanya ly’omucîmba n’omwo mucîmba mwo wahira Endagâno nâkuha. 22 Aho, ho nakâbuganana nâwe, ho nakâkuganîriza, enyanya ly’omufûniko, ekarhî k’abo bakerubi babirhi bali oku mucîmba gw’Endagâno, nkâkubwîra byoshi ntegesire Bene Israheli.

Amêza g’emigati y’enterekêro

23 Kandi ojire ameza gw’omurhi gwa akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi, bugali bw’ikoro liguma, na burhererema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 24 Ogashîge amasholo garhalimwo nvange, ogutâke n’amasholo. 25 Okwo muhiro, obinjûlekwo emikororonzi ya bugali bwa cihimbi c’ikoro, onazunguluse emikororonzi y’amasholo. 26 Ogajirire mpogo inni za masholo, zije oku bikwi binni by’amagulu gâbo oku ganali anni. 27 Ezo mpogo zije omu marhambi g’amagulu gago oku ganali anni, zikazijageramwo emirhamba y’okubarhula ameza. 28 Eyo mirhamba oyijire n’omurhi gwa akasiya, oyishîge amasholo, ekazikolesibwa oku kubarhula ameza. 29 Ameza ogajirire embale, ennambi, orhubehe, enzînzî n’ebyânzi, byo bakaz’idubuliramwo enterekêro z’ebinyôbwa. Byoshi obijire bya masholo garhali mavange. 30 Okaziyôrha ohizire ensiku zoshi omugati gw’enterekêro okwo meza, embere zani.

Akamole ka mahaji nda

31 Kandi ojire akamole k’amasholo garhali mavange. Ako kamole, katulwe kalungire n’enteberhebe yako n’olusârhi lwako, haguma n’amashami, ebigonyero n’obwaso bwako. 32 Mahaji ndarhu garhenge omu marhambi gako: mahaji asharhu g’akamole eburhambi buguma na mahaji asharhu g’akamole ebundi burhambi. 33 Oku ngasi ihaji kuje mahaji asharhu galikwo amafufu n’obwaso. Ntyo kwo mahaji ndarhu garhenga omu kamole gajirwa gwoshi. 34 Nako akamole kône, kabe na mashami anni haguma n’amafufu n’obwaso bwâgo: 35 ifufu liguma omu mahaji abirhi marhanzi garhenga omu kamole, ifufu liguma omu gandi mahaji abirhi garhenga omu kamole, n’ifufu liguma omu mahaji abirhi mazinda garhenga omu kamole kwo n’okwo oku mahaji ndarhu goshi g’akamole. 36 Amafufu n’amahaji bilungine n’akamole, byoshi bibe bitule muli cûma ciguma ca masholo garhali mavange. 37 Ojire rhumole nda: bakaz’iyâsa orhwo rhumole, rhumolekere embere n’eburhambi. 38 Ennâmbi zako n’amaganyi gakwo, byoshi bibe bya masholo gonene. 39 Bagajire na talenta nguma ya masholo gone gone, haguma n’ebigabi byako byoshi. 40 Olole bwinja onajire nk’oku oyeresirwe oku ntôndo.

Endâro

1 «Endâro oyijire ya birhebo ikumi, obijire bya citâni ciniole n’emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akalinga kêru ohirekwo ba-kerubimi bakozirwe n’obulenga. 2 Obulî bwa ngasi cirhebo bube bwa makoro makumi abirhi na munani, n’obugali bube bwa makoro anni. Olwo, lwo lugero lw’ebirhebo byoshi. 3 Birhebo birhanu bilungwe ngasi ciguma oku câbo. 4 Ohire emishumi oku muhiro gw’ecirhebo cirhanzi, oku kampwe-mpwe k’obulungîro, onajire ntyo oku muhiro gw’ecirhebo cizinda c’obulungîro bwa kabirhi. 5 Ohire mishumi makumi arhanu oku cirhebo cirhanzi, na mishumi makumi arhanu oku kampwe-mpwe k’ecirhebo c’obulungîro bwa kabirhi, eyo mishumi ekâyerekerana ngasi muguma n’ogwâbo. 6 Ojire mino makumi arhanu ga masholo, go galunga ngasi cirhebo oku câbo, na ntyo Endâro ebe ya bûbake buguma bwone. 7 Kandi ojire ebirhebo by’amôya g’empene, oyubakemwo ecihando enyanya z’Endâro. Ojire ikumi na ciguma. 8 Obulî bwa cirhebo ciguma: makoro makumi asharhu. Obugali bw’ecirhebo: makoro anni. Lwo na lugero lw’ebirhebo byoshi oku binali ikumi na ciguma. 9 Ohangire birebo birhanu haguma, na bindi ndarhu haguma. Ecirhebo ca kali ndarhu ocigonyere embere z’ecihando. 10 Ohire mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cibwisire birya birhangiriza bigwarhine na yindi mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cibwisire birya bindi bya kabirhi bigwarhine. 11 Ojire mino makumi arhanu ga mulinga, ogageze omu mishumi, na ntyo gashwêke ecihando coshi cibe bûbake buguma. 12 Ecihimbi c’ebirhebo by’ecihando cisigîre, cijêmbukire enyuma ly’endâro. 13 N’ebwa buli bw’ebyo birhebo by’ecihimbi cisigîre cije lunda luguma n’olundi oku buli bw’ebirhebo, kandi bijêmbukire oku ntambi zombi z’endâro, bibwikire olunda n’olundi lw’endâro. 14 Eco cihando ocijirire oburhungiri bw’empù z’enganda-buzi, zishîzirwe ibala lidukula, n’oburhungiri bw’empù mvunge zinozire buje oku nyanya.

Olukângà lw’Endâro

15 «Ojire omutûngo gw’Endâro gube gwa murhi gwa akasiya, mugwike burherema. 16 Obuli bwa ngasi mutûngo bube bwa makoro ikumi, n’obugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 17 Ngasi mutûngo gube na mahango abiri galungîne ngasi ihango omu lyâbo. Kwo onajirage ntyo oku yindi mitûngo y’Endâro yoshi. 18 Ojire olukângà lw’okushweka n’okusêza Endâro, mirhi makumi abirhi ya lukângà olunda lw’emukôndwè. 19 Eyo mitûngo oku eri makumi abirhi, oyihirekwo marhwèrhwè anni ga marhale: marhwèrhwè abirhi oku ngasi murhi. 20 Olunda lwa kabirhi lw’Endâro, emwenè, ohire yo mitûngo makumi abirhi; 21 nayo ejekwo marhwèrhwè makumi anni ga marhale, marhwèrhwè abirhi oku ngasi mutûngo gw’olukângà. 22 Enyuma ly’Endâro, ebwa nyanja, ohireyo mitûngo ndarhu ya lukângà, 23 ojire mitûngo ibirhi ebuzinda bw’Endâro, oku kafende-fende. 24 Eyo mitûngo, eshwekane ibirhi-ibirhi kurhenga idako kuhika enyanya aha bushwinjiro omu mpaga ntanzi. Ntyo, kwo eyo mitûngo ibirhi y’oku kafende-fende yayôrha. 25 Ntyo, habà mitùngo munani n’amarhwèrhwè gayo g’amarhale: marhwèrhwè ikumi na ndarhu, abirhi oku muntûngo muguma n’abirhi kuli ngasi gundi mutûngo. 26 Kandi ojire n’emirhamba y’omurhi gwa akasiya: irhanu oku mitûngo y’olundi lunda lw’Endâro, 27 irhanu oku mitûngo eri oku kafende-fende k’Endâro, olunda lw’enyanja. 28 Omurhamba gw’engusu gushwekerwe aha kagarhî k’emitûngo, gurhulukâne kurhenga ebuzinda kuhika obundi buzinda. 29 Emitûngo y’olukângà oyishîge amasholo, empagà z’okuhiramwo emirhamba, ozijire za masholo, n’emirhamba nayo oyishîge masholo. 30 Oyûbake eyo Ndâro nka kulya wàyerekagwa oku ntôndo.

Omwenda

31 Kandi ojire omwenda gw’akaduku k’omukara, n’akaduku k’akalinga, n’akalinga kêru, n’ecitâni ciniole; bahirekwo bakerubimi bakozirwe n’obulenga. 32 Ogumanike kuli mitûngo inni ya murhi gwa akasiya mishîge amasholo, egwerhe ngondôzo z’amasholo zigwarhîne oku marhwèrhwè anni g’amarhale. 33 Ogwo mwenda gugwarhwe n’amino g’ebirhale, n’omu ndalâla yago, mwo mwahira omucîmba gw’Endagâno. Ogwo mwenda lwo lwaba lubibi lw’Abatagatifu n’Ahatagatifu h’Ebitagatifu. 34 Ohire omufuniko oku mucîmba gw’Endagâno omu Hatagatifu h’Ebitagatifu. 35 Amêza ogahire embere ly’ogo mwenda, n’akamole aha mbere lya mêza, olunda lw’emukôndwè lw’Endâro. Ohire amêza olunda lw’ebumosho. 36 Kandi ohire omwenda aha muhango gw’ecihando, mwenda gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kaduku-kêru n’ecitâni ciniole: mukolo gwa muntu mulenga. 37 Ogwo mwenda gugwarhire kuli mitûngo irhanu y’omurhi gwa akasiya, onayishîge amasholo. Engondôzo zayo zibe za masholo, onazitulirekwo marhwèrhwè arhanu ga mulinga.

Oluhêrero lw’enterekêro

1 Ojire oluhêrero^w lw’embaho za akasiya: buli bwa makoro arhanu na bugali bwa makoro arhanu; obuli n’obugali bw’oluhêrero binyumanane. Na makoro asharhu burherema. 2 Orhumpekwè-mpekwè rhwalwo oku rhunali rhunni, ohirekwo mahembe anni gashwekine narhwo, rhunabe rhwa mulinga. 3 Ojire embehe z’okugukiramwo oluvù lw’oku luhêrero, empaho z’okuguka oluvù, amabakuli, orhukanya n’ebitumbûkizo. Ebyo byoshi obitule n’omulinga. 4 Oyubakire olushângi luli nka lusirha lwa mulinga oku luhêrero; olujirire mpogo inni za mulinga oku bikwi byalwo oku biri binni. 5 Ohire olwo lushângi omu ndalâla y’oluhêrero idako, luhike omu karhî k’obuli bw’oluhêrero. 6 Ojire emirhamba y’oluhêrero, mirhamba ya murhi gwa akasiya, onayishige omulinga. 7 Eyo mirhamba bakâyishesheza omu mpogo, ekazigera enyunda zoshi oku zinali ibirhi z’oluhêrero nka balubarhula. 8 Olubinjûle nka mukenzi, onalujire nka lwa mbaho. Kukwânîne olujire nka kulya wànayerekagwa oku ntôndo.

Obululi

9 Kandi ojire obululi bw’Endâro, olunda lw’ebulyo, emukôndwe, obululi bubwikwe n’emyanda y’ecitâni ciniole, ya buli bwa makoro igana ngasi lunda. 10 Emitungo yabwo oku enali makumi abirhi, n’amarhwèrhwè gayo, bibe bya mulinga. Engondôzo z’eyo mitûngo n’amaganyi gayo, bibe bya cirhale. 11 Kwo n’okwo olunda lw’enwenè, nayo eje emyenda ya makoro igana oku buli, emitûngo yayo oku enali makumi abirhi, n’amarhwèrhwè gayo oku ganali makumi abirhi, bibe bya mulinga, engondôzo zayo n’amaganyi gayo, bibe bya cirhale. 12 Obugali bw’obululi, olunda lw’enyanja, bwaba bwa makoro makumi arhanu ga myenda, n’emitungo yayo oku eri ikumi n’amarhwèrhwè gayo oku ganali ikumi. 13 Obugali bw’obululi, olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba (ebuzûka-zûba): makoro makumi arhanu; 14 myenda ya makoro ikumi n’arhanu, na mitûngo isharhu na marhwèrhwè gayo asharhu oku kahembe kaguma; 15 oku kandi kahembe, myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo oku eri isharhu na marhwèrhwè gayo asharhu. 16 Aha muhango gw’obululi, haje omwenda gwa makoro makumi abirhi, gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kalinga k’akêru, n’ecitâni ciniole; mukolo gwa bulenga, gugwarhire kuli mitûngo inni na marhwèrhwè anni. 17 Emitûngo eyubasire obululi yoshi, ebe elungine omu mpagà z’amarhale; engondôzo zayo zibe za marhale; n’amarhwèrhwè gayo gabe ga mulinga. 18 Obuli bw’obululi: makoro igana, obugali: makumi arhanu kuli ngasi cikwi, oburherema: makoro makumi arhanu ga citâni ciniole; amarhwèrhwè gabe ga mulinga. 19 Ngasi bindi birugu by’omu Ndâro byoshi, birya byanakolesibwa oku mikolo yamwo yoshi, makondo gayo n’amakondo g’obululi, bibe bya mulinga.

Amavurha g’akamole

20 Woyo orhegeke bene Israheli bakazikulerhera amavurha g’emizeti mishwe g’okutwana akamole, garhalimwo nvange, lyo akamole kakaziyôrha kayasire ensiku n’amango. 21 Omu Cihando c’Ihano, embere ly’omwenda gubwisire Endagâno, Aroni n’abagala bakaziyôrha baliyasize embere za Nyakasane kurhenga bijingo kubika sêzi. Liri irhegeko ly’ensiku n’amango kuli bene Israheli kurhenga iburha kuja oku lindi.

Emyambalo y’abadâhwa

1 Ci w’oyo, muli bene Israheli, oyegeze aha burhambi bwâwe mwene winyu Aroni ye n’abagala, omujire mudâhwa wâni: Aroni, Nadabu, Eleyazari na Itamara, bagala ba Aroni. 2 Mwene winyu Aroni omujirire omwambalo mutagatifu, cibe cimanyiso c’irenge na ca kukengwa. 3 Obwire ngasi bantu balenga balya bayunjwire omûka gw’oburhimanya nàbahiziremwo, bajirire Aroni emyambalo yamujira mutagatifu na mudâhwa wâni. 4 Alaga emyambalo bajira: omwambalo gw’oku cifuba, efodi, ecishûli citâke, akanzo, ecitambara n’omukaba. Bajirire Aroni, mwene winyu, n’abagala emyambalo mitagatifu, lyo akaz’injirira emikolo y’obudâhwa. 5 Bakolese amasholo, akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole.

Efodi

6 Bajire efodi^x y’amasholo, ya kaduku ka mukara, kaduku ka mulinga, kaduku kêru n’ey’ecitâni ciniole: mukolo gwa bulenga. 7 Kandi cibe na maganyi abirhi g’okugwasa oku mihiro yombi. 8 Omusibo gw’efodi gugezire enyanya, gukolwe kuguma nayo gunalungane nayo: gube gwa masholo, gwa kaduku k’omukara, gwa kaduku k’akalinga, gwa kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 9 Orhôle mabuye abirhi ga onikisi, oyandikekwo amazîno ga Bene Israheli: 10 amazîno ndarhu oku ibuye lirhanzi, n’agandi ndarhu oku ibuye lya kabirhi, nk’oku banakulikirana omu maburhwa gâbo. 11 Ago mabuye wahirakwo amazîno ga Bene Israheli, gakolwe n’omulenga oyishi okubinjûla amabuye, nka kula banabinjûla eciziriko, ogabohere omu mpogo z’amasholo. 12 Ago mabuye gombi, ogahire oku mishumi y’efodi, gabe mabuye ga kuyibusa amazîno ga Bene Israheli. Ntyo Aroni akaz’ihêka amazîno gâbo embere za Nyakasane oku birhugo byâge byombi, lyo akaz’ibayibuka. 13 Ojire mburungusè ibirhi za masholo, 14 na migufu ibirhi ya masholo gone gone, oyijire mihûnge nsobekanyè, egere mw’ezo mburungusè.

Enshoho y’oku cifuba

15 Ojire n’enshobo y’oku cifuba y’okutwa emmanja, mukolo gwa bulenga. Oyijire nka kulyâla wanajira efodi: ya masholo, ya kaduku ka mukara, ya kaduku ka kalinga, ya kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 16 Nka yamâgonywa, eyumanane enyunda zoshi, ya buli bwa cihimbi c’ikoro na bugali bwa cihimbi c’ikoro. 17 Oyilukirekwo emilongo y’orhubuye, milongo inni ya rhubuye. Oku mulongo murhanzi kulukirwe esadoniki, etopazi n’esumarado; 18 oku mulongo gwa kabirhi, ohirekwo enofeki, esafira n’ealimasi; 19 oku mulongo gwa kasharhu ohirekwo, enjwîjwî, eagata n’eamatusta; 20 oku mulongo gwa kanni kulukirwe ekrizoliti, ehyasinti n’eyaspiri. Orhwo rhubuye rhuhangirwe omu mpogo z’amasholo. 21 Ago mabuye gayandikwekwo amazîno ga Bene Israheli ikumi na babirhi, gabe matâke nka biziriko, ngasi ibuye n’izîno, kulya emilala enali ikumi n’ibirhi. 22 Enshoho y’oku cifuba oyijirire emigufu y’amasholo garhalimwo mvange miluke nka migozi. 23 Enshoho y’oku cifuba oyijirire rhugondo rhubirhi rhwa masholo garhaliwo mavange, n’orhwo rhugondo oku rhunali rhubirhi orhushwekere oku mihiro yarho yombi. 24 Orhwo rhugozi rhw’amasholo rhwombi orhugeze mw’orhwo rhugondo rhubirhi rhushwekirwe oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba. 25 Nabyo ebikwi by’orhwo rhugufu rhwombi, bishwekerwe kuli zirya mburungusè zombi, oku mishumi y’efodi, embere zayo. 26 Ojire mpogo ibirhi za masholo ozihire oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba, oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi. 27 Ojire zindi mpogo ibirhi za masholo, ozihire idako ly’ebirhugo-rhugo by’efodi, olunda lw’embere, hofi n’obugonyero bwâyo, enyanya ly’omushumi gw’efodi. 28 Bashwekere empogo z’enshoho oku mpogo z’efodi n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, ebêre enyanya ly’omushumi gw’efodi n’enshoho y’oku cifuba esêre oku efodi. 29 Ntyo, amango Aroni akazija omu hatagatifu, akazihêka amazîno ga Bene- Israheli aha murhima gwâge^y omu nshoho y’oku murhima y’okutwa emmanja, lyo bakayôrha bayibuka ensiku zoshi embere za Nyakasane. 30 Omu nshoho y’oku cifuba y’okutwa emmanja ohiremwo Urimi na Tumini^z, bikazibêra aha murhima gwa Aroni amango aja embere za Nyakasane. Aroni akazihêka ntyo ensiku n’amango olubanja lwa Bene Israheli aha murhima gwâge, embere za Nyakasane.

Ecishûli

31 Ojire ecishûli c’efodi ca mwenda gwa kaduku ka mukara coshi coshi. 32 Aha kagarhî k’eco cishûli, haje omurhule gw’okukazigezamwo irhwe, n’eburhambi bw’ogwo murhule ebe bushwinjiro buli nka bwa lûba, lyo cirhagibereka. 33 Oku muhiro gw’omu ndalâla, kuje emishemberere y’emishâbîro y’akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga n’akaduku kêru, n’orhudende rhuje rhwahangirwa oku marhambi n’omu kagarhî k’eyo mishâbîro. 34 Hidende higuma hya masholo na mushâbîro muguma oku muhiro gw’ecishûli n’omu marhambi moshi. 35 Aroni akaciyambala amango ali omu mikolo yâge, na ntyo bakaziyumva ajegereza omudende amango akola aja omu hatagatifu embere za Nyakasane, n’amango akola arhengamwo, lyo alek’ifà.

Ecimanyiso c’oburherekêre

36 Ojire ehy’olubambà hy’amasholo gone gone, onabinjekwo nka kula babinja akahamikizo, mpu: «Mutagatifu wa Nyakasane». 37 Ohishwekere oku mugozi gw’akalinga k’omukara, hije oku nsirha: hikwânîne hibêre olunda lw’embere oku nsirha. 38 Hiyishija aha malanga ga Aroni, lyo akazihêka amabî Bene Israheli bajira omu bintu barherekêra Nyamubâho ngasi mango barherekire. Aroni akazihiyambala ngasi mango emalanga lyo Nyakasane asimisibwa n’ezo nterekêro. 39 Oluke akanzo k’ecitâni ciniole, ojire ensirha y’ecitâni ciniole, ojire n’omukaba gw’emikonzi: mukolo gwa bulenga.

Emyambalo y’abadâhwa

40 Bagala ba Aroni obajirire orhwanzo, obajirire emikaba, obajirire n’ensirha z’ebidesi, zirya zankabakengêsa. 41 Ebyo birugu obiyambike mwene winyu Aroni n’abagala, obashîge amavurha n’enfune zâbo ozibûmbe mavurha, obanterekêre lyo bakazijira omukolo gwâni gw’obudâhwa. 42 Obajirire orhubutura rhw’ecitâni, rhw’okubwikira obushugunu bwâbo, rhukazirhenga omu cibunu kuhika omu madwi. 43 Aroni n’abagala bakaz’irhuyambala nka baja omu Cihando c’Ihano, erhi nka bayegêra oluhêrero mpu barherekêre omu hatagatifu, lyo balek’ihemuka banalek’ifà. Liri irhegeko ly’ensiku n’amango kuli ye n’oku iburha lyâge.

Okurherekêrwa kw’abadâhwa

1 Alaga oku wakazibajira ly’obarherekêra omu budâhwa bwâni: orhôle empanzi ntôrho na nganda-buzi ibirhi zirhalikwo izâbyo 2 n’omugati gurhalimwo lwango, emigati y’olununirizi erhalimwo lwango yavungiragwa omu mavurha, n’orhugati rhw’olununirizi rhurhalimwo lwango, rhushîge amavurha, obijire n’enshâno y’omulà gw’engano. 3 Obihire byoshi omu cirhiri ciguma, onabirherekêre haguma n’erya mpanzi na zirya ngandabuzi oku zinali ibirhi.

Okushukululwa kw’emyambalo n’amavurha

4 Oshegeze Aroni n’abagala aha luso lw’Ecihando c’Ihano, onabashuke n’amîshi. 5 Orhôle emyambalo, oyambike Aroni akanzo, ecirondo c’efodi, efodi, enshoho y’oku cifuba, omukobekebyo n’omukaba gw’efodi. 6 Okuhandi omuyambike ensirha omu irhwe, n’oku nsirha ohirekwo ecimanè c’obutagatifu^a; 7 orhôle amavurha g’okushîga, omubulagirego oku irhwe, omushîgego. 8 Hano obà wamàshegeza abagala, obayambike orhwanzo, 9 obayambike omukaba, Aroni n’abagala, obayambike n’ensirha. Ntyo obudâhwa bube bwâbo omu irhegeko ly’ensiku n’amango. Oyimike ntyo Aroni n’abagala.

Enterekêro

10 Okuhandi, olerhe empanzi ebwa Cihando c’Ihano, n’Aroni n’abagala, balambulire amaboko oku irhwe ly’eyo mpanzi. 11 Obâgire eyo mpanzi embere za Nyakasane, aha luso lw’Ecihando c’Ihano. 12 Orhôle oku muko gw’eyo mpanzi, oje wagushîga n’omunwe oku rhufende-fende rhw’oluhêrero, n’ogundi ogubulagire gwoshi aha magulu g’oluhêrero. 13 Orhôle olujimbi lwoshi luzônga amala, n’agandi mashushi g’oku budiku, ensiko zombi n’amashushi gazizungulusire zombi, byoshi obiyokere aha luhêrero. 14 Ci eminyafu y’eyo mpanzi, oluhu lwayo n’eciho cayo, obiyokere embuga ly’icûmbi, bulya eri nterekêro oku byâha. 15 Okuhandi, orhôle enganda-buzi ntanzi, Aroni n’abagala balambûlire amaboko oku irhwe ly’enganda-buzi. 16 Obâge eyo nganda-buzi, orhôle oku muko gwayo, oje washahuliza omu marhambi goshi g’oluhêrero. 17 Eyo nganda-buzi oje wayitwa bihimbi-bihimbi, oshuke amalà gayo n’ensenyi zayo, obihire kuli birya bihimbi n’irwe. 18 Engandabuzi yoshi oyiyokere oku luhêrero. Eri mbâgwa ya Nyakasane, nterekêro ya kisûnunu kinja ka kurhûliriza, yasingônolerwa Nyakasane. 19 Kandi orhôle erya ngandabuzi ya kabirhi, Aroni n’abagala balambulire amaboko oku irhwe ly’eyo ngandabuzi. 20 Obâge eyo ngandabuzi, orhôle oku muko gwayo, ogushahulize oku bushongoshongo bw’okurhwiri kulyo kwa Aroni n’oku bushongoshongo bw’okurhwiri kulyo kwa ngasi mugala, oku cunkumwe c’okuboko kwabo kulyo, n’omu marhambi g’oluhêrero, ogashahulizekwo ogwo muko. 21 Orhôle kuli ogwo muko guli oku luhêrero, n’amavurha gw’okucîshiga, oshahulize kuli Aroni n’oku myambalo yâge, oku bagala n’oku myambalo yâbo. Ajirwa ntyo mutagatifu yêne n’emyambalo yâge, n’abagala n’emyambalo yâbo.

Okuyîmika abadâhwa

22 Orhôle amashushi g’engandabuzi, omucira gwayo, amashushi gali oku bula n’oku budiku, ensiko zombi n’amashushi gazirikwo n’okugulu kwayo kulyo, bulya eri ngandabuzi ya kuyîmika. 23 Na muli cirya cirhimbiri cirimwo emigati erhalimwo lwango ciri embere za Nyakasane, orhôlemwo omugati muburunguse , omugati gw’olununîrizi gulimwo amavurha, n’ehigati by’olununîrizi. 24 Ebyo byoshi obihire omu maboko ga Aroni n’omu maboko g’abagala, obihâne nterekêro ya kulengezibwa n’okuzunguzibwa embere za Nyakasane. 25 Oshub’ibirhenza omu maboko gâbo, obiyôkere oku luhêrero enyanya ly’embâgwa, nka kisûnunu ka kusîmîsa Nyakasane: eri nterekêro ya kusingônolwa n’omuliro, ya kurherekêrwa Nyakasane. 26 Orhôle omushaya gw’erya nganda-buzi y’okuyimika Aroni, okâgulengeza n’okuguzunguza embere za Nyakasane: co câwe cigabi. 27 Kuli eyo ngandabuzi y’okuyimika Aroni n’abagala, orherekêre omushaya gw’okulengezibwa n’okuzunguzibwa, n’obuhira. 28 Liri irhegeko ly’ensiku n’amango, eyo yo myanya Aroni n’abagala bakàhâbwa na Bene Israheli. Eri myanya Bene Israheli bakaz’iyôrha bajira oku nterekêro zâbo z’omurhûla, myanya ya kurhûla Nyakasane. 29 Emyambalo mitagatifu ya Aroni eyishihabwa abagala enyuma zâge, bakaziy’iyambala amango bakola bashîgwa amavurha n’okuyimikwa. 30 Oyu bâyimike mudâhwa ahali hâge omu bagala, anayiyambale nsiku nda zoshi zoshi ye wakazija omu Cihando c’Ihano mpu agendijira emikolo omu hatagatifu.

Ebiryo bitagatifu

31 Engandabuzi y’okuyimika oyirhôle, n’enyama zayo oziyendere omu hantu hatagatifu. 32 Aroni n’abagala balire enyama z’eyo ngandabuzi aha luso lw’Ecihando c’Ihano, bazilire omugati guli omu cirhimbiri. 33 Bo bakazilya ebyakolesibagwa oku nterekêro y’okubacesa olusiku lw’okuyimikwa n’okurherekêrwa kwabo. Nta w’embuga wankabiryako, bulya biri bitagatifu. 34 Akaba hali ebyasigîre kuhika sêzi kw’eyo nyama y’okuyimika n’ogwo mugati, binayocibwe bisingônoke, barhacibiryaga, bulya biri bitagatifu. 35 Ntyo kwo wajira kuli Aroni n’oku bagala, nk’oku nanakurhegekaga: okazijira nsiku nda wajira ebijiro by’okubayimika.

Ebiyêrekîre oluhêrero

36 Ngasi lusiku, okazirherekêra empanzi ntôrho, ebe nterekêro y’okucîrhênza ebyâha. Oyihâne nterekêro y’okurhenza ebyâha oku luhêrero, omu kujira ebijiro by’okulushukûla, onalushîge amavurha gw’okulujira lutagatifu. 37 Okazijira nsiku nda zoshi washukûla oluhêrero, wanalujira lutagtifu. Ntyo, oluhêrero lwabà lutagatifu bwenêne, ngasi byoshi byànahike okwo luhêrero, binabe bitagatifu.

Enterekêro ya ngasi lusiku

38 Alaga ebi wakazirhûla oku luhêrero: bana-buzi babirhi ba mwâka muguma ngasi lusiku luja oku nkuba. 39 Omwana-buzi wa burhanzi akazirherekerwa sêzi, n’omwana-buzi wa kabirhi arherekêrwe câjîngwe. 40 Bakazirherekêra enshâno y’omulà haguma n’oyo mwana-buzi murhanzi, ya cigabi ca kali ikumi ca nyamâha, mvanganye omu mavurha g’omuzeti lwa hini nguma, byoshi bibe bigushe omu idivayi lya cigabi ca kanni ca hini nguma. 41 Omwana-buzi wa kabirhi, okazimurherekêra câjîngwè, onamuhirekwo enterekêro y’enshâno n’ey’ecinyôbwa eri nk’erya y’esêzi; èbe nterekêro ya kisûnunu kinja ka kurhûliriza, yasingônolerwa Nyakasane. 42 Eyo yo nterekêro bakazirherekêra ensiku zoshi embere za Nyakasane, aho ho nakazikubugâna, nkola nakugâniza. 43 Aho ho nakazishimânana na Bene Israheli, n’ahola hantu irenge lyani lyahajira hatagatifu. 44 Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, nabijira bitagatifu: Aroni n’abagala nabajira batagatifu, lyo bakola bwinja obudâhwa bwâni. 45 Nabêra ekarhî ka Bene-Israheli, na mbe Nyamuzinda wabo. 46 Bamanya oku nie Nyakasane, Nyamuzinda wabo, oku nie nàbarhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, nti lyo mbêra ekarhî kabo, nie Nyakasane, Nyamuzinda wabo.

Oluhêrero lw’enshângi

1 «Ojire oluhêrero wakazitumbukizakwo enshângi, olujire n’omurhi gwa akasiya. 2 Obuli waluyubakamwo bube bw’ikoro liguma n’obugali nabo bube bw’ikoro liguma: lube lwa nyunda ziyumanine, oburherema nabo bube bwa makoro abirhi, lwoshi lulungane n’orhuhembe rhwakwo ko na kuguma. 3 Olushîge amasholo garhali mavange, oku nyanya, omu marhambi n’omu rhuhembe, omuhiro gwalwo gube gwa butâke bwa masholo. 4 Olujirire mpogo ibirhi z’amasholo idako ly’omuhiro, enyanya ly’amarhambi gombi, ozihire omu marhambi, zikazigeramwo emirhamba y’okululengeza. 5 Eyo mirhamba oyijire n’omurhi gwa akasiya, onayishige amasholo. 6 Oluhire embere z’omwenda gubwikire omucîmba gw’Endagâno, embere z’omufuniko gubwikire Endagâno, halya nâkazikubugâna. 7 Aroni akazitumbûkizakwo enshângi, ngasi sêzi, amango akola ayumanyanya orhumole, analutumbûkizekwo enshângi. 8 N’amango Aroni akola ayâsa orhumole câjingwè, analutumbûkizakwo enshângi, eri nshângi ya nsiku n’amango embere za Nyakasane, kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 9 Kuli olwo luhêrero irhondo murhahîraga mukarherekêrakwo enshângi y’obushâla-shâla nisi erhi mbâgwa n’enterekêro zindi zindi, murhakanahîra mukabulagirakwo enterekêro z’ebinyôbwa. 10 Liguma omu mwâka, Aroni akazijira nterekêro y’okushukûla ebyâha, oku rhuhembe rhw’oluhêrero. Liguma omu mwâka, kurhenga iburha kuja oku lindi, akâshukûla oluhêrero n’omuko gw’embâgwa y’okulyula ebyâha. Olwo luhêrero luli lutagatifu bwenêne embere za Nyakasane.»

Entûlo y’omu ka-Nyamuzinda

11 Nyakasane anacishambâza Musa, amubwîra, erhi: 12 «Amango waganja^b bene Israheli mpu ly’omanya omubalè gwâbo, ngasi muguma anahane entûlo y’obuzîne bwâge emwa Nyamuzinda, lyo balekijakwo obuhanya bakola baganjwa. 13 Alaga ebi ngasi wanaganjwe akazihâna: cigabi ca kabirhi c’esikeli y’omu ka-Nyamuzinda, erya ya ngero makumi abirhi oku ngasi sikeli. Eco cigabi ca kabirhi c’esikeli ebe ntûlo ya Nyakasane. 14 Ngasi muntu yeshi wankanaganjwa, kurhangirira oku myâka makumi abirhi y’okuburhwa na kulusha, ahâne entulo ya Nyakasane. 15 Mw’okwo kuhâna entûlo ya Nyakasane lyo muciza obuzîne bwinyu, omugale^c arhahânaga binji kulusha ecigabi c’esikeli, n’omukenyi arharhûlaga binyi kulusha ecigabi c’esikeli. 16 Okazirhôla eyo ntûlo ya Bene Israheli y’okuciza obuzîne bwâbo, oyikolese oku mikolo y’omu Cihando c’Ihano, ebe cikengêzo erhi nkûmbu kuli Bene Israheli embere za Nyakasane omu kuciza obuzîne bwâbo.

Omukenzi gw’okukalabira

17 Nyamuzinda ashambâza Musa, amubwîra, erhi: 18 «Ojire omukenzi gw’omulinga n’amakondo gago gabe ga mulinga, bakazicîkalabiramwo, oguhire ekarhî k’Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, ohiremwo n’amîshi. 19 Aroni n’abagala bakazikalabiramwo amaboko n’amagulu. 20 Nka baja omu Cihando c’Ihano, bakazikalaba n’amîshi, lyo balekifà. Kwo na kwo nka bayegêra oluhêrero bakola baliyokera Nyakasane enterekêro z’okusingônoka, 21 bakazicîkalaba amaboko n’amagulu, lyo balekifà. Kuli obwo lyabà irhegeko lirhahuligana, kuli Aroni yêne n’oku bûko bwâge, kurhenga oku iburha kuja oku lindi.

Amavurha matagatifu

22 Nyakasane anacishambâza Musa, amubwîra, erhi: 23 «Orhôle omu migavu minjinja kulusha eyindi yoshi, obukù bwayaga bwa sikeli magana arhanu; ecigabi ca kabirhi, kwo kuderha sikeli magana abirhi na makumi arhanu y’omugavu gw’esinamoni, sikeli magana abirhi na makumi arhanu y’omugavu gw’olusheke lw’akîsûnunu; 24 sikeli magana arhanu g’omugavu gwa akasiya, lugero lw’esikeli y’omu ka-Nyamuzinda, na hini nguma y’amavurha g’omuzeti. 25 Ojiremwo amavurha matagatifu^d g’okucîshîga, mvange yahûmula bwinja, mukolo gwa muvanganya mulenga, go gâbà mavurha matagatifu g’okucîshiga. 26 Oshîgemwo Ecihando c’Ihano, omucîmba gw’Endagâno, 27 amêza n’orhulugu rhwago rhwoshi, oluhêrero lw’enshângi, 28 oluhêrero lw’enterekêro n’orhulugu rhwalwo rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo. 29 Obigishe bibe bitagatifu lwoshi, na ngasi byânabihikekwo binabe bitagatifu. 30 Aroni n’abagala obashîge onabarherekêrere, lyo bakàjira omukolo gw’obudâhwa bwâni. 31 Obwire Bene Israheli, erhi: «Aga mavurha matagatifu g’okucishînga, gali gâni, kurhenga oku iburha kuhika oku lindi. 32 Irhondo murhahîraga mukashîga wundi wundi muntu, murhaderhaga mpu mwayiga okugavanganya, bulya gali matagatifu, ganayorhe gali matagatifu kuli mwe n’oku iburha linyu. 33 Owanayige okuvanganya ago mavurha erhi kugashîga omuntu kwône, oyo anakagwa omu bûko bwâge.»

Okujira enshângi

34 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Olonze ebizibwe bihûmula bwinjinja, akaradusi kahûmula bwinjinja, ecizibwe ca torakasi, eca ambre, eca galabani, ebizibwe by’omugavu haguma n’obukù burhalimwo buvange, byoshi bya lugero luyumanine. 35 Ojiremwo omugavu gw’enshângi, mukolo gwa muvânzi mulenga, ogwo mugavu gujemwo omûnyu, gurhajagamwo bindi bici, gube mutagatifu. 36 Oguvungunyule, orhôlekwo obuvungunyukiza ohire embere ly’omucîmba gw’Endagâno, omu Cihando c’Ihano, mulya nakâshimânana nâwe. Kuli mwe ogwo mugavu gwaba mutagatifu bwenêne. 37 N’ogwo mugavu wajira, irhondo murhahîra mwaderha mpu ninyu mwacîjiriragwo, mukazigulola nka mugavu gurherekîrwe Nyakasane. 38 Owanaderhe mpu aguyiga lyo naye ankayûmva akisûnunu kagwo, oyo muntu anakagwe omu bûko bwâge.»

Abarhumisi bw’omu ka-Nyamuzinda

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 «Ala! Niene nàhamagalaga Besaleli, mwene Uri, mwene Huru w’omu bûko bwa Yuda. 3 Nàmuyunjuzize Mûka gwa Nyamuzinda, lyo abà n’oburhimanya, obukêngere n’obwenge bw’okumanyijira ngasi mukolo: 4 obulenga omu mikolo y’amasholo, emiringa n’amarhale; 5 omu kubinja amabuye gw’okubambira, okubinjûla emirhi n’okujira emikolo ya ngasi lubero. 6 Nakulusha aho, nàmuhizirekwo Oholiyabu, mwene Ahisamaki, w’omu bûko bwa Dani, nahira oburhimanya omu murhima gwa ngasi mushinganyanya, nti bajire ngasi byoshi nanakurhegesire: 7 Ecihando c’Ihano, omucîmba gw’Endagâno, omufûniko guli enyanya zagwo na ngasi birugu by’omu cihando byoshi, 8 ameza n’ebirugu byago, akamole k’amasholo gonene n’ebirugu byako, 9 oluhêrero lw’enshângi, oluhêrero lw’enterekêro n’ebirugu byalwo byoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo, 10 emyambalo y’obugashânize, myambalo mitagatifu y’omudâhwa Aroni, emyambalo abana bâge bakaziyambala nka bajira omukolo gw’obudâhwa, 11 amavurha g’okucishîga n’enshângi y’omu hatagatifu. Babijire byoshi byoshi nk’oku nanakurhegekaga.»

Okukenga olwa Sabato

12 Nyamuzinda anacibwîra Musa erhi: 13 «Obwire Bene Israheli, erhi: Mukâkenga bwenêne ensiku zani za Sabato, bulya ciri cimanyiso ekarhî kinyu na nani, kurhenga oku iburha kuja oku lindi, lyo bakazimanyirira oku nie Nyakasane, nie mmucêsa. 14 Mukazikenga olwa Sabato, bulya luli lutagatifu kuli mwe. Owâluzize ananigwe. Neci, ngasi yeshi wânakole muli lwo, oyo muntu anakagwe ekarhî k’ishanja lyâge. 15 Bakazijira emikolo nsiku ndarhu zoshi, ci olusiku lwa kali nda, luli lusiku lwa kurhamûka lurherekîrwe Nyakasane. Ngasi yeshi wâjire omukolo olusiku lwa Sabato, oyo anayirhwe, afe. 16 Bene Israheli balange olwa Sabato, bakazijira olwa Sabato, kurhenga oku iburha kuja oku lindi, ebe ndagâno y’ensiku zoshi. 17 Sabato abe cimanyiso c’emyâka n’emyâka, ekarhî ka Bene Israheli na nani, bulya nsiku ndarhu Nyakasane ajiragamwo amalunga n’igulu, ci olusiku lwa kali nda, arhahumaga kabishi, ahumûka.»

Musa ahâbwa ennambi zirikwo amarhegeko

18 Cazinda, erhi àyusishambâza Musa oku ntôndo y’e Sinayi, amuhà zirya mbale ibirhi z’Obuhamirizi, mbale ibirhi za mabuye, zàyandikagwa n’omunwe gwa Nyakasane.

Ecâha c’olubaga

1 Olubaga erhi lubona Musa amalegama buyandagala oku ntôndo, lwashubûzanya eburhambi bwa Aroni, lwanacimubwîra, erhi: «Yimuka! Orhujirire^e Nyamuzinda warhushokolera, bulya oyo Musa, muntu wàrhurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, rhurhacimanyiri oku àbîre.» 2 Aroni ababwîra, erhi: «Mukûlage orhugondo rhw’amasholo rhuli oku marhwiri ga bakinywe, aga bagala binyu, n’aga bâli binyu, murhunderhere.» 3 Olubaga lwoshi lwaja lwakûla orhugondo lwàgwerhe omu marhwiri, balerhera Aroni. 4 Erhi abà amayankirira galya masholo bâli mudwîrhîre, agatula n’ecuma, arhenzamwo enshusho y’akanina. Banaciderha, mpu: «Israheli, ala Nyamuzinda wâwe wàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri!» 5 Erhi Aroni abona kulya, ayûbaka oluhêrero embere ly’erya nshusho, ayaliza, erhi: «Irhondo luli lusiku lukulu lwa Nyakasane!» 6 Erhi buca, oku banazûka, barherekêra enterekêro z’embâgwa banalerha enterekêro z’omurhûla, olubaga lwanaciburhamala, lwalya lwananywa, lwayimuka mpu lusâme.

Nyamuzinda arhônda Musa

7 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Yandagala, bulya lulya lubaga lwagomire, lulya lubaga wàrhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri. 8 Barhalegamire okurhenga omu njira nàbayerekaga, batuzire enshusho y’akanina bafukamire embere zayo banaderha, mpu: «Israheli ala Nyamuzinda wâwe, owàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri.» 9 Nyakasane, anacibwîra Musa; erhi: «Aye! Nàsingirize olu lubaga, nabona oku luli lwa bacikanyi-cirhagômba» 10 Ci lero, ondekage, nkolaga najira oburhe bwâni bubayâkirekwo, boshi mbahererekeze, wene obe we njira ishanja linene.»

Omusengero gwa Musa

11 Musa arhuliriza Nyakasane, Nyamuzinda wâge, ederha, erhi: «Nyamwagirwa carhuma wakunirira olubaga lwâwe wene wàshugulaga n’emisi y’okuboko kwâwe omu cihugo c’e Mîsiri? 12 Cankarhuma abanya-Mîsiri baderha, mpu: «Buminya bwàrbumaga abarhenza eno munda mpu ly’ajibayirhira omu mpinga, anabaherêrekeze hano igulu!» Rhuliriza obukunizi bwâwe, onaleke obubî olonzize okujirira olubaga lwâwe. 13 Kengêra bambali bâwe: Abrahamu, Izaki na Yakobo walanganyagya n’omwigasho, wababwîra, erhi: «Obûko bwinyu nabuluza bube nka nyenyêzi z’oku nkuba na cirya cihugo nàderhaga, nacihà obûko bwinyu buciyimenwo ensiku n’amango!» 14 Nyakasane arhulirira obwo, arhacikolaga akal’ibala àli amalalira okukolera olubaga lwâge.

Musa abera ennâmbi zalikwo Endagâno

15 Musa anacishubûka àyandagala, abungulukira emwa bene Israheli, erhi afumbîrhe galya mabuye g’ennàmbi abirhi, gàli mayandike enyunda zombi, emugongo n’emalanga. 16 Ago mabuye-nnâmbi gwàli mukolo gwa Nyamuzinda yêne, emyandiko galikwo Nyamuzinda yêne wàyisiribaga. 17 Yozwè ayumva ecihogêro c’olubaga cidwîrhe cabanda orhuhababo; abwîra Musa, erhi: «Nàmayumva akahababo kali nka ka ntambala omu cihando.» 18 Ci Musa àmushuza, erhi: «Karhali kahababo k’abahimine, karhanali kahababo k’abahimirwe, ci nyumvîrhe nka liri izù lya nyimbo za bantu badwîrhe badumizanya.» 19 Lero erhi àhika hofi n’ecirâlo, àlangîra akanina n’ebigâmba by’amasâmo. Musa agwarhwa n’oburhe, arhôla zirya nnàmbi z’amabuye g’Endagâno, azidedeka oku idaho, azijonjagira mulya ntambi-rhambi ly’entôndo. 20 Arhôla kalya kanina bàjiraga akadûlika muliro; akavungunyula koshi, akalagaliza omu mîshi, aganywesa Bene Israheli. 21 Musa adôsa Aroni, erhi: «Bici olu lubaga lwakuhizirekwo ene olinda obayemerera ecâha cingan’aha?» 22 Aroni àmushuza erhi: «Yagirwa, orhakalihaga, bulya nâwe wene orhahabiri oku olu lubaga luyôrha luhârhira amabî! 23 Bonene bambwîraga, mpu : «Orhujirire nyamuzinda warhushokolera, bulya olya Musa, omulume wàrhurhenzagya e Mîsiri, rhurhamanyiri kurhi anabîre!» 24 Lero nababwîra, nti: «Ndi ogwerhe amasholo!» Baja bagashugula oku marhwiri gâbo, bagampà. Nagahira ecìko, garhengamwo aka kanina.»

Obuhane

25 Musa abona oku olubaga lwahabusire, oku Aroni analuhabwire, analubonesa nshonyi omu masu g’abashombanyi bâge. 26 Okuhandi, Musa agend’iyimanga aha muhango gw’icûmbi, ederha, erhi: «Oli wa Nyakasane, anjeho!» Bene Levi boshi bashubulizanya eburhambi bwâge. 27 Ànacibabwîra, erhi: «Ntya kwo Nyakasane w’Israheli adesire: «Ngasi muguma ahire engôrho yâge ebirhugo murhulukâne omu icûmbi mwoshi, kurhenga kuli ngasi muhango kuj’oku gundi, muje mwanigûza akaba mwene winyu, akaba mwîra wâwe, akaba mulungu wâwe!» 28 Bene Levi banacijira nk’oku Musa anababwîraga, olwo lusiku olubaga lwafàmwo bihumbi bisharhu bya bantu. 29 Musa ababwîra, erhi: «Ene mwarherekîre Nyakasane amaboko ginyu, kulya kuba ngasi muguma anayomolire omugala erhi mwene wâbo engôrho, ly’amugisha!»

Musa ashubisengerera Bene Israheli

30 Lero erhi buca. Musa abwîra olubaga, erhi: «Mwajizire ecâha cinene, ci nkolaga narheremera emunda Nyakasane ali kwankanabà nashobôla obwonjo kw’eco câha cinyu!» 31 Musa ashubira emunda Nyakasane ali amubwîra, erhi: «Aye! Lulya lubaga lwàgomire bwenêne! Lwacîjirîre nyamuzinda w’amasholo. 32 Ci okalonza, olubabalire eco câha … N’akaba nanga, onzazagye omu citabu^f wànyandikaga!» 33 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Owàngomîre ye nanazaza omu citabu cani! 34 Ci buno okanyagye! Olôngolane olubaga emunda nakubwîraga, malahika wàni akushokolera. Ci olusiku nabarhangula niene, nabahana kw’eco câha câbo.» 35 Nyakasane anacihana olubaga bulya lwàli lujizire akanina, kalya Aroni àtulaga.

Nyamubâho ahâna irhegeko ly’okuhandûla

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Orhenge hano, we n’olubaga wàrhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, orheremere ebwa cihugo nàlaganyagya Abrahamu, Izaki na Yakobo erhi mbabwîra, nti: «Iburha lyâwe lyo ncihîre». 2 Narhuma malahika embere zâwe, nnandibirhekwo aba-Kanani, Abamoriti, Abahatiti, Abapereziti, Abahaviti n’Abayebusi. 3 Osôkere ebwa cihugo cihululamwo amarha n’obûci. Ci kwône omanye oku arhali rhweshi rhuli, bulya oli lubaga lwa bikanyi-birhagômba, nankanamuhungumulira omu njira!» 4 Olubaga erhi luyumva eco cinwa c’obuhane, lwaja omu mishibo na ntâye wàciyâmbirhe emyambalo yâge y’olukulu. 5 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obwire Bene Israheli, erhi: «Muli lubaga lwa bikanyi-birhagômba. Erhi nankaderha nti rhusôke haguma ninyu, erhi namanamurahiza. Na buno, ntâye wàrhenzagya emyambalo yâge y’olukulu, nienene ntahabe kurhi namujira». 6 Bene Israheli banacihogola emyambalo yâbo y’olukulu, kurhengerera oku ntôndo ya Horebu.

Ecihando c’Ihano

7 Musa anacirhôla cirya Cihando, ajiciyubakira kuli, embuga ly’icûmbi, aciyirika Cihando c’Ihano. Na ngasi yeshi wàkâgilonza Nyakasane àkâgija ebwa Cihando c’Ihano càliyûbasirwe embuga ly’icùmbi. 8 N’erhi Musa àbâga akola aja ebwa Cihando c’Ihano, olubaga lwoshi lunayimange, ngasi muguma aha luso lw’ecihando câge, ashimbulîze Musa amasu, kuhika alinde aja omu Cihando. 9 Erhi Musa àbâga amaja omu Cihando, ecilundo c’omugî cinayandagale, ciyimange aha luso lw’Ecihando, Nyakasane arhondere ashambâla bo na Musa. 10 Olubaga lwoshi lwàkâgibona eco cilundo c’omugî oku ciyimanzire aha luso lw’Ecihando na ngasi muguma àkâfukama aha luso lw’ecâge cibando ahwere oku idaho. 11 Nyakasane àkâgishambâla bo na Musa busu oku busu nka kula omuntu anashambâza owabo muntu. Okuhandi Musa akàgishubira ebw’icûmbi, ci omurhabâzi wâge Yozwè, mwana wa busole mwene Nuni, yehe arharhengaga omu Cibando.

Omusengero gwa Musa

12 Musa abwîra Nyakasane, erhi: «Alaga oku wamambwîra, erhi: Yinamulaga olubaga, ci orhammanyisizi ndi orhumire wagenda rhwe naye, n’obwo wenene wàderhaga, erhi: «Nkumanyîre oku iziîno lyâwe», na kandi, erhi: «Obà murhonyi omu masu gani». 13 Lero akaba ntonyire omu masu gâwe okunali, ommanyisagye nani amajira gâwe, lyo nani nkumanya, nanderhe lyoki oku mba murhonyi omu masu gâwe. Na kandi, omanye oku eri liri ishanja lwâwe!» 14 Nyakasane amubwîra, erhi: «Akaba orhayishiri wene niene nayisha ngendikuha amarhamûko». 15 Musa àmushuza, erhi: «Akaba orhayishiri Wêne orharhurhenzagya hano. 16 Bicigi bankacimanyirakwo oku niono rhwe n’olubaga lwâwe, rhurhonyire omu masu gâwe? K’arhali kugenda haguma nirhu oku kwarhuma, n’okubona niono n’olubagallwâwe rhurhashushini n’agandi mashanja gabà hano igulu?» 17 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Okwo odesire buno nakujira nako, bulya oli murhonyi omu masu gâni, nnambà nkumanyîre oku izîno lyâwe.»

Musa oku ntôndo

18 Musa amubwîra, erhi: «Onyemererage nani ndole oku irenge lawe!» 19 Nyakasane àmushuza, erhi: «Nageza aminja gani goshi embere zâwe, nnanyakulize izîno lya Nyakasane embere zâwe. Mbabalira oyu nnonzize okubabalira, nnambêra lukogo oyu nnonzize okubêra lukogo!» 20 Ashubiza erhi: «Orhankahashibona obusù bwâni, bulya omuntu arhankabona obusù bwâni akacilama!» 21 Nyakasane ashubiderha, erhi: «Ala ahantu hofi nani! Oyimange oku lwâla! 22 Hano irenge likola lyagera, nakuhira omu mongobana gw’olwâla, nkubwikire n’obulà bw’enfune zani, kuhika ngere. 23 Okubundi ntenze enfune zani, ombone omugongo, ci amalanga gani, ntâye wankahash’igalolakwo!»

Agandi mabuye g’amarhegeko

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obînje nnambi ibiri za mabuye nka zirya ntanzi, nayandika kuli ezo nnambi birya binwa byonêne byâli kuli zirya ntanzi wajonjagaga. 2 Obe ocîrheganyize irhondo sêzi oyishisôkera sêzi-sêzi oku ntôndo ya Sinayi, oyimange embere zani oku busoso bw’entôndo. 3 Ntaye wasôkanaga mweshi ciru n’omuguma na ntâye wabonekaga oku ntôndo kwoshi, ciru n’ebibuzi n’enkafu, birhakereraga ebwa eyola ntôndo. 4 Musa abinja ennâmbi nka zirya ntanzi, anacizûka sêzi-sêzi, asôkera oku ntôndo ya Sinayi nka kulya Nyakasane ànamurhegekaga erhi adwîrhe zirya nnâmbi ibirhi z’amabuye. 5 Nyakasane anacibunguluka omu citû ayimanga halya bo naye.

Nyamubâho abonekera Musa

Musa erhi adwîrhe ayakûza izîno lya Nyakasane. 6 Nyakasane anacigera embere zâge, aja ayakûza, erhi: «Nyakasane, Nyamubâho, Nyamuzinda w’obwonjo, ntabâcihûngo, ntakunira-duba, oyunjula bwinja n’obwikubagirwa, 7 oyôrha mwikubagirwa w’iburha oku lindi, we lembera obubî, obuhalanjisi n’ecâha, ci orhaleka obubî bwagera kwônene, onashimbulule obubî bw’ababusi n’abana oku binjikulu babo kuhika oku iburha lya kasharhu n’erya kanni. 8 Ho n’abo Musa anacifukama, ahwera oku idaho. 9 Aderha, erhi: «Akaba ko binali Yagirwa ntonyire omu masu gâwe, Waliha oyemere okugenda nirhu, bulya olu lubaga luli lwa ba cikanyi-cirhagômba, ci orhubêre obwonjo oku mabi girhu, onarhujire mwimo gwâwe!»

Okushubilumûla Endagâno

10 Nyakasane aderha; erhi: «Nkola nafundika endagâno, najira ebirhangâzo embere ly’olubaga, birya birhasagiboneka ciru n’eliguma omu mashanja, n’olu lubaga lwoshi olimwo lwabona ebijiro bya Nyakasane, bulya biri bya kujugumya ebi nakola n’okuboko kwâwe! 11 Obikirire bwinja ebi nàkurhegekaga ene! Embere zawe nkola nakûngusha Abamoriti, Abakanani, Abahititi, Abepereziti, Abahiviti n’Abayebusi. 12 Omanye irhondo orhahîraga mpu wanywana n’abantu babà omu cihugo wajamwo, balekibà murhego kuli we. 13 Ci amahêro^g gâbo oyishigakûndula, emitûngo yâbo oyijonjage n’emirhi yâbo y’amahêro, oje wayitwa. 14 Wehe orhahîra okaharâmya owundi nyamuzinda, bulya izîno lya Nyakasane ye «Lûji»^h, aba Nyamuzinda wa lûji. 15 Orhahîra okanywana mwene abantu ba muli eco cihugo: bulya amango bakola bacîhemula na banyamuzinda wabo, bankanakuhamagala obone wamalya oku nterekêro zâbo; 16 erhi bagala bâwe bankabashebera bâli babo, bâli babo banayishicihemulira emwa banyamuzinda babo, obone bamakululirayo na bagala bâwe, mpu nabo bacihemulire emwa banyamuzinda babo. 17 Orhahîraga okatula banyamuzinda b’ecûma. 18 Okazilanga olusiku lw’emigati erhalimwo lwango. Okazijira nsiku nda zoshi walya emigati erhalimwo lwango, nka kulya nàkurhegekaga, omu mango garhegesirwe n’omwêzi gw’Emihuli, bulya omwêzi gw’Emihuli, go mwêzi wàrhengagamwo e Mîsiri. 19 Ngasi coshi cizibûla omulà gwa nnina, ciri câni: ngasi lubere lw’omu maso gâwe, akaba lwa nkafu, erhi lwa cibuzi. 20 Ci olubere lw’endogomi, okaziluhanira engombôlo y’omwanabuzi, akaba orhaluhanîri engombôlo, onaluniole igosi. Ngasi lubere lwa muli bagala bâwe, okaziluhanira engombôlo. Ngasi murhabana wâwe w’olubere, okaz’imugombôla, murhanakâgiyisha maboko mûmu embere zani. 21 Okazikola nsiku ndarhu, ci olusiku lwa kali nda wanarhamûka, ciru gankaba mango ga kubiba erhi kusârûla, onarhamûke. 22 Okazijira olusiku lukulu lw’Emigobe, lwo lw’emyâka mirhanzi-rhanzi y’engano, n’olusiku lukulu lw’okusârûla aha buzinda bw’omwâka. 23 Kasharhu omu mwâka, ngasi mulume ayishikazilola obusù bwa Nnahamwabo, Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. 24 Bulya hano mba namakûngusha amashanja goshi embere zâwe, mbà namayushûla ecihugo câwe, ntâye ciru n’omuguma waderhe mpu ayagalwa n’ecihugo câwe amango warherema, ogendilola obusù bwa Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, kasharhu omu mwâka. 25 Orhahîra okanterekêra emigati erimwo olwango, n’enterekêro y’olusiku lukulu lwa Basâka erhakâgigeza budufu kuhika sêzi. 26 Okazirhûla emyâka mirhanzi-rhanzi y’ishwa lyâwe omu ka-Nyamuzinda, Nyakasane wâwe. Orhahîraga okayendera omwanahene omu mahenehene ga nnina» 27 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Oyandike ebyo binwa, bulya ebyo binwa byo nfundisire mwo endagâno haguma nâwe na haguma n’Israheli.» 28 Musa abêra okwo ntôndo bo na Nyakasane, miregerege makumi anni na madufu makumi anni. Arhalyaga mugati, arhananywaga mîshi. Ayandika ebinwa by’endagâno kuli zirya nnambi ibirhi z’amabuye, birya binwa ikumi.

Musa ashubira oku icûmbi

29 Erhi Musa àyandagala oku ntôndo ya Sinayi, Musa ali adwîrhe zirya nnambi zombi z’Endagâno omu maboko, na Musa arhâli amanyire oku obusù bwâge bwàkazagilangashana kurhenga aho àshambazagya Nyakasane. 30 Aroni na Bene Israheli boshi babona Musa, obusù bwâge bwâlibudwîrhe bwalangashana, bayôboha okumuyegêra. 31 Musa abahamagala, lero Aroni n’abagula b’olubaga boshi bamujayo, naye Musa abashambâza. 32 Cazinda Bene Israheli boshi bamujayo, naye Musa abaganîza, anakomêreza ngasi byoshi Nyakasane amubwîraga oku ntôndo ya Sinayi. 33 Erhi Musa àyusa okubashambâza, anacibwikira obusù n’omwenda. 34 N’erhi Musa àbâga aja embere za Nyakasane mpu bashambâle bo naye, anakûle gulya mwenda, kuhika ahuluke. Erhi abâga amâhuluka, anabwire Bene Israheli amarhegeko ahîrwe. 35 Bene Israheli bâkagibona oku obusù bwa Musa budwîrhe bwalangashana. Lero Musa ashubikaz’ibwikira obusù bwâge n’omwenda, kuhika ashubigend’ishambâla bone Nyamuzinda.

Olwa sabato luli lukulu lwa kurhamûka

1 Musa ànacihamagala olubaga lwoshi lwa Bene Israheli, ababwîra, erhi: « Alagi ebinwa Nyakasane arhegesire okujira: 2 Mukazijira emikolo nsiku ndarhu, ci olusiku lwa kali nda, lubè kulimwe, lusiku lutagatifu, luzira lwa Nyasakane lwa kurhamûka. Ngasi wàhume akabishi mw’olwo lusiku anayirhwe. 3 Ngasi hoshi mwânabè muli, murhayâsagya ciru n’omuliro olusiku lwa Sabato.»

Bene Israheli balerha entûlo yâbo

4 Musa anacibwîra olubaga lwa Bene Israheli lwoshi, erhi: «Yumvagyi oku Nyakasane adesire: 5 oku birugu binyu, murhôlekwo ebi mwasholôlera Nyakasane. Ngasi muntu yeshi w’omurhima muhânyi asholôlere Nyakasane amasholo, amarhale, emiringa; 6 akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akalinga-kéru, ecitàni ciniole, amoya g’empene, 7 empù z’enganda-buzi zirimwo ebitàke by’akaduku, empù z’ebigoho, emirhi y’akasiya, 8 amavurha g’akamole, omugavu gw’amavurha g’okucîshîga, obukù bw’okuyôca, 9 amabuye ga onikisi n’amabuye g’okuja omu efodi n’omu mwambalo gw’oku cifuba. 10 Ngasi balenga ba muli mwe bayîshe barhangire ngasi byoshi Nyakasane arhegesire: 11 Endâro, ecihando cayo n’oburhungiri bwâyo, amino gayo, empaho zayo, emirhamba yayo, emitûngo y’amarhwèrhwè yayo, 12 omucîmba n’emirbamba yago, omufuniko n’omwenda gw’okugufûnika n’okugubwikira; 13 ameza n’emirbamba yagwo, orhulugu rhwago rhwoshi n’omugati gw’enterekêro; 14 ecinâra c’akamole n’orhulugu rhwaco rhwoshi, orhumole rhwaco n’amavurha g’okumoleka, 15 oluhêrero lw’enshângi n’emirhamba yalwo, amavurha gw’okucîshîga n’omugavu gw’enshângi, emyenda y’ebirhebo by’aha muhango gw’endâro, 16 oluhêrero lw’embâgwa n’olugurhu lwalwo w’omulinga, emirhamba yalwo n’orhulugu rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo, 17 emyenda y’emihango y’omu côgo n’emitûngo yayo, amarhwèrhwè gayo n’omwenda gw’olumvi lw’oku côgo, 18 enkîngi z’Endâro n’ecôgo cayo n’emigozi yayo; 19 emyenda y’obugashanîze y’okuyambala omu hatagatifu, emyenda mitagatifu y’omudâhwa Aroni n’emyenda abagala bakaziyambala omu mukolo gw’obudâhwa. 20 Erhi olubaga lwoshi lwa Bene Israheli lurhenga hali Musa, 21 ngasi boshi b’omurhima mwinja bàyisha na ngasi bàgwerhe obulonza bw’okuhâna bakazilerha entulo ya Nyakasane y’okuyûbaka Ecihando c’Ihano, okujira ngasi mikolo yamwo n’emyambalo mitagatifu. 22 Abalume n’abakazi bavangula. Ngasi ba murhima muhânyi balerha orhugondo rhwabo rhw’omu marhwiri, engondo, emiringa, orhulugu rhunji rhw’amasholo, rhulya bànalilonzize okurhûla Nyakasane. 23 Ngasi bàli bagwerhe akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akalinga kêru, ecitâni ciniole, amoya g’empene, empù z’enganda-buzi zirimwo ebitâke by’akaduku n’empù z’ebigoho, bakazibilêrha. 24 Abakâgisholola entûlo z’amarhale, n’ez’emiringa, bakàbilerhera Nyakasane ntûlo. Ngasi bâgwerhe emirhi y’akasiya yankakwanana kw’eyo mikolo, bakâyilêrha. 25 Ngasi bakazi balenga, bakazihûnga emigozi, ey’akaduku k’omukara k’akalinga, n’ey’akalinga kêru n’ey’ecitâni ciniole, bàkazibijira n’amaboko gâbo bonene banabilerha. 26 Abakazi balenga bàkâluka amoya g’empene. 27 Abagula b’olubaga bakazilerha amabuye ga onikisi n’amabuye gw’okutâka efodi n’enshoho y’oku cifuba, 28 migavu n’amavurha g’akamole gw’okushiga n’enshângi. 29 Bene-Israheli boshi, abalume n’abakazi, ngasi ba murhima muhânyi, bàkazilerha buzira kusêzibwa ebyâli bikwânîne oku mikolo yoshi Nyakasane ali rhegesire Musa okujira.

Abakozi b’omu ka-Nyamuzinda

30 Musa anacibwîra Bene Israheli, erhi: «Loli! Besaleli mwene Uri, mwene Huru w’omu bûko bwa Yuda, Nyakasane amuhamagîre omu izîno lyâge. 31 Amuyunjuzize omûka gwa Nyakasane, omûka gw’oburhimanya, obumanye n’obulenga omu mikolo ya ngasi lubero, 32 mpu akageranya ngasi mukolo, ahashe okukazikola amasholo, amarhale n’emiringa; 33 ahashe okukâgôya amabuye g’okubambira, okubinjûla emirhi n’okujira ngasi mikolo yoshi y’obulenga. 34 Anàhizire omu murhima gwâge n’omu gwa Oholiyabu mwene Ahisamaki, w’omu bûko bwa Dani, engalo y’okuyigiriza. 35 Abayunjuzize oburhimanya bw’okujira ngasi mikolo y’okugôya, okutâka n’okuluka emyênda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole, n’oburhimanya bw’okuhunga: abahîre obulenga bw’okujira emikolo ya ngasi lubero n’obukengere bw’okuyigeranya.

1 Besaleli, Oholiyabu na ngasi mushinganyanya Nyakasane àhiziremwo oburhimanya n’obukengere bw’okumanyijira emikolo yoshi y’omu ka-Nyamuzinda, abo bayishijira ngasi byoshi Nyakasane arhegesrire.

Entûlo zalumîra

2 Musa anacibamagala Besaleli na Oholiyabu na ngasi bandi balenga Nyakasane ali ahizire omu murhima gwâbo oburhimanya, balya boshi omurhima gwâbo gwanali gusunisire omu kujira omukolo buzira kusêzibwa. 3 Banacigendirhôla emunda Musa ali, zirya ntûlo zoshi Bene Israheli bâkâgilerha oku bajira omukolo gw’aka-Nyamuzinda mpu bagurhangire. Ci kwône kulya kuba ngasi sezi, bâcikâg’ilerha ezindi ntûlo, 4 balya bashinganyanya bakâg’ijira emikolo ya ngasi lubero y’aka- Nyamuzinda, barhenga muguma muguma omu mukolo bâkâgijira, 5 bajibwîra Musa, mpu: «Olubaga ludwîrhe ebirhalusire, ebikwânîne emikolo Nyakasane arhegesire.» 6 Musa anacihâna irhegeko mpu baje baderha omu icûmbi lyoshi, mpu: «Abe mulume abe mukazi, ntâye wacijiraga ensholôlo y’aka-Nyamuzinda!» Ntyo banacihanza okukâlerha ezindi ntûlo, 7 bulya ebi lwâli lwa masholôla byali bikwânîne oku mikolo yoshi yankanajirwa, ciru byankanarhaluka.

Endâro

8 Abalenga kulusha omu bakozi bajira Endâro: birhebo ikumi bya citâni ciniole, bya kaduku k’omukara, bya kaduku k’akalinga n’akaduku kêru, bajira na ba-kerubimi bàkolagwa n’obulenga. 9 Obuli bwa ngasi cirhebo makoro makumi abirhi na munani, obugali bwa ngasi cirhebo: makoro anni, lugero luguma oku birhebo byoshi. 10 Bâkaz’ilungira birhebo birhanu haguma, na bindi birhanu haguma. 1 11 Bahira emishumi y’akaduku k’omukara oku cirhebo cizinda mwo birya bishwekirwe haguma, bajira ntyo n’oku cindi cirhebo cishwinjire ebyâbo. 12 Bahira mishumi makumi arhanu oku cirhebo cirhanzi na yindi mishumi makumi arhanu omu muhiro gw’ecirhebo cishwinjire ebya kabirhi, eyo mishumi yàkaziyerekerana ngasi muguma olunda ogwâbo gunalozire. 13 Bajira mino makumi arhanu ga masholo g’okuhanga ebirhebo bihashikîne, ngasi ciguma oku cindi, na ntyo Endâro yoshi yabà nyumpa nguma. 14 Cazindà bàluka ebirhebo by’amôya g’empene, ga kujira ecihando oku irhwèrhwè ly’Endâro. Babijira ikumi na ciguma. 15 Obuli bwa ngasi cirhebo, makoro asharhu, obugali bwa ngasi cirhebo, makoro anni, lugero luguma kw’ebyo birhebo ikumi na ciguma byoshi. 16 Bashwekera birhebo birhanu haguma, na bindi ndarhu haguma. 17 Bahira mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cizinda cishwesire ebyâbo, na yindi makumi arhanu oku muhiro gwa birya bya kabirhi bishwekirwe haguma. 18 Bajira mino makumi arhanu ga mulinga gw’okuhangira ecihando haguma coshi cibe nnambulè nguma. 19 Ecihando bacijirira oburhungiri bw’empù z’enganda-buzi z’akaduku, oku nyanya bahirakwo oburhungiri bw’empù z’ebigoho.

Olukânga

20 Babînja empaho z’Endâro, mpaho za murhi gw’akasiya, baziyimanza burherema. 21 Obulî bwa ngasi lupaho makoro ikumi, n’obugali bwa ngasi lupaho, ikoro liguma n’ecihimbi. 22 Oku ngasi lupaho kwâli migukuma ibirhi milûnge ngasi muguma oku gwâbo. Bajira ntyo oku mpaho zoshi z’Endâro. 23 Neci, banacijira empaho z’Endâro: makumi abirhi olunda lw’emukôndwè, ebulyo. 24 Ezo mpaho makumi abirhi, bahirakwo marhwèrhwè makumi abirhi ga marhale, marhwèrhwè abirhi kuli migukuma ibirhi ya lupaho luguma na marhwèrhwè abirhi oku migukuma ibirhi ya ngasi lundi lupaho. 25 Olundi lunda lw’Endâro lwo lunda lw’emwenè, bahirayo mpaho makumi abirhi, 26 haguma n’amarhwèrhwè gazo g’amarhale oku gali makumi anni: marhwèrhwè abirhi oku lupaho luguma, na marhwèrhwè abirhi oku ngasi lundi lupaho. 27 Babinja mpaho ndarhu z’omu bululi bw’Endâro, olunda lw’ebuzika-zûba. 28 Bajira na mpaho ibirhi z’omu mahembe g’endâro, omu ndalâla. 29 Zàli mpangire ibirhi-ibirhi idako na zindi ibirhi ibirhi enyanya, kuhika oku mpogo ya burhanzi. Bajira ntyo oku mpaho zombi z’omu mahembe oku gali abirhi. 30 Zàbà mpaho munani n’amarhwèrhwè gazo g’amarhale: marhwèrhwè ikumi na ndarhu, marhwèrhwè abiri oku ngasi lupaho. 31 Kandi bajira emirhamba y’omurhi gw’akasiya, mirhamba irhanu oku mpaho z’olunda lurhanzi lw’Endâro, 32 yindi mirhamba irhanu oku mpaho z’olunda lwa kabirhi lw’Endâro, na yindi irhanu oku mpaho z’omu bululi bw’Endâro, lwo lunda lw’ebuzika-zûba. 33 Bajira omurhamba gw’aha karhî olunda n’olundi. 34 Empaho bazishîga amasholo, banazijirira empogo z’amasholo z’okugezamwo emirhamba, n’eyo mirhamba bàyishiga amasholo.

Omwenda

35 Kandi banaciluka omwenda gw’akaduku k’omukara, ogw’akalinga kêru n’ecitâni ciniole, bahirakwo ba-kerubimi bàjiragwa n’obulenga. 36 Bagujirira mitûngo inni ya murhi gw’akasiya, bàyishîga amasholo, n’empogo zayo z’amasholo. Bayitulirakwo marhwèrhwè anni ga marhale. 37 Bajira omwenda gw’omu luso lw’ecihando, gwa kaduku ka mukara, kaduku ka kalinga, kaduku kêru n’ecitâni ciniole, mukolo gwa muntu mulenga, 38 bajirirakwo mitûngo irhanu n’empogo zayo, amafufu gayo n’empogo zayo babishîga amasholo, amarhwèrhwè gayo arhanu gali ga mulinga.

Omucîmba gw’Endagâno

1 Basaleli ànacijira omucîmba n’omurhi gw’akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi, bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi, na burherema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 2 Agushîsha n’okugushîga amasholo garhalimwo mvange omu ndalâla n’emugongo, ànazungulusa amarhambi goshi n’omuhiro gw’amasholo. 3 Agutulira mpogo inni za masholo oku magulu anni, mpogo ibirhi lunda luguma na zindi ibirhi olundi lunda. 4 Ajira emirhamba y’omurhi gw’akasiya ànaciyishîga amasholo, 5 ànashesherêza eyo mirhamba mwa zirya mpogo ziri omu marhambi gw’omucîmba. 6 Ajira omufûniko gw’amasholo gone gone, bulî bwa makoro abirhi n’ecihimbi na bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 7 Ajira ba-kerubi babirhi ba masholo, abatulira oku marhambi gombi g’omufûniko. 8 Kerubi muguma burhambi buguma n’owundi obundi burhambi. 9 Ba-kerubi bâli balambwire ebyubi byâbo enyanya n’okubwikira omufûniko, bâli bayerekerine, banakazâg’ilola ebwa mufûniko.

Amêza g’omugati gw’enterekêro

10 Kandi ànacijira ameza g’omurhi gw’akasiya, ga bulî bwa makoro abirhi, bugali bw’ikoro liguma na burherema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 11 Agashîga amasholo garhali mavange, anagazungulusakwo omuhiro gw’amasholo. 12 Agubinjûlakwo emikônzi y’amasholo anashîga emihiro yayo amasholo. 13 Agajirira mpogo inni za masholo, azihira oku bikwi binni by’amagulu gago oku ganali anni. 14 Ezo mpogo zàshwekerwa hofi hofi n’omuhiro, mpu lyo zikaz’igeramwo emirhamba y’okubarhula ameza. 15 Ajira emirhamba n’omurhi gw’akasiya, anayishîga amasholo, mpu ekaz’ikolesibwa oku kubarhula ameza. 16 Ajira n’ebirugu by’okukâja oku meza, bya masholo garhalimwo mvange: embale, ennambi, orhuzinzi n’orhubehe, bya kukadubuliramwo enterekêro z’ebinyôbwa.

Akamole ka mahaji nda

17 Ajira akamole k’amasbolo garhalimwo mvange, akamole, enteberhebe yako, olusàrhi lwako, haguma n’amashami, ebigonyero n’obwaso bwako, abitula n’amasholo gone gone, byânali bilungine. 18 Mahaji ndarhu garhenga omu marhambi gako; mahaji asharhu g’akamole garhenga eburhambi buguma na gandi mahaji asharhu g’akamole ebundi burhambi. 19 Oku ngasi ihaji kwàja mashami asharhu galikwo amafufu n’obwaso, n’oku lindi ihaji kwàja mashami asharhu galikwo amafufu n’obwaso. Amashami goshi oku ganali ndarhu kwo n’okwo. 20 N’ako akamole kône kâli kagwerhe mashami anni, haguma n’amafufu n’obwaso bwâgo: oku cinâra conêne, rhubêhe rhuni rhushusha obwaso bw’omuluhusi, 21 ifufu liguma omu mahaji abirhi marhanzi garhenzire omu kamole, ifufu liguma omu gandi mahaji abirhi mazinda garhenzire omu kamole. Kwo n’okwo omu mahaji ndarhu goshi g’akamole. 22 Amafufu n’amahaji byàli bilungine n’akamole, byànali bitule byoshi muli cûma ciguma ca masholo garhali mavange. 23 Okuhandi ànacijira matara nda g’akamole, n’ebitwanizo n’orhujo rhw’oluvù byago, byoshi byamasholo garhali mvange. 24 Akolesa talenta nguma y’amasholo garhalimwo mvange omu kujira akamole n’orhulugu rhwako rhwoshi.

Oluhêrero lw’enshângi

Amavurha matagatifu n’omugavu gulimwo enshângi. 25 Enyuma z’aho, àjira oluhêrero lw’okutumbûkizakwo enshângi, àjira olw’omurhi gw’akasiya. Obuli bw’oluhêrero ikoro liguma, obugali nabwo ikoro liguma, luyumanine enyunda zombi na zoshi, oburherema bube bwa makoro abirhi, lwàli lulungine n’orhuhembe rhwalwo. 26 Alushîga amasholo garhali mavange oku nyanya, omu marhambi n’omu rhuhembe, n’omuhiro gwalwo agutâka n’amasholo. 27 Alujirira mpogo ibirhi za masholo idako ly’omuhiro, oku nyanya ly’amarhambi gombi, lyo zikâgeramwo emirhamba y’okulengeza. 28 Ajira eyo mirhamba n’omurhi gw’akasiya anayishîga amasholo. 29 Ajira amavurha matagatifu gw’okushîga abadâhwa, n’omugavu gulimwo enshângi gwahûmula bwinja, mukolo gwa muvanganya mulenga.

Oluhêrero lw’enterekêro

1 Ànacijira oluhêrero lw’embâgwa lw’omurhi gw’akasiya, lwa buli bwa makoro arhanu, bugali bwa makoro arhanu, wàliluyumanine empande zoshi oku zinali inni, n’oburherema bwàli bwa makoro asharhu. 2 Orhumpekwè-mpekwè rhwalwo oku rhuli rhunni, àhirakwo amahembe galungine nalo; alushîga omulinga. 3 Ajira na ngasi rhulugu rhwoshi rhw’oku luhêrero: orhubêhe rhw’okubikiramwo oluvù n’orhupaho rhw’okukaz’iluyankamwo, amabakuli g’okubikiramwo amîshi g’okukangûla, amakanya n’ebitumbûkizo. Orhwo rhulugu rhwoshi arhujira n’omulinga. 4 Oluhêrero alulukira olusirha lw’omulinga, aluhira kurhonderera oku nteberhebe y’oluhêrero, kuhika ekàgarhî k’oburherema. 5 Atulira mpogo inni za mulinga oku marhambi anni g’olusirha, za kukâgeramwo emirhamba. 6 Ànacijira emirhamba y’omurhi gw’akasiya, àyishîga omulinga. 7 Ashesheza emirhamba mulya mpogo z’omu marhambi g’oluhêrero, mpu ekazikolesibwa nka balubarhula; analubinjûla nka mukenzi.

Omukenzi

8 Ànacijira omukenzi gw’omulinga n’amakondo gago gajirwa n’omulinga, haguma n’ebilolero by’abakazi bàkâgikola aha muhango gw’Ecihando c’Ihano.

Obululi bw’aka-Nyamuzinda

9 Okuhandi ajira obululi. Olunda lw’emukôndwè, ebulyo, emyenda y’obululi yàli ya citâni ciniole, ya makoro igana. 10 Emitûngo yayo makumi abirhi n’amarhwèrhwè gayo makumi abirhi byàli bya mulinga, engondôzo n’empogo zayo byàli bya marhale. 11 Olunda lw’emwenè: makoro igana, n’emitûngo yayo n’amarhwèrhwè gayo byàli bya marhale. 12 Olunda lw’ebuzika-zûba, yàli emyenda ya makoro makumi arhanu, emitûngo yayo ikumi n’amarhwèrhwè gayo ikumi, engondôzo z’emitûngo n’amaganyi gayo byàli bya marhale. 13 Olunda lw’ebuzûka-zûba, ebushoshôkero, makoro makumi arhanu, 14 myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo isharhu, n’amarhwèrhwè gayo asharhu oku kahembe kaguma. 15 Oku kandi kahembe ebwa muhango gw’obululi, olunda n’olundi, myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo oku eri isharhu n’amarhwèrhwè gayo oku gali asharhu. 16 Emyenda yoshi y’obululi yàli ya citâni ciniole. 17 Amarhwèrhwè g’emitûngo gali ga mulinga, engondôzo z’emitûngo n’empogo zayo byàli bya marhale, amafufu gali gashîzirwe amarhale, emitûngo y’obululi yàli egwerhe empogo z’amarhale. 18 Omwenda gw’okubwikira omuhango gw’obululi, mukolo gwa bulenga, gwàli gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kaduku kêru n’ecitâni ciniole, gwa buli bwa makoro makumi abirhi, burherema bwa makoro arhanu oku bugali, gwàli gujizirwe kuguma n’emyenda y’omu bululi yoshi. 19 Emitûngo oku enali inni n’amarhwèrhwè gayo oku ganali anni, byàli bya mulinga, engondôzo zayo zàli za mulinga, amafufu gayo n’empogo zayo byàli bishîzirwe amarhale. 20 Enkwîra zoshi z’Endâro n’ez’obululi zàli za mulinga.

Omubalè gw’ebyuma byakolesibwe

21 Alaga olukalaba lw’ebyakolesibwe omu Ndâro, Ndâro y’Endagâno, banacijira omubalè oku irhegeko lya Musa, guli mukolo gwâjirwa n’Abaleviti oku buhanùzi bwa Itamara, mugala w’omudâhwa Aroni. 22 Besaleli mwene Uri wa Huri, w’omu bûko bwa Yuda, ànacijira ngasi ebi Nyakasane ali arhegesire Musa byoshi. 23 Omurhabazi wâge àli Oholiyabu, mwene Ahisamaki w’omu bûko bwa Dani, mubînji, mulenga omu kuluka emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 24 Omubalè gw’amasholo gakolesibwe oku mukolo, oku mikolo y’omu ka-Nyamuzinda yoshi, gali masholo gakàgilerhwa ntûlo, goshi haguma zàli talenta makumi abirhi na mwenda na sikeli magana gali nda na makumi asharhu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda. 25 Amarhale gàdwirhwe n’abantu bàganjagwa omu lubaga: talenta igana na sikeli cihumbi na magana gali nda na makumi gali nda n’irhanu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda, 26 yo beka nguma erhi cihimbi c’esikeli kuli ngasi muntu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda oku ngasi muntu wàganjirwe kurhangirira oku myâka makumi abirhi na kulusha: bo bantu bihumbi magana gali ndarhu na bisharhu na magana arhanu na makumi arhanu. 27 Zirya talenta igana zàkolesibwa oku kujonza amarhwèrhwè g’aka-Nyamuzinda n’amarhwèrhwè g’omwenda: marhwèrhwè igana na talenta igana, ngasi irhwèrhwè talenta nguma. 28 Na zirya sikeli cihumbi na magana nda na makumi gali nda n’irhanu, àjiramwo engondôzo z’emitûngo, ànashîgamwo empogo zayo n’okubilungamwo byoshi haguma. 29 Omulinga gwarhengaga oku ntûlo: talenta makumi gali nda na sikeli bihumbi bibirhi na magana anni. 30 Gwo àtuziremwo amarhwèrhwè g’omuhango gw’Ecihando c’Ihano, oluhêrero lw’Ihano lw’omulinga n’akasirha kalwo k’omulinga, orhulugu rhwoshi rhw’omu luhêrero, 31 amarhwèrhwè g’omu ndalâla y’obululi, amarhwèrhwè g’omuhango, enkwîra z’Endâro zoshi n’enkwira z’omu ndalâla y’obululi.

Emyambalo y’abadâhwa bakulu

1 Banacirhôla emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru, bàjiramwo emyambalo y’obugashânize y’okurhumikira omu ka-Nyamuzinda, bànacijiramwo emyambalo mitagatifu ya Aroni, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa.

Efodi

2 Banacijira efodi y’amasholo, akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 3 Batula amasholo gàbà nka hyasi bya lubambà, balukiramwo orhukwegè, barhulukira omu myenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole, mukolo gwa muntu mulenga. 4 Omu kuyigwasa, àyijirira mishumi ibirhi oku bikwi byayo byombi. 5 Omusiho gw’efodi gwàli gugezire enyanya gunalungine nayo, nagwo gwàli gukozirwe kuguma nayo: gwàli gwa masholo, gwa kaduku kêru n’ecitâni ciniole, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 6 Barhendêza amabuye ga onikisi, bàgahira omu lûbarhi lw’amasholo bayandikakwo amazîno ga Bene Israheli nka kula babînja eciziriko. 7 Banacigahira oku mishumi y’eyo efodi, mpu gabe mabuye ga kukâyibusa Bene Israheli.

Ensh oho y’oku cifuba

8 Bajira enshoho y’oku cifuba, mukolo gwa bulenga, yàli ekozirwe kuguma n’efodi, yàli ya masholo, ya kaduku k’omukara, ya kaduku ka kalinga, ya kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 9 Yàli eyumanine enyunda zoshi, yànali ngoye, yàli ya buli bwa cihimbi c’ikoro na bugali bwa cihimbi c’ikoro. 10 Bayilukirakwo milongo inni ya rhubuye: oku omulongo murhanzi, kwalukirwa esadoki, etopazi n’esumarado, 11 oku mulongo gwa kabirhi kwàja enofeki, esafiri n’ealimasi. 12 Oku mulongo gwa kasharhu bahirakwo enjwijwi, eagata n’eamatusta; 13 oku mulongo gwa kanni kwalukirwa ekrizoliti, ehyansinti n’eyaspiri. Orhwo rhubuye rhwàli rhuhangirwe omu mpogo z’amasholo. 14 Orhwo rhubuye rhwàli rhuyandikekwo amazîno ga Bene Israheli: ikumi n’abirhi gali matâke nka biziriko, ngasi ibuye n’izîno, nk’oku emilala yâbo ikumi n’ibiri yanali. 15 Enshoho y’oku cifuba bàyijirira emigufu y’amasholo gonene, miluke nka migozi. 16 Bajira mburungusè ibirhi za masholo na rhugondo rhwa masholo oku bikwi byoshi oku binali bibirhi; 17 bàgeza erya migufu ibirhi y’amasholo muli rhulya rhogondo rhubirhi, oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba. 18 Nabyo ebikwi by’orhwo rhwombi, babishwekera kuli zirya mburungusè zombi, oku mishumi y’efodi, embere zayo. 19 Bajira rhugondo rhubirhi rhwa masholo, barhuhira omu bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi. 20 Bajira rhugondo rhubirhi rhwa masholo, baruhira oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba, oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi, olunda lw’embere, hofi n’obugonyero bwâyo, enyanya ly’omushumi gw’efodi! 21 Bashwêkera empogo z’enshoho y’oku cifuba oku mpogo z’efodi, n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, lyo ebêra enyanya ly’omushumi gw’efodi, lyo n’enshoho y’oku cifuba esêra oku efodi, kwo Nyakasane anali arhegesire Musa.

Ecishûli

22 Okuhandi banacijira ecishûli c’omwenda gw’akaduku k’omukara coshi coshi, bushanja bwa mulenga w’okuluka. 23 Aha kagarhî k’eco cishûli, hàli omurhule gushwinjirwe nka murhule gwa lûba, lyo cirhagibereka. 24 Oku muhiro gw’omu ndalâla kwàja emishemberere y’akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 25 Bajira orhudende rhw’amasholo garhalimwo mvange, barhuhangira muli erya mishemberere, oku muhiro gw’ecishûli, omu marhambi mwoshi, omu kagarhî k’emishemberere: hidende higuma na mushemberere muguma, 26 hidende higuma na mushemberere muguma oku muhiro gw’ecishûli n’omu marhambi mwoshi, lyo bikwanana obugashanîze, nk’oku Nyakasane ànali arhegesire Musa.

Emyambalo y’obudâhwa

27 Balukira Aroni n’abagala orhwanzo rhw’ecitâni, mukolo gwa mulenga wa kuluka. 28 Bajira n’ensirha z’ecitâni, ensirha z’ecidesi, n’orhubutura rhw’ecitâni ciniole. 29 Bajira emikaba y’ecitâni ciniole, ya kaduku ka mukara, ya kaduku ka kalinga n’ey’akaduku kêru, mukolo gwa muntu mulenga, nk’oku Nyakasane àrhegekaga Musa. 30 Bàtula ehy’olubambà hy’amasholo gone gone, lyo ishûngwe litagatifu, banabînjakwo nka kula babinja akahamikizo, mpu:«Mutagatifu wa Nyakasane!» 31 Bahishwekera emalanga g’ensirha n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 32 Yànacihwa ntyo emikolo y’Endâro, y’Ecihando c’Ihano. Bene Israheli banacijira byoshi nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. Ntyo ko bajizire!

Musa arhonya emikolo yàjizirwe

33 Bayêreka Musa Endâro n’Ecihando c’Ihano n’orhulugu rhwamwo rhwoshi, bàmuyêreka engondòzo z’okuyigwasa, empaho, emirhamba, emitungo n’amarhwèrhwè gayo; 34 bàmuyêreka omufûniko gw’empù z’enganda-buzi z’akaduku, omufûniko gw’empù z’ebigoho n’omwenda gw’omu ndalâla, 35 bàmuyêreka omucîmba gw’Endagâno, emirhamba yagwo n’omufûniko, 36 bàmuyêreka ameza n’orhulugu rhwagwo rhwoshi n’emigati y’oburherekêre. 37 Bàmuyêreka akamole k’amasholo garhalimwo mvange n’orhumole, n’orhulugu rhwako rhwoshi haguma n’amavurha g’okutwana orhumole. 38 Bàmuyêreka oluhêrero lw’amasholo, amavurha gw’okucîshîga, enshângi y’omugavu n’omwenda gw’aha muhango gw’Ecihando. 39 Oluhêrero lw’omulinga n’akasirha kalwo k’omulinga, emirhamba yakwo n’orhulugu rhwalwo rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo; emyenda y’omu bululi, emitûngo yamwo n’emifûnikiro zayo, 40 emyenda y’aha muhango gw’obululi, emigozi yayo, ekwîra zamwo n’ebirugu byoshi by’omukolo gw’omu Cihando c’Ihano. 41 Bàmuyêreka emyambalo y’obugashanîze y’okukolera omu ka-Nyamuzinda, emyambalo mitagatifu y’omudâhwa Aròni n’emyambalo abagala bakaziyambala nka bajira omukolo gw’obudâhwa. 42 Ogwo mukolo gwoshi Bene Israheh bagujira nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 43 Musa asîngiriza ogwo mukolo gwoshi, àbona oku bajizire kulya Nyakasane anarhegekaga kwo na nêne. Okuhandi Musa anacibagisha!

Okugîshwa kw’Endâro

1 Nyakasane anacibwira Musa; erhi: 2 «Omu mwezi murhanzi, olusiku lurhanzi lw’omwezi, oyimanze Endâro y’Ecihando c’Ihano. 3 Ohiremwo omucîmba gw’Endagâno, n’ogwo mucîmba, ogubwikire n’omwenda. 4 Olerhe ameza, obambekwo ngasi binakwanine; olerhe akamole, ohirekwo orhumole rhwako. 5 Oluhêrero lw’amasholo lw’omugavu olugwîke embere ly’omucîmba gw’Endagâno, onamanike omwenda aha muhango gw’Endâro. 6 Oluhêrero lw’embâgwa oluhire embere ly’omuhango gw’Endâro, embere ly’Ecihando c’Ihano. 7 Aha kagarhî k’Ecibando c’Ihano, ohireho omukenzi, onaguhiremwo amîshi. 8 Ohire obululi eyi n’eyi, onahire omwenda aha muhango gw’obululi. 9 Orhôle amavurha gw’okucîshîga, oshîgemwo Endâro na ngasi birimwo byoshi, oyishîge, n’ebirugu byamwo byoshi, ebe ntagatifu. 10 Oshîge oluherero lw’embâgwa n’orhulugu rhwoshi, ogishe oluhêrero, onaluhêrere lube lutagatifu bwenene. 11 Oshîge omukenzi n’amakondo gâgwo, onagugishe. 12 Olerhe Aroni n’abagala aha muhango gw’Ecihando c’Ihano, obashuke n’amîshi. 13 Oyambike Aroni emyambalo mitagatifu, omushîge onamugishe, lyo akazikola obudâhwa bwani. 14 Abagala nabo obalerhe, obayambike orhwanzo, 15 obashîge amavurha ak’ishe wabo, lyo bakazikola obudâhwa bwâni. Obwo bushîge bwabaha obudâhwa bw’ensiku n’amango, kurhenga oku iburha kuja oku lindi.» Musa ayîmanika aka-Nyamuzinda 16 Musa anacicîbanda omu mikolo, ànacijira kulya Nyakasane amurhegekaga kwoshi. 17 Omu mwezi murhanzi gw’omwaka gwa kabirhi, olusiku lurhanzi lw’omwezi, aka-Nyamuzinda kayîmânikwa. 18 Musa ànaciyîmanza Endâro ashigika ensimikiro, àhirakwo empaho n’emirhamba, agwikakwo emitûngo. 19 Alambika ihêma oku nyanya ly’Endâro, alilâmbûlirakwo, anahira omufûniko oku nyanya ly’ihêma, nk’oku Nyakasane ànamurhegekaga. 20 Arhôla Endagâno, ayihira omu mucîmba, ahira emirhamba oku mucîmba anadêkereza omufûniko oku nyanya. 21 Alerha omucîmba omu Ndâro, àhirakwo omwenda, abwikira omucîmba gw’Endagâno, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 22 Ahira ameza omu Cihando c’Ihano, olunda lw’emwenè lw’Endâro emuhanda ya gulya mwenda; 23 àdêkerezakwo omulongo gw’emigati, embere za Nyakasane, nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. 24 Ahira akamole omu Cihando c’Ihano, embere z’ameza, olunda luyerekire Endâro, emukôndwe; 25 àyâsa orhumole embere za Nyakasane, nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. 26 Ahira oluhêrero lw’amasholo omu Cihando c’Ihano, embere za gulya mwenda, 27 anatumbûkizakwo enshângi y’omugavu, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 28 Ahira omwenda gw’ecisîka aha muhango gw’Endâro. 29 Erhi àba amahira oluhêrero lw’embâgwa aha muhango gw’Endâro y’Ecihando c’Ihano, àrhûlakwo embâgwa n’enterekêro, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 30 Adêkereza omukenzi ekarhî k’Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, ànahiramwo amîshi gw’okukalaba. 31 Musa, Aroni n’abagala bàkâgikalabiramwo amaboko n’amagulu. 32 Erhi bàbâga baja omu Cihando c’Ihano n’erhi bayegêraga oluhêrero, banakalabe nk’oku Nyakasane ànali arhegesire Musa. 33 Ànacijira obululi, entambirbambi z’Endâro, n’oluhêrero, àhirakwo omwenda aha muhango gw’obululi. Musa ayûkiriza ntyo emikolo. Irenge lya Nyamuzinda lyabûmba Endâro 34 Ecitù canacibwikira Ecihando c’Ihano, bulya irenge lya Nyakasane lyamàbûmba Endâro. 35 Musa àrhacihashaga okuja omu Cihando c’Ihano, bulya ecitù cali cibêziremwo n’irenge lya Nyakasane lyàli libumbire Endâro. Ecitù calusa Bene Israheli 36 Omu lugendo lwabo, Bene Israheli bàkâgihandûla erhi ecitù càbâga camârhenga oku nyanya ly’Endâro. 37 Ci erhi ankabire ecitù cirharhenzirikwo, barhakâg’ihandûla, kuhika olusiku cashubirhenga oku Ndâro. 38 Bulya ecitù ca Nyakasane cakâgigwà oku Ndâro mûshi na budufu, càlimwo omuliro, omu masu g’iburha lya Bene Israheli lyoshi, omu lugendo lwabo lwoshi.

^a2.25 : Olole Lub 3, 7; 3, 16; 4, 31.

^b3.6 Abantu ba mira b’e Israheli bakagiderha oku ntako omuntu ankalolakwo Nyarnuzinda masu oku masu anagalilama. Co carhumaga Musa acibwika obusu. Omuntu ali munyabyaha na muzamba embere za Nyamuzinda, co cirhumire arhankamulolakwo. Ci kandi, okushimana Nyakasane eri nshokano, buli bucire bw’akalamo kahyahya (Rhulol » omu Murh 28, 17; 32, 31; Luh 19, 21; 33, 20; Lev 16. 2; Mib 4. 20; Lush 5, 24-25; Bac 6, 22-23; 13, 22; Ezr 6, 5).

^c3.14 Nie Nyamubâho; ehye asher ehye, nie nayishibaoyu nayishiba. Nyamuzinda arhalonza kucimanyisa (Murh 32,30). Ciru n’amango Nyamuzinda acifululiraga Musa, arhahumanulaga izîno «Nienayishibaoyunayishiba», ehye asher ehye, YHWH; ngasi lusiku kukwanine okumanya n’okuyiga Nyamuzinda ye ndi; bulya ntaye wakamushwekera omu ntanya zimuli omu irhwe zone

^d3.22 Nyamuzinda aliyemêrire bene-Israheli okutungôla Abanya-Misiri, lyo babona oluhemho lw’emikolo bakozire myaka minji buzira kuhembwa ciru n’ehitya.

^e6.12 Akanwa karhakembûlagwa: Kwo kuderha: Niono ntaba mpalûsire okuderha, ntishishongêza ebinwa nka naderha, nankazigagamiza.

^f6.19 Abo bana ba Merari balimwo Mushi. Co cirhuma rhucikebwa oku Abashi bali nkomôkà ya bene Levi. Obworhere bw’Abashi oku buhya n’oku nterekêro binji bikashushana. amahêro kwa lwiganyo bishusha bwenêne: Amahêro: mizbeah , Gali mabuye magwike, gali ga kukengêza abantu ebi bànywanaga: Murh 31, 51-52; Lub 24, 4; Yoz 24, 26-27. Gàli ga kukengêza abantu nyakwigèndera: Murh 35, 20; 2 Sam 18. 18. Càlì cimanyiso c’okuyêrekana aka-Nyamuzinda: Murh 28, 18. Lub 34:13; Iz 1:28.29.30;17:8; 27:9 ; Yer32:35; rhulole Les origines bibliques des Bashi kuli nyabangere.com

^g7.1 : Rhulole omu Lub 4, 16.

^h10.11 Mwâmi Faraoni àl’ilonzize alike abalume bone baj’irherekêra Nyakasane. Ci arhalonzagya bagende na bakâbo n’abana bâbo, mpu lyo abo halume bashub’iyish’ìgaluka. Alilonzize bacîbêre bajà bâge lwoshi.

ⁱ12.15 Ngasi mwaka hali olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango. Olwo lusiku lwàrhondêraga oku lusiku lukulu lw’omu Cihugo. Lwakazâg’ibà ngasi mango gw’okurhondêra okusârûla engano (Lush 16, 9). Ago mango, banalya omugati gw’engano yacisârûlwa, mpyahya, erhalimwo olwango, kwo kuderha oku ogwo mugati gurhankagushwamwo emburho yàsârûlagwa mîra. buzinda ogwo mugati gwahinduka kakengêzo ka Basaka balyaga e Misiri bwake bwake, barhalindaga omugati gwabumbugurha

^j12.22 Ogwo murhi gw’ebikangûlo guderhwa Hisopo: guli murhi guhumula gusogorosire, gujira obwaso bw’akaniki erhi budukula. -Aha guli, gurhajira cishakashaka côfofi, ci guna hash’imera oku lukuta lwa mîra (1 Bam 5. 13). -Bakàg’igukolesa omu mango g’okukangûla (Mib 19, 6; Lul 51, 9; Hb 9, 19).

^k14.16 Musa akola ashub’ikolêsa kalya karhi kâge k’ebirhangâzo: Lub 4, 2-4.20.

^l16.36 Efa: Lubà lugero nka-lwa litri 45.

^m17.5 : Bagula baguma ba muli bene-Israheli: Lub 3, 16. Kalya karhi Musa ashûrhagamwo olwi shi luderhwa Nili: Lub 7, 14-18. Akarhi ka Musa càli cimanyiso c’obuhashe bwa Nyakasane (Lub 4, 17). Ako karhi ko Musa akolesa lyo ayôkola lsraheli (kengêra amahanya g’e Misiri: Lub 7. 17; 9, 23; 10, 13; Nyamuzinda àtwa enjira omu nyanja: 14, 16). Obwo buhashe bwa Nyamuzinda bwo burhumire lsraheli ahima enyôrha m Amaleki (17, 9).

ⁿ17.7 Masa na Meriha kwo kuderha marhangulo na nnongwe.

^o17.8 «Amaleki» liri ishanja liyûbaka oku Nêgebu (Mib 13. 29; Bac 1, 16). Abantu b’eri ishanja barhondêraga okushoshôba Bene-Israheli, erhi banacija omu cihugo. Barhàbonagakwo Saulu (l Sam 15) na Daudi (1 Sam 30). Erhi wankasoma Murh 36. 12-16, wanayumva oku Amaleki ali w’oku nkomôka ya Ezau.

^p17.15 «Nyakasane-Nisi»: kwo kuderha oku Nyakasane lyo ibendera lyâni.

^q21.23 Eyi milongo 23-25: Omu bihugo by’ehuzûka-û, omu mango ga mîra irhegeko lya Musa lyàli liyemire olwihôlo. Kuli kuderha oku obuhane bwakazàg’igererwa oku citumule ca ngasi muguma: isù oku isù, elino oku lino: Lev 24, 17-20. Mwami Yezu ahanzize eryo irhegeko ly’okugalula amabî oku mabî; arhuhire irhegeko lihyahya: Mt 5, 38-42; Lk 6, 29-30.

^r23.15 Olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango (Rhulole omu Lul 12. 15)

^s23.31 : Enyanja Ndukula yo na Nyanja y’Amasheke.

^t24.3 : Ebinwa byoshi Nyakasane adesire, go marhegeko ikumi ga Nnamahanga (Rhulole omu Lub 20, 1; 24, 7). Agandi marhegeko, buzinda gàyushwîrwe (Rhulole omu Lub 21, 1).

^u25.16 : Eyo ndagâno gàli mandiko gamanyisize amarhegeko g’okuhabûla akalamo ka Bene Israheli omu kushimba obworhere hw’Amalaganyo kwo kuderha oku zàli mpaho ibirhi ziyandisi rwekwo galya marhegeko ikumi (Lub 31, 18; 32, 15). Buli buhamirizi.

^v25.18 : Ba-kerubi (Murh 3, 24): bingiri-ngiri biri nka mpanzi. Omukolo gwa ba-kerubi kuli kulanga Omucîmba gw’amalaganyo, kulanga omuhanda gw’oku bwâmi, kulanga oluhêrero erhi ntebe y’ohukulu: 1Sam 4, 4.

^w27.1 : Olu luhêrero lurhashushiri oludesirwe omu Lub 20, 24.

^x28.6 Efodi guli mwambalo abadâhwa bàyambaliraga omu cifuba, omu Bibliya efodi egwerhe mahugûlo manji: ciri cirugu bàkagikolêsa amango gw’okurherekêra: Bac 8, 27; 1 Sam 14, 18.

^y28.29 Ago mazino gali ga cihabraniya.

^z28.30 Urimi «bulangashane» na Tumini «bwimâna» biri birugu omudâhwa ayambalira oku cifu amango gw’obulebi bw’okulonza okuyumvirhiza obulonza bwa Nyakasane: lSam 14, 41; Mig 16, 33.

^a29.6 : Ecimanè c’obutagatifu: Rhulole omu Lub 28, 36.

^b30.12 Ago mango baganjaga Bene Israheli, baganja ahalume bonene balya bankanaja oku matabâro (Rhulole Lub 30. 14; Mib 1, 2).

^c30.15 Omugale n’omukcnyi boshi bayumânane embere za Nyakasane nka bahana entûlo.

^d30.25 30, 25: Amavurha matagatifu gw’okucîshîga: Lub 25, 6; 9, 7, 21. Ago mavurha yo enali krisma ntagatifu; okushiga abantu kunabayunjuze misi n’enshagali, erhi kandi ebiberûlîrwe Nnamahanga nabyo byanashîgwa (Lub 30, 32).

^e32.1 : Erhi olubaga luhûna mpu balujirire ba-nyamuzinda balushokolera, lwahemukira irhegeko lya Nnamahanga: Lub 20, 4. Olwo lubaga lwalonza owâbo Nyamuzinda olya bankanahashihêka nk’oku banalonzìze.

^f32.32 Ecitabu ca Nyakasane cidesirwe muli: Lul 69,29; 139,16. Nkaba eci citabu, ganahashiba galya mazîno bayandikaga amango g’Omubalè gw’abantu. Okuzazibwa mw’eco citabu Nyakasane àyandikaga kwo kushandûlwa omu lubaga, kurhâciba wa mulilwo. Erhi Musa aderha, erhi: onzazagye omu citabu câwe, kwali kuderha, erhi ocinyirhirage erhi ko obu orhacilonzize okuyumva omusengero gwâni.

^g34.13 : Amahêro: mizbeah , Gali mabuye magwike, gali ga kukengêza abantu ebi bànywanaga: Murh 31, 51-52; Lub 24, 4; Yoz 24, 26-27. Gàli ga kukengêza abantu nyakwigèndera: Murh 35, 20; 2 Sam 18. 18. Càlì cimanyiso c’okuyêrekana aka-Nyamuzinda: Murh 28, 18.

^h34.14 Okuderha oku Nyamuzinda aba wa lûji, kuli kuhamiriza bwinjinja oku obuzigire bwâge burhaja lushangi, oku arhahimwa luhali. Nyamuzinda arhaba lûji lwa bantu, ci lûji lwa banyamuzinda, balya abantu bakazilonza okumushushanya: Lub 20, 5.

balya narhenzagya omu cihugo c’e Misiri, erhi n’amashanja gadwirhe gabona nti mbe nie Nyakasane wabo. 46 Yo mihigo eyo, go marhegeko ago, lwo lushika olwo Nyamuzinda ajiraga ekarhi kage na bene Israheli oku ntondo ya Sinayi, arhuma Musa mpu aj’ibabwirago.

Ecitwiro

A. Okushiga omuntu

1 Nyakasane ashambâza Musa amubwira, erhi: 2 Ogend’idôsa Bene Israheli obabwire oku: Erhi hankaba owalonza okuyukiriza eciragâne cage emwa Nyamuzinda omukushiga ebyankafa omuntu, alagi oku agwâsirwe okujira: 3 Ecitwiro c’omulume w’emyaka makumi abirhi kuhika oku gali ndarhu, ali wa kugererwa oku sikeli makumi arhanu, co citwiro c’esikeli (ntûlo) y’akaNyamuzinda. 4 Akaba ali mukazi. anagererwa oku sikeli makumi asharhu. 5 Akaba murhabana: kurhenga oku myaka isharhu kuhika oku myaka makumi abirhi anagererwa oku sikeli makumi abirhi, omunyere anagererwa oku sikeli ikumi. 6 Kurhenga mwezi muguma kuhika myaka irhanu, engombôlo y’omwanarhabana, olugero lwanaba lwasikeli irhanu, n’okugombôla omwananyere, olugero sikeli isharhu. 7 Kurhenga myaka makumi gali ndarhu kuja enyanya, olugero lwawe lube lwa sikeli ikumi n’irhanu oku mulume na sikeli ikumi okumukazi. 8 Erhi olya wahânaga eciragâne ankabamukenyi, olya orhankahika oku Iugero lw’okugombôla, kukwanine alerhere omudâhwa olya muntu ashigaga ye wahûna olugero. Omudâhwa analujira kushimbana n’ebi olya wajiraga eciragâne ankabona.

B. Okulagâna ecîntu

9 Erhi nyakuhiga ankalagâna cintu cilebe mwa birya barherekêra Nyakasane, ngasi cîntu bankanarhûla Nyakasane cinahinduke cintu cîmana. 10 Barhankacihasha okucihingûla, barhankahingana ecibi oku cinja erhi ecinja oku cibi. Erhi bankahinganula ecintu oku cindi, byombi byombi erhi bikola bîmana. 11 Erhi ankaba cintu ciguma ca mwa birya bizira, birhankarherekêrwa Nyakasane, eco cintu banacimoleka omudâhwa. 12 Naye omudâhwa anahâna olugero lwaco, kushimbana n’oku ciri cinja erhi cibi, kandi banakulikira olwo Iugero luhânyirwe n’omudâhwa. 13 Ci erhi bankalonza okucigombôla, banayushûla ecigabi ca karhanu oku lugero cikwanine. C. Okulagâna enyumpa 14 Erhi hankajira owalagâna enyumpa nterekêro emwa Nyakasane, omudâhwa anagend’ilola erhi eri nyinja nisi erhi mbi, kandi banashimba olugero lw’ecicîro omudâhwa asimire. 15 Ci erhi olya wahânaga enyumpa yage ciragâne ankalonza okuyigombôla, anayushûla ecigabi ca karhanu oku Iugero omudâhwa ahûnaga, lyoki yankayorha yage. D. Okulagâna ishwa 16 Erhi hankajira owarherekêra Nyakasane ecihimbi c’ishwa lyage yene, wanarhôla olugero lwawe omu kulola mburho nyinganaci wankarhwera muli lirya ishwa: sikeli makumi arhanu z’amarhale kuli nyamaha muguma w’emburho y’engano. 17 Erhi ankaba muli omu mwaka gw’okushagaluka, mwo ahânyire ishwa lyage nterekêro, anakulikira olugero lwawe. 18 Ci kwônene erhi yankaba eri enyuma ly’omwaka gw’okushagaluka, lyo arherekire ishwa lyage, omudâhwa anatwa engulo omu kuganja emyaka ecisigire, kuhika oku gundimwaka gw’okucîshinga, na ntyo cirya citwiro canashubwakwo. 19 Erhi olya warherekèâraga ishwa lyage ankalonza okuligombôla, anayushula ecigabi ca karhanu oku citwiro, na ntyo ishwa lyanayorha lyage. 20 Erhi ankaba arhagômbwiri ishwa lyage, abul’iliguliza owundi muntu, eryo ishwa lirhankacigombôlwa. 21 N’amango lyaba lirhacishwesirwi na cici, oku mwaka gw’okushagaluka, eryo ishwa lyanayorha lirherekêre emwa Nyakasane, likola ishwa lyahânagwa ciragâne, lyanabà lya mudâhwa. 22 Erhi hankajira owarherekera Nyakasane ishwa ahâbagwa cikinja, ci lirhali lyage lwoshi, 23 omudâhwa anagend’ilola eryo ishwa, analijirire ecitwiro kushimbana n’amango gasigire kuhika omumwaka gw’okushagaluka. Oyo muntu anajuha olwo lusiku lwo na nnênè engulo batwa nka kantu karherekirwe Nyakasane 24 Omu mwaka gw’okushagaluka eryo ishwa lyanashub’iba ly’olya waliguzagya, ye olya wanali nnalyo lwoshi. 25 Ecicîro cawe coshi wakaz’icigerera oku sikeli y’aka-Nyamuzinda: ebà sikeli yankagererwa oku makumi abirhi. Okugombôla emburhwa-lubere 26 Ci ntaye wankajira eciragâne c’ecintu mburhwa-lubere lw’omu bishwekwa byâge , bulya ebyo nka mburhwa-lubere, bikola biyosire biri birherekêre Nyamuzinda, ebè nkafu, cibè cibuzi byoshi biyosire biri bya Nyakasane. 27 Erhi cankaba cintu cizira, banacigombôla oku ngulo obatwirire, n’okuyushula kwo ecigabi ca karhanu, n’erhi cankaba cirhagombwirwi, banaciguze oku ngulo wacitwiraga. Okugombôla akantu erhi muntu warhûzirwe Nyamuzinda lwoshi 28 Ntaco omu bintu omuntu arhûzire Nyamuzinda lwoshi n’endahiro, abè muntu, cibè cintu, erhi ishwa by’omu buhiri bwage ankahash’iderha mpu aguza erhi kugombôla, bulya ngasi kantu omuntu acìlahiriza oku akarhuzire Nyamuzinda n’endahiro bwenene, kakola ka Nyakasane. 29 Nta muntu warherekîrwe Nyakasane wankacigombôlwa: Banamuyirhe erhi kwo. Entûlo 30 Ngasi entûlo erhenga oku mburho y’okurhwera ekuzimu, ebê y’oku malehe g’emirhi yoshi eri ya Nyakasane, buli buhirhi bwarherekîrwe Nyamuzinda. 31 Erhi hankajira owalonza okugombùola kantu kalebe k’oku ntûlo yage, anayushulekwo ecigabi ca karhanu. 32 Oku biyerekire entûlo z’ebishwêkwa binene erhi binyinyi, ngasi hyoshi hihugwa n’akarhi k’omungere, ecigabi ca kali ikumi cakaz’irherekêrwa Nyamuzinda. 33 Barhalondôlaga mpu eci cintu co cinja, nisi erhi co cibi, barhanahîraga bacîshomya mpu bahinganula, n’erhi bakahinganula, byombi na byombi ebyahinganulagwa bikola bintu bîmâna, birhankanahash’igombôlwa. 34 Gwo marhegeko Nyakasane ahâga Musa oku ntondo ya Sinayi Bene Israheli barhumire.

Embibi za Kanani

1 Nyamubâho anacishambâla na Musa, amubwîra, erhi: 2 «Ojirhegeka bene Israheli obabwire ntya: Amango mwaja omu cihugo c’e Kanani, alagi ecihugo mwagendigabânana: Co cihugo ca Kanani, nk’oku embibi zâge zinali.

3 Olunda lw’emukondwè, kuli mwe lwabà irûngu lya Sini, kuhika aha Edomu, n’olubibi lwinyu lw’ebuzûka-zûba lwarhenga oku cikwi c’eyo buzûka-zûba bw’enyanja y’omunyu, 4 n’olwo lubibi lwinyu lwanayandagalira emukondwè, lugere oku murhezi gw’Akrabimi, lugere e Sini, lugendihika emukondwè aha Kadesi-Barnea. Lwanashubigenda, lugere e Hasari-Adari, kandi lugere olunda lw’e Asemoni. 5 Kurhenga e Asemoni, olwo lubibi lwahika oku mugezi gw’e Mîsiri, lugendihwera oku Nyanja.

6 Nalo olubibi lw’e Mashinji lwaba Enyanja Nene: lwo lubibi lwinyu olunda lw’e buzika-zûba.

7 Lolagi olwaba lubibi lwinyu olunda lw’emwenè: kurhenga oku Nyanja nnene, 8 mwanatwa olubibi lwinyu kuhika oku ntôndo ya Hori: kurhenga oku ntôndo ya Hori, mwalukanyanya aha Muhango gwa Hamati, olubibi lwanahika aha Sedadi. 9 Lwagenda kuhika aha Zifroni, lugendihwera aha Hasari-Enani: lwo lwaba lubibi lwinyu olwo lw’emwênè.

10 Mwanatwa olubibi lwinyu lw’ebuzûka-zuba bwa Hasari-Enani aha Sefami. 11 Olwo lubibi lwanabunguluka kurhenga e Sefami kuja e Harbela ebuzûka-zûba bwa Ayini, lwanayandagala lugere burhambirhambi omu rhurhondo rhuli eburhamhi hw’enyanja ya Kinereti olunda lw’ebuzûka-zûba. 12 Lwanayandagala kuli Yordani, lugendihwera oku nyanja y’omunyu. Co cihugo cinyu ecôla n’oku embibi zaco zinacizungolosire.»

13 Musa aha bene Israheli eri irhegeko aderha,erhi: «Eco co cihugo Nyamuhâho arhegesire mpu cihâbwe erya milala mwenda haguma na cirya cihimbi c’omulala.

14 Bulya omulala gwabene Rubeni nka kulya enyumpa zabashakulûza babo zinakulikirana, n’omulala gwa bene Gadi, nabo nk’oku enyumpa za hashakulûza wabo zinakulikirana, bôhe mira bahâbagwa akabo kashamhala: n’ecihimbi c’omulala gwa Menashè naco cahabirwe akaco kashambala. 15 Eyo milala ibirhi n’eco cihimbi c’omulala, bahabirwe akashambala kabo ebwa lindi ishiriza lya Yordani, aha ishiriza lya Yeriko, olunda lw’ebuzûka-zûba».

Abarhambo bagabiragwa ecihugo ca Kanani

16 Nyamubâho anacishambâla na Musa amubwîra. erhi: 17 «Alaga amazîno g’abantu bagendimugabira eryo ishwa: omudâhwa Eleazari na Yozwè, mwene Nuni. 18 Kandi wanaja warhôla murhambo muguma muguma omu ngasi mulala, omu kugaba eryo ishwa. 19 Alaga amazîno g’abo bantu:

Oku mulala gwa Yuda, Kalebu, mwene Yefune;

20 Oku mulala gwa bene Simoni, Shemweli mwene Amihudi;

21 Oku mulala gwa Benyamini, Elidadi, mwene Kisloni;

22 Oku mulala gwa bene Dani, omurhambo Buki, mwene Yogli;

23 Kuli bene Yozefu: oku mulala gwa bene Menashè,

omurhambo Hanieli mwene Efodi;

24 Kuli bene Efrayimu, omurhambo Kemueli, mwene Shiftani;

25 Oku mulala gwa bene Zabuloni, omurhambo Elisafani,

mwene Parnaki;

26 Oku mulala gwa bene Isakari, omurhambo Paltieli, mwene Azani;

27 Oku mulala gw’Aseri; omurhambo Ahihudi, mwene Shelomi;

28 Oku mulala gwa Neftali, omurhambo Pedaheli, mwene Amihudi.» 29 Abo bo Nyamubâho arhegekaga mpu ecihugo ca Kanani bacigabire bene Israheli.

Ecigabi ca bene Levi

1 Nyamubâho ashambâla na Musa omu rhubanda rhwa Mowabu, hofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko aderha, erhi: 2 Orhegeke bene Israheli, oku kashambala bayishihabwa, baje bahakwo bene Levi ebishagala bâyubakamwo. Mubahe n’amalambo bakaziyabuliramwo eburhambi bwa ebyo bishagala. 3 Obahe aha bayûbaka, n’amalambo bankahasha okukaziyabuliramwo ebishwêkwa byâbo, ebinene n’ebisungunu nangasi bindi bishwêkwa byoshi. 4 Amalambo g’ebyo bishagala bene Levi bâyubakamwo bakazirhangirira oku lukuta lw’olugo, omuhanda, makoro cihumbi, omu marhambi mwoshi.

5 Mwanagera embuga ya ngasi lugo, makoro bihumbi bibirhi olunda lw’ebuzûka-zûba, makoro bihumbi bibirhi olunda lw’emukondwè, makoro bibumbi bibirhi olunda lw’ebuzika-zûba na makoro bibumbi bibirhi olunda lw’emwenè. Olugo lwanaja ekagarhî. Go malambo g’ebyo bishagala . 6 Ebishagala mwaha bene Levi biri birya ndarhu mwaleka bakaziyakiramwo, mwanakazileka ngasi wayisire omuntu akaziyakiramwo; kandi mwanabayushulira bindi bishagala makumi ani na bibirhi. 7 Ebishagala mwaha bene Levi byoshi haguma byaba makumi ani na munani, kuguma n’amalambo g’okuyabulira. 8 Ebyo bishagala mwaja mwarhôla bihimbi by’ecihugo muhire bene Israheli, mukajira ntya: abagwerhe oluhande lunene bo mwanakazirhôlakwo ebinene, n’abagwerhe ebisungunu, mwanarhôla na bisungunu. Ngasi baguma bakaziha bene Levi ebishagala bayubakamwo, omu kulola luhande lunganaci bahâbirwe.

Irhegeko ly’ebishagala by’okuyakirwamwo

9 Nyamubâho ashambâla na Musa, amubwîra, erhi: «Ogendidesa bene Israheli obabwire ntya: 10 Amango mwaba mwamayikira e Yordani, munakola mudekerire, omu cihugo ca Kanani, 11 mwanacîshoga ebishagala byaba kuli mwe, bishagala by’okuyakiramwo, mulya ankahashiyakira omuntu wayisire owabo buzira luhinzo. 12 Ebyo bishagala byo mwakaziyakiramwo omwihôzi w’omuko, ly’omwîsi alekiyirhwa arhanacigendisamba embere z’olubaga. 13 Ebishagala mwahâna byaba ndarhu by’okukaziyakiramwo. 14 Muhâne ngo isharhu ishiriza lya Yordani na zindi isharhu omu cihugo ca Kanani, zibe ngo za kuyakirwamwo. 15 Ezo ngo ndarhu zaba hantu ha kuyakirwamwo kuli bene Israheli, oku muntu w’ecigolo n’oku ngasi wundi oyubasire ekarhî kinyu, lyo ngasi muntu wanayisire owundi muntu buzira luhinzo ahashibona aha ayakira.

16 Erhi akaba ashusire owundi muntu n’ecirugu c’ecuma, n’olya nyakushurhwa erhi ankafa, owashurhaga ali mwisi, na ngasi mwisi agwâsirwe ahâbwe obuhane bw’okufa. 17 Erhi ankabanda ibuye, lirya lyankahashiyirha, na olya wabandagwa afe, nyakubanda ali mwisi: n’omwisi kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa. 18 Erhi ankashurha n’akarhi kankahashiyirha, n’erhi olya washurhagwa ankafa, nyakushurha ali mwisi; n’omwisi kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa. 19 Omwihôzi w’omuko yêne wankayirha oyo mwisi; erhi ankajira ah’amushimana, anamuyirha.

20 Erhi omuntu ankahirimya owabo n’omujina erhi amubande kantu kalebe kalya kankamuhirimya, na ntyo olya muntu afe, 21 nisi erhi akamushurha n’okuboko kwâge ebwa kumushomba, n’erhi olya muntu ankafa, olya washurhaga kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa, bulya ali mwisi: omwihôzi w’omuko anayirha olya mwisi erhi ankajira aha amushimana. 22 Ci, erhi ankahirimya owundi muntu buzira luhinzo, erhi amubande akantu buzira bulonza bubî, 23 nisi erhi ankarhogezakwo owabo ibuye lyankayirha, na olya muntu afe, buzira kuderha mpu anali mushombanyi wamulongezagya olufu, 24 olubaga lwanatwa olubanja ekarhî ka nyakuyirha na olya mwihôzi w’omuko, nk’oku amarhegeko gadesire, 25 lwanafumya olya mwisi kuli olya mwihôzi w’omuko, lwanamushubiza muli lulya lugo ashuba ayakire; anabêra eyo kuhika aha kufa kw’omudâhwa mukulu, olya washîgagwa amavurha mîmâna. 26 Erhi oyo mwisi akarhenga, embere z’amango, muli lulya lugo ali ayakire, 27 n’erhi olya mwihôzi w’omuko akamushimana omu lundi lugo, kuleka lulya lw’okuyakirwamwo, erhi olya mwihôzi w’omuko akayirha olya wayirhaga owabo, arhajiziri câha ca kuyirha omuntu, 28 bulya omwisi kukwânîne abêre omu lugo lw’okuyakirwamwo, kuhik’aha kufa kw’omudâhwa mukulu. N’enyuma ly’okufa kw’omudâhwa mukulu, anahasha okushubira erya munda akashambala kage kali. 29 Aga marhegeko gamanyisa obuhashe bwinyu n’obuhashe bw’amaburhwa ginyu, ngasi hantu mwankanayûbaka hoshi.

30 Aha ngasi kuyirha omuntu, kukwânîne habe abahamirizi, lyone oyo mwisi ankafa; ci kwône omuhamirizi muguma arhankarhuma baderha mpu oku buhamirizi bwâge bakolaga batwira omuntu okufa. 31 Murhahîra mukayemera empongano y’omuntu wayirhaga owabo, mpu lyo acira, n’obo akwânîne okufa, bulya agwâsirwe afe. 32 Murhahîra mukayemera empongano yarhuma olya muntu wayakiraga omu cihugo ca okuyakirwamwo, ahashigaluka embere z’okufa kw’omudâhwa mukulu. 33 Murhahîra mukahemula ecihugo mulimwo, bulya omuko gwo guhemula ecihugo, na nta mpyûlo oku cihugo, oku muko gwabulagagwa, okurhali kubulaga omuko gw’olya wagubulagaga. 34 Orhahîra okahemula ecihugo muyûbasiremwo, n’ecihugo niono na mba nyûbasire ekarhî, bulya nie Nyamubâho mbêra ekarhî ka bene Israheli.»

Akashambala k’abakazi

1 Abarhambo b’e milala ya bene Galadi, mwene Makiri, mwene Menashè, w’omu bûko bwa Yozefu, bayisha baja embere za Musa n’embere z’abandi barhambo b’emilala ya bene Israheli. 2 Banaciderha, mpu: «Nyamubâho arhegesire Nnawirhu ahe bene Israheli ecihugo, omu kubayeshera ecigole; kandi nnawirhu ahabirwe na Nyamubâho irhegeko ly’okuha bâli ba mwene wirhu Selofehadi ecâbo cigabi c’akashambala. 3 Erhi bakajaga bayankwa n’omulume w’omu bundi bûko bwa bene Israheli, akashambala kabo kanaba kashambala ka cihimbi citwisire oku kashambala ka balarha, cigendiyushûla akashambala k’aba erya munda bajiheruka, ntyo kube kutwa oku kirhu kashambala. 4 N’amango gayisha, galya mango g’okucishinga kwa bene Israheli, ako kashambala kabo kanagendiyushuka oku kashambala k’ab’erya munda baherusire; ntyo akashambala kabo cibe cihimbi citwisire oku kashambala ka balarha.»

5 Musa, oku irhegeko lya Nyamubâho, aha bene Israheli irhegeko, aderha, erhi: «Omulala gwa bene Yozefu gudesire okushingânîne. 6 Lolagi eci Nyamubâho arhegesire oku biyêrekîre bâli ba Selofehadi: banayankwa n’omulume basimire, casînga abe w’omu bûko bwa b’îshe. 7 Ntyo akashambala ka bene Israheli karhacikazirhenge oku mulala mulebe kaje oku gundi mulala; okwo kwarhuma bene Jsraheli bakaziyôrhana ngasi baguma akashambala k’omulala gwa b’îshe wabo. 8 Ngasi mwananyere yeshi wankaba n’akashambala omu bûko bulebe bwa bene Israheli, kukwânîne ayankwe n’omulume w’omu mulala gw’îshe. Ntyo bene Israheli banakazilanga ngasi baguma akashambala ka b’îshe wabo.

9 Nta kashambala karhenga oku mulala kaje oku gundi mulala, ci emilala ya bene Israheli yayôrhana ngasi baguma akashambala kabo.» 10 Okwo Nyamubâho arhegekaga Musa, kwo na bâli ba Selofehadi bajizire. 11 Mahla, Tirsa, Hogla, Milka na Noa, bâli ba Selofehadi, bayankwa na bene ba mwîshe. 12 Bayankwa omu milala ya bene Menashè, mwene Yozefu, na ntyo akashambala kayôrha omu mulala gwa bene îshe wabo.

Okushwinja

13 Ezo zu ngeso n’amarhegeko Nyamubâho ahâga Musa kuli bene Israheli omu rhubanda rhwa Mowabu, hofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko.

kuleka kulya kuba ibale lyâbo lyabaguzize,

na kulya kuba Nyamubâho abarhibiremwo?

31 Cikwône ibuye lyâbo lirhali nk’ibâle lirhu;

arhanali abashombanyi birhu bo bakarhulagira.

32 Bulyala ihaji lyâbo lyali ly’oku muzâbîbu gw’e Sodomo,

ly’omu lukoma lw’e Gomora:

amalehe g’eyo mizâbîbu galimwo obwoge,

ebihadu by’amalehe gabo biri bilulu-bilulu,

33 idivayi lyâbo gali manjoka-njoka,

gali mino makali ga mpiri.

34 Ci kwône yehe, k’arhali ho andi aha buhambi nka ntûlo,

erya mbôhe omu irhu ly’ebinja?

35 Olwihôlo n’oluhembo biri byâni,

amango okugulu kwabo kwarhereza.

Bulyal’olusiku lwâbo lw’okuhanyagala luli hofi;

nechi babìkìrwe hiyishire buhena.

36 (Bulya Nyamubâho ayishihôla olubaga lwâge.

Ci kwône abambali bôhe lukogo ababêra),

hano abona barha enjingo hano abona

harhaciri ntagengwa harhanaciri muja.

37 Ago mango anaderha, erhi: banyamuzinda babo ngahi baligi,

liryal’ibuye bakazagiyakiraho?

38 Balya bakazagirya amashushi g’enterekêro zâbo banakazinywa idivayi

ly’okugashaniza kwabo, bayimangage bamurhabâle,

bahindukage lwakiro lwinyu.

39 Mulolage oku niono, niono ndi ye,

n’oku nta wundi oli Nyamuzinda haguma nani.

Niene nie nyirha nie nanciza, amango namashurha,

niene nanfumya, (na ntaye wakakûla owundi omu nfune zani).

40 Neci, nnengerize enfune zani emalunga,

nandesire, nti: «Nie nkudesire, nie mbâho ensiku n’amango,

41 amango nâba namarhyaza engôrho yani erhangirayalabuka,

n’okuboko kwâni kurhangira okutwa emanja,

ago mango nânacihôlera emunda abashombanyi bâni bali,

balya banshomba nânabaha oluhembo lwâbo.

42 Emyampi yani nayilalusa n’omuko,

n’engôrho yani yavugusa enyama:

muko gwababanzirwe n’abagwerhwe mpira,

mpanga z’abarhambo b’omushombanyi!

43 Mwe malunga, muciyigirize haguma naye,

na bene Nyamuzinda bamuharamye!

Mwe mashanja, mucìyigirize haguma n’olubaga lwâge,

n’entumwa za Nyamuzinda ziderhe obuzibu bwâge.

Bulyala ayishihôla omuko gw’abambali,

anagalulire abashombanyi bâge amakwanane gabo.

Abamushomba abagalulira ebyâbo,

anakangûle ecihugo c’olubaga lwâge.

44 Musa ayisha ali bona Yozwè mwene Nuni, ebinwa by’olu lwimbo byoshi abiderhera omu kurhwiri kw’olubaga. Okushimba irhegeko kwo kulama 45 Erhi Musa ayusa abwîra Israheli yeshi ebi binwa, 46 ashubibabwîra, erhi: «Muyumvirhize ebi binwa byoshi; byo njijire ene caliho w’okumuyagiriza. Mu rhegeke bagala binyu balange banakulikire ebinwa by’olu Lushika byoshi. 47 Kuli mwe, olwo Lushika lurhali lwa kuhaliza, bulya luli kalamo kinyu, lwo lwanamuha okulama nsiku nyinji mw’eci cihugo mwajiyanka obu mwayikira Yordani». Bamanyisa Musa oku akola afà 48 Olwo Iusiku lwonene, Nyamubâho ashambaza Musa, amubwîra erhi: 49 «Sôkera oku ntôndo ya Nebo, ntôndo eri omu birhondo bya Abarimu, omu cihugo ca Mowabu, ah’ishiriza lya Yeriko, onalole bwinja ecihugo ca Kanani naha Bene Israheli nti cibe cabo. 50 Onafire oku ntôndo wasôkera, wabugana ab’emwinyu aka mulumuna wâwe Aroni, wafiraga oku ntôndo ya Hori, ajibugana abafire. 51 Kulya kuba arhambêraga mwikubagirwa omu karhî ka Bene Israheli, oku lw’e Meriba-Kadeshi. omu irûngu lya Sini, kulya kuba wabuzire buyêrekana obwimana bwâni omu karhî ka Bene Israheli. 52 Walangirira emuhanda ci kwône ecihugo nâha Bene Israheli orhacikozemwo okugulu.»

Musa agisha olubaga embere afe

1 Alaga omugisho Musa, muntu wa Nyamuzinda, ahîre Bene Israheli embere afe. 2 Aderha, erhi: Nyamubâho arhengaga e Sinayi, abamolekera kurhenga e Seyiri, alangaza anali oku ntôndo ya Parani. Ho ali ayishire kurhenga oku mbuganano kurhenga e mukondwè gwa Kadeshi kuhika oku Mirhezi.

3 Wezigira bashakulûza, abatagatifu boshi omu maboko gâwe banali,

bali bafukamire aha magulu gâwe. Erhi bakûla omulindi erhi we badwîrhe

4 (Musa arhuhìre irhegeko); Endêko ya bene Yakobo yajà omu mwîmo gwayo.

5 Hali omwâmi omu Yeshuruni, erhi abarhambo b’olubaga babugânana,

erhi amashanja ga Bene Israheli galungana goshi.

6 Rubeni alame arhafaga. Ciru akaba abalwi bâge barhali banji.

7 Alaga ebi adesire kuli Yuda: Nyamubâho, oyumvirhize izu lya Yuda,

onamushubize aha lubaga lwâge.

Amaboko gage gafungire ehyage,

oyîshe omurhabâle oku bashombanyi bâge;

8 Kuli Levi, aderha, erhi: Ohe Levi e «Urimu» zawe,

n’e «Tumimu» zawe, ozihe olya muntu wababaliraga,

wamanamurhangula aha Masa,

erhi wamarhangimujisa kadali

aha burhambi bw’amîshi ga Meriba.

9 Aderha kuli nina nakuli îshe, erhi: «Ntamubonaga».

Bene wabo, arhabamanyiri.

Neci akanwa kâwe bakalonzize,

n’endagâno yawe baba bayibîkirîre.

10 Banayigirize Yakobo engeso zawe,

na Israheli Olushika lwâwe.

Banasôkeze omugi emund’oli,

badekereze n’enterekêro oku luhêrero lwâwe.

11 Nyamuzinda, ogishe emisi yâge,

onayemêre omukolo gw’amaboko gage.

Oshangule ensiko z’abashombanyi bâge,

n’ez’abanzi bâge kuhika barhibuke.

12 Kuli Benyamini, aderha, erhi: Benyamini ali murhonyi wa Nyamubâbo,

Ye anayegemire burhahuligana.

Ow’enyanya ye mulanga ensiku zoshi,

ho anabêra aha karhî k’amalango gage.

13 Kuli Yozefu aderha, erhi: Ecihugo câge Nyamubâho acigishire.

Co cirimwo ebinja by’emalunga enyanya.

Co cigwerhe n’ebindi binja by’ekuzimu.

14 Cirimwo ebinja izûba liyêza hano igulu n’ebinja omwêzi gumeza,

15 enfula y’entôndo za mira, olubere lw’orhurhondo rhwa mango-mira,

16 ehinja hy’omu budaka n’ebinja by’omu myâka y’amashwa,

oburhonyi bw’olyala oyubaka omu ishaka:

budêke oku irhwe lya Yozefu,

oku irhwe lya nyakwîshogwa omu karhî ka bene wabo.

17 Acûke nka nfizi ya lubere. Amahembe gage nka mahemhe ga mbogo,

go gatumirha amashanja gagakwame gagahise aha kafende k’igulu.

Gwo mwandu gw’engabo ya Efrayimu, byo bihumbi by’engabo ya Menashè.

18 Kuli Zabuloni, aderha, erhi: Obàbwe, Zabuloni, omu majira gâwe,

na nâwe Isakari, omu bihando byâwe.

19 Amashanja gakaziyishigashaniriza oku ntôndo,

ganarherekêre enterekêro y’obushinganyanya,

bulya gâyunjula obugale bw’omu nyanja n’ebinja bifulisirwe omu mushenyi.

20 Kuli Gadi, aderha, erhi: Ayagirwe Mugalihya ogalihya Gadi!

Agwîshîre nka ntale-nkazi; amashanshanyula okuboko, obusù n’irhwe.

21 Omu kucîshoga, acîshoga ebirhangiriza,

gwo gwali mwanya babikiraga omurhambo.

Oku bundi ayisha ali murhambo wa ngabo

erhi amanayumanyanya obushinganyanya bwa Nyamubâho,

amanayunjuza ebinwa byâge kuli Israheli.

22 Kuli Dani, aderha, erhi: Dani eri ntale nto,

ecirhunisire kurhenga e Basbani.

23 Kuli Nefutali, aderha, erhi: Nefutali ayunjwire ngalo z’oburhonyi,

ayunjwire migisbo ya Nyamubâho:

enyanja n’emukondwè liri ishwa lyage.

24 Kuli Azeri aderha erhi: Azeri agwerhe omugisho omu karhî ka bene îshe.

Ayorhe arhonyire ekarhî ka bene wabo, okugulu kwâge kuyorhe kuli omu mavurha!

25 Orhuhamiko rhwâwe rhukaziyôrha rhuli rhwa cuma n’omulinga,

n’amagala gâwe mazibu gayunjule nsiku z’akalamo kâwe zoshi!

26 Ntaye oli aka Nyamuzinda wa Yeshuruni,

ye olya oja wagera e malunga mpu akurhabâle ntyo,

n’obuhashe bwâge alambagire oku bitu.

27 Ayôrha aba lwakiro, Nyamuzinda, omu nsiku za mira, na hano shishi,

anacikazikushumbiriza amaboko gage g’ensiku n’amango;

akugishe embere zâwe omushombanyi amubwire erhi: «Okayurha»!

28 Israheli ayubaka ahantu h’omurhûla.

Liri hago hago iriba lya Yakobo,

linadomêrere ecihugo c’engano n’idivayi,

n’amalunga gage ganakazirhoza olume.

29 Wamajira iragi wâni Israheli!

Ndi oli akâwe, we lubaga lwayokolagwa na Nyamubâho

ye mpenzi y’oburhabâle bwâwe, ye na ngôrho y’irenge lyâwe

Abashombanyi bâwe bakushishashisha

na nâwe wene okazigera enyanya zâbo.

Okufa kwa Musa

1 Musa anacisôka kurhenga omu rhubanda rhwa Mowabu asôkera oku ntôndo Nebo, oku irhwerhwe lya Pisga aba ishiriza lya Yeriko. Nyamubâho anacimulangula ecihugo coshî: Gilgadi kuhika aha Dani. 2 Amulangûla Nefutali yeshi n’ecihugo ca Efrayimu na Menashè, ecihugo ca Yuda coshi kuhika oku nyanya y’c buzika-zuba, 3 amulangûla Nêgebu n’akabanda ka Yeriko koshi, amulangula olugo lwa emibo kuhika aha Sowari. 4 Nyamubâho anacimubwîra erhi: «Olâbâge ecihugo nalaganyagya Abrahamu, Izaki na Yakobo nababwîra nti: «Nayishiciha iburha linyu. Nkuyeresire co nti ocibone n’amasu gâwe ci konene orhacihikemwo».

5 Musa, omurhumisi wa Nyamubâho anacifira ahola omu cihugo ca Mowa bu nk’oku Nyamubâho anarhegekaga. 6 Amubisha omu kabanda, omu cihugo ca Mowabu, aha ishiriza lya Beti-Peori. Ntaye oyishi aha ecusho câge ciba kuhika ene. 7 Musa ali akola agwerhe myâka igana na makumi abirhi erhi afa: amasu gage gacikazigibona bwinja bwenêne n’emisi yâge erhalisaginyiha. 8 Bene Israheli balaka, bashîba Musa omu Kabanda ka Mowabu, nsiku makumi asharhu, n’ensiku z’okulaka omu kushîba Musa zanacihika . 9 Yozwè, mugala wa Nuni ali ayunjwir murhima gwa bugula, Musa ali erhi amuhizirckwo amaboko. Bene Israheli bakazimuyumva, banakazijìra nk’oku Nyamubâho anarhegekaga Musa.

10 Omu Israheli murhacibonekaga owundi mulêbi wali aka Musa, oyu Nyamubâho ayishigi, balolane naye omu masu. 11 Ciru na kandi omu Israheli murhacibonekaga omulêbi wankajira ebimanyiso n’ebirhangazo biri nka birya Nyamuzinda amurhumaga mpu ajire omu cihugo c’e Mîsiri, kuli Faraoni, oku barhumisi bâge boshi n’oku cihugo câge coshi. 12 Nta wundi mulêbi wacibire n’obuhashe huli nk’obuhashe bw’okuboko kwâge omu kujira ebintu binji na bya kujugumya ebiri nk’ebi Musa akazagijira embere za Bene Israheli boshi.

erhi: «Yisha nkuhunyire, rhushubire ebwa lula lugo lw’abanya-Yebusi, rhujilalayo». 12 Nawabo anacimushuza, erhi: «Rhurhagaluke ebwa lugo lwa bene, emunda erhali bene Israheli, rhwagera kuhika e Gibeya». 13 Ashubibwîra omwambali,erhi: «Kanya rhucihangane okuhika kuli bira bishagala, rhwagendilala aha Gibeya nisi erhi aha Rama». 14 Bakanya, bagenda, izûba lyazika erhi bahika hofi na Gibeya, oli emwa bene Benyamini. 15 Bayerekera eyo munda, mpu bagendilâla aba Gibeya. Olya Muleviti aja omu lugo abêra omu ngo y’olugo, ci ntâye wadesire mpu amuyankirira omu nyumpa yâge, alalamwo. 16 Ci lola oku muli ebyo bijingo hanaciyisha mushosi muguma wafuluka ebwa mashwa gâge, emunda analikola. Ali muntu w’omu ntôndo y’Efrayimu, ci kwônene àli nka mubunga aha Gibeya, n’abantu bayubakaga aho bàli bene Benyamini. 17 Olya mushosi mpu ayinamula amalanga, abona oyo muntu wàli mabalamo ali omu ngo y’olugo; olya mushosi anacimubwîra, erhi: «Ngahi waja na ngahi warhenga?» 18 Anacimushuza, erhi: «Rhwarhenga e Betelebemu omu Yuda, rhwaja oku buzinda bw’entôndo y’Efrayimu, bulya yo mba. Nali njire e Betelehemu omu Yuda, na buno nkolaga nashubira emwâni, ci ntâye onyankirire omu nyumpa yâge. 19 N’obo ngwerhe ebyasi by’okulisa endogomi zâni, rhunaciyikîre omugati gw’okulya, nie, omurhumisi wâni na kuli oyu mwambalikazi wâwe; ntâco rhubuzire»^d. 20 Olya mushosi anacimubwîra erhi: «Omurhûla gube nâwe! Niene biyêrekîre ebi olagirirekwo, ci orhagezagya obudufu muno ngo». 21 Amuheka omu nyumpa yâge, n’endogomi zâge azilisa bwinja; nabo bakalaba amagulu, bàlya, bananywa. 22 Erhi baba bakola badwîrhe basîmîsa omurhima gwâbo, ala oku abalume b’omu lugo, bene Beliali, bagorha erya nyumpa, babasa olumvi, banacibwîra olya mushosi, ye wali nn’enyumpa, mpu: «Hulusa olya muntu wajâga hano i mwâwe, nirhu rhumumanye.» 23 Nn’erya nyumpa ahuluka, aja emunda bali, anacibabwîra, erhi: «Nanga mâshi bene wirhu, murhahîra mukajira kubi kwa bene okwo, muhûnyire muleke; ebwa kuba oyu mulume anajìre muno mwâni, mumanye mwankajira obubî buhanya. 24 Loli mwali wâni oyu ociri wa mubikira, n’eciherula câge eci; namulerhera bo embuga, mwene mujire oku munalonzize; ci kuli oyo muntu murhahîra mukajira obubî buhanya». 25 Abo balume barhalonzagya okumuyumva. Lero olya mulume arhôla eciherula câge. abahêkeraco embuga. Nabo bamumanya, bamusharhirakwo obudufu boshi kuhika boshi, bamuleka erhi bucanûla. 26 Oku bwaca ntya, olya mukazi ayisha acirhimba oku c’olusò lw’enyumpa y’olya mulumc iba ali ahanzire aha mwâge, alinga mpu buce. 27 Iba w’olya mukazi azûka sêzi, n’erhi aba amayigula olumvi, ahuluka mpu akolaga acigendera. Na, lola oku olya mukazi, eciherula câge, cilambukire aha muhango gw’enyumpa, amaboko gali oku c’olusò. 28 Anacimubwîra, erhi: «Yimanga, rhucigendere». Ci nta ishuzo. Okubundi anacimuhira oku ndogomi yâge; nyamulume ayimuka aja emwâge. 29 Erhi ahika emwâge, ayanka akere, ayanka gulya mufu gw’eciherula câge, aja amutwa ebirumbu bihimbi bihimbi; arhôla bihimbi ikumi na bibirhi, abirhuma omu cihugo ca bene Israheli boshi. 30 Ngasi yeshi wanabwîne, akazifuduka, anaderhe, erhi: «Oku kurhasagiyumvikana kurhanasagibonekana omu bene Israheli, kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri, kuhika buno. Murhanye, mudosanye, munashambâle kuli ebi»^e.

Bene-Israheli bacihâna, mpu bacihôle oku bumînya bwa Gibeya

1 Bene Israheli banacihuma enjira yâbo kurhenga e Dani, kuja e Bersheba. Bagera omu cihugo ca Galadi; olubaga lwaja omw’ihano nka mntu muguma embere za Nyakasane aha Mispa. 2 Abarhambo b’olubaga lwoshi, aba ngasi mulala gwa bene Israheli, baja omu mbuganano y’olubaga lwa Nyamuzinda: Bayimangamwo bantu bihumbi magana ani bya balwi bahuma engôrho. 3 Bene Benyamini banacimanya omwanzi oku bene Israheli bajira ihano aha Mispa. Bene Israheli banacidôsa, mpu: «Murhubwire nirhu kurhi okuyirha ntya kwayishaga ?» 4 Oku bundi olya Muleviti, ye oligi iba w’olya mukazi wayirhagwa, aja omu kanwa, aderha erhi: «Niono nanacija omu Gibeya emwa bene Benyamini n’eco ciherula cani nti rhuhandemwo. 5 Abarhambo b’e Gibeya banaciyisha bantabalire, n’omu kuntabalira ntyo, bagorha, budufu enyumpa: erhi badwîrhe balonza oku banyirhamwo, mukanie bamusherêza, afa. 6 Nanaciyanka omufu gwa cirya ciherula cani, naja namurhola bihimbi bihimbi, nabirhuma omungasi ishwa lya bene Israheli, bulya ehirhankaderhwa, bahenya amaligo omu Israheli. 7 Mweshi oyo muli aha, bene Israheli, mucidôsagye mumanyage kurhi mwajira hano honênè». 8 Olubaga loshi lwanaciyimanga nka muntu muguma, lwaderha, mpu: «Ntaye ciru n’omuguma wankaderha mpu agaluka ebw’ihêma lyage, ntaye ciru n’omuguma waderha mpu ashubira emwage. 9 Alagi buno oku rhwajira muli Gibeya: rhumurhabalire nk’oku rhubwizirwe omu kuyesha ecigole. 10 Rhwaja rhwarhôla omu milala yoshi ya bene Israheli, balume ikumi oku igana, balume igana oku cihumbi na halume cihumbi oku bihumbi ikumi; abo banarhôla olwiko kuli erya ngabo yagendihana Gibeya wa bene Benyamini, kuli obu bubî buhanya anajiriraga Israheli». 11 Bene Israheli habuganana, barhabalira lulya lugo, nka muntu muguma, kulya banali balalire.

Bene Benyamini barhayumvagya Bene-Israheli

12 Eyo milala ya bene Israheli, yanacirhuma entumwa emw’omulala gwa bene Benyamini, mpu bagendibabwîra erhi: «Okwo bazindiyirha omuntu emwinyu kwo kuderha kurhi? 13 Murhuhage buno abo bantu ba busha, bali omu Gibeya, rhubayirhe, rhukûle ntyo obubî muli bene Israheli. Cikwône bene Benyamini barhalonzagya okuyumva bene wabo, Bene-Israheli. Entambala ntangiriza 14 Bene Benyamini banacirhenga omu ngo zâbo, babuganana aha Gibeya, mpu bagendilwîsa bene Israheli». Ci bene Benyamini balahira okuyumva baci baho bene Israheli. 15 Abo bene Benyamini barhengaga omu ngo, baganjwa, muli olwo lusiku, bahika omu bantu bihumbi ikumi na ndarhu, boshi bahuma engôrho, buzira kuganja abantu b’omu Gibeya abàli bahisire omu bantu magana gali nda ga ntwâli. 16 Muli olwo lubaga mwàli bantu magana gali nda, zàli ntwâli zirhayishigihuma n’okuboko kulyo; bankabanzire n’engondozo yâbo, barhege omuntu oluviri lumuli okw’irhwe buzira kuluhusha. 17 Nabo bene Israheli baganjagwa, buzira kuderha bene Benyamini, bahika omu bantu bihumbi magana ani, bantu bahuma engôrho, boshi bali ngabo ya balwi. 18 Bene Israheli banaciyimuka, bakanya, basôkera e Beteli, bagendidôsa Nyamuzinda, mpu: «Ndî muli rhwe warhangigendilwîsa bene Benyamini» Nyamubâho ashuza, erhi: «Yuda ye wa burhanzi». 19 Bene Israheli bayanka enjira yâbo kurhenga sêzi, bagendìhanda aha mbere za Gibeya. 20 Bene Israheli bakanya bakolaga bagendilwîsa bene Benyaminî; bene Israheli banacitwa ecigamba bakola babalwîsa, ah’ishiriza lya Gibeya. 21 Okubundi obwo bene Benyamini, bahuluka omu Gibeya; olwo lusiku balambika okw’idaho bantu bihumbi makumi abirhi na bibirhi bya bene Israheli. 22 Abo bantu, bo baligi bene Israheli, bashubihira omurhima haguma, bashubitwa ecigamba, halya banali olusiku lurhanzi. 23 Bene Israheli bakanya bagendilakira Nyamubâho kuhika bijingo; bâge ndidôsa Nyakasane mpu: «Ka kandi nshubikanya, ngendilwîsa bene Benyamini mwene wirhu». Nyakasane ashuza, erhi: «Ogendimulwîsa». 24 Bene Israheli bayegera bene Benyamini, bakorana oku lusiku lwa kabirhi. 25 Olwo lusiku lwa kabirhi, Benyamini na Israheli aha Gibeya, akola ajibalwîsa, ashubilambika okw’idabo bantu bihumbi ikumi na munani, bantu ba muli bene Israheli, boshi balwi ba ngôrho. 26 Bene Israheli boshi, engabo yoshi yalongola, bagenda e Beteli, n’abo batamala barhôndêra balakira^f embere za Nyakasane. Hacîshalisa olwo lusiku kuhika bijingo. Bahêra enterekêro y’ensirîra n’enterekêro z’omurhûla embere za Nyakasane. 27 Bene Israheli bashubigendidosa ! Nyakasane -ago mango erhi omucimba gw’amalaganyo gwa Nyamuzinda guli aho, 28 naye Pinehasi, mugala w’Eleazari, mugala w’Aroni, erhi anali embere zago muli ezo nsiku,- ega obwo, banacidosa, mpu: «Ka nshubigendikoza enta mbala kuli bene Benyamini mwene wirhu, nisi ka ngwâsirwe ndeke?» Nyakasane anacishuza, erhi: «Ogendimulwîsa, bulya irhondo nakuha ye».

Okuhimwa kwa Benyamini

29 Lero obwo, Israheli ahira omurhego eburhambi bwa Gibeya. 20 n’oku lusiku lwa kasharhu, bene Israheli bashubirhabalira bene Benyamini, bashubitwa ecigamba aha Gibeya nk’agandi mango. 31 Nabo bene Benyamini bahuluka, babuganana boshi n’olubaga, baciyegûla n’olugo; barhôndêra okuyirha omu bantu nk’agandi mango; omu njira, nguma ejire e Beteli. n’eyindi e Gibeya, omu ndimiro: bayirha hofi bantu makumi asharhu ga bene Israheli. 32 Bene Benyamini bakaziderha, mpu: «Kandi rhwamabanigiûza nk’agandi mango!» Bene Israheli boshi baderha mpu: «Rhuyake, rhubayegûle n’olugo, bashimba ezi njira». 33 Bene Israheli barhenga halya bàli, bagendiyimanga aha Bali-Tamari. Nabo balya bàli murhego barhenga halya balî bacifulisire omu kabanda ka Gibeya. 34 Bantu bihumbi ikumi bya ntwâli za bene Israheli bahika ntyo aha Gibeya. Entambala yaba nkali, na bene Bcnyamini barhiili bamanyire oku obuhanya bwabajirekwo. 35 Nyakasane ahunya Benyamini embere za bene Israheli, bene Israheli banaciyirha muli olwo lusiku, omu bene Bcnyamini bantu bihumbi makumi abirhi na birhanu na bantu igana. boshi bantu bahuma engôrho. 36 Bene Bcnyamini babona oku lero bamahimwa. Ci kwônene okengerage oku bene Israheli baciyegulaga kuli bene Benyamini bamulekera oluhya, ebwa kuba bàli bacikubagire gulya murhego gwâbo bahiraga kuli Gibeya . 37 Abo bantu bàli bacifulisire bakanyiriza. bashagamukira omu Gibeya Kandi balikula: gulya murhego gwageza olugo loshi oku boji bw’engôrho. 38 Bene. Israheli boshî n’abo bantu bàli murhego, bàli erhi bayumvinye oku hano balangira ecigi citumbûka omu lugo, banamanye oku bakola balimwo. 39 Bene Israheli bahindamukira ababo omu kulwa. Bene Benyamini bàli erhi bayisire bantu makumi asharhu omu bene lsrahelî, banakaziderha, mpu: «Okunali kandi rhwamuhumakwo nka omu ntambala zali ntangiriza». 40 Ci kwoncne, ecima nyiso erhi carhôndire okubonekana omu lugo, cali erya nkingi y’omugi, Benyamini anacihindamuka, lola oku olugo loshi lukola luli muyongo omu nkuba malunga. 41 Bene Israheli bahindamuka; Benyamini arhungwa n’obwôba erhi abona obuhanya bwamamujakwo. 42 Bahindamula omugongo embere za bene Israheli, bakola bayakira ebw’irûngu, ci kwônene entambala yanabananirakwo, nabo abakazigirhenga omu lugo babamalirira ekarhî kabo. 43 Bagorha Benyamini, bayisha bamuminisire buzira kuyimanga, bamuhima loshi kuhika ah’ishiriza lya Gibeya, olunda lw’e buzûka-zûba. 44 Muli bene Benyamini mwafa bantu bihumbi ikumi na munani, boshi bali bantu ba ntwâli. 45 Abandi bahindamula omugongo, bakûla omulindi, bayakira omw’irûngu ebwa Ibuye lya Rimoni, banacigwanyanya bandi bantu bihumbi birhanu omu njira, babagorha hofi hofi, kuhika aha Gideomi, babayirhamwo bantu bihumbi bibirhi. 46 Abafire^g muli bene Benyamini boshi olwo lusiku bahika omu bantu bihumbi makumi abirhi na birhanu, boshi bantu bahuma engôrho, boshi bantu ba ntwâli. 47 Bantu magana gali ndarhu gonene bahindwire omugongo, bayakira omw’irûngu, ebw’ibuye lya Rimoni; banacibêra eyo munda ebw’ibuye lya Rimoni, myêzi ini. 48 Bene Israheli bashubira emwa bene Benyamini; ecihugo coshi bacigeza oku bwoji bw’engôrho, kurhenga oku ngo ngumaguma, kuhika oku bishwekwa byàli maso manji, na kuhika oku ngasi ehi banabwîne hyoshi. Bayôca ngasi lugo banashimanyire.

Entanya za Bene-Israheli

1 Bene Israheli bàli erhi bahigire aha Mispa, mpu: «Ntaye ciru n’omuguma wahâna mwâli wâge emwa bene Benyamini». 2 Olubaga lwanacishubira e Beteli, lwatwa akacâma aho, embere za Nyamuzinda kuhika bijingo. Lwakazilogôshera, lwalaka lwanakaziderha, mpu: 3 «Cirhumirage, yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli, okula kuba omu bene Israheli, okubona habulikana mulala muguma gw’Israheli». 4 Erhi buca, olubaga lwazûka lubungubungu, lwayûbaka olluhêrero halya, ba rherekera enterekêro z’ensirîra n’nterekêro z’omurhûla. 5 Bene Israheli banaciderha, mpu: «Ndi w’omu milala ya bene Israheli yoshi orhayishiri muno mbuganano embere za Nyakasane?» Bulya bàli erhi bahànyire eciragâne cinene kuli olya orhayishiri emunda Nyakasane ali aha Mispa, baderha mpu oyo anafe. 6 Ci kwônene bene Israheli bayumva obwonjo bwa Benyamini, mwene wâbo, banaciderha, mpu: «Mulala muguma gwamahwâga obu muli bene Israheli! 7 Kurhi rhwabajiriraga lyo rhuhashibona abakazi kuli balya bacisigire? Rhwono rhwalaganine embere za Nyakasane oku rhurhabahe abanyere mpu babe bakabo».

Abananyere bashugi b’e Yabeshi bahâbwa bene Benyamini

8 Kandi bashubidosanya, mpu: «Ka hali omulala gurhayishire embere za Nyakasane omu bene Israheli boshi, aha Mispa?» Na, lola oku ntâye ciru n’omuguma w’e Yabeshi oba omu Galadi, wayishire oku cibando omu mbuganano. 9 Bajira omubalè gw’olubaga, na lola oku ntâye ciru n’omuguma w’e Yabeshi oba omu Galadi wayishire. 10 Okubundi olubaga lwanacirhuma emwabo ngabo ya hihumbi ikumi na bibirhi b’omu ntwâli, banacibaha eri irhegeko; mpu: «Mukanye, mugendigeza oku boji bw’engôrho abantu banayûbaka omu Yabeshi olya oba omu Galadi boshi, balume, abakazi n’abana. 11 Alagi oku mwayishijira: Mwaherêrekeza^h ngasi wa bûko mulume, ngasi mukazi okola oyishi encingo y’omulume, muleke abanyere». Ntyo kwo banajizire. 12 Bashimana omu bantu b’e Yabeshi oba omu Galadi, banyere ba babikira magana ani barhalibasagimanyana na mulume omu kulâla naye: banaciyisha babadwîrhe oku cibando, aha Silo oli omu cihugo ca Kanani. 13 Okubundi embuganano yoshi yanacirhuma entumwa emwa balya bene Benyamini bâli okw’ibuye lya Rimoni, banacibabwîra mpu bayagaluke, bakola bahirwe omurhûla. 14 Benyamini ayagaluka ago mango, banacibaha abakazi, baligi balya harhayirhagwa omu bakazi boshi b’e Yabeshi oli omu Galadi, ci kwônene barhabonaga ababalumîra.

Abananyere h’e Silo babakulwa 15 Olubaga lwâli luberire bene Benyamini obwonjo bwenêne, ebwa kuba Nyakasane anàhizire omurhiìla omu milala ya bene Israheli. 16 Abashamuka banaciderha, mpu: «Kurhigi rhwajira lyo rhubona abakazi rhwaha balya bene Benyamini bacisigire, ebwa kuba abakazi b’emwa Benyamini bayisirwe hoshi?» 17 Banaciderha, mpu: «Kukwânîne rhukenge obuhashe bwa aba bene Benyamini bacisigire, harhagiba omulala gwahirigirha omu bene Israheli. 18 Rhwono rhurhankacihashibaha abanyere birhu mpu habayanke, babe bakâbo». Bulya bene Israheli bahànyire eciragâne mpu: «Ahehêrerwe owankaha bene Benyamini omukazi». 19 Banaciderha mpu: «Lola oku olusiku lukulu lwa Nyakasane lukola luli hofi lube aha Silo, olunda lw’e mwênè lwa Beteli, ebuzûka-zûba bw’enjira esokire e Beteli, aha Sikemi, n’olunda lw’emukondwe lwa Lebona». 20 Okubundi banaciha bene Benyamini eri irhegeko, mpu: «Mukanye mugendicifulika omu mizâbîbu. 21 Mukazihengûza, na bano abanyere b’e Silo bayisha balisâma omungondo, mwanapamuka mulya mizâbîbu, mwanabakula ngasi muguma owâge mukazi muli abo banyere b’e Silo, mwanacishubirira omu cihugo ca bene Benyamini. 22 Erhi b’îshe nisi erhi bene wabo bankayisha mpu balihakana emunda rhuli, rhwanababwîra nti: «Murhubabalire kuli bo, bulya rhurhahashaga okubonera ngasi muguma owâge mukazi oku matabâro. Na kandi arhali mwe mwabahagabo, bulya acibaga ntyo, mwàli mwajira kubi». 23 Bene Benyamini banacijiraga ntya: bakazibakula ngasi muguma owâge munyere muli balya banyere balisâma. Bababakula, banabâgendana omu cihugo câbo, bashuhiyûbaka engo, banaziberamwo. 24 Muli ago mango bene Israheli harhenga aho, ngasi muguma ashubira omu mulala gwâge n’omu bûko bwâge; kurhenga aho, ngasi muguma arhôla omwanya gwâge. 25 Ago mango nta mwâmi wabiìga omw’Israheli; ngasi muguma akazagijira oku anabwîne kuli kwinja omu masu gâge.

^d19.19 : Ali acîyikire ayikira n’enbintu.

^e19.30 : Ogu mulongo guyandisirwe ntyo omu cihabraniya; ci gugwerhe enyushûlo y’ebihimbi bihimbi y’omu cigereki edesire kuguma n’okwo.

^f20.26 : Bene Israheli batamala barhôndêra balaka (Rhulole muli Iz 3, 26: 47. 1; Ayu 2. 13; Lul 137, 1; Ezr 9. 3). bacishalisa (Rhulole muli 1Sam7, 6; 2 Saril 12, 16): biri bimanyiso hy’emishîbo n’okucirhôhya.

^g20.46 : Okwo kuherêrekera n’okuhimwa kwa ngasi baguma kwo bwali nka buhane Nnâmahanga ahâga bene lsraheli bàmugomeraga: Bakaziharâmya ba-nyamuzinda b’obunywesi, banakazilama nka bapagani.

^h21.11 Ago marhegeko g’okukola amaligo gàlishushîne n’amarhegeko g’entambala za mîramîra (Mib 31, 15-18)

48 Nyamuzinda ye onyîhôlera, ye onahungumulira embaga aha magulu gani.

49 Y’orhuma nayongoloka abashombanyi bani, yagirwa we orhuma nafo kanana embere z’abânzi bani,

we ondikûza oku muntu w’akavulindi.

50 Co carhuma nakukuza ekarhî k’amashanja, Yagirwa Nyamubâho, n’oku izîno lyâwe naziha olulanga.

51 Ashobozize olya ajiraga iragi linjinja, ayêrekana obwinja bwâge emwa omushîgwa wâge, ye Daudi n’iburha lyâge ensiku zoshi.

Olulanga luzinda lwa Daudi

1 Alaga ebinwa bizinda bya Daudi:

Obugeremwa bwa Daudi mugala wa Yese,

obugeremwa bw’omuntu wahekagwa irenge n’Ow’enyanya,

ye olya mushîgwa wa Nyamuzinda wa Yakobo, muzihi w’ennanga z’Israheli.

2 Omuka gwa Nyamubâho gwanderhiremwo, n’ecinwa câge cindi oku lulimi:

3 Nyamuzinda w’Israheli adesire, ibuye ly’Israheli ambwizire erhi:

Orhegeka abantu n’obushinganyanya, arhegeka erhi anarhînya Nyamuzinda,

4 Kw’ anali kula bucanûla sêzi erhi izûba lishoshoka,

sêzi nka nta lwikungu, linalangashane.

Na nka kula amango g’enkuba, olubala lufunûnuka ekuzimu.

5 Neci, enyumpa yani edekerire omu masu ga Nyamuzinda.

Bulya ampire endagâno yâge y’ensiku n’amango,

eri nungedu enalanzirwe bwinja;

k’arhali yemeza obucire bwâni n’oburhabâle bwâge?

6 Abantu b’encuku, bo bene Beliali^c

kwo bali boshi nka mishugi mikabulire erhashamarhwa na nfune.

7 Omuntu wayihumakwo anarhôla ecuma

nisi erhi lusarhi lw’itumu ayikwebe oku ciko esingônoke loshi.

Ezindi ntwâli za Daudi

8 Alaga amazîno g’entwâli za Daudi: Ishibali mugala wa Tahakimoni ahekaga ngabo ya bantu makumi asharhu. Azunguza itumu lyâge omu ngabo ya bantu magana gali munani, abatumirha bafa oku irinda liguma. 9 Enyuma zâge akuheba Eleyazari, mugala wa Dodo munya-Ahohiti, muguma wa muli zirya ntwâli isharhu za Daudi amango bashandabanyagya Abafilistini, abali batwire olugerêro mpu balwise bene Israheli aha Pasi-Damimu. 10 Okubacisoka oku murhezi arhôndera atumirha Abafilistini kuhika okuboko kwarhama, kwalinda kuga- ngabalira oku ngôrho. Nyamuzinda ayokôla olubaga lwâge olwo lusiku, n’erhi olubaga lushubira enyuma kwali kuyîsh’itungôla emirhumba. 11 Akuheba Shama mwene Ela, munya-Harari. Abafilistini banacitwa olugerêro aha Lehi, ahôla hali ishwa liyunjwire nkole, olubaga lwarhôndêra okuyaka Abafilistini. 12 Ci yêne abahagalika mulya karhi k’ishwa, afungira lirya ishwa anahima Abafilistini. Kandi Nyamubâho ayokôla ntyo olubaga lwâge bwenêne.

13 Kandi bantu basharhu omu ntwâli makumi gâge asharhu banacibu nguluka, gali mango ga kusârûla, babunguluka mpu baja emunda Daudi ali omu bulumba bwa Adulami, n’obwo erhi Abafilistini batwire olugerêro omu kabanda ka bene Refayimi. 14 Daudi ali omu lwako, nabo Abafilistini erhi ba twire olugerêro aha Betelehcmu. 15 Daudi anacijamwo idulwe, aderha erhi: «Ndi wakacinywesa oku mishi ga lirya iriba liba aha Betelehemu wâni?» 16 Zirya ntwâli oku zinali isharhu zaciha enjira omu karhî k’olugerêro lw’Abafilistini, bakanya bagend’idôma amîshi ahôla iriba ly’e Betelehemu. Bagabarhula bayisha bagahekire Daudi, ci Daudi arhalonzagya okuganywa. Ahali h’okuganywa ajiramwo ecuhagizo (lukagulo) embere za Nyamubâho, anaciderha erhi: 17 «Nanga woliha Nyamubâho, ntankajira ntyôla; ka kurhali kuguma n’okunywa omuko gw’abala bantu barhababaliri obuzîne bwâbo?» Daudi alahira ntyôla okunywa agôla mîshi. Ezo ntwâli zanacijira kwa bene okwo.

18 Abishayi mulumuna wa Yowabu mugala wa Seruya ali murhambo wa zindi ntwâli isharhu. Naye azunguza itumu lyâge omu bantu magana asharhu anabayirha, aja ntyôla naye irengc muli ezôla ntwâli makumi asharhu. 19 Ye wali n’olukengwa muli ezôla ntwâli makumi asharhu, ye wanali murhano wazo ci konene arhalushaga balya bandi basharhu. 20 Benayahu mugala wa Yehoyada ali mwene muntu muguma wabaga ntwâli naye, ali amanyikîne oku ye kaheza-mbaga, abaga w’e Kabuseli. Ye wayirhaga balya bana babirhi b’e Mowabu. Naye, lusiku luguma anacibunguluka ayirhira entale omw’iriba amango g’olukayu. 21 Ayirha n’omuntu w’e Mîsiri, oyôla muntu ali wakurhînywa bwenêne erhi afumbasire n’itumu. Oyôla mwana w’entwâli ayandagalira emunda ali erhi anafumbasire akarhi konene, amushugula lirya itumu anamuyirhamwo. 22 Lôla oku kwo ajizire ntyôla Beneyahu mwene Yehoyada, naye aja irenge muli ezôla ntwâli makumi asharhu. 23 Ali wa lukengwa muli galya makumi asharhu g’cntwâli, cikwônene arhahikaga kuli balya basharhu. Daudi amulira murhambo w’omurhwe gw’abalâlîzi bâge.

24 Asaheli mulumuna wa Yowabu naye ali wa muli zirya ntwâli makumi asharhu. Elehanani mugala wa Dodo naye w’e Betelehemu, abalimwo 25 Shama w’e Harodi; abalimwo Elika w’e Harodi; 26 na Helesi w’e Peleti, kuguma na Ira mugala wa Ikeshi, w’e Tekowa. 27 Abalimwo Abiyezeri, w’e Anatoti, Sibekayi w’e Husha. 28 Abalimwo Salmoni Muhohiti na Maharayi w’e Netofa. 29 Abalimwo Helebi mugala wa Bânâ w’e Netofa, na Itaya mugala wa Ribayi w’e Gibeya w’omu bûko bwa Benyamini. 30 Beneyahu w’e Pireyatoni, Hidaya w’omu kabanda ka Gaashi. 31 Abibali w’e Beti-ha-Araba, Azimaveti w’e Baburimi. 32 Eliaheba w’e Shaalboni, Yasheni w’e Gimuzo. 33 Yehonatani mwene Shama w’e Harari, Ahiyamu mugala wa Sharari w’e Harari. 34 Elifêleti mugala wa Ahasbayi w’e Beti-Maka, Eliamu mugala wa Ahitofeli w’e Gilo. 35 Hesrayi w’e Karmeli, Parayi w’e Arabi. 36 lgeyali mugala wa Natani w’e Soba, Bani w’e Gadi. 37 Seleki munya-Moniti Naharayi w’e Beroti, ye wakaz’igihaka emirasano ya Yowabu mugala wa Seruya. 38 Ira w’e Yatiri, Garebi w’e Yatiri. 39 Uriya munya-Hiti. Boshi haguma bali makumi asharhu na nda.

Omubale gwa bene Israheli

1 Oburhe bwa bene Israheli bwashub’igwârha Nyakasane, anacisunika Daudi kuli bo anamubwîra, erhi: «Kanya ojire omubale gwa bene Israheli na bene Yuda». 2 Nnakuno anacibwîra Yowabu n’abarhambo b’engabo yâge bali boshi erhi: «Kanyi mugend’ilalika amashanja goshi ga bene Israheli kurhenga e Dani kuja e Betisheba’ muganje abantu boshi lyo mmanya omubale gw’olubaga lwâni.» 3 Yowabu anacibwîra mwâmi, erhi: «Mâshi Nyamubâho Nyamuzinda wâwe ayushule olubaga lwâwe kali igana na kulusha oku luli ene. n’amasu ga mwâmi Nnawirhu erhi ganabona; ci konene cirhumire mwâmi Nnawirhu alonzize okujira ntyo?» 4 Ci kwônene akanwa ka mwâmi karhaluka akôla ka Yowabu n’aka abarhambo b’engabo. Yowabu n’abandi barhambo b’engabo balîkûla baja bajira omubale gwa bene Israheli.

5 Bayikira Yordani barhangirira e Aroweri n’omu lugo lwali omu lubanda, baja emw’Abagaditi kuhika e Yazeri. 6 Banacihika omu Galadi n’omu cihugo c’Abahititi aha Kadeshi, lero bahika e Dani na kurhenga e Dani barhambikira e Sidoni. 7 Banacihika omu karhî ka olugo lwa Tiri n’omu ngasi lugo lw’Abahi titi n’eza abanya-Kanani bahika omu mahirinji Nêgebu g’emwa bene Yuda aha Bersheba. 8 Erhi baba bamahulukana ntyôla ecihugo coshi, bashubira e Yeruzalemu erhi hamagera myêzi mwenda na nsiku makumi abirhi. 9 Yowabu anaciyêreka Nnakuno omubale gw’olubaga. Erhi omw’Israheli muli bihumbi magana gali munani ga balume bakalwa n’engôrho, n’omu Yuda muli balume bihumbi magana arhanu.

Ecahira n’obwonjo bwa Nyakasane

10 Ci Daudi erhi aba amaganja abantu ntyôla, ayumwa omurhima gwadu rha, anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Najizire ecâha cinene mw’ebi bijiro. Ci Yagirwa Nnâmahanga nkusengire ombabalire obwo bubî bwâni bulya isirhe likulu lyandimwo.» 11 Erhi buca erhi Daudi aba amazûka, akanwa ka Nyamubâho kanacirhindakwo Gadi, mulêbi, ye wakazâg’ilêbera Daudi, kaderha erhi: 12 «Okanye ogend’ibwîra Daudi oku kwo Nyakasane adesire ntya: Nahira embere zâwe bintu bisharhu, wenene ocishoge ciguma muli byo nankujirireco.» 13 Gadi akanya aja emwa Daudi anacimurhondereza kulya, anacimubwîra erhi: «K’olonzize ecizombo cimugwarhe myâka isharhu omu cihugo coshi nisi erhi ojire myêzi isharhu waja wayaka omushombanyi wayîsh’ikuhiva, nisi kandi erhi walonza ecahira cishinge nsiku isharhu omu cihugo câwe? Bunôla ololage wene bici ocishozire, ngend’ibwîra nani owantumaga.» 14 Daudi anacishuza Gadi, erhi: «Neci namarhindibuka wâni! Rhufirage erhi kwo omu maboko ga Nyamubâho, bulya obwonjo bwâge buba bunji, casînga ntakumbaga omu maboko g’abantu.» 15 Ntyo, Daudi acîshoga ecahira.

Gali mango ga kusârûla engano. Okubundi Lungwe anacirhuma ecahira Omu cihugo ca bene Israheli kurhenga sêzi ly’olwo lusiku, kuhika oku lusiku ali atwire. Kurhenga aha Dani kuhika aha Betisheba’, kwafa bantu bihumbi makumi gali nda omu lubaga. 16 Malahika anacilambulira okuboko kuli Yeruzalemu mpu naye amusherezagye. Ci Nyamubâho ayumva obwonjo, anacibwîra olya malahika wajaga aheza olubaga erhi: «Kurhali kunyi okwo, ogalulage okuboko kwâwe.» Oyôla malahika wa Nyamubâho ali ayimanzire hofi n’ecanikiro ca Aravna (Arauna) munya-Yebusi^d. 17 Erhi Daudi abona oyôla malahika wajaga ayirha abantu anacibwîra Nyakasane erhi: «Mâshi k’orhabwini oku nie najirize ecâha, nie najiraga agala mabi ci abôla buli buso^e. Bubi buci bajizire? Okuboko kwâwe kubâge nie kujakwo n’oku nyumpa yani.»

Oluhêrero lwayûbakwa 18 Olwo lusiku Gadi anacija emunda Daudi ali anacimubwîra, erhi: «Osôke okanye ogend’ihêrera Nyamubâho aha luhêrero lwa Aravna omunya-Yebusi. 19 Daudi anacisôkera eyôla nk’oku Gadi anamubwiraga, nk’oku Lungwe anali arhegesire. 20 Aravna erhi agalamira abona mwâmi n’abaganda bâge bayêrekîre emunda ali. Aravna ajaga ahula engano. 21 Aravna anacihuluka, afukama afukamiriza embere za mwâmi, ak’amalanga koshi kahwera okw’idaho. Aravna aderha erhi: «Waliha bici bidwîrhe Nnakuno aha mw’omwambali wâge?» Daudi anacishuza, erhi: «Nyishire nti ompe ecira canikiro nyûbakire ho Nyamubâho oluhêrero lyo eci cahira cirhenga oku lubaga.» 22 Aravna naye erhi: «Yagirwa ocirhôle ojireho oku obwîne kuli kwinja omu masu gâwe. N’ebimasha by’enterekêro bino woliha, n’emirindizo, haguma n’emirhamba zibe nshâli. 23 Yagirwa ebyôla byoshi Aravna abihire mwâmi». Aravna anacishubiriza erhi: «Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akugashanire Yagirwa.» 24 Ci mwâmi anacishuza Aravna erhi: «Nanga, nalonza ongulize ecira canikiro, nkuhe ensaranga bulya ntalonza nterekêre Nyamubâho enterekêro erhafaga cici». Daudi anacigula cirya canikiro na birya bimasha nsaranga sikeli makumi arhanu ga marhale. 25 Daudi anaciyûbakira Nyamubâho oluhêrero ahôla anacihêra enterekêro z’embâgwa n’ez’omurhûla emwa Nyamubâho. Ntyo Nyamubâho ababalira ecihugo n’ecôla cahira cahwa omu Israheli.

^c23.6 : Beliali: kwo kuderha «Shetani, muntu w’encuku, w’omurhima mubî».

^d24.16 : Aravna (Arauna) munya-Yebusi: Yebusi lyo lyali izîno lya îlya Yeruzalemu. Arauna: Nkaba ye mwami w’e Yeruzalemu embere za Daudi.

^e24.17 : Ebyola bibuzi, lwo lubaga akazag’iyahula, erhi kurhegeka.

1KI – – Bible en mashi du Congo

EBITABU BY’ABAMI Melakhim (מלכים, – I -II)

Enshokolezi

Ecitabu cirhanzi c’Abami cishambâla emyanzi mizinda y’akalamo ka mwaâmi Daudi n’okushwinja emyanzi y’okuj’enyanya kw’obwâmi bwa Yuda.

Owayandikaga ebitabu by’Abami ahamirize ebi abwîne n’amasu gâge omu burhegesi n’omu bworhere bwa ngasi mwâmi. Abami boshi b’e Israheli batwîrwa olubanja bulya bashimbaga olwiganyo lubi lw’omwâmi murhanzi: Yerobwami wajiraga amabî omu masu ga Nyamuzinda. Omu bâmi bw’omu cihugo ca Yuda, bâmi munani bakuzibwa bulya bashimbire amarhegeko makulu ga Nnâmahanga.

Embaka zilushire ezindi zoshi ebyo bitabu bishambâlakwo kuli kubonekana kw’ecitabu c’okukengêza amarhegeko g’obwâmi bwa Yozwè. Ebyo bitabu bibirhi byo bijirwa n’emyanzi y’okukengêza amarhegeko gw’obushinganyanya. Bilonza okukomeza olu luderho: lshanja lishimba amarhegeko ga Nnâmahanga liba ligishe naye, na likagavuna lyanahanwa naye (1 Bam 8; 2 Bam 17).

Ebitabu by’abâmi birhukengêza «Omwanzi gw’okucunguka». Olubaga lwishogwa lwoshi lurhashimbaga irhegeko lya Nnâmahanga. Cikwône hali bantu baguma basungunu barhafukamiraga nyamuzinda w’obunywesi; abo bemêzi babìkirira endagâno bajiraga huguma na Nyamuzinda.

Kuli kwa kurhangâza okubona Nyamuzinda akûla omulala gwa Daudi omu mbaka. Ciri cimanyîso oku Nyamuzindu arhankahindula endagâno yage y’okurhukûla omu buja. Arhurhumira Omuciza warhengaga omu mulala gwa Daudi.

Omu cigabi cizinda c’ecitabu ca kabirhi c’abami, barhushambâlira kurhi mwâmi w’e Babeli ababaliraga Yoyakini, mwâmi w’Abayuda; amukûla omu mpamikwa. Nyamuzinda ye langaliza abantu okubakûla omu buja, okubacungula.

EBIRI OMU CITABU CIRHANZI C’ARAMI

1. Obwami bwa Sa/omoni: cigabi 1-11

2. Yuda n’Israheli erhi bayus’igomerana: cigabi 12-22

EBIRI OMU CITABU CA KABIRHI C’ABAMI

1. Yuda n’Jsraheli kuhika oku buja bwa Samariya: cigabi 1-17

2. Yuda kuhika oku buja bwa Yeruzalemu: cigabi 18-25

Obushosi bwa Daudi n’obugoma bw’Adoniyasi

1 Mwâmi Daudi ali akola mushosi, n’emyâka erhi yamamugombya. Bakamuhundikira emishangi ci erhakag’imujira idûrhu. 2 Abambali bamu bwîra, erhi : «Balongeze mwâmi Nnawirhu omwana-nyere w’omubikira; akabêra embere za mwâmi akamukolera n’okumulala omu cifuba lyo akayumva idû rhu.» 3 Banacilongereza omu cihugo c’Israheli coshi, omwana-nyere mwinjinja, banacibandâna Abishagi w’e Shunemi, banacimuhêkera mwâmi. 4 Oyo mwana-nyere ali mwinja bwenêne, anaciba ye mukazi w’okulalîra mwâmi n’okumukolera ci mwâmi arhamumanyaga.

5 Lero Adoniyasi, mugala wa Hagiti erhi obucîbone buba bwamamujamwo, akaderha, erhi : «Nie nabe mwâmi». Anacilonza engâlè n’ebiterusi, na bantu makumi arhanu birongôzi byâge . 6 N’obwo îshe arhamujiriraga ehibi ciru n’amango maguma omu kumuhakanya, erhi: «Kurhi oku wajira». Cikwône oyo Adoniyasi ali w’iranga linja, ye wanalondaga Absalomu. 7 Banaciganîra boshi na Yowabu mugala wa Seruya n’omudâhwa Abiyatari, banacirhabâla engabo ya Adoniyasi. Cikwônene omudâhwa Sadoki, Benayahu, mugala wa Yehoyada, Natani ye wali mulêbi Shimeyi, Reyi na ngasi zanali ntwâli za Daudi zoshi, barhakulikiraga Adoniyasi. 9 Adoniyasi anacirherekêra ebibuzi, empanzi n’amanina gashushagîre eEben-ha-Zoheleti, hofi n’Ein-Rogweli, anacilâlika bene wabo boshi, ngasi bene mwâmi na ngasi bantu b’e Yudeya bambali ba mwâmi. 10 Ci arhalâlikaga oli omulêbi Natani, oli Benayahu, oli zirya ntwâli za Daudi ciru na mulumunawâge Salomoni.

Obwengehusi bwa Natani na Betisabeya

11 Okubundi Natani anacibwîra Betisabeya nnina wa Salomoni, erhi: «K’o rhacimanya oku Adoniyasi, mugala wa Hagiti akola mwâmi n’obwo mwâmi Daudi arhamanyiri? 12 Yumva nkubwire ihano oku wajira lyo ociza obuzîne bwâwe n’obwa mugala wâwe Salomoni. 13 Okanye oje emunda mwâmi Daudi ali omubwire, erhi: «Mwâmi, yagirwa nnawirhu, k’arhali wene olya walagânanaga na mwambalikazi wâwe erhi: Mugala wâwe Salomoni ye wayishiyîma omu byâni, ye wanabwârhala oku ntebe yani? Carhumirage Adoniyasi aba ye okola mwâmi?» 14 Na muli agôla mango wayîsh’ishambâla mweshi na mwâmi nani nanayisha enyuma zawe ngereze halya ebinwa byâwe bigezire.»

15 Betisabeya anacikanya aja emunda mwâmi ali omu nyumpa yâge; mwâmi ali akola mushosi bwenêne, na Abishagi w’e Shunemi ye wakazâg’imukolera. 16 Betisabeya ayûnama ayûnamiriza embere za mwâmi; mwâmi anacimubwîra erhi: «Bici walonza?» 17 Naye anacishuza, erhi: «Yagirwa Nnahamwirhu, walaganyize mwambalikazi wâwe oku izîno lya Nyamubâho, erhi: Salomoni mugala wâwe, ye wayîsh’iyîma enyuma zani ye wanabwârhala oku ntebe yani. 18Alaga buno oku Adoniyasi ye okola mwâmi na mwâmi Nnahamwirhu a rhamanyiri! 19 Anarherekîre empanzi, amanina gashushagîre n’ebibuzi mwandu, analâlika bagala ba mwâmi boshi, omudâhwa Ebiyatari, Yowabu murha mbo w’engabo y’abalwi ba mwâmi, ci arhalâlisire omurhumisi wâwe Salomoni! 20 Cikwônene yagirwa mwâmi Nnahamwirhu, Israheli yeshi wene ahizirekwo amasu, mpu omumanyîse ndi okwânîne okuja oku ntebe ya mwâmi Nnahamwirhu. 21 Cikwônene amango mwâmi Nnahamwirhu aba akola agwishîre haguma na bashakulûza, nie na mugala wâni Salomoni rhwanatumula.»

22 Oku acidwîrhe aderha ntyala omulêbi Natani naye apamuka. 23 Banacige nd’imanyisa mwâmi bamubwîra mpu: «Omulêbi Natani onôla». Anacija embere za mwâmi, anacifukamiriza embere zâge, ak’amalanga kahika oku idaho. 24 Natani anaciderha, erhi: «Yagirwa mwâmi Nnahamwirhu, wadesire erhi: “Adoniyasi ye wayîsh’iyîma omu byâni, ye wanayîsh’itamala oku ntebe yani!” 25 Bulya anayandagîre ene, amanarherekêra empanzi, amanina gashushagîre, ebibuzi mwandu, amalâlika bagala ba mwâmi boshi, abarhambo b’engabo ya mwâmi n’omudâhwa Abiyatari. Lolaga oku bakola badwîrhe balya bananywera embere zâge banakaderha mpu: “Alame mwâmi Adoniyasi!” 26 Cikwônene arhalâlisire oli niono mwambali wâwe, oli omudâhwa Sadoki, oli Benayahu, mugala wa Yehoyada, oli Salomoni murhumisi wâwe. 27 Akaba o kwôla emwa mwâmi Nnahamwirhu kurhenzire, kuziga orhamanyisize bambali bâwe ndi okwânîne aje oku ntebe ya Nnahamwirhu, mwâmi enyuma zâge.»

Daudi acîshoga Salomoni mpu abe mwâmi

28 Mwâmi Daudi anacishuza, erhi: «Mpamagaliri Betisabeya.» Anacija e mbere za mwâmi ayimangayo. 29 Mwâmi anacilahira ibango, erhi: «Alame Nyamubâho owandikuzagyakwo abashombanyi bani boshi!» 30 Bulya nk’oku nanakulaganyagya nkwigashira oku izîno lya Nyamuâaho Nyamuzinda w’I sraheli amango nakubwiraga, nti: Salomoni mugala wâwe ye wânayime omu byâni, ye wanatamale oku ntebe yani, neci, ene kwo najira ntyo.» 31 Betisabeya ayunama ayunamiriza, ak’amalanga kahika oku idaho, afukamîriza embere za mwâmi anaciderha, erhi: «Alame ensiku zoshi, Nnahamwirhu mwâmi Daudi!» 32 Mwâmi Daudi anaciderha kandi erhi: «Mumpamagalire omudâhwa Sadoki, omulêbi Natani, Benayahu, mugala wa Yehoyada». Erhi baba bakola bali embere za mwâmi, 33 mwâmi anaciderha, erhi: «Murhôle bambali ba Nnaha mwinyu, mushoneze mugala wâni Salomoni oku cihêsi cani mumuyandagalize e Gihoni; 34 eyôla munda, omudâhwa Sadoki n’omulêbi Natani bamushîge amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli; mubûhe emishekera munaderhe mpu: «Alame mwâmi Salomoni!» 35 Enyuma z’aho muyinamuke muyîshe mumuyi mizize, ayîshe aj’itamala oku ntebe yani, anayime ahali hani, bulya ye nyîmisi re mwâmi omu Israheli n’omu Buyahudi. 36 Benayahu mugala wa Yehoyada anacishuza mwâmi erhi: «Amen!» Ko na Nyamubâho Nyamuzinda wa Nnahamwirhu anadesire ntyôla! 37 Kulya Nyamubâho ali na mwâmi, kwo anabêra na Salomoni, anayinjihya entebe yâge kulusha entebe ya Nnahamwirhu Daudi!»

38 Omudâhwa Sadoki anaciyandagala boshi n’omulêbi Natani, na Benayahu, mugala wa Yehoyada, abantu b’e Keriti n’ab’e Peleti, n’erhi baba bamashoneza Salomoni oku ndogomi y’îshe mwâmi Daudi banacimujana e Gihoni. 39 Omudâhwa Sadoki anaciyanka ihembe lyamavurha omu ihêma, anacigashîga Salomoni, babûha emishekera, olubaga lwanaciderha, erhi: «Ala me mwâmi Salomoni!» 40 Okubundi olubaga loshi lwanacisôka lwayisha lu muyimizize. Olubaga lwayisha lwaziha orhurhêra, lwasima bwenêne; idaho lyageramwo omusisi erhi lubi lwâbo lurhuma.

Adoniyasi arhungwa n’obwôba

41 Adoniyasi, anaciyumva kuguma na balya bali balalisirwe bali boshi naye, erhi banaciyûsa okulya ntya. Erhi ayumva omulenge gw’omushekera, Yowabu anaciderha, erhi: «Lubi n’ishababe lici eryo lyamayisha omu lugo?» 42 Oku aci dwîrhe aderha ntya, lola oku Yonatani mugala w’omudâhwa Abiyatari anaci pamuka. Adoniyasi anacimubwîra erhi: «Yisha bulya oli mulume, orhubwire omwanzi mwinja.» 43 Yonatani anacibwîra Adoniyasi, erhi: «Okuli Nnawirhu Daudi anayîmisirc Salomoni. 44 Mwâmi anarhumire omudâhwa Sadoki, omulêbi Natani, Benayahu, mugala wa Yehoyada abantu b’e Keriti na ab’e Peleti, banamushonîze oku cihêsi ca mwâmi. 45 Omudâhwa Sadoki n’omulêbi Natani bamushîgîre amavurha g’obwâmi aha Gihoni; kurhenga aho basôka n’omwishingo na ntyo l’olwo lubi luli omu lugo: lw’olwo lubi mwayumva. 46 Ciru Salomoni anatamîre oku ntebe ya mwâmi. 47 Ciru na bambali ba Daudi bayishire balikûza Daudi banacimubwîra, mpu: «Nyamuzinda wâwe ajire izîno lya Salomoni lije irenge kulusha elyâwe, anakuze entebe yâge kulusha eyawe! Mwâmi anayunamirîze erhi anali oku ncingo yâge.

48 Ciru na mwâmi yêne anadesire erhi: Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli, ye wampaga ene omuntu w’omu iburha lyani mpu aje oku ntebe yani, na nani niene namanamubona n’amasu ganî» 49 Abali balalisirwe na Adoniyasi boshi barhungwa n’obwôba; bayimuka ngasi muguma agera yâge yâge njira. 50 Adoniyasi omu kuyôboha Salomoni, ayimanga akanya agend’igwarhiriza oku bikwi by’oluhêrero^a. 51 Omwanzi gwahikakwo Salomoni, mpu: «Adoniyasi ayobohire mwâmi Salomoni n’oku a gwarhirize oku bikwi by’oluhêrero amaderha, erhi: Mâshi mwâmi Salomoni acîgashe oku arhayirhe omwambali n’engôrho!» 52 Salomoni aderha, erhi: «Ankaba n’obworhere bw’omuntu mushinganyanya, nta luviri lwagc ciru n’o luguma lwamurhengakwo; ci kwône ankaba agwerhe ecâha, nanamuyirha». 53 Salomoni arhegeka mpu bamushonôle oku luhêrcro. Adoniyasi afukama embere za Salomoni. Naye Salomoni amubwîra, erhi: «Genda omu nyumpa yawe».

Amahano mazinda ga Daudi kuli Salomoni

1 Erhi ayumva ensiku zikola zimunyihire n’olufu lukola lumuli hofi, Daudi anacirhumiza omugala Salomoni, anacimukomêreza amubwîra, erhi: 2 «Nie oyu nkola nyêrekîre emunda abandi boshi baja: ozibuhage oyerekane oku onali mulume! 3 Oshimbulire amarhegeko ga Nyakasane Nyamuzinda wâwe, okulikire amajira gâge goshi, omu kulanga amarhegeko gâge na ngasi bindi akanakuhûna byoshi nk’oku binayandisirwe omu citabu c’amarhegeko ga Musa. Aho wanayîsh’ihasha okuyunjuliza bwinja byoshi ebi wajire n’ebi wanalalire okujira; 4 n’okwôla lyo Nyakasane ayunjuza kalya kanwa kâge ambwîraga, erhi: Bagala bâwe erhi bankacilanga bakanaba n’olugendo lwinja embere zani n’omurhima n’iroho lyâbo lyoshi, hanakaz’iyôrha hali ow’omu mulala gwâwe oyîmire oku ntebe ya Israheli.

5 Nawe wene orhahabiri ebi Yowabu^b mwene Seruya anjirire, oku ajirire abarhambo babirhi b’engabo ya bene Israheli, Abneri mwene Neri na Amasa mwene Yeteri: abayisire amango g’omurhûla omu kulonza okucihôla oku muko gwabulagagwa amango g’amatabâro, anyambisa ntyo omuko mwêru kwêru oku mukaba gwâni n’oku nkwerho y’amagulu gani. 6 Okole nk’oku o bwenge bwâwe bunakuhire, cikwônene orhazigaga emviri zâge zabungulukira ekuzimu n’omurhûla buzira kuhanwa. 7 Kuli bene Barzilayi w’e Galadi, obaji rire aminja, babe baguma b’omu bakayîsh’ilya oku cibo câwe; bulya nabo kwo banjirire aminja ntyôla amango najaga nayaka mukulu wâwe Absalomu. 8 Ala oku ogwerhe hofi na nâwe Shimeyi, mugala wa Gera w’omu bene Benyamini w’e Bahurimi. Ye wampehêreraga okurhankaderhwa amango najaga e Mahmanayimi. Cikwônene, ebwa kuba amango ayishaga ankulikire kuhika oku lwîshi lwa Yordani, namulahirire oku izîno lya Nyamubâho namubwizire oku ntakakuyirha n’engôrho. 9 Buno orhamuleke buzira kumuhana, bulya oba mushinganyanya, orhahabe oku wamujira, orhogeze emvi zâge ekuzimu erhi ziyunjwire muko.

10 Buzinda Daudi arhamuka haguma na bashakulûza, abishwa omu cishagala ca Daudi. 11 Daudi ali ayîmire omu Israheli myâka makumi ani: ayîma myâka nda aha Hebroni, na yindi makumi asharhu n’isharhu aha Yeruzalemu.

Olufu lwa Adoniyasi

12 Salomoni anacija oku ntebe y’îshe Daudi, n’obwâmi bwâge bwagandaza bwenêne. 13 Adoniyasi anaciyisha aj’emunda Betisabeya ali, ye nnina wa Salomoni, naye anacimudôsa, erhi: «Ka murhûla gukudwîrhe?» Naye ashuza erhi: «Neci murhûla nalonza.» 14 Anacishubirira aderha erhi: «Woliha, hali oku nakudôsa.» Nyamukazi erhi: «Derhaga.» 15 Anaciderha, erhi: «Omanyire oku obwâmi bwali bwâni, n’oku Israheli yeshi ali anyêrekîre nk’oku ba nkanayerekera mwâmi. Cikwône obwâmi bwayîsh’ija handi, bwayîsh’ija emwa mulumuna wâni, bulya ye Nyamubmaho ali abuhîre. 16 Bunôla nkusengire kantu kaguma, orhakandahiraga!» 17 Nyamukazi anacimubwîra, erhi: «Kaderhe.» Naye anaciderha, erhi: «Nkusengire oj’ibwîra mwâmi Salomoni bulya manyire oku arhakulahirire – ampe nani omukazi Abishagi w’e Shunemi.» 18 Betisabeya anacishuza, erhi: «Kwinja, nayîsh’ibwîra mwâmi kuli okwo kwâwe.» 19 Betisabeya anacikanya aja emunda mwâmi ali agend’imushambalira ogwa Adoniyasi. Mwâmi anaciyimuka akola agend’iyankirira nnina, anaciyunamiriza embere zâge agal’itamala oku ntebe yâge y’obwâmi. Balerha eyindi ntebe ya nnina wa mwâmi, naye amutamala ekulyo. 20 Okubundi anaciderha, erhi: «Ngwerhe kantu kasungunu nd’isengera: Orhandahiriraga nani.» Mwâmi anacishuza, erhi: «Sengeraga, nyâma bulya ntankakulahirira.» 21 Aderha, erhi: Ohe mwene winyu Adoniyasi ola musunamiti, Abishagi abe mukâge.» 22 Mwâmi Salomoni anacishuza abwîra nnina, erhi: Cirhumire oba Abishagi w’Omusunamiti ye ohûnira Adoniyasi? Muhûnire obwâmi^c erhi bwo bulya ali mukulu wâni, n’abadâhwa Abiyatari, na kuli Yowabu, mugala Seruya bali kuli ye. 23 Mwâmi Salomoni anacilahira okw’izîno lya Nyamubâho anaciderha, erhi: «Nyamuzinda anyirhe anampeze akaba arhali lufu olwo Adoniyasi acilongize muli ako kanwa! 24 Na bunôla, alame Nyamubâho, owanyîmikaga anantamaza oku ntebe ya larha Daudi, ye wananyûbakiraga enyumpa nk’oku yêne anade rhaga – ene lyonêne Adoniyasi ayirhwe!» 25 Mwâmi Salomoni anacirhegeka Benayahu mugala wa Yehoyada mpu amutumirhe, anacifa.

Obuhanya kuli Abiyatari na Yowabu

26 Mwâmi anacibwîra omudâhwa Abiyatari, erhi: «Genda emwâwe e Anatoti, bulya okwânîne okuyirhwa, cikwônene ntakuyirhise ene bulya wabarhwire omucimba gw’amalaganyo ga Nyamubâho, embere za larha Daudi, na bulya walibusire na ngasi kwalibuzagya larha kwoshi.» 27 Salomoni anacilibirhakwo Abiyatari mpu irhondo arhacibaga mudâhwa wa Nyamubâho lyo kayunjula kalya kanwa Nyamubâho aderheraga enyumpa ya Heli aha Silo. 28 Omwanzi gwanacihikakwo Yowabu, bulya Yowabu ali olunda lwa Ado niyasi, n’obo arhali ajire olunda lwa Absalomu. Yowabu anayakira omu ka-Nyamuzinda, anacigwarhiriza oku bikwi by’oluhêrero. 29 Banacikumanyisa mwâmi Salomoni, mpu: Yowabu ayakire omu kaNyamuzinda yôla onali hofi n’oluhêrero. Salomoni anacirhuma Benayahu mugala wa Yehoyada, erhi: 30 «Kanya, omutumirhe.» Erhi aja omu ka-Nyamuzinda Banayahu anacibwîra Yowabu, erhi: «Mwâmi mpu: Ohuluke!» Naye anacishuza, erhi: «Nanga, ho nanafiraga ahala.» Benayahu akanya ahekera mwâmi kalya kanwa, erhi: Kwo Yowabu anadesire ntya, kwo ananshuzize okûla.» 31 Mwâmi anacishuza Be nayahu, erhi: «Ojire nk’okwo anadesire, omutumirhe onamubîshe, ntyo wa ntenzakwo n’oku mulala gwâni gulya muko mwêru kwêru Yowabu abulagaga buzira cirhumire. 32 Nyamubâho ayandagalize ogwo muko okw’irhwe lyâge, ye muntu wayirhaga bantu babirhi, bantu bashinganyanya, na binja kumulusha, owabayirhaga n’engôrho buzira kumanyisa larha Daudi: Abneri mugala wa Neri na murhambo w’engabo ya Israheli kuguma na Amasa mugala wa Yeteri, murhambo w’omurhwe gw’abalwi b’e Yuda. 33 Omuko gwâbo gwayandagalira okw’irhwe lya Yowabu n’oku iburha lyâge ensiku zoshi; cikwônene omurhûla gwayôrha guli kuli Daudi, oku iburha lyâge, oku nyumpa yâge, omulala gwâge, n’oku ntebe yâge erhi Nyakasane orhuma.» 34 Benayahu mugala wa Yehoyada anacisôka, atumirha Yowabu, amuyirha, anacibishwa aha mwâge omu irûngu. 35 Mwâmi anacihira ahali hâge, Benayahu mugala wa Yehoyada nka murhambo w’engabo y’abalwi bâge, mwâmi anayimika omudâhwa Sadoki ahali ha A biyatari. Olwa Shimeyi

36 Mwâmi anacirhumiza mpu balerhe Shimeyi, anacimubwîra, erhi: «Oyû bake enyumpa aha Yeruzalemu onabereho, n’irhondo orhahîraga mpu warhengaho oje halebe erhi halebe. 37 Amango wananarhenge yo oyikira omugezi gwa Kedroni, onamanye oku erhi olufu lwo na lwâwe.» 38 Shimeyi anacishuza mwâmi, erhi: «Akola kanwa kali kinja, okwôla Nnahamwirhu, mwâmi amanaderha ko na mwambali wâwe akola ajira.» Shimeyi abêra nsiku zirhali nyi aha Yeruzalemu. 39 Cikwônene erhi kugera myâka isharhu, ka bambali ba Shimeyi babirhi barhayakira emwa Akishi, mugala wa Maaka, mwâmi w’e Gati. Banaciyîsh’ikumanyisa Shimeyi, mpu: Lola oku bambali bâwe yo bali e Gali.» 40 Shimeyi anayimuka, erhi abâ amashumika endogomi yâge, acibanda e Gali, emwa Akishi, akola ajalonzayo bambali bâge. 41 Banacimanyisa Salomoni oku Shimeyi anarhenzire e Yeruzalemu aj’e Gati n’oku anarhenzireyo. 42 Mwâmi anacirhumiza Shimeyi anacimubwîra, erhi: «Ka ntakulahirizagya nanakukomêreza nti amango wagende mpu waja lunda lulebe erhi olundi nti onamanyâge oku okufa kwo na kwâwe? K’orhanashuzagya, erhi: Ecôla cinwa nyumvîrhe ciri cinja. 43 Carhumirage orhacilanga endahiro walahiriraga Nyakasane n’irhegeko nakuhaga?» 44 Mwâmi anacibwîra Shimeyi erhi: «Oyishi n’omurhima gwâwe gukumanyire mabi maci wajirire larha Daudi; Nyamubâho akubarhuza galya mabi goshi wanajizire. 45 Ci mwâmi Salomoni yehe agishwa n’entebe ya Daudi yazibuha embere za Nyamubâho.» 46 Mwâmi anacirhegeka Benayahu mugala wa Yehoyada, naye anacihuluka, aj’imutumirha, afa. Ntyo obwâmi bwagandaza omu maboko ga Salomoni.

Salomoni aja omu buhya

1 Salomoni aba mukwi wa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri. Ayanka mwâli wa Faraoni aj’imuyûbakira omu lugo lwa Daudi, alinda ayûbaka eyâge nyumpa, enyumpa ya Nyakasane n’ecôgo c’amabuye cizongolosire Yeruzalemu. 2 Mw’ago mango olubaga lwagendekera okukaz’igashâniza oku ntôndo bulya barhal’isag’iyûbaka enyumpa y’izîno lya Nyakasane. 3 Salomoni akengaga Nyakasane bwenêne, akashimbûlira amarhegeko g’îshe Daudi, ci erhi n’oku ntôndo naye agend’ikarherekêrera n’okuyôkerakwo obukù.

Ebilôrho aha Gabaoni

4 Mwâmi anacija e Gabaoni agend’ihêra bulya lwo lwali luhêrero lukulu. Salomoni arhûla nterekêro cihumbi oku luhêrero^d. 5 Lero Nyakasane abonekera Salomoni budufu omu bilôrho aho Gabaoni. Nyamuzinda amubwîra erhi: «Ombwire eci nakuha». 6 Salomoni erhi: «Wabêrire larha Daudi mwambali wâwe lukogo lunji bulya omu bijiro byâge byoshi ayosire mushinganyanya embere zâwe wanayôrha omurhonyize kuhika wamuha omwana oyimire oku ntebe yâge kuhika buno. 7 Waliha Nyakasane Nyamuzinda wâni wene wayîmikaga mwambali wâwe mwâmi aha larha Daudi n’obwo ndi mwana murho, ntamanyicirhegeke. 8 Mwambali wâwe y’oyu omu karhî k’olubaga lwâwe, lu baga lurhamanyirwi omubalè, lurhankamany’igerwa erhi kuganjwa, bulya luli buvu. 9 Oshobôze mwambali wâwe abe murhimanya, amanyirhegeka^e olubaga lwâwe luli ntya, amanyirire aminja n’amabî.» 10 Ebyo Salomoni ashengaga byasîmîsa Nyamubâho. 11 Nyakasane amubwîra erhi: «Bulya oshenzire ebyo, ci orhahunyire okulama nsiku nyinji, orhahunyire obugale, orhahunyire okufa kw’abashombanyi bâwe, ci kulya kuba wahunyire oburhimanya n’obugula 12 kwo kurhumire okwo kwo nakujirira, nakuha omurhima murhirnanya na mwenge, okurhasag’ibonekana embere zâwe n’enyuma zawe harhakabonekana oli akâwe. 13 Ciru nkola nakuha n’ebi orhahûnyire: Bwo bugale n’irenge amango goshi onali oku bwasi, nta wundi mwâmi wayorhe akâwe. 14 Okakulikim enjira zani omu kushimbulira amarhegeko gani aka sho Daudi, ensiku zawe naziyushula.» 15 Salomoni asinsimuka ayumva oku bilôrho; ashubira e Yeruzalemu, agend’iyimanga embere ly’omucîmba gw’Amalaganyo, arhûla enterekêro y’omurhûla kandi abâgira ananywesa abambali boshi.

Salomoni atwa olubaja

16 Ago mango bakazi babirhi ba mbaraga banaciyisha emalanga gâge. 17 Muguma muli bo anaciderha erhi: Rhwene oyu wirhu mukazi, nyumpa nguma rhuba, nal’ingwishizize omwana wâni aha burhambi bwâge omu nyumpa. 18 Nali nsiku isharhu mbusire, naye agal’iburha; rhwali nyumpa nguma, nta wundi muntu wamuli, rhwali babirhi rhwenene. 19 Mugala w’oyu wirhu afà budufu, erhi amamugwishirakwo. 20 Azûka budufu erhi mwambalikazi wâwe ali iro, nali mugwishizize aha burhambi bwâge, amubagalira, n’owâge ofire amugwishiza aha burhambi bwâni. 21 Erhi nzûka sêzi nti nyonkêse omwana nabugana anafire. Erhi mmuhenganula sêzi, nabona oku arhali ye mwana naburhaga! 22 Olya wundi mukazi naye, erhi: «Kunywêrha! Mugala wâni yezîne na mugala wâge ye wafire.» Naye erhi nanga! mugala wâwe ye wafire na mugala wâni yezîne. Bombi kwo bakag’ibwirana embere za mwâmi. 23 Mwâmi erhi: «Oyu mpu mugala wâni yezîne na mugala wâwe ye wafire. N’owundi naye erhi kunywêrha! mugala wâwe ye wafire na mugala wâni yezîne. 24 Lero mwâmi, erhi: «Mumpe engôrho.» Balerhera mwâmi engôrho. 25 Mwâmi erhi: «Muberangule omwana ozîne muhe ngasi muguma oluhande.» 26 Aho ôlya mukazi omwana wâge ali azîne abwîra mwâmi, erhi: Omusisi gwamangera omu nda; muhanyi orhahîraga wajira ntyo, omulekere oyu mwana ozîne, orhamuyîrhaga.» Ci owâbo erhi: «Omuberangule, amurhale kwo rhwe naye!» 27 Mwâmi erhi: «Muyanke oyu mwana ozîne, murhamunigaga, mumuhe oyu mukazi murhanzi ye nnina.» 28 Omw’Israheli, boshi bamanya oku mwâmi Salomoni atwaga olwo lubanja, bakenga mwâmi, bulya bamabona oku obushinganyanya n’obuciranuzi bwâge emwa Nyamuzinda burhenga.

Abarhambo b’emirhwe ya Salomoni

1 Mwâmi Salomoni ayîma ecihugo c’Israheli coshi. 2 Abarhambo bâge bali baba: Azariyahu, mwene Sadoki, mudâhwa, 3 Elihorefi na Ahiya, mwene Shisha, bandisi. Yozafati, mugala wa Ahiludi, murhindisi. 4 Benayahu, mwene Yehoyada, murhambo w’engabo y’abalwi. Sadoki n’ Abiyatari, badâhwa 5 Azariyahu, mwene Natani murhambo wa barhambo, Zabudi, mwene Natani, mudâhwa na mwira wa mwâmi, 6 Ahishari, cibwindi c’omu nyumpa ya mwâmi. Eliyahu, mugala wa Yowabu, murhambo w’abasirika. Adonirami, mugala wa Abda, murhambo w’abanyakasi.

7 Salomoni ali agwerhe barhambo ikumi na babirhi omu cihugo coshi c’Israheli, bo bakag’ilerha ebiryo bilibwa aha bwâmi; ngasi muguma agwerhe ogwâge mwêzi g’okurhûla. 8 Amazîno g’abo barhambo gaga: Bene-Huri, w’omu mirhezi y’e Efrayimu. 9 Bene-Dekeri e Makasi, e Shaalbimu, e Bet-Shemeshi na Eloni-Bet Hanani. 10 Bene-Hesedi w’aha Aruboti; ali agwerhe na Soko n’ecihugo coshi c’e Heferi. 11 Bene-Abinadabu ali arhegesire entambirhambi z’e Dori; mukâge ye wali Tafata, mwâli wa Salomoni. 12 Bâna, mwene Ahiludi, erhi arhambula e Tanaka n’e Megido na kuhika e Yokimeyamu, n’e Beti-Sheani yoshi ebibikanwa na Sartani enyanya ly’e Yizreeli, kukahika e Abeli-Mehola ishiriza ly’e Sartani. 13 Bene Geberi enyanya ly’e Galadi kuhika oku cishagala c’e Yayiri emwa bene Menashè, abayûbaka e Galadi. Ali arhegesire ecihugo c’e Argobu ciba e Bashani, bishagala binene makumi gali ndarhu, bizonzirwe n’e byôgo n’empamikizo y’amarhale. 14 Ahinadabu mwene Ido aha Mahanayimu. 15 Ahimasi e Nefutali, naye ali ayiankire Salomoni omwali oderhwa Basmati. 16 Bâna mugala wa Hushayi akag’irhegeka e Asheri n’e Beyaloti. 17 Yehozafati mwene Paruwah omu Isakari. 18 Shimeyi mugala wa Ela omu Benyamini. 19 Geberi mwene Uri arhegeka ecihugo ca Gadi, eca Sihoni mwâmi wa Abamoriti n’ecihugo ca Ogu, mwâmi wa Bashani. Hali n’omurhambo w’engabo orharhengaga omu cihugo. 20 Bene Yuda na bene Israheli bali banji, banji nka mushenyi gw’oku nyanja: bakalya bananywa, banalama n’omurhûla.

1 Ago mango erhi Salomoni arhegesire amâmi goshi kurhenga oku lwîshi kuhika emwa Abafilistini, na kuhika oku lubibi lw’e Mîsiri. Bakaz’ilerha e ntûlo yâbo n’okukolera Salomoni amango goshi ali oku bwasi. 2 Ebiryo bya Salomoni by’olusiku luguma, byali ngero makumi asharhu ga nshâno ya ngano nyinjinja na ngero makumi galindarhu g’eyindi nshâno kwône. 3 Bimasha bitwedu ikumi na mpanzi makumi abirhi z’ebulambo kwône, bibuzi igana kuyûshûla kwo enshagarhi, empongo, orhushafu, engoko, engûkù, n’orhundi rhunyunyi rhushwekwa. 4 Kulya kuba obwâmi bwâge bwahikaga oluhande lulyo lyoshi lw’olwîshi Efrata. Kurhenga kuli Tapsaki kuhika kuli Gaza, abâmi boshi b’eluhande lwa Efrata kushiga bamushigaga, omurhûla gwacibêra hoshi. 5 Bene Yuda na bene Israheli bayôrha n’omurhûla buzira kadugundu; ngasi muguma adekerera omu lukoma lwâge lw’emizâbîbu n’olwa emitini, kurhenga Dani kuhika Bersheba, amango goshi Salomoni ali oku bwasi. 6 Salomoni ali agwerhe maso bihumbi bini bya biterusi bya kukabulula engâlè zâge na biterusi bihumbi ikumi na bibirhi bya kuhêka abantu. 7 Abarhonyi bakag’ishibirira mwâmi haguma n’abayorhaga balalikwa okulya haguma na mwâmi. Abarhambo bakag’ishêgula ebiryo, ngasi muguma agwerhe ogwâge mwêzi, nta mango akantu kabulikine. 8 Ebyasi n’obukere bw’okulisa ebiterusi na ngasi bishwekwa, bo babilerhaga, ngasi muguma aheke aha anabwizirwe. Oburhimanya bwa Salomoni

9 Salomoni ali ahirwe na Nyakasane Nyamuzinda omurhima mushinganya nya n’ogw’obugula, amuha obukengere bunene, omurhima gulambûsire nka lubanda lw’oku nyanja. 10 Obushinganyanya bwa Salomoni bwalusha obw’abana boshi b’ebuzûka-zûba n’obwa ab’e Mîsiri boshi. 11 Aba murhimanya kulusha ngasi muntu, alusha Etani na Esra, alusha Hemani, Kalkoli na Darda; irenge lyâge lyalumira hoshi hoshi omu bihugo by’ezo ntambi. 12 Salomoni asinga migani bihumbi birhanu anayandika enyimbo z’amahano; zahika oku cihumbi n’irhanu. 13 Omu bwenge bwâge bunene, amanyisa emirhi n’ebyasi kugwarhira oku lushasha kuhika oku byasi bilandira oku côgo. Ali mulenga wa kumanya binji biyêrekîre ensimba, orhunyunyi, orhunyegere n’enfi^f. 14 Abantu n’abâmi bakurhenga hoshi hoshi, eyi n’eyi haliyumvirhiza oku Salomoni aganîra. Obwîra bone Hiramu n’okurheganya okuyûbaka aka-Nyamuzinda

15 Hiramu mwâmi w’e Tiri arhuma abambali emwa Salomoni bulya ali amayumva oku bamushîzire amavurha g’obwa a ahali h’îshe, erhi na Hiramu ayorhaga aba mwira wa Daudi. 16 Salomoni arhumiza mpu bajibwîra Hiramu e rhi: 17 Orhahabiri oku larha Daudi arhacibonaga oku ayûbakira Nyamubâho enyumpa, erhi kukarherwa n’abashombanyi bali bamuzungulusire kurhuma kuhika Nyakasane abaheba idako ly’oburhegesi bwâge. 18 Buno Nyakasane arhumire nkola ndekerire, ntahugunywa: ntagwerhi bashombanyi, ntacigonza buhanya. 19 Bw’ôbûla ndi omu milali y’okuyûbaka enyumpa y’izîno lya Nyaka sane Nyamuzinda wâni, kwo abwizire larha Daudi erhi: «Omwana nayîmika oku ntebe yawe, ye wayûbakira izîno lyani enyumpa.» 20 Nawe ontwirage emirhi y’e Libano. Bambali bani bagwasanya na bambali bâwe, nakuha ebi wakampûna by’okulyula bambali bâwe, bulya emwâni erhankaboneka owamay’ikuba emirhi nka Abasidoni.» 21 Erhi Hiramu ayumva ebyo binwa bya Salomoni, asîma bwenêne, aderha, erhi: «Agishwe, Nyakasane wahâga Daudi omwana murhimanya ntya mpu arhegeke olubaga lwâge!» 22 Hiramu arhuma mpu babwire Salomoni erhi: Omwanzi warhumaga naguyumvîrhe. Ngasi oku olonzize kw’eyo mirhi kwo nakujirira. 23 Bambali bani bayiyandagaza kurhenga e Libano kuhika oku nyanja; kandi nani nayishanira haguma bihimbi bihimbi mbilikire omu nyanja kuhika aha olonzize biyômokere. Ahala nayishanûlira, nâwe wene oyisôkeze eka. Kandi nâwe wajira oku nsimire: ontumire ebi nalisa mwo abani.» 24 Ntyo Hiramu akarhumira Salomoni emirhi y’e Sedre n’ey’ensindani nka oku anal’ilonzize. 25 Na Salomoni akarhumira Hiramu ngero bihumbi makumi abirhi za ngano z’okulisa ab’omu mwâge, engero makumi abirhi na kulusha za mavurha ga mizâbîbu ntuntume. Byo Salomoni akag’irhumira Hiramu ngasi mwâka ebyo. 26 Nyakasane ali ahîre Salomoni obwenge n’oburhimanya nka oku anali amulaganyize n’omurhûla, n’obumvikane byaba ekarhî ka Hiramu na Salomoni: Banywana bombi.

27 Salomoni alalika bene Israheli boshi: barhengamwo bantu bihumbi makumi asharhu. 28 Abarhuma e Libano: bihumbi ikumi ngasi mwêzi, bakabêra yo mwêzi muguma na yindi myêzi ibirhi eka. Adaramu ye wali murhambo wabo. 29 Salomoni al’igwerhe na babarhuzi bihumbi makumi gali nda na bihumbi makumi gali munani ga bantu b’okubeza amabuye oku ntôndo. 30 Abimangizi n’abarhambo babo barhaganjirwi bone bali bihumbi bisharhu na bantu magana asharhu. 31 Mwâmi Salomoni arhegeka okuhumba amahuye manene, mabuye minjinja g’okuyimanza eciriba c’enyumpa. 32 Abûbasi ba Salomoni n’aba Hiramu haguma n’Abagibliti bakakombêza amabuye n’okubinja emirhi y’okuyûbaka enyumpa.

Okuyûbakwa kw’aka-Nyamuzinda

1 Omu mwâka gwa magana ani na makumi gali munani kurhenga bene Israheli barhenzire e Mîsiri, omu mwâka gwa kani kurhenga Salomoni ali mwâmi omw’Israheli, omu mwêzi gwa Ziva gwo guligi mwêzi gwa kabirhi, Salomoni ayûbaka aka-Nyamuzinda. 2 Eyôla nyumpa Salomoni ayûbakaga yali egwerhe makoro makumi gali ndarhu ga bulîri, makoro makumi abirhi ga bugali na makoro makumi asharhu ga burherema. 3 Omuhango gw’embere z’akôla ka-Nyamuzinda gwali gwa makoro makumi abirhi ga bulîri omu kushi mba obugali bwa enyumpa na makoro ikumi omu kuja omu ndalâla y’enyumpa. 4 Mwâmi ahira orhubonezo kuli eyôla nyumpa, rhwajaga rhwasunguhana olunda lw’embuga. 5 Omu marhambi g’aka-Nyamuzinda ayûbakamwo entala rhala ziri nka nyumpa oku côgo c’enylumpa, omu marhambi g’aka-Nyamuzinda kwônene n’omu marhambi g’ahatagatifu bwenêne, ayushula n’ezindi nyumpa omwôla marhambi mwoshi. 6 Entalarhala z’idako zali zigwerhe makoro arhanu ga bugali, eza aha kagarhî zali zigwerhe makoro ndarhu ga bugali n’eza kasharhu zali za makoro nda oku bugali; ebwa kuba bajaga bashuba oku birhebo by’enyumpa omu marhambi mwoshi n’embuga lyo balek’ikacihondereka kuli ebyo birhebo by’enyumpa. 7 Agôla mango bayûbakaga eyôla nyumpa bayiyû baka n’amabuye gali gakola marheganye goshi bwinja. Na ntyôla amango bayûbakaga enyumpa barhayumvagya oli enyundo oli embasha nisi erhi ecindi cintu c’ecuma catêrha oku nyumpa. 8 Omuhango gw’enyumpa y’enyanya yali omu kagarhî, gwali olunda lw’ekulyo kw’enyumpa. Bakazâg’isôka oku ma shonezo g’ebinzongo gagolonjosire kurhenga oku nyumpa y’enyanya yali aha kagarhî kuja oku nyumpa ya kasharhu. 9 Salomoni ayûbaka anayunjuza ako ka-Nyamuzinda, muli eyôla nyumpa ahiramwo olurhalarhala lw’emirhi analuyinjihya n’empaho z’emirhi mizibu. 10 Anaciyûbaka ezindi nyumpa enyanya zali zishegemire enyumpa yoshi, aja azijira makoro arhanu arhanu ga burherema anacilunga oku nyumpa n’emirhi mizibu. 11 Oluderho lwa Nyamuzinda lwanacirhindakwo Salomoni ntyala: 12 «Kuli eyira nyumpa oli wayûbaka, nka wankanashimba amarhegeko gani, okanakajira nka oku nakuhûna kwoshi na ntyôla olange amarhegeko gani goshi, olugendo lwâwe erhi lwankanayôrha lulinganine, akanwa kani nabwiraga sho Daudi, kuli we erhi kankayunjulira 13 nanayôrha ndi ekarhî ka bene Israheli na nta mango nankalekerera olubaga lwâni lw’Israheli. 14 Obwola, Salomoni ayûbaka enyumpa anayiyunjuza.

Endalâlâ y’enyumpa. Ahatagatifu h’ahatagatifu

15 Ebyôgo by’ezo nyumpa abibambakwo empaho z’emirhi mizibuzibu omu ndalâlâ kurhenga oku lugendambeba kuhika oku lurhalarhala, azishîga n’irangi omwôla ndalâlâ. Oku idaho ahirakwo empaho z’ensindani. 16 Kuli makoro makumi abirhi g’eyôla nyumpa omu ndalâlâ, Salomoni ahirakwo empaho z’eyo mirhi y’enduluma kurhenga okw’idaho kuja enyanya oku mirhamba, haba ho hantu h’okurhînywa bwenêne, ho hatagatifu ha ahatagatifu. 17 Enyumpa kwo kuderha akaligi ka-Nyamuzinda konêne, kali ka makoro makumi ani omu ndalâlâ. 18 Empaho z’e mirhi y’enduluma zali omu·ndalâlâ, zali zijire zabinjûlwakwo ebizingebizinge n’ebiri nka bwaso bushanjusire, omwola ndalâlâ zali mpaho za «sedre» zonene murhankabonesire ibuye. 19 Salomoni, ahantu h’okurhînywa bwenêne, ahayubakiraga omu karhî k’enyumpa mpu lyo aha shihiramwo omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane. 20 Endalâlâ y’ahôla hatagatifu ha ahatagatifu yali egwerhe makoro makumi abirhi bulîrî na makumi abirhi ga bugali na makumi abirhi ga burherema. Salomoni ashigamwo amasholo galabuka bwenêne, kuguma ayûbaka n’oluhêrero lw’empaho z’e sedre anazishiga amasholo. 21 Salomoni ashiga amasholo galabuka omu ndalâlâ y’enyumpa mwoshi. 22 Kwo enyumpa yoshi ayishîzire masholo ntyôla, enyumpa yoshi ayishîga masholo kuguma n’oluhêrero lwali embere za halya hantu h’okurhînywa.

Bakerubi

23 Omwôla hantu hatagatifu anagwikamwo bamalahika babirhi babinjirwe omu mirhi y’emishahi y’emuzirhu bali bagwerhe makoro ikumi ga burherema. 24 Cûbi ciguma ca malahika cali ca makoro arhanu n’ecindi naco cali ca makoro arhanu; kurhenga ebuzinda bw’ecûbi kuhika ebuzinda bw’ecindi gali makoro ikumi, 25 Malahika wa kabirhi naye kwo nakuguma ali agwerhe makoro ikumi, lugero luguma na nshusho nguma kuli abo bamalahika bombi. 26 Obuli bwa ngasi malahika bwali bwa makoro ikumi kuguma n’owa kabirhi. 27 Salomoni anacihira balya bamalahika oku bali babirhi omu nyumpa y’omu ndalâlâ, cûbi ca muguma cahuma kuli cirhebo ciguma, ecûbi c’owundi malahika cahuma oku cindi n’ebindi byûbi byayerekerana omwôla ndalâlâ y’enyumpa. 28 Abôla ba malahika nabo Salomoni abashîga amasholo. 29 Ajirisa ebitâke bitâke byakazâg’ibonekana oku ngasi côgo cali omu nyumpa oku mihiro yoshi, omu ndalâlâ n’emugongo banaja batâka kwo aha bamalahika, aha amabo nisi erhi bwâso bushanjusire. 30 Omu bululi bw’eyôla nyumpa ashîgamwo amasholo omu ndalâlâ n’emugongo.

Emihango. Engo.

31 Aha muhango gw’aho hatagatifu bwenêne, ahiraho nyumvi ibirhi zakaza g’iyîguka caligumîza, zali za mishahi y’emuzirhu. Ebyali bizungulusire olwo lumvi kuguma n’emitungo yalo, byoshi byasimikira omu cirhebo ca karhanu. 32 Kuli ezôla nyumvi ibirhi z’ogwola muhango, atâkakwo bamalahika, emibo n’amâso gashanjusire. Kandi ashîgakwo amasholo gàhululira kuli balya bamalahika na kuli erya mibo. 33 Kuguma n’oku muhango gw’aka-Nyamuzinda ahirakwo emitungo y’emishahi y’emuzirhu, yasimikira omu cihimbi c’e côgo n’olumvi lwa mpande ibirhi za mpaho za nsindani. 34 Lumvi luguma lwali lwa kugonywamwo kabirhi n’olundi lunda nalo kwo na kuguma, na kuli ngasi luguma 35 baja batâkakwo bamalahika, emibo n’amâso gashanjusire anayishîga masholo nk’oku ebitâke byanali. 36 Ayûbakakwo ebicîkirizo biri kuli mirongo isharhu ya mabuye marhendêze bwinja bya mirhi ya sedre.

Amango aka-Nyamuzinda kayûbakagwa

37 Omu mwâka gwa kani, mwêzi gwa kabirhi lyo babandaga eciriba c’akôla ka-Nyamuzinda, 38 n’omu mwâka gwa kali ikumi na muguma omu mwêzi gwa munani enyumpa yayunjula loshi nk’oku yanali ekwânîne. Salomoni ayiyûbaka ntyôla myâka nda.

Obulenga oku nyumpa ya Salomoni n’oku ka-Nyamuzinda

1 Mwâmi Salomoni ayûbasire aka-Nyamuzinda anakayunjuza lwoshi, akayunjuliza koshi oku myâka ikumi n’isharhu. 2 Ayûbaka n’enyumpa ederhwa «Nyumpa y’omu Muzirhu gw’e Libano» obuli bwâyo bwali bwa makoro igana, obugali makoro makumi arhanu n’oburherema bwâyo gali makoro makumi asharhu ya mirongo ini ya nkingi z’esedre n’emitungo y’esedre. 3 Omu nyanya lyayo namwo mwali muyûbasirwe n’esedre, mpaho makumi ani n’i rhanu zali zisimikîre kuli zirya nkingi ikumi n’irhanu oku ngasi mulongo. 4 Mwali byûmpa makumi ani na birhanu, kuli ngasi mulongo kwali byûmpa ikumi na birhanu. Orhubonezo rhwali rhwa milongo isharhu, na ngasi hibone zo erhi hiyerekerine n’ehyâbo. 5 Enyumvi zal’iyerekerine isharhu isharhu n’enyunda zazo zal’iyumanine ibirhi ibirhi. 6 Ahirakwo olulenga nalwo lwali lugwerhe enkingi n’obulîrî bwalwo bwali bwa makoro makumi arhanu, obugali makoro makumi asharhu embere yali obushafu n’olubigabiga. 7 Ayûbaka olulenga aha ntebe yâge y’obwâmi emunda bakazâg’itwira emmanja, mwo muderhwa «omu k’emmanja», koshi akayûbaka n’esedre zonene kurhenga oku idaho kuj’enyanya. 8 Enyumpa yâge y’okukaz’ilâlamwo nayo ayiyûbaka nka eyôla ci omu ngo ya kabirhi kurhenga okwôla muhango; anaciyûbaka n’eyindi mbaraza eyumanine n’olwôla lulenga, yali ya mukâge mwali wa Faraoni.

9 Eyôla myûbako yoshi yali ya mabuye ga ngulo ndârhi na goshi gali marhendeze n’ecikezo ngasi liguma n’olugero lwalyo, oku yali omu ndalâlâ kwo yali n’emugongo kurhenga oku ciriba kuhika oku burhungiri, kandi kurhenga omu ndalâlâ kuja ebwa nyumpa nene. 10 Ebiriba by’eyôla nyumpa nabyo byali biyûbasirwe n’amabuye g’engulo ndârhi, mabuye ga bunene burhali bunyi aha mabuye g’amakoro ikumi, aha mabuye g’amakoro munani. 11 Oku nyanya kwali agandi mabuye g’engulo ndârhi, gali marhendeze ngasi liguma oku lugero lwalyo, kwali n’emirhi y’esedre. 12 Oku côgo c’omu muhanda gwâge, mwali nkere isharhu za mabuye marhendeze n’olukere lw’emirhi y’esedre, kuguma n’omuhanda gw’omu ndalâlâ y’aka-Nyamuzinda kuguma n’omuhango munene.

Omutuzi w’amarhale Hiramu

13 Mwâmi Salomoni analika entumwa y’okugend’ilonza Hiramu e Tiri. 14 Ali mwana wa mukana w’omu bûko bwa Nefutali, cikwônene îshe abaga muntu w’e Tiri anali mutuzi wa marhale. Ali muntu wa bwirhonzi, muntu wa bukengere na wa bulenga omu kutula orhulugu rhunji na rhwa ngasi lubero rhw’amarhale, anaciyisha aja aha mwa Salomoni arhangira okutula ebyôla birugu byâge .

Emilunga y’amarhale

15 Anacitula mirhamba ibirhi ya marhale; ngasi muguma gwali gwa makoro ikumi na munani, omu kuguzongoloka gwali gwa makoro ikumi n’abirhi; gwali gwa murhule n’amarhambi gâgwo ga minwe ini; kwo omunara gwa kabirhi gwali ntyôla. 16 Atula nsirha ibirhi za marhale, zali za kuja oku irhwerhwe ly’eminara; oburherema bwa ngasi nsirha bwali bwa makoro arhanu n’eyindi nayo yali ya makoro arhanu. 17 Aluka orhw’emizizi rhuli nka lushangi rhunalikwo obushengerere, rhwabwikira ezôla nsirha zali oku nyanya lya zirya nsirha, nda kuli nsirha nguma na yindi nda oku yindi nsirha. 18 Ajira mirongo ibirhi ya bushengerere kuli ngasi lushangi lw’okubwikira ezôla nsirha zali oku minara; ajira ntyôla kuguma n’oku ya kabirhi. 19 Ensirha zali oku nyanya ly’eminara yali omu c’olusò, zalikwo ensalamu ziri nka lisi, zali za makoro ani. 20 Ensirha zali oku nyanya ly’eminara zalikwo bushengerere magana abirhi, oku bugufu bubwikire n’olushangi byoshi oku mirongo ibirhi y’obwôla bushengerere maga na abirhi. 21 Agwika eminara oku c’olusò lw’aka-Nyamuzinda. Agwika omunara gw’ekulyo aguyirika izîno lya Yakini; agwika omunara gw’ekumosho aguyirika Boazi. 22 N’oku nyanya ly’eminara kwali ensalamu ziri nka lisi. Ntyôla kwo eminara yakozirwe.

Eciyanja c’amarhale

23 Ajira n’eciyanja c’amarhale. Cali cigwerhe makoro ikumi kurhenga oku cikwi kuja oku cindi cikwi, canali camburunguse hoshi; oburherema bwaco gali makoro arhanu n’omugozi gw’olugero lwaco gwali gwa makoro makumi asharhu kuzonga. 24 Oku nyanya lyaco kwali amalehe garhalibwa galicizungulusire: gakagizunguluka eburhambi bw’eco ciyanja aha nyanya ha makoro makumi asharhu; ago malebe gali kuli milongo ibirhi misindagire omu ciyanja. 25 Ecôla ciyanja cali cisimikire kuli mpanzi ikumi n’ibirhi, mulizo isharhu zayerekera olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, zindi isharhu ebuzika-zûba, zindi isharhu ebwa kulyo n’isharhu ekumosho; ecôla ciyanja cali enyanya zâzo n’amahiji gazo gayerekera omu ndalâlâ. 26 Oburhunu bwaco bwali nka mubo n’omuhiro nka muhiro gwa kabehe, kwali na ensalamu eri nka bwaso bwa lisi. Lwankajiremwo litri bihumbi bibirhi.

Enteberhebe n’enyogero z’amasholo

27 Ahirakwo enteberhebe ikumi z’amarhale. Ngasi nguma yali egwerhe makoro ani ga bulîrî na makoro ani ga bugali kandi na makoro asharhu ga bu rherema. 28 Alaga oku ezôla nteberhebe zali zikozirwe: zali za nambi n’ezôla nambi zali zigwîsirwe omu mirhamba ibirhi. 29 Kuli ezôla nambi zalingwike muli eyôla mirhamba bali bajire batâkakwo aha ntale aha mpanzi na bamalahi ka; oku mirhamba nako kwo na kuguma; enyanya kuguma n’idako ly’ezôla « ntale na bamalahika, yakazâg’inagana obushengerere. 30 Ngasi nambi yali e gwerhe mizizi ini ya marhale n’emirhamba y’amarhale kuguma n’oku magulu gazo ani nako kwali ebitugikizo, ebyo bitugikizo byali idako ly’ecidekêra n’olundi lunda lw’obushengerere. 31 Omurhule gw’okukashwekeramwo ecôla cidêkêra gwali omu bushwinjiro bw’eyôla nteberhebe, gwali gugwerhe obugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi c’ogwôla murhule gwali muburunguse nka nteberhebe ya munara, gwanali gugwerhe ikoro liguma ly’obuli; na kuli ogwôla murhule kwali ezindi nsanamu, ennambi zali za nyunda ini ziyumanine ci zirhali mburunguse. 32 Nayo erya mizizi ini yali esimikire idako lya zirya nambi emi rhamba nayo yali yanal’imishwekere eyo idako, ngasi muzizi gwali gugwerhe ikoro liguma n’ecihimbi oku burherema. 33 Eyôla mizizi yali eyosire nka mizizi ya ngâlè, emirhamba na ngasi bindi byanali biyishwesire byoshi byali bitule. 34 Oku rhufendefende rhuni rhwa ngasi nteberhebe kwali mitungo inni, n’eyôla mitungo yali migwîke omwôla nteberhebe byayôrha nka kantu kaguma. 35 Oku nyanya ly’enteberhebe kwali emburunguse ya buhamu bw’ecihimbi c’ikoro n’oku nyanya ly’enteberhebc kwali amagonyero n’ebitugikizo byoshi byanacijira kantu kaguma n’enteberhebe. 36 Oku malanga g’agôla magonyero n’oku bitugikizo kwali ensalamu za bamalahika, ez’entale, emibo ngasi ciguma n’olugero lwaco, n’obushengerere omu marhambi goshi. 37 Ntyo kwo ali atuzire ezôla nteberhebe oku zinali; zatulwa kuguma zayumanana zoshi zanashushana zoshi. 38 Atula n’enyongero ikumi za marhale, ngasi lwôgero lwakazâg’ijamwo litri makumi ani, ngasi lwôgero lwali lugwerhe buhamu bwa makoro ani, ngasi lwôgero lwakasimikira oku nteberhebe nguma mwa zirya nteberhebe ikumi. 39 Oku ali azisimisire kw’oku: irhanu olunda lw’ekulyo kw’enyumpa, zindi irhanu olunda lw’ekumosho kw’enyumpa, nalwo olwôgero lwaja ekarhî k’ekulyo n’ebushoshôkero bw’izûba.

Orhulugu rhusungunungunu

40 Hiramu atula n’enyungu, atula ebyankizo, emidugo n’orhubêhe. Ntyôla kwo Hiromu ayunjuzize obushanja Salomoni ali amuhunyire boshi omu ka- Nyamuzinda. 41 kwo kuderha erya minara ibirhi; zirya nsirha ibirhi zakazâg’i bwikira amarhwerhwe g’eyôla minara yombi, zirya nshangi ibirhi z’okubwikira ezôla nsirha, 42 obushengerere magana ani bw’okuja kuli zirya nshangi ibirhi, emirongo ibirhi y’obushengerere kuli zirya nsirha ibirhi zakazâg’ibwikira amarhwerhwe g’eminara. 43 Zirya nteberhebe ikumi na zirya nyôgero ikumi z’ezo nteberhebe; 44 eciyanja na zirya mpanzi ikumi n’ibirhi idako lyaco; 45 enyungu, emidugo n’orhubêhe. Ebyôla birugu Hiramu ajiriraga Salomoni omu ka-Nyamuzinda, byoshi byali bya marhale gakazâg’ilabuka. 46 Mwâmi arhuma abagend’ibitula omu kabanda ka Yordani, bakabijongeza omu mibumbuli y’obudaka bwali ekarhî ka Sukoti na Sartani. 47 Salomoni arhaderhaga mpu bagere ebyôla birugu bulya byali binji bwenêne, ntyo obuzirho bw’amarhale gabitulaga burhamanyirwi.

48 Salomoni ajira na ngasi bindi birugu by’aka-Nyamuzinda byoshi: Oluhêrero lwa amasholo, amêza g’amasholo bakazâg’ihirakwo emigati y’enterekêro, 49 ebinara by’emishuma by’amasholo gonegone, birhanu ekulyo na birhanu ekumosho embere z’aha bugêremwa; kuguma n’amatara, amawuwa n’ebizimizo byoshi byali by’amasholo. 50 Atula amasahani, orhwere, orhubêhe, ebikombe bisungunu, ebitumbukizo by’enshangi nabyo byali bya masholo gonene, kuguma n’orhukomyo rhwa emihango y’omu ndalâlâ y’enyumpa narho rhwali rhwa masholo, oku mihango ya ahatagatifu bwenêne n’ahatagatifu konene, n’ey’enyumpa. 51 Ntyôla kwo Salomoni ayusize emikolo y’omu ka-Nyamuzinda, Salomoni anaciyisha adwîrhe ngasi birugu îshe Daudi ali amarherekêra Nyamubâho: ensaranga, amasholo, ebindi birugu byoshi abihira omu mbîko y’aka-Nyamuzinda.

Okuhêkwa kw’Omucîmba gw’endagâno

1 Okubundi obwôla mwâmi Salomoni anacishubûliza aha mwâge aha Yeruzalemu abagula ba bene Israheli boshi, abakulu b’amashanja n’abakulu ba ngasi mulala gwa bene Israheli kurhenga halya basôsagya omucîmba gw’amalaganyo oku lwa mwâmi Daudi kuhika ahôla aka-Nyamuzinda kanayûbakagwa. 2 Abo bene Israheli boshi banacishubûkira ahôla bwâmi bwa Salomoni, mwali omu mwêzi gwa kali nda go mango olwo lusiku lukulu lwabaga. 3 Erhi abagula ba bene Israheli boshi baba bamashubûzanya ntyôla, abadâhwa bayimusa gulya mucîmba gw’amalaganyo. 4 Neci bayinamula ogwôla mucîmba gw’amalaganyo kuguma n’ihêma ly’embuganano na ngasi bindi birugu bitagatifu byanabaga muli eryôla ihêma; abadâhwa n’Abaleviti bo babibarhwire. 5 Mwâmi Salomoni n’olwôla lubaga anali ahamagire aha mwâge loshi, banaciyimuka banacishokolera omucîmba gw’amalaganyo, bagend’irherekêra ebibuzi n’ebimasha mwandu birya birhankaganjwa erhi bunji burhuma. 6 Abadâhwa banacihêka gulya mucîmba gw’amalaganyo omu cirhînyiro c’aka-Nyamuzinda halya gwanali gukwânîne okubêra omu hatagatifu hakulu bwenêne, idako ly’ebyûbi bya bamalahika. 7 Abôla bamalahika bali balambulire ebyûbi byâbo enyanya ly’ahôla bali bagwâsirwe okuhira omucîmba gw’amalaganyo ntyo bamalahika babwikira omucîmba n’emishumi yago. 8 Emirhamba obuli bwâyo bwakag’irhuma yaboneka ahôla hantu hatagatifu honene ci owali embuga arhankayibwîne. Kuhika bunôla ho enaciba ahôla. 9 Muli ogwôla mucîmba gw’amalaganyo mwali zirya nambi z’amarhegeko, Musa wazihiragamwo galya mango banali aha Horebu, zo nambi z’amalaganyo Nnâmahanga alagananaga boshi na bene Israheli amango barhengaga e Mîsiri.

Nyamuzinda alanga aka-Nyamuzinda kage

10 Erhi bunôla bayus’irhenga omwo hatagatifu, ecitu cayisha cabwikira aka-Nyamuzinda. 11 Abadâhwa barhahashaga okurherekêreramwo bulyala ecôla citu c’irenge lya Nyamuzinda camayunjuza akôla ka-Nyamuzinda. 12 Okubundi mwâmi Salomoni anacija omu kanwa aderha, erhi: «Nyakasane adesire mpu yeki omu mwizimya âbêra. 13 Nahizirage cnyumpa yawe ahantu wakayôrha oli ensiku zoshi.»

Salomoni ashambâza olubaga

14 Enyuma ly’okwo, mwâmi anacihindamukira olubaga lwa bene Israheli lo shi alugisha; bene Israheli boshi bal’ibadêsire ahôla. 15 Anaciderha erhi: · «Ayagirwe Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, owaderheraga omu kanwa ka larha Daudi anayunjuliza ngasi ebi anali amubwizire byoshi erhi: 16 Kurhenga halya narhenzagya olubaga lwâni e Mîsiri, bo bene Israheli, ntaderhaga nti nacîshoga lugo luguma lwa bene mpu abe mwo mpira endaro yani, ci naci shozire mwambali wâni Daudi nti ayîme ekarhî k’olubaga lwâni lwa bene I sraheli. 17 Larha Daudi ali n’ogwôla muhigo gw’okuyûbakira Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli endaro. 18 Ci anacibwîra larha Daudi erhi: «Obwôla o gwerhe ogôla muhigo gw’okunyûbakira enyumpa neci kuli kwinja. 19 Ci kwônene arhali we wayinyubakira ci mugala wâwe owarhenga omu nda yawe, ye wayûbaka enyumpa oku irenge ly’izîno lyani. 20 Nyamubâho amayunjuzagya akôla kanwa aderhaga: Nayimirage omu bya larha Daudi, nanajîrage oku ntebe yâge y’obwâmi omu bene Israheli nk’oku anaderhaga, nanayûbasirage enyumpa okw’izîno lya Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli. 21 Namayûbakaga ahantu h’omucîmba gw’amalaganyo Nyamubâho alagananaga na ba larha galya mango abakulaga omu cihugo c’e Mîsiri.»

Omusengero gwa Salomoni

22 Salomoni anaciyimanga embere z’oluherero lwa Nyakasane, embere z’e ndêko y’olubaga lwa bene Israheli boshi arhega amaboko emalunga aderha, erhi: 23 «Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, nta wundi Nyamuzinda wankaba nka we, abe omu malunga, abe hanôla igulu: welanga bwinja ebi walagananaga mweshi n’abarhumisi bâwe bakushimba n’omurhima gwâbo go shi. 24 Yagirwa washimbulwire ngasi ebi wanabwizire mwambali wâwe larha Daudi, ebi waderhaga omu kanwa kâwe wamabiyunjuza n’okuboko kwâwe nk’oku olu lusiku lunakuyêrekîne. 25 Bunôla Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli omanyâge kulya wabwiraga mwambali wâwe larha Daudi galya ma ngo wamubwiraga ebira binwa, erhi: Wakaz’iyôrha ogwerhe owayîma oku ntebe yawe omw’Israheli, casînga bagala bâwe bacilange omu majira gâbo goshi, babe na olugendo lwinja embere zani nk’oku nâwe wanali oyosire embere zani. 26 Na bunôla Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli kabâge kalya kanwa wabwiraga mwambali wâwe Daudi, larha! 27 Cikwônene ka kwo binali Nyamuzinda ho anaba hanôla igulu? Ci lola okw’igulu lirhankabona aha lya muhira: kurhigi byankaba lyohe mw’eno nyumpa namayûbaka! 28 Cikwoncne Yagirwa Nyamuzinda omusengcro gwa mwamhali wâwe ogurhege okurhwiri, oyumvirhize omulenge gwa mwambali wâwe kuli ngasi cbi akanakuhûna cne. 29 Ntyôla Yagirwa amasu gâwe gakayôrha gali kuli eyîra nyumpa eyi wcne waderhaga erhi: «Ahôla ho irenge lyani lyakabonekera omu kuyumvirhiza amahûno ga mwambali wâwe bunôla adwîrhe ahûna muli eno nyumpa yawe.

Omusengero oku lubaga

30 Neci oyumvirhizc omusengero gwa mwambali wâwe n’ogw’olubaga lwa we oludwîrhe lwasengerera muli eno nyumpa yawe. Yagirwa ogulole bwinja n’oku waguyankirira bunôla kwo gunasôkerage emunda oli omu malunga, okarhuyumva onarhubabalire. 31 Owankanajirira mwene wâbo kubi, n’erhi ankamuseza mpu ayîshe acîgashe, akanayisha alicîgashira embere z’oluhêrero lwâwe munôla ka-Nyamuzinda, 32 Yagirwa izu lyâge linasôkere emunda oli omu malunga, onaje aho otwire bambali bâwe olubanja, omubi anahye, obubî bwâge bunaje okw’irhwe lyâge yenene, omushinganyanya anayêre nk’oku obushinganyanya bwâge bunali.

33 Mango olubaga lwâwe lukahimwa n’omushombanyi ebwa kuba lwamakugomera, bakanakuyâgalukira bashenga izîno lyâwe, bakanayisha bali kuyingingira munola nyumpa, 34 Yagirwa onabayumvirhize n’oku oli omu malunga onabarhege okurhwiri, obabalire olubaga lwâwe lw’Israheli onashub’ilugalula muli cinôla cihugo wahaga b’îshe wabo.

35 Yagirwa erhi amalunga gankazibala, enkuba ehirigirhe ebwa kuba bakujirire okubi bakanayîsh’isengerera muli enôla nyumpa bakakuza izîno lyâwe, bakanaleka enôla byâbo muli kulya obahanyire, 36 Yagirwa n’omu malunga onababalire ebyâha bya bambali bâwe n’eby’olubaga lwâwe lw’Israheli, ona bayigirize enjira nyinja bakwânîne okushimba ovâmulire enkuba yawe oku idaho eri wahaga olubaga lwâwe mpu luliyimemwo.

37 Erhi ecizombo cankanayisha omu cihugo, kandi erhi cihûsi kandi erhi kashûshu nisi erhi cikaba cingalangala, akaba kurhêrwa n’enzige, kandi erhi omushombanyi ankabagorha nisi erhi bube bundi buhanya n’endwala, 38 n’akanayisha ali kushenga abe muntu muguma, lube lubaga lwa bene Israheli boshi, ngasi muguma akanamanya ecibande câge cimuli oku nyonvu, erhi akalambulira amaboko ebwa enôla nyumpa, 39 Yagirwa onayumvirhize okwôla bakuhûnyire omu mpingu omu bwâmi bwâwe onabe bwonjo, ojirire ngasi muguma oku amalagirire gâge ganali, bulya wenene we oyishi omurhima gwa ngasi muguma, na bulya wene oyishi omurhima gw’abantu boshi. 40 Na ntyôla banakurhînya omu buzîne bwâbo boshi muli elira idaho wahaga ababusi birhu.

Enyushûlo

41 Oku muntu w’embuga orhali mwene Israheli, cikwônene arhenge omu cihugo c’ihanga erhi izîno lyâwe lirhuma, 42 bulya bamamanya izîno lyâwe likulu, bamarhînya obuhashe bw’okuboko kwâwe kugala byoshi, bakayisha balikushengera munôla nyumpa yawe, Yagirwa onabayumvirhize kurhenga omu mpingu omu bwâmi bwâwe. 43 Oyôla muntu w’ecigolo onamujirire nka okwôla anadwîrhe akulakira ly’amashanja goshi ga hanôla igulu gamanya izîno lyâwe, gakurhinye nk’olubaga lwâwe lwa bene Israheli, banamanye oku izîno lyâwe lidwîrhe lyaderhwa muli eno nyumpa nayûbakaga.

44 Olubaga lwâwe mango lukakomekera mpu lukola lwaja oku matabâro, lwagend’ilwîsa abashombanyi balwo, omwôla njira banali erhi bankanashenga Nyakasane bayêrekera ebw’olûla lugo wacishogaga wene n’ebw’eyîra nyumpa nayûbakaga. 45 Yagirwa ogwôla musengero n’amalagirire gâbo onagayumvirhize omu mpingu onajire bahimane.

46 Erhi bankakujirira kubi bulya nta muntu orhali munya-byâha hanôla igulu, n’erhi omu bukunizi bwâwe wankabahâna omu maboko g’abashombanyi n’abamabahima erhi bankabagwârha babahêka buja emwabo, cibe cihugo ca hofi erhi c’ihanga, 47 bone bone omwôla cihugo bajire buja erhi bankacija emurhima bakuyagûkira, bakanakulakira eyôla munda muli ecôla cihugo c’abo bandi banahamwabo, bakanaderha mpu rhwajizire kubi, rhwabihire, rhwahemusire 48 bakanakugomôkera n’omurhima gwâbo goshi, n’omûka gwâbo gwoshi banaciri muli ecôla cihugo c’abashombanyi babahêkaga buja, bakanakushenga bayerekera ebwa cirya cihugo wahaga b’îshe, ebwa olula lugo wacishogaga wene n’ebw’eyîra nyumpa nayûbakaga izîno lyâwe lirhumire, 49 Yagirwa ama lagirire gâbo n’omusengero gwâbo onaguyumvirhize omwôla mpingu omu bwâmi bwâwe, wene onabagwase; 50 wanababalira olubaga lwâwe ebyâha bakujirire na ngasi mabi lwakujirire, onajire abôla banahamwabo babafe lukogo banababêre obwonjo; 51 bulya luli lubaga lwâwe, birugu byâwe ebi wene warhenzagya e Mîsiri omu karhî k’engulumira y’omuliro gw’ecûma.

Okufundika omusengero n’okugisha olubaga

52 Na ntyôla waliha amasu gâwe ganabona amalagirire ga mwambali wâwe n’ag’olubaga lwâwe lw’Israheli, onaluyumve omu ngasi malibûko banaku lakirekwo. 53 Bulya wene walushomôrholaga ekarhî k’agandi mashanja mpu lube lubaga lwâwe, mpu lube birugu byâwe nka kulya wene wanaderhaga omu kanwa ka mwambali wâwe Musa galya mango wakulaga ba larha e Mîsiri, Yagirwa Nyakasane.» 54 Salomoni erhi ayusa okushenga n’okusengera ebyôla byoshi, ayimuka ha lya ali afukamire aha mbere z’oluhêrero lwa Nyakasane anayinamulira amabo ko enyanya. 55 Ayimanga agisha olubaga lwa bene Israheli boshi aderha n’izu linene erhi: 56 «Ayagirwe Nyakasane owahaga olubaga lwâge okuluhûka nk’oku anaderhaga omu binwa by’obwanga ahâniraga omu kanwa kw’omwambali Musa, byoshi ntâco ciru n’eciguma cabulabuzire. 57 Nyakasane Nyamuzinda wirhu akaz’iyôrha ali haguma nirhu mâshi nk’oku ànali haguma na ba larha arharhulekêreraga arhanarhujandikaga. 58 Ci ayêrekeze emirhima yirhu emunda ali lyo rhushimba enjira zâge bwinja, rhushimbe rhunalange ebinwa byâge n’amarhegeko gâge nka oku anabirhegekaga ababusi birhu. 59 Ebi binwa by’okusengera nderhire embere za Nyakasane bikaz’iyôrha byahika emwa Nyamuzinda wirhu mûshi na budufu, ly’akalola amalagirire girhu ga ngasi lusiku, ahash’irhabâla mwambali wâge n’olubaga lwâge, 60 na ntyôla amashanja goshi g’igulu ganamanya oku Nyakasane yêne ye onali Nyamuzinda nta wundi kulusha ye. 61 Omurhima gwinyu goshi guyêrekere Nyakasane Nyamuzinda wirhu muhashishimba ebinwa n’amarhegeko gâge nk’oku munagashimbire ene.»

Enterekêro y’olnsiku lukulu lw’aka-Nyamuzinda

62 Mwâmi na bene Israheli boshi banacihêra ntyôla Nyakasane. 63 Salomoni abâga nkafu bihumbi makumi abirhi na bibirhi, na bibuzi bihumbi igana na makumi abirhi oku nterekêro y’omurhûla arherekêraga Nyakasane, ntyôla kwo mwâmi na bene Israheli boshi bagishiremwo aka-Nyamuzinda. 64 Olwôla lusiku mwâmi agisha obululi bw’ecirhînyiro ciri embere z’enyumpa ya Nyakasane bulya ahôla ho ayôkire enterekêro z’embâgwa, amashushi g’enterekêro z’omurhûla ebwa kuba oluhêrero lw’amarhale lwali embere za Nyakasane lwamaba lunyi lurhankahashir’ihirwakwo ezôla nterekêro zoshi ez’embâgwa ez’okuyôca amashushi g’enterekêro y’omurhûla. 65 Neci kwo mwâmi Salomoni akuzize olwôla lusiku ntyo haguma na bene Israheli boshi, yali ndêko ya ngabo nyinji yagwarhira oku muhango gwa Hamati oku mugezi gw’e Mîsiri. Bajira olwôla lusiku lukulu embere za Nyakasane Nyamuzinda wirhu, burhanzi nsiku nda, kandi zindi nda kwo kuderha ikumi n’ini zoshi haguma. 66 Oku lusiku lwa kali munani mwâmi abasengaruka. Nabo bagisha mwâmi kandi bashubira emwababwe n’amasîma n’obushagaluke bunene omu murhima erhi binja byoshi Nyakasane anajirire omwambali Daudi n’olubaga lwâge lwa bene Israheli birhuma.

Salomoni ashub’ibonekerwa na Nyakasane

1 Erhi Salomoni ayusa okuyûbaka aka-Nyamuzinda n’obwâmi bwâge na ngasi yindi myûbako yoshi, Salomoni ali alalire okuyûbakisa; 2 Nyakasane ashub’ibonekera Salomoni obwa kabirhi nk’oku anarhangig’imubonekera aha Gabaoni. 3 Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Nayumvîrhe omusengero n’amahûne gâwe embere zani; nagishire eyîra nyumpa wayûbakaga mpu izîno lyani likayôrha lirimwo ensiku zoshi n’omwo mwo amasu n’omurhima gwâni byakaz’iyôrha biri ensiku zoshi. 4 Nawe okag’igenda bwinja embere zani nka kulya sho Daudi anali ayosire n’omurhima mwîmâna, omurhima mushinganya nya okanakajira nk’oku nakurhegeka kwoshi, okanashimba amarhegeko gani n’obulonza bwâni, 5 nayîsh’igwika entebe y’obwâmi bwâwe omu Israheli e nsiku zoshi nka oku nanalaganyagya sho Daudi amango namubwiraga nti: Wakaz’iyôrha oli n’omukûla oku ntebe y’obwâmi omu Israheli. 6 Cikwône we n’abana bâwe, mukandeka n’okurhashimba amarhegeko namuhaga n’okuya gûka oku bandi banyamuzinda b’obwihambi, 7 narhenza Israheli omu cihugo namuhaga, eyo nyumpa nagishaga okw’izîno lyani nanayilangabûla embere zani, kandi Israheli anaba masheka na lwimbo omu gandi mashanja. 8 Eyira nyumpa ntagatifu yanaha bigûkà na ngasi yeshi wankayigera hofi anarhemuka ahebe olushungurho; banakaderha mpu carhumaga Nyakasane ajira olu lugo n’eyîra nyumpa ntyâla? 9 Kandi banakabashuza, mpu: Bulya balekêrire Nyakasane Nyamuzinda wabo, owakulaga ababusi baho omu cihugo c’e Mîsiri, babul’igend’icishwêkera oku bandi banyamuzinda b’obwihambi. bakaz’ibafukamira banakaz’ibakolera: bwo bula Nyakasane abahiziragekwo agala mabi goshi.»

Ebishagala Salomoni ahaga Hiramu

10 Enyuma lya myâka makumi abirhi, erhi Salomoni aba amayûbaka akaNyamuzinda n’obwâmi bwâge, 11 naye Hiramu abire amayûsa okuhâ Salomoni emirhi y’emiyerezi n’ensindani, abire amamuhâ amasholo nk’oku analonzagya, mwâmi Salomoni naye ahâ Hiramu bishagala makumi abirhi omu cihugo c’e Galileya. 12 Hiramu anaciyîmuka kurhenga e Tiri mpu agend’ilola ebyo bishagala Salomoni amuhâga, arhabonaga bimusimisize. 13 Anaciderha, erhi: Bishagala bici ebi ompire mwene wirhu? Abiyirika izîno lya Kabuli, eryo izîno lyo binaciderhwa kuhika buno. 14 Hiramu arhumira Salomoni talenta igana na makumi abirhi g’amasholo. Okuyubakîsa obukukuru

15 Alaga oku Salomoni ali akerekinye emikolo omu kuyûbaka aka Nyamuzinda n’enyumpa yâge, e Milo, olukuta lwa Yeruzalemu, aha Hasori, aha Megido n’ aha Gezeri. 16 (Faraoni mwâmi w’e Mîsiri naye anasôka mpu agend’inyaga olugo lw’e Gezeri. Erhi aba amaludûlika muliro n’okunigûza abanya-Kanani bayûbakagamwo boshi, aluhâna nshololo oku buhya bw’omwali, muka Salo moni. 17 Salomoni ayûbaka Gezeri buhyahya) na Beti-Hononi wali olunda lw’idako. 18 Ayûbaka Baalati na Tamari omu cihugo ca Yuda olunda lw’irûngu. 19 Ayûbaka n’ezindi nyumpa zo nyumpa z’embîko za Salomoni, bishagala biguma bya kukabîkira engalc zâge, ebindi bya kushwêkera ebihêsi byâge , na ngasi bindi bimusimîsize okuyûbaka aha Yeruzalemu, omu Libano n’omu bwâmi bwâge mwoshi. 20 Abantu bali basigire omu banya-Moriti, omu ba Hititi, omu ba Perizi, omu ba Yebusi, ngasi balya boshi barhali bene Israheli, 21 nisi erhi bagala babo ngasi bantu banalisigire omu cihugo, n’abarhaherêrekezibagwa (abarhaherhereragwa) na bene Israheli, Salomoni abahira kw’ogwo mukolo gw’obukukuru kwo banaciba kuhika buno. 22 Cikwône arhajiraga bene Israheli bantu babarhuzi, bulya babagamwo abakwi: bakarhengamwo abasirika, abambali, abakulu b’ernirhwe abahêka engâlè, n’abashonera oku biterusi. 23 Bantu magana arha nu na makumi arhanu, bali barhambo bakazâg’ikolesa eyôla mikolo n’oku rhabâla abantu bakazâg’ijira eyôla mikolo. 24 Mwali wa Faraoni arhenga ebwa murhundu gwa Daudi asôkera mulya nyumpa Salomoni amuyubakiraga. Buzinda agûkira e Milo.

Emikolo Salomoni ajiriraga omu ka-Nyamuzinda

25 Salomoni akag’irherekêra enterekêro z’okusiriza n’ez’omurhûla, kasha rhu ngasi mwâka oku luhêrero ayûbakiraga Nyakasane, akatumbûkiza n’e nshangi oku luhêrero lwali embere za Nyakasane. Akombêra bwenêne aka Nyamuzinda.

Salomoni ajirîsa amasuha g’okurhimbûla

26 Salomoni ajirîsa amasuha e Esiyoni-Geberi hofi n’Elati, omu irûngu ly’enyanja ndukula, omu cihugo c’Edomu. 27 Hiramu amurhumira oku bambali bâge bayishig’ivugama n’okumanyîrira bwinja enyanja. 28 Baja e Ofiri barholayo talenta igana na rnakumi abirhi ga masholo, bayisha babidwîrhîre mwâmi Salomoni.

Omwamikazi w’e Saba ayîsh’irhangula Salomoni

1 Omwamikazi w’e Saba erhi ayumva kurhi mwâmi Salomoni ajir’irenge oku izîno lya Nyakasane anaciyisha mpu ali muyenja omu kumutwa emigani. 2 Ayisha aha Yeruzalemu n’obusò bw’endogomi zali zibarhwire enshangi n’amasholo manji bwenêne n’amabuye g’engulo ndârhi. Anacija aha mwa Salomoni anacimushambâlira ngasi byanamuli oku murhima byoshi. 3 Sa lomoni anacimuhâ ihano oku ngasi cinwa anamudôsagya: Nta cinwa cafumire mwâmi mpu lero camamuyabira kuhugûla. 4 Oyôla mwamikazi w’e Saba erhi aba amazânwa n’oburhondekezi bwa Salomoni n’enyumpa ayûbakaga, 5 erhi abona kurhi enyama zadarhulwa oku cibo câge, kurhi enyumpa z’abambali ziyinjihire, erhi alola oku mikolo n’emyambalo y’abarhumisi bâge, abarhanza amamvu, obunji bw’enterekêro arherekêra omu ka-Nyamuzinda, arhaciha shig’ibikira emurhima anacibwîra mwâmi erhi: 6 «Neci kwo binali ehi nabwîra gwa omu cihugo cani oku biyêrekîre obwirhonzi n’oburhondekezi bwâwe. 7 Ntayemêrezagya ebi bakazâg’inshambâlira ci naderha ni kukwaninc niene nyîshe ncibonere n’amasu gani, lola oku ciru barhali bambwizire ecihimbi omu burhondekezi bwâwe n’omu bwololoke n’irenge lishushire ebi nabwiragwa. 8 lragi lya bambali bâwe n’abarhumisi bâwe bakub’eburhambi; barhanahwa barhayumva n’okubona obushinganyanya bwâwe. 9 Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, ye wasimaga okukubwarhaza oku ntebe y’Israheli mpu ly’akuzibwa. Kurhonya ayôrhaga arhonya Israheli, kwo kwarhumire akuyîmika mwâmi mpu orhegeke omu bwirhonzi n’omu bushinganyanya. 10 Anacirhûla mwâmi talenta igana na makumi abirhi za masholo, enshangi mwandu n’ama buye g’engulo ndârhi. Harhal’isag’ibonekana enshangi nyinganaho nk’ezira mwamikazi w’e Saba arhûlaga mwâmi Salomoni. 11 Amârho ga Hiramu gakazâg’ilêrha amasholo g’e Ofiri ganakayisha gadwîrhe kurhenga eyôla Ofiri emirhi minji y’ensantali n’amabuye g’engulo ndârhi. 12 Mw’eyôla mirhi y’ensantali, mwâmi ajiramwo amashonezo g’aka-Nyamuzinda n’ag’obwâmi bwâge, ennanga z’enzenze oku bayimbiza. 13 Mwâmi Salomoni aha olya mwamikazi w’e Saba ngasi byoshi ankanacifinjire, ngasi byoshi anahûnaga, buzira kuganja ebi mwâmi amufumbasagya yêne omu nfune. Enyuma z’ahôla, omwamikazi ase ngaruka, ashubira omu cihugo câge boshi n’abambali.

Obugale bwa Salomoni

14 Obuzirho bw’ amasholo bakazâg’ilerhera Salomoni omu mwâka muguma bwali nka magana gali ndarhu na makumi gali ndarhu na ndarhu ga talenta. 15 Buzira okuganja amasholo gakag’irhûlwa n’ababalama n’isoko ly’abarhunzi, n’ery’abâmi boshi b’omu Arabiya. 16 Mwâmi Salomoni atulîsa mpenzi magana abirhi za masholo, ngasi mpenzi ya sikeli magana gali ndarhu ga masholo; 17 na zindi mpcnzi nsungunu magana asharhu nazo za masholo za lugero luguma oku ngasi mpenzi; mwâmi abibîkira omu nyumpa yâge y’Omuzirhu gw’e Libano. 18 Mwâmi anacibinja entebe nnene y’obwâmi y’ihembe, anayishîga amasholo gone gone. 19 Eyôla ntebe yali egwerhe mashonezo ndarhu, enyanya ah’oku shegemwa kw’eyôla ntebe hali haburunguse, ngasi lunda lwayo lwali enshusho z’empangaza ibirhi zali ziyimanzire hofi na ngasi hadêkerezibwa okuboko. 20 Zindi ntale ikumi n’ibirhi zali kuli eyôla mibungo, ngasi lunda. Ha rhasag’ibonekana ntebe ya bene eyo ciru n’omu gandi mami. 21 Orhubêhe rhwa Salomoni rhw’okunywêra rhwali rhwa masholo gonene, kuguma n’entebe y’omu nyumpa y’omu Muzirhu gw’e Libano, byali bya masholo goncne, bulya amarhale garhakengagwa ciru. 22 Neci mwâmi ali agwerhe amârho e Tarsisi haguma n’amârho ga Hiramu na ngasi myâka isharhu agôla mârho g’e Tarsisi gakazâg’iyisha gadwîrhe amasholo, amarhale, amahembe, encima n’enduku. 23 Mwâmi Salomoni agalûluka kulusha abandi bâmi boshi ba hano igulu, omu birugu n’omu bugula n’omu bushinganyanya. 24 Igulu lyoshi lyakag’ilonza okuyankirirwa na Salomoni n’okuyumva obwirhonzi Nyakasane ahiraga omu murhima gwâge. 25 Na ngasi wanakazâg’iyisha yeshi akayisha amurhûzire ebirugu by’amarhale n’arnasholo, emishangi, emirasano, enshangi, ebiterusi, ebihêsi, ntyo ngasi mwâka.

Engâlè za Salomoni

26 Salomoni alunda engâlè n’ebiterusi, ali agwerhe ngâlè cihumbi na maga na ani, abasirika b’oku biterusi bali bihumbi ikumi na bibirhi, abahirira embîko z’ezôla ngâlè omu bishagala by’okubîkirwa n’ebindi hofi n’obwâmi aha Yeru zalemu. 27 Mwâmi Salomoni àhirhîre oku birugu, byaluga nka mabuye aha Yeruzalemu, n’emirhi y’enduluma yaba mwandu nka mihumbahumba y’ekabanda. 28 Ebiterusi bya Salomoni byakag’irhenga e Mîsiri n’e Sisiliya, abarhunzi ba mwâmi bakaz’igula. 29 Engâlè nguma yakag’ifa sikeli magana ndarhu. Mwâmi w’e Hititi n’ow’e Aramu nabo bakâg’ibiguza ntyo.

Abakazi ba Salomoni b’omu gandi mashanja bamuhêka omu kuharâmya abazimu

1 Mwâmi Salomoni aziga bwenêne abakazi b’agandi mashanja okuleka mwali wa Faraoni: aba-Mowabiti-kazi, aba-Amoniti-kazi, aba-Edomiti kazi, aba-Sidoni-kazi, aba-Hititi-kazi, 2 ba muli galya mashanja Nyakasane akomêrezagyakwo bene Israheli mpu: Murhankabayanka, nabo barha nkanayankwa na ninyu, bulya banayîsh’ihindula emirhima yinyu bayiyêrekeze ebwa abazimu babo. Salomoni acishwêkera kuli agôla mashanja erhi kuziga bakazi kurhuma. 3 Ali agwerhe abakazi b’abaluzi-nyere magana gali nda, na baherula magana asharhu; abo bakazi banacimuhindula omurhima. 4 Amango ali akola mushosi, abôla bakazi banacihindulira omurhima gwâge ebw’abandi banyamuzinda bw’obwihambi; omurhima gwâge gurhacicîshwekeraga kuli Nyakasane Nyamuzinda wâge nka kulya omurhima gw’îshe Daudi gwali. 5 Salomoni aj’ihêra Astartè, muzimu-kazi w’abanya-Sidoni aj’ihêra Milkomi, ibala lya aba-Amoniti. 6 Salomoni ajira ebigalugalu bwenêne embere za Nyakasane, arhanacishimbûliraga lwoshi Nyakasane ak’îshe Daudi. 7 Lero aj’iyûbaka oluhêro lwa Kemoshi muzimu w’e Mowabu, oku ntôndo yali ah’ishiriza lya Yeruzalemu, ayubakira na Milkomi muzimu wa bene Amoni. 8 Ajirira ntyôla n’abandi bakâge barhengaga omu gandi mashanja, mpu lyo bakatumbûkiza obukù n’okurherekêra abazimu babo^g.

9 Nyakasane anacikunirira Salomoni bwenêne bulya ayêgwire omurhima gwâge kuli Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, owamubonekeraga kabirhi; 10 n’obwo ali amamuhâ irhegeko ly’okurhaharâmya abazimu; ci Salomoni arha shimbaga eryo irhegeko. 11 Nyakasane anacibwîra Salomoni, erhi: «Kulya kuba olugendo lwâwe kwo lwahimbire ntyâla embere zani na bulya orhacishimbaga endagâno yani n’amarhegeko gani, nkola nakunyaga obwâmi, mbuhe muguma omu barhumisi bâwe. 12 Cikwônene ntajire ntyo omu nsiku z’akalamo kâwe, e rhi sho Daudi orhuma omu maboko ga mugala wâwe nayîsh’ibukûla. 13 Cikwône kandi ntamunyâge obwâmi bwoshi: Nalekera mugala wâwe ishanja liguma erhi omurhumisi wâni Daudi orhuma, na Yeruzalemu nacishogaga.»

Abashombanyi ba Salomoni

14 Nyamuzinda anacizûkiza Salomoni omushombanyi, ye Hadadi, mu nya-Edomu w’omu baluzi b’Edomu. 15 Amango Daudi ahimaga Edomu, erhi Yowabu ye murhambo w’abalwi bâge, ayija mpu agend’ibisha emifu, anigûza yo ngasi wa bûko yeshi w’omu Edomu. 16 Yowabu ashinga yo myêzi ndarhu boshi n’engabo y’Israheli mpu kuhika anigûze ngasi wa bûko mulume yeshi w’omu Edomu. 17 Hadadi abafulumukamwo, boshi na banya-Edomiti baguma, bali bambali b’îshe, ayakira e Mîsiri. Agôla mango Hadadi aciri mwana wa musole. 18 Erhi barhenga e Madiyani baja e Parani, barholayo ngasi balume b’omwôla Parani, banacija e Mîsiri emwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, anacihâ Hadadi enyumpa n’ebiryo anahiga ciru n’okumuhâ amashwa. 19 Hadadi anacirhona bwenêne emunda Faraoni ali, ciru alinda amuhâ mulumuna wa mukâge mpu abe ye ayanka, ali mulumuna w’omwamikazi Tahibnesi, mugoli mukulu. 20 Mulumuna wa Tahibnesi anacimuburhira omwana-rhabana ye Genubati; Tahibnesi akamulerera omu côgo ca Faraoni; Genubati anaciyôrha omu nyumpa ya Faraoni boshi na bene Faraoni. 21 Hadadi erhi ayumva e Mîsiri oku Daudi ashimbire b’îshe ekuzimu, n’oku Yowabu ye wali murhambo w’abalwi naye afire, anacibwîra Faraoni, erhi: «Ondike ngende nshubire omu cihugo cani.» 22 Faraoni anacimubwîra, erhi: «Bici wamabula hano mwâni obwôla okola walonza okushubira omu cihugo cinyu?» Naye anacishuza, erhi: «Ntaco; ci ondike ngende.»

23 Nyamuzinda ashub’izûkiza Salomoni owundi mushombanyi: ye Rezoni. mugala wa Elyada, muntu warhengaga aha mwa nnawabo Hadadi-Ezeri, mwa mi w’e Soba, ayishaga ayaka. 24 Ali amashûbûza ngabo erhali nyi eburhambi bwâge, anaciba murhambo w’ecôla cikembe, amango Daudi anigûzagya engabo za nnawabo. Rezoni anyaga ecihugo ca Damasko, anaciciyûbaka, anaciyîmanwo ahà mwâmi w’e Damasko. Alaga amabî Hadadi ajiraga: 25 Ayôrha mushombanyi w’Israheli omu mango ga Salomoni goshi. Ali agwerhe akagayo kuli Israheli anaciyîma kuli Edomu.

Yerobwâmi alwîsa mwâmi

26 Yerobwâmi ali mwene munya Efrayimiti Nebati w’e Sereda, naye nnina ye Seruya, ali mukana, yenc ali mwambali wa Salomoni lero akalwîsa mwâmi. 27 Engwarhiro y’okulwîsa mwâmi yeyi: Salomoni adwîrhe ayûbakira obwâmi bwâge e Milo n’okulungûla ecôgo c’îshe Daudi. 28 Oyo Yerobwâmi abonekana ntwâli ya mulume. Erhi Salomoni acibona oku oyu mwana w’obusole adwîrhe amukolera bwinja amujira murhambo w’abakozi boshi b’omu bûko bwa Yozefu. 29 Muli ezo nsiku, Yerobwâmi erhi arhenga e Yeruzalemu, anacibuganana omu njira n’omulêbi Ahiya w’e Silo, ali ayambirhe ecirondo cihyahya; bali oku banali babirhi bonene omw’irûngu. 30 Ahiya ayanka cirya cirondo cihyahya acisharhangulamwo mpande ikumi n’ibirhi. 31 Kandi abwîra Yerobwâmi erhi: «Yanka mpande ikumi. Bulya kwo adesire ntya Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, erhi: Laba oku nkola naberangula obwâmi, mbukule omu maboko ga Salomoni, nakuhâ mashanja ikumi. 32 Asigalana ishanja liguma erhi mwambali wâni Daudi orhuma, na Yeruzalemu lugo nacishogaga omu mashanja ga bene Israheli goshi: 33 Nkola nakujira bulya antwisire kwo aj’ifukamira Astarte muzimu-kazi w’e Sidoni, aj’ifukamira Kemoshi, muzimu w’e Mowabu, aj’ifukamira Milkomi muzimu wa bene Amoni na bulya arhashimbaga enjira zani ak’îshe Daudi akajira ehishingânîne omu masu gani, ayibagira olushika n’amarhegeko gani. 34 Cikwône ntamunyâge obwâmi bwoshi bulya namuleka muluzi omu kalamo kage koshi erhi mwambali wâni Daudi orhuma, oyu niene nacishogaga, anashimbulira kwinja obulonza n’amarhegeko gani. 35 Mugala wâge ye nayishinyaga obwâmi nankuhebwo, kwo kuderha mashanja ikumi. 36 Naha omugala ishanja liguma, lyo mwambali wâni Daudi akayôrha agwerhe akamole kayâsire embere zani aha Yeruzalemu, cishagala nacishogaga nti mpiremwo izîno lyani. 37 Kuli w’oyûla nayîsh’ikuyanka ojiyîma omu ngasi ebi omurhima gwâwe gunalonzize byoshi, wanayîsh’iba mwâmi omu Israheli. 38 Okayumva oku nayîsh’ikurhegeka kwoshi okashimba enjira zani, okakajira ebishingânîne omu masu gani, omu kushimba amarhegeko n’obulonza bwâni aka mwambali wâni Daudi, lyoki nayîsh’iyôrha nâwe, nanyîsh’ikuyûbakira enyumpa nkomo komo nka kulya nayiyûbakiraga Daudi. Nayîsh’ikuhâ Israheli. 39 Obûko bwa Daudi nabubonêsa nshonyi erhi okwo kurhuma cikwône kurhabe kwa ensiku zoshi.» 40 Salomoni akalonza okuyirha Yerobwâmi ci yehe aciyakira, aja e Mîsiri emwa Shishak, mwâmi w’e Mîsiri, anabera e Mîsiri kuhika Salomoni afà.

Okuhwa k’obwâmi bwa Salomoni n’okuyîma kwa Roboami

41 Eyindi rnyanzi ya Salomoni, ebi ajizire byoshi n’obushinganyanya bwâge bwoshi, k’ebyôla birhali biyandike omu citabu c’Ebijiro bya Salomoni? 42 Salomoni ayîmire aha Yeruzalemu, mwâmi wa bene Israheli boshi rnyaka rnakumi ani. 43 Buzinda Salomoni agend’igwîshira aha burhambi bwa bashakulu bâge, bamubisha omu cishagala c’îshe Daudi. Omugala Roboami ayîma omu byâge.

III. Okugabanyikana kw’obwâmi bwa Salomoni

Endêko aha Sikemi

1 Roboami alikûlira e Sikemi bulya olubaga lwa bene Israheli lwoshi lwali lwamalundûkirayo mpu baj’imujira mwâmi. 2 Yerobwâmi mugala wa Nebati erhi akuyumva, -bulya agôla mango erhi aciri e Mîsiri, erya munda ayakiraga Salomoni, anacirhenga eyôla Mîsiri-, 3 banacimurhumiza mpu ayâgaluke. Okubundi Yerobwâmi n’endêko yoshi ya bene Israheli, bayisha banacibwîra Roboarni, mpu: 4 «Sho ali amarhuma okushiga kwirhu kwaba kushigalala, ci w’oyûla buno orhulembuhikizagye ogwôla mushigo muzirho gwa sho n’ogwôla muzigo muzirho sho ali amarhubarhuza; rhwânakurhumikira». 5 Anacibabwîra erhi: «Murhang’igenda mulinde nsiku isharhu, mubul’igaluka rhushimânane, olubaga lwanacigenda.

6 Mwâmi Roboami anacidôsa ihano emw’abagula bayôrhaga baba boshi n’îshe Salomoni amango anacirimw’omûka, abadôsa erhi: Bici mumpanwire nayishishuza olubaga? 7 Nabo banacimushuza mpu: «Nk’ene wankaciyêrekana murhumisi rnwinja w’olula lubaga, nka wankanabarhumikira, nka wankabashuza okabaderheza n’ebinwa by’omurhûla, banakushiga ensiku zoshi.» 8 Cikwônene Roboami alangabula ihano balya bagula bamuhaga, aj’idôsa ihano emw’emisole yayushukaga kuguma boshi naye, eyanayôrhaga eba boshi naye. 9 Abadôsa erhi: «Kurhi mumpanwire kulya rhwankayishishuza olula lubaga lwambwiraga mpu: Orhulembuhize omushigo sho ali amarhudarhabaliza?» 10 Balya bana bayushukaga boshi naye banacimushuza, mpu: «Ogend’ishuza o lwôla lubaga lwakubwiraga mpu sho ali amarhuma rhwashigalala; ci w’oyo o rhulembuhizagye ogwôla mushigo; oyîsh’ilubwîra ntyâla: Akanshanashanwe kani ko kanene aha nsiko za larha. 11 Larha al’izidohize omushigo gwinyu, nani nayushûla obuzirho bwâgo; larha akazâg’ibahanûla n’eminyuli, niono namuha nmula n’emikôba y’endobo z’ebyuma.»

12 Yerobwâmi haguma n’olubaga lwoshi aj’emunda Roboami ali nka kulyâla mwâmi anababwiraga, erhi: Muyîshe emunda ndi enyuma lya nsiku isharhu. 13 Mwâmi ashuza olulaga n’ebinwa bizibu. Abula bwashimba ihano lya ba lya bagula bamuhanulaga, 14 Abashuza omu kushimba lirya ihano ly’abana b’emisole erhi: «Larha al’izidohize omushigo gwinyu, nani nayushûla obuzirho bwâgo, larha akazâg’ibahanûla n’eminyuli niono namuhanûla n’ebyûma by’endobo.» 15 Ntyôla mwâmi arhayumvanyagya n’olubaga lyo kayunjula kalya kanwa Nyakasane abwiraga Ahiya w’e Silo kuli Yerobwâmi muga!a wa Nebati. 16 Erhi Israheli yeshi abona oku mwâmi arhamuyumvirhi, olubaga lwanacishuza mwâmi muli ebi binwa:

«Bici rhufanwa na Daudi? Ntabyo rhushangira rhwe na mwene Yese.

Bene Israheli, shubiri omu mahêma ginyu!

Daudi buno wene okazâg’ilanga enyumpa yawe!

17 Israheli acishubirira omu mwâge, bene Israheli bayûbakaga omu bishagala bya Yuda bonene bayosire bambali ba Roboami. 18 Okubundi mwâmi Roboami anacirhuma Adorami murhambo wâge w’emikolo: ci abandwa amabuye na bene Israheli boshi, anacifa. Mwâmi Roboami anacishonera dubaduba omu ngâlè yâge, ayakira e Yeruzalemu. 19 Ntyôla Israheli atwika, omulala gwa Daudi gwashandabana kuhika oku lusiku lw’ene.

Obwâmi bwacigaba kabirhi

20 Erhi Israheli yeshi ayumva oku Yerobwâmi ayagalusire, bamurhumiza mpu ayîshe omu ndêko, banacimuyîmika mwâmi kuli bene Israheli boshi. Nta bandi bashimbire omulala gwa Daudi kuleka bene Yuda bonene. 21 Oku anahi ka aha Yeruzalemu, Roboami anacishubûza engabo y’ab’omulala gwa Yuda n’ey’ab’omulala gwa Benyamini, bahika boshi bantu bihumbi igana na makumi gali munani, boshi balume ba ntwâli, balwi haj’ilwîsa omulala gw’Israheli ly’obwâmi bushub’igalukira Roboami mwene Salomoni. 22 Ci akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Shemaya, muntu wa Nyamuzinda erhi: 23 «Oj’ibwîra Roboami, mwene Salomoni, mwâmi wa bene Yuda na bene Benyamini n’olubaga lucisigire, 24 erhi mpu omanye wankasôka mpu ogend’ilwîsa bene winyu, bene Israheli. Shubiri ngasi muguma omu mwâge, bulya nienc narhumaga okwôla kwaba. Banaciyumva akôla kanwa ka Nyakasane bagaluka omu kushimba akôla kanwa ka Nyakasane. 25 Yerobwâmi ayûbakira obwâmi bwâge aha Sikemi, oku irango lya Efrayimu, anacibêra ahôla; ashub’iyimuka ahôla agend’ iyûbaka aha Penueli.

Oku balekanaga omu kushenga

26 Yerobwâmi anacicîja emurhima, erhi: «Obu bwâmi hali amango bwankacishubira omu mulala gwa Daudi obu. 27 Olu lubaga erhi lwankanasôka mpu lukola lwaj’irherekêrera omu ka-Nyamuzinda aha Yeruzalemu hali amango omurhima gw’olubaga gwankashub’igalukira nnahamwabo Roboami, mwâmi w’e Yuda, hali amango bankanyîrha bacishubirire emwa Roboami mwâmi w’e Yuda.» 28 Okubundi erhi ayus’icîj’emurhima, atulîsa manina abirhi ga masholo, anacibwîra olubaga erhi: «Ntaco mwacikasôkera e Yeruzalemu! Wani Israheli lolagi banyamuzinda binyu^h abamukûlaga e Mîsiri.» 29 Banacigend’iyîmanza kanina kaguma aha Beteli, n’akandi aha Dani. 30 Okwôla kwahira Israheli omu câha bulya olubaga lwakaja ebwa ngasi kaguma kuhika aha Dani. 31 Yerobwâmi aja ayûbaka empêro oku ntôndo, n’ahali ezôla mpêro aja ahiraho abadâhwa ajaga arholêreza omu lubaga koneneⁱ aba rhali bene-Levi. 32 Asinga olusiku lukulu omu mwêzi gwa munani, omu nsiku ikumi n’irhanu z’ogwo mwêzi, kugurna n’olusiku lukulu lujirwa omu Yuda, anacisôkera oku luhmero agwikaga aha Beteli mpu aj’ihêrera galya manina ajiraga. Ahôla Beteli, ayîmika abadâhwa ba mw’ezôla mpêro ayûbakaga . 33 Asôkeraga oku luhero ayûbakaga yêne aha Beteli, omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa munani, mwêzi achishogaga yenene, asinga ntyo olusiku lukulu kuli bene Israheli, anacisokera oku luhero, aj’itumbûsa enshangi.

Oluhêro lw’e Beteli lwahehêrerwa

1 Hanaciyisha muntu muguma wa Nyakasane ahika e Beteli kurhenga omu lya Yuda, arhumirwe na Nyakasane amango Yerobwâmi ali oku luhêro adwîrhe atumbûkizakwo enshangi. 2 Anacihamagaza oku irhegeko lya Nyakasane erhi anayêrekîre ebwa lulya luhêro erhi: «We luhêro! we luhêro! Kwo Nyakasane adesire ntya: Omwanarhabana amaburhwa omu nyumpa ya Daudi, izîno lyâge ye Yoshiyahu, akuyokera kw’abadâhwa baja barherhekêra oku ntôndo balya bakag’itumbûkiza kw’enshangi. Amavuha gâbo gakusi ngonokerakwo.^j» 3 Na muli olwo lusiku lonene anacihûna ecimanyiso, aderha erhi: «Alaga ecimanyiso wamanyirakwo oku Nyakasane wakuderhaga: Ala oku oluhêro lwahahanyuka n’oluvu luli oku nyanya lushandale.» 4 Erhi mwâmi ayumva akôla kanwa omuntu wa Nyakasane akazâg’ihamagaliza oluhêro lw’e Beteli, alambûla okuboko al’idekerize oku luhêro, anaciderha erhi: «Gwârhi ye!» Kulya kuboko amulambuliraga kwanaciyuma, ciru arhacihashaga okuku shubiza emunda ali. 5 Lulya luhêro lwanacihahanyuka n’oluvu lwanacivamûka kulya luhêrero nka kulya omuntu wa Nnâmahanga anaderhaga mpu co caba cimanyiso c’akanwa ka Nyakasane. 6 Mwâmi ashub’ilîka akanwa anacibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, erhi: «Mâshi onsengerere Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ompunire ly’okuboko kwâni kushubira emunda ndi.» Olya muntu wa Nyamuzinda anacisengera Nyakasane n’okuboko kwa mwâmi kwanacishubira emunda ali, kwayôrha nk’oku kwanali embere. 7 Mwâmi anacibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, erhi: «Kanya oje omu nyumpa rhwembi ogalule amarhi omu kulya hitya, ngali kuha oluhembo. 8 Olya muntu wa Nyamuzinda anacishuza mwâmi, erhi: Ciru wakampa oluhande lw’enyumpa yawe ntankajamwo rhweshi, ntankanalyamwo akantu ciru amîshi go manyi; 9 bulya okwo liri irhegeko nahirwe, n’akôla kanwa ka Nyakasane, erhi: Orhalyaga akalyo orhanywaga amiîhi, orhanagalukaga omu njira nguma kabirhi.» 10 Anacikanyiriza omu yindi njira; arhacigalukaga omu njira ayîshagamwo e Beteli.

Oku olya muntu wa Nnâmahanga ahanagwa

11 Hali mulêbi muguma wa mushosi, ayûbakaga aha Beteli, abagala banaci yîsha bamuganirira ebi olya muntu wa Nyamuzinda anajirire aha Beteli byoshi, na birya bindi binwa abwiraga mwâmi nabyo babiganirira îshe. 12 Anacibadôsa erhi: Njira ehi anagalusiremwo? Abagala banacimuyêreka njira ehi olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda anagalusiremwo. 13 Anacibwîra abagala erhi: Muntindire endogomi. Banacirhinda erya ndogomi, naye anaciyishonera kwo. 14 Anacikulikira olya muntu wa Nyakasane amushîmâna atamire aha idako ly’omuhumbahumba anacimubwîra, erhi: Ka we olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda? Naye anacimushuza erhi: Neci, niono. 15 Olya mulêbi anacimushuza, erhi: Yîsha rhugende rhwembi omu nyumpa yani oj’irya hitya. 16 Ci yehe amushuza, erhi: Ntankagaluka rhwembi nisi erhi okuja emwâwe rhwembi, ntankalya, ntankanywa eyo munda, 17 bulya nahirwe irhegeko na Nyakasane, erhi: Orhalyagayo akalyo, orhanywagayo amîshi, orhagalukaga omu njira wayishagamwo. 18 Naye anacimushuza, erhi: «Nani ndi mulêbi akâwe, na malahika ananshambâzize n’ebinwa bya Nyakasane ntyâla: Erhi, ogaluke mweshi naye omu nyumpa yawe, ahash’irya anaywe.» Kwali kumurheba, 19 Olya munttu wa Nyamuzinda anacigaluka boshi naye, alya anaywa omu mwâge.

20 Oku banaciri oku cibo: Lero oku banacitamire oku cibo, akanwa ka Nyamubâho kanacirhinda kuli olya mulêbi wamugalulaga, 21 anaciyakuza olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda, erhi: «Oku Nyakasane adesire kw’oku: Bulya orhaciyumvirhize izu lya Nyakasane orhanacishimbire irhegeko Nyakasane Nyamuzinda wâwe akuhâga: 22 bulya wagalusire walya wananywêra ahantu Nyakasane akuhanzagya oku orhankalîra ho orhankananywêraho, omugogo gwâwe gurhankaciyîsh’ibishwa omu nshinda ya basho. 23 Erhi ayus’i lya ananywa, olya mulêbi w’omushosi amurhindira endogomi yâge anacigaluka acigendera. 24 Entale yanacimushanga omu njira yanacimuyîrha; omugogo gwâge gwalambûkira oku idaho, endogomi yâge yanacimubêra aha burhambi n’erya ntale aha bundi burhambi bwa gulya mugogo. 25 Abantu bageraga babona kurhi ogwôla mugogo gulambûkîre okw’idaho na kurhi erya ntale emuli aha burhambi, banacija baganira kuli okwôla mulya lugo lw’olya mulêbi w’omushosi. 26 Erhi olya mulêbi wamugaluliraga omu njira akuyumva anacide rha erhi: Ali olya muntu wa Nyamuzinda orhayumvagya izu lya Nyakasane. Lero Nyakasane amamuha entale nayo yamamuhinaga yamamuyîrha nka kulya akanwa ka Nyamuzinda kanali kadesire. 27 Anacibwîra abagala erhi: Muntindire endogomi. Banaciyirhinda, 28 okubundi akanyà arhimana omugogo gulambûkîre oku njira, endogomi n’entale byombi biri eburhambi bwa gulya mugogo. Erya ntale erhanalyaga gulya mugogo, erhanahinagaga erya ndogomi. 29 Olya mulêbi anayanka gulya mugogo gw’olya muntu wa Nnâmahanga, erhi aba amamushonêkeza oku ndogomi, agugendana, olya mulêbi w’omushosi anacija omu lugo mpu amubîshe anamushibe. 30 Anacihira gulya mugogo omu nshinda yâge, banacilaka mpu: Aye! mushâna mwene wirhu! 31 Erhi aba amamubisha anacibwîra abagala, erhi: Mango nafa munambîshe omwôla nshînda omuntu wa Nyamuzinda abishirwe n’amavuha gani munagahire aha burhambi bw’amavuha gâge. 32 Bulya kanayunjule kalya kanwa ka Nyakasane kuli lulya luhêro luba aha Beteli na ngasi mpêro z’omu bishagala by’e Samâriya.

33 Kulya kwanaciba kwoshi ci Yerobwâmi arhaderhaga mpu ahindula olugendo lwâge lubî; ashub’ijira abandi badâhwa b’empêro zali omu birhwa; aja abarhôla omu lubaga konene analonzize. 34 Okwôla kwaba citumulo oku nyumpa ya Yerobwâmi yoshi, kwarhuma bahungumuka baherêrekera loshi hanôla igulu.

IV Amami gombi kuhika kuli Eliya

Obulwâla bwa mwene Yerobwâmi I (931-910)

1 Muli ago mango, Abiya mugala wa Yerobwâmi anacilwâla. 2 Yerobwâmi abwîra mukâge, erhi: «Kanya oyambale yindi yindi myambalo lyo balek’imanya oku oli muka Yerobwâmi, oj’e Silo. Eyôla munda wâshimanayo omulêbi Ahiya, ye wambwîraga oku nâcibe mwâmi w’olubaga. 3 Ohekc migati ikumi y’orhumunirizi ohirekwo n’ehilaha hy’obuci, oje e mwâge, ayîsh’ikubwîra olw’oyu mwana.» 4 Muka Yerobwâmi anajira kulya, akanya alikulira e Silo, aja ahamw’olya mulêbi Ahiya. Cikwône Ahiya àrhacihashig’ibona kwinja bulya àrhacihinyagya amasu erhi bushosi burhuma. 5 Nyakasane amubwîra, erhi: «Muka Yerobwâmi al’ikudôsa kurhi Nyamuzinda aderhire omwana wâge bulya kulwâla alwâla. Kwo wamubwîra ntya na ntya. Hano aja muno ayîsh’acidwîrhe nka wundi mukazi kwône. 6 Erhi Ahiya ayumva omudindiri gw’amagulu, anacimubwîra erhi: «Yisha muno wâni muka Yerobwâmi, cici cirhumire ocîhindula, oyisha nka wundi wundi mukazi kwône? Niono ntumirwe mpu nkubwire akanwa kazibu. 7 Okanye ogend’ibwîra Yerobwâmi erhi kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire ntyâla: W’oyu kali nie nakukulaga omu lubaga, nakuyimanza mukulu w’olubaga lwâni lw’I sraheli; 8 kali we warhumaga obwâmi mbunyaga cnyumpa ya Daudi, nakuhabwo, cikwônene wehe orhaciyôrhaga aka mwambali wâni Daudi, owashimbaga amarhegeko gani goshi anankulikira n’omurhima gwâge gwoshi omu kukajira okushingânîne omu masu gani. 9 Cikwônene wehc wajizirage amabî kulusha abandi boshi bàli embere zâwe, wajirig’icîjirira abandi banyamuzinda bw’obwihambi n’ensanamu watulaga mpu ly’onshologosa, wanankabulira enyuma ly’omugongo gwâwe. 10 Co carhuma nkola nahira obuhanya omu nyumpa ya Yerobwâmi, nahungumula ngasi hy’iburha lya Yerobwâmi, nisi erhi omuja erhi munyamurhûla omw’Israheli, ahyajira enyumpa ya Yerobwâmi nka kula banahyajira ecamvu kuhika cihirigirhe lwoshi. 11 Ngasi w’omu bûko bwa Yerobwâmi wankanafira omu nyumpa, alibwa n’orhubwa, na ngasi wankanafira omu mpinga, alibwa n’enyunyi z’emalunga bulya Nyakasane okudesire. 12 Nawe kanya oshubire omu nyumpa yawe, hanôla okugulu kwâwe kunarhinda omu cishagala ntya omwana wâwe arhengemwo omûka. 13 Israheli yeshi amushîba, banamubisha bulya yêne mwene Yerobwâmi wayîsh’ibishwa omu nshinda oyu, bulya yêne w’omu mulala gwa Yerobwâmi wabonekinemwo ehya nkasimîsa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. 14 Nyakasane âsinga yencnc owundi mwâmi omu Israheli ye wâmalîra enyumpa ya Yerobwâmi. Lola olwo lusiku! Kurhi? Ci lw’oluno buno buno! 15 Nyamubâho ashembula Israheli, nka kula olusheke luhugunyibwa n’amîshi kwo Nyakasane amanyula Israheli muli ecira cihugo cinja ahâga b’îshe, nâbashandabanyiza olundi lunda lw’olwîshi bulya bajizire enshanga zishologosa Nyakasane. 16 Ahâna Israheli bunya mpira ntyôla erhi byâha bya Yerobwâmi birhuma n’okwôla ajirisagya Israheli ecâha kurhuma.» 17 Muka Yerobwâmi anahuma njira anacihika aha Tirsa oku anatwa ec’olusò ntyâla, omugala arhengamwo omûka. 18 Bamubisha n’Israheli yeshi amushîba nka kulya akanwa ka Nyakasane kanaderhagwa n’omulêbi Ahiya murhumisi wa Nyakasane.

19 Ngasi kundi kusigire oku myanzi ya Yerobwâmi, oku alwaga amatumu, oku ayîmaga, kwoshi okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 20 Emyâka Yerobwâmi ayîmire eri myâka makumi abirhi n’ibirhi, agalicîhengeka hali b’îshe. Omugala Nadabu ayîma ahali hage.

Okuyîma kwa Roboami omu Yuda (931-913)

21 Roboami mwene Salomoni ayîma omu Yuda. Ali akola agwerhe myâka makumi ani na muguma amango ayîmaga, anaciyîma myâka ikumi na nda aha Yeruzalemu, cishagala Nyakasane acishôgaga omu bishagala byoshi bya amashanja ga bene Israheli mpu ahiremwo izîno lyâge. Nina ye wali Naama w’e Amoniti. 22 Yuda naye ajira ebigalugalu omu masu ga Nyakasane, n’ecâha ajiraga byazusa obukunizi bwa Nyakasane kurhalusa ababusi babo. 23 Nabo bayûbaka empêro omu birhwa, bagwika amabuye n’orhugombe oku ngasi hirhondo n’idako lya ngasi murhi mubishi. 24 Ciru haba n’entazi ziyemerirwe okuja kwajira amabî omu cihugo. Bajira galya mabi goshi g’amashanja Nyakasane alibirhagakwo embere zâbo, bali bene Israheli.

25 Omu mwâka gwa karhanu gw’okuyîma kwa Roboami, Sisaki mwâmi w’e Mîsiri, arhêra Yeruzalemu. 26 Ahagula obuhirhi bw’aka-Nyamuzinda n’obuhirhi bw’omu bwâmi: Agukumba byoshi byoshi. Asabunga zirya mpenzi z’amasholo zoshi Salomoni ajirîsagya. 27 Ahali h’ezôla mpenzi mwâmi Roboami atulîsa ezindi mpenzi z’amarhale, azibîsa abantu bayishig’ilibirha bo banakazâg’ilanga omuhango gw’enyumpa ya mwâmi. 28 Ngasi mango, erhi mwâmi ajag’omu ka-Nyamuzinda, abôla bantu bayishig’ilibirha banayisha bazidwîrhe. buzinda banaz’igalula omu nyumpa y’abalibisi.

29 Ebisigîre by’ebijiro bya Roboami n’oku ajizire koshi, k’okwôla kurhaya ndisirwi omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’e Yuda? 30 Entambala erhahusagya ekarhî ka Roboami na Yerobwâmi. 31 Roboami acihengeka hali b’îshe, anacibi shwa boshi na b’îshe omu cishagala ca Daudi. Nina ye wali Naama w’e Amoniti; omugala Abiyam ayîma omu byâge.

Okuyîma kwa Abiya Omu Yuda (913-911)

1 Omu mwâka gw’ikumi na munani kurhenga Yerobwâmi ali mwâmi, Abiya naye aba mwâmi omu Yuda, 2 ayîma myâka isharhu omu Yeruzalemu. Nnina ye wali Maaka mwâli wa Absalomu. 3 Naye anacigera muli galya mabî îshe akazâg’ijira embere zâge, n’omurhima gwâge gurhali mushinganyanya embere za Nyakasane nk’omurhima gw’îshe Daudi. 4 Ci kwônene Daudi arhuma Nyakasane Nyamuzinda wâge, amuha akamole aha Yeruzalemu, omu kuyîmika omugala enyuma zâge n’omu kulanga Yeruzalemu. 5 Bulya Daudi akazâg’ijira ebishingânîne byonene omu masu ga Nnâmahanga, n’omu kalamo kage koshi nta mango acihindwire kuli ebi ali amurhegesire kuleka olwa Uriya munya-Hititi.

6 Entambala erhahusagya ekarhî ka Roboami na Yerobwâmi amango ana cirimw’omûka. 7 Ebisigîre oku bijiro by’Abiya n’oku ajizire kwoshi, k’okwôla kurhali kuyandike omu citabu c’empiriri z’abâmi b’e Yuda? Entambala yanayôrha eri ekarhî k’Abiya na Yerobwâmi. 8 Abiya acihengeka hali b’îshe banacimubisha omu cishagala ca Daudi. Asa ye mugala, ayîma ahali hage.

Asa mwâmi w’e Yuda (911-870)

9 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi kurhenga Yerobwâmi ali mwâmi, Asa ayîma omu Yuda. 10 Anaciyîma myâka makumi ani na muguma aha Yeruzalemu. Nakulu ye wali Maaka mwali w’Absalomo. 11Asa ajira ebishi nganine omo maso ga Nyakasane ak’îshe Daudi. 12 Akula abagonyi bakazâg’ilangalangwa omu cihugo; akûla na ngasi bazimu b’îshe bàli bamajira boshi. 13 Ciru anyaga nakulu Maaka ecikono c’okuderhwa mwamikazi, bulya amajira enshanga Ashera^k. Asa ahongola eyôla nshanga agend’iyiyôkera oku mugezi gwa Kedroni. 14 Ci konene engombe zirharhengaga omu birhwa ciru akaba omurhima gwâge gwayosire mushinganyanya omu kalamo kage koshi. 15 Ana cihira omo ka-Nyamuzinda ngasi birugo byali byamagishwa n’îshe, na ngasi bindi byali byamagishwa naye: amarhale, amasholo n’ebirugu.

16 Entambala erhahusagya ekarhî kage boshi na Baesha omu kalamo kage koshi. 17 Basha mwâmi w’Israheli anacirhabalira e Yuda, anaciyûbaka Rama ly’ahanza okukaja n’okurhenga emwa Asa mwâmi w’e Yuda. 18 Asa anaciyanka amarhale n’amasholo goshi gali gacisigire omu mbîko ya Nyakasane kuguma n’ebirugu by’omu nyumpa ya mwâmi, anacibibarhuza abambali; mwâmi Asa anacibirhuma emwa Ben-Hadadi mugala wa Tabrimoni, mwene Heziyoni, mwâmi w’Aramu ayûbakaga aha Damasko mpu bagend’imubwîra erhi: 19 «Haba okunywana kwâni rhweshi na nâwe, okunywana kwa larha boshi na sho. Nkurhumire olula luhembo lw’amarhale n’amasholo. Oje aho, oleke okuyumvanya mwene Basha mwâmi w’Israheli ly’anyegukakwo.» 20 Ben-Hadadi ayumva mwâmi Asa, anacirhuma abarhambo b’engabo yâge mpu bagend’inyaga ebishagala by’Israheli; anacihagula Iyoni, Dani, Abel-Bet-Maaka na Kinereti yeshi haguma n’ecihugo ca Nefutali coshi. 21 Erhi Basha amanya okwo ayîmanza okuyûbaka Rama, acibêrera aha Tirsa. 22 Mwâmi Asa anacishubûza abantu b’e Yuda boshi buzira kurhalukira ndi; banaciyisha bagukumba amabuye n’emirhi Basha ayûbakagamwo aha Rama, mwâmi Asa agend’iyûbakamwo Geba emwa bene Benyamini na Mispa.

23 Ebisigîre by’ebijiro bya Asa oku ajaga ahimana koshi, oku ajizire koshi, n’ebishagala ayûbasire, k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’E mpiriri z’abâmi b’e Yuda? Ci konene, omu bushosi bwâge, endwala yamugwarhira omu magulu. 24 Asa acihengeka hali b’îshe, abishwa na b’îshe omu cishagala c’îshe Daudi, omugala Yozafati ayîma ahali hage.

Olwa Nadabu, mwâmi w’Israheli (910-909)

25 Nadabu mwene Yerobwâmi anaciba mwâmi omu mwâka gwa kabirhi ku rhenga Asa ali mwâmi w’e Yuda, anaciyîma myâka ibirhi omw’Israheli. 26 Ahenya ebigalugalu omu masu ga Nyakasane anacishimba enjira y’îshe, aja n’omu byâha byâge kulyâla agomêsagya mwo Israheli. 27 Basha mugala w’Ahiya w’omu mulala gw’Isakari ahiga okumurhêra; Basha amuhimira aha Gibetoni lwali lugo lw’Abafilistini erhi Nadabu boshi n’Israheli badwîrhe balwisanya. 28 Basha amuyirha omu mwâka gwa kasharhu kurhenga Asa ali mwâmi omu Yuda, anaciyîma ahali hage. 29 Erhi aba akola ali mwâmi, anigûza ab’omu mulala gwa Yerobwâmi boshi, arhanasigiraga Yerobwâmi ciru n’ehya bunya muka higuma buzira kuhimalîra nka kulya oluderho Nyakasane aderhaga omu kanwa k’omu rhumisi wâge Abiya w’e Silo kanali kadesire, 30 ecarhumaga: byali birya byâha Yerobwâmi ajiraga na kulya ajirîsagya Israheli ecâha akunizamwo ntyo Nyaka sane Nyamuzinda w’Israheli.

31 Ebisigîre by’ebijiro bya Nadabu n’oku ajizire kwoshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli? 32 Entambala erhahusagya ekarhî ka Asa na mwâmi w’Israheli omu kalamo kabo koshi.

Okuyîma kwa Basha omw’Israheli (909-886)

33 Omu mwâka gwa kasharhu kurhenga Asa ali mwâmi omu Yuda. Basha mugala wa Ahiya anaciba mwâmi omu Israheli yeshi, ayûbaka aha Tirsa, ayîmire myâka makumi abirhi n’ini. 34 Ajira ebigalugalu omu masu ga Nyakasane, anacishimba enjira za Yerobwâmi na muli bulya bubî bwâge kulyâla ajirîsagyamwo Israheli ecâha.

1 Akanwa ka Nyakasane kayêrekîre Basha kanacirhindakwo Yehu mugala wa Hanani kaderha mpu: 2 «Nàkurhenzagya omu katulo nanakujira mwimangizi w’olubaga lwâni lw’Israheli, cikwône washimba olugendo lwa Yerobwâmi, na ntyo wajirîsa olubaga lwâni lw’Israheli ebyâha binkunizize. 3 Nkolaga nahyajira Basha n’enyumpa yâge: enyumpa yâwe nayijira ak’eya Yerobwâmi mwene Nebati. 4 Irhondo ow’omu mulala gwa Basha akafîra omu lugo, analibwe n’ebibwa, akafîra omu mpinga, orhunyunyi rhw’emalunga rhunamudôrhomole.»

5 Ebindi byoshi biyêrekîre Basha n’ebijiro byâge , entambala alwire, ka bi rhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli? 6 Basha naye anacicîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, bamubisha e Tirsa. Omugala Ela ayîma omu byâge .

7 Na kandi, akanwa ka Nyakasane kahekwa n’omulêhi Yehu mugala wa Hanani, kabwirwa Basha n’enyumpa yâge, burhanzirhanzi erhi obubî ajirire emalanga ga Nyamuzinda burhumire, erhi amugayîsa n’ebijiro byâge , kwarhuma amujira ak’enyumpa ya Yerobwâmi, n’obwa kabirhi kulya kuba àyihyajîre.

Obwâmi bwa Ela omw’Israheli (886-885)

8 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi na ndarhu kurhenga Asa ali mwâmi omu cihugo ca Yuda, Ela mugala wa Basha, aligi aha Tirsa, ayambala ishungwè omu Israheli myâka ibirhi. 9 Zimuri, murhambo mukulu w’ecihimbi ca kabirhi c’omurhwe gw’abaheka engâlè, amuhinduka anashuba mugoma. Oku Ela aligi omu Tirsa, ali anywa nka gwa canda omu mwa Arsa, mulanzi w’obwâmi bw’aha Tirsa, 10 Zimuri yônoyôno, acîshosha omu nyumpa amutumirha anamushibûka, mwali omu mwâka gwa kali makumi abirhi na nda gw’obwâmi bwa Asa w’e Yuda; buzinda ayîma ahali hage. 11 Erhi aba akola ali mwâmi amanadêkerera bwinjinja omu ntebe y’obwâmi, anigûza ab’omu nyumpa ya Basha boshi, arhamusigiraga ehy’oburhabana ciru n’ehiguma, na ngasi bira na bene wabo boshi àbajegenja. 12 Zimuri ahungumula enyumpa ya Basha yoshi, nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa k’omulêbi Yehu, 13 erhi ebyâha bya Basha n’eby’omugala Ela birhuma, ebi ahiragamwo Israheli, bagayîsa Nyamuzinda w’Israheli omu kushimba banyamuzinda bw’obwihambi. 14 Ebindi biyêrekîre akalamo ka Ela n’ebijiro byâge byoshi, biri omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Zimuri omw’Israheli (885)

15 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi na nda gwa Asa, mwâmi w’e Yuda, Zimuri ayambal’ishungwc nsiku nda aha Tirsa. Ago mango erhi engabo zitwire ecirâlo zirhezire Gibetoni wali wa Bafilistini. 16 Engabo zamanya omwanzi mpu: «Zimuri anagomire, ayisire na mwâmi.» Olwo lusiku lwonêne omwôla cirâlo banali, bene Israheli banaciyîmika Omuri, bamuyambika ishungwè ly’obwâmi, ye wali murhambo mukulu kulusha w’abalwi. 17 Omuri n’engabo ya bene Israheli boshi baleka Gibetoni bagend’igorha Tirsa. 18 Erhi Zimuri abona oku olugo lwamanyagwa, ayâkira omu ndaro ya mwâmi, ayidûlika muliro, yamuhorherakwo. 19 Anacifà ntyo erhi byâha akazâg’ijira birhuma n’obubî akag’igayisamwo Nyamuzinda, omu kushimba olwiganyo lwa Yerobwâmi n’omu kuhira Israheli yeshi omu câha. 20 Ebindi byoshi biyêrekîre akalamo ka Zimuri n’obugoma bwâge biri byandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’I sraheli.

21 Okubundi olubaga lwa bene Israheli lwacîgabamwo kabirhi: Cigabi cigu ma cacîshwêkerakwo Tibuni mugala wa Ginati mpu abe mwâmi, ecindi kuli Omuri. 22 Cikwône abacishwêkeraga kuli Omuri bahima bene Tibuni mugala wa Ginati; Tibuni anacifà, Omuri ayambal’ishungwè ly’obwâmi.

Obwâmi bwa Omuri omw’Israheli (885-874)

23 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na muguma kurhenga Asa ali mwâmi w’e Yuda, Omuri anaciyambal’ishungwè myâka ikumi n’ibirhi. Ayîma myâka ndarhu aha Tirsa. 24 Buzinda agulira Shemeri entôndo ya Samâriya oku talenta ibirhi za magerha, ayûbakaho olugo, aluyirika izîno lya Samâriya, kushimbana n’îzino lya Shemeri ye wali nn’entôndo. 25 Omuri agayîsa Nyakasane kulusha ngasi boshi bali bamushokolîre. 26 Akulikira muli byoshi olugendo lugalugalu lwa Yerobwâmi mugala wa Nebati n’ebyâha ahabuliragamwo olubaga lw’Israheli bagayisa Nyakasane Nyamuzinda wabo omu kushimba ba nyamuzinda bw’obwihambi.

27 Ebindi byoshi biyêrekîre akalamo ka Omuri, ebijiro byagc n’entambala alwire, biri byandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 28 Omuri anacicîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, abishwa e Samâriya. Omugala Aha bu ayîma omu byâge , ayambala ishungwè.

Enshokolezi y’obwâmi bw’Ahabu (885)

29 Ahabu mugala wa Omuri ayambala ishungwè omu Israheli omu mwâka gwa kali makumi asharhu na munani kurhenga obwâmi bwa Asa, mwâmi w’e Yuda; ayîma myâka makumi abiri n’ibiri kuli Israheli e Samâriya. 30 Ahabu mugala wa Omuri agayîsa Nyakasane kulusha balya boshi bamushokoleraga. 31 Ehy’obushalashala hyarhuma ayiga ebyâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati: aherula Yezabeli mwali wa Itobali mwâmi w’e Sidoni, arhôndêra okukolesa omuzimu oderhwa Bali, n’okufukama embere w’enshusho zâge; 32 amuyubakira oluhêrero omu nyumpa ayûbakiraga oyo Bali e Samâriya. 33 Ahabu amuyûbakira orhugombe, agwika emisholo y’ebujinji, ajira n’agandi maligo, agayîsa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli kulusha abandi bâmi boshi bamushokoleraga omw’Israheli. 34 Go mango Hiyeli w’e Beteli ayûbakaga Yeriko buhyahya^l; oku buhanya bw’enfula yâge Abiramu abanda eciriba, n’oku buhanya bw’omuziba gwâge Segubu ahiramw’enyumvi, nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa ka Yozwè mugala wa Nuni.

V. Amango ga Eliya

Embala-mwanzi y’ecâhira

1 Eliya w’e Tishibiti omu Galadi abwîra Ahabu erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, oyu nkolera, ye ndahîre. Mw’eyi myâka yoshi, harhabe lume, harhabe nkuba nka ntacikuderha.»

Aha lwîshi lwa Keriti

2 Akanwa ka Nyakasane kanacimurhindakwo mpu: 3 «Orhenge kuno, ociyerekeze olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, ocifulike aha lwîshi lwa Keriti, luba ishiriza lya Yordani. 4 Wakaz’inywêra aha nshôko, nantegesire ebihungu bikaz’ikushegula eci walya ahôla.» 5 Eliya anacigenda obwo, ajira nk’oku Nyakasane anamubwîraga, aj’ihanda oku lwîshi lwa Keriti ishiriza lya Yordani. 6 Ebihungu byakaz’imulêrhera emigati sezi n’enyama bijingo, naye akanywa kuli ago mîshi.

E Sarepta. Ecisomerine c’enshâno n’amavurha

7 Cikwône erhi kugera nsiku, lulya lwîshi lwanacigana, bulya nta nkuba yaciniaga omu cihugo coshi. 8 Okubundi akanwa ka Nyakasane kamurhinda kwo erhi: 9 «Yîmuka! Oje e Sarepta omu cihugo ca Sidoni onayibêre. Ntegesire omukana w’eyo munda akaz’ikuhà eci walya.» 10 Eliya ayîmuka, aj’e Sarepta. Oku anahika aha muhango gw’olugo ntya, abona omukana adwîrhe ashenya e nshâli; amuyakûza amubwîra, erhi: «Ndêrhera nani amîshi gw’okunywa muli eco cibindi câwe!» 11 Oku akola aj’igadoma, ashub’imuyakûza, erhi: «Ondêrhere n’ecihimbi c’omugati omu nfune zawe!» 12 Nyamukazi amushuza erhi: «Alame Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ciru ntagwerhi mugati muyôce; ngwerhe hishâno hisungunu hyône omu hyungu na rhuvurha rhusungunu omu hibindi; niono nayisha narhôlogola rhushali rhubiri na hano ngaluka nanabirheganya rhubirye nie na mugala wâni, na buzinda bw’aho rhucifire.» 13 Eliya amubwîra erhi: «Orhayôbohaga, genda ojire nk’okwo onadesire; cikwône orhang’injiriramwo higati hisungunu ohindêrhere; buzinda wanabul’irheganya kuli we wene na mugala wâwe. 14 Bulya ntya kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli:

Hyungu hya nshâno orhayonde,

hibindi hya mavurha orhahwe,

kuhika olusiku Nyakasane arhuma

enkuba omw’igulu.»

15 Nyamukana agenda, ajira nk’oku Eliya anaderhaga, bâlya boshi: nyamukazi n’omugala na Eliya. 16 Hirya hyungu hy’enshâno hirhayondaga na hirya hibindi hy’amavurha hirhahwaga nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa ka Eliya.

Eliya afûla mugala w’omukana

17 Enyuma ly’ebyo byoshi, lero mugala w’olya mukazi nnanyumpa anacilwâla n’endwâla yanacimudarhabalira bwenêne kuhika arhengamwo omûka. 18 Oku bundi Nyamukazi abwîra Eliya erhi: «Bici rhufanwa rhwembi, wâni muntu wa Nyamuzinda? Ka wayishaga muno mwâni mpu okengêze obubî bwâni na ntyo onyîrhire omwana! » 19 Eliya amubwîra, erhi: «Mpêrezagya mugala wâwe». Amurhenza ye oku cifuba, amusôkana enyanya omu nyumpa ali ahanzire, amugwishiza oku ncingo yâge. 20 Okubundi ashenga Nyakasane aderha erhi: «Nyakasane Nyamuzinda wâni, kali onakolaga wajirira oyu mukana walimpandisize aha mwâge amabî, omu kuyîrha omugala?» 21 Eliya ayûbarhira nyamwana kasharhu koshi erhi anashenga Nyakasane, erhi: «Nyakasane Nyamuzinda wâni, nkuhunyire oyu mwana omushubizemwo omûka!» 22 Nyakasane anaciyumva omusengero gwa Eliya, olya mwana ashubiramwo omûka, ashub’ibà mugumaguma. 23 Eliya amurhôla, amuyandagaza, amushubiza nnina; amubwîra erhi: «Omwana wâwe oyûla, akola azîne.» 24 Nyamukazi ashuza Eliya, erhi: «Nkolaga manyire oku oli muntu wa Nyamuzinda n’oku akanwa ka Nyakasane kanali k’okuli.»

Eliya arhimânana na Obadyahu

1 Erhi kugera nsiku zirhali nyi, enyuma za myâka isharhu^m, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Eliya mpu: «Genda ociyêreke Ahabu bulya nkola naniesa enkuba omw’igulu.» 2 Eliya agendaga obwo mpu aciyêreke Ahabu. Kulya kuba ecizombo cali camakaliha bwenêne omu Samâriya, 3 Ahabu arhuma entumwa emwa Obadyahu, murhambo w’enyumpa yâge -oyo Obadyahu akengaga Nyakasane bwenêne: 4 amango Yezabeli ahungumulaga abalêbi ba Nyakasane, Obadyahu arhôla caligumiza balêbi makumi arhanu abafulika omu lwâla anakaz’ibashêgulamwo omugati n’amîshi. 5 Ahabu abwîra Obadyahu, erhi: «Kanya obone! Rhusâgarhe ecihugo coshi, rhuj’ebwa nshoko z’enyîshi zoshi, akanaba rhwabona ebyasi byalamya ebiterusi n’ebihêsi rhuleke okubibâga.» 6 Bagabana ecihugo mpu bacisâgarhe: Ahabu ashimba eyâge njira yêne, na Obadyahu ashimba eyâge yêne. 7 Oku ali omu njira, Obadyahu ashimana Eliya; amumanyirira anacihwêra oku idaho aderha erhi: «Nnawirhu Eliya, ka w’oyu!» 8 Eliya amubwîra erhi: «Nie nnêne! Kanyagya obwire nnawinyu mpu: Eliya ola!» 9 Anacimushuza erhi: «Bubi buci nakujirire obu okola wahana omurhumisi wâwe omu maboko g’Ahabu mpu amuyirhe? 10 Alame Nyakasane Nyamuzinda wâwe! Nta cihugo erhi bwâmi nahamwirhu arhasag’ikulongczamwo, n’erhi baderha mpu: Nanga ntâye osag’ishisha Eliya omu isu eno mwirhu, analahirize cirya cihugo na liry’ishanja mpu akanaba barhakulonzagya. 11 Lero w’oyu wamambwîraga bunôla mpu: «Kanya oj’ibwîra nnahamwinyu erhi: Langira Eliya!» 12 Cikwône hano nankurhenga ho, Mûka wa Nyakasane akola akugendana ntishi ngahi; buzinda ngend’igibwîra nnahamwirhu; nkulonze nkuzuguluke; hoshi aha anajira antingamira nfe! N’obwo nie murhumisi wâwe ntahimwa kukenga Nyakasane kurhenga eburho bwâni. 13 Nnahamwirhu, nkaba barhakubwîraga ebi najizire amango Yezabeli ayabukaga omu balêbi ba Nyakasane anabaholola? Nafulika caligumiza baleli makumi arhanu omu lwâla, nanakaz’ibashêgulamwo omugati n’amîshi. 14 Lero w’oyu wamambwîraga erhi: «Gcnda obwire nnahamwinyu mpu: «Lola Eliya». Kunyirha ananyisire!» 15 Eliya amushuza erhi: «Alame Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, oyûla nkolera bwaca bwâyira, en’ene naciyêreka Ahabu.»

Eliya na Ahabu

16 Obadyahu agenda, aj’emwa Ahabu, naye Ahabu ayîshaga alirhîmâna Eliya. 17 Erhi Ahabu anabona Eliya ntya, amubwîra erhi: «Ka w’oyu wâni mabonwa-mabi, kaheza muno Israheli!» 18 Eliya amushuza erhi: «Arhali nie kaheza muno Israheli ci w’oyu mwen’omulala gwâwe, bulya mwajahisire Nya kasane wanakolera banyamuzinda bw’obwihambi. 19 Kano kanya, orhumage bashubûlize bene Israheli eburhambi bwâni oku ntôndo ya Karmeli, olalike na balya balêbi magana ani na makumi arhamu bw’obwihambi, bala balêbi ba Bali badwîrhe bâlîra oku cîbo ca Yezabeli.»

Enterekêro oku ntôndo ya Karmeli

20 Ahabu anacilalika bene Israheli boshi ashubûliza n’abalêbi oku ntôndo ya Karmeli. 21 Eliya ayêgera olubaga aderha erhi: «Mangaci mweki mwaleka oku kuja mwahegera na gombi? Akaba Nyakasane ali Nyamuzinda, mumukulikire; akaba Baali yeri Nyamuzinda kulikiragi ye.» Olubaga lurhashagalaga kanwa. 22 Eliya agendekera aderha erhi: «Niene nsigire nka mulêbi wa Nyakasane, n’abalêbi ba Baali bali magana ani na makumi arhanu. 23 Murhuhe mpanzi ibirhi za micûkà, bacishogemwo nguma, bayirhongêre banayihire oku cîko cikwône barhayidûlikaga muliro. Nani eyindi nayirhongêra ntanayidûlike muliro. 24 Mujageho mushenge oyo muzimu winyuⁿ, nani nashenga Nyakasane: owankahâna ishuzo ly’omuliro, erhi ye na Nyamuzinda w’okuli. Olubaga lwoshi lwashuza mpu: «Kuli kwinja okwo.» 25 Eliya abwîra abalêbi ba Baali erhi: «Mwenene mucîshogâge nguma muli ezira mpanzi. Mwe mwanarhôndêra bulya mwe banji, mushenge oku izîno ly’omuzimu winyu, cikwône murhayihiragakwo muliro.» 26 Bacîshoga mpanzi nguma, bayirhongêra; bashenga okw’izîno lya Baali kurhenga sezi kuhika izûba lyayîmanga omu nkuba-karhî. Bakaz’iderha mpu: «Mâshi Baali, orhushuze nirhu!» Cikwône barhayumvagya, ol’izu, ol’ishuzo lyo linyi; banakazâg’isâma, bafukama banafukamuka embere z’oluhêrero bayûbakaga. 27 Erhi izûba lij’omu kalengerêre, Eliya abahà amasheka n’ebinioko erhi: «Muhamagale bwenêne kulusha buly’ali nyamuzinda, nkaba alimw’entanya erhi nisi emikolo yamulugira, kandi erhi kubè kubalama abalamire; akaba iro ajire, atulûka!» 28 Bahamagaza, bayâmaga kulusha; bacishakashaka n’eng6- rho n’amatumu gâbo nk’oku banakomercraga okujira amango bakola bahera, kuhika bakaz’ihulula muko. 29 Erhi gaba mafuluko barhôndêra okulêba kuhika gala mango bahânamwo enterekêro y’ebijingo; cikwône nt’izu bayumvîrhe, nt’ishuzo babwîne, ciru na nta cindi cimanyiso babwîne.

30 Okubundi Eliya abwîra olubaga lwoshi erhi: «Muyêgerage hano ndi.»; n’olubaga lwoshi lwàmulirâna. Anacilumula oluhêrero lwa Nyakasane bulya bali erhi bàluhongwire. 31 Eliya arhôla mabuye ikumi n’abirhi nk’oku omubalè gw’amashanja ga bene Yakobo gwanali, balya Nyakasane ayagânaga ababwîra erhi: «Israheli, lyo lyaba izîno lyâwe». 32 Anaciyûbaka oluhêrero oku izîno lya Nyakasane. Ahumba omubunda gwakajiremwo milongo ibirhi ya mburho omu burhambi bw’oluhêrero. 33 Arhondeka enshâli bwinja, arhongô1a erya mpanzi, ayilambika kuli zirya nshâli. 34 Okubundi aderha, erhi: «Mubumbe rhubindi rhuni rhwa mîshi, mubulagirerho kuli eyi mbâgwa na kuli ezi nshâli». Banaku jira. Ashubibabwîra erhi: «Mushubirize bwa kabirhi». Banakujira kandi. A shub’ibabwîra: «Shubirizi obwa kasharhu.» Banakujira. 35 Amîshi gasha ndabana oku burhambi bw’oluhêrero, ciru na gulya mubunda gwayunjula mîshi. 36 Omu kasanzi bahâna enterekêro, omulêbi Eliya ayêgera, aderha erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Abrahamu, Nyamuzinda w’Izaki na w’Israheli, olw’ene bamanye oku we Nyamuzinda omw’Israheli, bamanye oku ndi murhumisi wâwe, bamanye kandi oku okw’izîno lyâwe najizire ebi byoshi. 37 0nshuze Nyakasane, onshuze ly’olu lubaga lumanya oku we Nyakasane we na Nyamuzinda, na wene wahindula emirhima yâbo.» 38 Okubundi omuliro gwa Nyakasane gwamanuka, gwasingônola erya mbâgwa n’enshâli, gwayumya na galya mîshi goshi gali Omu mubunda. 39 Olubaga lwoshi lwabon’ebyo byoshi^o; abantu banacirhimba ehy’akamalanga oku idaho baderha mpu: «Nyakasane ye na Nyamuzinda! Nyakasane ye na Nyamuzinda!» 40 Eliya ababwîra erhi: «Abalêbi ba Baali, mubahire nfune, nta ciru n’omuguma warhulubukaga»! Banabahira nfune. Eliya abayandagaliza omu muhengere gwa Kishoni, abanigûza.

Okuhwa kw’ecanda ciri

41 Eliya abwîra Ahabu erhi: «Yînamuka, olye onanywe, bulya namayumva enkuba yakungula.» 42 Oku Ahabu aciri omu njira arheremera emwâge mpu alye ananywe, Eliya asôkera oku ntôndo ya Karmeli, ayûnamira oku idaho, ahira amalanga omu madwi. 43 Abwîra hyambali hyâge erhi: «Oyînamuke, olole olunda lw’enyanja.» Ayînamuka, alola anaciderha erhi: «Ntaco ciyiri ciru.» Eliya ashubirira erhi: «Oshubirire kali nda.» 44 Oku bwa kali nda, ehyambali hyaderha erhi: «Namabona ehitu hisungunu nka nfune ya muntu hyayînamuka ebwa muhengere gw’enyanja.» Okubundi Eliya aderha erhi: «Kanya obwire Ahabu mpu: Shumûla ecihêsi câwe oyandagale ly’enkuba erhag’ikucîka.» 45 Ho na halya, amalunga gashuba mwizimya erhi bitu biru birhuma n’empûsi. Nyamugege w’enkuba acihonda okw’idaho. Ahabu ashonera omu ngâlè yâge alibirhira e Yizreeli. 46 Okuboko kwa Nyakasane kwajakwo Eliya, akabika irumerume, alibirha ebushokola bwa Ahabu kuhika bahika e Yizreeli.

Omu njira y’oku Horebu

1 Ahabu abwîra Yezabeli ebi Eliya anajizire byoshi na kurhi anigûzîze abalêbi ba Baali boshi n’engôrho. 2 Okubundi Yezabeli arhumira Eliya entumwa edesire mpu: «Abazimu b’emwirhu banampe obuhane bayushulekwo na bundi bulebe, akaba irhondo omu kasanzi kali nk’aka ntakukoliri nka muguma wa muli bwo.» 3 Eliya ayôboha; ayîmuka, agenda mpu ayâse amagala. Ahika e Bersheba omu cihugo ca Yuda, asigayo omwambali. 4 Oku bwâge, alambagira Omw’irûngu lugendo lwa lusiku luguma, buzinda abwarhala ah’idako ly’omurhi. Aciganya owafire, aderha erhi: «Nyakasane arhali ene lirya wamajira wantamya! Orholage obuzîne bwâni, bulya ntâco ndushire balarha.» 5 Eliya agwîshira, anacihunga. Ci kwônene, oku agwîshîre, malahika amuhumakwo, amubwîra, erhi: «Zûk’olye!» 6 Alambûla amasu, abona aha murhali gwâge hali omugati muyôce n’omukuzo gulimwo amîshi. Alya ananywa, kandi ashub’igwîshira. 7 Ci kandi, malahika wa Nyakasane ashub’imuhumakwo amubwîra, erhi: «Zûk’olye, bulya enjira eri ndi kuli we.» 8 Azûka, alya ananywa; ebyo biryo byamuzibuhya, alambagira omu irûngu lugendo lwa miregerege makumi ani na madufu makumi ani kuhika oku Horebu^p ntôndo ya Nyamuzinda.

Okurhimânana na Nyamuzinda

9 Okwôla ntôndo, ashesherera omu lwâla bwalinda buca. Akanwa ka Nyakasane kanacimurhindakwo mpu: «Eliya, bici wajira aha?» 10 Ashuza erhi: «Omutula gw’ebya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe gwangwasire, bulya bene Israheli bajahisire eciragâne câbo embere zâwe, bahongola ngasi luhêrero lwâwe, bayirha n’abalêbi bâwe n’engôrho. Niene kahungu-kahwerà nasigîre banankulikire mpu bankûlemwo omûka.» 11 Eliya abwirwa mpu: «Huluka mw’olu lwâla, oje omu ntôndo, oyîmang’embere za Nyakasane.» Okubundi, Nyakasane anacigera. Hanaciba empûsi ndârhi, ciru n’amabuye gabasha n’entôndo kwo nakwo ebushokola bwa Nyakasane. Ci kwônene Nyakasane arhali mw’eyo mpûsi; n’enyuma ly’eyo mpûsi, omusisi gwayisha, cikwône Nyakasane arhali muli gwo; 12 n’enyuma ly’ogwo musisi, omuliro gwayisha; cikwône Nyakasane arhali muli gwo; n’enyuma ly’omuliro; erhi omuliro gugera, hayisha ehibohôlolo hyahyuhyusa. 13 Erhi Eliya ahiyumva, acîfunikira obusù n’ecishûli câge, ahuluka, ayîmanga aha luso lwa lulya lwala. Okubundi, izu lyanaciyumvikana, lyamubwîra mpu: «Eliya, bici wajira kuno?» 14 Ashuza, aderha erhi: «Omutula gw’ebya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe gwangwasire, bulya bene Israheli bajahisire eciragâne câbo embere zâwe, bahongola ngasi luhêrero lwâwe, bayirha n’abalêbi bâwe n’engôrho. Niene kahungu-kahwerà nasigire banankulikire mpu bankulemwo omûka.»

15 Nyakasane amubwîra erhi: «Gendaga, ogaluke omu njira wanayishaga mwo, oshubire omw’irûngu ly’e Damasko. Ogend’ishiga Hazayeli amavurha gw’obwâmi, abe mwâmi w’e Aramu. 16 Naye Yehu mugala wa Nimushi, omushîge amavurha abe mwâmi w’Israheli; naye Elisha’ mugala wa Shafati w’e Abeli-Mehola, omushîge amavurha abe mulêbi ahali hawe. 17 Owafulumuka engôrho ya Hazayeli, Yehu anamuyîrhe; owafume Yehu, Elisha’ anamu shirame. 18 Ci kwônene, omu Israheli nasiga bantu nka bihumbi makumi gali nda, balya bantu boshi barhafukamaga embere za Baali^q n’abandi boshi barhamunûnugurhaga.»

Okuhamagalwa kwa Elisha’

19 Eliya arhenga aho, arhîmâna Elisha’ mwene Shafati, erhi adwîrhe ahinga. Akag’ihingîsa na nkafu ikumi n’ibirhi. Yene ali n’eya kali ikumi na kabirhi. Eliya amugeraho, anacimukweba ecishili câge^r. 20 Elisha’ ajahika enkafu ayîsha alibisire enyuma za Eliya anacimubwîra, erhi: «Ndeka nteng’ihôbera la rha na nyama ngali kushimba.» Eliya amushuza, erhi: «Kanya, ogende; cici nkujirire?» 21 Elisha’ aciyegûla, arhôla mahalwa abirhi ga nkafu azirherekera, n’enyama zayo aziyenda n’enshâli z’engâlè zakazâg’ihêka zirya nyama, aziha olubaga mpu luzirye. Okubundi anacilikûla, anacishimba Eliya, aba murhumisi wâge.

Oku Ahabu ahimaga Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya

1 Mwâmi Ben-Hadadi anacishubûza engabo yâge yoshi, bâmi makumi asharhu na babirhi. Banacirhabâla boshi naye, bahêka ebiterusi n’engâlè. Anacisôka, agorha Samâriya, anacirhêra eco cihugo coshi. 2 Alika entumwa cmunda Ahabu, mwâmi w’Israheli ali omu lugo mpu bagend’imubwîra, erhi: 3 «Ben-Hadadi adesire oku amasholo n’ensaranga zawe byoshi bikola byâge , bakâwe n’abana banali bâwe.» 4 Naye omwâmi w’Israheli anacihuza, erhi: «Bibe nk’okwo adesire, Yagirwa Nnâhamwirhu, ndi wâwe kuguma n’ebi njira byoshi.»

5 Zirya ntumwa erhi zishubirayo bwa kabirhi, zaderha erhi: «Ben-Hadadi adesire ntyâla: Nkurhegesire, ompe ensaranga zawe zoshi, ompe na bakâwe n’abana bâwe boshi. 6 Irhondo nka buno narhuma bambali bani aha mwâwe baje bafukula omu nyumpa zawe zoshi banaje bayanka ngasi ehibasimisize, babindêrhere.»

7 Mwâmi w’Israheli kwo kuhamagala abagula bâge boshi, ababwîra, erhi: «Mwene mucîbwinire oku oyu muntu andwirhekwo akigenzo, omuntu wa mpûma bakânie n’abana bani n’obwo ntamuhakanire oku ntamuhe ensaranga n’amasholo gani goshi!» 8 Abashamuka n’olubaga boshi bashuza, erhi: «O rhamuyumvagya, orhanacimuyemêreraga.» 9 Anacishuza zirya ntumwa za Ben-Hadadi, erhi: «Mugend’ibwîra mwâmi winyu ntya: Ngasi ebi wanahûnaga burhanzi, byoshi nabijira, cikwône kuli ebi bindi, ntakuyemeriri.» Entumwa zanacihêkera mwâmi wabo galya mashuzo.

10 Ben-Hadadi anacirhuma abagend’ibwîra mwâmi w’Israheli, erhi: «Abazi mu banampeze, erhi nasiga akarhali katulo omu Samâriya, ntakusigire enshangu, nammumalîra mweshi» 11 Mwâmi w’Israheli ashuza, erhi: «Mugend’imubwîra oku owacirhabâla arhacîtakira aka owamahima.» 12 Ago mango erhi Ben-Hadadi ali omu nyumpa adwîrhe anywa oku mamvu boshi na balya bandi bâmi. Erhi ayumva kulya, abwîra abambali. erhi: «Oku matabâro!» Boshi banacigorha lulya lugo.

Bene Israheli bahima

13 Mw’ago mango mulêbi muguma aj’ibwîra Ahabu, erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: K’obwîne ogwo mwandu gw’abantu? Ene nakufumbasagwo lyo omanya oku nie nandi Nyakasane.» 14 Ahabu adôsa, erhi: «Oku burhabale bwa bantu bahi?» Omulêbi, erhi: «Nyakasane amaderha ntya: ‘Oku burhabale bw’emisole bene abarhambo b’omu cihugo câwe!’ Ahabu, erhi: ‘Ndigi warha ng’ikoza entambala obwo?’ Omulêbi, erhi: «We.»

15 Okuhandi Ahabu anaciganja emisole omu bana b’abarhambo bâge, bahi ka bantu magana abirhi na makumi asharhu na babirhi. Enyuma ly’aho, aganja abalwi b’omu Israheli, bahika bantu bihumbi nda. 16 Ahabu anacikoza entambala, ago mango, erhi n’izûba likola lihika omu nkuba karhî. Ben-Hadadi erhi aciri anywa amamvu boshi na balya bâmi barhabazi bâge oku banali makumi asharhu na babirhi, erhi na boshi bakola balalusire. 17 Emisole bene abarhambo b’omu lugo bo barhabalaga ba burhangiriza. Ben-Hadadi anacirhuma mpu baje bulabi. Banaciyisha, bamushuza, mpu: «Bali bantu barhenzire e Samâriya». 18 Ashuza, erhi: «Akaba bayishire n’obuholo, mubagwarhe banazine, n’akaba ntambala bayishîre, kwo na kwo, mubagwarhe banazine!» 19 Balya b’emisole banacinyonyôka omu lugo n’engabo y’abalwi erhi ebakulikire, 20 ngasi muguma akaz’iyirha owâge muntu. Abanya-Sîriya bashukuma, bayaka. Israheli abaminika, mwâmi Ben-Hadadi w’e Sîriya ayakana mwambali wâge muguma yêne. 21 Mwâmi w’Israheli ahuluka omu lugo lwâge, anyaga ebihêsi n’engâlè, na ntyo ahima abanya-Sîriya bwenêne.

Ahabu ashub’ihima Ben-Hadadi

22 Okubundi omulêbi aj’emunda mwâmi w’Abayahudi ali, anacimubwîra, erhi: «Yushûla engabo y’ahalwi bâwe olole kurhi wankajira, bulya hano o mwâka gushub’irhôndêra omwâmi w’e Sîriya ayinamukira emunda oli». 23 Bambali ba mwâmi w’e Sîriya banacimubwîra, mpu: «Abazimu babo bali bazimu b’omu mpinga co carhumaga rhuhimwa, lero rhugend’imulwikiza omu kabanda, rhwamuhima!» 24 Okundi wajira kw’oku: «Okûle ngasi mwâmi oku ntebe, ohirekwo abarhambo bakulu bonene, baje babahingûla!» 25 Kandi wenene oshubûze engabo eri nka erya wahezagya, ojire n’ebihêsi n’engâlè ziri nka zirya z’embere. Rhwabalwîkiza omu kabanda. Kwo kunali rhwabahima bwinjinja!» Mwâmi ayemcra lirya ihano lyâbo, ajira kulya.

Okuhimana aha Afeki

26 Erhi omwâka gushubiza Ben-Hadadi alalûla abantu b’omu Sîriya, asôkera e Afeki mpu akola agend’ilwîsa bene Israheli. 27 Bene Israheli nabo banacishubûzanya, bashana olwiko, bàkomekera, baj’ikoza ababo oku matabâro. Bene Israheli batwa olugerêro aha ishiriza lyaho, bàkaz’ibonekana nka rhulundo rhutya rhutya rhwa mpene. Abanya-Sîriya bôhe habumba ccihugo coshi. 28 Omuntu wa Nyamuzinda anacij’emunda mwâmi wa bene Israheli ali, amuhwira. erhi: Nyakasane amaderha ntya: Kulya kuba Abaharamu badesire mpu Nyamuzinda ali muzimu w’omu mpinga ci arhali Nyamuzinda w’omu rhubanda, nkolaga nakuhà eyo ngabo, na ntyo wanamanya oku nie mba Nyakasane.» 29 Babêra kulya cihando nsiku nda zoshi na ngasi baguma badwîrhe balola oku babo. Olwo lusiku lwa kali nda, batula entambala. bene Israheli « bàyirha bantu bihumbi igana b’omu Sîriya lusiku luguma lwonene. 30 Abasiga laga bàyakira omu côgo c’olugo lw’e Afeki, eco côgo c’amabuye cahongokera bantu bihumbi makumi abirhi na nda bo banali bacisigîre.

Ben’Hadadi aciyakira, alibirhira omu nyumpa, aj’icifulika kulikuli. 31 Aba mbali banacimubwîra, mpu: «Rhwayumvîrhe barhubwîra oku abâmi b’omu Israheli barhahimwa kuba bwonjo. Rhuyambale amasunzu rhunashwêkere emigozi omu irhwe; rhucihekere oyo mwâmi w’Israheli, hali amango ankakubabalira.» 32 Banaciyambala basunzu, bashwêkera emigozi omu irhwe, baj’emunda mwâmi w’Israheli ali, bamubwîra, mpu: «Mwambali wâwe Ben-Hadadi adesire erhi: «Yagirwa ombabalire nani, ompe akalamo mâshi.» Ahabu ashuza, erhi: «Kuziga ho aciba? Abâ mwene wirhu ola! 33 Balya bantu erhi bayumva ntyo, bayumva oku biri binwa b’iragi kuli bo, bakaderha dubaduba, mpu: «Neci, Ben-Hadadi ali mwene winyu.» Ahabu, erhi: «Mugend’imulerha.» Ben-Hadadi erhi ahika emunda ali, Ahabu amushoneza omu ngâlè. 34 Ben-Hadadi anacimubwîra, erhi: «Nakushubiza ebishagala larha ali amanyaga sho na kandi wanayûbaka oburhwâli bwâwe aha Damasko nka kulya larha ali amabuyûbaka aha Samâriya.» Naye Ahabu, erhi: «Nani niono Ahabu nanakulika nka rhwamayumvanya.» Banacirhola mihigo miguma, Ahabu amuleka, agenda.

Mulêbi muguma agaya obworhere bwa Ahâbu

35 Cikwône mulêbi muguma w’omu balêbi abwîra owabo, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: «Onshûrhe.» Ci olya wabo alahira mpu arhamushurha. 36 Owabo anacimushuza, erhi: «Orhayemiri akanwa ka Nnâmahanga, hano o ntengakwo ntya, entale enakuyîrhe.» Olya wabo amuleka, agenda. Entale yanacimushîmâna, yamuyîrha. 37 Olya mulêbi abugana owundi muntu omu njira, amubwîra, ehi: «Nshûrha, kwo nkuhûnyire.» Olya muntu anacimushûrha, amuhirakwo ecibande. 38 Okuhandi olya mulêbi akanya, agend’iyimanga oku njira halya mwâmi ayîsh’igera, anacirhuba obusù lyo arhag’imanyîkana. 39 Erhi mwâmi agera, olya mulêbi amuyakûza, erhi: Yagirwa, mwambali wâwe amacirhulira omu ntambala, muntu muguma amanayegûka, amayîsha andwîrhîre wabo muntu muguma, amambwîra, erhi: «Onnangire oyu muntu. Akaku fuma, onahyule obwâwe buzîne oku buzîne bwâge, nisi erhi ohyule talenta nguma ya marhale.» 40 Ci amango mwambali wâwe anakazâg’icînyola eyi n’eyi, olya muntu ahirigirha.» Mwâmi w’Israheli amushuza, erhi: «Olubanja olwo, wene wamacitwiralwo.» 41 Okuhandi olya mulêbi anacirhubula obusù bwâge duba duba, mwâmi w’Israheli go mango amanyire oku oyo muntu ali mulêbi. 42 Olya mulêbi anacimubwîra, erhi: «Kwo Nyakasane adesire ntyo: Kulya kuba walisire omuntu nal’innonzize okuherêrekeza, obuzîne bwâwe bukola bwafà o bwâge buzîne, olubaga lwâwe lukola lwafà olwâge lubaga.» 43 Mwâmi w’I sraheli anacija emwâge n’omutula n’oburhe, ntyo aj’e Samâriya.

Naboti alahira okuhâna olukoma lwâge

1 Lolagi oku byabîre enyuma ly’aho: Naboti w’e Yizreeli àgwerhe olukoma lw’emizâbîbu aha burhambi bw’oburhwâli bwa Ahabu, mwâmi w’e Samâriya. 2 Ahabu anacibwîra Naboti erhi: «Ompe olukoma lwâwe, nahingamwo enshogo bulya luyêgire enyumpa yâni, naluhinganula n’olwinja kulusha, n’akaba olonzize, nakuhà,erhi kwo, ensaranga lunakwânîne.» 3 Naboti anacishuza mwâmi, erhi: «Nanga! Nyakasane ananyirha erhi nakahâna akashambala k’ababusi bâni.» 4 Ahabu aja omu mwâge n’omutula haguma n’omungo munene bwenêne erhi akôla kanwa ka Naboti w’e Yizreeli karhuma bulya amaderha erhi: «Ntakakuhà akashambala k’ababusi bâni». Anacija aha ncingo agwîshira anacifunika obusù, arhanacilyaga. 5 Mukâge Yezabeli anacimujaho, amubwîra, erhi: «Mutula muci gukuli omu murhima gurhumire orhalya?» 6 Anacimushuza, erhi: «Nashambalaga na Naboti w’e Yizreeli, namamubwîra nti: «Ompe olu lukoma lwâwe lw’emizabitu nkugulire lwo, n’akaba kwo osimire, rhukâbanwe nkuhe olundi lukoma lw’emizâbîbu». Ci yehe amaderha, erhi: «Ntankakuha olukoma lwâni lw’emizâbîbu.» 7 Mukâge Yezabeli anacimushuza, erhi: «K’erhi we onaligi mwâmi orhegesire Israheli obwo? Zûka olye n’omurhima gwâwe gurhulûle, niene nakuha olwo lukoma lw’emizâbîbu lwa Naboti w’e Yizreeli.»

Naboti afa oku lukoma lwâge. Yezabeli amujîra irhigi

8 Nyamukazi anaciyandika amaruba okw’izîno lya Ahabu, ahira kwo n’akashe ka mwâmi, arhuma agôla mamba emwa abarhambo n’abagula bali lugo luguma na Naboti. 9 Muli agôla maruba, nyamukazi ali ayandisiremwo erhi: «Muhuluze abantu bacishalise; munayîshe muhebe Naboti embere z’olubaga^s. 10 Embere zâge muhebeyo bantu babirhi bayîsh’ihamiriza baderhe^t, mpu: «Wajacire Nyamuzinda na mwâmi!» Buzinda bw’aho, mwanamulerha emuhanda, mumubande amabuye, afe!»

11 Abantu b’omu lugo lwa Naboti haguma n’abarhambo n’abagula banacijira nka kulya Yezabeli anabarhumaga, kulya kwali kuyandisirwe omu maruba abarhumiraga. 12 Banacilalika okucîshalisa, Naboti bamulerha embere z’olubaga. 13 Balya balume babirhi banaciyîsha, bayîmanga embere zâge, banacihamiriza obunywesi kuli Naboti embere z’olubaga, baderha erhi: «Naboti ajacîre Nyamuzinda na mwâmi!» 14 Banacirhuma emunda Yezabeli ali mpu: «Naboti anabanzirwe amabuye, anafa!» 15 Erhi Yezabeli ayumva oku Naboti anabanzirwe amabuye, anafîre, abwîra Ahabu, erhi: «Kanyagya oyanke olukoma lwa Naboti w’e Yizreeli owalahiraga mpu arhankaluguza nsaranga bulya Naboti arhacirimwo omûka, bulya anafîre.» 16 Erhi Ahabu ayumva oku Naboti anafîre, ayîmuka abungulukira ebwa lulya lukoma lwa Naboti w’e Yizreeli aluyîmamwo^u.

Eliya ayâlagaza obuhane bwa Nyamuzinda kuli Ahabu

17 Okuhandi, akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Eliya w’e Tishibiti erhi: 18 «Kanya oyandagale emwa Ahabu, mwâmi w’Israheli e Samâriya. Yôla oli omu lukoma lwa Naboti mpu alunyâge.» 19 Ogend’imubwîra, erhi: «Kanwa ka Nyakasane erhi: K’orhanizire wanashokôla! Co cirhumire, kanwa ka Nya kasane, erhi: Ahôla ebibwa byamîmiraga omuko gwa Naboti ho byâmîmira omuko gwâwe.» 20 Ahabu anacibwîra Eliya, erhi: «Neci wamanangwasagya bu lya wâni mushombanyi wâni!» Eliya, erhi: Namakugwasa bulya waciguzize ene ojira okugalugalu embere za Nyakasane. 21 Lola oku nkola nahira obuhanya kuli we: Nakuherêrekeza, namalîra abalume b’omu mulala gwa Ahabu, omujâ n’orhali ye omu Israheli. 22 Nakolera enyumpa yâwe nk’oku nakolire enyumpa ya Yerobwâmi, mugala wa Nebati n’eya Basha mugala wa Ahiya bulya wazusi ze oburhe bwâni wanarhuma Israheli agoma. 23 (Kuli Yezabeli, Nyakasane anaciderha erhi: «Ebibwa byalîra Yezabeli omu lukoma lwa Yizreeli.») 24 Omuntu w’omu mwa Ahabu wankafîra omu mpinga alibwe n’enyunyi z’emalunga.»

25 Harhacîbonekanaga omuntu osirahire aka Ahabu wacihemulaga omu kugomera Nyakasane erhi mashumi ga mukâge Yezabeli garhuma. 26 Akola amaligo garhankaderhwa, akarherekêra abazimu nka kulya Abamoriti Nyakasane akungushaga embere za bene Israheli, bakag’ijira.

Obuciyunjuze bwa Ahabu

27 Erhi Ahabu ayumva ebinwa bya Eliya, asharhula emyambalo yâge, acihundikira sunzu, acîshalisa, akalâla muli olya sunzu, anakagenda ayûbîza. 28 Akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Eliya w’e Tishibiti erhi: 29 «K’obwîne oku Ahabu anacirhôhize embere zâni? Bulya amacirhôhya embere zâni, obwôla buhanya burhaciyîshe anacibamwo omûka, ci hano omugala ayîma lyo obuhanya bwayîshira enyumpa yâge.

Ahabu na Yozafati oku matabâro

1 Abantu barhang’ihumûka myâka isharhu, nta ntambala yazûsire ekarhî ka abanya-Sîriya na bene Israheli. 2 Omu mwâka gwa kasharhu, Yozafa ti, mwâmi w’e Yuda abungulukira emwa mwâmi w’e Israheli. 3 Omwâmi w’Israheli anacibwîra abarhambo bâge erhi: «Ka murhayishi oku Ramoti w’omu Gileyadi abà wirhu? Ci ntâco rhujirage lyo rhumuyôkola omu maboko ga mwâmi Aramu. 4 Anacidôsa Yozafati erhi: «Ka rhwarhabalira rhweshi e Ramoti omu Gileyadi?» Yozafati anacishuza omwâmi w’Israheli erhi: «Onkolese nk’oku wene wankacîkolesa, okolese olubaga lwâni nk’oku wankakolesa olubaga lwâwe, n’ebiterusi byâni nka biterusi byâwe.»

5 Yozafati anacibwîra omwâmi w’Israheli erhi: «Nkuhunyire orhag’igend’idôsa buno akanwa ka Nyakasane. 6 Omwâmi w’Israheli anacihamagala abalêbi bali bahisire hofi magana ani, anacibabwîra erhi: «Ka ngend’itula enta mbala e Ramoti omu Gileyadi erhi ndeke!» Banacishuza mpu: «Osôke na Nyamuzinda ahira olwôla lugo omu nfune za mwâmi.» 7 Ci Yozafati aderha, erhi: «K’eno munda erhankaboneka omulêbi wa Nyakasane oyu rhwankahash’idôsa?» 8 Omwâmi w’Israheli anacishuza Yozafati erhi: Haciri omuntu rhwankahash’idôsa ebya Nyakasane; cikwônene ntahimwa kumushomba bulya arhalêba bintu binja kuli nie, ci ngasi mango bibi byonene. Ye Mikayehu, mugala wa Yimula.» Yozafati anaciderha erhi: Mwâmi amanye arhaderhaga ntyôla.» 9 Okubundi, omwâmi w’Israheli anacihamagala mwambali wâge mu guma anacimurhuma erhi: Kanya duba oj’ihamagala Mikayehu, mugala wa Yimula.

10 Mwâmi w’Israheli na Yozafati mwâmi w’e Yuda, bàl’ibatamire ngasi muguma omu ntebe yâge y’obwâmi, banayambirhe emyambalo yâbo y’obwâmi, bàli batamire aha câno, aha muhango gw’olumvi lwa Samâriya; n’abalêbi boshi bakazâg’ilêbera embere zâbo. 11 Sedekiyasi mugala wa Kenana ali amacitulîkiza amahembe g’ecuma, anaciderha erhi: «Kwo adesire ntyâla: Nyakasane: agâla mahembe go watumirhamwo abanya-Sîriya kuhika obamalîre.» 12 N’abalêbi boshi kwo bakazâg’ilêba ntyôla omu kuderha mpu: «Sôkera e Ramoti omu Gileyadi ohimane bulya olwo lugo Nyakasane analuhîre mwâmi!»

Omulêbi Mikeyo aleba oku Ahabu ahimwa

13 Erya ntumwa yajag’ihamagala Mikeyo yanacimubwîra erhi: «Lola oku ebinwa bya abalêbi byoshi byahigwire mwâmi obwinja; akanwa kâwe nako kabâge nka akanwa ka ngasi muguma muli bo: ohigule obwinja!» 14 Mikeyo anacishuza, erhi: Alame Nyakasane! Oku Nyakasane akanambwîra kwo nakanayîsh’iderha!» 15 Erhi ahika hofi na mwâmi, mwâmi amubwîra, erhi: «Mikeyo ka rhuje e Ramoti omu Gileyadi rhugend’ilwa nisi erhi rhuleke? Amushuza, erhi: «Musôkage munahimane bulya Nyakasane ahâna olwo lugo omu maboko ga mwâmi. 16 Mwâmi amubwîra, erhi: «Kanga nkwânîne nkugashe ly’okaz’imbwîra eby’okuli oku izîno lya Nyamuzinda?» 17 Omulêbi anacishuza, erhi: «Namabona bene Israheli boshi bashandabanyire oku ntôndo nka bibuzi birhagwerhi mungere; na Nyakasane amaderha erhi: Bala bantu barhagwerhi nnawabo; bagaluke n’omurhima ngasi muguma omu mwâge.»

18 Omwâmi w’Israheli anacibwîra Yozafati, erhi: «Ka ntakubwizire kwo? Arhandêbera bintu binja ci bibi byonene.» 19 Mikeyo erhi: «Yumvagya akanwa ka Nyakasane: Nabwîne Nyakasane atamire oku ntebe yâge n’omurhwe gw’e mpingu goshi erhi gumuli eburhambi, ebwa kulyo n’ebwa kumosho. 20 Nyaka sane anaciderha, erhi: «Ndi wahabula Ahabu ly’asôkere e Ramoti omu Gileyadi anafire yo?» Bashuza muguma oku, owundi okûla. 21 Okubundi omuzimu anaciyisha anacija embere za Nyakasane anaciderha erhi: Nieki naj’imuhabula. Nyakasane amudôsa, erhi: Kurhi? 22 Ashuza erhi: Nagenda nj’iba muzimu wa bunywesi, omu kanwa k’abalêbi bâge boshi. Nyakasane anaciderha, erhi: Wamushumika ciru onamuhirimye, gendaga ojire ntyo. 23 Okolaga obwîne oku Nyakasane anàhizire omuzimu mubi omu kanwa k’abâla balêbi bâwe. Na Nyakasane anadesire kubi kuli we.» 24 Ci konene Sedekiyasi mugala wa Kenana anaciyegera, anacishûrha Mi keyo, amurhimba oluhi omw’irhama anaciderha erhi: «Ngahigi omuzimu wa Nyakasane antengiremwo abâ w’aganiza?» 25 Mikeyo anacishuza, erhi: «Lola oku wakubona muli olula lusiku lwayisha olu waja wajamwo omu nyumpa ku rhenga omu yindi okola walonza aha wacifulika.» 26 Omwâmi w’Israheli anaciderha erhi: «Mugwarhe Mikeyo mumuhêkere Amoni, ye murhambo w’olugo, n’emwa Yoash mugala wa mwâmi. 27 Ogend’iderha erhi: «Mwâmi adesire ntyâla: Muhire oyûla muntu omu mpamikwa, munakaz’imulisa n’omugati gw’amalibûko, munakaz’imunywesa n’amîshi g’amalibûko kuhika amango nâshubûka n’omurhûla.» 28 Mikeyo anaciderha, erhi: «Okunali nka wankashubûka n’omurhûla, erhi Nyakasane arhanadesire muli nie.» Anaciderha erhi: «Muyumve mweshi lubaga.»

Ahabu afira e Ramoti w’omu Gileyadi

29 Mwâmi w’Israheli boshi na Yozafati mwâmi w’e Yuda banacisôkera e Ramoti omu Gileyadi. 30 Omwâmi w’Israheli anacibwîra Yozafati erhi: «Nalonza okucîfulika omu kuj’ilwa, nyambale kundikundi, ci wehe oyambale emyambalo yâwe.» Omwâmi w’Israheli acîfulika omu kuyambala kundikundi, bakanya baja oku ntambala. 31 Omwâmi w’e Sîriya ali erhi anahire abarhambo b’engâlè zâge oku banali makumi asharhu na babirhi eri irhegeko erhi: «Murhahîra mukashimba omurho nisi erhi omukulu ci mushimbc omwâmi w’lsraheli.» 32 Erhi abarhambo b’engâlè babona Yozafati, banaciderha mpu: «Neci ye mwâmi w’Israheli ôla!» Banacimugorha bakola bamulwîsa. Yozafati anacibanda endulu y’okulwa 33 n’erhi balya barhambo b’engâlè babona oku arhali ye mwâmi w’Israheli, banacimuleka.

34 Lero muntu muguma anacilasha omwampi gwâge oku muherho gwâge mpu agereze, gwanacigwârha mwâmi halyala empenzi yâge erhali hisire. Mwa mi anacibwîra omurhumisi wâge erhi: «Ntenza omu ntambala namabandwa! 35 Olwôla lusiku entambala yaja mwo entemu. Mwâmi w’Israheli ali ayîmanzire omu ngâlè ah’ishiriza lya abanya-Sîriya kuhika bijingo anafa ebyôla bijingo; omuko gw’ecibande câge gwabulajikira omwôla ndalâlâ y’engâlè. 36 Erhi izûba lizika olubi lwanacizûka omu cihando: Ngasi muntu omu cishagala câge, ngasi muntu omu cihugo câge bulya mwâmi anafire!» 37 Bajogonjera e Samâriya, banacibisha mwâmi aha Samâriya. 38 Erhi bakola badwîrhe bashuka engâlè, omu ciyanja c’aha Samâriya ebibwa byayisha byakaz’imima gulya muko n’embaraga zacishukiramwo nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanali kadesire.

Okuhwa kw’obwâmi bwa Ahabu

39 Ngasi bindi biyêrekîre ebijiro by’Ahabu, ebi akozire, enyumpa y’ihembe ayûbakaga, emirundu ayûbasire k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 40 Ahabu acihengeka aha burhambi bwa b’ishe n’omugala Akhaziyasi ayîma ahali hage.

Olwa Yozafati omu Yuda (870-848)

41 Yozafati, mugala w’Asa aba mwâmi omu Yuda erhi Ahabu ajira myâka ini ali mwâmi omu Israheli. 42 Yozafati ali akola agwerhe myâka makumi asharhu n’irhanu erhi abâ mwâmi, ayîma yindi myâka makumi abirhi n’irhanu omu Yeruzalemu. Nnina ye wali Azuba. mwali wa Shilhi. 43 Ashimba loshi enjira y’îshe Asa, arhanayirhengagamwo akaz’iyôrha ajira okushingânîn omu masu ga Nyakasane. 44 Ci kwônene arhahash’igikûla empiriri z’ahantu h’enyanya omu rhurhondo, olubaga lwacikazâg’igend’ihêrera oku ntôndo n’okugend’itumbûkiza yo enshangi. 45 Yozafati alama n’omurhûla boshi n’omwâmi w’Israheli.

46 Eyindi myanzi esigire y’ebijiro bya Yozafati, ngasi oku anahimaga koshi, entambala atuzire, k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’e Yuda? 47 Arhenza obworhere bw’oburhazi omu cihugo n’obw’embaraga bwacibagamwo amango g’îshe Asa. 48 Agôla mango nta mwâmi wàbaga aha Edomu, ci musirika wa mwâmi wabaga ho yêne. 49 Yozafati abinja amârho g’e Tarsisi mpu aj’ilonzamwo amarhale e Ofiri, cikwône arhaciyihikaga bulya ago mârho gakenyukira e Esiyoni-Geberi. 50 Okubundi Okoziya, mugala w’Ahabu anacibwîra Yozafati erhi: «Oyemêre abarhumisi bani bagende n’abarhumisi bâwe omu mârho g’enkuge.» Ci Yozafati arhalonzagya. 51 Yozafati acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, abishwa haguma na b’îshe omu lugo lwa Daudi shakulûza wâge. Omugala Yoramu ayîma ahali hage.

Olwa Akhaziyasi w’Israheli (853-852)

52 Akhaziyasi mugala w’Ahabu, anaciba mwâmi w’Israheli aha Samâriya omu mwâka gwa kal’ikumi na nda kurhenga Yozafati ali mwâmi omu Yuda. Ayîma myâka ibirhi omw’Israheli. 53 Ajira ebirhashinganini omu masu ga Nyakasane, ashimba olugendo lw’îshe n’olugendo lwa nnina, ashimba n’olugendo lwa Yerobwâmi, mugala wa Nebati, owarhumaga Israheli ajira ecâha.

^a1.50 : Omuntu wahemusire erhi akagwarhirize oku bikwi by’oluhêrero lwa Nyakasane, arhakacigwâsirwe mpu ahanwe nk’arhali muntu anayisire n’obulonza.

^b2.5 : Yowabu na Shimeyi barhalisag’ihanirwa amabî gâbo; amabî gabo gàli manene bwenêne. Yowabu ali mwîsi wa bantu naye Shimeyi akag’igayaguza mwâmi ago mango erhi arhenga e Yeruzalemu. Daudi akengezize Salomonì eyi myanzi. Olole muli cigabi ca 2, 8.

^c2.22 : Okuyanka muka mwâmi kwakag’irhuma omuntu ashobôla entebe y’obwami.

^d3.4 : Lola muli 2 Nga 1, 3.

^e3.9 : Akaba Salomoni asengire oburhimanya arhali oku bulagîrire bwâge ci mpu lyo amanyi’irhegeka ecihugo.

^f5.13 : Rhurhankarhindira okuderha oku Salomoni ayandisire ebitabu n’emigani. Enshambâlo za mîra z’Abayahudi zìnakamuganjira omu bayandikaga Olulanga lwa 72 n’olwa 127, n’Ecitabu c’Omuhanûzi, ec’Olwimbo lw’enyimbo n’ec’Oburhimanya.

^g11.8 : Rhurhamanyiri erhi Salomoni alesire obwo bubî omu bushosi bwâge embere afé, ci okuhanwa al’ihanyirwe. Okusima okuyanka bakazi banji banji kwamuyirhira bulya burhimanya aligwerhe.

^h12.28 : Erhi Yerobwami abinja enshusho z’amanina aderha mpu bo banyamuzinda bakulaga Israheli e Misiri, kuhemukira Nyakasane okwo n’okurherekêra abazimu kw’abanya-Kanani.

ⁱ12.31 : Haligi amango erhi Yerobwami al’ilonzize okukuza Nyakasane Nyamuzinda. Ci kwoki, obubî bwâge bwàli bwa mbero ibirhi: burhanzi abinjisa enshusho z’amanina; kandi arhangiza okurherekêra ezo nshusho. Ciru n’okundi Nyakasane ali ahanzize okumurherekêra aharhali aha Yeruzalemu bulya ho omucîmha gw’amalaganyo gwabàga. Yerobwami ye wahemulaga olubaga lw’Israheli n’ecâha c’okurherekêra abazimu n’enshusho za ngasi lubero.

^j13.2 Lola ebijiro bya Yoshiyahu, rhuderha Yoziyasi: 2 Bam 23, 15-20.

^k15.13 : Ashera na Astarte bàli banyamuzinda b’obwihambi. Bàli bazimu-kazi. Cikwône ago mango g’abâmi, ago mazîno gombi gali ga muzimu muguma, ye wàli muzimu w’iburha. Kanji kanji abantu bakag’imurherekêra bakag’ijira eby’enshonyi omu nterekêro.

^l16.34 : Yozwè erhi ahehêrire ngasi yeshi wanâcishomye mpu ashub’iyûbaka Yeriko, aderha erhi: «Anamuyûbakire kwo enfula yâge n’omuziba gwâge». Lola muli Yoz 6, 26.

^m18.1 : Erhi hagera myaka isharhu ya cizombo cikali.

ⁿ18.24 : Eco cijiro cirhahumanwiri bwinja ebi balonzize okumanya ndi Nyamuzinda w’entondo y’e Karmeli, ka Nyakasane erhi Baali? Kandi erhi okumanya ndi ogwerhe obuhashe kulusha. Balonzize okumanya ndi Nyamuzinda w’okuli. Cikwône akanwa n’amasâla g’omulêbi Eliya (Lola omulongo gwa 37) n’omunkwa gw’olubaga (mulongo gwa 39) byo bihumanwîre byoshi: obuyemere muli Nyamuzinda yo ngwarhiro lyo n’ishwinjiro ly’okwo kuhagîsanya kwâbo.

^o18.39 : Ecisomerîne c’omuliro omulêbi ali ashenga co cayêreka abalêbi b’omuzimu Baali n’abantu b’ihanga bàlikwo Yezabeli oku nta byâbo omw’Israheli bulya mwo Nyakasane ali Nyamuzinda, na kandi okuyêreka bene Israheli oku yene ye Nyamuzinda ye yobôla emirhima.

^p19.8 : Entondo ya Horebu yo ntondo y’e Sinayi.

^q19.18 : Nyakasane amalaganya omulêbi Eliya oku acungula balya boshi barhaharamyagya omuzimu Baali.

^r19.19 : Erhi Eliya ahundikira Elizeyo n’ecishûli cage, amanyisa ntyo oku amacimwishoga mpu abe mulêbi ahali hâge.

^s21.9 : Amango g’obuhanya bakag’ilalika abantu bacishalise banashenge bwenêne lyo barhuliriza Nyakasane n’okumanya obubî bwatulaga oburhe bwâge. Lola muli Bac 20, 26; Yow 1, 14; 2, 15. Obuhanya bw’ecihugo coshi bo bwàrhabire obulyalya bwa Yezabeli.

^t21.10 : Amango g’okutwa olubanja ekagomhe, hàli irhegeko lidesire oku hagwasirwe okuba bahamirizi babirhi nka ciri câha cinene. Lola muli Mib 35, 30; Lush 17. 6; Mt 26, 60.

^u21.16 eyi milongo, 15-16: Erhi omuntu ankafire, mwâmi ananyage ebirugu byage byosh!

2KI – – Bible en mashi du Congo

ECITABU CA KABIRHI C’ABAMI מלכים

Omulêbi Eliya

1 Mowabu anacigomera Israheli erhi Ahabu aba amafa. 2 Akhaziyasi ahona oku idirisha lyali liyûbake bunya lushangi, oku nyumpa yâge e Samâriya alemala bwenêne. Arhuma entumwa anacizibwîra erhi: «Mugende mujindokeza Baal-Zebub, nyamuzinda w’obwihambi w’Ekroni^a e rhi nankacintumwa eyi ndwâla». 3 Ci konene malahika wa Nyakasane anacibwîra Eliya w’e Tishibiti erhi: Kanya washimânana mweshi na entumwa z’omwâmi w’e Samâriya, ozibwire ntyala erhi: Kanta Nyamuzinda ociba omu Israheli obo mukola mwagend’idosa Baal-Zebub nyamuzinda w’obwihambi w’Ekroni? 4 Co cirhumire Nyakasane aderha ntyâla: «Eyola ncingo washoneragako o rhayibungulukekwo, okunali wafa». Eliya anacigenda.

5 Entumwa zashubiyisha zihindarmusire zaja emunda mwâmi Akhaziyasi ali, anacizidosa erhi: «Okula kugaluka kwinyu kuli kuderha kurhi?». 6 Banacimu shuza mpu: «Omuntu amarhushîmâna omu njira amarhubwîra erhi: Mugaluke mushubire emunda mwâmi wamurhumaga ali mujimubwîra erhi: Nyakasane adesire ntyâla: Ka omu Israheli murhaciba Nyamuzinda obwôla okola wâge ndidosa Baal-Zebub w’Ekroni?». 7 Mwâmi anacibadôsa erhi oyôla muntu wamushimanaga anamubwîra ebyôla binwa kurhi anali ashushire? 8 Banacimushuza mpu oyôla muntu anali ayambirhe ecishuli c’amôya erhi ashwekire na omukaba ecibunu». Okubundi anaciderha erhi: «Ali Eliya w’e Tishibiti»

9 Anacirhuma emunda ali omurhambo w’abantu makumi arhanu haguma n’abantu bâge mpu baje emunda Eliya alamire oku ntôndo mpu bagendimu bwîra mpu: «Wani muntu wa Nyamuzinda, mwâmi adesire mpu oyandagale»! 10 Eliya anacishuza olya warhambulaga omurhwe gwa bantu makumi arhanu erhi: «Akaba ndi muntu wa Nyamuzinda, omuliro gurhangibunguluka emalunga gukumalire n’omurhwe gwâwe gwa bantu makumi arhanu». Omuliro gwanacibunguluka e malunga gwanacimalîra balya bantu, omurhambo n’engabo yâge. 11 Mwâmi arhuma owundi warhambulaga makumi arhanu n’engabo yâge, naye anacija emunda Eliya ali anacimubwîra erhi: «We muntu wa Nyamuzinda, mwâmi adesire mpu: Oyandagale duba»! 12 Eliya anacishuza e rhi: «Akaba ndi muntu wa Nyamuzinda omuliro gurhangibunguluka e malunga gukumalire we n’engabo yâwe»! Omuliro gwanacibunguluka e malunga gwanacimalîra olya muntu boshi na balya bantu bâge makumi arhanu. 13 Kandi mwâmi anacirhuma owundi murhambo wa bantu makumi arhanu boshi n’engabo yâge. Olya murhambo wa kasharhu anacisôka na erhi ahika afukama embere za Eliya anacimubwirha erhi: Muntu wa Nyamuzinda! Mâshi akalamo kani na akalamo ka abala bantu bani okalange! 14 Kali omuliro gwahonyire emalunga gwamalîra abarhambo bombi na engabo yâbo; lero akalamo kani karhone omu masu gâwe.» 15 Malahika wa Nyakasane anacibwîra Eliya erhi: «Obunguluke mweshi naye orhamuyôbohaga. Eliya anacibunguluka lero boshi naye anacija emunda mwâmi ali. 16 Amubwîra, erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: Ebwa kuba warhumire entumwa emwa Baal-Zebub w’Ekroni – nka kulya omu Israheli murhaba Nyamuzinda wankadosize, co cirhumire okwôla ncingo washoneraga orhakubunguluke, ci okunali wafa»!

17 Akhaziyasi anacifa nk’oku Eliya anaderhaga akanwa ka Nyakasane, omu lumuna Yoramu – bulya arhali agwerhe murhabana – anaciyîma ahali hage, omu mwâka gwa kabiri kurhenga Yoramu mwene Yozafati ali mwâmi e Yuda. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Akhaziyasi, oku ajiraga, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’omu Israheli?

VI. Amango ga Elisha’

Eliya ahekwa omu malunga. Elisha’ aja ahali hâge

1 Erhi Nyakasane asôkana Eliya omu mpûsi ya kalemêra, agôla mango Eliya ali omu njira y’okuja e Gilgali boshi na Elisha’^b. 2 Eliya anacibwîra Elisha’, erhi: «Obêre ahâla kwo nkuhunyire, bulya Nyakasane antumire cingana e Beteli». Elisha anacishuza erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke»! Banaciyandagalira e Beteli. 3 Abalêbi babaga aha Beteli^c banacibwîra Elisha’ mpu: «Ka omanyirire oku ene Nyakasane agendana nawi nyu akugezaye ah’irhwe?» Anacishuza erhi: «Nani nkumanyire ci muhulike!». 4 Eliya anacibwîra Elisha’ erhi: «Obêre ahâla kwo nkuhunyire, bulya Nyakasa ne antumire e Yeriko». Anacishuza erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe ntakuleke! «Banacihika e Yeriko». 5 Abalêbi bali aha Yeriko banacija emunda Elisha ali banacimubwîra mpu: «Ka omanyire oku ene Nyamubâho agendana nawinyu akugezeye aha irhwe»? Anacishuza erhi: «Nkumanyire nani ci muhulike»! 6 Eliya anacimubwîra erhi: «Obêre aha kwo nkuhunyire bulya Nyakasane antumire oku Yordani. «Anacimushuza erhi: Alame Nyaksane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke»; banacigenda oku banali babiri.

7 Balêbi makumi arhanu bacinyabuguma, banaciyisha bayimanga kulî buzira kubayegêra; nabo oku bali babiri bayimanga eburhambi bwa Yordani. 8 Okubundi Eliya ayanka ecishûli câge acibungabunga, acirhimba oku mîshi, amîshi ganacicîgabamwo bihimbi bibiri, idako n’enyanya, bombi banaciyikira burhajoma. 9 Erhi baba bamayikira Eliya anacibwîra Elisha’ erhi: «Hûna ngasi ecikukwânîne okujira kuli we, oku ntacikunyagwa». Elisha’ anacishuza erhi: «Mbone ecihimbi ca kabiri c’omûka gwâwe»! 10 Eliya anacimushuza erhi: «Wamahûna akantu kazibu. Okayishinangira hano banyehukana embere zâwe, wanabona okwôla, n’akaba arhali ntyo, kwo kuderha oku nanga». 11 Banacija balambagira banashambâla, caligumiza babona engâlè y’omuliro n’enfarasi z’omuliro: zababerûla ngasi muguma olwâge lunda, Eliya anacihêkwa emalunga omu karhi k’empûsi ya kalemêra. 12 Elisha’ abona ebyo byoshi ahamagala erhi: «Larha! Larha! Ngâle y’Israheli n’abasirika bayo!». Ahôla azimêra a rhacimushishaga omu isu. Anaciyanka emyambalo yâge anaciyisharhangula mwo mpande ibiri. 13 Anacilengeza ecishuli ca Eliya erhi ànacilesirage. Okubundi ahika oku burhambi bwa Yordani; abwarhala oku cikunguzo.

14 Ayanka cirya cishuli Eliya àsigaga, acishûrha oku mîshi anaciderha erhi: «Mâshi ngahi Nyakasane Nyamuzinda wa Eliya ali?» Anacishûrha oku mîshi, nago gacigabamwo kabiri gaja olunda n’olundi, Elisha’ ayikira. 15 Abalêbi bamulangira, banaciderha mpu: «Omûka gwa Eliya gukola guli kuli Elisha’». Bakanya baja emunda ali; bafukama bayunamiriza embere zâge. Banacimu ‘ bwîra mpu: 16 «Lola oku omu barhumisi bâwe muli bantu makumi arhanu ba burhwâli, obarhume bagendilonza nawinyu. Ankaba ene omûka gwa Nyakasane guba gwamamuyêhûkana, gwajirimukweba kuli ntôndo nguma, nisi erhi omu kabanda». Anacibashuza erhi: «Murharhumaga yo ndi». 17 Ci bamushimbulula bamusêza bwenêne, anacibabwîra erhi: «Rhumagiyo». Banacirhuma bantu makumi arhanu baja bafukula Eliya, nsiku isharhu zoshi buzira kumubona. 18 Erhi bagaluka emunda Elisha’ ali, bulya agôla mango goshi erhi anali aha Yeriko anacibabwîra erhi: «Ka ntali erhi namubwizire nti murhagendaga»?

Ehisomerine bibiri bya Elisha’

19 Abantu b’omu lugo banacibwîra Elisha’ mpu: «Olu lugo luli ahali hinja nk’oku nahamwirhu anabwîne; ci konene amîshi^d gaba mabi na ecihugo cilibuzibwe n’okumoma». 20 Anacibabwîra erhi: «Nderheragi embehe mpyahya, muhirekwo omunyu». Banaciyisha bamudwirhireyo. 21 Anacija aha nshôko y’amîshi, anacikwebamwo gulya munyu, anaciderha erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: «Ofumye agâla mîshi irhondo murhacirhengaga oli olufu oli n’okumo ma». 22 Galya mîshi ganacifuma erya ndwâla kuhika na buno nka kulya Elisha’ anaderhaga. 23 Anacirhenga eyôla munda asôkera e Beteli; ago mango ali omu njira asôka, abanarhabana banacirhenga omu lugo barhôndêra bamushekera; baka derha mpu: «Sôka luhala, sôka luhala!» 24 Ayerekera emunda bali abalola abahehêrera okw’izîno lya Nyakasane^e. Lero nsimba ibiri zarhenga omu muzirhu zashanshanyula makumi ani na babiri muli balya banarhabana. 25 Kurhenga ahôla ayinamukira oku ntôndo ya Karmeli, anacirhengakwo aja e Samâriya.

Yoramu mwâmi w’Israheli (852-841)

1 Yoramu mugala wa Ahabu aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya erhi Yozafati ageza myâka ikumi ali mwâmi w’e Yuda; ayusize myâka ikumi n’ibiri ali mwâmi. 2 Ajira ebigalugalu embere za Nyakasane ci konene arhali ak’îshe na nina, bulya ashabire omunara îshe ali ayûbakire Baali. 3 Ci konene naye ashaya muli birya byâha Yerobwâmi mwene Nebati ahebagamwo Israheli arhanabirhengagamwo. Israheli na Yuda bacihindulira Mowabu 4 Mesha mwâmi w’e Mowabu ali agwerhe amasò gâge anakazagihongera mwâmi w’Israheli empongo ya banabuzi bihumbi igana na ngandabuzi bihumbi igana zirya z’ebishamvu. 5 Erhi Ahabu afa olya mwâmi w’e Mowabu agomera omwâmi w’Israheli. 6 Mwâmi Yorami anacirhenga e Samâriya, alalula engabo yâge y’Israheli. 7 Okubundi akanya, anacirhumiza emunda Yozafati ali mpu bâge ndimubwîra erhi: Omwâmi w’e Mowabu anagomire, ka wayisha rhugendi lwîsa Mowabu rhwembi? Yozafati mwâmi w’e Yuda anacishuza erhi: Nyishire onkolese nk’oku wankanacikolesa wenene, n’olubaga lwâni nk’oku wa nkakolesa olubaga lwâwe, enfarasi zani nka enfarasi zawe». 8 Anacimudosa e rhi: «Njira ehi rhwayinamukamwo?» Anacishuza erhi: Omu njira eri omw’iru ngu ly’Edomu. 9 Omwâmi w’Israheli, omwâmi w’e Yuda n’omwâmi w’e Edomu, balikûla. Erhi bajira nsiku nda baja barhandanya omw’irûngu, amîshi gabulikana oku kunywesa engabo n’ebintu byali bibakulikire. 10 Okubundi mwâmi w’Israheli anaciderha erhi: Mâshi yaga wee! Kali Nyakasane anahamagirage abala bâmi oku banali basharhu mpu agendibahira omu maboko ga Mowabu? 11 Ci mwâmi w’e Yuda adôsa erhi: «Ka nta mulêbi wa Nyakasane wankahasha oku rhudôkeza Nyakasane»? Muntu muguma omu barhumisi b’omwâmi w’Israheli anacishuza aderha erhi: Eno munda eba Elisha’ mwene Shafati ye wakazagidubulira amîshi omu nfune za Eliya». 12 Yozafati anaciderha erhi: «Kanwa ka Nyakasane kali muli ye». Omwâmi w’Israheli Yozafati, omwâmi w’e Yuda n’ omwâmi w’Edomu, banaciyandagala baja emunda ali. 13 Elisha’ anacibwîra mwâmi w’Israheli erhi: «Bici kuli nie na nâwe? Kanya oje emw’abalêbi ba sho n’aba nyoko». Mwâmi w’Israheli anacishuza erhi: «Nanga bulya Nyakasane anahamagire abâla bâmi basharhu mpu abahâne emwa Mowabu», 14 Elisha’ anacishuza erhi: «Alame Nyakasane oyu nyimangire embere zâge! Nka ntali mbabalire Yozafati, mwâmi w’e Yuda, ntankakushibirire ntankanakulozirekwo. 15 «Ci nderheraga buno omuzihi w’olulanga». Na, erhi oyôla muzihi aba akola adwîrhe aziha, okuboko kwa Nyakasane kwamujakwo 16 anaciderha erhi: «Nyakasane amaderha ntya: Muhumbe emînamîna mwa cino cidekêra». 17 Bulya kwo Nyamuzinda adesire ntyâla: Murhabone empûsi murhabone n’enkuba, ci konene omu bululi bw’ecira cidekêra mwayunjula mîshi. mwakazinywa mwenene n’engabo yinyu n’ebintu binyu. 18 Ci konene ebyo biciri bisungunu omu masu ga Nyakasane, oku lw’ene amuhà Mowabu mumugwarhe omu maboko ginyu. 19 Muhongole ebishagala bizibu n’omu ngasi lugo muku ndule ngasi mirhi enali ya bunguke, mufunike ngasi iriba ly’amîshi musherêze ngasi mashwa minja omu kuhiramwo amabuye». 20 Lero, sezi gala mango banahâna enterekêro, babona amîshi gayisha gahulula garhenga olunda lw’e Edomu, ecihugo canaciyunjula mîshi. 21 Ci kone erhi Mowabu ayumva oku abâmi bayishire okumurhera, balya boshi banalikola bahashire okulwa amatumu bashubûzibwa, bagenditwa icumbi oku lubibi. 22 Banacizûka lubungubungu, n’erhi izûba lishoshoka erya ngabo ya Mowabu yabona amîshi goshi gakola gashusha omuko. 23 Banaciderha mpu: «Muko ogûla! mpu balya bâmi bamaline, bayirhine bonene na bone, Mowabu kanya buno ogendihâha». 24 Banaciyisha balibirhire ebwa cihando ca bene Israheli, bene Israheli ba shagamuka bahima okurhasagiboneka, bene Mowabu bakûla omulindi ba bayaka. Bayisha bayegera banaja bahima bene Mowabu. 25 Bashaba ebishagala n’omu mashwa minja ngasi muguma akabandamwo ibuye kuhika bagafûnika, bafuka amaliba goshi g’amîshi, bahongola emirhi y’amalehe yoshi ciru harhasigalaga agarhali mabuye gonene kurhenga aha Kiri-Harasheti, ababanda amabuye, bali erhi baluzongolosire banalurhindibuzize. 26 Omwâmi w’e Mowa bu erhi abona oku amahimwa omu ntambala ayanka bantu magana gali nda, bantu bikubagirwa omu ngabo yâge boshi bayomwire engôrho zâbo, balonza okuciha enjira olunda omwâmi we Edomu ali ci bayabirwa. 27 Anaciyanka omugala yo yali nfula, ye wankayîmire omu byâge , amuniga akola amu rherekêra kulya lukuta. Bene Israheli erhi babona kulya bashologorhwa, ba muleka bacishubirira omu cihugo câbo.

Amavurha g’omukana

1 Mukazi muguma wa mwene wâbo abalêbi, anaciyakûza Elisha’ anacimubwîra erhi: «Omurhumisi wâwe ibanie àfîre, orhanahabiri oku ali muntu orhînya Nyakasane, ci konene owalimubisize ebirugu anayîshire arhôla abana bâni bombi amabahêka bujà». 2 Elisha’ anacimudôsa erhi: «Kurhigi nankahashikujirira? Ombwire bici ogwerhe omu mwâwe»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Mwambalikazi wâwe arhagwerhi kantu aha nyuma ly’amavurha nkazicishîga». 3 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Okanye oje wahûna abandi oku bulungu bwâwe boshi orhulugu rhulya rhurhalimwo cici olerhe mwandu. 4 Hano ohika eka onaje omu mwâwe n’abana bâwe, wanayigala olumvi; kandi wanarhondêra okudubulira kwa galya mavurha gâwe omu ngasi kalugu, n’akankayunjula wanakahira eburhambi». 5 Nyamukazi anacikanya anacija omu mwâge n’abana bâge, anaciyigala olumvi, bakazimuhêreza ngasi kalugu naye anabulagiramwo. 6 Erhi rhulya rhulugu rhoshi rhuba rhwamayunjula, anacibwîra omugala erhi: «Ompage akandi». Naye anacimushuza erhi; «Ntâko kacihali». 7 Nyamukazi akanya agendibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, naye anacimubwîra erhi: «Okanyagye ojiguza agôla mavurha olyulemwo omwenda gwâwe, kandi we n’abana bâwe wanalama n’agasigire.»

Elisha’ afûla mugala w’omu-Sunamiti

8 Lusiku luguma Elisha’ anacigera e Shunemi, eyôla munda yàbâga omukazi w’omuhirhi, nyamukazi anacimusêza mpu ajirya aha mwâge; na ngasi mango erhi acigeraga anajiliraho. 9 Nyamukazi anacibwîra iba erhi: «Nabwîne oku oyûla muntu okaziyôrha agera hano aba muntu wa Nyamuzinda. 10 Ojire rhumuyûbakire iruli rhuhiremwo encingo, amêza, entebe n’itara na ntyo anahashikagwishiramwo amango amaja hano mwirhu». 11 Lusiku luguma Elisha’ anayisha, anacisôkera omu iruli lyâge anacigwishiramwo. 12 Okubundi anacibwîra omwambali Gehazi erhi: «Ompamagalire oyôla mukazi w’omusunamiti». Gehazi anacimuhamagala, naye nyamukazi anaciyisha emunda ali. 13 Elisha’ anacibwîra Gehazi erhi: omubwîrage ntyâla: erhi, «Ala oku wàrhujirîre aminja nk’oku onahashire koshi, kurhi obwîne rhwankakujirira? Ka rhugend’ikusengerera emunda mwâmi ali nîsi erhi emw’omukulu w’abasirika»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Niono ncibêrire haguma na bene wirhu». 14 Elisha’ anaderha erhi kurhi rwankamujirira wâni! Gehazi anacishuza erhi: Ci arhajira mwanarhabana n’iba oyûla okola mushosi. 15 Elisha’ aderha, erhi: «Hamagala ye.» Omwambali anacimuhamagala; naye nyamukazi anaciyisha ayîmanga aha muhango. 16 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Mwâka irhondo nka buno erhi obagalire omwanarhabana». Nyamukazi anacishuza erhi: «Nanga mâshi yagirwa we muntu wa Nyamuzinda orhantebe, orhashundule mwambalikazi wâwe». 17 Nyamukazi anacirhôla izîmi, anaciburha omwanarhabana omu mwâka gwakulikiraga galya mango gonene Elisha’ anamulaganyagya.

18 Olya mwana anacikula. Lusiku luguma akanya ashimana îshe emunda bakazagisârûla emburho. 19 Anacibwîra îshe erhi: «Namafa n’irhwe, namafa n’irhwe!» Ishe anacibwîra omwambali erhi: «Hekaye emunda nina ali». 20 Olya murhumisi anaciyanka olya mwana anacimuhêka emunda nina ali, nina anacimubagalira kuhika gala mango izûba lija omu nkuba karhî, okubundi arhengamwo omûka. 21 Nyamukazi anacisôka ajimugwishiza kw’erya ncingo y’omuntu wa Nyakasane, anacimuyigalira mulya anahuluka. 22 Anaciyakûza iba anaciderha erhi: «Mâshi nkuhunyire ontumire muntu muguma muli abâla barhumisi, anderhere na ndogomi nguma, nalibirhira dubaduba emunda omuntu wa Nyamuzinda ali mbuligaluka». 23 Iba anacimushuza erhi carhuma waja emunda ali ene? «Garhali mango ga mwêzi muhyahya nisi erhi olwa sabato». Nyamukazi anacishuza erhi: Murhûla! 24 Erhi baba bamashumika erya ndogomi, nyamukazi anacibwîra omwambali erhi: «Okanye olibirhe, orhananyimanzagya oku niene ntacikubwirakwo». 25 Akanya aja emunda omuntu wa Nyamuzinda ali oku ntôndo ya Karmeli.

Olya muntu wa Nyamuzinda erhi alangira ayiruka, anacibwîra omwambali Gehazi erhi: Langira olya mukazi w’e Shunemi. 26 Kanya oje emunda ali omudôse erhi k’ozibuhire? Erhi ka balo azibuhire? Erhi k’omwana wâwe azibuhire? Anacishuza erhi: «Bazibuhire»! 27 Erhi nyamukazi ahika h’olya muntu wa Nyamuzinda, oku ntôndo, amurhuluba amagulu. Gehazi anaciyisha mpu amukule kuli ye ci olya muntu wa Nyamuzinda anacimushuza erhi: Leka ye bulya omurhima gwâge guyunjwire amaganya na Nyamuzinda arhamanyisize, anakunfulisire. 28 Okubundi olya mukazi anaciderha erhi: «Ka nali mpunyire omwanarhabana emunda nahamwirhu ali? Ka ntali nkubwizire nti: «Omanye wankanshundula».

29 Elisha’ anacibwîra Gehazi erhi: «Kenyera bwinja, fumbarha akarhi kâni onagende. Erhi hankajira oyu washimana omu njira orhamulamusagya^f. Oyishihira akarhi kâni aha malanga g’oyo mwana». 30 Nina w’ôlya mwana anaciderha erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke». Elisha’ anacikanya amushimba. 31 Gehazi anali erhi abashokolire, anacihira kalya karhi aha malanga g’olya mwana; ci nyamwana arhayîsagya, arhanafukunyagya. Anaciyisha agalusire emunda Elisha’ ali anacimubwîra erhi: «Omwana arhazusire». 32 Erhi Elisha’ ahika omu nyumpa ashîmâna omwana anafire, banamuhizire oku ncingo. 33 Anacija omu nyumpa, abasiga embuga, ayigala olumvi, anacishenga Nyakasane. 34 Elisha’ anacisôka; ayubarhira omwana; ahira akanwa kage oku kanwa k’omwana, ahira amasu gâge oku masu gâge alambûlira amaboko gâge oku maboko ga nyamwana, acîlambulira kuli ye. Omubiri gw’olya mwana gwajamw’ecîdûrhu. 35 Oku bundi abungulukira idako omu nyumpa, aja acigeza eyi n’eyi; ashubisôka agendicîlambûlira kuli olya mwana kali nda, nyamwana anacityera, abungûla amasu. 36 Oku bundi anacihamagala Gehazi, anacimubwîra erhi: «Okanye ogendihamagala nina». Anacimuhamagala, naye anaciyisha anacija emunda Elisha’ ali, Elisha’ anacimubwîra erhi: «Yanka mugala wâwe». 37 Nyamukazi afukama aha magulu gâge ayunamiriza oku idaho, okubundi arhôla omwana wâge ahuluka.

Akabindi k’obwoge

38 Elisha’ ashubira e Gilgali, ci erhi n’ishali liri likali bwenêne omu cihugo. Bulya abalêbi bali batamire embere zâge anacibwîra omwambali erhi: «Yanka eyôla nyungu nenene oyendere abôla balêbi ibinda». 39 Muguma muli bo akanya aja omu lubala aja arhôleza enshâli, anacishimana emizâbîbu ahumba oku ntandagulè zali zijire zalandirakwo, abumba ecirondo câge. Ayisha aja azitwa rhuhimbi rhuhimbi anahira omu mishi na ababo barhamanyiri. 40 Barhôndêra okuja kwadubula banagabulira abantu mpu balye; ci erhi banywa kuli lirya ibinda boshi barhôndêra okuyâma mpu: «Rhwamafa! Rhwamafa! olufu luli muno nyungu wâni muntu wa Nyamuzinda»! Barhacihashaga okulya. 41 Elisha’ anacibabwîra erhi: Mundêrherage enshâno. Anacikwebakwo mulya nyungu anaciderha erhi: «Mudubulire abantu balye» Nta kantu ka bwoge kaciri muli erya nyungu.

Okuluza emigati

42 Muntu muguma anacirhenga e Baali-Shalisha, ayisha adwîrhîre omuntu wa Nyamuzinda emigati y’omwâka muhyahya: yali migati makumi abiri ya ngano, yali omu nshoho. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Ogabire abantu balye». 43 Omwambali anacimubwîra erhi: «Kurhi eyira nankayigabira abantu igana»? Elisha’ amushuza erhi: Ogabire abantu balye. Bulya Nyakasane adesire ntyâla oku: balya banasize. 44 Anacibagabulira, banacirya n’eyindi yasigala, nka kulya akanwa ka Nyakasane kanali kadesire.

Nahamani afuma olushomyo

1 Nahamani murhambo mukulu w’engabo z’abasirika ba mwâmi w’e Sîriya, abaga murhonyi bwenêne emwa nawâbo, muntu mugale na wa kukengwa, bulya ye Nyakasane acizagyamwo abantu b’e Sîriya; ali mulume wa ntwâli ci konene erhi anali wa lushomyo, 2 Cigabi ciguma c’abantu b’e Sîriya banacikanya bagendinyaga, erhi bashubûka, bayisha badwîrhe mpira hinyere higuma hy’omu cihugo c’Israheli, ehyo hinyere hyagendikakolera muka Nahamani. 3 Hyanacibwîra nn’omumwâbo, erhi: «Mâshi! Nawirhu acijaga emwa omulêbi oba omu Samâriya, oyu mulêbi anahashimubuka lula lushomyo lwâge». 4 Nahamani anacikanya agendibwîra nawâbo erhi: «Ntya na ntya kwo hirya hinyere hyarhengaga omu cihugo c’Israheli hyadesire». 5 Mwâmi w’e Sîriya anacimubwîra erhi: «Neci! ojage yo narhuma n’amaruba emw’omwâmi w’Israheli». Nahamani anacilikula anacihêka talenta ikumi za marhale, na nfaranga bihumbi ndarhu za masholo na mibungo ikumi ya mishangi. 6 Ahêreza mwâmi w’Israheli galya maruba, galimwo ebi binwa: «Agala maruba hano ganakuhikakwo, omanye oku nkurhumire mwambali wâni Nahamani nti omufumye olushomyo lumulikwo». 7 Erhi oyo mwâmi w’Israheli ayusisoma agôla maruba asharhula emyambalo yâge, anaciderha erhi: «Ka ndigi Nyamuzinda owankayirha anacize, obûla antumire oyu muntu mpu mubuke olushomyo? Yumvi bwinja, ka murhabwini oku mbaka ezi oyu muntu alindonzakwo»?

8 Erhi Elisha’ muntu wa Nyamuzinda ayumva oku mwâmi w’Israheli anacîberîre emishangi arhuma entumwa yaja emunda ali erhi: «Mpu cici carhumaga wacîberera emyambalo? Oyu muntu ayishe emunda ndi, amanyiraho oku omw’Israheli muba omulêbi». 9 Nahamani anaciyisha n’enfarasi zâge n’engâlè yâge, anaciyimanga aha lumvi lw’enyumpa ya Elisha’. 10 Elisha’ anacimurhumira entumwa yagendimubwîra erhi: «Okanye ocîshuke kali nda omu Yordani; wabona omubiri gwafuma, weshi oshuguke. 11 Nahamani aba burhe, acikenyangula, agenda aciderheza erhi: Nakazagicikebwa nti nkaba ahuluka, ampikeho anayâkuze izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda wâge, nti nkaba azunguliza okuboko kwâge ebwa lunda lutakatifu ntyo anfumye nie nya-mubenzi. 12 K’enyîshi z’ e Damasko, Abana, Efrata na Parpara ka zirhalushiri enyishi z’omu Israheli zoshi bwinja? Ka ntankahasha okugendicîshukiramwo na nfume? Ahindamuka yeshi n’oburhe mpu akola agenda. 13 Abambali banacimujaho mpu bamushambâze banacimubwîra mpu: «Larha! Nyamulêbi acikuhûnaga akantu kadârhi, ka orhankahashire okukajira? Ci lero obûla amakubwîra erhi: «Ocîshuke wanyuguka». 14 Okubundi obwo anacibunguluka, aciyûbiza kali nda omu Yordani nka kulya omuntu wa Nyamuzinda anamubwîraga; omubiri gwâge gwanyuguka gwaba nk’omubiri gw’omwana murho, yeshi afuma.

15 Okubundi ahindamuka, aja emunda omuntu wa Nyamuzinda ali, boshi n’abambali. Erhi ahika embere zâge anaciderha erhi: «Namajaga namanya oku nta handi Nyamuzinda aba nka omw’Israheli. Ci buno oyemerage oluhembo lwa mwambali wâwe». 16 Elisha’ anacimushuza erhi: «Alame Nyakasane oyula nyimanzire embere zâge! ntâyemêre»! Anacimuseza bwenêne ci nyamulêbi acilahirira. 17 Nahamani anacishuza erhi akaba arhali ntyo, oyemêrage bahe mwambali wâwe kuli obûla budaka obwankahekwa na ndogomi ibiri; bulya mwambali wâwe arhakacirherekêra bandi bahi okuleka Nyakasane. 18 Ci konene Nyakasane ababalire mwambali wâwe kuli oku: Nawirhu erhi akola aja omu nyumpa y’e Rimoni mpu akola ajishenga, akanagwarhiriza oku kuboko kwâni, nani nanafukama omwôla nyumpa y’e Rimoni, nka kulya amanafukama omwôla nyumpa y’e Rimoni; mashi Nyakasane ababalire mwambali wâwe kuli okwôla. 19 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Gendaga n’omurhûla». Anacisengaruka agenda.

20 Erhi aba akola ahika erhali hofi, Gehazi mwambali wa Elisha’, muntu wa Nyamuzinda acija emurhima erhi «Alaga oku nawirhu amaleka Nahamani w’e Sîriya acigendera buzira kuyankirira ebi ashuba amudwîrhîre. Alame Nyakasane, nkola nalibirha nje emunda ali nanacirhôlakwo bisungunu.» 21 Gehazi anacikanya alibisirekwo Nahamani. Nahamani erhi alangira ayisha alibirhira emunda ali, ashonôka duba duba oku ngâlè yâge akanya aja emunda ali anacimudôsa erhi: «Ka buholo»! 22 Gehazi anacishuza erhi: «Buholo». Nnahamwirhu antumire mpu nkubwire: Bana babiri b’omu murhundu gw’Efrayimu bamanyishira, bali balêbi, nkuhunyire ompe talenta nguma ya marhale na mibungo ibiri ya mishangi mbahêkere. 23 Nahamani anacimubwîra erhi: «Yêmera nkuhe talenta ibiri». Amuyinginga mpu azirhôle na erhi aba amahira zirya talenta zombi muli nshoho ibiri na erya mibungo ibiri abarhuza bambali babiri mpu bamurhwaze byo. Erhi bahika oku karhondo, 24 Gehazi abayanka birya bali badwîrhe abibika omu nyumpa okubundi alika balya bantu nabo banacigenda.

25 Enyuma z’ahôla akanya aja emunda nawabo Elisha’ ali, naye amudôsa erhi ngahi warhenga wâni Gehazi? Anacishuza erhi: «Mwambali wâwe arhajire ngahi». 26 Elisha’ anacimudôsa erhi: ka omurhima gwâni gurhali gukukulikire galy’amango olya mulume anashonôkaga oku ngâlè yâge anaja emunda oli? Lero warhôzire enfaranga okubundi wanagula nazo ishwa, emizâbîbu, emizeti,emibo, ebibuzi, enkafu, abarhumisi n’abaja-kazi. 27 Ci kwône olushomyo lwa Nahamani lukola lwakujakwo we n’obûko bwâwe ensiku zoshi. Gehazi erhi amurhengaho ali akola ayunjwire lushomyo, mwêru mwêru nka lubula.

Embasha yahera, yanabonekana

1 Lusiku luguma abalêbi banacibwîra Elisha’ mpu: «Lola oku ahâla rhutamîre rhweshi embere zâwe hamaba hafunda». 2 Rhuje oku Yordani rhutwe ngasi muguma omurhi, rhunayûbakemwo aha rhwakabêra. Elisha’ anaciba shuza erhi: «Gendagi.» 3 Muguma mulibo anacimubwîra erhi: «Yemêraga okuyija mweshi n’abarhumisi bâwe». Anacishuza erhi: «Nayija». 4 Banacigenzikanwa boshi. Erhi bahika oku Yordani barhôndêra okutwa emirhi. 5 Muguma muli bo oku adwîrhe atwa omurhi, embasha yâge yaharhûka yarhogera n’erwishi; anaciyama erhi: Yajeewe! mâshi Nnahamwirhu! ciru kuhoza nayihozagya! 6 Omuntu wa Nyamuzinda anacimudosa erhi: Ngahi erhogire? Anacimuyerekaho. Okubundi Elisha’ anacitwa ecihimbi c’ehirhi, anacihikweba halya n’erya mbasha yayerêra. Anaciderha erhi: «Rhôlaga yo». 7 Naye alambula okuboko ayirhôla.

Elisha’ agwârha cigabi ciguma c’ab’e Aramu

8 Omwâmi w’e Aramu ali lubibi n’Israheli. Anacijira ihano boshi n’abasirika bâge ababwîra erhi: «Muyandagalire kuli lula lugo». 9 Ci konene Elisha’ anacirhuma abagendibwîra omwâmi w’Israheli erhi: Obugoma burhacilangwa, bulya aha hantu ho bayandagala. 10 Mwâmi w’Israheli anacirhuma abagendikazilanga ahôla hantu omuntu wa Nyamuzinda amubwîraga anamulangûla ho, akayôrha ahalanga arhali liguma erhi kabiri.

11 Omurhima g’omwâmi w’e Aramu gwagayisibwa n’okwo, anahamagala abambali anacibadosa erhi: «Ka murhankambwîra nani ndi ogendikanvuhula emunda omwâmi w’Israheli ali»? 12 Muguma muli balya basirika bâge anacimushuza erhi: «Ntaye yagirwa nnawirhu; ci konene omulêbi Elisha’ aba omw’Israheli, ye ogendikazibwîra mwâmi w’Israheli ebinwa waderheraga omu mwâwe. 13 Mwâmi aderha erhi: «Mukanye mujc mwalongcreza aha aba, nayishirhuma bamugwarhe». Banacimubwîra mpu «Lola oku ali e Dotani». 14 Anacirhuma eyôla munda, enfarasi, engâlè n’engabo mwandu; banaciyisha budufu banacigorha olugo.

15 Omuntu wa Nyamuzinda azûka lubungubungu, ahuluka; sinza oku e ngabo nyinji yagosire olugo n’enfarasi n’engâlè. Mwambali wa Elisha’ anacimubwîra erhi: Yoo! Nnahamwirhu, kurhi rhwajira. 16 Anacishuza erhi: «Orhayobohaga bulya abarhuli rhweshi nabo bo banji kulusha abali boshi nabo». 17 Elisha’ ashenga anaciderha erhi: «Nyakasane, obwikule amasu gâge, lyo ahashibona». Nyakasane anacibungula amasu g’olya mwambali wa Elisha’, anacibona, alangira entôndo yoshi eyunjwire nfarasi n’engôle z’omuliro cburhambi hwa Elisha’.

18 Bulya aba-Aramu bahungulukiraga emunda Elisha’ ali, naye anacishenga Nyakasane aderha erhi: «Mâshi yagirwa ojire abâla bantu b’ihanga babe mihurha»! Nyakasane anacibahûsa amasu boshi nka kulya Elisha’ anaderhaga. 19 Elisha’ anacibabwîra erhi: «Arhali ho enjira eri hano, n’olugo arhali ho luli hano; munkulikire namuhêka emunda omuntu mwajamwalonza ali». Anacibahêka e Samâriya. 20 Erhi bahika omu Samâriya, Elisha’ anaciderha erhi: «Mâshi Nyamubâho obwikule amasu g’abâla bantu lyo babona»! Nyakasane anacibabwikûla amasu babona, babona oku bali omu ndalâla ya Samâriya.

21 Omwâmi w’Israheli erhi ababona anacidôsa Elisha’ erhi: «Ka mbanige, ka mbayirhe, larha»? 22 Anacishuza erhi: «Orhabayirhaga». Neci aba wagwarhaga mpira n’engôrho nisi erhi n’omuherho gwâwe abôla wanabayirha; ci abâla obahe omugati n’amîshi, balye bananywe bagalishubira emunda nawabo ali. Anacibajirira ebiryo by’olusiku lukulu. 23 Babirya bananywa; okubundi abalika, nabo bagenda bashuhira emunda nawabo ali. Ebyôla bigamba bya b’e Sîriya birhacishubiriraga mpu byankaja omu cihugo c’Israheli.

Ishali lyaba omu Samâriya

24 Enyuma ly’okôla, Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya ashubûza engabo yâge, asôka arhabalira e Samâriya. 25 Ecizombo canacizuka omu Samâriya; okwôla kuba bazongolosirwe n’abashombanyi kwarhuma abantu barhabona oku bakôla, bakazigula irhwe ly’endogomi oku nfaranga makumi gali munani n’ehirhiri hy’amazingonoko g’enjiwa sikeli irhanu za nfaranga.

26 Lusiku luguma erhi mwâmi aja agera oku côgo, mukazi muguma anaci muyakûza erhi: Mâshi mwâmi, orhurhabale! 27 Mwâmi anacishuza erhi: «Aka ba Nyakasane arhakurhabiri ngahigi nankabona ebi nakurhabalamwo? Ka nkuhumirage oku cibuga nisi erhi omu mukenzi»? 28 Mwâmi anacimudôsa erhi: «Bici ogwerhe»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Mukazi muguma ambwizire erhi: «Lerha mugala wâwe rhumulye ene, n’irhondo rhulye owâni. 29 Rhwanaci yenda mugala wâni rhwamulya, omu lusiku lwakulikiraga namubwîra nti: «Lerhaga mugala wâwe rhumulye. Ci konene yehe afulika omugala». 30 Erhi mwâmi ayumva ebinwa by’oyôla mukazi anacisharhula emyambalo yâge agôla mango ajaga agera oku côgo olubaga lwabona, lwabona ciru oku ali ayambirhe na sunzu w’okucîbabaza^g. 31 Mwâmi anacishuza erhi: «Nyamuzinda anyirhe anampeze erhi irhwe lya Elisha’ mugala wa Shafati lyankamubêrakwo ene».

Elisha’ amanyisa okuhwa kw’amalumwa

32 Lero oku Elisha’ ali omu nyumpa yâge boshi na bashamuka baguma, mwâmi anacirhuma omuntu emunda ali. Ci konene embere erya ntumwa ehike emunda Elisha’ ali, Elisha’ anacibwîra balya bashamuka erhi: «Ka mubwîne; oyu mwene omwisi w’abantu arhumire mpu bantwe igosi. Loli, hano eyo ntu mwa eyisha mwanayîgala olumvi mumutundirike embuga. Ci konene nk’emidi ndîrî y’amagulu ga nawabo erhayumvikana enyuma zâge»? 33 Oku acidwîrhe aderha ntyâla, mwâmi anaciyandagalira emunda ali anacimubwîra erhi: «Lola oku obula buhanya emwa Nyakasane bwarhenga, cici nankacilangalirakwo Nyakasane»?

1 Elisha’ anaciderha erhi: «Yumvagyi akanwa ka Nyakasane; Nyakasane adesire ntyâla: irhondo omu mango gali nka gano, omurhemere gw’enshâno y’omula gwakafa sikeli nguma, na mirhemere ibiri ya nshâno yonene yakafa sikeli nguma aha muhango gwa Samâriya.» 2 Murhambo muguma w’abasirika oyu mwâmi ali agwarhirîzekwo anaciderha, abwîra omuntu wa Nyamuzinda erhi: «Lola, Nyamubâho, ka anajira orhubonezo omu malunga, ka okola kwanahashikana»? Elisha’ anacimushuza erhi: «Ala oku wabona n’amasu gâwe ci konene orhabiryekwo».

Olugo lwasigagwa n’Abanya-Sîriya

3 Muli agôla mango aha muhango hali balwala bani ba lushomyo, banaci bwirana mpu: «Carhuma rhubêra aha kuhika aha kufa kwirhu. 4 Ci konene rhukahiga nti rhukolaga rhwaja omu lugo, ishali liri omu lugo lyarhuyirha; rhukabêra ahala kandi kwo na kuguma nalyo rhwanafa. Kanyi, rhucihonde omu cihando c’abantu b’e Sîriya; akaba barharhuyisiri rhwanalama, bakarhuyi rha rhunacifire. 5 Gali mango ga ciremba baja, bakanya baja ebwa cihando c’abantu b’e Sîriya, banacihika oku burhambi bw’ecôla cihando c’abantu b’e Sîriya. Barhabonagamwo omuntu. 6 Muli ecôla cihando c’abanya-Sîriya, Nyamubâho ali amarhangiyumvîsamwo eri nka midindîrî ya enfarasi, emibo mboroganyo y’engâlè n’oluli nka lubi lwa engabo y’abalwi. Banacibwirana bone na bone mpu: «Lola oku omwâmi w’Israheli anarhizize abâmi b’e Hiti n’abâmi b’e Mîsiri mpu barhushagamukirekwo». 7 Bayimuka, bakûla omulindi oku mucêracêra bakola bayaka, bajahika amahêma gâbo, enfarasi zâbo, e ndogomi zâbo, basiga ecihando nk’oku canali, bayaka omu kufungira amagala konene. 8 Balya balwazi b’olushomyo erhi bahika oku burhambi, bw’ecirâlo, baja muli ihêma liguma, na erhi baba bamanywa bamanalya, barhôla enfara nga, amasholo n’emishangi, bakanya bagendifulika. Bashubigaluka baja omu lindi ihêma, bagukumba ebyalimwo bagendifulika.

Obuzinda bw’entebe n’amango g’ecizombo

9 Buzinda babwirana bone na bone, mpu: «Arhali kwinja okûla rhwajira. Olu lusiku lw’ene luli lusiku lwa mwanzi mwinja; erhi rhwankanahulika kuhika izuha libashe rhwanajira kubi. Kanyi rhugendimanyisa ebwâmi». 10 Bakanya bajihamagala abasirika bakazagilanga omuhango gw’olugo, banacibabwîra mpu: «Rhwamaja omu cihando c’abantu b’e Sîriya, rhwamashimana murhaciyimbwa muntu, ciru rhurhayumvirhemw’izu ly’omuntu; murhali ezirhali nfarasi nshweke, endogomi nshweke, n’amahêma nk’oku ganali mayûbake». 11 Balya balanzi bazânwa, bakanya bagend’imanyisa ogôla mwanzi ebwâmi.

12 Mwâmi azûka burhanacicanûka, anacibwîra abambali erhi: «Namubwîra kurhi abanya-Sîriya barhujirire. Bulya bamanyire oku rhushalisire, bamarhenga omu cihando, bamagendicîfulika erubala, mpu: Hanôla barhenga omu ‘ lugo rhwanabagwârha bagumaguma, kandi rhuje omu lugo». 13 Muntu mugu ma omu barhumisi bâge anacija omu kanwa aderha erhi: «Barholc nfarasi irhanu muli zira zicizîne zisigire ahâla, kali kwo zinali nk’abâla bene Israheli bagonyokirwe, rhurhume abagendilôla». 14 Banaciyanka ngâlè ibiri haguma n’enfarasi, mwâmi anacibarhuma mpu bakulikire engabo y’e Sîriya, ababwîra erhi: «Mukanye mugendilola». 15 Banacilikûla banacihika oku Yordani, bashimana omulimbwa goshi guyunjwire mishangi n’ebindi birugu Abanya-Sîriya bajaga bakabulira, emunda bashembukiraga bayaka. Zirya ntumwa zanacigaluka zayishimanyisa mwâmi.

16 Okubundi olubaga lwahuluka lwagendihaha omu cihando c’Abanya-Sîriya. Omurhemere gw’enshâno y’omula gwakazifa sikeli nguma na mirhemere ibiri ya ngano konene sikeli nguma nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanali kadesire. 17 Olwo lusiku mwâmi ali abwizire omurhambo wâge w’abasirika olya ali agwarhirîzekwo mpu alange omuhango; omu kafurhè olubaga lwamutundulika asarhala anafa, nka kulya akanwa k’olya muntu wa Nyamuzinda kanali kadesire galya mango mwâmi ahungulukiraga emunda ali. 18 Neci amango olya muntu wa Nnâmahanga abwîraga mwâmi erhi: «Abantu babona mirhemere ibiri y’enshâno y’engano konene, irhondo omu mango gali nka ganôla, aha muhango gwa Samâriya». 19 Oyôla murhambo w’abasirika ali abwizire omuntu wa Nyamuzinda erhi: «Ka Nyamubâho anajira orhubonezo omu malunga? K’okola kwanahashikana?» Naye Elisha’ ali erhi amubwizire erhi: «Ala oku wabona n’amasu gâwe ci konene orhabiryekwo». 20 Neci, ahôla muhango kwo kwanabirage, olubaga lwamutundulika, asarhala anafa.

Olwa ôlya mukazi w’e Shunemi n’ecizombo

1 Elisha’ anacibwîra olya mukazi affûliraga omwana erhi: «Kanya orhenge enôla munda we n’omulala gwâwe oje ah’onahashire; bulya Nyakasane anahamagire ecizombo, co cino ciyiruka omu cihugo, ca myâka nda». 2 Nyamukazi anacigenda ajira nka kulya omuntu wa Nyamuzinda anamubwîraga, akanya agenda boshi n’omulala gwagc, agendicîbêrera omu cihugo c’Abafilistini. 3 Enyuma lya myâka nda nyamukazi anacigaluka arhenga emwa aba filistini, aja cmunda mwâmi ali mpu ajîshenga enyumpa yâge n’amashwa gâge.

4 Muli agôla mango erhi mwâmi adwîrhe ashambâla boshi na Gehazi, mwa mbali w’omuntu wa Nyamuzinda, akazagimudosa erhi: «Nkuhunyire onganirire nani ngasi bisomerine Elisha’ anajizire byoshi». 5 Amango akazagi shambâlira mwâmi kurhi afûlaga omufu, olya mukazi afûliraga omwana anaci rhôndêra ashenga mwâmi enyumpa n’ishwa lyâge. Gehazi anaciderha erhi: «Ewe yagirwa mwâmi, alaga ôlya mukazi, alaga n’ôlya mwana Elisha’ afûlaga». 6 Mwâmi anacishambâza nyamukazi naye anacimubwîra kurhi byabire; mwâmi anacimuha omuganda anaciderha erhi: «Ojiderha bamugalulire ebyâge byoshi, ebyarhenzire omwôla ishwa lyâge kurhenga aha anarhengeraga omu cihugo kuhika bunôla.»

Elisha’ na Hazaheli w’e Damasko

7 Elisha’ akanya aja e Damasko; Ben-Hadadi mwâmi w’e Sîriya erhi ali mulwala agôla mango, banacimubwîra mpu: Omuntu wa Nyamuzinda anajire eno munda. 8 Mwâmi anacibwîra Hazaheli erhi: «Oyanke oluhembo oje emunda oyôla muntu wa Nyamuzinda ali ogend’imundôkeza erhi nafuma eyira ndwâla»?

9 Hazaheli anacikanya aja emunda ali. Ali ahesire oluhembo lwa ngasi binja binaba e Damasko, abarhuza ngamiya makumi ani. Erhi ayihika anacija emunda Elisha’ ali anacimubwîra erhi: «Mugala wâwe Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya antumire emunda oli mpu nkudôse erhi: «Ka nafuma eyi ndwâla»? 10 Elisha’ anacishuza erhi: «Okanye ogend’imubwîra oku: Neci afuma. Ci konene Nya mubâho ananyeresire oku okunali afa.» 11 Okubundi olya muntu wa Nyamuzi nda azinzibala obusù ecifufu camugwârha yeshi ayunjula eziri nka nshonyi, 12 anacivugumula emirenge. Hazaheli anacimudôsa erhi: «Carhuma nahamwirhu alaka». Elisha’ anacishuza erhi: «Bulya manyire amabî wayishijirira bene Israheli: wayishidulika omuliro oku bishagala byâbo biyûbakire buzibu-zibu, wanigûza n’engôrho abana b’emisole, warhonyongola abana babo b’ebirhaba wabwagûla n’abakazi bali izîmi. 13 Hazaheli anacimushuza erhi: «Mwambali wâwe aligi muntu muci, ka kabwa, omu kuhenya bya bcne ebyo?» Elisha’ anacimushuza erhi: «Nyamubâho ananyeresire oku waha mwâmi w’e Sîriya».

14 Hazaheli anacisengaruka Elisha’ anashubira emwa nawabo, naye anaci mudôsa erhi: «Kurhi anakubwizire Elisha’?» Anacishuza erhi: «Anambwizire erhi okunali walama». 15 Erhi buca Hazaheli anaciyanka obulengetwa n’erhi aba amabujomya omu mishi, abulambulira oku busu bwa mwâmi, mwâmi arhengamw’omûka. Hazaheli anaciyîma ahali hage.

0bwâmi bwa Yoramu w’e Yuda (848-841)

16 Omu mwâka gwa karhanu gw’okuyîma kwa Yoramu mwene Ahabu, mwâmi w’Israheli Yoramu mwene Yozafati naye aba mwâmi omu Yuda. 17 Ali akola agwerhe myâka makumi asharhu n’ibiri erhi aba mwâmi, ageza myâka munani ali mwâmi aha Yeruzalemu. 18 Akulikira enjira y’abâmi b’Israheli nka kulya enyumpa ya Ahabu yajiraga, anacijira ebiri bigalaugalu omu masu ga Nyamuzinda. 19 Ci konene Nyamubâho arhalonzagya okusherêza Yuda erhi mwambali wâge Daudi orhuma nka kulya anamulaganyagya oku ensiku zoshi aba n’akamole omu bana bâge. 20 Ago mango ga Yoramu, Edomu aciberûla kuli Yuda aciha owâge mwâmi. 21 Yoramu agera aha Sayiri n’engâlè zâge zoshi; azûka budufu budufu a lwîsa abanya-Edomu bali bamuzongolosire, ôli abarhambo b’engâlè, ôli oluba ga, bakûla omulindi bayakira emwa babwe. 22 Edomu anayôrha aberûlukinwe na Yuda kuhika n’ene. Naye Libna aciberûla kuli Yuda hofi mw’agôla mango. 23 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoramu, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’empiriri z’abâmi b’e Yuda? 24 Yoramu acihengeka hali b’îshe, banacimubisha aha burhambi bwa b’îshe omu lugo lwa Daudi, Akhaziyasi, mugala wâge ayîma ahali hage.

0bwâmi bwa Akhaziyasi omu Yuda (841)

25 Omu nwaka gwa kali ikumi na muguma kurhenga Yoramu mwene Ahabu ali mwâmi w’Israheli Akhaziyasi mwene Yoramu naye aba mwâmi e Yuda. 26 Akhaziyasi ali agwerhe myâka makumi abiri erhi aba mwâmi, ayîma mwâka muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Ataliya, mwa-Omuri mwâmi w’Israheli. 27 Ashimba olugendo lw’omulala gwa Ahabu, ajira ebigalugalu omu masu na Nyamubâho, nka kulya enyumpa ya Ahabu yanajiraga. 28 Anacikanya bona Yoramu mwene Ahabu mpu bakola bagendilwîsa Ha » zaheli mwâmi w’e Sîriya e Ramoti omu Galadi. 29 Abanya-Sîriya banacitumirha Yoramu, mwâmi Yoramu ayisha agendicibukikiza aha Israheli birya bibande bene Sîriya bamutumirhaga e Ramoti, galya mango akazagilwîsa Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya. Akhaziyasi mwene Yoramu, mwâmi w’e Yuda anaciyandagala ajirhangula Yoramu mwene Ahabu, okôla alwaliraga aha Yizreeli.

Yehu ashîgwa amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli

1 Omulêbi Elisha’ ahamagala muntu muguma omu bene abalêbi, anacimu bwîra erhi: Hwinja bwinja, orhôle eyi njebe y’amavurha oje e Ramoti omu Galadi. 2 Hano onahika eyôla munda onaje walongereza Yehu, mugala wa Yehozafati ya Nimushi, hano onamubona wanamukema omuyegûle kuli bene wabo wanamuhêka omu nyumpa eri hago hago. 3 Wanarhôla erya njebe yâwe wanamubulagira amavurha aha irhwe onaderhe erhi: Ntya kwo Nyamubâho adesire: Nkushîzire amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli. Buzinda bw’aho wanayigula olumvi ocilibirhire buzira kulinda.

4 Olya mwana murhumisi w’omulêbi, anacikanya aja e Ramoti omu Galadi. 5 Erhi ahika yo ashimana abarhambo b’engabo batamire. Anaciderha erhi: «Yagirwa ngwerhe akanwa nakubwîra». 6 Yehu anaciyimuka anacija omu nyumpa; olya mwana anacimubulagira amavurha ah’irhwe anacimubwîra erhi: «Kwo Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli adesire ntyâla: Nkushîzire amavurha g’okuba mwâmi w’olubaga lwa Nyamubâho omw’Israheli. 7 Omalire omulala gwa nawinyu Ahabu, na kuli Yezabeli nacihôla omuko gw’abalêbi, abarhumisi bani n’omuko gwa ngasi bandi barhumisi ba Nyamubâho. 8 Enyumpa ya Ahabu eherêrekere, omu nyumpa ya Ahabu nâmalîra ngasi boshi banashubala oku lukuta, omuja kuguma n’omuntu nkana omu Israheli. 9 Enyumpa ya Ahabu yâba aka enyumpa ya Yerobwâmi mwene Nebati; kuguma n’enyumpa ya Basha mwene Ahiya. 10 Orhubwa rhwâlira Yezabeli omw’ishwa lya Yizreeli arhanabone ecabisha.» Olya mwana anayîgula olumvi acilibirhira.

Yehu ayîmikwa mwâmi

11 Okubundi Yehu ashubira emunda bambali ba nawabo bali, banacimudôsa mpu ka bigendesire bwinja? Cici oyo musirhe analikulongeza? Naye anacibashuza erhi: «Muyishi omuntu n’oku aderha». 12 Banacimubwîra mpu: «Kubesha! rhuganirire nirhu»! Anacibabwîra erhi: «Oku anambwizire kw’oku: Nyamubâho adesire ntyâla! Nkushizire amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli… 13 Ho na halya ngasi muguma abamba ecishûli câge, banacimutamazakwo e nyanya ly’emishonezo, banacibûha omushekera mpu: «Yehu ye okola oli mwâmi».

Oku Yehu ayirhaga Yoramu w’Israheli na Akhaziyasi w’e Yuda na Yezabeli

14 Yehu mugala wa Yehozafati ya Nimushi anacigomera Yoramu. Agôla mango erhi Yoramu na bene Israheli boshi barhabalîre e Ramoti omu Galadi badwîrhe balwîsa Hazaheli mwâmi w’e Sîriya. 15 Ci konene mwâmi Yoramu ali erhi arhenzire eyôla munda galya mango bamutumirhaga halya akazagilwira boshi na Hazaheli mwâmi w’e Sîriya. Yehu anaciderha erhi: Akaba munayemire okwôla, nta muntu orhengâge munôla lugo mpu ajimanyisa e Yizreeli… 16 Yehu anacishonera oku ngâlè yâge, anacikanya aja e Yizreheli bulya yo mwâmi Yoram ali agweshire, na Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda aliyishirimurhandûla. 17 Omulanzi wali oku munara aha Yizreheli, alangira ehîkungu hy’akatulo oku hizûsibwa n’omurhwe gwa Yehu oyêrekîre emunda bali, anaciderha erhi: «Namalangira akatulo k’engabo». Yoramu anacimubwîra erhi: Orhôle omusirika walibirha n’enfarasi, omurhume aje emunda bali agendibadôsa erhi: «Ka murhûla»? 18 Nyamusirika anacikanya n’enfarasi yâge anacija emunda Yehu ali anacimubwîra erhi: «Mwâmi adôsize mpu ka murhûla»? Yehu anacishuza erhi: «Bici wajira n’omurhûla»? Hindamuka oje enyuma zani. Olya wakazagilanga anacigendimanyisa erhi: owarhumagwa anabahisirekwo ci konene arhacigalusire. 19 Yoramu arhuma omusirika wa kabiri naye anacihika emunda bali anaciderha erhi: «Mwâmi adôsize mpu: Ka murhûla»? Yehu anacimushuza erhi: «Bici wajira n’omurhûla»? Hindamuka oje enyuma zani. 20 Omulanzi a shubigendimanyisa erhi: Amabahikakwo ci konene naye arhacigalusiri. Na omu kulaba olugendo lwâbo luli nka lwa Yehu mwene Nimushi, bulya kw’aba lagaza nka musirhe. 21 Okubundi Yoramu anaciderha erhi: «Murheganye engâlè». Banacirheganya engâlè. Yoramu mwâmi w’Israheli na Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda banacikanya ngasi muguma omu ngâlè yâge; banacikanya baja emunda Yehu ali, banacimurhimana oku ishwa lya Naboti omu Yizreeli.

Okuyirhwa kwa Yoramu

22 Erhi abona Yehu, Yoramu anacimudôsa erhi: «Ka murhûla, Yehu»? Yehu anacishuza erhi: «Kurhi n’omurhûla? Oku zira mbaraga za nyoko Yezabeli zicihaba na bala balozi bâge»? 23 Yoramu ahindamula enfarasi zâge ayaka abwîra Akhaziyasi erhi: «Bwamaba bugoma, Akhaziyasi»! 24 Ci konene bulya Yehu ali afumbasire omuherho gwâge, abanda Yoramu omwampi omu mbaga baga z’ebirhugo, omwampi gwarhulukana omu murhima atulongoka omu ngâlè yâge. 25 Yehu anacibwîra musirika wâge muguma ye wali Bidikari erhi: «Mumurhenze mumukwebe omu ishwa lya Naboti wa Yizreeli. Okengere kurhi lulya lusiku nie na nâwe oku rhuli babiri rhwali omu ngâlè enyuma z’îshe Ahabu, Nyamubâho aderha akanwa k’obugeramwa erhi: 26 Omuko gwa Naboti n’omuko gw’abana bâge injo nagubwîne bwinja! Nyamubâho okudesire, nakulyûgizago muli eri ishwa lyonene! Nyamubâho okudesire. Omurhenzagye bunôla okabulire omw’ishwa nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanadesire.» Okuyirhwa kwa Akhaziyasi 27 Akhaziyasi erhi abona kulya ayaka, agerera omu njira ya Beti-Hagani. Yehu anacimushimba aderha erhi: «Naye kwo na kuguma»! Bamutumirhira omu ngâlè yâge oku murhezi gwa Guri hofi na Yibleyamu. Ayakira e Megido anafirayo. 28 Bambali bâge bamuhêka e Yeruzalemu omu ngâlè, bamubisha omu nshinda yâge haguma n’ababusi bâge, omu cishagala ca Daudi. 29 Akhaziyasi abaga mwâmi w’e Yuda omu mwâka gwa kali ikumi na muguma kurhenga Yoramu mwene Ahabu ali ayîmire.

Okuyirhwa kwa Yezabeli

30 Yehu aja omu Yizreheli. Yezabeli erhi akuyumva acishîga irangi oku masu ayambala yeshi bwinja omw’irhwe, ayunama ajilolera aha kabonezo. 31 Erhi Yehu ahama omuhango Yezabeli anacimudôsa erhi: «Ka murhûla, wâni Zimri owayirhaga nawabo»? 32 Anaciyinamula irhwe lyâge ebwa kabonezo, anaciderha erhi: «Rhweshi na ndi rhuli? Ndi? » Bambali babiri erhi basharhu bayûnamire emunda ali, 33 anacibabwîra erhi: «Mumurhogeze okw’idaho». Banacimukweba oku idaho omuko gwâge gwashahukira oku nkuta n’oku nfarasi, zanacimuhonyogola. 34 Oku bundi aja omu nyumpa n’erhi aba amahikamwo, alya ananywa, aderha erhi: «Kanyi mugend’ilola bulya buhanya, munamubishe bulya ali mwali wa mwâmi». 35 Bakanya bakolaga bajimubisha, ci barhacishimânaga kuli ye erhali mpanga, emirundi n’obukumbukumbu bw’amaboko. 36 Bayisha bagalusire, bajimanyisa Yehu naye anaciderha erhi: «Okûla kali kanwa ka Nyamubâho kalya aderhaga muli Eliya w’e Tishibiti muli ebira binwa: Omw’ishwa lya Yizreeli mwo ebibwa byalira omubiri gwa Yezabeli; 37 N’omu- biri gwa Yezabeli gwayôrha nka cavu hanola igulu, omw’ishwa lya Yizreeli ciru barhakanaciderha mpu ho Yezabela aba ahâla.

Omulala gwa mwâmi w’Israheli gwaholoka

1 Omu Samâriya mwabaga bana makumi gali nda bene Ahabu. Yehu ayandika amaruba agarhuma oku barhambo babaga omu Yizreeli, omu Samâriya, agandi gaja emw’abashamuka n’abaleraga balya bene Ahabu, ago maruba gali gadesire ntyâla: erhi: 2 «Hano agala maruba ganabahikakwo ntyâla, bulya mwe mugwerhe bagala ba nawinyu mugwerhe engâlè n’enfarasi na olugo luhamisirwe bwinja n’emirasano mwandu, 3 mulole muli abôla bene nawinyu mwana ohi oli mwinja kulusha, ôlya onakwânîne mumuhire oku ntebe ayîme ahali h’îshe na ninyu mwene mulwîre nawinyu». 4 Banaciyôboha bwenêne banaciderha mpu: «Ala oku abâmi babiri barhamuhashaga; rhono ka rhwankahaliza?» 5 Omulanzi w’aha bwâmi, omukulu w’abasirika bàbaga omu lugo, abagula boshi n’abalezi bàrhuma entumwa emunda Yehu ali mpu: «Rhweshi rhuli bambali bâwe na okuwankarhurhegeka rhwanakujira; ntâye ciru n’omuguma rhwajira mwâmi; wene oku onabwîne kwinja.»

6 Yehu ashubibayandikira amaruba ga kabiri gali gadesire ntyâla: «Akaba muli bani n’akaba mwankayumva, muyanke ebirhwe by’abantu bya abôla bene winyu muyîshe mubidwîrhe, irhondo nka ganôla mango, mwananshanga aha Yizreeli». Abôla bana oku bali makumi gali nda babaga ngasi muguma e mw’omurhambo muguma omu lugo, bo bakazagibalera. 7 Erhi agôla maruba ganabahikakwo, banacigwârha balya bene mwâmi babaniga; bantu makumi gali nda; n’erhi baba bamahira amarhwe gâbo omu birhiri babirhuma emunda Yehu ali e Yizreeli.

8 Entumwa yakanya yagend’imubwîra erhi: «Baherhe amarhwe ga bene mwâmi». Naye abashuza erhi «Mugahire birundo bibiri aha muhango gw’olugo kuhika irhondo sêzi». 9 Erhi buca sêzi ahuluka, aja emunda olubaga luli anacilubwîra erhi: Mwôya muli bantu bashinganyanya, loli oku niehe nagomire nawirhu, nanamuyisire; ci konene ndigi wanizire abâla boshi? 10 Mumanye oku akanwa ka Nnâmahanga karhajîra busha hano igulu; akanwa ka Nyamubâho aderhaga kuli eyi nyumpa ya Ahabu; Nyamubâho anayukirîze akanwa kage aderhaga muli mwambali wâge Eliya. 11 Yehu anacimalîra ngasi hyali hisigire hya omu bûko bwa Ahabu aha Yizreheli, abarhambo bâge bakulu boshi, aharhonyi bâge, abadâhwa bâge, kuhika harhasigalaga ciru n’omuguma.

Abaluzi b’e Yuda banigwa

12 Okubundi akanya aja e Samâriya. Erhi ahika omu karhî k’enjira aha Beti-Ekedi hali aha mw’abangere, 13 Yehu anacibugana bene wabo Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda anacibadôsa erhi: «Mwe bahi»? Banacishuza mpu rhuli bene wabo Akhaziyasi rhwayandagala okugend’ilamusa bene mwâmi na bene mwamikazi. 14 Anaciderha erhi: «Mubagwarhe banazîne». Na erhi baba bamabagwa rha banazîne bagend’ibayîrhira aha iriba lya Beti-Ekedi. Balume makumi ani, harhasigalaga ciru n’omuguma.

Yehu na Yonadabu

15 Erhi arhenga eyôla munda ashîmâna Yonadabu, mwene Rekabu erhi ayêrekîre emunda ali, amulamusa anacimudôsa erhi: «Ka omurhima gwâwe gunali mwinja emunda ndi nka kulya omurhima gwâni gunasima aba emwinyu»? Yonadabu anacishuza erhi: «Kwo guli». Yehu anaciderha erhi: «Akaba kwo biri ntyo, ompage omukono». Anacimuha omukono, Yehu anacimushoneza hofi naye omu ngâlè. 16 Anacimubwîra erhi: «Rhugende rhweshi wabona obushiru bwâni kuli Nnâmahanga». Anacimukanyanya omu ngâlè yâge. 17 Erhi banahika aha Samâriya, Yehu anacinigûza ngasi bene Ahabu banaciri aha Samâriya abaherêrekeza boshi omu kushimba kalya kanwa Nyamubâho aderhaga omu kanwa k’Eliya.

Okunigwa kw’abemêzi ba Baali n’okushâbwa kwa aka-nyamuzinda kage

18 Yehu anacishubûza olubaga loshi anacilubwîra erhi: «Ahabu akolire Baali kunyi bwenêne, Yehu yehe amukolera kulusha. 19 Mumpamagalire bunôla abalêbi ba Baali boshi, abamurhumikira boshi, abadâhwa bâge buzira kuleka ciru n’omuguma bulya ngwerhe enterekêro nnene narherekêra Baali; owa nkabula kuyîsha arhalame». Yehu ajiraga ntyo ci bwali bwenge bwa kulonza okuherêrekeza abarhumisi ba Baali. Yehu anacibabwîra erhi: 20 «Muciyobôle bulya haba ihano likulu ly’okukuza Baali». Boshi banacija bakulalika. 21 Yehu arhuma abâja balâlika omu Israheli lyoshi, abarhumisi ba Baali bayîsha boshi. Harhasigalaga ciru n’omuguma orhayîshaga; baja omu nyumpa ya Baali, yoshi yanacija ekakwi empande zoshi.

22 Yehu anacibwîra abakazâg’ibika ebirugu erhi: «Mulêrhe emyambalo oku barhumisi ba Baali boshi». Banaciyîsha badwîrhe emyambalo kuli bo boshi. 23 Erhi Yehu anaja omu bali omwôla nyumpa ya Baali, banali boshi na Yonadabu, mugala wa Rekabu, abwîra balya barhumisi ba Baali, erhi: «Mulonze mulole harhabaga muli mwe abarhumisi ba Nyamubâho, ci barhumisi ba Baali bonene. 24 Erhi baba bamaja omu nyumpa bakolaga barherekêra, abahirakwo balume makumi gali munani anacibabwîra erhi: «Owankafumya muli abala bantu mbahire, buzîne oku buzîne». 25 Oku banayusirherekêra ntyâla, Yehu anacibwîra engabo y’abalanzi n’abarhambo babo erhi: Mujemwo mubanige boshi, murharhengaga ciru n’omuguma. Balya balanzi n’abarhambo banacijamwo babanigûza babamalîra erhi baba bamaja omwôla mwa Baali. 26 Bahongola banakwêba embuga emitungo y’omu mwa Baali erya erhankahumirwekwo, bayiyôca. 27 Bahongola omutungo gwa Baali; bakundula n’enyumpa yâge banaciyijira ciguzi ciru na kuhika na bunôla.

Obwâmi bwa Yehu omu Israheli (841-814)

28 Yehu arhenza Baali omu Israheli. 29 Ci konene Yehu arhôndêra okukajira amabî gali nk’aga Yerobwâmi mwene Nebati owarhumaga Israheli ajira ecâha, aleka akanina k’amasholo aha Beteli n’aha Dani. 30 Nyamubâho anacibwîra Yehu erhi: «Bulya wajizire ebishingânîne embere zani na bulya wajirire enyumpa ya Ahabu nka kulya omurhima gwâni gwanalonzagya, abana bâwe kuhika oku iburha lya kani baba bâmi omw’Israheli. 31 Ci konene Yehu arhashibiriraga amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli; arhalekaga birya byâha byarhumaga Yerobwâmi ashombanyisa Israheli. 32 Muli agôla ma ngo Nyamubâho arhôndêra okufunyaza Israheli, Hazaheli anacirhôndêra okuhimira Israheli omu cihugo câbo conêne. 33 Kurhenga oku Yordani kuja ebushoshôkero bw’izûba, ahima ecihugo ca Gileadi coshi, ahima bene Gadi, ahima bene Rubeni, ahima bene Menashè, kurhenga oku Aroeri oku mugezi gwa Amoni, kuguma na Gileadi na Bashani.

34 Ebisigîre bya ebijiro bya Yehu, oku ajizire koshi entambala ahimire, okwôla ka kurhayandisirwi omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 35 Yehu anacicihengeka hali b’îshe, banacimubisha aha Samâriya. Omugala Yowakazi ayima ahali hage. 36 Emyâka Yehu alamire nka mwâmi w’Israheli aha Samâriya, eri makumi abiri na munani.

Olwa Ataliya (841-835)

1 Ataliya nina wa Akhaziyasi erhi abona oku omugala amafa, arhôndêra okuherêrekeza ngasi mwanarhabana w’omu bûko bwa mwâmi. 2 Ci konene Yehosheba mwâli wa mwâmi Yoramu na mwâli wabo Akhaziyasi, arhôla Yoash mwene Akhaziyasi amukûla muli balya bana ba mwâmi bakazagiyîrhwa agendimufulika boshi n’omukazi wakazagimulera omu nyumpa y’okubikira encingo. Bamukûla ntyo omu masu ga Ataliya^h arhacihashaga okumuyîrha. 3 Ageza myâka ndarhu erhi kucîfulika acîfulikaⁱ boshi na Yehosheba omu ka-Nyamuzinda. Ataliya aba ye oyîma omu cihugo coshi.

4 Omu mwâka gwa nda, Yehoyada arhuma abagendilonza abasirika b’e Kari n’abalanzi, abahira aha burhambi bwâge omu ka-Nyamuzinda. Banacinywâna boshi naye, abagasha omwôla ka-Nyamuzinda na buzinda abayêreka olya mwene mwâmi. 5 Anacibakomêreza erhi: Alagi oku mwakazijira: Cigabi ciguma ca kasharhu ca muli mwe cakalanga ngasi lwa Sabato, kandi banayinamuka bagend’ilalanga aha bwâmi. 6 Ecindi cigabi cikalanga aha Suru, na ecindi cigabi canakalanga aha muhango gw’abalanzi, mukalanga aha bwâmi muhanze okuhaja. 7 Kuli erya yindi yinyu mirhwe ibiri, ngasi boshi bankanagombolwa olwa Sabato, banagend’ilanga aka-Nyamuzinda hofi na mwâmi. 8 Mukalanga empande zoshi, ngasi muguma n’emirasano yâge omu nfune; erhi hankajira owaderha mpu amujamwo munamuyîrhe; mukalanga mwâmi aha akanaja.

9 Balya basirika banacijira nka kulya banabwiragwa n’omudâhwa Yehoya da. Erhi bâbâga bamagombolana, ngasi murhambo n’engabo yâge, oku lwa Sabato, banaja emunda omudâhwa Yehoyada ali. 10 Omudâhwa anahêreza ba lya bakulu b’abasirika amatumu n’empenzi za mwâmi Daudi zâbâga omu ka Nyamuzinda. 11 Balya balanzi, ngasi muguma n’emirasano yâge omu nfune, banakalanga olunda lw’ekulyo kuja olunda lw’ekumosho kw’ enyumpa hofi n’oluhêrero na hofi h’enyumpa ntyo banazonga mwâmi. 12 Okubundi omudâhwa anaciyêrekana olya mwene mwâmi, amuyambisa ishungwè n’ecêrekanè, bamuyîmika mwâmi, bamushîga amavurha, bakoma kagasha mpu: «Mwâmi aganze»!

13 Erhi Ataliya ayumva olubi lwa balya balanzi n’abandi bantu, ayisha ali lâba ebwa ka-Nyamuzinda. 14 Alangira mwâmi atamire oku ntebe nka oku banakomereraga; eburhambi bwâge erhi eri abarhambo n’emîshekera olubaga loshi luli omu bushagaluke, banadwîrhe babûha emîshekera. Ataliya asharhula emyambalo yâge anaciyâma erhi: «Bagoma! Bagoma!». 15 Okubundi omudâhwa Yehoyada anacirhegeka abakulu b’abasirika anacibabwîra erhi: «Hêki ye oku bwâmi, mumukûle omu ngabo, na ngasi wankaderha mpu amushimba munamuyîrhc». Bulya omudâhwa ali amaderha erhi: «Barhamuyîrhiraga omu ka-Nyamuzinda». 16 Bamugwârha, bamugerana omu njira y’enfarasi, lunda lw’ebwâmi yo banamuyîrhire. 17 Okuhandi Yehoyada ajira, ekarhî ka Nyamubâho, mwâmi n’olubaga, e ndagano y’okubasêza mpu babe lubaga lwa Nyamuzinda; kuguma kandi mwâmi n’olubaga. 18 Engabo y’omu cihugo yoshi yanacija omu nyumpa ya Baali, banaciyihongola, bavunangavunanga empêrero n’ensanamu zalimwo zoshi, na Matani bamuyîrhira embere z’ ezola mpêrero, ye wali mudâhwa mukulu wa Baali. Erhi aba cîshoga àbalanga omu ka-Nyamuzinda, 19 Omudâhwa Yehoyada arhôla abarhambo b’abasirika, abanya-Kari n’abalanzi n’olubaga loshi bayandagaza mwâmi omu Ka-Nyamuzinda bamuhêka e bwâmi, kugera omu muhango gwa abalanzi; mwâmi ajibwarhala ntyo oku ntebe y’obwâmi. 20 Olu baga loshi lw’omu cihugo lwashagaluka, na olugo lwaba n’omurhûla; Ataliya bamuyîrha n’engôrho omu bwâmi.

Obwâmi bwa Yoash omu Yuda (835-796)

1 Yoash^j ali agwerhe myâka nda ali muburhe erhi aba mwâmi. 2 Omu mwâka gwa kali nda gwa okuyîma kwa Yehu, Yoash naye aba mwâmi, anaciyîma myâka makumi ani aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Sibiya w’e Bersheba. 3 Yoasi ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, amango omudâhwa Yehoyada anali mulêzi wâge goshi. 4 Ci konene barharhenzagya e mpêro omu birhwa; na ntyo olubaga lwanakulikiza okukazihêrera omu birhwa, enterekêro n’okutumbûkizamwo enshangi.

5 Yoash anacibwîra abadâhwa erhi: «Ngasi nfaranga z’enterekêro banale rha omu ka-Nyamuzinda, enfaranga ngasi baguma banahonga, zirya nfaranga z’encungura y’obuzîne nk’oku ngasi muguma anahashire, enfaranga ngasi mu guma anahiga omu murhima gwâge mpu akola azirhûla omu ka-Nyamuzinda; 6 abadâhwa bazirhôle ngasi baguma oku bantu banayishi, bagendishakalamwo enyumpa, bafuke emirhule n’emyongobana y’enyumpa ngasi aha ba nkanayibona». 7 Yoash alinda ahika omu myâka makumi abiri n’isharhu ba rhanashoshêra emyongobana y’enyumpa. 8 Yoash ahamagala omudâhwa Yehoyada haguma n’abandi badâhwa anacibadôsa erhi: «Carhumirage murhagend’ishoshêra emyongobana y’enyumpa. Murhacirhôlaga enfaranga ngasi baguma oku bantu banayishi, ci mundêrhere ezi mukola mugwerhe rhusho r shêremwo eyo nyumpa». 9 Abadâhwa bayêmera okurhacirhôla enfaranga z’olubaga n’okurhacishoshêra emirhule y’enyumpa.

10 Oku bundi omudâhwa Yehoyada arhôla isanduku, erhi aba amajira omu rhule omu mufûniko gw’eryo isanduku, akanya alihira aha burhambi bw’oluhê rero, ebwa kulyo nk’abantu bakola baja omu ka-Nyamuzinda, abadâhwa bakazagilanga cmihango, bakahira enfaranga abantu bakazagilerha omu ka Nyamuzinda, mwa lirya isanduku. 11 Erhi babonaga omw’isanduku mukola muli nfaranga zirhali nyi, banagend’ihamagala omwandisi wa mwâmi naye anayinamuka boshi n’omudâhwa mukulu kandi banashubûza banaganje zirya nfaranga zoshi nk’oku zanali omu ka-Nyamuzinda. 12 Erhi bayûsagya okuganja ezo nfaranga banaziha abadwîrhe bajirisa emikolo, abali bahizirwe okwo ka Nyamuzinda; nabo banazigabira ababinji b’emirhamba, n’abayûbasi b’aka Nyamuzinda, 13 banakamasamwo abandi bayûbasi, n’ababera amabuye; banayankakwo bagule emirhi, n’amabuye marhendeze lyo bahash’ishoshêra emigâku y’aka-Nyamuzinda na ngasi bindi byanalikwânîne oku nyumpa. 14 Ezôla nfaranga barhaderhaga mpu bankagulamwo akandi kantu k’omu ka Nyamuzinda nka ebikombe by’amarhale, orhwere, ebikombe by’okukangûla, emîshekera, ebindi birugu by’amarhale n’eby’amasholo, 15 ci bakaziha abaka zagiyûbasa mpu bashakâlemwo aka-Nyamuzinda. 16 Barhankanadesire mpu badôsa abantu bahabagwa ezôla nfaranga kurhi bazikolêsize, na kurhi bazihîre ababo, bulya bali bantu bakazagikola n’obwirhonzi. 17 Enfaranga bakazagiho nga oku nterekêro y’okuhûna obonjo oku byâha, enfaranga za ngasi cindi citumule, ezôla nfaranga zirhakazigija omu ka-Nyamuzinda; zali za badâhwa.

18 Lero mwago mango Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya, anaciyîsha arhabire, akoza entambala aha Gati anahanyaga. Hazaheli acirheganya okurhêra Yeruzalemu. 19 Oku bundi Yoash, mwâmi w’e Yuda, ayanka ebintu byanali bigishe byoshi, birya Yozafati agishaga, ebi Yoramu agishaga, na ebya Akhaziyasi, ababusi bâge bâmi b’e Buyahudi, ngasi ebi yêne ali amagisha, arhôla ngasi ma sholo ganali omu mbîko y’aka-Nyamuzinda n’omu bwâmi, ashanîsa byoshi, ahêkera Hazaheli mwâmi w’e Sîriya, naye agandûla agenda.

20 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoash, oku ajizire kwoshi, ebyôla ka birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 21 Abambali bamugomera n’erhi baba bamajira irhigi ly’okumuyîrha, bayîrha Yoash omu nyumpa ya Milo oku mwandagalo gwa Sila… 22 Abôla bamuyîrhaga ali: Yozakari mwene Shimeati, ali Yehozabati mwene Shomeri, bo bambali bamutumirhaga aho anafa. Bamubisha haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi; omugala Amaziyahu ayîma ahali hage.

Yowakazi, mwâmi w’Israheli (814-798)

1 Omu mwâka gwa makumi abiri n’isharhu kurhenga Yoash mugala wa Akhaziyasi ali mwâmi omu Yuda; Yowakazi mugala wa Yehu naye aba mwâmi omw’Israheli, ayîma aha Samâriya; ayîma myâka ikumi na nda. 2 Ajira ebirhashinganini embere za Nyamubâho, ayîga ebyâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati, ye wajirisagya Israheli ecâha arhanagokôlaga omu mabi gâge.

3 Oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyaka bwenêne kuli Israheli. Bene I sraheli, Nyamubâho abahâna omu maboko ga Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya n’omu maboko ga Ben-Hadadi mugala wa Hazaheli, akaziyôrha abalibuza ngasi mango. 4 Yowakazi ayinginga Nyamubâho na Nyamubâho naye anamuyumva bulya naye ali amabona kurhi Israheli alibuka ebwa kulibuzibwa n’omwâmi w’e Sîriya. 5 Nyamubâho aha bene Israheli omucunguzi n’erhi baba bamalikuzibwa oku bantu b’e Sîriya, bene Israheli bayûbaka n’omurhûla nk’oku banayôrhaga amango g’embere. 6 Ci konenc bakahirima omu byâha bya omulala gwa Yerobwâmi, ye wajirisagya Israheli ecâha; babishayamwo bwenêne, ciru n’erya nshanga yâbo ederhwa Ashera yanayôrha eri ngwike aha Samâriya. 7 Okwôla ebwa kuba Yowakazi arhali acigwerhe basirika banji: banyakulwira oku nfarasi makumi arhanu gonene, ngâlè ikumi zonene, na bihumbi ikumi bya basirika bagenda n’amagulu hoshi aho, bulya omwâmi w’e Sîriya ali erhi amalire engabo yoshi, ayihonyongola nka budaka.

8 Ebisigîre oku bijiro bya Yowakazi, oku ajizire koshi, entambala alwire e byôla ka birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli? 9 Yowakazi acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, banacimubisha aha Samâriya. Omugala Yoash ayîma ahali hage.

Olwa Yoash mwâmi w’Israheli (798-783)

10 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda kurhenga Yoash ali mwâmi omu Yuda, Yoash mugala wa Yowakazi naye aba mwâmi omu Israheli aha Samâriya, ayîma myâka ikumi na ndarhu. 11 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho; ajira birya byâha Yerobwâmi mugala wa Nebati ajirisagyamwo Israheli, naye abishayamwo. 12 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoash, ebi ajizire byoshi, okuhimana kwâge oku alwisagya Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, okwôla ka kurhali kuyandikc omu citabu c’empiriri z’abâmi b’Israheli? 13 Yoash acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, Yerobwâmi anacija oku ntebe ahali hage; Yoash abishwa aha Samâriya haguma n’abâmi b’Israheli.

Okufa kwa Elisha’

14 Elisha’ anacijakwo endwâla n’eyo ndwâla yanacimujâna oku idaho. Yoash mwâmi w’Israheli anacibungulukira emunda ali, arhôndêra okulakira embere zâge n’okuderha erhi: «Larha we! Larha we! We ngâlè y’Israheli na basirika bâge!». 15 Elisha’ anacimushuza erhi: «Orhôle omuherho n’emyampi». 16 Yoash anacirhôla omuherho n’emyampi. Elisha’ anacibwîra omwâmi w’Israheli erhi: «Fôla ogwo muherho». Okubundi Elisha’ ahira amaboko gâge oku maboko ga mwâmi, 17 anacimubwîra erhi: «Yîgula akabonezo kali ebushoshôkero bw’izûba». Anacikayîgula. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Lashaga»! Anacilasha. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Gwo mwampi gw’obuhimanyi bwa Nyamubâho ogwo! gwo mwampi wahimamwo Abanya-Sîriya ogwo! Wahimira Abanya-Sîriya aha Afeki kuhika obamalire boshi». 18 Ashubibwîra Yoash erhi: «Rhôla emyampi». Yoash ayirhôla. Elisha’ anacibwîra mwâmi w’Israheli erhi: «Oshûrhe oku idaho». Yoash ashûrha ka sharhu oku idaho, analeka. 19 Olya muntu wa Nnâmahanga akunira anacibwîra Yoash erhi: «Kali wali okwânîne okushurha kasharhu nisi erhi kali ndarhu oku idaho ntyo kwo wali wahima Abanya-Sîriya, obamalire; ci kone okolaga wabahima kasharhu konene. 20 Elisha’ afa, banacimubisha. Emirhwe y’abantu b’e Mowabu bakayîsha ngasi mango balinyaga omu cihugo. 21 Lero barhôla muguma oku badwîrhe babisha omuntu, banacilangira murhwe muguma muli erya mirhwe y’Abanya-Mowabu, olya muntu banacimukweba omu nshinda ya Elisha’ banacicîyakira. Olya muntu oku ahika oku mavuha ga Elisha’ ntya ashubiramwo omuka, ayîmangira oku magulu gâge. Abanya-Aramu bahimwa 22 Hazaheli, mwâmi w’e Aramu, ali amalibuza bene Israheli amango mwâmi Yowakazi acirimwo omûka. 23 Ci konene Nyamubâho ababêra obonjo abababalira; ashubibayêrekeza obusù bwâge erhi erya ndagâno alagânanaga boshi na Abrahamu, Izaki na Yakobo erhuma; arhalonzagya okubaherêrekeza, arhanasag’ibalekêrera kuhika na buno. 24 Hazaheli, mwâmi w’e Aramu, afa, omugala Ben-Hadadi ayîma ahali hage. 25 Yoash mwene Yowakazi, anyaga Ben-Hadadi, mugala wa Hazaheli, birya bishagala Hazaheli arhôlaga omu ntambala boshi na Yowakazi, îshe wa Yoash. Yoash abahima kasharhu anabanyaga ebyôla bishagala by’Israheli.

VI. Amami abiri n’okugwârhwa kwa Samâriya

Obwâmi bwa Amaziyahu omu Yuda (796-781)

1 Omu mwâka gwa kabiri kurhenga Yoash mugala wa Yowakazi, ali mwâmi omu Israheli, naye Amaziyahu, mugala wa Yoash aba mwâmi omu Yuda. 2 Ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aba mwâmi, ajira myâka makumi abiri na mwenda ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Yehodani, w’e Yeruzalemu. 3 Ajira ebishingânîne embere za Nyamubâho, ci konene arhali ak’îshe Daudi; muli byoshi alama ak’îshe Yoash. 4 Ci konene arhakulaga empêro zali omu birhwa; olubaga lwanakayôrha lwahêrera omu birhwa n’okukatumbûkizayo obuku.

5 Erhi aba amayîmanza obwâmi bwâge bwinja, arhangira okuyîrha balya bambali bayirhaga îshe. 6 Ci konene arhayîrhaga abana ba abôla bayirhag’îshe nk’oku biyandisirwe omu citabu c’oburhegesi bwa Musa, mulya Nyamubâho ahanyire irhegeko erhi: «Ababusi barhankayirhirwa abana babo, n’abana ba rhankayirhirwa ababusi babo; ci konene ngasi muguma ayirhirwa obubî bwâge». 7 Ayîrha bantu bihumbi ikumi Banya-Edomu b’omu Kabanda k’Omunyu, arhabalira ecishagala ca Sela anacinyaga, aciyirika n’izîno lya Yokoteli, lyo cinacijira kuhika buno.

8 Oku bundi Amaziyahu alikira entumwa emwa Yoash mugala wa Yowaka zi, mwene Yehu, mwâmi w’e Israheli mpu bagend’imubwîra erhi: «Oyîshe rhubugânane». 9 Yoash mwâmi w’Israheli anacirhuma abagend’ibwîra Amaziyasi mwâmi w’e Yuda erhi: «Omushugi gw’e Libano gwanacirhuma abâge nd’ibwîra enduluma y’e Libano erhi: mwali wâwe ojire mugala wâni amuyanke! Lero nsimba nguma y’omu Libano yanacigera yahonyongola gulya mushugi. 10 Wabwinage wahima abantu b’e Edomu bw’obûla omurhima gwâwe gukola gudwîrhe gwashasharhwa. Ocihisagye ci konene obere aha mwâwe, carhuma wacirhega obuhanya? Omanye wacîyîsa wene haguma na Yuda.

11 Ci konene arhumvagya. Yoash mwâmi w’Israheli anacirhabala, bagwarhana boshi n’Amaziyahu mwâmi w’e Yuda, aha Beti-Shemeshi, omu Yuda. 12 Yuda ahimwa n’Israheli, bene Yuda bakalihirhira ngasi muguma omu mwâge. 13 Yoash mwâmi w’Israheli anacihima Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, mugala wa Yoash mugala wa Akhaziyasi amugwarhira aha Beti-Shemeshi. Anacija aha Yeruzalemu, ahongola oku lukuta lwa Yeruzalemu nka hantu ha makoro magana ani kurhenga oku muhango gwa Efrayimu kuja ebwa muhango guli omu kafende-fende. 14 Agukumba amasholo, amarhale n’ebirugu byoshi byanabaga omu ka-Nyamuzinda kuguma na ngasi byanahaga omu mbîko y’ebwâmi, na ngasi banagwâsirwe mpira, asabunga, ashubira e Samâriya. 15 Ebisigîre oku bijiro bya Yoash, oku ajizire kwoshi, oku ahimanyire, n’oku alwisagya Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli? 16 Yoash acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, abishwa aha Samâriya, haguma n’abâmi b’Israheli. Omugala Yerobwâmi ayîma ahali hage.

17 Amaziyahu, mugala wa Yoash mugala wa Yowakazi, mwâmi w’e Yuda, acilamire myâka ikumi n’irhanu enyuma ly’okufa kwa Yoash mugala wa Yowakazi, mwâmi w’Israheli. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Amaziyahu ka birhali biyandike omu citabu c’E mpiriri z’Abâmi b’e Yuda?

19 Bamujirira obugoma aha Yeruzalemu, ayakira e Lakishi, ci konene barhuma abagend’imuyîrhira eyôla Lakishi. 20 Bayîsha bamubarhwire oku nfarasi, bamubisha aha Yeruzalemu, haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. 21 Olubaga lwa bene Yuda loshi lwanaciyanka Azariyasi, mwana walikola agwerhe myâka ikumi na ndarhu ali muburhe, lwanacimujira mwâmi ahali h’îshe Amaziyahu. 22 Ye washubig’iyûbaka Elati n’okumushubiza kuli Yuda, erhi mwâmi Amaziyahu aba amacihengeka aha bu rhambi bwa ababusi bâge.

Oburhegesi bwa Yerobwâmi wa kabiri omu Israheli (783-743)

23 Omu mwâka gwa kali ikumi na kasharhu gwa okuyîma kwa Amaziyahu, mugala wa Yoash, mwâmi w’e Yuda, Yerobwâmi mugala wa Yoash mwâmi w’Israheli, aba mwâmi aha Samâriya, ashinga ho myâka makumi ani na mwâka muguma. 24 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho, ajira ebyâha biri nka ebya owundi Yerobwâmi mugala wa Nebati birya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 25 Ashubiyumanyanya embibi z’Israheli, kurhenga oku muhango gwa Hamati kuhika oku nyanja y’Araba omu kushimba akanwa ka Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, aka aderhaga omu kanwa k’omulêbi Yona, mugala wa Amitayi, owayubakaga e Gati-Heferi. 26 Nyamubâho ali amabona amalibûko g’Israheli galushire olugero, emunda erhacibaga ôli muja, ôli ntagengwa, ôli ciru n’omwîra olya wankahasha okurhabala Israheli. 27 Nya mubâho arhalonzagya okuherêrekeza Israheli hano igulu, ahali h’okujira ntyo, amuyôkola na Yerobwâmi mugala wa Yoash.

28 Ebisigîre oku bijiro bya Yerobwâmi, ebi ajizire byoshi, oku ahimanaga koshi, oku ashubizagya Hamati na Damasko kuli Yuda omu Israheli, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 29 Yerobwâmi acihengeka aha burhambi bwa ababusi bâge, haguma n’abâmi b’Israheli. Omugala Zakariya ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Uziyahu w’e Yuda (781-740)

1 Omu mwâka gwa kali makumi abiri na nda gw’okuyîma kwa Yerobwâmi, mwâmi w’Israheli, Uziyahu naye, mugala wa Amaziyahu, aba mwâmi omu Yuda. 2 Ali agwerhe myâka ikumi na nda ali muburhe erhi aba mwâmi, abulijira myâka makumi arhanu n’ibiri ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Yekolyahu, w’e Yeruzalemu. 3 Ajira ebishingânîne embere za Nyamubâho, ashimba engeso z’îshe Amaziyahu. 4 Ci konene empêro zitharhengaga omu birhwa; olubaga lwanashimbulira okushubikarherekêrera omwôla birhwa, n’okukatumbûkizamwo enshangi. 5 Nyamubâho amurhimbakw’obuhanya, aba mushonyo kuhika aha kufa kwâge, yeneyêne akabêra omu nyumpa mberûle oku zindi. Omugala Yotami ye wakazagirhegeka aha ka, ye wakazagitwira olubaga emanja omu cihugo.

6 Ebisigîre oku bijiro bya Azariya, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 7 Uziyahu acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, bamubisha haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. Omugala Yotami anaciyîma ahali hâge.

Obwâmi bwa Zakariya omw’Israheli (743)

8 Omu mwâka kwa kali makumi asharhu na munani gw’okuyîma kwa Azariyasi mwâmi w’e Yuda, Zakariya mugala wa Yerobwâmi ayîma omu Israheli aha Samâriya myêzi ndarhu. 9 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho aka ababusi bâge; arhalekaga galya mabi ga Yerobwâmi mugala wa Nebati, galya ajirisagyamwo Israheli ccâha. 10 Shalumu mugala wa Yabeshi anacijira obugoma kuli ye, n’erhi aba amamutumirha n’abantu boshi basîma, amuyîrha anayîma ahali hage.

11 Ebisigîre oku bijiro bya Zakariya, laba oku ebyo biri biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli. 12 Nyamubâho ali amabwîra Yehu akâla kanwa erhi: «Bagala bâwe, kuhika oku iburha lya kani, bayîma oku ntebe y’o bwâmi bw’Israheli. Kwo byanabire.

Obwâmi bwa Shalumu omw’Israheli (743)

13 Shalumu mugala wa Yabeshi anaciba mwâmi, mwali omu mwâka gwa kali makumi asharhu na mwenda kurhenga Uziyahu ali mwâmi omu Yuda, ajira mwêzi muguma ali mwâmi aha Samâriya. 14 Menahemu, mugala wa Gadi, anaciyînamuka e Tirsa, na erhi aba amahika aha Samâriya atumirhira Shalumu mugala wa Yabeshi omu Samâriya, anamuyîrha; anaciyîma ahali hage. 15 Ebisigîre oku bijiro bya Shalumu, na okwôla agomaga, laba oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli. 16 Okubundi Menahemu ahagula olugo lwa Tifsah asabunga ngasi byanali omwôla lugo n’omu cishagala coshi, ahagula olwôla lugo ntyo ebwa kuba lurhamuyiguliraga enyumvi zalwo aja abwagûla abakazi bali mazimi boshi.

Obwâmi bwa Menahemu omw’Israheli (743-738)

17 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na mwenda kurhenga Uziyahu ali mwâmi w’e Yuda, Menahemu, mugala wa Gadi naye aba mwâmi omu Israheli; ayîmire myâka ikumi aha Samâriya. 18 Ajira ebibi cmbere za Nyamubâho, arharhengaga muli birya byâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati, birya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 19 Omu mango gâge, Pulu mwâmi w’e Sîriya aja omu cihugo, Menahemu aha Pulu talenta cihumbi za marhale mpu lyo balama boshi haguma anamudekereze omu bwâmi bwâge. 20 Agôla marhale, Menahcmu agakulaga kuli bene Israheli, akahongesa ngasi banali ba burhwâli boshi, n’okuha oyôla mwâmi w’e Sîriya. Ngasi muntu akazagivurha sikeli makumi arhanu. Oyôla mwâmi w’e Sîriya, ahindamuka, arhaberaga omwôla cihugo.

21 Ebisigîre oku bijiro bya Menahemu, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli’ 22 Menahemu, anacicîhengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, omugala Pekahya ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Pekahya omw’Israheli (738-737)

23 Omu mwâka gwa karhanu gwa okuyîma kwa Uziyahu, mwâmi w’e Yuda, Pekahya mugala wa Menahemu aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya, ashinga myâka ibiri. 24 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho, arhalekaga amabî ga Yerobwâmi mugala wa Nebati galya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 25 Pekahe mugala wa Remalyahu, ye wali mukulu w’abasirika bâge, agomera mwâmi amuyîrhira omu munara gw’omu bwâmi aha Samâriya, kuguma n’ Argobu, na Ariye, ali ayîshire n’engabo y’abantu makumi arhanu b’e Gileyadi. Ayirha Pekahya ntyo anayîma ahali hage. 26 Ebisigîre oku bijiro bya Pekahya, oku ajizire koshi, ala oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Pekahe omw’Israheli (737-732)

27 Omu mwâka gwa makumi arhanu n’ibiri kurhenga Uziyahu ali mwâmi omu Buyahudi Pekahe, mugala wa Remalyahu ayîma omu bwâmi bw’Israheli aha Samâriya myâka makumi abiri. 28 Ajira ebigalugalu omu masu ga Nyamubâho; arhalekaga galya mabi ga Yerobwâmi mugala wa Nebati, galya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 29 Agôla mango Pekahe ali mwâmi w’Israheli, Tiglati-Pileseri mwâmi w’e Asîriya ayisha arhabîre, anaciyanka Iyoni, arhôla na Abel-Bet-Maaka, arhôla Yanoha, ahirakwo Kadeshi, Hasori, na Gileyadi, kuguma na Galileya n’e cihugo ca Nefutali, abali bagwâsirwe mpira abajana e Sîriya.

30 Hoseya mugala wa Ela erhi aba amajirira Pekahe obugoma, ayirha Pekahe, mugala wa Rema lyahu anaciyîma ahali hage, omu mwâka gwa kali makumi abiri gw’ okuyîma kwa Yotami, mugala wa Uziyahu. 31 Ebisigîre oku bijiro bya Pekahe, oku ajizire kwoshi, laba oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Yotami omu Yuda (740-736)

32 Omu mwâka gwa kabiri kurhenga Pekahe mugala wa Remalyahu ali mwâmi omw’Israheli, Yotami, mugala wa Uziyahu aba mwâmi naye omu Yuda. 33 Ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aba mwâmi, ayîma na yindi ikumi na ndarhu aha Yeruzalemu. Nina ye waderhagwa Yerusha, mwali wa Sadoki. 34 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, ashimba loshilo shi enjira y’îshe Uziyahu. 35 Ci konenc arhakulaga empêro omu birhwa; olubaga lwanakulikiza okukarherekêrera omu birhwa n’okukatumbûkizamwo enshangi. Ye wayubasagya omuhango gw’enyanya gw’aka-Nyamuzinda.

36 Ebisigîre oku bijiro bya Yotami, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli. 37 Muli ezo nsiku, Nyamu bâho arhôndêra okurhumira Yuda Rasoni, mwâmi w’e Aramu na Pekahe, mwene Remalyahu. 38 Yotami acîhengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, anacibishwa haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi, îshe. Omugala Akazi ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Akazi omu Yuda (736-716)

1 Omu mwâka gwa kali ikumi na nda kurhenga Pekahe mwcne Remalyahu ali mwâmi, naye Akazi mugala wa Yotami aba mwâmi omu Yuda. 2 Akazi ali agwerhe myâka makumi abiri amango abaga mwâmi, anaciyôrha myâka ikumi na ndarhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. Arhajiraga okushingânîne omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge, nka kulya îshe Daudi ajiraga. 3 Ci ashimba enjira mbi y’abâmi b’Israheli, ciru ageza omugala omu muliro, omu kuyiga engeso mbi za galya mashanja Nyamuzinda akungushaga embere za bene Israheli: 4 Ajira enterekêro, anatumbûkiza obuku omu mpêro z’omu birhwa n’ eza aha idako lya ngasi mirhi mibishi.

5 Okubundi, Rasoni, mwâmi w’e Sîriya na Pekahe, mwene Remalyahu mwâmi w’Israheli, banacirhabalira e Yeruzalemu, banacigorha Akazi, ci kone ne barhahashigimuhima. 6 Muli agôla mango, Rasoni mwâmi w’e Sîriya-Edomi anyaga ecihugo ca Elati anacicilunga kuli Sîriya; alibirhakwo Abayahudi babaga omu Elati, anacihiramwo Abanya-Sîriya, bo banaciyûbakamwo kuhika gano mango. 7 Akazi arhuma entumwa emwa Tiglati-Pileseri, mwâmi w’e Asîriya, mpu bagendimubwîra, erhi: «Ndi mwambali wâwe na mugala wâwe, osôke oyîshe ondikûze kuli mwâmi w’e Sîriya n’omwâmi w’Israheli, bantabalire.» 8 Akazi anaciyanka enfaranga n’amasholo gali omu ka-Nyamuzinda kuguma n’ezali omu mbîko omu nyumpa ya mwâmi, abirhuma nka luhembo emw’omwâmi w’e Asîriya. 9 Olya mwâmi w’e Asîriya anacimuyumva, na erhi aba amarhabalira Damasko anacimunyaga, na erhi aba amumunyaga, abantu babagamwo abahêka e Kiri, naye omwâmi wabo Rasoni amuyîrha.

10 Mwâmi Akazi akanya aja e Damasko, ajiyankirira Tiglati-Pileseri, mwâmi w’e Asîriya. Erhi abona oluhêrero lwali aha Damasko mwâmi Akazi anacirhumira omudâhwa Uriya enshusho na engero zalo mpu baluyûbake banaluyunjuze loshi. 11 Omudâhwa Uriya anaciyûbaka lulya luhêrero, omudâhwa.Uriya anayunjuza lulya luhêrero omu kushimba kulya Akazi arhumaga erhi ali aha Damasko, alubumba embere mwâmi arhenge e Damasko. 12 Erhi arhenga e Damasko mwâmi abona lulya luhêrero, mwâmi ayegera lulya luhêrero anacilusôkerakwo. 13 Mwâmi ajirirakwo enterekêro zâge z’embâgwa n’ez’okuyôcibwa, alusuhira obwanga anacilushahulizakwo omuko gw’ enterekêro zâge z’omurhûla. 14 Lulya luhêrero lw’omulinga lwabaga embere z’aka-Nyamuzinda, anacilurhenza halya mbere z’aka-Nyamuzinda, lugendo luli nka kurhenga kwa lulya lundi luhêrero kuja omu ka-Nyamuzinda, aluhira eburhambi bw’olundi, ebwa kulyo. 15 Mwâmi ashubirhegeka omudâhwa Uriya erhi: «Okayôkera kuli olu luhêrero enterekêro y’e sêzi na ey’ebijingo, enterekêro y’okuyocibwa y’emwa mwâmi, na ey’omuko, enterekêro y’okuyôcibwa y’olubaga n’eyindi yalwo y’omuko, okashahulizakwo n’omuko n’ezindi nterekêro zoshi. Olwo luhêrero lw’amarhale, niene nacimanya oku nalujira. 16 Omudâhwa Uriya anacijira ngasi oku mwâmi anamurhegekaga koshi.

17 N’okundi mwâmi Akazi avunanga orhucîkirizo n’amakondo, akûla enyôgero abungulula eciyanja cabaga kuli zirya mpanzi z’omulinga zakazâg’icibarula, acihira oku idaho ahali habambirwe amabuye. 18 Acinyihya erhi oyo mwâmi w’e Asîriya arhuma ebyali byûbakirwe emikolo y’olwa sabato, omu ka-Nyamuzinda, kuguma n’emuhanda aha mwâmi akazagigera. 19 Ebindi by’olwa Akazi n’ebi ajizire byoshi, ebyo byoshi ka birhali biyandike Oku citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 20 Akazi acihengeka hali b’ishe, abishwa haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. omugala Hizekiyahu ayîma ahali hâge.

Obwâmi bwa Hozeya omu Israheli (732-724)

1 Omu mwâka gwa ikumi na kabiri gwa okuyîma kwa Akazi, mwâmi w’e Yuda, Hozeya mugala wa Ela aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya, ajira myâka mwenda. 2 Ajira ebigalugalu embere za Nyakubâho, ci konene arhali nka abandi bâmi b’embere zâge. 3 Salamanasari mwâmi w’e Asîriya, asôka ajimulwîsa, Hozeya amushiga anakakuhongera. 4 Okuhandi oyo mwâmi w’e Asîriya, abona oku hali obugoma emunda Hozeya ali, owarhumaga entumwa emwa Sayisi, mwâmi w’e Mîsiri, na kulya kuba arhacihongaga ebwâmi, nk’oku anakomereraga okujira eyindi myâka; oyo mwâmi w’e Asîriya amugwârha amuhira omu mpamikwa.

Okugwarhwa kwa Samâriya (721)

5 Oyo mwâmi w’e Asîriya, azungula omu cihugo, asôka arhabalira e Samâriya; agorha ôlwo lugo myâka isharhu. 6 Omu mwâka gwa kali mwenda kurhenga Hozeya ali mwâmi, oyo mwâmi w’e Asîriya agwârha Samâriya; bene Israheli babagamwo abahêka e Asîriya, ajibahira aha Hala, oku Habori lwîshi lw’e Gozani, n’omu bishagala bya Mêdi.

Engerêrezo oku biyêrekîre okushabulwa kw’obwâmi bw’Israheli

7 Okwôla kwoshi kwanaciba ntyôla ebwa kuba bene Israheli bamabihira Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, owabakûlaga omu cihugo c’e Mîsiri abarhe nza omu maboko ga Faraoni mwâmi w’e Mîsiri, na ebwa kuba bakola bahara mya bandi bandi banyamuzinda. 8 Banacishimba n’engeso za galya mashanja Nyamuzinda akungushaga embere za bene Israheli, bashimba n’oborhere bubî bw’abâmi b’Israheli. 9 Bene Israheli baba n’enkengero zirhashinganini embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wabo. Bayûbaka empêro omu birhwa bya ebi shagala byâbo byoshi, kurhenga oku munâra gwa abalanzi kuja oku bishagala bihamike buzibu-zibu. 10 Bagwika amabuye, bahira enshanga oku ngasi hirhondo n’oku ngasi murhi mubishi. 11 Bagend’ikatumbûkiza enshangi omôla birhwa nka kulya galya mashanja Nyamubâho alibirhagakwo embere zâbo gakazagijira. Bajira ntyo ebintu bigalugalu bya okugayisa Nyamubâho. 12 Bakolera abazimu balya Nyamuzinda abahanzagya amango ababwîraga erhi: «Murhahmira mukajira okwôla».

13 Nyamuzinda ayumvisa okwôla omw’Israheli n’omu Yuda, aderha omu kanwa k’abalêbi, erhi: «Murhenge muli ezôla njira zinyu ngalugalu, mushimbe amarhegeko gani n’akanwa kani nka kulya narhegekaga ababusi binyu, na nka okula nshubir’ibabwirakwo omu binwa bya abalêbi bâni. 14 Ci konene barhayumvagya, baciyôrhera bacikanyi cirhagomba, bajira ecikanyi cirhagomba ak’ababusi babo erhi baleka okuyêmera Nyamubâho Nyamuzinda wabo. 15 Bajandika amarhegeko n’endagâno ajiraga haguma n’ababusi babo, baleka loshi obuhamirizi bwâge kuli bo. Bashimba ebintu bya busha ntyo baba bonene bantu ba busha bayiga amashanja Nyamuzinda ali amabahanza mpu barhayigaga. 16 Baleka amarhegeko goshi ga Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, batula enyana z’ebyuma, bajira enshanga, bafukamira abazimu ba omu malunga boshi, banakolera Baali. 17 Bakazigeza bagala babo na bali babo omu ngulumira z’omuliro, baja omu kulaguza n’okuloga haguma, baciguza omu kujira amabî embere za Nyamubâho, bamugayîsa. 18 Naye Nyamubâho alubira bwenêne Israheli kuhika amuhirigisa omu masu gâge. Ishanja lya Yuda lyone lyasigala.

19 Ciru naye Yuda arhashimbaga bwinja amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, ashimba naye engeso z’Israheli. 20 Nyamubâho akabulira obûko bwa bene Israheli boshi, abalibuza, aleka banyagwa kuhika amango abayêgûlaga loshi embere z’obusù bwâge. 21 Amango bene Israheli baciberûlaga oku mulala gwa Daudi, kandi bone banasinga owabo mwâmi ye Yerobwâmi mugala wa Nebati, oyôla Yerobwâmi abayêgûla bwenêne kuli Nyamubâho, abajirîsa ntyo ecâha cinene bwenêne. 22 Bene Israheli baja boshi muli birya byâha Yerobwâmi anajiraga byoshi, barhanacibilekaga aba kushaya babi shiiyamwo. 23 Kuhika Nyamubâho alinda abakaga kuli embere zâge kulya anali amabarhonda omu kanwa k’abarhumisi bâge b’abalêbi. Israheli ahêkwa kuli n’ecihugo câge, omu Asîriya, yo anaciba kuhika mwa gano mango.

Omurhondêro gw’AbanyaSamâriya

24 Omwâmi w’e Asîriya anaciyîsha adwîrhe abantu kurhenga omu Babiloni, kurhenga omu Kuta, kurhenga omu Awa, kurhenga omu Hamati na e Safarwayimi, anacibayûbasa omu bishagala bya Samâriya, ahali ha bene Israheli. Banaciyîma ntyo muli Samâriya, bayûbaka omu bishagala byamwo.

25 Ci kulya kuba erhi barhangira okuyûbaka barhashibiriraga okurhînya Nyamubâho. Nyamubâho abalikira entale zabakolamw’emyone. 26 Banacihisa kwo omwâmi w’e Asîriya omwanzi mpu: «Galya mashanja wayishaga oguku mbire onagahira omu bishagala bya Samâriya, barhabaga n’obulyo bw’okushimba amarhegeko ga Nyamuzinda w’ecôla cihugo. Okwo kwarhuma abarhumira entale zinadwîrhe zabayirhamwo banji ebwa kuba barhayishi kurhi bankaharanya oyo Nyamuzinda w’ecôla cihugo.» 27 Naye Mwâmi w’e Asîriya anacirhegeka erhi: «Murhume yo muguma muli balya badâhwa bayishaga bahcrhwe buja, agendiyûbaka yo anakabayigiriza kurhi bankakolera oyo Nyamuzinda w’ecôla cihugo.» 28 Mudâhwa muguma muli balya barhenzibagwa e Samâriya ayisha ayûbaka aha Beteli, akabayigiriza kurhi bankarhînya Nyamubâho.

29 Ci konene okwôla kurhahanzagya ngasi ishanja okujira ngasi liguma omuzimu walyo n’okukabahira omu mpêro Abanya-Samâriya bayûbakaga omu birhwa, ngasi ishanja omu cishagala lyanayûbakaga. 30 Abantu barhengaga e Babiloni bajira omuzimu wabo ye Sukoti-Benoti, abantu barhengaga e Kuta bajira omuzimu wabo ye Nergali, abantu barhengaga e Hamati bajira omuzimu wabo ye Ashima, 31 abantu barhengaga e Hawa bajira Nibazi na Tartaki, abantu barhengaga e Safarwayimi bakakweba abana babo omu muliro omu kukuza Adrameleki na Anameleki bazimu b’Abanya-Sefarwayimi. 32 Ci kwône baharâmya na Nyamubâho, ntyo barhôla baguma muli bo babajira badâhwa b’okukabarherekêrera omwôla birhwa. 33 Ntyo kwo bakazagiharâmya Nyamubâho erhi banadwîrhe bakuza abazimu b’emwa galya mashanja barhengaga. 34 Kuhika bunôla bacishimba ezôla ngeso zâbo za mira, barhaharâmya Nyamu bâho, barhanashimba ôli amarhegeko gâbo n’engeso z’emwabo, n’ôli akanwa n’amarhegeko Nyamubâho ahaga bene Yakobo ôlya ayirikaga Israheli.

35 Nyamuzinda ali amasinga endagâno haguma nabo anabakomêreza erhi: «Murhakazâg’iharâmya abandi bazimu, murhanakazagibafukamira, murhabakoleraga nisi erhi okubajirira enterekêro. 36 Erhi cikonene, Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, olya wabakulaga omu cihugo c’e Mîsiri na obuhashe bunene na okuboko kubangalire, oyôla ye mwakaziharâmya, oyôla ye mwakazifukamira n’oyôla ye mwakazijirira enterekêro. 37 Mushimbe akanwa, mushimbe obulonza bwâge, na galya marhegeko amuyandikiraga mukagashimba ngasi lusiku munacilange murhaharamagya bazimu. 38 Murhayibagiraga endagâno najiraga haguma na ninyu, murhanakazâg’iharâmya abandi bazimu. 39 Ci konene murhinye Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, yenene ye wabalikûza oku ngasi bashombanyi binyu boshi.» 40 Ci kone barhamuyumvagya, banakulikiza okukashimba amarhegeko gâbo ga mira.

41 Ntyôla kwo agôla mashanja gakazagiharâmya Nyamubâho erhi ganadwi rhe gakuza ensanamu zâbo. Kuguma, abana babo nabo kwo banakazagijira, n’abana b’abana babo, kuhika bunôla banacikajira aka b’îshe wabo.

VI. Amango mazinda g’obwâmi bwa Yuda

Oku Yezekiyahu ayîmaga (716-687)

1 Omu mwâka gwa kasharhu g’obwâmi bwa Hozeya, mugala wa Ela, mwâmi w’Israheli, Hizekiyahu, mugala wa Akazi, ashuba mwâmi w’e Yuda. 2 Ali gwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aja oku ntebe na ntyo ayîma myâka makumi abirhi na mwenda e Yeruzalemu; nnina ye wali Abi mwali wa Zakariya. 3 Anacisîmîsa Nyakasane, ashimbulira obworhere bwinja bwa shakulûza wâge Daudi. 4 Ye walahiraga okukazigashâniza oku rhurhondo, ashaba emilunga, anahongola emilunga n’emihôla ya Ashera, ashandâza enjoka y’ecûma^k c’omulinga erya Musa atulaga; kuhika ago mango bene Israheli erhi banaciyirherekêre; erhi bayihire izîno lya Nehushtani.

5 Acîkubagira Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. Aha nyuma zâge, nta wundi mwâmi w’e Yuda wacimuhisirekwo, harhali ciru n’omuguma embere zâge. 6 Ayôrha acishwekire kuli Nyakasane buzira okumutwika, na kandi ashi mbûlira galya marhegeko Nyakasane abwîraga Musa. 7 Nyakasane ali muliye, emikolo yâge yoshi yakamubêra. Acikulakwo omwâmi w’e Asuru aleka n’okumurhumikira. 8 Ye wahimaga Abafilistini, abakwamûkakwo kuhika e Gaza, abahisa oku mbibi zâbo, ciru n’ebishagala byâbo bizibuzibu, byoshi abihagula.

Okugwarhwa kwa Samâriya

9 Oku mwâka gwa kani gw’obwâmi bwa Yezekiyahu, gwo gwali mwâka gwa kalinda gwa Hozeya mugala wa Ela, mwâmi w’e Israheli, Salmanasari, mwâmi w’e Asuru arhêra Samâriya, amugorha. 10 Amugwârha enyuma lya myâka isha rhu. Gwali mwâka gwa kalindarhu gw’obwâmi bwa Hizekiyahu; gwo gwali mwâka gwa kali mwenda gwa Hozeya, mwâmi w’Israheli, gwo mango Samâ riya agwarhagwa. 11 Omwâmi w’e Asuru aluliza ab’e Israheli, abakûla e Asuru abaheka e Hala hofi n’e Habori, lwo lwîshi lw’e Gozani, n’omu bishagala by’e Mêdi. 12 Kwali. kuba bulya barhakengaga akanwa ka Nyakasane, Nyamuzinda wabo na bulya barhashimbaga endagâno ajiraga nabo: ngasi byoshi Musa, mu rhumisi wa Nyakasane arhegekaga, barhabishimbaga barhanabijiraga.

Senakeribu arhêra obwâmi bw’e Yuda

13 Omu mwâka gwa kali ikumi na kani gw’obwâmi bwa Yezekiyahu^l; Senakeribu, mwâmi w’e Asuru arhêra ebisbagala bizibuzibu byoshi bya Yuda anabiyanka. 14 Ago mango Yezekiyahu, mwâmi w’e Yuda, arhumiza mpu babwire omwâmi w’e Asuru wali e Lakishi erhi: «Najizire kubi! Orhacinyîrhe. Ngasi ebi wankampuna, nabijira». Mwâmi w’e Asuru abwîra Yezekiyahu mwâmi w’e Yu da, mpu ajire talenta magana asharhu za byuma bya lunyerere na talenta makumi asharhu za masholo 15 Yezekiyahu anacihâna ebyuma by’olunyerere byoshi byali omu ka-Nyamuzinda n’ebyali omu bwâmi. 16 Ago mango lyo Yezekiyahu ashabaga enyumvi z’aka-Nyamuzinda ciru n’emilirango erya yêne mwâmi w’e Yuda azungulusagya ebyuma, abiha mwâmi w’e Asuru.

Mwâmi arhuma omukulu w’abasirika.

17 Kurhengerera e Lakishi, mwâmi w’e Asuru arhuma omusirika mukulu na murhabazi w’olugerêro lw’abasirika e Yeruzalemu emunda mwâmi Yezekiyahu ali, ali lusibwe n’omurhwe gw’abalwi. Asôkera e Yeruzalemu, asôka, ahika agendija hofi n’omubunda, ahanda hofi n’ecisima cali njiranyanya, cali oku njira eyêrekîre oku buzinda bw’ishwa lya Dobi. 18 Ahamagala mwâmi. Okubundi Eliyakimu mwene Hilkiyahu ye wali murhumisi, Shebuna mwandisi, na Yowahe mwene Asafi bahuluka, baja emunda ali. 19 Olya musirika mukulu n’omurhabazi w’olugerêro lw’abasirika ababwîra erhi: «Mubwire Yezekiyahu erhi ntya kw’omwâmi mukulu adesire, mwâmi w’e Asuru. Obwo bulangalire ocikubagire, bw’obulangalire buci? 20 K’ocikebirwe mpu ebinwa kone, byanagererwa oku ihano n’oburhwâli bw’okujira amatabâro? Indi olangalire obu wangomire? 21 Lola oku olangalire oburhabale bw’ehyo hishekesheke hivune, Mîsiri, hyo hiyagaza hinarhulungule enfune zicishomya mpu ahiyege rera? Ntyo kwo Faraoni mwâmi w’e Mîsiri, ayôrha kuli balya boshi baci mwikubagira. 22 Câba mukola mwambwîra mpu: «Nyakasane, Nyamuzinda ye rhulangalire», cikone k’arhali ye Yezekiyahu ashabiraga entulûlo n’oluhêrero anabwîra abantu b’omu Yuda n’ab’e Yeruzalemu erhi: «Ka kurheng’ene embere z’oluhêrero yo mwakazifukama e Yeruzalemu?». 23 Lero oshigane na nnahamwirhu mwâmi w’e Asîriya: anakuha biterusi bihumbi bibiri akaba wa nkabona abasirika babishonakwo. 24 K’onabwîne nka wankatundulika ciru muguma muli aba barhumisi banyi ba nnahamwirhu? Câba olangalire Mîsiri mpu akuha engâlè n’abagenda oku biterusi! 25 Na kandi k’omanyire mpu arhali oku bulonza bwa Nyakasane nsôsire nti mpyajire eci cihugo? Nyakasane yêne wambwizire: «Rhêra eci cihugo onacihyajire».

26 Eliyakimu, mugala wa Hilkiyahu, Shebuna na Yowahe babwîra omurhabazi mukulu w’olugerêro lw’abalwi mpu: «We kasinga okazibwîra bambali bâwe omu lulimi lw’eciarameyo bulya kuyumva rhuluyumva, orhacikazigirhubwîra omu cihebraniya n’olu lubaga luli omu mbaraza lwayumva». 27 Ci kwône omurhahazi mukulu w’olugerêro lw’abasirika ababwîra erhi: «Ka kuli nnawinyu erhi kuli we nnaha mwirhu antumire mpu nderhe ebyo binwa? Karhali emwa bala bantu babwarhire omu mbaraza, banasêzibwe okulya amazi gâbo, n’okunywa amashu gâbo^m haguma ninyu?».

28 Lero omusirika mukulu ayîmanga anaciyakûza n’izu linene omu lulimi lw’e Yuda aderha ebi binwa: «Yumvi akanwa k’omwâmi mukulu, mwâmi w’e Asuru. 29 Ntya kwo mwâmi adesire: Yezekiyahu arhamurhebaga bulya arhamu ‘ kule omu nfune zani. 30 Yezekiyahu arhamulangalizagya Nyakasane busha, Nya kasane arhuyôkola n’eci cihugo cirhahânwe omu maboko ga mwâmi w’e Asuru. 31 Murhayumvagya Yezekiyahu bulya ntya kwo mwâmi w’e Asuru adesire erhi: «Munkuze munanshige, ngasi muguma akalya omuzâbîbu gw’omu kwâge, ngasi muguma akalya ilehe ly’omutini gwâge, ngasi muguma akanywa amîshi g’omu cirhenga câge. 32 Kuhika amango nayîsha n’okumuhêka omu cihugo cishushine n’ecinyu; cihugo cirimwo enshâno n’idivayi, cihugo c’emigati n’emizâbîbu, cihugo ca mizeti, cihugo c’amavurha n’obûci, lyo mulama, lyo munalekifa. Lero mu rhaciyumvagya Yezekiyahu bulya ali amushumika kubi erhi amubwîra mpu: Nyakasane anarhuyôkole! 33 Ka banyamuzinda b’amashanja babwîne oku baciza ngasi cihugo mwâmi w’e Asuru aligwasire omu nfune? 34 Ngahi baligi ba nyamuzinda b’e Hamati n’ab’e Arapadi? Banyamuzinda b’e Sefarwayimi, b’e Hena na b’e Hawa, ngahi bali? Ngahi bali banyamuzinda b’ecihugo c’e Samâriya? Ka bakuzire Samâriya omu nfune zani? 35 Omu banyamuzinda boshi b’ebihugo, bahi balikûzize ecihugo câbo omu nfune zani lyo Nyakasane anfu mya Yeruzalemu omu nfune?». 36 Olubaga lwahwekêra, nta cinwa lwashuzize, bulya kwo mwâmi alirhegesire erhi: «Murhamushuzagya». 37 Okubundi Eliyakimu, mwene Hilkiyahu ye wali murhumisi, Shebuna, mwandisi na Yowahe mwene Asafi mubisi w’amandiko bagaluka emunda Yezekiyahu ali n’emyamhalo yâbo esharhusire, banacimurhôndêreza ebinwa by’omusirika mukulu.

Omusengero gw’omulêbi Yesha’yahu

1 Mwâmi Yezekiyahu erhi ayumva ebyôla binwa bya ebijâci, asharhula e myambalo yâge ayambala sunzu, akanya aja omu ka-Nyamuzinda. 2 Anacirhuma Eliyakimu ye wali murhambo w’oku bwâmi, boshi na Shebuna, omwandisi, boshi n’abakulu b’abadâhwa erhi banayambirhe sunzu, anacibarhuma emw’omulêbi Yesha’yahu mwene Amosi. 3 Banacimurhôndêreza mpu: «Yezekiyahu oku arhurhumire kw’oku: Olu lusiku lwabire lusiku lubi, lusiku lwa malibûko, lusiku lwa kuciganya na lusiku lwa nshonyi; bulya abana bali bufulumuka omu nda za ba nina na nta misi y’okubayankirira. 4 Akaba Nyamubâho wâwe anayumva ebira binwa byoshi, omuntu orhumirwe na mwâmi w’e Asîriya mpu ayishijaciramwo Nyamuzinda ozine, ci naye yêne ayerekane oku agayire ebyo binwa oyo Nyamuzinda wâwe. Co carhuma osôkezagye omusengero gwâwe emunda ali kuli ogûla musigala gw’olubaga.»

5 Balya bambali ba mwâmi Yezekiyahu banacikanya, baja emwa Yesha’yahu; 6 Yesha’yahu anacibashuza erhi: «Mujibwîra nawinyu erhi mpu Nyamuzinda oku adesire kw’oku: Mpu orharhemukaga n’ebyo binwa oyumvîrhe, ebyôla binwa bambali ba omwâmi w’e Asîriya banjaciragamwo. 7 Ala oku namuhiramwo ezindi-zindi nkengero, ezarhuma ayishirhemuka oku ngasi kanwa akanayumva n’okwo kurhume ashubira emwabo omu cihugo câge, nanayishirhuma ayirhwa n’engôrho muli ecôla cihugo câge.

Omusirika mukulu agaluka emunda mwâmi Yezekiyahu ali

8 Olya muntu anacigaluka, ashimana omwâmi w’e Asîriya anarhabalire e Libna, bulya bali erhi bamubwizire oku anarhenzire e Lakishi. 9 Cikonene erhi anayumvirhâge omwanzi guyêrekîre Tirhaka, mwâmi w’e Etiyopiya; banaci mubwîra mpu: «Ala oku ayishire ali kulwîsa».

Amaruba Senakeribu ayandikiraga Yezekiyahu

Anacirhuma kandi ezindi ntumwa emunda Yezekiyahu ali erhi: 10 Mujibwîra Yezekiyahu mwâmi w’e Yuda, ntyâla: Erhi mpu omanye oyôla Nyamuzinda wâwe ocîkubagira akanakurheba ocihwire erhi Yeruzalemu arhanyagwe n’omwâmi w’e Asîriya. 11 Omanyire wenene, ebi abâmi b’e Asîriya bahenyire ebihugo, babiherêrekeza! Nawe wene olangalirage oku wabafumamwo! 12 Abazimu b’eyôla mwabo ka balikuzizagye agôla mashanja ababusi bani baherêrckezagya: Gozani, Harani, Resefi, kuguma na bene Edeni bali bayubasire aha Telasari? 13 Ngahi bali abâmi b’e Amata, aba e Arpati, omwâmi w’ecishagala c’e Sefarwayimi, Hena na Hawa?

14 Yezekiyahu erhi ayusirhôla amaruba ga zirya ntumwa, anacigasoma; okuhandi Yezekiyahu anacisôkera ebwa ka-Nyamuzinda, abungûlira galya maru ba embere za Nyamubâho. 15 Ezckiyasi anacîshenga Nyamubâho anaciderha e rhi: «Mâshi Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, we otamire kuli bakerubi, wene we Nyamuzinda w’amashanja goshi g’igulu, wene we walemaga empingu n’igulu. 16 Mâshi Nyamubâho orhege okurhwiri kwâwe, oyumve; Nyamubâho olambûle amasu gâwe ocibonere, oyumve ebi binwa bya Senakeribu orhumire mpu bajacire Nyamuzinda ozine. 17 Neci kwo binali, abâmi b’e Asîriya ba sherezize amashanja n’ebihugo bya agôla mashanja 18 Neci kwo binali oku ba kwebire abazimu ba ebyôla bihugo omu muliro; barhali ba Nyamuzinda ci bu shanja bwajiragwa n’amaboko g’abantu, nshâli na mabuye, nk’oku byoshi banabihirigisize. 19 Ci konenc waliha, Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, nkuse ngire orhuyôkole, orhukûle omu maboko gâge, na ntyo agandi mashanja gamanyire ho oku wene we na Nyamubâho, oku wene we onaba Nyamuzinda.

Nyamubâho ashuza oku musengero gwa Yesha’yahu

20 Yesha’yahu mwene Amosi anacirhuma abagendibwîra Yezekiyahu erhi:

«Oku Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli adesire kw’oku: Omusengero gwâwe emunda ndi kuli Senakeribu naguyumvîrhe. 21 Alaga akanwa ka Nyamubâho kuli ye: Akugayire, akushekire, omwananyere w’e Siyoni, Akukengwire, akuniolire irhwe omwananyere w’e Yeruzalemu. 22 Ndi wajaciraga, ndi wagayaguzagya? Ndi wamokeraga, ndi wamorholeraga amasu? Ntarhunganwa w’Israheli! 23 N’entumwa zawe wajacire Nyakasane, wanaciderha erhi: «N’obunji bw’engâlè zani nasôsire entôndo, nafukula amahukulu garhankarhunganwa g’e Libano. Nakubire emirhi y’enduluma yâge akazagilimbira n’ensindani zâge mpu zo zihimana oku bwinja. Nahisire omu mahukulu gâge mazinda, kuhika omu muzirhu gw’emirehe yâge. 24 Nahumbire nananywa amîshi g’emwa bene; n’amagulu gani naganya enyishi z’e Mîsiri. 25 K’orhalisagimanya oku kurhenga mira najiraga ebyôla bintu, kurhenga mira nabilaliraga n’oku bunôla nkolaga nabiyêrekana, lyo ojonjaga cbishagala, ebishagala bizibu. 26 Abayubakaga ebyôla bishagala nta misi bacijira, bahwerire omu ntemu n’omu kavango bakola bayosire nka hyasi hy’omu ndimiro nk’emburho yacimera buhyahya nk’olubala lumera oku nyumpa, nk’engano ehuha erhanacijakwo emihuli. 27 Ci konene nkuyishi, amango otamire, amango wahulika n’amango wadahala n’amango omberire burhe. 28 Ebwa kuba oli burhe kuli nie n’ebwa kuba obucîbone bwâwe bwahisire omu marhwiri gani, nakuhira olugondo emazûlu, nakurhula emilomo n’omugera gwâni. Nakucandabusa omu njira wanayishaga. 29 N’okula co caba cimanyiso câwe: guno mwâka bakalya emishabuka y’eyindi myâka, omu mwâka gwa kabiri bâlya emburho yacimezagya yonene; omu mwâka gwa kasharhu mwarhwêra, munasarûle, mwagwika emizâbîbu manayiryekwo amalehe. 30 Ngasi hyanafumire hy’omu mulala gwa Yuda, ngasi hyanasigire hyanashubimera emizi idako hiyane n’amalehe oku irhwerhwe. 31 Bulya omu Yeruzalemu mwârhenge Omusigala n’oku ntôndo ya Sinayi abatwire okw’isi. Bushiru bwa Nyamuzinda w’Emirhwe bwajira ntyo. 32 Co cirhumire Nyamubâho aderha ntya kuli mwâmi w’e Asîriya:

Arhaje kuli olu lugo

Arhalushoshemwo emyampi

Arhalugorhe n’empenzi

Arhaluzonze mishonezo.

33 Enjira wayishagamwo yo wanashubigalukamwo ci orhaje kuli olu lugo, Nyakubâho okudesire. 34 Nayûbarhira olu lugo lyo nduyôkola, niene ntuma n’omurhumisi wâni Daudi».

Senakeribu ahimwa ananigwa

35 Muli obwôla budufu bonene, Malahika wa Nyakasane anaciyîmuka aja omu cihando ca bene Asîriya, ayirhamwo bantu bihumbi igana na makumi gali munani na birhanu; n’erhi bazûka sêzi, lola oku bali bakola mirhumba yonene. 36 Senakeribu mwâmi w’e Asîriya, ashana ebikunga, agandûla, ayîmuka, agenda, ajibêra e Ninive. 37 Erhi akolaga afukamire omu nyumpa y’omuzimu wâge, oderhwa Nisroki, Adrameleki na Sareseli, bamujaho bamugwika engôrho, omu cihugo ca Ararati. Omugala Asaradoni, ayîma ahali hâge.

Okulwâla n’okufuma kwa Yezekiyahu

1 Mwago mango, Yezekiyahuⁿ, endwâla yanacimurhogerakwo alonzifa. Omulêbi Yesha’yahu mwene Amosi anacija emunda ali anacimubwîra erhi: «Oku Nyakasane adesire kw’oku: Obâge wahâna oburhcgesi buzinda hanôla mwâwe, bulya okola walingifa orhanacifume». 2 Yezekiyahu anacihindamukira obusù oku lukuta anacishenga Nyamubâho ntyâla: 3 «Mâshi Yagirwa, Nyakasane, kengera oku nagenzire bwinja emalanga gâwe, nyosire ndi n’omurhima mwinja, nakajira okushingânîne embere zâwe». Yezekiyahu alaka alakûla. 4 Yesha’yahu arhali acihika omu karhi k’engo y’ekagarhi amango akanwa ka Nyamubâho kamurhindagakwo ntyâla erhi: «Ogaluke ojibwîra Yezekiyahu, mwâmi w’olubaga lwâni erhi: 5 Ntyâla kwo Nyamubâho, Nyamuzinda wa sho Daudi, adesire: «Nayumvîrhe omusengero gwâwe, nabwîne n’emirenge yâwe; alaga oku nkolaga nakufumya na hano kugera nsiku ibiri waja omu ka-Nyamuzinda. 6 Nayushûla oku nsiku zawe myâka ikumi n’irhanu. Nakulikuza we n’olu lugo omu maboko g’omwâmi w’e Asîriya. Nalanga olula lugo irengc lyani n’erya mwambali wâni Daudi lirhuma».

7 Yesha’yahu anaciderha erhi: «Murhôle bulembo bwa mutudu busungunu». Banacibuyanka babunanika oku kafinjo kamuliko anacifuma. 8 Yezekiyahu anacibwîra Yesha’yahu erhi: «Cimanyiso cici namanyirakwo oku Nyamuzinda anfumya n’oku enyuma lya nsiku ibiri nasôkera ebwa ka Nyamuzinda?» 9 Yesha’yahu anacimushuza erhi: «Alaga ecimanyiso Nyamubâho akuha: cerekane oku akanwa kage kâba oku anadesire: ka walonza ecizunguzungu cije embere magulu ikumi nisi erhi cishubire enyuma magulu ikumi?» 10 Yehizekiyahu anacishuza erhi: «Oku cizunguzungu kuli kulembu okuja embere magulu ikumi; ci konenc kuli kuzibu oku cizunguzungu okushubira enyuma magulu ikumi»! 11 Okuhandi, omulêbi Yesha’yahu anacîshenga Nyamubâho naye ashubiza ecizunguzungu enyuma magulu ikumi oku mashonezo ga Akazi kulya canayandagalaga.

Obugo bwa Merodaki-Baladani

12 Muli agôla mango, Merodaki-Baladani, mugala wa Baladani, mwâmi w’e Babiloni arhumira mwâmi Yezekiyahu amaruba n’oluhembo bulya ali erhi ayumvîrhe oku Hezekiyahu ali mulwâla. 13 Yehizekiyahu asima ashagaluka bwenêne n’okwôla bayishigimurhandûla, anacibalangûla enyumpa abikiramwo obuhirhi bwâge boshi, amarhale, amasholo, obuku n’amavurha g’engulo ndârhi, abala ngûla n’omu abikira emirasano yâge yoshi. 14 Omulêbi Yesha’yahu anacija emunda Yezekiyahu ali anacimubwîra erhi: «Bici bala bantu badesire na ngahi barhenga kuhika eno mwâwe?» Yezekiyahu anacishuza erhi: «Barhenga omu cihuugo c’ihanga, e Babiloni». 15 Yesha’yahu ashubidôsa erhi: «Bici babwîne omu nyumpa yâwe»? Yezekiyahu anacishuza erhi: «Babwîne ngasi by’omu mwâni byoshi, ntâco ntabalangwire c’omu buhirhi bwâni.» 16 Yesha’yahu anacibwîra Yehizekiyahu erhi yumvagya akanwa ka Nyamubâho: 17 Ala oku ensiku zayisha ezi bagukumbamwo banahêke e Babiloni, ngasi ehinali omu nyumpa yâwe yoshi, ngasi ebi ababusi bâwe banakazagibîka kuhika ene: harhasigale kantu. Nyamubâho okudesire. 18 Banayishirhôla omu bana bâwe balya wenene oburha, babajire nka baja (bibwindi) byakakola omu bwâmi bwa omwâmi w’e Babiloni. 19 Yehizekiyahu anacishuza Yesha’yahu erhi: «Akôla kanwa Nyamuzinda adesire kuli nie kali kanwa kinja». Akazagiderha omu murhima gwâge erhi: «Kuziga okwôla kuli kuderha oku nabona omurhûla omu kalamo kani koshi».

Emyanyanzi y’okufundika oburhegesi bwa Yezekiyahu

20 Ebisigîre oku bijiro bya Yehizekiyahu, oku atulaga entambala kwoshi, oku ajiraga ecidêka c’amîshi, n’omubunda gwa kazagikahâka amîshi omu lugo, koshi okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda. 21 Yehizekiyahu acihengeka aha burhambi bwa b’îshe wâge, n’omugala Menashè ayîma ahali hâge.

Oburhegesi bwa Menashè omu Yuda (687-642)

1 Menashè^o ali agwerhe myâka ikumi n’biri ali muburhe amango àbaga mwâmi ayîma myâka makumi arhanu n’irhanu aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Hefsibah. 2 Ahenya ajira amabî bwenêne embere za Nyamubâho, ayiga amabî ga galya mashanja Nyamubâho akungushaga embere za bene Israheli. 3 Ashubija ayûbaka empêro omu malango n’obwo îshe Yezekiyahu ali amazikûla, ashubigwîka empêro za Baali, akoma n’enshanga nka kulya Ahabu mwâmi w’Israheli ajiraga, afukamira emirhwe y’emalunga yoshi anayikolera. 4 Ayûbaka empêro omu ka-Nyamuzinda kalya karhumaga Nyamuzinda aderha erhi: «Aha Yeruzalemu ho nahira Izîno lyani».

5 Abazimu b’emalunga boshi abayûbakira empêro omu ngo z’aka-Nyamuzinda. 6 Omugala bamugeza omu muliro gw’abazimu, aja alaguza oku mbûko n’oku nyungu ashubijira abashanga n’abalozi, agayisa Nyamubâho arhalusa. 7 Erya nshanga akomaga ayihira mulya nyumpa yarhumaga Nyamubâho a hwira Daudi n’omugala Salomoni erhi: «Mw’eyîra nyumpa n’omwôla Yeruzalemu mwo nacîshozire omu mashanja ga bene Israheli goshi nti mwo nahira izîno lyani ensiku zoshi. 8 Amagulu ga bene Israheli garhakacija gazungula eyi n’eyi omu bindi bihugo kuleka ecihugo nahaga ababusi babo, casînga bakayôrha bajira nka kulya nanabarhegekaga, banakayôrha bashimba amarhegeko mwambali wâni Musa abahaga». 9 Ci konene barhayumvagya, Menashè àbaha bula, abajirîsa amabî galushire amabî ga galya mashanja Nyamubâho akungu shaga embere za bene Israheli.

10 Lero obwo, Nyamubâho aderha omu kanwa ka bambali bâge b’abalêbi e rhi: 11 «Kulya kuba Menashè amahenya amabî mangana aha, amabî galushire galya g’abantu b’Amoreni, na kulya kuba anarhumire Yuda ajira okubi erhi bazimu bâge barhuma, okwôla kwo kurhumire 12 Nyamuzinda w’Israheli ade rha ntya: erhi, Yeruzalemu na Yuda nkola nabalerhera obuhanya bulya bwa nkahusa amarhwiri ga ngasi yeshi wankanayumva babushambalakwo. 13 Yeruzalemu namulambulirakwo omugozi gwa Samâriya n’okumugalagaza ak’enyumpaya Ahabu. Yeruzalemu namucêsa nka kula banacêsa embale bayihindula olunda n’olundi. 14 Najandika ab’emisigala y’aha mwâni, nanabaleka omu maboko g’abashombanyi babo. 15 Okwôla ebwa kuba bajizire ebirhashinganini omu masu gani, banakayôrha bankuniza ngasi mango kurhenga halya ababusi babo barhengaga e Mîsiri kuhika bunôla».

16 Menashè àyirha abantu, àbulaga omuko gw’abantu beru kwêru gwayunjula omu Yeruzalemu kurhenga olunda n’olundi, buzira kuderha bulya bubî ajirisagya Yuda erhi ajira okurhashinganini embere za Nyamubâho.

17 Ebisigîre by’ebijiro bya Menashè oku ajizire koshi, ecâha câge, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 18 Menashè anacicî hengeka aha burhambi bwa ababusi bâge, bamubisha omw’ishwa ly’oku nyu mpa yâge, omw’ishwa lya Uza. Omugala Amoni ayîma ahali hâge.

Oburhegesi bwa Amoni omu Yuda (642-640)

19 Amoni ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’ibiri erhi aba mwâmi, ajira na yindi myâka ibiri ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Meshulameti mwali wa Harusi w’e Yotuba. 20 Ajira ebigalugalu embere za Nyamuhaho ak’îshe Menashè. 21 Agera omu njira yoshi îshe anagezire, arhumikira abazimu anabafukamira. 22 Alekêrera Nyamubâho. Nyamuzinda w’ababusi bâge, arha shimbaga enjira ya Nyamubâho. 23 Bambali ba mwâmi Amoni banacimugomera, hanaciyîrhira mwâmi omu nyumpa yâge. 24 Ci konene olubaga lwanigûza ngasi boshi banagomeraga mwâmi Amoni; olubaga lwanaciyimika omugala Yoshiyahu ahali hâge.

25 Ebisigîre by’ebijiro bya Amoni. oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 26 Bamubisha omu nshinda yâge, omu ishwa lya Uza. Omugala Yoshiyahu ayîma ahali hâge.

Omurhondêro gw’obwâmi bwa Yoshiyahu (640-609)

1 Yoshiyahu^p ali agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka makumi asharhu na muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Yehudita mwali wa Adaya w’e Boskati. 2 Akola okushingânîne omu masu ga Nyamubâho, ashimba loshi enjira y’îshe Daudi, arhageraga eburhambi, arhaderhaga mpu ankayihushira ôli ebwa kulyo ôli ebwa kumosho.

Okubonekana kw’ecitabu c’Amarhegeko

3 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani kurhenga halya aberaga mwâmi, Yoshiyahu anacirhuma Shafani, ye wali mwandisi, mwene Asalyahu, mugala wa Meshulami, ayanka amurhuma ebwa ka-Nyamuzinda anacimubwîra erhi: 4 «Osôke oje emunda Hilkiyahu ye mudâhwa mukulu ali oyanke zirya nfaranga zanabikagwa omu ka-Nyamuzinda zoshi, zirya abalanga emihango banahôzagya oku lubaga. 5 Bazihè abakulu b’abûbasi b’aka-Nyamuzinda, nabo bazigabire abûbasi badwîrhe bafuka emyongobana y’omu nyumpa, 6 bakamase – ntyo ababinji, abayûbasa, n’abûbasi boshi, bagulemwo emirhi n’amabuye magôye lyo bashakûlula bwinja akôla ka-Nyamuzinda. 7 Ci barhaderhaga mpu bankabadôsa kurhi bazikolesize bulya babaga bantu bakola n’omurhima mwinja.

8 Okubundi Hilkiyahu ye oligi mudâhwa mukulu, anacibwîra omwandisi Shafani erhi: «Narhôzire ecitabu c’ Amarhegeko omu ka-Nyamuzinda^q». Hi lkiyahu anahêreza Shafani cirya citabu, naye anacicisoma. 9 Oku bundi, omwandisi Shafani, agaluka aja emwa mwâmi anacimurhôndêreza kurhi byabire, erhi: «Bambali bâwe barhôzire zirya nfaranga zanali omu nyumpa, baziha abakozi, n’abalanzi b’aka-Nyamuzinda». 10 Kandi omwandisi Shafani anaci bwîra mwâmi ogu mwanzi erhi: omudâhwa mukulu anampire ecitabu». Shafani acirhôla arhôndêra okucisomera mwâmi.

Okucidôsa omulêbi-kazi Hulda

11 Mwâmi erhi ayumva ebinwa by’omwôla citabu c’ Amarhegeko, asharhula emyambalo yâge; 12 anacirhegeka omudâhwa Hilkiyahu, boshi na Ahikami, mugala wa Shafani, boshi na Akbori mugala wa Mikaya, boshi n’omwandisi Shafani, boshi na Asaya murhumisi wa mwâmi, erhi: 13 «Mukanye muge ndindokeza Nyamubâho ebinyêrekîre, ebiyêrekîre olubaga na Yuda yeshi muli ebira binwa bisomirwe mw’eci citabu barhôlaga; bulya obukunizi bwa Nyamubâho buli bunji kuli rhwe ebwa kuba ababusi birhu barhayumvagya ebinwa biri mw’ecîra citabu, barhaderhaga mpu bankanajira nka oku binayandisirwe».

14 Omudâhwa Hilkiyahu, boshi na Ahikami, boshi na Akbori, boshi na Shafani na Asaya bakanya baja emw’omulêbi-kazi ye Hulda muka Shalumu mugala wa Tikwa, mugala wa Harhasa ye wali mulanzi w’emyambalo; nyamu kazi abaga aha Yeruzalemu omu mubako gwa kabiri. Erhi baba bamamuganirira, nyamukazi anacibashuza erhi: 15 «Ntya kwo adesire Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli: Mugendibwîra oyôla muntu wabarhumaga emunda ndi oku Nyamubâho adesire ntya: 16 Ala oku nkola nalerha obuhanya kuli olûla lugo n’oku bantu bayûbakamwo: buli omu binwa bya cirya citabu omwâmi w’e Yuda anasomaga. 17 Bulyala banyasire, bagendikarherekêra abazimu, ebwa kuba bangayisize na ngasi mabi bajira goshi, oku bukunizi bwâni bwayasire kuli ahôa hantu, na ntako burhenge. 18 Kandi mugendibwîra oyôla mwâmi w’e Yuda wamurhumaga mpu mugendidôsa Nyamubâho, erhi kwo adesire ntya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli: Kuli ebyôla binwa wayumvagya. 19 Bulya omurhima gwâwe gwababire kuli abola hantu n’oku bantu bahayûbaka nti baba cerekane c’okuyôbohya na cijâci, kulya kuba washarhagwire emyambalo yâwe, wanavugumula emirengc embere zani, nani nkuyumvirhize bwenêne, Nyakasane okudesire. 20 Ala oku nayishikuyankirira aha burhambi bw’ababusi bâwe, wanayishibishwa n’omurhûla n’amasu gâwe gârhaboneko agôla mabi nâyishijirira ecôla cihugo». Banacigendibwîra mwâmi eryôla ishuzo.

Okuhamiriza Amarhegeko

1 Mwâmi anacirhuma mpu baje bashubûza abashamuka b’omu Yuda n’aba omu Yeruzalemu mpu baje ihano haguma naye. 2 Mwâmi anacisô kera ebwa ka-Nyamuzinda, ali boshi n’olubaga lw’e Yuda loshi n’olw’e Yeru zalemu, ali boshi n’abadâhwa n’abalêbi, kuguma n’olubaga loshi kurhenga oku munyinyi kuhika oku mukulu kulusha, anacibasomera, nabo erhi bana rhezirage amarhwiri, birya binwa bya ecitabu c’Amalaganyo barhôlaga omu ka-Nyamuzinda. 3 Mwâmi erhi aba akola ayîmanzire embere z’olubaga oku nkingi, ahana eciragâne embere za Nyamubâho, oku ashimba amarhegeko n’ebinwa bya Nyamubâho byoshi n’omurhima gwâge goshi, n’omuka gwâge gwoshi, n’okujira ngasi oku ebinwa biri muli ecôla citabu c’Amalaganyo binamuhunyire. Olubaga nalo lwanacigereza haguma na mwâmi muli eyôla ndagâno.

Empindulo y’ebiyêrekîre obuyemere omu Yuda

4 Mwâmi arhegeka omudâhwa mukulu Hilkiyahu n’owamulondaga omu bukulu kuguma n’abalanga emihango, mpu bakule omu ka-Nyamuzinda ngasi bintu banali bahirîremwo Baali, erya nshanga, abandi bazimu ba emalunga; banacigendibiyôkera enyuma lya Yeruzalemu omw’ishwa lya Kedroni n’oluvu lwabyo bagendilubulagira e Beteli. 5 Arhenza balya badâhwa b’abazimu, ngasi aba abâmi b’e Yuda banali bamajira mpu bo bakolaga baja bayôkera obuku omu birhwa, omu bishagala bya Yuda n’omu marhambi ga Yeruzalemu, balya banakazitumbûkiza Baali enshangi boshi, abadâhwa b’izûba, ab’omwêzi, na ngasi bandi bazimu b’emalunga boshi. 6 Omu ka-Nyamuzinda bakulamwo erya nshanga, bagendiyikwêba kuli na Yeruzalemu omu mugezi gwa Kedroni; babiyôkera omwôla mugezi gwa Kedroni na erhi baba bamayijira luvu balukabulira aha bakazagibisha eyindi mifu y’abantu barhishibwi omu lubaga. 7 Ashâba enyumpa z’ebigoli by’ennama omu ka-Nyamuzinda n’aha abakazi bakazagilukira orhwanzo rhw’erya nshanga ya Ashera.

8 Ashubûza abadâhwa b’omu bishagala bya Yuda byoshi, bashâba erya munda bagendigikatumbûkiza enshangi omu birhwa kurhenga e Geba kuhika e Bersheba, ahongola ngasi mpêro zanabaga oku mihango, nka oluhêro lwabaga oku muhango gwa Yozwè murhambo w’olwo lugo, lwali ebwa kumosho kwa omuntu nka akola aja muli olwo lugo. 9 Ci konene abôla badâhwa bakazagija omu birhwa, barhayemêreragwa okusôkera oku luhêrero lwa Nyamubâho, ci bakazilya oku mugati gurhalimwo lwango haguma na bene wabo. 10 Mwâmi ashâba Tofeti, omu kabanda ka bene Hinoni mpu lyo bagokôla okukazigeza bagala babo nisi erhi bâli babo omu muliro bakola babarherekêra omuzimu Moloki. 11 Ayîrha enfarasi abâmi b’e Yuda bali bamarherekêra Izûba aha muhango gw’aka-Nyamuzinda hofi n’enyumpa y’omurhambo Natani-Meleki yabaga omu myûbako y’eburhambi; kuguma ayôca n’engâlè za Izûba. 12 Mwâmi ahongola empêro zabaga oku cizimbêro c’enyumpa ya Akazi yabaga enyanya, zajiragwa n’abâmi b’e Yuda, kuguma n’empêro mwâmi Menashè ayûbakaga omu mihanda yombi y’aka-Nyamuzinda, azirhenza, na oluvu lwazo agedilukweba omu mugezi gwa Kedroni. 13 Mwâmi akundula empêro zabaga olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba e Yeruzalemu n’ezabaga olunda lw’entôndo ederhwa Kahenya ezi Salomoni mwâmi w’Abayahudi ayûbakiraga Astarte muzimu w’Abanya-Sidoni, ahongola empêro za Kemoshi muzimu w’abantu b’e Mowabu, ahongola empêro za Milikomi ibala lya bene Amoni. 14 Avunyongola ngasi mabuye ganali magwike, aja atwa enshanga ngasi aha zanali hoshi n’okuhabumba mavuha g’abantu.

Empindulo omu bwâmi bw’emwenè

15 Kuguma n’oluhêro lwabaga aha Beteli, lwayûbakagwa na mwâmi Yerobwâmi mugala wa Nebati, lwo ashombanyisagyamwo Israheli. Olwo luhêro kuguma na enyanya emunda lwali ayidûlika muliro, ayôca n’erya nshanga ya Ashera. 16 Yoshiyahu, erhi aderha mpu agalamira alangira ebyusho biri oku ntotondo, arhuma abagendiyanka amavuha gaciri muli ebyôla byusho, agayôkera oku luhêro analuhongola omu kushimba akanwa ka Nyamubâho akaderhagwa n’omulêbi muntu wa Nyamuzinda ye wajaga akûbiza ebyôla bintu (ahamagaza ebyôla bintu). 17 Okubundi anaciderha erhi: hira hirhondo nalangira hala kwo kuderha kurhi? Abantu b’omu lugo bamushuza mpu ciri cusho ca muntu wa Nyamuzinda, warhengaga e Yuda, ye wayîshaga alêba ebyôla bintu ojirire oluhêro lwa aha Beteli. 18 Aderha erhi: «Mumuleke nta muntu ciru n’omuguma oderhâge mpu ahindula agôla mavuha». Nkenga agôla mavuha, kuguma n’a mavuha g’omulêbi warhengaga e Samâriya.

19 Yoshiyahu akûlisa n’enyumpa zabaga nyûbake enyanya omu birhwa by’ omu bishagala by’ e Samâriya, byayûbakagwa n’abâmi b’Israheli, banagayisa mwo Nyamubâho; ahôla ahadûlika muliro nka kulya anajiraga aha Beteli. 20 Ngasi badâhwa b’omu birhwa banabaga eyôla munda, abayirhira oku luhêro, ayôkera kwo n’amavuha g’abantu, buzinda bwaho ashubira e Yeruzalemu.

Olusiku lukulu lwa Basaka

21 Mwâmi anacihana elira irhegeko oku lubaga erhi: «Mujire olusiku lukulu lwa Basaka mukuzemwo Nyamubâho, Nyamuzinda winyu nka oku binaya ndisirwe omula citabu c’amalaganyo». 22 Okuli nta Basâka bakuzize nka oyôla, ôli amango g’abaciranuzi, ôli n’amango g’abâmi omu Israheli n’omu Yuda. 23 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani kurhenga Yoshiyahu ali mwâmi lyonene bajizire olusiku lukulu lwa Basâka luli ntyo, omu kukuza Nyamubâho aha Yeruzalemu.

Yoshiyahu ayûsa eby’obukurungu omu Yuda

24 Kuguma Yoshiyahu aherêrekeza abashonga, abalaguzi, abalozi n’abazimu na ngasi bindi binyegenyege byabaga omu cihugo ca Yuda na aha Yeruzalemu, ayûkiriza ntyo ebinwa by’oburhegesi ebyali biyandike muli cirya citabu omudâhwa Hilkiyahu arhôlaga omu ka-Nyamuzinda. 25 Embere zâge harhabonekanaga washimba akage akanwa ka Nnâmahanga n’omurhima gwâge goshi n’iroho lyâge lyoshi n’emisi yâge yoshi nka oku byanali biyandisirwe na Musa, enyuma zâge kuguma harhacîbonekaga oli akage. 26 Ci konene Nyamubâho arhatwikaga oburhe ali agwerhekwo Yuda erhi galya mabi Menashè amugayisagyamwo garhuma. 27 Nyamuzinda anaciderha erhi: «Nkola naherêrekeza Yuda naye nka kulya naherêrekezagya Israheli n’olula lugo lwa Yeruzalemu nali namacîshoga nalo naluleka, kuguma n’eyi nyumpa nali ndesire nti mwo nahira izîno lyani».

Okufa kwa Yoshiyahu

28 Ebisigîre oku bijiro bya Yoshiyahu, oku ajizire koshi okwôla ka kurhali kuyandikc omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda. 29 Amango gâge Faraoni Neko mwâmi w’e Mîsiri asôka mpu ajilwîsa o mwâmi w’e Sîriya agera olunda lw’olwîshi lwa Efrata. Mwâmi Yoshiyahu amutulakwo entambala, Faraoni ayîrhira mwâmi Yoshiyahu aha Megido erhi anamugwako ntya. 30 Abarhumisi bâge bayisha bamubarhwire cikola na cirunda kurhenga e Megido, bayisha bamubarhwire omu ngâlè, na erhi bamuhisa aha Yeruzalemu bamubisha omu yâge nshinda. Olubaga lw’omu cihugo lwarhôla Yoyakazi, mugala wa mwâmi Yoshiyahu, lwamushîga amavurha lwamujira mwâmi ahali h’îshe.

Obwâmi bwa Yoyakazi omu Yuda (609)

31 Yoyakazi ali agwerhe myâka makumi abiri n’isharhu erhi aba mwâmi, anashinga myêzi isharhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Hamitali mwali wa Yirimiyahu w’e Libna. 32 Ajira ebirhashinganini omu masu ga Nyamubâho nka oku bashakulu wâge banajiraga. 33 Faraoni Neko amushwêkera aha Ribla mpu lyo alekiyîmira aha Yeruzale mu, Ribla abaga omu cihugo ca Hamati, akavurhisa ecihugo talenta igana z’amarhale na talenta nguma y’amasholo. 34 Faraoni Neko arhôla Eliyakimu mwene Yoshiyahu aba ye ajira mwâmi ahali h’îshe Yoshiyahu, ahindula izîno lyâge amuha erya Yehoyakimu. Olya Yehoyakimu agwarhaga aja e Mîsiri anajifira yo. 35 Yehoyakimu ahonga mwâmi Faraoni amarhale n’amasholo ci konene avurhisa ecihugo ezôla nfaranga Faraoni ali amusêzizekwo; buzinda aseza aba ntu omu cihugo, boshi bakahonga amarhale n’amasholo ngasi muguma oku anahashire, n’erhi bàbaga bamabishubûza, banaha Faraoni Neko.

Obwâmi bwa Yehoyakimu omu Yuda (609-598)

36 Yehoyakimu ali agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Zebida mwali wa Pedaya w’e Ruma. 37 Ahenya ebigalugalu embere za Nyamubâho nka kulya ababusi bâge banajiraga.

1 Muli agôla mango Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, ayimuka akola aja alwa, Yehoyakimu anacimushiga ci buzinda acihindula kuli ye. 2 Nyamubâho arhumira Yehoyakimu engabo zarhenga e Kaldeya, engabo y’Abanya-Sîriya, engabo y’Abanya-Mowabu, n’engabo y’Abanya-Amoni, boshi bacihonda kuli Yuda mpu bamushabe nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanaderhagwa n’abalêbi. 3 Obwo burhegesi bwa Nyamubâho bonene bo bwarhumaga okwôla kuyisha omu Yuda mpu lyo amukûla embere zâge erhi galya mabi Menashè ajiraga garhuma, 4 ci na ecindi carhumire, guli gulya muko gw’aberu kwêru abulagaga kuhika Yeruzalemu ayunjula muko gw’aberu kwêru. Nyamubâho arhali alonzize okubabalira.

5 Ebisigîre oku bijiro bya Yehoyakimu, ngasi oku anajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 6 Yehoyakimu acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, n’omugala Yoyakini ayîma ahali hâge.

7 Oyo mwâmi w’e Mîsiri arhacirhengaga bundi omu cihugo câge mpu ayisha arhabire; ali okuba omwâmi w’e Sîriya amamunyaga ngasi ebi oyo mwâmi w’e Mîsiri ali agwerhe kurhenga oku mugezi gw’e Mîsiri kuja oku lwîshi lwa Efrata.

Omurhondêro g’obwâmi bwa Yoyakini (598)

8 Yoyakini ali agwerhe myâka ikumi na munani ali muburhe erhi ayîma obwâmi, anaciyîma myêzi isharhu aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Nehushata mwali wa Elinatana, w’e Yeruzalemu. 9 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho ak’îshe.

Okuhekwa kwa burhanzi omu buja

10 Mwagôla mango engabo ya Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, yarhenga e Yeruzalemu, yanacigorha ecishagala. 11 Nabukondonozori mwâmi w’e Babeli aja e mbere z’olwo lugo engabo yâge yali elugosire. 12 Okubundi Yoyakini ahuluka aja emunda olya mwâmi w’e Babiloni ali, yêne, nina, abambali, abagula bâge, n’enshangi zâge, naye olya mwâmi amugwârha mpira, mwali omu mwâka gwa kali munani kurhenga ali mwâmi. 13 Ahôla, asabunga obuhirhi boshi bwa aka-Nyamuzinda, kuguma n’obuhi rhi bw’omu bwâmi, avunyungula birya birugu by’amasholo, Salomoni mwâmi w’Israheli ali amahira omu ka-Nyamuzinda nka kulya Nyamubâho anali adesire. 14 Agukumba Yeruzalemu yeshi, abarhambo boshi, abalwi boshi, bantu bihumbi ikumi bagukumbwa, kuguma n’abalangaga n’abatuzi, barhasigalaga abarhali balya bantu banyi banyi bonene b’omu cihugo. 15 Aheka ntyo Yoyakini, mulûlize e Babiloni boshi na nina, kuguma na baka mwâmi eshangi zâge, abarhambo b’omu cihugo. 16 Kuguma asabunga n’abalwi, bantu bihumbi nda, asabunga abatuzi n’abandi ba obulenga, bantu cihumbi ngasi zanali ntwâli omu kulwa, mwâmi w’e Babiloni abaheka buja e Babiloni. 17 Mwâmi w’e Babiloni ayanka Matanya, mwîshe wa Yoyakini, aba ye ajira mwâmi ahali ha Yoyakini, anamuhindula izîno amuha erya Sedekiyasi.

Omurhondêro g’obwâmi bwa Sedekiyasi omu Yuda (598-587)

18 Sedekiyasi agwerhe myâka makumi abiri na muguma amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Hamitali, mwali wa Yirimiyahu w’e Libna. 19 Ajira ebigalugalu embere za Nyamu baho, ayiga amabî Yehoyakimu ajiraga. 20 Okwôla koshi kwabaga omu Yeru zalemu n’omu Yuda erhi bukunizi bwa Nyamubâho burhuma kuhika amango abakagaga loshi embere zâge. Sedekiyasi anacicihindula kuli mwâmi w’e Babiloni.

Okugorhwa kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali mwenda gwa okuyîma kwa mwâmi Sedekiyasi^r, omu nsiku ikumi z’omwêzi gwa kali ikumi, Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni ayîsha n’engabo yâge nyinji y’abalwi arhêra Yeruzalemu, atwa ebirâlo eburhambi bw’ecôla cishagala, acigorha acizungulusa ngurhu. 2 Ecôla cishagala bacigorha ntyo kuhika omu mwâka gwa kali ikumi na muguma gwa okuyîma kwa Sedekiyasi. 3 Omu nsiku mwenda z’omwêzi, erhi olubaga loshi lwahweriragwe n’ebiryo, cikolaga cizombo conene lurhaciyimbwa kwo ciru n’eby’okulya. 4 Bahumba omwina omu lugo, engabo y’abalwi yoshi yashe sheramwo yayaka: budufu yagera omu muhango gw’ekarhî ka byôgo bibiri olu nda lw’ishwa lya mwâmi, erhi n’engabo y’Abakaldeya enagosire ecihugo. Mwâmi agera omu njira y’e Araba. 5 Ci konene eyôla ngabo y’abanya-Kaldeya yanacishimba mwâmi, yamugwarhira omu kabanda ka Yeriko, engabo yâge yoshi yayaka yamusiga yenene. 6 Erhi baba bamagwârha mwâmi,. bamuhêka emunda omwâmi w’e Babiloni ali aha Ribla, hamuhenyera amabî. 7 Abana bâge babaniga erhi na yêne adwîrhe asinza, okubundi mwâmi Nabukondonosori arhula amasu ga Sedckiyasi gombi, bamushweka n’emigozi y’ecuma bamuhêka e Babiloni.

Yeruzalemu agwarhwa anahekwa buja obwa kabirhi

8 Omu nsiku nda z’omwêzi gwa karhanu mwali omu mwâka gwa kali ikumi na mwenda kurhenga Nabukondonozori, ayîmire omu Babiloni, omurhambo w’engabo yâge izîno lyâge ye Nabuzaradani, ayîsha aha Yeruzalemu. 9 Ayôca aka-Nyamuzinda ayôca enyumpa ya mwâmi, ayôca n’ezindi nyumpa z’omu Yeruzalemu zoshi, kuguma n’enyumpa z’abarhambo nazo azidûlika muliro. 10 Engabo y’abôla basirika b’e Kaldeya, yahongola enkûta zoshi z’omu Yeruza lemu. 11 Nabuzaradani asabunga olubaga loshi lwali lucisigire omu cishagala, ciru nabakazagiciheka bonene emunda mwâmi w’e Babiloni ali, na ngasi bandi banali bacisigire, agukumba ahêka. 12 Oyo murhambo w’engabo, aleka obuhinzi butya butya bonene bw’ecihugo mpu bukazihinga emizâbîbu n’amashwa.

13 Abôla banya-Kaldeya bavunanga eminara y’omulinga yabaga omu ka Nyamuzinda, n’enyôgero n’eciyanja byabaga omu ka-Nyamuzinda banacihêka ogôla mulinga goshi e Babiloni. 14 Banacirhôla enyungu, emirhwanzo, orhwere, ebikombe na ngasi bindi birugu bya mulinga bakazagijiriramwo enterekêro, bahêka. 15 Oyôla murhambo w’abasirika, kuguma arhôla ebitumbûkizo n’ebindi birugu by’okukangûla ngasi byanali bya masholo n’eby’amarhale, nabyo ahêka. 16 Eyôla miringa yombi, cirya ciyanja n’enyôgero, Salomoni ayûbakiraga omu ka-Nyamuzinda kurhankahashikine okujira omulengo gw’ebyôla birugu. 17 Oburherema bw’omunâra murhanzi bwali bwa makoro ikumi na munani, oku nyanya kwali ensirha y’omulinga n’oburherema bw’eyola nsirha gali makoro asharhu na oku muhiro gwa olubigabiga kwali obushengerere bw’emikûzo, byoshi byali bya mulinga. Omunâra gwa kabiri nago kwo gwanali muyûbake ntyôla na ngasi ebyanalikwo byoshi.

18 Oyôla murhambo w’abasirika agwârha omudâhwa mukulu Seraya n’owamulondaga, ye Sefanyahu agwârha n’abalanzi b’emihango oku banali ba sharhu. 19 Omu lugo agwarhamo enshagi yakazigirhegeka abasirika bakazagija oku matabâro, ahandi agwarhaho bantu barhanu omu barhonyi ba mwâmi, aba banarhôlaga omwôla lugo, bagwârha omwandisi w’omurhambo w’abasirika ye wakazigilalûla engabo omu cihugo, ashubigwarhamwo bandi balume makumi galindarhu, bantu b’omu lubaga konene baciri omwôla lugo. 20 Nabuzaradani, oyo murhambo w’abalwi, erhi aba amabagwârha, abahêka emunda mwâmi w’e Babiloni ali aha Ribla. 21 Oyôla mwâmi w’e Babiloni abayîrhirira aha Ribla omu cihugo ca Hamati. Ntyo kwo Yuda naye ahêkagwa buja kuli n’ecihugo câge.

Godoliyasi, mnrhambo mukulu w’e Yuda

22 Oku ngabo yasigalaga omu cihugo ca Yoda, kwa balya bantu Nabûko ndonozori mwâmi w’e Babiloni asigaga omu cihugo, abaha omurhambo izîno lyâge ye Gedaliyasi mugala wa Ahikamu, mugala wa Shafani. 23 Erhi abarhambo ba ngasi murhwe bayumva kuguma n’abantu babo, oku mwâmi w’e Babiloni anajizire Godoliyasi mukulu w’olubaga, boshi baja emunda Gedaliyasi ali aha Mispa. Balimwo: Yishimaeli, mugala wa Netanya, Yohanani mugala wa Kareahi, Seraya mugala wa Tanhumeti w’e Netofa na Yazanyahu mugala wa Maaka, bayisha boshi n’engabo zâbo. 24 Gedaliyasi abakomêreza boshi n’endahiro erhi: «Mwe n’abantu binyu murhayôbohaga okushiga abantu b’e Kaldeya; mubere omu cihugo, mukolere mwâmi w’e Babiloni mwabona oku bwaba bunguke bwinyu».

25 Ci konene omu mwêzi gwa nda, Yishimaeli mugala wa Netanya, mugala wa Elishama w’omu buluzi, ayîsha alusibwe n’abantu Banya-Kaldeya banali boshi naye aha Mispa. 26 Okubundi, olubaga loshi kurhenga oku murho, kuja oku mukulu, bashana ebikunga kuguma na balya barhambo babo boshi, baja e Mîsiri erhi kuyôboha Abanya-Kaldeya kurhuma.

Okubabalirwa kwa Yoyakini

27 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda gwa okululizibwa kwa Yoyaki ni mwâmi w’e Yuda, omu mwêzi gwa ikumi na kabirhi, omu nsiku makumi abirhi na nda z’omwêzi, Evil-Merodaki mwâmi w’e Babiloni omwâka ayîmaga mwo, ayinamula irhwe lya Yoyakini, amukûla omu mpamikwa. 28 Amushambâza n’obonjo, ishungwè lyâge lyaja enyanya ly’amashungwe g’abandi bâmi banalibashwekirwe boshi haguma naye e Babiloni. 29 Amuhogoza erya myambalo y’abashwêkwa, Yoyakini akâlîra oku cîbo câge boshi naye, amango anacihali goshi. 30 Omu kulama mwâmi akazimuha ngasi ebi analagirirekwo omu kalamo kâge koshi^s.

^a1.2 : Baal-Zebub: muguma mwa balya ba-nyamuzinda b’ohwihambi Abayahudì bakagiharamya erhi bagomera Nyakasane w’okuli.

^b2.1 Elisha’, lyo izîno liyêgîre olulimi lwâge eryo; cigereki n’enfarasè byamuhindwîre Elizeo

^c2.3 : Abalebi b’e Beteli balama haguma cikwône Eliya yehe alama yène.

^d2.19 : Ago mîshi mabi gali omu cihugo, gakagirhuma abantu n’ebinty byakamoma kwaba.

^e2.24 : Omuja-bugo arhashekerwa bulya Nyamuzinda ali haguma naye. Amagulu gâge ci ebinwa biri bya Nyamuzinda. Okamushekera erhi Nyamuzinda oshekire. Yêne akubone.

^f4.29 : Okurhalamusa omuntu omu njira ciri cimanyîso oku omukolo gw’obuja-bugo guli gwa kuyukiriza dubaduba buzira kuheza akasanzi.

^g6.30 : Okuyambala sunzu, ciri cimanyîso c’okucibabaza emw’Abayahudi, kucîyunjuza ebyâha embere za Nyakasane.

^h11.2 Ataliya kwo ahimbaga aka NAKESA, e Bugweshe, lola Trois siècles chez les Bashi omu nshokolezi y’eno Bibliya

ⁱ11.3 : Olu lukere lurhamanyisize kurhi Yehoyada, mudàhwa mukulu ago mango akagikalanga enyumpa ya mwâmi lyo Ataliya alekibona oku amuniga mzene mwâmi.

^j12.1 eri izîno Yoash kwo kuyegêra ecihebraniya ciru akaba ecigereki n’enfarasè byalihindwîre Joas, Yowasi

^k18.4 Enjoka y’ecuma c’olunyerere: Ahayahudi bali bamarhôndêra okugashâniza eyo nsalamu n’okuyiharâmya, balikirimanya mpu nkaba egwerhe obuhashe bw’okufumya endwâla; co ca rhumaga bakaziyitumbûlira obuku.

^l18.13 Entambala ya Senakeribu mwene Saragoni mwâmi w’e Asuru omu Israheli-Palestina yali omu mwâka gwa 701 embere za Kristu. Lola Iz 36-37.

^m18.27 Okulya amazi n’okunywa amashu ciri cimanyiso c’ecizombo cikali cirhogera abarhêzirwe.

ⁿ20.1 Yezekiyahu lyo izîno liyegire ecihebraniya ahala abakomire ecigereki n’enfarasè baderha mpu EZEKIYASI

^o21.1 Menashè kwo kuyegêra ecihebraniya, ahala abakomera ecigereki n’enfarasè baderha mpu Manassé

^p22.1 Yoshiyahu kwo kuyegêra ecihebraniya, ahala abakomera enfarasè n’ecigereki baderha mpu JOSIASI

^q22.8 : Ecitabu carholagwa omu ka-Nyamuzinda na Hilkiyahu mudâhwa mukulu ago mango càli c’olushika.

^r25.1 Omu kuyegera ecihebraniya, oyo mwâmi anaderha SEDEKIYAHU, kwo kuderha Nyakasane ye mushinganyanya.

^s25.30 : Olu lukere luyerekine gurhi Yoyakini arhonaga emwa mwami w’e Babiloni erhi ayusi mubabalira. Naye alamira oku bwami ensiku zoshi z’akalamo kâge.

1CH – – Bible en mashi du Congo

ENGANÎRO דברי הימים

Enshokolezi

Ebitabu bibirhi by’enganîro càli citabu ciguma. Bishambâla kulusha emyanzi ya Israheli eshambirwe omu bitabu bya Samweli n’eby’Abâmi. Cikwône owabiyandikaga agwerhe omuhigo gwâge gwâge: okumanyisa obwâmi bwa Nnâmahanga en’igulu, bwâmi bwarhengaga omu bwîmâna bw’enyanya

Daudi, Yezekiyahu na Yoshiyahu, abo bâmi bakulu bacihanganyire bwenêne okuyinjihya aka-Nyamuzinda. Mwâmi Daudi ye wali ntwâli nkulu muli abo bâmi boshi. Nnâmahanga ashubijira bo naye endagâno ajiraga omu mango ga mîra n’abantu bashinganyanya b’omu Israheli.

Ecitabu cirhanzi e’ Enganîro cimanyisa iburha lya Yuda, shakulûza wa Daudi. Na kandi ciderha abana ba Daudi yéne, omulala gwa Bene Levi, abakola omu ka-Nyamuzinda n’omulala gwa bene Yeruzalemu (I Nga 1-9). Omu myanzi y’Akalamo ka Daudi (1 Nga 10-29), amabî gâge ggali mafulike. Obulêbi bwa Natani bwajirikana (1 Nga 17), n’emikolo y’okuyinjihya obu rherekêre bw’omu ka -Nyamuzinda nayo yayunjula (1 Nga 13; 15; 16).

Amango ga Salomoni, eco citabu ciderha bwenêne kurhi aga aka Nyamuzinda na kurhi Nyamuzinda alagânanaga n’olubaga lwâge (2 Nga 1-9). Enyuma ly’okuberulukana kw’amashanja g’idako, owayandikaga eco citabu acîsêza okumanyisa emyanzi y’abantu b’eyo munda bone. Abâmi batwirwa e mmanja nk’oku ngasi muguma ashimbire lwiganyo lwa Daudi (2 Nga 10-36). Abâmi babi basherêza byoshi; na buzinda bwa nyuma ecishagala c’e Yeruzale mu calibuzibwa n’abashombanyi.

Ebi binwa biri bya kuyigiriza abantu oku luli lw’iragi olubaga, lwayunjulirana n’obwemêre kuli Nyamuzinda. Ebinwa bibirhi ebyo bitabu bibâmwo bibà binja bwenêne oku bantu ba ngasi mango:

1. Kuli kwa bulagirire bwenêne okurhindibukira ebiyêrekîre burhanzi iroho.

2. Nyamuzinda orhegeka igulu lyoshi. Rhurhegesirwe nirhu rhukukengêre omu malibûko n’omu mbaka zirhu z’ensiku z’ene.

EBIRl OMU CITABU CIRHANZI C’ENGANÎRO

1. Entondekanye y’emilala: cigabi 1-10

2. Obwâmi bwa Daudi: Owarhangiraga oburherekêre: cigabi 11-29

EBIRI OMU CITABU CA KABIRHI C’ENGANÎRO

1. Obwâmi bwa Salomoni: cigabi 1-9

2. Akalamo k’abantu b’omu Yuda kuhika amango g’okulibuzibwa kwabo: cigabi 10-36

ECITABU CIRHANZI C’ENGANÎRO

I. Olukalaba lw’amaburhwa kurhenga Adamu kuhika kuli Daudi

Olukalaba lw’amaburhwa oku gashimbìne kurhenga Adamu kuhika Ezau

1 Adamu aburha Seti; Seti aburha Enoshi, 2 Enosi aburha Kenani, Kenani aburha Mahalaleli, Mahalaleli aburha Yeredi, 3 Yeredi aburha Henoki, Henoki aburha Matuzalemi, Matuzalemi aburha Lameki, 4 Lameki aburha Nuhu. Nuhu aburha Semu, Kamu na Yafeti.

Bene-Yafeti

5 Alaga bagala ba Yafeti: Gomeri, Magegi, Madayi, Yavani, Tuvani, Tubali, Mesheki na Tirasi. 6 Bene Gomeri bo: Askenazi, Difati na Togarma. 7 Bagala ba Yavani, bo: Elisha, Tarsisi, Kiti na Danimu.

Bene-Kamu

8 Alaga bagala ba Kamu, bo: Kushi, Misrayimu, Puti na Kanani; 9 Bagala ba Kushi, bo: Seba, Havila, Sabta, Ragma na Sabteka, bagala ba Rama, bo: Saba na Dedani. 10 Kushi naye aburha Nemrodi, owabâga mwâmi-hanga murhanzirhazi wa hano igulu. 11 Misrayimu ye wali shakulûza w’abantu b’e Ludi, Anemi, Lehabi n’ab’e Nafutu, 12 w’abantu b’e Patrosi, b’e Kaslu n’e Kafutori, lwo lunda Abafilistini barhengaga. 13 Kanani aburha Sidoni, lubere lwâge, na Heti, 14 na shakulûza w’Abayebusi, w’Abamoriti, Abagirgashi, 15 Abahiti, Abaarki, Abasini, 16 Abaarvadi, Abasemari n’ Abahamati.

Bene-Semu

17 Bagala ba Semu, bo: Elamu, Asuru, Arpaksadi, Ludu na Aramu. Bagala ba Aramu, bo: Utsi, Huli, Geteri na Mesheki. 18 Arpaksadi aburha Selahi, na Selahi aburha Eberi. 19 Eberi aburha bana babirhi; omurhanzi izîno lyâge ye wali Pelegi, kwo kuderha «Lugabanyo», bulya omu mango gâge lyo olubaga lw’en’igulu lwacigabagamwo; omulumuna izîno lyâge ye wàli Yoktani. 20 Yoktani aburha Almodadi, Shelefu na Hasarmaveti, na Yera, 21 Hadoramu, Uzali, Dikla, 22 Ebali, Abimayeli, Seba, 23 Ofiri, Havila, na Yobabu. Abo boshi bo bagala ba Yoktani.

Kurhenga Semu kuhika kuli Abrahamu

24 Semu aburha Arpaksadi, Arpaksadi aburha Selahi, 25 Sela aburha Eberi, Eberi aburha Pelegi, Pelegi aburha Reu, 26 Reu aburha Serugi, Serugi aburha Nahori, Nahori aburha Tera, 27 Tera aburha Abramu, ye wayishirihâbwa izîno lya Abrahamu. 28 Bagala ba Abrahamu bo Izaki na Ismaeli. 29 Alaga olukalaba lw’amaburhwa gâbo:

Bene-lsmaeli

Olubere lwa Ismaeli ye wali Nebayoti, ahirakwo Kedari, Abdeli, Mibsamu, 30 Mishma, Duma, Masa, Hadadi, Tema, 31 Yeturi, Nafishi na Kedma. Bo bagala ba Ismaeli abo. 32 Ketura, mukazi wa kabirhi wa Abrahamu, anaciburha Zimurani, Yokshani, Medani, Madiyani, Yishbaki na Shuwahi. Bagala ba Yokshani, bo: Saba na Dedani. 33 Bagala ba Madiyani, bo: Efa, Eferi, Hanoki, Abida na Elda. Abo boshi lyo iburha lya Ketura.

Izaki na Ezau

34 Abrahamu anaciburha Izaki. Bagala ba Jzaki, bo Ezau na Ismaheli. 35 Bagala ba Ezau, bo: Elifazi, Reweli, Yeushi, Yalamu na Kora. 36 Bagala ba Elifazi, bo: Ternani, Omari, Sefi, Gatamu, Kenazi, Timna na Amaleki. 37 Bene Reweli, bo: Nahati, Zera, Shama na Miza. 38 Bagala ba Seyiri, bo: Lotani, Shobali, Sibeoni (ye wali îshe wa Ana na shakulu wa Dishoni), Eseri na Dishani. 39 Bagala ba Lotani, bo: Hori na Homani (Lotani agwerhe mwali wabo ye Timna). 40 Bagala ba Shobali, bo: Aliyani, Manahati, Ebali, Shefi na Onamu. Bagala ba Sibeoni bo: Aya na Ana. 41 Mugala wa Ana ye Dishoni; bagala ba Dishoni, bo Hamurani, Eshebani, Yitrani na Kerani. 42 Bagala ba Eseri, bo: Bilahani, Zaavani, Yaakani. Bagala ba Dishoni bo: Utsi na Arani.

Abâmi n’abarhambo b’obûko bwa Edomu

43 Aba bakulikire bo bâmi bàyimire omu cihugo ca Edomu embere abâmi barhangire okuyîma omu Israheli: Bela, mugala wa Beori; ecishagala câge càderhagwa Dinhaba. 44 Oyo Bela erhi ayusifà, Yobabu àyima ahàli hâge: Yobabu mugala wa Zeraha w’e Bosra. 45 Yobabu àfà na Hushamu wàrhengaga omu cihugo c’Abatemani ayîma omu byâge . 46 Hushamu erhi àyusifà, Hadadi mugala wa Bedadi ayîma ahàli hâge. Ye wàhimaga Abamadiyani omu irûngu lya Mowabu. Ecishagala câge càderhagwa Aviti. 47 Hadadi naye afà. Samla w’e Masreka ayîma omu byâge . 48 Samla erhi afà, Shaulu w’e Rohoboti-han-Nahari ayîma omu byâge . 49 Shaulu afà, Baal-Hamani, mugala wa Akbori ayîma ahàli hâge. 50 Baal-Hamani àfà, Hadadi àyîma omu byâge . Ecishagala câge caderha gwa Payi. Mukâge izîno lyâge ye wàli Mehetabeyeli, mwâli wa Matredi, mwinjikulu wa Me-Zahabu. 51 Erhi nwami Hadedi àyusifà, ecihugo ca Edomu cakazirhegekwa n’abakulu b’amûko. Alaga amazîno gâbo: Timna, Alva, Yeteti, 52 Oholibana, Ela, Pinoni, 53 Kenazi. Temazi, Temani, Mibsari, 54 Magdiyeli na Iramu. Abo bo bàli barhambo b’amûko g’e Edomu.

Abana ba Yuda mugala wa Yakobo

1 Aga go mazîno g’abana ba Yakobo, ye naligi Israheli obwo: Rubeni, Simoni, Levi, Yuda, Isakari, Zabuloni, 2 Dani, Yozefu, Benyamini, Nefutali, Gadi na Aseri. 3 Yuda àburha bana basharhu kuli mukâge w’omunya-Kanani, mwâli wa Shuwa. Bo: Eri, Onani na Shela. Eri yo yàli nfula, agayisa Nyakasane bwenêne kwarhuma amuyîrha. 4 Buzinda bwenêne, Yuda ashubiburha bana babirhi kuli nwali-kazi wâge Tamara, bo Peresi na Zera. Kwo kuderha oku abusire bagala barhanu. 5 Bagala ba Peresi, bo: Hesroni na Hamuli. 6 Bagala ba Zera, bo: Zimri, Etani, Hemani, Kalkoli na Dara. Boshi bana barhanu. 7 Mugala wa Karmi ye Akari, ye walêrhaga obuhanya omu Israheli erhi acifulikira ecigabi c’eminyago y’oku matabâro càligoshôlirwe Nyamuzinda. 8 Mugala wa Etani ye Azariya.

Ecisiki ca Daudi

9 Bagala ba Hesroni, bo: Yerameyeli, Ramu, Kelubayi. 10 Ramu aburha Abinadabu, Aminadabu anaciburha Nashoni, ye murhambo w’omulala gwa Yuda. 11 Nashoni anaciburha Salma, naye Salma aburha Boozi. 12 Boozi anaciburha Obedi, naye Obedi aburha Yese. 13 Yese aburha Eliyabu, lwo lubere lwâge, owa kabirhi Abinadabu, Shimeya wa kasharhu, 14 Netaneyeli wa kani, 15 Radayi wa karhanu, owa kali ndarhu Osema, na Daudi wa kali nda. 16 Bâli babo bo Seruya na Abigayili. Abana ba Seruya: Abisayi, Yowabu na Asaheli, boshi bantu basharhu. 17 Abigayili anaciburha Amasa, îshe ye wali Yeteri w’e Ismaheli.

Kalebu

18 Kalebu, muguma wa Hesroni, abusire bana bani kuli mukâge Azuba: mu nyere muguma, ye Yeriyoti, na barhabana basharhu, Yesheri, Shobabu na Ardoni. 19 Erhi Azuba afa, Kalebu arhôla omukazi ye Efrata, amuburhira omugala Huri. : 20 Huri anacìburha Uri, na Uri aburha Besaleli. 21 Hesroni erhi ajira myâka makumi gali ndarhu abusirwe, ayanka omunyere, mwâli wa Makiri, i she wa Galadi, amuburhira omugala Segubu. 22 Segubu naye anaciburha Yairi, ye warhegekaga bishagala makumi abirhi na bisharhu by’ecihugo c’e Gadi. 23 Ci kwône abâmi b’e Geshuri n’e Aramu banyaga ebishagala bya Yairi, haguma n’ecishagala ca Kenati n’ebindi bishagala by’eburhambi, byoshi haguma mirhu ndu makumi gali ndarhu. Ababiyûbakagamwo boshi bàli b’oku bûko bwa Makiri, îshe wa Gadi. 24 Erhi Hesroni àfà, àligwerhe omukazi ye Abiya, Kalebu ashubiyanka Efrata, amuburhira omugala ye Ashuru, ye Cûbaka w’e Tekowa.

Yerameli

25 Yerameli, lubere lwa Hesroni, naye aburha abàge bana: Ramu lwo lubere lwâge, ahirakwo Buna, na Oreni, Osemu, Ahiya. 26 Yerameli arhôla omukazi wa kabirhi, izîno lyâge ye Atara, ye wàli nnina wa Onamu. 27 Bagala ba Ramu lubere lwa Yerameli, bo: Maasi, Yamini na Ekeri; 28 Bagala ba Onamu, bo: Shamayi na Yada. Bagala ba Shamayi, bo: Nadabu na Abishuru. 29 Mukâ Abishuru ye wàli Abihayili. Amuhurhira Abani na Molidi. 30 Bagala ha Nadabu, bo: Seledi na Efrayimu. Seledi afa buzira mwana. 31 Mugala wa Efrayimu ye wàli Yîsheyi. Mugala Yisheyi ye wàli Sheshani. Mugala wa Sheshani ye wali Ahalayi. 32 Bagala ba Yada, mulumuna wa Shamayi, bo: Yeteri na Yonatani. Yeteri afa buzira mwana. 33 Bagala ba Yonatani, bo: Peleti na Zaza. Abo bo bàli bana ba Yeremeeli. 34 Sheshani arhaburhaga mwana-rhabana, ci banyere bonene. Agwerhe muja muguma warhengaga e Mîsiri, izîno lyâge Yarha. 35 Lero Sheshani anacihà oyo muja omwali mpu abe mukâge. Amuburhira Atayi. 36 Atayi anaciburha Natani; Natani aburha Zabadi. 37 Zabadi anaciburha Efladi; Efladi aburha Obedi. 38 Obedi aburha Yehu, Yehu anaciburha Azariya; 39 Azariya aburha Helesi; Helesi anaciburha Eleyasa; 40 Eleyasa aburha Sismayi Sismayi anaciburha Shalumu; 41 Shalumu aburha Yekamiya; Yekaniya aburha Elishama.

Abandi bagala ba Kalebu

42 Abana ba Kalebu, mwene wâbo Yerameli: omurhanzi ye Mesha, y’îshe wa Zifu. Naye aburha owâge mwana ye Maresha, naye ye wali îshe wa Hebroni. 43 Bagala ba Hebroni, bo: Kora, Tapuwa, Rekemi na Shema. 44 Shema aburha Rahamu, naye Rahamu aburha Yorkewamu. Rekemi anaciburha Shamayi, 45 Shamayi aburha Maoni, na Maoni aburha Bet-Suri. 46 Kalebu àgwerhe mukâge wa kabirhi, ye Efa. amuburhira Harani, Mosa na Gazezi. 47 Bagala ba Yadayi, bo: Regemu, Yotamu, Geshani, Peleti, Efa na Shaafu. 48 Kalebu ayanka owundi mukazi, ye Maaka, amuburhira Sheberi na Tirhana. 49 Buzinda kandi ashubiburha omugala Shaafu, naye ye îshe wa Madmanaa Sheva, naye Sheva ye îshe wa Makbena na Gibeya. Kandi Kalebu abusire omwananyere, izîno Iyâge ye Aksa. 50 Abo bo bana ba Kalebu.

Huri

Huri, lubere lwa mukâge Efrata, abusire bana basharhu: Shobali, owarhondê raga Kiriyati-Yearimu, 51 Salma naye arhondêra Betelehemu, na Harefu arhondêra Bet-Gaderi. 52 Shobali warhondêraga Kiriyati-Yearimu abusire abana: abayûbakaga e Harowe n’ecihimbi c’ab’e Manahoti. 53 n’amûko g’e Kiriyati-Yearimu, bo baligi Bayitri, Bashuma n’Abamishra bo bayûbasire ebishagala by’e Sora n’eby’e Eshtaoli.

54 Abana ba Salma: bo bantu b’e Betelehemu, b’e Netofa, b’e Atroti- Bet-Yowabu, n’ecihimbi c’ab’e Manahati, ab’e Sora, 55 n’amûko g’abantu b’e Yabesi, bo baligi Batireya, Bashimeya, Basuka. Abo baligi Bakeniti, nkomôka ya kuli Hamati, shakulûza w’omulala gw’Abarekabu.

lburha lya Daudi

1 Aga go mazîno g’abana ba Daudi baburahirgwa e Hebroni. Owa burhanzi, Amnoni, mugala wa Ahinowamu w’e Yizreyeli. Owa kabirhi, Daniyeli, mugala wa Abigayili, w’e Karmeli. 2 Owa Kasharhu, Absalomu, mugala wa Maaka, mwâli wa Talmayi mwâmi w’e Geshuri. Owa kani, Aniya, mugala wa Hagiti. 3 Owa karhanu, Shefatiya, mugala wa Abitali. Owa kali ndarhu, Yitrayamu, mugala wa Egla, naye mukâ mwâmi. 4 Aligwerhe bana ndarhu baburhiragwa aha Hebroni, ho àyîmaga myâka nda na myezi ndarhu. Ashubiyîma n’aha Yeruzalemu myâka makumi a sharhu n’isharhu. 5 N’aba bakulikire bo bana bâge baburhiragwa aha Yeruzalemu: Shimeya, Shobabu, Natani, Salomoni: bana bani ba Bati-Shuwa, mwâli wa Amiyeli. 6 Yibehari, Elishama, Elifêleti, 7 Noga, Nefegi, Yafiya, 8 Elishama, Eliyada, Elifeleti; bana mwenda. 9 Abo boshi bo bana ba Daudi. Abana b’ebiherula byâge barhaganjirwi. Abusire n’omwananyere, ye Tamari.

Abâmi ba Yuda

10 Abana ba Salomoni nk’oku banakulikiranaga, bo: Rehabamu, Abiya, Asa, Yehoshafati, 11 Yoramu, Akhazyahu, Yowash, 12 Amaziyahu, Azariyahu, Yotamu, 13 Ahazi, Hizekiyahu, Menashè, 14 Amoni na Yoshiyahu. 15 Bagala ba Yoshiyahu: Yohanani lwo lubere, owa kabirhi, Yehoyakimu, owa kasharhu, Sidekiyahu, n’owa kani Shalumu. 16 Bagala ba Yehoyakimu, bo: Yekoniya na Sidekiyahu.

Abana b’abâmi enyuma ly’olubungo

17 Bagala ba Yekoniya, olya walulizibagwa e Babiloni, bo: Sheyaltiyeli, 18 Malkiramu, Pedaya, Shenasari, Yekamiya, Hoshama na Nedabiya. 19 Bagala ba Pedaya, bo: Zorobabeli na Shimeyi. Zorobabeli aburha bagala babirhi: Meshulamu na Hananiya, na munyere muguma ye Shelomiti. 20 Buzinda a shubiburha bana barhanu: Hashuba, Oheli, Berekiya, Hasadiya na Yushabu-Hesedi. 21 Abana ba Hananiya, bo: Pelatiya na Yeshaya, haguma na bagla ba Refaya, bagala ba Arnoni, bagala ba Obadiya na bagala ba Shekanya. 22 Abana ba Shekaniya: Shemaya, Hatushi, Yigeyali, Bariyahi, Neariya, Shafati boshi bantu ndarhu. 23 Abana ba Neyariya: Eliyehoyenayi, Hizikiya, Azrikamu, boshi bantu basharhu. 24 Abana ba Eliyehoyenayi, bo: Hodaviyahu, Eliyasibu, Pelaya, Akubu, Yohanani, Delaya, Anani, boshi bantu nda.

Olundi lukalaba lw’amazîno g’abana ba Yuda

1 Abana ba Yuda: Peresi, Hesroni na Karmi, Huru na Shobali. 2 Reaya mugala wa Shobali aburha Yahati, naye Yahati anaciburha Ahumayi na Lahadi. Yo milala y’Abasoreya eyo.

lburha lya Huri

3 Alaga abana ba Etamu: Yizreyeli, Yîshema na Yidibashi, mwâli wabo ye wàli Hasileponi. 4 Penuweli ali îshe wa Gedori, na Ezeri, îshe wa Husha. Abo bo bene Huri, lubere lwa Efrata, îshe wa Betelehemu.

Iburha lya Hashuri

5 Naye Hashuri, îshe wa Tekowa, agwerhe bakazi babirhi, Hela na Naara. 6 Naara amuburhira bagala bani, Ahuzamu, Heferi, Temani na Ahashetari. 7 Hela amuburhira basharhu, Sereti, Sohari na Etinani. 8 Kotsi aburha Anubu na Hosobeba, na ishe w’emilala y’Abaharheli, mugala wa Harumu. 9 Yabetsi alusha bene wabo. Erhi nnina amuha izîno lya Yabetsi, aderha, erhi: «Namuburhîre omu malumwa.» 10 Yabetsi anaciderha ogu muse ngero, erhi: «Yagirwa Nyamuzinda w’Israheli, onsûhire nani obwanga bwâwe, onyushûlire amashwa gani, ondambûlirekwo okuboko kw’obulanzi bwâwe onanyegûlekwo obuhanya n’amalumwa!» Nyamuzinda anamushobôza ebyo asengeraga.

lburha lya Kalebu

11 Kelubu, mwene wâbo Shuha, ye wàburhaga Mehiri, Mehiri naye aburha Eshetoni, 12 Eshetoni aburha Bet-Rafa, Paseya na Tehina; Tehina ye îshe w’ecishagala ca Nahashi. Abana babo bagendiyûbaka e Reka. 13 Bagala ba Kenazi, bo: Otiniyeli na Seraya. Bagala ba Otiniyeli, bo: Hata na Meonotayi. 14 Meonotayi anaciburha Ofra. Seraya naye aburha Yowabu, shakulûza w’abakozi bayûbaka omu kabanda k’abakozi. 15 Kalebu, mwene Yefune abusire bana basharhu, Iru, Ela na Naamu, Ela naye aburha Kenazi. 16 Bagala ba Yehaleleyeli, bo: Zifa, Zita, Tirya, Asareyeli. 17 Bagala ba Ezra, bo: Yeteri, Meredi, Eferi, Yaloni. 18 Meredi ayanka mwâli wa mwâmi w’e Mîsiri, ye Bitiya, amuburhira Miriyamu, Shamayi na Isheba, îshe wa Eshitemowa. Meredi agwerhe n’omukazi muyahudi, amuburhira Yeredi, îshe wa Zonowa. 19 Hodiya ayanka mwâli wabo Nahamu; obûko bw’Abagarmiti, bo babâ e Keyila, n’obw’Abamakaati, bo babâ e Eshtemowa. 20 Bagala ba Shimoni, bo: Amunoni, Rina, Beni-Hanani, Tiloni. Bagala ba Isheyi: Zoheti bo na mugala wa Zoheti.

lburha lya Shela

21 Bagala ba Shela mwene Yuda, bo: Eri, îshe wa Leka, Lada, îshe wa Maresha, haguma n’amûko g’abalusi b’emyenda y’ecitâni ciniole e Bet-Asheba. 22 Shela ye wanali shakulûza wa Yokimu na w’abantu bayûbaka e Kozeba, na wa Yowashi na Sarafi, ye wajag’iyankirira abantu b’e Mowabu e mbere ashubiyîsh’ibera aha Lehemu. (Ebyo byageraga mira bwenêne). 23 Aba na babo bàli babumbi, bayûbakaga e Netayimu n’e Gedera, yo bakag’ikolera mwâmi.

lburha lya Simoni

24 Bagala ba Simoni, bo: Nemuweli, Yamini, Yaribu, Zera na Shaulu. 25 Bagala ba Shaulu nk’oku banakulikirana, bàli: Shalumu, Mibusamu na Mishema. 26 Abana ba Mishema bo Hamuweli, Zakuri na Shimeyi. 27 Shimeyi aburha bagala ikumi na ndarhu na banyere ndarhu, ci abandi barhambo b’emilala barhaburhaga bana banji. Co canarhumire emilala y’obûko bwa Simeoni nta mango yabire minji aka emilala ya Yuda. 28 Molada na Hasar-Shuwali bàyûbakaga e Berseba, 29 Bilaha, Esemu na Toladi, 30 Betuweli, Horma na Siklagi, 31 Bet-Markaboti. Hasari-Susimu, Beti Bereyi, Shaarayimi, ebyo byoshi byali bishagla byâbo kuhika amango Daudi arhondêraga okubà mwâmi w’Israheli. 32 Bagwerhe n’ebindi bishagala, Etamu, Remoni, Tokeni na Ashani, byoshi bishagla birhanu, 33 n’ebindi bishagala by’eburhambi kuhika e Baali. Eyo yo mirhundu babàgamwo. Olukalaba lw’emilala yâbo luba omu citabu c’amazîno. 34 Alaga olukalaba lw’amazîno g’abakulu b’emilala ya bene Simeoni; Meshobabu, Yamuleki. Yosha mwene Amasha, 35 Yoweli, Yehu mwene Yoshibiya, mwinjikulu wa Seraya, mwinjikulûza wa Asiyeli. 36 Eliyehoyenayi, Yakoba, Yeshohaya, Asaya, Adiyeli, Yesimiyeli, Benaya, 37 Ziza, Ben-Shifeyi, Ben-Aloni, Ben-Yedaya, Ben-Shimri, Ben-Shemaya. 38 Emilala yâbo yayushûka bwenêne. 39 Baja bagenda kuhika ebwa ntôndo ya Gedori omu lubanda lw’ebushoshôka-zûba, bajà balonza olwâbûko lw’ebibuzi byâbo. 40 Babugânayo olwâbûko lw’akahasi kinjinja, càli cihugo cinene bwenêne na ca murhûla, bene Kamu bo baciyûbakagamwo burhanzi.

41 Abo bene Simoni rhudesire amazîno gâbo, bàhikaga eyo munda omu nsiku Hezekiyahu mwâmi w’e Yuda. Balwîsa bene eco cihugo, Abanya-Maoni, baja babakundulira amahêma banabuganyire. Babaherêrekeza lwoshi kuhika ensiku z’ene. Bacibêrera ahàli habo, bulya yàli olwâbûko lwinja lw’ebibuzi. 42 Abandi muli abo bene Simoni, bantu magana arhanu, bahârhûla kuhika ebwa ntôndo z’e Seyiri, erhi bashokolirwe na Pelatiya, Neyariya, Refaya, Uziyeli, bagala ba Yisheyi. 43 Balwîsa amahânga ga kuli Amaleki gacibaga eyo munda, bagahima bacibêrera mw’eco cihugo kuhika ene.

lburha lya Rubeni

1 Abana ba Rubeni, lubere lwa Israheli. Kwo binali yo yàli nfula, cikwône erhi acishûbula omu kuhemula encingo y’îshe, anyagwa ecikono câge c’okuba nfula; cahâbwa bagala ba Yozefu, mwene Israheli. Obûko bwa Rubeni bwaheza ecikono c’obukulu. 2 Yuda naye, alusha bene wabo obuhashe, bulya mwinjikulu wayishiribâ mwâmi w’Israheli, ci eco cikono c’okuba nfula emwa Yozefu càjire. 3 Bagala ba Rubeni, nfula ya Israheli, bo: Hanoki, Palu, Hesroni na Karmi.

lburha lya Yoheli

4 Abana ba Yoheli nk’oku banakulikiranaga, bo: Shemaya, Gogu, Shimeyi, 5 Mika, Reaya, Baali na 6 Beera; oyo muzinda àli murhambo wa bene Rubeni, ye walulizibagwa na Teglati-Falasari, mwâmi w’e Asîriya. 7 Bazâlà ba Beera, barhambo b’oshi erhi milala, nabo balî bayandike omu citabu c’amazîno: owa burhanzi ye wali Yeiyeli, Zakariya akulikira, 8 na Bela mugala wa Azazi, mwinjikulu Shema, ye na mwinjikulûza wa Yoheli.

Ebishagala Rubeni ayûbasiremwo

Bene Rubeni bagend’ibêra e Aroweri, bayushûka baluga, balumira kuhika e Nebo n’e Baali-Meoni. 9 Olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, olubibi lwâbo lwalumira kuhika ebw’irûngu ly’olwîshi lwa Efrata. Bàgwerhe maso manji g’ebisswekwa omu cihugo ca Galadi. 10 Oku ngoma ya Saulu bàlwisize Abahagiri, Abahagiri bababima, co carhumire Abahagiri bayishiciyûbakira omu cihugo coshi c’ebushoshôkero bwa Galadi.

Iburha lya Gadi

11 Abana ba Gadi balamaga omu cihugo c’ebulembe bwa bene Rubeni omu kabanda ka Bashani kuhika e Salka. 12 Yoheli ye murhanzi, Shafani akulikira, buzinda Yanayi na Shafati baja omu cihugo c’e Bashamu. 13 Bene wabo nabo, nk’oku emilala yâbo enali: Mikaheli, Meshulamu, ba, Yorayi, Yakani, Ziya, Eberi, boshi haguma bantu nda. 14 Aba nabo bo bana ba Abihayili: abana ba Huri, abana ba Yaroah abana ba Gilyad, abana ba Mikaheli, abana ba Yeshishay, abana ba Yahdo n’abana ba Bûz 15 Ahi, mugala wa Abdiyeli ye na mwinjikulu wa Guni. ye wali mukulu w’eyo milala. 16 Kwo kuderha oku iburha lya Gadi lyayûbakaga omu cihugo c’e Galadi n’e Bashani, haguma n’ebishagala byàli eburhambi, kuhirakwo n’amalambo go lwâbûko lw’e Sharoni, kuhika oku buzinda bw’olubibi lwabyo. 17 Abantu b’ogwo mulala bàyandikagwa omu citabu c’amazîno amango Yotamu àli mwâmi e Yuda, na Yerobwâmi mwâmi w’omu Israheli.

18 Bene Rubeni, bene Gadi, n’ecigabi ca bene Menashè, balimwo bantu banji ba birha b’okukolesa empenzi n’emigushu, banali ntwâli nfôla-miherho na benge ba kulwa amatumu, omubalè gwâbo gwali nka gwa bihumbi makumi ani na bini, na magana gali nda na makumi gali ndarhu. 19 Banacirhêra Abahagiri, haguma na bene Yeturu, Nafishi na Nodabu. 20 Omu mango g’ebyo birha, base ngera oburhabâle bwa Nyamuzinda, bulya bàli bamulangalire. Nyamuzinda ayankirira omusengero gwâbo bwinjinja anabarhabâla. Bahima ntyo Abahagiri haguma n’abàli babarhabire kw’eyo ntambala. 21 Bacirhulira omu bishwekwa byâbo, banyaga ngamiya bihumbi makumi arhanu, bihumbi magana abirhi na makumi arhanu ga bibuzi n’empene na ndogomi bihumbi bibirhi, na kulushisa aho, bashweka mpira bantu bihumbi igana. 22 Byabire ntyo bulya ebyo birha byàli biyerekîre Nyamuzinda. Baciyûbakira omwo cihugo c’Abahagiri banabêramwo kuhika omu nsiku balûlizibagwa ihanga lya bene.

Iburha lya Menashè olunda lw’e Yordaui

23 Ecigabi ca bene Menashè cagendiyûbaka omu cihugo ciri ekarhî ka Ba shani na Baali-Hermoni, Sheniri n’entôndo ya Hermoni. Bàli bantu banji. 24 Aba bo bakulu b’emilala yâbo: Eferi, Yisheyi, Eliyeli, Azriyeli, Yirmeya, Hodaviya, Yadiyeli. Boshi zàli ntwâli za kuderhwa, bantu bagwerhe amazîno g’olukengwa, bakulu b’emilala yâbo.

25 Cikwône barhali bikubagirwa kuli Nyamuzinda wa bîshe, bayemera barhebwa n’abazimu b’emw’abo bantu, balya Nyamuzinda ahungumulaga embere zâbo. 26 Okwo kwarhuma Nyamuzinda asinsimula obukunizi bwa Pulu, mwâmi w’e Asîriya, n’obukunizi bwa Tiglati-Falasari, naye mwâmi w’e Asîriya. Ahêka obûko bwa Rubeni n’obwa Gadi ihanga, na cirya cigabi c’obûko bwa Menashè. Abahêka cingana e Hala hofi n’enyîshi za Hobari na Gozani. Eyo munda yo banaciba kuhika ensiku z’ene.

Iburha lya Levi: Abadâhwa bakulu

27 Bagala ba Levi, bo: Gershoni, Kehati na Merari. 28 Bagala ba Kehati, bo: Amuramu, Yikari, Hebroni, Uziyeli. 29 Amuramu abusire barhabana babirhi, Aroni na Musa, ahirakwo mwananyere muguma, Miriyamu. Bagala ba Aroni: Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 30 Eleyazari aburha Pinahasi, Pinahasi aburha Abushuwa, 31 Abushuwa anaciburha Buki, Buki aburha Uzi; 32 Uzi anaciburha Zeraya; Zeraya aburha Merayoti; 33 Merayoti anaciburha Amariya; Amariya aburha Ahitubu; 34 Ahitubu naye aburha Sadoki; Sadoki anaciburha Ahimazi; 35 Ahimazi aburha Azariya; Azariya anaciburha Yohana ni; 36 Yohanani naye aburha Azariya. Oyo Azariya ye wajiraga omukolo gw’obudâhwa omu kâ-Nyamuzinda Salomoni ayûbakaga e Yeruzalemu. 37 Azariya aburha Amariya; Amariya anaciburha Ahitubu; 38 Ahitubu naye aburha Sadoki; Sadoki aburha Shalumu; 39 Shalumu naye aburha Hilkiya; Hi lkiya aburha Azariya; 40 Azariya anaciburha Seraya; Seraya aburha Yehosada ki; 41 oyo Yehosadaki ye wasezibagwa okurhenga omu budâhwa galya mango Nabukondonozori ashanashana abantu b’e Yuda n’ab’e Yeruzalemu boshi anabaluliriza ihanga oku irhegeko lya Nyakasane.

Abandi b’oku bûko bwa Levi

1 Bagala ba Levi, bo: Gershoni, Kehati na Merari. 2 Bagala ba Gershoni, bo: Libni na Shimeyi. 3 Bagala ba Kehati, bo: Amuramu, Yishari, Hebroni, Uziyeli. 4 Bagala ba Merari, bo: Mahali na Mushi. amûko ga Levi ago nk’oku bashakulûza babo banakulikirana.

5 Iburha lya Gershoni nk’oku banaburhine, bo aba: Libni, Yahati, Zima, 6 Yowa, Ido, Zera na Yetrayi. 7 Abana ba Kehati, bo: Aminadabu, Kore, Asiri, 8 Elkana, Abiyasafî, Asiri, 9 Tehati, Uriyeli, Uziyahu na Shaulu. 10 Elkana a shubiriburha bandi barhabana babirhi: Amasayi na Ahimoti. 11 Abana ba Ahimoti, bo: Elkana, Sofayi, Nahati, 12 Eliyabu, Yerohamu na Elkana. 13 Bagala ba Samweli, bo: Yoheli lwo lubere, na Ahiya ye wa kabirhi. 14 Iburha lya Merari nk’oku banaburhine bo: Mahali, Libni, Shimeyi, Uza, 15 Shima, Hagwiya na Asaya.

Abimbiza

16 Bene Levi, mwâmi Daudi abahà omukolo gw’okuyimbiza omu ndâro ya Nyakasane, oku omucîmba gw’amalaganyo gwanahirwamwo ho na halya. 17 Embere Salomoni ayusiyûbaka aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, abo bantu bakàgijira omukolo gwâbo gw’okuziha ennanga embere ly’ihêma ly’okubugânana nk’oku amarhegeko ganalidesire. 18 Ntya kwo hakag’ijira ogwo mukolo, haguma n’emirhwe y’abimbiza: Muli bene Kehati, Hemani mwimbiza, bashakulûza bâge omu kuburhana kwabo, àli Yoheli, Samweli, 19 Elkana, Yerohamu, Eliyeli, Toahi, 20 Sufu, Elkana, Yahati, Amasayi, 21 Elkana, Yoheli, Azariya, Sefaniya, 22 Tahati, Asiri, Ebiyasafu, Kore, 23 Yishari, Kehati, Levi na Yakobo. 24 Ekulyo kwa Hemani yakàgibà owabo mwimbiza Azafi, naye ba shakulûza bâge ntya kwo bàburhanaga: Berekuya, Shimeya, 25 Mikaeli, Baseya, Malkiya, 26 Etni, Zera, Adaya, 27 Etani, Zima, Shimeyi, 28 Yehati, Gershoni, Levi. 29 Olunda lw’ebulembe bakâgiyimangayo bene wabo bene Merari, nabo bashakulûza babo ntya kwo bàburhanaga: Etani, Kishi, Abdi, Maluki, 30 Hashabiya, Amasiya, Hilkiya, 31 Amsi, Bani, Shemari, 32 Mahali, Mushi, Merari, Levi.

Abandi b’omu mulala gwa Levi

33 Abandi bantu b’omulala gwa Levi bakagiyukiriza eyindi mikolo yoshi enayêrekîre endâro ya Nyakasane. 34 Aroni n’iburha lyâge bo bàgwerhe omukolo gw’okurherekêra enterekêro z’embâgwa n’entûlo z’enshângi oku mpêrero zàli ziyerekerîne. 35 Aroni n’abana bâge omukolo gwâbo kwali kusingônolera ebishwekwa enyanya z’oluhêrero lw’enshângî. Bakàgijira ntyo ngasi mikolo yoshi enayerekîre Nyamuzinda. Kandi bo banakâgiyimangira amagashânize g’okubabalira ebyâha by’olubaga lw’Israheli nk’oku byanalirhegesirwe omu marhegeko ga Musa, mwambali wa Nyamuzinda. 36 N’aga go mazîno ga bene Aroni nk’oku banakulikiranaga omu kuburhana kwabo: Elkana, Pinahasi, Abishuwa, Buki, Zeraya, 37 Merayoti, Amariya, Ahitubu, 38 Sadoki, Ahimasi.

Ebishagala byagabîrwe bene Levi

39 Amazîno g’enyunda z’omu cihugo bene Aroni b’oku mulala gwa Kehati bayûbasire, bo bàli barhangiriza okuhâbwa ecâbo cihugo omu kuyesha ecigole: , 40 bahâbwa ecishagla ca Hebroni, omu Yuda, haguma n’amalambo g’eburhambi; 41 cikwône amashwa n’emirhundu y’eco cihugo byàli erhi byàhîrwe Kalebu mwene Yefune; 42 Bene Aroni bayandikirwa n’ebishagla by’okuyâkiramwo, byo: Hebroni, Libna haguma n’olwâbuko lw’ebishwekwa, Yatiri, Eshtemowa haguma n’amashwa g’akahasi, 43 Hilasi n’olwâbûko lw’ebishwekwa, Debiri haguma n’amashwa g’akahasi, 44 Ashani n’amashwa gamwo, Beti-Shemeshi n’amashwa gamwo. 45 Ab’obûko bwa Benyamini bahâbwa Geba n’amashwa gâge, Alemeti n’amashwa gâge, Anatoti n’amashwa gâge. Ebishagala by’emilala yâbo boshi haguma byàli bishagala ikumi na bisharhu.

46 Bene Kehati, omu kuyesha ecigole bahâbwa bishagala ikumi byakûlagwa omu cihugo c’ecigabi c’obûko bwa Menashè. 47 Bene Gershoni n’emilala yâbo bahâbwa bishagla ikumi na bisharhu by’omu cihugo c’obûko bwa Isakari, obwa Aseri, obwa Nefutali n’obûko bwa Menashè omu cihugo c’e Bashani. 48 Bene Merari n’emilala yâbo omu kuyesha ecigole nabo bàhâbwa bishagala ikumi na bibirhi by’omu cihugo c’obûko bwa Rubeni, obwa Gadi n’obûko bwa Zabuloni. 49 Bene Israheli bagabira bene Levi ebyo bishagala byoshi haguma n’amashwa gabyo. 50 Omu bûko bwa Yuda, obwa Simoni, n’obwa Benyamini, nabo bayesherwa ecigole, bahâna ebishagala, bône babiyirika amazîno.

51 Omu bûko bwa Efrayimu, barhôlamwo ebishagala n’emirhundu, byahâbwa eyindi milala ya bene Kehati. 52 Bahâbwa ebishagala by’okuyâkiramwo, byo Sikemu n’amashwa gâge omu ntôndo za Efrayimu, Gezeri n’amashwa gâge, 53 Yokemeyamu n’amashwa gâge, Beti-Honori n’amashwa gâge, 54 Ayaloni n’amashwa gâge, Gat-Rimoni n’amashwa gâge, 55 Ebyo byoshi babihâbwa omu buzâla bw’eyindi milala ya bene Kehati. 56 Bene Gershoni barhôlerwa ebishagala omu milala y’ecigabi c’obûko bwa Menashè: ecishagala ca Golani omu Bashani haguma n’amashwa gâco, Ashtaroti haguma n’amashwa gâco. 57 Omu cihugo ca Isakari: ecishagala ca Kedeshi n’amashwa gâco, Dobrati n’amashwa gâco, 58 Ramoti n’amashwa gâco, Anemu n’amashwa gâco.

59 Omu bûko bwa Aseri: ecishagla ca Mashali n’amashwa gâco, Aboni n’amashwa gâco, 60 Hukoki n’amashwa gâco, Rehobu n’amashwa gâco. 61 Omu bûko bwa Neftali: ecishagala Kedeshi c’omu Galileya n’amashwa gâco, Hamoni n’amashwa gâco, Kiriyatîmu n’amashwa gâco.

62 Abandi bene Merari bahâbwa ebishagala omu cihugo c’obûko bwa Zabuloni: ecishagala Rimani n’amashwa gâco, Tabori n’amashwa gâco. 63 Ishiriza lya Yordani olunda lw’e Yeriko, yo erigi ebushoshôkero bwa Yordani, omu bûko bwa Rubeni: ecishagala Besheri ebw’irûngu, haguma n’mashwa gâco. 64 Kedemoti n’amashwa gâco, Meefati n’amashwa gâco. 65 Omu bûko bwa Gadi: ecishagala Ramati c’omu Galadi haguma n’amashwa gâco, Mahanayimu n’amashwa gâco. 66 Hesheboni haguma n’amashwa gâco, Yezeri n’amashwa gâco.

Ab’oku bûko bwa lsakari

1 lsakari abusire bana bani: Tola, Puwa, Yashubu na Shimuroni. 2 Abana ba Tola, bo: Uzi. Refaya, Yeriyeli, Yahmayi, Yibusamu na Shemuweli. Abo bo bàli bakulu b’emilala ya kuli Tola. Bàli bantu ba lukengwa omu milala yâbo. Omu mango ga Daudi omubalè gwabarhengaga kuli Tola gwàli gwa bantu bihu mbi makumi abirhi na bibirhi na magana ndarhu.

3 Uzi aburha omwana, ye Yiziraya. Yiziraya n’abagala Mikaeli, Obadiya, Yoheri na Yishiya oku banali barhanu babà bakulu b’emilala yâbo. 4 Omulala gwâbo gwalimwo abakazi banji bwenêne haguma n’abalume kuhika gwakazibonekamwo balume bihumbi makumi asharhu na ndarhu, ntwâli za kulwa bîrha. 5 Abandi bantu b’obûko bwa Isakari bali omu citabu c’amazîno, omubalè gwâbo guli gwa bantu hihumbi makumi gali munani na nda.

Obûko bwa Benyamini

6 Benyamini abusire bana basharhu, Bela, Bekeri na Yediyeli. 7 Bela naye abona iburha: Etsiboni, Uzi, Uziyeli, Yerimoti na Iri, bantu ba lukengwa babà bakulu b’emilala yâbo. Omu citabu c’amazîno eyo milala yagwerhe omubalè gwa bihumbi makumi abirhi na bibirhi na bantu makumi asharhu na banni. 8 Abana ba Bekeri: Zemira, Yowashi, Eliyezeri, Eliyehoyenayi, Omri, Yeremoti, Abiya, Anatoti, Alemeti. Abo boshi bûko bwa Bekeri.

9 Bantu bakengwa bo bali bakulu b’emilala yâbo. Omu citabu c’amazîno, eyo milala yagwerhe omubalè gwa bantu bihumbi makumi abirhi na magana abirhi. 10 Mugala wa Yediyeli: Bilahani. Bilahani naye aburha Yeushi, Benyamini, Ehudi, Kenaana, Zetani, Tarsisi, Ahishahari. 11 Abo bene Yediyeeli boshi bàli bantu bakengwa bakulu b’emilala yâbo, omubalè gwâbo gwali gwa bantu bihumbi ikumi na nda na magana abirhi, boshi nfôlamiherho. 12 Shupimu na Hupimu bàli bagala ba Iri. Hushimu naye erhi aburhwa na Aheri.

Obûko bwa Nefutali

13 Bagala ba Nefutali, bo: Yasiyeli, Guni, Yesheri, Shalumu baligi binjikulu ba Bila.

Obûko bwa Menashè

14 Abana ba Menashè, bo: Asriyeli na Makiri, Makiri ye waburhagwa na mukâge wa kabirhi w’omu Asîriya. Makiri naye aburha Galadi. 15 Makiri arhôlera abagala bombi Hupimu na Shupimu abakazi. Agwerhe mwâli wabo izîno lyâge ye wàli Maaka n’omwa kabiri Selofehadi, yehe arhaburhaga abarhali bananyere bonene. 16 Maaka, mukà Makiri, ashubimuburhira omwana, amuyirika izîno lya Pereshi, ahiraho owundi, amuyirika izîno lya Shereshi. Shereshi aburha Ulama na Rekemi, 17 na Ulama ye wali îshe wa Bedani. Bo bana ba Galadi abo, mugala wa Makiri mwinjikulu wa Menashè. 18 Hamoleketi, mwali wabo Galadi, naye aburha Ishodi, Abiyezeri na Mala. 19 Shemida naye aburha Ahiyani, Shekemi, Liki na Aniyamu.

Obûko bwa Efrayimu

20 Bene Efrayimu omu kukulikira okuburhana kwabo, bo: Shutela, Beredi, Tahati, 21 Zabadi, Shutela, Ezeri, na Eleyadi. Ezeri na Eleyadi bagala ba Efrayimu: bombi, bagereza okugendinyaga amasò g’enkafu z’abantu b’ecishagala c’e Gati, ci benezo babaniga. 22 Îshe wabo Efrayimu abalakira nsiku nyinji, na bene wabo bakaziyîsha balimurhûliriza kw’ogwo mungo gw’abana bâge. 23 Cazinda ashubija omu mwa mukâge, amuburhako mugala. Amuyirika izîno lya Beriya, bulya emulala gwâge erhi guli òmu rnishîbo. 24 Efrayimu àgwerhe n’omwana-nyere izîno lyâge ye wali Shera, ye wayûbakaga Bet-Heroni olunda lw’enyanya n’oluda lw’idako, ayûbaka na Uzeni-Shera. 25 Abana ba Beriya oku baburhîne, bo: Refa, Reshefu, Tela, Tahani, 26 Ladani, Amihudi, Elishama, 27 Nuni na Yozwè. 28 Ecihugo bene Efrayimu bahâbagwa mpu bayûbakemwo, calimwo Beteli haguma n’ebishagala bya hofi-hofi, Narani n’ebushoshôkero, Gezeri, n’ebishagala bimuyegîre ebwa buzikiro, haguma n’ecihugo ciri ekarhî ka Sikemu na Aya, n’ebishagla bya hofi-hofi. 29 Bagala ba Menashè bagwerhe ebishagala by’e Bet-Sheyani, Tamani, Megido na Dori, ngasi cigurna n’ebishagala byaciyêgêraga. Ebyo byo bishagala byayûbakagwa mwo n’obûko bwa Yozefu, mugala wa Yakobo.

Obûko bwa Aseri

30 Bagala ba Aseri, bo: Yimuna, Yishwa, Yishwi na Beriya; mwâli wabo ye wali Serah. 31 Bagala ba Beriya, bo: Heberi na Malkiyeli; Malkiyeli ye cûbaka wa Birzayiti. 32 Heberi aburha Yafleti, Shemeri na Hotamu, na mwali wabo ye Shuwa. 33 Bagala ba Yafleti, bo: Pasaki, Bimahâli na Ashvati. 34 Bagala ba Shomeri, bo: Ahi, Roga, Huba na Aramu. 35 Bagala ba Hotamu mwene wâbo, bo: Sofa, Yimna, Sheleshi na Amali. 36 Bagala ba Sofa, bo: Suwahi, Harneferi, Shuwali, Beri, Yimra, 37 Beseri, Hodi, Shama, Shilsha, Yitrani na Bera. 38 Bagala ba Yitrani, bo: Yefune, Pispa, Ara. 39 Bagala ba Ula: Arahi, Haniyeli, Risiya. 40 Abo bantu boshi bàli ba bûko bwa Aseri. Bàli bakulu binja bwenêne b’emilala, bantu bakengwa na ba burhegesi bw’okunali, bakulu ba balwi b’ebîrha. Baganjagwa mirhwernirhwe boshi haguma, nfôla-miherho za bantu bihumbi makumi abirhi na ndarhu.

Agandi mazîno ga bene Benyarnini

1 Benyarnini abusire bagala barhanu: Bela, Ashebeli, Ahiramu, 2 Noha na Rafa. 3 Bela aburha abagala naye, bo: Adari, Gera, îshe wa Ehudi, 4 Abishuwa, Naamani, Ahowa, 5 Gera, Shefufanu na Huramu.

Abali e Geba

6 Bagala ba Ehudi, abàli bakulu b’ernilala y’abantu b’e Geba, bo bahêkagwa e Manahati nka bashweke, 7 Naamani, ahiya na Gera. Oyo Gera îshe wa Uza na Ahihudi ye balulizagya. 8 Sharayimu ahulusa bakâge oku banali babirhi, Hushimu na Ba’ara, 9 Arhôla owundi mukazi ye Hodeshi, aburha Yobabu, Zibiya, Mesha, Malkamo, 10 Yeusi, Sakiya na Mirma. Abagala baba bakulu b’emilala.

Abayûbakaga e Ono n’e Ludo

11 Erhi embere Sharayimu arhanziriburha bagala babirhi kuli mukâge Hushimu, bo: Abitubu na Elipali. 12 Bagala ba Elipali, bo: Eberi, Misheyamu na Shemedi. Shemedi ayûbaka ecishagala ca Ono na Ludu n’emirhundo yabyo yo shi.

Abagula b’emilala y’emilala y’e Ayaloni

13 Beriya na Shema, abo bàli bagula b’emilala y’abantu b’e Ayaloni; balibirha oku bantu b’e Gati.

Abayûbakaga e Yeruzalemu

14 Bagala ba Beriya, bo: Shashaki, Yeremoti, 15 Zebadeya, Aradi, Ederi, 16 Mikaeli, Yishpa na Yoha. 17 Bagala ba Shimeyi, bo: Zebadeya, Mesholamo, Hizki, Haberi, 18 Yishemarayi, Yiziliya na Yobabu. 19 Bagala ba Shimeyi bo: Zikri, Zaboyi, 20 Eliyemayi, 21 Adaya, Beraya, Shimrati. 22 Bagala ba Sheshaki, bo: Yishpani, Eberi, Eliyeli, 23 Abdoni, Zikri, Hanani, 24 Hananiya, Elamu, Antotiya, 25 Yifideya na Penuweli. 26 Bagala ba Yerobwâmi: Shamusherayi, Shehariya, Ataliya, 27 Yaareshiya, Eliya na Zikri. 28 Abo bo bàli baguma ba mirhwe-mirhwe y’emilala yâbo. Bàyûbakaga e Yeruzalemu, co ci shagala câbo.

Ab’omu cishagala ca Gabaoni

29 Abi-Gabaoni ye warhangizagya ecishagala ca Gabaoni, mukâge izîno lyâge ye wàli Maaka. 30 Omugala murhanzi ye wàli Abdoni, ahirakwo Suri, Kishi, Ba’ali, Neri, Nadabu, 31 Gedori, Ahiyo, Zekeri, 32 Mikloti, naye Mikloti aburha Shimeya. Aho nabo bàyûbakaga hofi na bene wabo haguma n’emilala yâbo omu cihugo c’e Yeruzalemu.

Obûko bwa Saulu

33 Neri anaciburha Kishi, Kishi aburha Saulu, Saulu aburha abagala Yona tàni, Malkishuwa, Abinadabu na Eshibali. 34 Mugala wa Yonatani ye Merib Ba’ali aburha Mika. 35 Bagala ba Mika, bo: Pitoni, Meleki, Tareya, Ahazi. 36 Ahazi aburha Yehoada; Yehoada aburha Alemeti; Azmaveti na Zimri. Zi mri aburha Motsa. 37 Motsa aburha Bineya, omugala Rafa, omugala Eleyasa, omugala Aseli, 38 Oyo Aseli aburha bana ndarhu, amazîno gâbo, bo: Azrikamu, lubere lwâge, ahirakwo Bokru, Yishmaeli, Sheariya, Obadiya na Hanani. 39 Aseli àgwerhe omulumuna ye Esheki, ye wàburhaga Ulam, lubere lwâge, Yeushi, wa kabirhi, na Elifêleti, wa kasharhu. 40 Bagala ba Ulam babà bantu bakengwa na nfôla-miherho. Baburha bana bani na binjikulu babo ba nji, boshi haguma bantu igana na makumi arhanu. Abo bashokwire boshi bàli b’oku bûko bwa Benyamini.

Ecishagala ca Yeruzalemu: cishagala citagatifu ca Bene-Israheli

1 Bene Israheli boshi baliyandisirwe ngasi mulala kwago omu citabu c’abâmi b’Israheli n’ab’e Yuda; ci kwône balulîzibwa e Babiloni erhi kugomera Nyamuzinda kurhuma. 2 Abàgalusire burhangiriza okushubiyîsh’ibêra omu cihugo ca b’îshe bàli Banya-Isaraeli, abadâhwa, abaleviti n’abakozi b’omu ka-Nyamuzinda. 3 Omu cishagla ca Yeruzalemu mwàli bene Yuda, bene Be nyamini, bene Efrayimu na bene Menashè. 4 Ab’omu bûko bwa Yuda bàlimwo Utayi, mugala wa Amihudi, naye yêne ali mugala wa Omri, mwinjikulu wa Imri, mwinjikulûza wa Bani, muntu w’omu bûko bwa Persi, mugala wa Yuda. 5 Omu bûko bwa Shela, àlimwo Asaya, nfula y’omulala gwâbo, ye n’abagala. 6 Omu bûko bwa Zera, mwàli Yeuweli. Bene Yuda bàli aha Yeruzalemu, bàli bantu magana gali ndarhu na makumi gali mwenda. 7 Omu bûko bwa Benyamini, alimwo Salu, mugala wa Meshulamu, mwinjikulu wa Hodaviya, mwinjikulûza wa Hasenuwa, 8 àlimwo Yilineta, mugala wa Yerohamu; àlimwo Ela, mugala wa Uzi, mwinjikulu wa Mikri; àlimwo Meshulamu, mugala wa Shefatiya, mwinjikulu wa Reweli, mwinjikulûza wa Ibiniya. 9 Abo bantu boshi bàli bagula b’emilala yâbo. Bene Benyamini bàliyûbasire e Yeruzalemu boshi gàli magana mwenda na makumi arhanu na ndarhu.

10 Omurhwe gw’abadâhwa gwalimwo Yedaya, Yoyaribu, Yakini 11 na Azariya. Bashakulûza bâge omu kuburhwa, bo: Hilkiya, Meshulamu, Sadoki, Merayoti na Ahitubu, mukulu w’akâ-Nyamuzinda; 12 bàligimwo na Adaya, bashakulûza bâge omu kuburhwa, àli Yerohamu, Pashehuri, Malkiya; hàligi na Masayi, bashakulûza bâge, bo: Adiyeli, Yazera, Meshulamu, Meshilemiti na Imeri. 13 Kuhiragakwo n’abandi badâhwa. abo bagula b’emilala boshi haguma bàli cihumbi ciguma na magana gali nda na makumi gali ndarhu, boshi bantu bakengwa b’okujira omukolo gw’akâ-Nyamuzinda.

14 Omurhwe gw’abaleviti gwàlimwo Shemaya, bashakulûza bâge omu ku burhwa, àli Hashubu, Azrikamu na Hashabiya, b’omu bûko bwa Merari; 15 hàligiri kandi Bakbakari, Hereshi, Galali na Matanya, bashakulûza babo omu kuburhwa bo Mika, Zikri na Azafi; 16 balimwo na Obadiya, naye ba shakulûza bâge bo Shemaya, Galali na Yedutuni na buzinda Berekiya, mugala wa Asa, mwinjikulu wa Elkana, owàyûbakaga òmu côgo ca bene Netofa. 17 Omu balanzi b’enyumvi, Shalumu ye wàli mukulu wabo, na bene wabo Akubu, Talmoni na Ahimani. 18 Abana babo kuhika ene bo banacibà mw’o gwo mukolo aha muhango gw’ebushoshôkero, omuhango gwa mwâmi. Bashakulììza babo bo babàga balanzi b’emihango y’icumbi ly’abaleviti. 19 Shalumu, mugala wa Kore, mwinjikulu wa Abiyasafi, mwinjikuliìza wa Kore, haguma n’abandi bantu b’omulala gwa Kore, bàgwerhe omukolo gw’okulanga omuhago gw’ihema ly’okubuganana, nk’oku bashakulûza babo nabo bàgugwerhe omu icumbi ly’olubaga lwa Nyakasane. 20 Pinhasi, mugala wa Eleyazari, ye wàli murhambo wabo burhanzi, bulya Nyakasane àli haguma naye. 21 Zakariya, mugala wa Meshelemiya naye àli mulanzi wa mihango y’ihêma ly’okubugânana.

22 Abàli bacishozirwe nka balanzi b’emihango gàli magana abirhi n’ikumi na ba babirhi. Bakâgiyandikirwa omu bishagala byâbo bàburhiragwa. Daudi bo n’omulêbi Samweli bo bàhâga bashakulûza babo eco cikono c’okukengwa: 23 banayôrhanaga ogwo mukolo gw’emihango n’ogw’obulanzi bw’aka-Nyamu zinda ka Nyakasane kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 24 Hàli abalanzi bàkâgihirwa oku ngasimuhango oku yoshi enali ini: ebushoshôkero, ebuzikiro, ebulembe n’ebulyo. 25 Abandi balanzi bàlamaga omu bishagala byâbo, bàkâgiyishibarhabâla ngasi baguma omu cihe câbo, bajire ogwo mukolo gw’obulanzi mugobe muguma. 26 Ci kwône hàli bakulu bani b’abalanzi barhàrhegagamwo ciru eriguma. Bo bajiraga omukolo gw’okulanga orhwonga rhw’omu ka-Nyamuzinda n’ogw’obuhirhi bwamwo bwoshi. 27 Bàkagilala bala nga aka-Nyamuzinda obudufu bwoshi na kuba sêzi bazûkirize bakayigûla.

28 Abandi muli bo bàgwerhe omukolo gw’okuganja ebirugu by’obuga shânize byahêsirwe n’ebyagalusire. 29 Kandi n’abandi bàgwerhe omukolo gw’okulanga ebirugu bikolesibwamwo, byo bintu bitagatifu: enshâno, idivayi, amavurha, enshângi n’obuku. 30 Ci kwône omukolo gw’okuvanganya emvange y’okuhumula gwànali mukolo gwa badâhwa bonene.

31 Muleviti muguma, ye Matitiya, lubere lwa Shalumu. w’omu bûko bwa Kore, ye wàli w’okujira emigati y’oburherekêre. 32 Abandi baleviti baguma, b’omu bûko bwa Kehati, bàgwcrhe nabo omukolo gw’okujira emigati mitagati fu yakiìgirherekèrwa Nyamuzinda ngasi lwa Sabato.

33 Abagula b’emilala y’abaleviti bakulu b’enyimbo, bàbàga omu zabozâbo nyumpa z’omu ka-Nyamuzinda, bàlihanzibwe okujira ogundi-gundi mukolo, bulya bakâg’ikola mushi na budufu. 34 Ntyo kwo abagula b’emilala y’abaleviti bàliyosire omu kukulikirana omu maburhwa gâbo. Bàyûbakaga e Yeruzalemu.

Omolala gwa Saulo

35 Abi-Gabaoni ye wàrhangizagya ecishagla ca Gabaoni, ye bo n’îshe Yeieli, bona mukâge Maaka, 36 enfula yâge ye Abdoni n’abandi bagala, bo: Suri, Kishi, Ba’ali, Nei, Nadabu, 37 Gedori, Ahiyo, Zakariya na Mikloti. 38 Mikloti naye aburha Shimeyamu. Abo nabo bàyûbakaga hofi na bene wabo haguma n’emilala yâbo omu cihugo c’e Yeruzalemu. 39 Neri anaciburha Kishi, Kishi aburha Saulu, na Saulu aburha Yonatani, Malkishuwa, Abinadabu na Îshebali. 40 Mugala wa Yonatani ye Meribaali; Meribaali ànaciburha Mika. 41 Bagala ba Mika, bo: Pitoni, Meleki na Tareya. 42 Ahazi aburha Yara, Yara naye aburha Alemeti, Azimaveti na Zimri, Zimri aburha Motsa, 43 Motsa naye aburha Bineya, Bineya aburha Refaya, Refaya aburha Eleasa, na Eleasa aburha Aseli. 44 Aseli àbusire bagala ndarhu, amazîno gâbo, gàgano: Azrikamu, Bokru, Ismaeli, Sheyariya, Obadiya na Hanani.

Okufà kwa Saulu

1 Lusiku luguma Abafilistini bakoza entambala kuli bene-Israheli oku ntôndo ya Gilbowa. Bene Israheli bakula idârhi bakola bayâka, batumi rhwa banayirhwamwo banji bwenêne. 2 Abafilistini baharhiriza Saulu bwenêne haguma n’abagala. Banaciyirha Yonatani, Aminadabu na Malkishuwa, boshi bagala ba mwâmi. 3 Kurhenga aho, obukali bw’entambala bwoshi bwayerekera Saulu; erhi abalwi b’emyampi bàmubandâna, bamulashira aha ndâshi.

4 Okubundi Saulo anacibwîra owàlimubarhulîre emirasano, erhi: «Rhôla e ngôrho yâwe onyirhemwo, bulya ntalonza ezo ntakembûlwa z’Abafilistini zibe zo zinyirha zimpemukirekwo. Ci olya mwambali alahira bulya aliyôbohire bwenêne. Lero Saulo arhôla engôrho yâge ayihamiramwo yenene. 5 Erhi olya mubarhuzi w’emirasano àbona oku nnawabo amâfà, naye àrhega eyâge ngô rho, ayihamiramwo, boshi bafà ntyo kuguma. 6 Ntyo kwo Saulo bo n’abagala basharhu bàfire lusiku luguma; bwanabà bwo buzinda bw’omulala gwa mwâmi.

7 Bene-Israheli bàyûbakaga ebwa lubanda boshi erhi bayumva oku omurhwe gw’Israheli gwayâsire, n’oku Saulo boshi n’abagala bagûkumusire, baleka ebishagala byâbo bayâka, Abafilistini bàyîsha bàbibêramwo.

8 Erhi buca Abafilistini bayîsha balitungôla emirhumba, babugâna Saulu n’abagala balangamire oku ntôndo ya Gilbowa. 9 Batungôla Saulu, bàmutwa irhwe baliheka, n’emirasano yâge, bazungulusa eyo minyago omu cihugo câbo, mpu lyo bamanyisa ogwo mwanzi mwinja omu bazimu babo n’omu lubaga lwâbo lwoshi. 10 Cazinda emirasano yâge bayihira omu mahêro ga muzimu wabo muguma, n’irhwe lya Saulo balimanika omu luhêro lwa Dagoni. 11 Abantu b’e Yabeshi, omu Galadi, bayumva okwo kwoshi Abafilistini bahenyire Saulu. 12 Ngasi ntwâli za balume zàli omu cishagala boshi bahârhûla, bagendilerha emirhumba ya Saulu bo n’abagala bayihisa aha Yabeshi. Babisha amavuha gâbo ah’idako ly’omurhi, aha mutudu gw’e Yabeshi; okubundi bajira nsiku nda zoshi bali omu mishîbo y’okucîshalisa.

13 Saulu afà bulya aligomîre Nyakasne: arhashibiriraga amarhegeko gâge, ciru anagendilaguza, iroho lya nyakwigendera analidôse ihano, 14 àhâli h’okuhûna ihano emwa Nyakasane. Nyamuzinda amuyîrha obwo; n’obwâmi bwa ge abuhà Daudi, mugala wa Yese.

II. Emyanzi ya Daudi, mwâmi w’Israheli

Daudi àyîmikwa mwâmi w’Israheli

1 Olubaga lwa bene-Israheli boshi banacishubùlizanya aha Daudi ali e Hebroni, bamubwîra, mpu: «Rhuli ba bûko bwâwe, b’omu mulala gwa we. 2 Mira, galya mango Saulu àciri mwâmi, we wakâgirhabâla n’emirhwe y’abalwi b’Israheli. Na Nyakasane, Nyamuzinda wâwe àli erhi akubwizire, erhi: “We warhegeka olubaga lwâni lw’Israheli, we wàbà mukulu walurhambula” 3 Okubundi abagula b’Israheli boshi babugânana hali Daudi aha Hebroni. Daudi anywêraho ecihango haguma nabo embere za Nyakasane, nabo bamuyîmika mwâmi w’Israheli, nk’oku Samweli ànali erhi àbabwizire Nyakasane àmurhumaga.

Daudi àgwârha ecishagala ca Yeruzalemu

4 Daudi bona bene Israheli boshi bagendigorha Yeruzalemu. Ago mango erhi eco cishagala ciderhwa Yebusi, bulya Abayebusi bo bàbàga mw’eco cihu go, banacibêreraga aha Yeruzalemu. 5 Abayebusi babwîra Daudi, mpu: «Orhaje omu cishagala cirhu.» Kurharhumaga Daudi arhagwârha olugo luzibuzibu lwa Siyoni, buzinda lwo lwayîshirikâderhwa mpu Murhundu gwa Daudi. 6 Daudi àlidesire, erhi: «Omurhangiriza wankayîrha Muyebusi muguma ye wàbà murhambo mukulu w’abalwi.» Yowabu, mugala wa Seruya, abà ye rhangikoza, ye wanabirage murhambo mukulu w’engabo y’abasirika. 7 Daudi ahànda mw’olwo lugerêro luzibuzibu, kwarhuma baluyirika «Murhundu gwa Daudi». 8 Okubundi Daudi ayûbaka n’entambirhambi z’ogwo Murhundu zoshi zàkâgiderhwa burhanzi mpu Milo, erhi na Yowabu adwîrhe ayûbakûlula ezindi nyunda z’ecishagala. 9 Daudi aja àbà mudârhi ntyo kulusha, bulya Nyamuzinda w’Israheli àli baguma naye.

Abarhabâzi-ntwâli ba Daudi

10 Aga go mazîno g’abarbabmazi-ntwâli barhangiriza ba Daudi. Bo bàmuyîmikaga mwâmi haguma na bene-Israheli boshi nk’oku Nyakasane ànali rhegesire omu biyerekîre olubaga lwâge; banamuyôrhera bikubagirwa omu mango g’obwâmi bwâge goshi.

11 Abo barhabâzi-ntwâli bàlimwoYashebali, mugala wa Hakimoni, murhambo wa murhwe gwa basirika makumi asharhu; ye wàzunguzagya itumu lyâge lusiku luguma omu ngabo y’abasbombanyi magana asharhu, abahungumula omu matabâro ga lusiku luguma. 12 Akuhira naye Eleyazari mugala wa Dodo mwene Ahowa, ye wàli omu «Murhwe gwa Basharhu.» 13 Ali hofi na Daudi aha Pasi-Damimu amango Abafilistini bàshubûzanyagya oku matabâro; omurhwe gwa bene-Israheli gwakûla omulindi gwabayâka. Aho hàli ishwa ly’e ngano. 14 Eleyazari bo n’abantu bâge bayîmanga mulya ishwa, afungira eryo ishwa anahima Abafilistini. Nyakasane ahà Israheli ntyo okuhimana kw’e nkwîra.

15 Lusiku luguma, bantu basharhu b’omu murhwe gw’entwâli «Makumi a sharhu», baja emunda Daudi àli aha lwâla luli hofi n’olukunda lw’Adulamu, bulya Abafilistini bàli batwire icumbi omu kabanda k’Abarefayimi. 16 Daudi erhi ali omu nyumpa yâge nzibuzibu y’olwâkiro, naye omurhambo w’Abafilistini erhi ahanzire e Betelehemu. 17 Lusiku luguma enyôrha y’amîshi yagwârha Daudi, aderha, erhi; «Lero kurhi nankabona owampisa oku mîshi ga lirya îriba libà hofi n’omuhango gw’e Betelehemu nkaganywa!» 18 Lero balya barhabâzi oku banali basharhu bahulukâna omu mirhwe y’Abafilistini, bàdôma anîshi mw’eryo iriba liri hofi n’omuhango gw’e Betelehemu, bayîsha bagadwîrhîre Daudi. Ci kwône Daudi arhalonzagya okuganywa; ci aba Nyakasane ye aga rhûla omu kugashandâza oku idaho ànaderha, erhi: 19 Nanga, Waliha Nyamuzinda, ntayemerirwi okunywa aga mîshi. Ka kurhali nka kunywa omuko gw’aba bantu bajàgigalonza omu kuhâna obuzîne bwâbo!» Alahira ntyo okuganywa. Ntyo kwo ezo ntwâli zàyêrekîne oburhwâli bwazo.

20 Abishayi naye, mulumuna wa Yowabu, àli murhambo wa murhwe gwa «Makumi asharhu». Lusiku luguma ye wàzunguzagya itumu lyâge omu ngabo ya bantu magana asharhu anabayîrha boshi. Acibonera ntyo irenge mw’ogwo murhwe gw’entwâli Makumi asharhu; 21 aja irenge kabirhi kubalusha, ciru anahinduka ye murhambo wabo, ci kwône arhagerezagya okuyumanana na gulya murhwe gwa «Basharhu».

22 Benaya, w’e Kabseli, mugala wa Yehoyada, mwinjikulu wa muntu mugu ma wàbàga naye ntwâli ya musirika, àlimanyikine oku aba kaheza-mbaga. Ye wayîrhaga balya ba Ariyeli babirhi b’e Mowabu; kandi ye wabungulukaga lusiku luguma, erhi n’olubula lwanire lunji, aja aha îriba ayîrhaho entale. 23 Kandi ye wayîrhaga n’omuntu kabutindi w’e Mîsiri, obuli bwâge bwàli bwa makoro arhanu. Alifumbasire itumu ly’olusârhi lunênênè kulusha oburhunu bw’omulonge munene. Benaya yehe agendimulwîsa erhi afumbasire akarhi kône, acîrhunika kw’oyo kabutindi w’e Mîsiri, àmunyaga eryo itumu lyâge lyo ànamuyîsiremwo. 24 Kwo àrhwalihire ntyo Benaya. 25 Acîbonera irenge omu murhwe gw’entwâli Makumi asharhu, ci kwône arhagerezagya okuyumânana n’omurhwe gwa Basharhu. Daudi amujira murhambo w’engabo zilanga aha bwâmi.

Abandi barhabâzi-ntwâli

26 Abandi bàli barhabazi ntwâli, bo: Asaheli, mulumuna wa Yowabu, Ele nani, mugala wa Dodo w’e Betelehemu, 27 Shamoti w’e Harori. Helesi w’e Peloni. 28 Ira, mugala wa Ikeshi w’e Tekowa. Abiyezeri w’e Anatoti. 29 Sibekayi, w’e Husha. Ilayi, w’e Aho. 30 Maherayi, w’e Netofa. Heledi, mugala wa Bânâ, w’e Netofa. 31 Itayi, mugala wa Ribayi, w’e Gibeya, omu cihugo ca Benyamini. Benaya, w’e Pireyatoni. 32 Hurayi, w’ebwa nshalalo z’e Gaashi. Abiyeli, w’e Bet-Araba. 33 Azimaveti, w’e Baharumu. Eliyaba, w’e Shalboni. 34 Bagala ba Hashemi, w’e Gizoni. Yonatani, mugala wa Shâge w’e Harari. 35 Ahiyamu, mugala wa Sakari, w’e Harari, Elifeleti, mugala wa Uru. 36 Heferi, w’e Mekera. Ahiya, w’e Peloni. 37 Hesro w’e Karmeli. Naarayi, mugala wa Esbayi. 38 Yoheli, mulumuna wa Natani. Mibihari, mugala wa Hagri. 39 Seleki, w’e Amoni. Naharayi, w’e Beroti, ye wàli mubarhuzi w’emirasano ya Yowabu, mugala wa Seruya. 40 Ira, w’oku mulala gwa Yatiri, Garebu, naye wa kw’ogwo mulala gwa Yatiri, 41 Uriya, Muhiti, Zabadi, mugala wa Ahalayi, 42 Adina, mugala wa Shiza wa bûko bwa Rubeni, ye mukulu omu bûko bwa Rubeni na murhambo wa ntwâli Makumi asharhu. 43 Hanani, mugala wa Maaka. Yoshafati, w’e Meteni. 44 Uziya, w’e Ashetaroti. Shama, w’e Yeieli, bagala ba Hotamu w’e Aroweri. 45 Yediyaeli, mugala wa Shimri na Yoha, mulumuna wâge w’e Tisi. 46 Eliyeli, w’e Mahava. Yeribayi na Yoshaviya, bagala ba Elnamu. Itima, w’omu cihugo ca Mowabu, 47 kuhirakwo na Eliyeli, Obedi na Yasiyeli, b’e Soba.

Abashimbulizi barhanzi ba Daudi e Sikalagi

1 Amango Daudi àlicîfulisire e Siklagi aja ayâka Saulu, mugala wa Kishi, abantu bayîshimubugâna eyo munda. Bàli basirika ntwâli, ba kuha sha amatabâro; 2 bàli bacibambizize emiherho n’amatumu, bàli bamanyire okubanda amabuye erhi kulasha ebisonga n’amaboko gombi, okulembe n’oku lyo. Alaga abàrhengaga omu bûko bwa Benyamini, bwo bwanali bûko bwa Saulu yêne: 3 Omurhambo Ahiyezeri, n’omulumuna Yowashi, bagala ba Shema, w’e Gibeya, Yezieli na Peleti, bagala ba Azimaveti, Beraka na Yehu, b’e Anatoti. 4 Yishemaya, w’e Gabaoni, w’omu barhambo b’abarhabâzi ntwâli makumi asharhu. 5 Irimeya, Yaziyeli, Yohanani na Yazabadi, b’e Gederoti. 6 Elazayi, Yarimoti, Beyaliya, Shemariya na Shefatiya, b’e Harifu. 7 Elkana, Isiya, Azareli, Yowezeri na Yerohamu, bene Kore, 8 kuhirakwo Yowela na Zebadiya, bagala ba Yerohamu w’e Gedori. 9 Abandi bantu b’e Gadi bagoma, mpu lyo bashimba Daudi emunda àlicîfulisire ebw’irûngu. Bàli ntwâli bwenêne, bàyîshigilwa, bàli bamayire okucinga empenzi n’okulwa empenzi n’okulwa amatumu. Kwo bàyôbohagwa nka ntale na babidu nka rhushafu rhw’omu ntôndo. 10 Omukulu wabo ye wàli Ezeri, owa kabirhi Obadiya, owa kasharhu Eliyabu, 11 owa kani Mishemana, owa karhanu Irimeya, 12 owa kali ndarhu Atayi, owa kali nda Eliyeli, 13 owa kali munani Yohanani, owa kali mwenda Elizabadi, 14 owa kali ikumi Irmeya, n’owa kali ikumi na muguma Makabani. 15 Abo bàli b’e Gadi, barhambo b’emirhwe y’abasirika; abanyi muli bo bàbàga basirika igana, n’abinja kulusha ababo b’abasirika cihumbi. 16 Bo bàyîkiraga Yordani omu mwêzi murhanzi gw’omwâka, go mango Yordani ayunjulira kuhika oku bikûnguzo, bo bànalibirhaga oku bantu bàyûbakaga omu mmanda z’ebushoshôkero n’ebuzikiro.

17 Omurhwe gwa bene Benyamini n’ogwa bene Yuda gwajibugâna Daudi emunda àli acifulisire. 18 Daudi aja emunda bali ababwîra. erhi: «Akaba munyîshire n’omuhigo gw’obuholo mpu muntabâle, mmuyankirîre n’omurhima gwoshi. Ci akaba gwa bulenzi mpu lyo mumpâna emw’abashombanyi bâni, Nyamuzinda wa bashakulûza abe ye muhamirizi w’okwo, anammuhe obuhane. 19 Lero obwo Omûka gwa Nyamuzinda gwanacirhula kuli Amasayi, murhambo w’omurhwe gwa Makumi asharhu, anaciyakuza, erhi:

«Rhuli haguma nâwe,

rhuli b’olunda lwâwe

wâni Daudi, mugala wa Yese!

Omurhûla guba haguma nâwe,

gube na haguma n’abadwîrhe bakurhabâla,

bulya Nyakasane, akulwanyirekwo.»

Daudi abayankirira anabahà ecikono c’okuba barhambo omu murhwe gwâge. 20 Abandi bantu b’obûko bwa Menashè baja kuli Daudi amango alonzagya okulungana n’Abafilistini erhi balwîsa Saulu. Ci kwône Daudi arhaciyumvanya bya n’Abafilistini, bulya abarhambo babo bamàmulahirira; babwirana, mpu: «Hali amango Daudi ankayîshija olunda lwa nnawabo murhanzi, obone amarhuhâna emunda ali.» 21 Okubundi acishubiriraga e Sikalagi, lyo n’abandi bantu b’emwa Menashè bàmushimbirage yo, bo: Adna, Yozabadi, Elihu na Sile tayi, barhambo b’omurhwe gw’abasirika ba Menashè. 22 Boshi bàli barhabâzi ntwâli, bayîshirhabâla omurhwe gwa Daudi. Bahinduka barhambo b’omurhwe gwâge. 23 Ngasi lusiku abantu bayîshikâcîlunga oku murhwe gwa Daudi, kuhi ka omurhwe gwâge gwalinda guluga bwenêne.

Omubalè gw’abasirika ba Daudi aha Hebroni

24 Alaga omubalè gw’abantu bankahashilwa amatumu bàcilungaga kuli Daudi e Hebroni, mpu lyo bamuhà obwâmi bwa Saulu, nk’oku Nyakasane ànali arhegesire: 25 Bene Yuda, basirika bihumbi ndarhu na magana gali munani, bacîbambizize empenzi n’amatumu. 26 Ab’obûko bwa Simoni, basirika ntwâli bihumbi nda n’igana. 27 Ab’obûko bwa Levi, bantu bihumbi bini na magana gali ndarhu, 28 na Yehoyada, murhambo w’obûko bwa bene Aroni, àlilusibwe na bantu bihumbi bisharhu na magana gali nda; 29 hàligi n’omwana w’omusole ye Sadoki, ntwâli ya musirika, erhi adwîrhe barhambo makumi abirhi na babirhi b’oku mulala gwâge. 30 Ab’obûko bwa Benyamini, gwo gunaligi mulala gwa Saulu, bantu bihumbi bisharhu. Na banji muli bo bàcikâgikolera Saulu kuhika ago mango; 31 ab’obûko bwa Efrayimu, basirika ntwâli bihumbi makumi abirhi na magana gali munani, boshi bantu bakengwa omu milala yâbo. 32 Ecigabi c’oku bûko bwa Menashè, bantu bihumbi ikumi na munani, bàli bacishozirwe kwago mpu bajiyîmika Daudi abe mwâmi. 33 Ab’oku bûko bwa Isakari, barhambo ba basirika magana abirhi, haguma n’abantu babo bàkâgirhegeka, boshi bantu ba bukengere balya bankahashimanya bici na bici bene-Israheli bakwânîne bajire. 34 Ab’oku bûko bwa Zabuloni, basirika bihumbi makumi arhanu, boshi bayigirizibwe bwinja, banacirheganyize okuja oku cigamba c’amatabâro, ba kulerhera abandi omurhima gw’oburhwâli, bànali bacîbambirize emirasano ya ngasi lubero. 35 Ab’oku bûko bwa Nefutali, barhambo cihumbi na basirika babo bihumbi makumi asharhu na nda bacîbambirize empenzi n’amatumu. 36 Ab’oku bûko bwa Dani, bihumbi makumi abirhi na munani bya basirika balingûzize okuja oku cigamba c’amatabâro. 37 Ab’oku bûko bwa Aseri, basirika bihumbi makumi ani byàyigirizibwe bwinja okulwa, nabo balingûzize okuja oku cigamba c’amatabâro.

38 Abantu b’oku bûko bwa Rubeni, n’ab’oku bûko bwa Gadi n’ecigabi c’oku bûko bwa Menashè, bo baligi balya bàbâga ishiriza lya Yordani. Bayîsha basirika bihumbi igana na makumi abirhi bacîbambizrze emirasano ya ngasi lubcro.

39 Abo bantu boshi bàli basirika bacîrheganyize oku matabâro. Banaciyîsha na murhima muguma e Hebroni, bàyîmika Daudi mwâmi kuli bene-Israheli boshi. Abandi bene-Israheli nabo bayemire okumuhà obwo bwâmi. 40 Babêra eyo munda nsiku isharhu zoshi bo na Daudi, bakazirya bananywa ngasi byoshi bene wabo bàli babarheganyize. 41 Na kulusha aho, abandi bantu b’ebishagala bya hofi hofi, ciru bene Isakari, bene Zabuloni na bene Nefutali, bàkâgilerha ennundo z’ebiryo oku ndogomi: enshâno, emizeti, ebihadu by’emizâbîbu, idivayi, amavurha, ciru bàkazilêrha n’enkafu n’ebibuzi. Ecihugo coshi calama omu bushagaluke bunene.

Daudi àhiga okulêrha omucîmba gw’amalaganyo e Yeruzalemu

1 Daudi anacija omu ihano haguma n’abakulu b’abasirika bâge, àbayîmangira ebihumbi n’abayîmangira amagana, haguma n’abandi ba rhambo b’olubaga. 2 Okubundi anacibwîra bene-Israheli bàli bashubiûzinye haguma, erhi: «Mukabona kuli kwinja, n’akaba kwo Nyakasane Nyamuzinda wirhu alonzize, jiri rhurhumize bene wirhu basigire omu cihugo c’Israheli coshi, kwago kwago abadâhwa n’abaleviti emunda banayûbaka yoshi omu bishagala byâbo. Rhubahamagale bacilunge nirhu. 3 Okubundi rhugend’ilêrha omucîmba gwa Nyamuzinda eno mwirhu, bulya nta mango rhwàcigererize okushibirira ogwo mucîmba kurhenga omu nsiku za Saulo.

4 Abantu bàliho boshi bàbona oku kwo binali, bayemêra. 5 Daudi ànacirhumizagya bene-Israheli b’omu cihugo coshi, kurhenga elubibi lwa Mîsiri kuhika aha ecihugo ca Hamati cirhangirire mpu bayîshe bagendilonza omucîmba gwa Nyamuzinda e Kiriyati-Yearimu. 6 Cazinda bene-Israheli boshi bashimba Daudi kuhika e Baala, olunda lwa Kiriyati-Yearimu, omu cihugo ca Yuda, mpu bakûleyo omucîmba gwa Nyamuzinda, ogwo mucîmba gwagwerhe izîno lya «Nyamubâho obwarhire enyanya za ba-Kerubi.» 7 Gwàli omu mwa Abinadabu. Bagudêkereza oku ngâlè mpyahya, yàyîshaga yagendesibwa na Uza bo na Ahiyo. 8 Daudi bo na bene-Israheli boshi bàjàga bayêrekana omwishingo gwâbo n’emisi yâbo yoshi: bajà bayîmba banaziha orhurhera, ennanga, engoma, enzenze n’ezindi nzihwa za ngasi lubero. 9 Erhi bahika hofi n’aha Cibuga ca Kidoni, enkafu zàlinzihirimya gulya mucîmba gwa Nyamubâho bu lya zamasârhala. Uza alambûla okuboko mpu agurhange gulekirhibuka. 10 Lero oburhe bwa Nyakasane bwanacibirunduka bwenêne erhi ye rhuma, anamuhana bulya amagereza okuhuma kw’ogwo mucîmba gw’ Amalaganyo. Uza anacifira ho n’aho embere za Nyakasane. 11 Daudi agaya bwenêne kulya kuba Nyakasane amàyîrha Uza; aho hantu Daudi ahayîrika izîno lya Peresi-Uza; yo n’izîno hanaciderhwa kuhika ene.

12 Olwo lusiku Daudi ayôboha Nyamuzinda bwenêne anaderha, erhi: «Nta nkahêka ogu mucîmba gwa Nyamuzinda aha mwâni la!» 13 Arhanaciguhêkaga emwâge obwo, omu murhundu gwa Daudi, ci bagendiguhira omu nyumpa ya Obedi-Edomu, mulume w’e Gati. 14 Omucîmba gwabêra omu mulala gwa Obedi-Edomu myêzi isharhu, Nyakasane agisha omulala gwâge n’ebintu byâge byoshi.

Daudi aha Yeruzalemu

1 Huramu, mwâmi w’e Tiri, alikira mwâmi Daudi entumwa, amurhumira empaho z’emirhi y’emiyerezi haguma n’abantu b’okugôya amabuye n’ababinji b’empaho, b’okumuyûbakira enyumpa y’obwâmi. 2 Daudi amanya bwinjinja obwo oku Nyakasane yêne wàmujizire mwâmi w’Iraheli n’oku obwâmi bwâge bwalangashana irenge linene erhi Israheli lubaga lwa Nyamuzinda lurhuma.

3 Daudi ashubirhôlera abandi bakazi aha Yeruzalemu ababurhakwo abandi bana-rhabana n’abana-nyere. 4 Alaga amazîno g’abagala bàburhirhagwa aha Yeruzalemu: Shamuwa, Shobabu, Natani, Salomoni; 5 Yibehari, Elishuwa, Elipeleti, 6 Noga, Nefegi, Yafiya, 7 Elishama, Beeliyada na Elifeleti.

Daudi àhima Abafilistini

8 Abafilistini bamanya oku Daudi ayîmisirwe okubà mwâmi wa bene-I sraheli boshi haguma; banacishubûzanya mpu baje balonza Daudi bamugwa rhe. Daudi amanya ogwo mwanzi analonza okubabugâna. 9 Abafilistini bànaciyîsha mwandu, basherêza akabanda k’ Abarefayiti. 10 Daudi agendidôsa Nyamubàho, erhi: «Ka ngendikoza Abafilistini? Ka wabahira omu maboko gani?» Nyakasane amushuza, erhi: «Genda obakoze. Nabahira omu nfune zawe.» 11 Abafilistini bànacihârhula, bahika aha Baali-Perazimu, ho Daudi àbahimîre. Daudi anaciderha, erhi: Nyakasane, anakundwîre omulongo gw’abashombanyi bâni nka kula enshalalo ekundûla ecikunguzo c’olwîshi.» Okwo kwarhuma aho hantu hayîrikwa izîno lya Baali-Perazimu, kwo kuderha «Mukulu wa Bakunduzi». 12 Emunda Abafilistini bàyâkiraga bulya bamàhimwa, n’aho bàhimiragwa baja basigaho enshusho z’abazimu babo; Daudi arhegeka mpu bazidûlike muliro. 13 Abafilistini bashubiyîsha barhabire omu kabanda k’Abarefayiti. 14 Daudi ashubidosa Nyamuzinda, Nyakasane amushuza, erhi: «Orhabakolezagya emugongo, ci ogendibazungulukira erhali hofi ebwa mirhi y’emiforsadi. 15 Hano oyumva olubî lw’emidindîrî enyanya z’emirhi, onakoze entambala, bulya ago mango erhi namakushokolera njilambika omurhwe gw’Abfilistini.» 16 Daudi anacijira nk’oku arhegekagwa na Nyamuzinda. Bene-Israheli bahima Abafilistini ntyo banabashimba kurhenga e Gabaoni kuhika cingana e Gezeri. 17 Kurhenga ago mango irenge lya Daudi lyàlumira omu bihugo byoshi, na Nyakasane amujira wa kuyôbohwa omu mashanja goshi.

Daudi arheganya okugendilerha omucîmba gw’amalaganyo

1 Daudi anaciyûbakisa enyumpa zâge omu Murhundu gwa Daudi. Arhe nganya hantu haguma ayîmanzaho ihêma lyayîshijamwo omucîmba gw’Amalaganyo gwa Nyamuzinda. 2 Okubundi anaciderha, erhi: «Abaleviti bonene bayemêrirwe okubarhula omucîmba gwa Nyamuzinda; bulya bo Nyamuzinda àcîshozire kw’ogwo mukolo gw’okukazigubarhula n’okumu rhumikira ensiku zoshi.»

3 Daudi ashubûliza bene-Israheli boshi e Yeruzalemu mpu bagendilêrha Omucîmba gwa Nyamuzinda, lyo guhirwa ahantu àgurheganyîze. 4 Ashubûza abadâhwa, b’obûko bwa Aroni, haguma n’ Abaleviti. 5 Abo baleviti bàlimwo omurhambo Uriyeli, haguma na bandi bantu igana na makumi abirhi b’obûko bwa Kehati. 6 Omurhambo Asaya na bandi bantu magana abirhi na makumi abirhi b’obûko bwa Merari; 7 omurhambo Yoheli, haguma na bandi bantu igana na makumi asharhu b’obûko bwa Gershoni; 8 omurhambo Shemaya, na bandi bantu magana abirhi b’obûko bwa Elisafani; 9 omurhambo Eliyeli, na bandi bantu makumi gali munani b’obûko bwa Hebroni; 10 omurhambo Aminadabu, na bandi igana n’ikumi na babirhi b’obûko bwa Uziyeli.

11 Daudi ahamagala abadâhwa Sadoki na Abiyatari, n’abaleviti Uriyeli, Asaya, Yoheli, Shemaya, Eliyeli na Aminadabu. 12 Ababwîra, erhi: «Mwe muli bakulu b’emilala y’Abaleviti, mucîshukûle, muce, mwe n’abantu b’emila la yinyu, okubundi mugendilonza omucîmba gwa Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, muguhêke aha nàgurheganyîze. 13 Nyakasane Nyamuzinda wirhu àrhuhanyire burhanzi bulya mw’oyo murhâliho. Kwo binali rhurhàli rhumudôsize kurhi rhurhegesirwe okujira.» 14 Abadâhwa n’abaleviti bacîshukûlaga obwo omu kucîrheganya okuyîshibarhula omucîmba gwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. 15 Cazinda abalevi babarhulaga omucîmba oku mirhamba yagwo aha birhugo byâbo, nk’oku Nyakasane ànalirhegesire Musa oku kwo bakzigubarhula.

16 Daudi anacirhegeka abarhambo b’abaleviti obwo, mpu bakereke bene wabo bàli bakwânîne baje bayimba n’okuziha ennanga, enzenze, emishekera, abarhimbi b’engoma n’ezindi nzihwa za ngasi lubero bànagwerhe, n’okuyere kana omwishingo gwâbo munene omu mulya gw’enzihwa zilongîre bwinjinja. 17 Abaleviti bagoshôla Hemani, mugala wa Yoheli, n’owabo Azafi, mugala wa Berekiya, n’owundi Etani, mugala wa Kushayahu, w’obûko bwa Merari. 18 Omurhwe gwa kabirhi gwa bene wabo, bàlimwo: Zakariya, Yaziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu, Benaya, Maseya, Matitiya, Eliflehu, Mikneyahu, Obedimoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu, Benaya, Maseya, Matitiya, Eliflehu, Mikneyahu, Obedi-Edomu, Yeyieli, Balanzi b’omuhango. 19 Abimbiza Hemani, Azafi na Etani bakaziziha enzihwa z’omulinga zilongire bwinja bwe nene. 20 Zakariya, Aziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu Maaseya na Benaya bakaziziha ennanga z’izu liriri. 21 Matitiya, Eliflehu, Mikneya, Obedi Edomu, Yehiyeli na Azaziya bakaziziha enzcnze za mirya munani. 22 Kenaniya, mukulu w’abaleviti bazihi, ye wàkâgihâna izu ly’enyimbo. 23 Berekiya na Elkana balanzi b’emihango bàli bakwânîne babêre hofi n’omucîmba gw’Amalaganyo, 24 haguma n’abandi balanzi Obedi-Edomu na Yehiya. Nabo abadâhwa Shebaniya, Yoshafati, Netaneyeli, Amasayi, Zakariya, Benaya na Eliyezeri bakazibûha emishekera embere ly’omucîmba gwa Nyamubâho.

Omucîmba gw’Amalaganyo gwàhika aha Yeruzalemu

25 Daudi, bo n’abagula b’Israheli n’abakulu b’abasirika bàli bajirilonza omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane emwa Obedi-Edomu, bàli omu bushagaluke bunene. 26 Nyamuzinda naye ahira obulanzi bwâge oku baleviti bàli babarhwîre omucîmba; okubundi banacimurherekêra mpanzi nda na biganda-buzi nda. 27 Daudi àli ayambîrhe ecishûli c’ecitâni cirembu, kuguma n’abaleviti bàli babarhwire omucîmba, n’abazihi b’enzihwa na Kenaniya mwimangizi w’olugendo. Na kandi Daudi àli ayambîrhe efodi y’abadâhwa y’ecitâni.

28 Bene-Israheli boshi balerha omucîmba gw’Amalaganyo e Yeruzalemu omu cihôgero c’amasîma, banabûha empembc n’emîshekera, n’enzihwa n’emi jegereza, ennanga n’enzenze. 29 Erhi omucîmba guhika omu Murhundu gwa Daudi, Mikali, mwali wa Saulu, alolera aha kabonezo abona mwâmi Daudi oku ayîsha asâma n’omwishingo. Lero ànacimugayaguza bwenêne omu mu rhima gwâge.

1 Banaciyîshidêkereza omucîmba omu ihêma Daudi àli agurheganyize. Okubundi barherekêra Nyamuzinda enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla. 2 Erhi Daudi àyusihâna ezo nterekêro, agisha olubaga oku izîno lya Nyakasane. 3 Cazinda agabira bene-Israheli ebiryo: ngasi mulume na ngasi mukazi bakazihâbwa omugati muburunguse, ecihimbi c’omugati gw’obununirizi gwa mabo n’ecitumbura c’emizâbîbu myûmu.

Abaleviti bàyimba irenge lya Nyakasane

4 Daudi ahira abaleviti baguma b’okurhumikira embere z’omucîmba gwa Nyakasane, mpu bagashânize, bakuze banahe Nyakasane Nyamuzinda w’lsraheli irenge. 5 Azafi akazibahabûla na Zakariya ye wakâgimurhabâla. Ye ziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli. Matitiya, Eliyabu, Benaya, Obedi-Edomu na Yaiyeli bakaziziha ennanga n’enzenze, naye Azafi akazivuza ebyuma by’omulinga bilongire bwenêne. 6 Abadâhwa Benaya na Yaziyeli bakazibiìha emi shekera burhahusa embere z’omucîmba gwa Nyakasane. 7 Olwo lusiku Daudi yène ye murhangiriza asinga Olwimbo lw’okukuza Nyakasane, aluhà Azafi mpu aluyimbe haguma na bene wabo, baderhe, mpu^a:

8 «Mukuze Nyakasane, muyalize izîno lyâge;

«muderhere ebijiro byâge by’enkwira embere z’abantu.

9 «Mumuyimbire, mudumûle oluzihwa embere zâge,

«murharhamaga n’okuganira ebirhangazo byâge .

10 «Izîno lyâge ly’irenge, lyo imerero ly’obukuze bwinyu,

«bwo burhùlirize bw’emirhima y’abantu balongereza Nyakasane.

11 «Muyerekere emunda Nyakasane Ogala-byoshi ali,

«mukaziyôrha mulongereza obusù bwâge.

12 «Mukengere ebisomerine ajizire,

«eby’okurhangaza n’okutwa emmanja kw’ekanwa kage.

13 «Binjikulu b’Israheli bo bàli barhumisi bâge,

«bene Yakobo bo bàli bîshogwa bâge.

14 «Nyakasane yêne Nyamuzinda wirhu;

Yêne ye mutwî w’emmanja w’igulu lyoshi.

15 Mukazikengera endagâno yâge ensiku zoshi,

Akanwa kage kabà kîmâna kuhika oku maburhwa cihumbi.

16 «Kalya kanwa àfundikaga bo na Abrahamu,

«erya ndahiro àlahiriraga Izaki.

17 «Kalya àgwikaga kashuba irhcgeko kuli Yakôbo,

«kanabà ndagâno y’ensiku n’amango kuli Israheli.

18 «Bulyala aderha, erhi: «Nàkugabira ishwa lya Kanani,

«bishube byo binyu birugu by’omwimo.

19 «Amango bàciri banyi,

«amango barhàli baciluga banabà bigolo eyo mwa bene.

20 «Amango bàkazagijà babunga,

«batwika mwâmi hashige wundi.

21 «Ci kwône ntâye Nyamuzinda àzigire abarhidibuza,

«ciru banarhuma hajira abâmi ahana.

22 «Mpu: «Murhahîra mukahuma oku nshâgi zani»,

«mpu: «murhahîra mukashunga abalêbi bàni olûmu!»

23 «Mwe bantu b’igulu lyoshi, yimbiri Nyakasane,

«mukazimanyisa bwaca bwayira oku kuciza aciza.

24 «lrenge lyâge muliganire omu karhî k’ab’emahanga,

«ebi àjizire by’okurhangaza mubimanyise omu mashanja goshi.

25 «Bulya Nyakasane ali mukulu, «anakwânîne aje irenge.

«Akwânîne ayôbohwe kulusha abandi banyamuzinda boshi.

26 «Bulyala banyamuzinda w’abapagani linali ibumba,

«Nyakasane yehe ye wàjiraga amalunga.

27 «Obwâmi n’obumoleke bimushokolîre,

«entebe yâge buhashe n’obulangashane buyirikwo.

28 «Mwe bantu b’igulu lyoshi,

«muyalize irenge lyâge n’obuhashe bwâge.

29 «Yîshi muyalize irenge lyâge,

«mulêrhe entûlo zinyu embere zâge.

«Muyunamire oku idaho embere za Nyakasane,

«amango ayêrekana obwîmâna bwâge.

30 «Mujugume embere zâge, mwe bihugo mweshi,

«igulu alizibuhize mpu lirhagihuligana.

31 «Amalunga gacishinge, n’igulu lishembuke.

«Baderhe omu mashanja goshi, mpu: «Nyakasane ye Mwâmi!»

32 «Enyanja ekûnguze haguma n’ebimuli byoshi:

«Amashwa gashagaluke haguma n’ebimuli byoshi.

33 «Emirhi y’emuzirhu ebande orhuhababo rhw’omwishingo

«embere za Nyakasane, «bulya ayîshitwira igulu olubanja.

34 «Mukuze Nyakasane bulya ali mwinja,

«obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

35 «Mumuyakûze, mpu: «Nyamuzinda Mucunguzi wirhu, orhucize,

«orhulikûze oku mashanja g’ihanga onarhushubûze.

«Hano rhukola rhwakukuza, «rhwakaziderha Izîno lyâwe litagatifu,

«rhucishingire okukugashâniza.»

36 «Ayagirwe Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli,

«mukazimuvuga omunkwa, ngasi mango.

«N’endêko yoshi yàyakûza, mpu: «Amen! Aleluya!

«Mukuze Nyakasane!»

37 Cazindà Daudi arhegeka Azafi na bene wabo mpu babêre aha burhambi b’omucîmba gw’endagâno ya Nyakasane, bakazirhumikira embere ly’omucîmba ngasi lusiku nk’oku byanali birhegesirwe. 38 Agoshôla na Obedi-Edomu haguma na bene wabo makumi gali ndarhu na munani mpu bakazilanga emihango, haguma na Obedi-Edomu, mugala wa Yedutuni na Hosa. 39 Daudi ahà amudâhwa Sadoki n’abandi badâhwa bene wabo omukolo gw’okurhumikira e mbere ly’ihêma lya Nyakasane oku ntôndo ya Gabaoni, 40 mpu bakaziyôrha barherekêra Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa oku luhêrero ngasi sêzi na bijingo, n’okuyukiriza ngasi mikolo enayandisirwe omu irhegeko Nyakasane àhâga Israheli. 41 Bàli bo na Hemani, Yedutuni n’abandi bantu bàli bacî shozirwe kwago kwago mpu bakazikuza Nyakasane, bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

42 Hemani na Yedutuni bàgwerhe omukolo gw’okubûha emishekera n’emijegereza n’ezindi nzihwa z’abazihi zanakagikolesibwa oku kununisa enyimbo z’obugashânize. Bagala ba Yedutuni bàli balanzi ba mihango. 43 Cazinda ngasi muguma ashubira emwâge. Daudi naye ashubira emwâge agendisuhira ab’aha mwâge obwanga.

Amalaganyo ga Nyamuzinda kuli Daudi n’iburha lyâge

1 Daudi anacihanda omu nyumpa yâge. Lusiku luguma abwîra omulêbi Natani, erhi: «Lolaga! Niono nkola ndi omu nyumpa nyinja y’enshebeyi, n’akâgala ka-Nyamuzinda kaciri omu ihêma! Kurhi obwîne?» 2 Natani abwîra Daudi, erhi: «Ogererize bwinja aho, ogende ojire nk’oku oyumvîrhe omurhi ma gwâwe gudesire, bulya Nyamuzinda ali haguma nâwe.

3 Ci kwône obudufu bwàkulikiraga, akanwa ka Nyamuzinda kaja emunda Natani ali, erhi: 4 «Genda ojibwîra mwambali wâni Daudi, erhi: «Ntya kwo Nyakasane akubwizire: Arhali we wanyûbakira enyumpa naberamwo. 5 Ciru ntanasagihanda omu nyumpa, kurhenga olusiku nàrhenzagya Israheli e Mîsiri kuhika ene. Ci omu ihêma nàjaga nayêgema, ntenga hantu halebe ncumbike handi halebe. 6 Na kulusba okwo, amango goshi nàkâg’ilusa Israheli, baciranuzi banji nàfumbisire obugo bw’okurhambula olubaga lwâni, ci kwône ntâye nàtumuzizc muli bo nti arhanyûbakiraga enyumpa nyinjinja y’enshebeyi. 7 co cirhumire, oshubigend’ibwîra Daudi, erhi: «Ntya kwo Nyamuzinda w’Israheli akubwizire: Nie nàkurhenzagya ebulambo omu nyuma z’obusò nti obe murhegesi w’olubaga lwâni lw’Israheli. 8 Omu majira gâwe goshi erhi rhwembi rhunali naja nakugwasa, naholola abashombanyi bâwe boshi embere zâwe. Nie nârhuma wabona irenge liri nk’erya abakulu bakulu ba hano igulu^b. 9 Nâtwira olubaga lwâni lw’Israheli eciriba, nâludêkerezamwo, lwabêra muli eco ciriba buzira kuciyôboha cici. Nta ishanja lyâcilulibuze nk’okwa mira, 10 galya mango nàyimikaga abaciranuzi b’olubaga lwâni lw’Israheli, nakurhenzakwo abashombanyi bâwe boshi. Nnankubwizire oku niono, Nyakasane nâkuhà iburha linji. 11 Hano amango g’okufa kwâwe gahika, nâkuhà omwimo gw’obûko bwâwe, mwana wâwe, nâkomeza obwâmi bwâge. 12 Oyo ye wâyîshinyûbakira enyumpa, nazibuhya ensiku zoshi entebe y’obwâmi bwâge. 13 Nâbà îshe, naye abe mwana wâni. Ntakâmutûhya kwoki nka kulya nàtûhagya omwâmi wàkushokoleraga. 14 Nâmuzibuhya ayôrhe mwâmi w’olubaga lwâni, oku nsiku zoshi. Bulya obuhashe bw’obwâmi bw’omulala gwâge burhakadûndagana.» 15 Natani aganirira Daudi ngasi byoshi Nyamuzinda ànali amubwizire muli okwo kubonekerwa kwâge.

Omusengero gwa Dudi

16 Okubundi mwâmi Daudi agendija omu ihêma embere za Nyamuzinda, anaciderha, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda wâni, mmanyire oku oli nie, oli omulala gwâni, ntâco rhwàli rhukwânîne càrhumire warhujirira oku kwoshi wamarhujirira. 17 Ci kwône wehe, Nyakasane wabona oku arhali hoshi aho. Alaga oku wamalinda ojira n’amalaganyo oku mulala gwâni omu nsiku zayisha, wanjirira nka kuno nani nankabire muntu wa kuderhwa. 18 Yagirwa Nyamuzinda wâni, bici nankaciyushûla kw’eryo irenge ompire, bulya onyishi, waliba niono mwambali wâwe. 19 Nyakasane kulya kuba onzigira co carhumire wajira ebyo birhagazo binja byoshi, mpu lyo oyêrekana obukulu bw’irenge lyâwe. 20 Yagirwa Nyakasane, ntâye ciru n’omuguma oli akâwe. Kwo kunali nta wundi Nyamuzinda aba nyuma zawe, nk’oku rhwanayumvîrhe baderha. 21 Kwo na kwo nta lundi lubaga bano igulu luli nk’olubaga lw’Israheli. Wayi shire walulikûza, lwone lwone, omu buja bw’e Mîsiri, mpu olujire lubaga lwâwe. Wacîjisize irenge n’ebijiro binene by’okujugumya washandabanyamwo amashanja embere z’olubaga lwâwe. 22 Wàlujizire lubaga lwâwe oku nsiku zo shi, Nyakasane, wanabà we Nymuzinda walwo. 23 Bunôla, Yagirwa, ojirage nk’okwo wànaderhaga, n’endagâno wajizire kuli nie n’oku iburha lyani, eyôrhe ebâho amango goshi. 24 Neci, eyôrheho, na ntyo irenge lyâwe lyayîmanga oku nsiku zoshi, bakaziderha, mpu: «Nyamuzinda w’Israheli, ye na Nyamuzinda w’Israheli, ye Nyakasane w’igulu lyoshi.» Enyumpa ya mwambali wâwe eyôrhe eba omu masu gâwe. 25 Bulya we Nyamuzinda wâni, we wafululire mwambali wâwe oku wayûbaka enyumpa yâge. Co cirhumire, nie mwambali wâwe ndi wâwe, ndi hano mbere zawe nakusengera. 26 Kwo binali, Yagirwa Nyakasane, wenene Nyamuzinda, wamanandaganyagya eryo iragi lyoshi! 27 Wahizire okugisha omulala gwâni, mpu lyo iburha lyani likaziyôrha libàho embere zâwe ensiku zoshi. Yagirwa Nyakasane, kulya kuba wenene ogishire ogwo mulala, gukolaga gwayôrha guli mugishe ensiku zoshi.»

Okuhimana kwa Daudi

1 Enyuma z’aho, Daudi ahima Abafilistini, abagombya lwoshi omu kubanyaga ecishagala ca Gati n’ebindi bishagala by’eburhambi. 2 Ahima n’Abamowabiti, bashuba bambali bâge banakazimuvurhira ihôro. 3 Na kandi ahima Hadadezeri mwâmi w’e Soba e Hamati, ye wàlonzagya okulumiza obuhashe bwâge omu cihugo coshi kuhika oku lwîshi lw’Efrata. 4 Daudi anya gayo ngâlè cibumbi, ànashweka basirika b’oku biterusi bibumbi nda, n’abasiri ka kwône bihumbi makumi abirhi by’omu ngabo za Hadadezeri; ebyo biterusi acîshogamwo igana lyone ayôrhana, ebindi byoshi aja abitwa emisi y’entege. 5 Abaharamiya b’e Damasko bàyisha mpu barhabâle Hadadezeri mwâmi w’e Soba; nabo mwâmi Daudi abahima anabayîrhamwo bibumbi makumi abirhi. 6 Abahirakwo aba rhambo bakazibarhegeka, Abaharamiya babinduka bambali bâge, ntyo bakazimuvurhira ihôro. Nyakasane ahà Daudi okuhimana ntyo omu matabâro gâge goshi. 7 Daudi anyaga empenzi z’amasholo abalâlizi ba Hadadezeri bàli badwîrhe, anazihêka e Yeruzalemu. 8 Omu bishagala by’e Tibati n’e Kuni byàli omu burhegesi bwa Hadadezeri, Daudi akulamwo ennundo y’omulinga nyinji bwenêne: buzinda ogwo mulinga gwo Salomoni ayishirikolesa omu kutulisa omukenzi munene gw’okukalabiramwo, atulisamo n’erya mitungo n’ebindi birugu by’omulinga by’omu ka-Nyamuzinda.

9 Tou, mwâmi w’e Hamati, anaciyumva omwanzi oku Daudi ahimire omu rhwe gwa Hadadezeri mwâmi w’e Soba gwoshi. 10 Arhuma omugala Hadoramu mpu agend’imulamukiza mwâmi Daudi anamushamambire kuli ago matabâro gâge g’okuhima Hadadezeri, bulya Hadadezeri àli mushombanyi wa Tou. Amurhumira ebirugu bya ngasi lubero: by’amasholo, by’amarhale n’eby’omulinga. 11 Mwâmi abirhûla Nyakasane byoshi, baguma n’amarhale n’amasholo anyagaga omu gandi mashanja, omu Edomu, e Mowabu, e Amoni, emw’Abafilistini n’emw’Amaleki.

12 Abishayi mugala wa Seruya, àhimira bene Edomu omu kabanda ka Nyamûnyu, abayîrhamwo bantu bihumbi ikumi na munani. 13 Abahirakwo abarhambo bàbarhegeka, abantu b’e Edomu boshi bashuba bambali bâge. Nyakasane ashobôza Daudi okuhimana ntyo omu ngasi matahâro gâge goshi.

Amazîno g’abarhumisi bakulu ba Daudi

14 Daudi ayîma omu cihugo c’Israheli coshi. Akagitwa emmanja buzira kabôlo omu lubaga lwoshi. 15 Yowabu, mugala wa Seruya, ye wàli murhambo mukulu w’omurhwe gw’abalwi; Yehoshafati, mugala wa Ahiludi, ali mujabugo wa mwâmi; 16 Sadoki mugala wa Ahitudu, na Abimeleki mugala wa Abiyatari, bo bàli badâhwa; Shevesha àli mwandisi. 17 Benaya mugala wa Yoyada, ye warhambulaga emirhwe ya Kereti n’eya Peleti, bagala ba Daudi yêne bo bàli ba burhanzi omu barhabâzi bâge.

Abarhurnisi bakulu ba Daudi bàcinaguzibwa

1 Enyuma z’aho, Nahasi mwâmi w’e Amoni anacifà, omugala ayîma ahàli hâge. 2 Daudi anacigerereza, erhi: «Najirira Hanuni mugala wa Nahashi obwinja, bulya nani îshe àli mwinja kuli nie bwenêne.» Anacimurhumiraga obugo mpu bagendimurhûliriza oku lufù lw’îshe. Ci kwône abo baja-bugo ba Daudi erhi bahika omu cihugo c’Abamoni, 3 abaluzi b’abantu b’e Amoni banacibwîra Hanuni, mpu: «K’ocikêbirwe mpu kukenga sho kurhumire Daudi arhuma abaja-bugo kw’eyi mishîbo? K’orhabwini oku cihugo balija ebulâbi bacigeremwo, lyo lusiku luguma bayîsha bacigwarhe?» 4 Lero Hanuni anacishweka balya baja-bugo ha Daudi: babamôma obwânwa banabakungûla, emyamhalo yâbo baja bayisirhula kuhika oku mahiji, buzinda babalîka mpu bagende banayosire ntyo. 5 Daudi ayumva ogwo mwanzi oku abantu bâge bacinaguzibwe, arhuma omuntu wagend’ibabugâna bulya bàli bagwerhwe n’e nshonyi bwenêne, mpu ababwire, erhi: «Mwâmi adesire mpu mubere e Yeriko kuhika hano obwânwa bwinyu bukula, mubuligaluka eno kâ.»

Entambala n’Abanya-Amoni

6 Abantu b’e Amoni banaciyumva bonene oku bagayisize Daudi bwenêne. Lero Hanuni n’abantu b’e Amoni bahêka nsaranga nyinji, nka binônò makumi asharhu emwa Abaharamiya b’e Mezopotamiya y’ebulyo, n’emwa Soba mpu babayandike nka basirika b’okubarhabâla, mpu lyo babona engâlè n’abasirika bashona oku biterusi. 7 Bayandika n’omwâmi w’e Maaka haguma n’emirhwe yâge na ngâlè bihumbi makumi asharhu na bibirhi, bayîsha batwa icumbi lyâbo omu muhanda gw’ecishagala ca Medeba, nabo Abanya-Amoni bashubuzanya omu bishagala byâbo byoshi mpu baje oku matabâro. 8 Daudi amanya ogwo mwanzi, arhuma Yowabu haguma n’emirhwe y’entwâli. 9 Abantu ba Amoni bagendicîkereka oku cigamba embere z’omuhango gw’ecishagala câbo. Abâmi bàliyîshirirhabâla nabo baja olundi lunda ebwa mashwa. 10 Yowabu abona oku akwânîne okulwira enyunda zoshi, embere n’enyuma yâge; lero acîshoga e ntwâli kulusha z’omu Israheli zoshi, azikereka embere z’Abaharamiya. 11 Ahà omulumuna Abishayi okurhegeka abandi basirika boshi, abakereka embere z’Abanya-Amoni. 12 Yowabu abwîra omulumuna, erhi: «Abaharamiya bakabà bo bazibu kundusha, onayîshe ontabâle. Ci Abanya-Amoni bakayîshibà bo bazibu kukulusha, nnambe nie nyîshikurhabâla. 13 Rhuseze omurhima, rhukole akirumè bûko bwirhu burhumire, n’ebishagala bya Nyamuzinda wirhu. Nyakasane yêne ajire oku akabona kwinja.» 14 Yowabu n’omurhwe gwâge bahira mbere bagendikoza Abaharamiya, Abaharamiya bakûla idarhi bayâka. 15 Erhi abanya-Amoni babona oku Abaharamiya bayâka, nabo bône bayâka bulibirha embere z’Abishayi, mulumuna wa Yowabu, bashubira omu cishagala câbo. Okubundi Yowabu naye agaluka e Yeruzalemu.

16 Abaharamiya babona oku bahimirwe na bene-Israheli, barhumiza mpu bagend’ihuluza bene wabo bayûbaka ishiriza lya Efrata. Bayîsha bashokolirwe na Shofaki, murhambo mukulu w’omurhwe gwa Hadadezeri. 17 Daudi amanya okwo, Ashubûza engabo z’Israheli zoshi, ayikira Yordani ahika aho bàli. Ahârhûla embere kuhika ahika hofi nabo. Cazinda Daudi akereka engabo zâge embere z’Abaharamiya, bakoza entambala. 18 Ci kandi Abaharamiya bakûla idârhi bamàyôboha bene-Israheli. Daudi ayîrha basirika bihumbi nda b’oku ngiìle, n’abandi bantu bàgendaga n’amagulu abayîrhamwo bihumbi makumi ani. Ciru ayîrha n’omurhambo mukulu Shofaki. 19 Abâmi bàkâgirhabâla Hadadi-Ezeri erhi bàbona oku bene-Israheli babagombize lwoshi, bahûna okuyumvanya na Daudi omu murhûla, barhacilonzagya okucikârhabâla bene Amoni.

Yowabu àgwârha ecishagala ca Raba

1 Erhi kugera mwâka muguma, amango abâmi bànakomêreraga okuja oku matabâro, Yowabu ashubûza abasirika b’omurhwe gwâge. Agend’i sherêza ecihugo ca bene Amoni. Cazinda arhêra ecishagala ca Raba. Daudî, yehe, asigala aha Yeruzalemu. Yowabu adulika ecishagala ca Raba muliro, ebyôgo byaco abihonda oku idaho. 2 Daudi arhôla ecimanè càli oku irhwe ly’omuzimu wa bene Amonî, ye Milkomu, acihira oku lyâge irhwe. Babona oku eco cimanè càgwerhe obuzirho bwa talenta nguma ya masholo gone gone, càlimwo n’ibuye ly’engulo ndârhi. 3 Daudi ashanashana abantu b’êyo munda boshi, abahira oku mikolo y’obukûkuru, y’okukonda embale, okugôya ama buye erhi kubeza nshâli. N’ebindi bishagala bya bene Amoni byoshi kwo ànabikolîre ntyo. Cazinda ashubira e Yeruzalemu n’omurhwe gwâge gwoshi.

Entambala haguna n’Abafilistini

4 Buzinda kandi, bene-Israheli bakoza entambala oku Bafilistini, aha Gezeri, mw’êyo ntambala, Sibekayi w’e Husha àyîrha Sipayi, w’obûko bw’Abarefayimi. Okwo kwagombya Abafilistini. 5 Kandi omu yindi ntambala haguma n’Abafilistini, Elanani, mugala wa Yayiro, ayîrha Lami, mulumuna wa Golyati w’e Gati, ye olusârhi lw’itumu lyâge lwàli lunene kulusha omulonge munènènè. 6 Kandi eyindi ntambala yakozibwa e Gati. Yàlimwo omusirika muguma w’omu bashombanyi mulî-mulî, àgwerhe minwe ndarhu oku ngasi kuboko na mano ndarhu oku ngasi kugulu, àli w’oku bûko bwa Harafa ak’abandi. 7 Ajacira bene-Israheli. Lero Yonatani, mugala wa Shimea, mwinjikulu wa Daudi, amuniga. 8 Abo basirika bafilistini b’obûko bwa Harafa w’e Gati, boshi bahwêra oku bwôji bw’engôrho ya Daudi n’ey’abasirika bâge.

Daudi àganja olubaga lw’Israheli

1 Lusiku luguma Shetani ahiga okuhanyagaza Israheli, ashumika Daudi mpu aganje bene-Israheli. 2 Mwâmi Daudi abwîra Yowabu n’abakulu b’engabo bàli bo naye, erhi: «Mugere omu bûko bw’Israheli bwoshi, kurhenga e Dani kuhika e Bersheba, muganje olubaga, mmanye eeihugo cirimwo bantu banga.» 3 Yowabu ashuza, erhi: «Yagirwa, nankasimire Nyakasane aluze bene-Israheli kal’igana kulusha! Ene boshi kurhumikira bakola bakurhumikira, ci kwône bici birhumirage olonza okumanya omubalè gwâbo n’okusunika ntyo Israheli omu bugoma?» 4 Ci kwône irhegeko lya mwâmi lyàli lizibu kuli Yowabu. Agenda, agera omu Israheli mwoshi, cazinda ashubigaluka e Yeruzalemu. 5 Ayîshibwîra Daudi omubalè gwoshi: Israheli àlimwo balume cinônô ciguma na bihumbi igana bakola bafumbarha itumu, na Yuda bihumbi magana ani na makumi gali nda. 6 Yowabu arhaganjaga obûko bwa Levi n’o bwa Benyamini haguma n’abandi.

Nyamuzinda àhana obubî bwa Daudi

7 Ogwo mukolo gwagayisa Nyakasane bwenêne, kwarhuma àhana Israheli. 8 Daudi abwîra Nyakasane, erhi: «Najizire ecâha cinene! Waliha, mâshi, obabalire mwambali wâwe eco câha, bulya najizire nka musirhe!» 9 Erhi buca sêzi, Daudi azûka, erhi mîra Nyakasane anabwîraga omulêbi Gadi, muhanûzi wa Daudi akanwa abwîra mwâmi Daudi, erhi: 10 «Genda obwire Daudi ntya: Nyakasane amâderha: Nkuhîre bintu bisharhu, ocîshoge ciguma muli byo, nâcijira.» 11 Aho omulêbi Gadi aja emunda Daudi ali, amubwîra ntya, erhi: 12 Myaka isharhu ya cizombo omu cihugo câwe, -erhi myêzi isharhu ya matumu, oje wayâka n’omushombanyi akukulikîre lumino-mino,- erhi nsiku isharhu za cihûsi omu cihugo câwe? Ocîjàge cmurhima buna, ombwir bici najibwîra owantumaga!» 13 Daudi abwîra olya mulêbi Gadi, erhi: «Namârhaganwa bwenêne! Nâleka rhufire omu maboko ga Nyakasane erhimwo, bulya obwonjo bwag” buli bunji, caziga ntakûmbaga omu maboko g’abantu.» 14 Nyakasane anacirhumaga ecihûsi obwo omu Israheli; kwafà bantu bihumbi makumi gali nda b’Israheli. 15 Nyakasane ayêrekeza Malahika e Yeruzalemu, mpu arhulireyo ecihûsi. Erhi Malahika-Kaheza ayêrekera e Yeruzalemu mpu amulagalize, Nyakasane afa bwonjo, abwîra entumwa yâge, erhi: «Lekaga, shuba okuboko kwâwe. Ago mango erhi nyakurhumwa akola ahika omu ngo Ornani Muyebuzeyi àkâg’ihûlira engano yâge. 16 Daudi agalamula amasu, àbona Malahika amanyanyire ekarhi k’amalunga n’igulu, anayomwire engôrho yâge akola ayiyêrekezize e Yeruzalemu. Daudi bo n’abagula bâge bàli bayambirhe emyambalo y’emishîbo, bayunama bahwera oku idaho. 17 Daudi abwîra Nyakasane, erhi: «K’arhali nie nàrhegekaga nti baganje olubaga. Nie nàjizire kubi! Aba bôhe bacîberîre buso kwône, kubi kuci bàjizire? Obâge nie ohana n’emulala gwâni!»

Daudi àyûbakira Nyakasane oluhêrero

18 Malahika wa Nyakasane abwîra Gadi, erhi: «Obwire Daudi asôkere ebwa cibuga emunda Ornani adwîrhe ahûla engano, ayûbakireyo Nyakasane oluhê rero.» 19 Daudi anacija eyo munda nka kulya Gadi ànamubwîraga Nyakasane amurhumire. 20 Ornani erhi adwîrhe ahûla engano yâge. Mpu ahindamuka, abona Malahika; agendicîfulika bo n’abagala bani bàli haguma naye. 21 Daudi asôkera emunda Ornani ali. Naye oku anabona mwâmi ntya, àrhenga aha cibuga ayîshicîrhimba aha magulu gâge. 22 Daudi amubwîra Ornani, erhi: «Ompe aha ecibuga câwe ciri. Nnonzize nyûbakireho oluhêrero lwa Nyakasane, lyo eci cihûsi ciri oku lubaga cihwa. Ohampe, nâkuguliraho nk’oku ecitwiro caho cina kwânîne.» 23 Ornani ashuza Daudi, erhi: «Nnâhamwirhu oharhôle kwône ojire n’oku olonzize. Ciru n’enkafu zani ezi, n’engano y’okuhânwa ntûlo.» 24 Ci kwône mwâmi Daudi ashuza Ornani, erhi: «Ntaco wâmpa! Ebyo byoshi nâbigula nk’oku binakwânîne. Ntankalonza nterekêre Nyakasane ebiri byâwe, ntankamurhûla akantu ntarhamire!» 25 Daudi anacihà Ornani masholo ga buzirho bwa sikeli magana gali ndarhu.

26 Aho Daudi ayûbakiraho Nyakasane olluhêrero, ahirakwo enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla. Okubundi ashenga Nyakasane, naye àmushuza omu kumanula omuliro emalunga gwayîshisingônola zirya nterekêro oku luhêrero. 27 Lero Nyakasane arhegeka olya Malahika mpu a shubize engôrho yâge omu luba. 28 Daudi abona obwo oku Nyakasane anayumvirhize omusengero gwâge aho cibuga ca Ornani Muyebusi, kurhenga olwo lusiku, akaziyôrha arhûliraho Nyakasane enterekêro burhahusa. 29 Mw’ago mango, lirya ihêma Musa àyûbakiraga omu irûngu haguma n’oluhêrero lw’e nterekêro z’okusingônolwa, erhi biciba oku ntôndo ya Gabaoni. 30 Ci kwône Daudi arhagerezagya okuja eyo munda mpu ajishenga Nyakasane, bulya engô rho y’oyo Malahika yàlimujugumize bwenêne.

1 Co càrhumire Daudi àderha, erhi: «Hano ho hantu h’okuyûbakwa e nyumpa ya Nyakasane Nyamuzinda. Ho hantu h’oluhêrero lw’e nterekêro z’Israheli.»

Daudi arheganya okuyûbaka aka-Nyamuzinda

2 Daudi arhegeka mpu bashubûze ebigolo biyûbaka omu cihugo c’Israheli; abahira oku mukolo gw’okugôya amabuye g’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 3 Arhenganya ennundo erhali nyi y’ecûma c’okukûlamwo emisumari y’okuyîshijira emirirango, n’engondôzo; na mulinga munji bwenêne gurhagwerhi oku gwankagerwa; 4 na kandi ennundo y’emirhi y’enshebeyi, abantu b’e Tiri n’ab’e Sidoni erhi bàyidwîrhîre Daudi minji bwenêne.

5 Bulya Daudi àkagicîdesa yêne, erhi: «Mugala wâni Salomoni aciri murho na ntâco acimanya. N’obwo aka-Nyamuzinda k’okuyûbakirwa Nyakasane kawanine kaje irenge omu bihugo byoshi oku bunene n’obwinja bwako. Nkola ga nâba narheganya eby’okuyishikayûbaka.» Daudi ajira ntyo marheganyo manji embere ly’okufà kwâge.

Daudi àha Salomoni omukolo gw’okuyûbaka aka-Nyamuzinda

6 Daudi ahamagala omugala Salomoni amurhegeka mpu ayûbake akâNyamuzinda ka Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. 7 Amubwîra, erhi: «Mwa na wâni, nàligwerhe omuhigo gw’okuyûbaka niene enyumpa nyinjinja ya Nyakasane Nyamuzinda wâni. 8 Ci kwône Nyakasane ambwizire, erhi: «Wàbu lazire muko munji munji omu matabâro manênênè wajàga wajira; orha nkayûbakira izîno lyani enyumpa erhi ogwo muko gwoshi wàbulagiraga oku idaho embere zani gurhuma.

9 Ci wàyîshiburha omwana: àyîshibà muntu wa murhûla^c, ntanazige abasho mbanyi bamuzungulusire barhwanza ogwo murhûla gwâge. Ahaziderhwa izîno lya Salomoni, -kwo kuderha «Murhûla»- bulya omu kalamo kage koshi nâyi shihà Israheli omurhûla munji. 10 Oyo ye wâyîshinyûbakira enyumpa. Ayîshibà mwana wâni nani mbe Îshe kuli ye. Nakomeza bwenêne entebe yâge y’obwâmi kuli Israheli.» 11 Daudi ayushûla, erhi: «Lero mwana wâni, Nyakasane Nyamuzinda wâwe, abe haguma nâwe, akuhe obwanga ly’ohasha okumuyûba kira enyumpa, nk’oku ànalaganyagya kuli we. 12 Akuhe obukengere n’obumanye, hano akuhà okurhegeka Israheli lyo ohashishimba amarhegeko gâge. 13 Okakenga n’okushimba bwinjinja amarhegeko àhaga Musa kuli Israheli, wâbona oku wâhimana muli byoshi. 14 Niono n’emisi yani, nàcihanganyire okubika muhako oku kuyûbaka enyumpa ya Nyakasane, masholo ga buzirho bwa talenta bihumbi igana, binônò igana bya marhale, omulinga n’ecûma, bi rhagwerhi oku byankagerwa. Nàrheganyize n’emirhi n’amabuye. Nawe wanaciyushûla ebindi. 15 Mw’ogwo mukolo, wâbà n’abakozi, abalenga b’okugôya amabuye n’ab’okubinja emirhi, erhi balenga omu ngasi bushanja. 16 O gwerhe nnundo nyinji bwenêne z’amasholo, amarhale, omulinga n’ey’ecûma. Ocîbandage omu mikolo, na Nyakasane abe haguma nâwe.» 17 Cazinda Daudi arhegeka abarhambo b’Israheli boshi mpu barhabâle omugala Salomoni, aba ‘ bwîra, erhi: 18 Ka Nyakasane arhali haguma ninyu? Ammuhîre omurhûla e mpande zoshi kurhenga amango àhiraga abantu bàyûbakaga mw’eci cihugo idako ly’oburhegesi bwâni. Lero bakola bashiga Nyakasane n’olubaga lwâge. 19 Lero mucisezagye n’omurhima n’emisi yinyu yoshi okumanya obulonza bwa Nyakasane Nyamuzinda winyu. Mucibande omu mikolo muyûbake endâro ya Nyakasane Nyamuzinda winyu; lyo muyîshihira Omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane n’ebirugu by’obugashânize muli ako kâ-Nyamuzinda mwayûbaka oku izîno lya Nyakasane.

Daudi àkerekanya omurhwe gw’Abaleviti

1 Erhi Daudi abà akola mushosi bwenêne, ayîmika omugala Salomoni okubà mwâmi w’Israheli. 2 Okubundi ahamagala abarhambo bakulu b’I sraheli boshi, n’abadâhwa n’Abaleviti.

3 Abaleviti bakulu bakola bagwerhe myâka makumi asharhu na kulusha, baganjwa muguma muguma, omubalè gwâbo gwahalûka gwa bihumbi makumi asharhu na munani. 4 Daudi abagoshôlamwo bihumbi makumi abirhi na bini by’okuyimangira emikolo y’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, bihu mbi ndarhu bya kuba barhindisi na baciranuzi, 5 bihumbi bini bya balanzi ba mihango na bindi bihumbi bini bya kukazikuza Nyakasane n’enzihwa Daudi àli erhi atulîsize kw’ogwo mukolo.

6 Daudi agaba abaleviti omu mirhwe ya ngasi lubero nk’oku amaburhwa gâbo gànashimbanaga, ab’obûko bwa Gershoni, bwa Kehati erhi bwa Merari, bagala ba Levi. 7 Gershoni àbusire bana babirhi, Ladani na Shimeyi. 8 Ladani aburha bana basharhu: omurhanzi Yehiyeli, kandi Zetamu na Yoweli. 9 Shimeyi aburha bana basharhu: Shelomiti, Haziyeli na Harani, bo bàli bakulu b’emilala ya kuli Ladani. 10 Kandi Shimeyi ashubiburha bagala bani: Yahati, Ziza, Yehushi na Beriya. 11 Yahati ye wali mukulu wabo, Ziza wa kabirhi, hakulikira Yehushi na Beriya. Abo babirhi bazinda barhaburhaga bana banji, co càrhumire bayandikwa nka mulala muguma gwone.

12 Kehati aburha bagala bani: Amurami, Isari, Hebroni na Uziyeli. 13 Bagala ba Amurami: Aroni na Musa. Aroni aberûlwa kwago kwago lwoshi haguma n’iburha lyâge oku kukazikolera omu hatagatifu bwenêne; gwo mukolo gw’okurhûla Nyakasane enterekêro z’enshangi, okumurhumikira bwaca bwayira n’okuhâna obwanga oku izîno lyâge ensiku zoshi. 14 Musa yehe àlici berire muntu wa Nyamuzinda; ci abana bâge bàkâgilolwa nka bantu kwône b’obûko bwa Levi. 15 Bagala ba Musa: Gershoni na Eliyezeri. 16 Bagala ba Gershoni: Shebuweli, ye murhanzi. 17 Eliyezeri aburha mugala muguma, Rehabiya, arhaciburhaga bandi, ci kwône Rehabiya aburha bana banji bwenêne. 18 Bagala ba Isari: Shelomiti, ye murhanzi. 19 Bagala ba Hebroni: omurhanzi, Yeriya, owa kabirhi, Amariya, owa kasharhu, Yaziyeli na Yekamani wa kani. 20 Bagala ba Uziyeli: Mika, wa burhanzi, na Yisiya, wa kabirhi.

21 Bagala ba Merari: Mahali na Mushi. Mahali àburha bagala babirhi. Eleyazari na Kishi. 22 Eleyazari afà buzira kuburha bana-rhabana. Arhasigaga abarhali bana-nyere bonene, banayankwa na bazâla babo, bagala ba Kishi. 23 Mushi^d aburha bagala basharhu: Mahali, Ederi na Yeremoti. 24 Ntyo kwo lyàliyosire iburha lya Levi, abo bàli bakulu b’emilala yâbo bàyandikagwa muguma muguma omu citabu c’amazîno. Ngasi yeshi wàli okola agwerhe myâka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa, ahâbwa ogwâge mukolo akazijira omu nyumpa ya Nyakasane. 25 Bulya Daudi aderha, erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli akola ahire olubaga lwâge omurhûla, naye yêne akolaga abera omu cishagala ca Yeruzalemu ensiku zoshi. 26 Nta bulagirire abaleviti bacigwerhe bw’okukâbarhula ihêma ly’okubugânana na ngasi birugu byoshi bikolesibwa oku bugashânize.» 27 Na kandi omu kushimba ebinwa bizinda bya Daudi, ngasi baleviti boshi bàyandisirwe, bàgwerhe myâka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa. 28 Omukolo gwâbo kwàli kulinga amarhegeko bene Aroni bababwizire, okurhumikira omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, omu minene yamwo n’omu rhwônga rhwamwo rhwoshi, okushukamwo ebirugu by’okugashâniza. Ebyo byo bakâgikola omu kâ-Nyamuzinda.

29 N’okukereka emigati mulongo oku meza gwàli mukolo gwâbo; okurhega nya enshâno ya ngasi lubero. Bàgwerhe n’omukolo gw’okulanga engero z’omu ka-Nyamuzinda, ez’obuzirho n’ez-obuli. 30 Bàli barhegesirwc okuba omu kâ Nyamuzinda ngasi sêzi na ngasi bijingo oku kukuza irenge lya Nyakasane. 31 Na ngasi mango barhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônola oku lusiku lwa Sabato, olusiku lurhanzi lwa ngasi mwêzi, n’ezindi nsiku nkulu nk’oku byànaliyandisirwe omu irhegeko. Gwo mukolo bàkâgijira ensiku zoshi embere za Nyakasane ogwo. 32 Obugashânize bàkâgijira omu kâ-Nyamuzinda, bwànali bulya bwonênè bwàkâgijirwa omu ihêma ly’okubugânana, n’amarhegeko g’omu hatagatifu bwenêne, na galya marhegeko ga bene wabo bagala ba Aroni.

Omurhwe gw’abadâhwa

1 Ab’oku bûko bwa Aroni nabo bagabwa omu mirhwe^e. Aroni àlibusire bana bani: Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 2 Nadabu na Abihu bafà, erhi n’îshe acihali; Eleyazari na Itamara bôhe bàhîrwe ecikono c’obudâ hwa. 3 Buzinda bwenêne, mwâmi Daudi omu kurhabâlwa na Sadoki, w’oku bûko bwa Eleyazari, na Ahimeleki, w’oku bûko bwa Itamara, agaba abadâhwa omu mirhwe nk’oku amarhumisi gâbo gànaliyosire. 4 Bayîshibona oku obûko bwa Eleyazari bwo bwalimwo abalume banji kulusha obûko bwa Itamara. Co càrhumire obûko bwa Eleyazari bugabwamwo mirhwe ikumi na ndarhu ya ci nyamulala n’obwa Itamara mirhwe munani, na ngasi murhwe n’omurhambo mukulu wagwo. 5 Okugabwa kwa bombi na bombi kwakazijirwa omu kuyesha ecigole, bulya hàli «abaluzi b’aka-Nyamuzinda» n’abandi «baluzi ba Nyamuzi nda» omu bûko bwa Eleyazari n’omu bûko bwa Itamara. 6 Omwandisi Shemaya, mugala wa Netanaeli w’obûko bwa Levi, ayandika amazîno gâbo embere za mwâmi, embere z’abarhambo, embere z’omudâhwa Sadoki, embere z’Ahimeleki, mugala wa Abiyatari, n’embere z’abarhambo bakulu b’emilala y’abadâhwa n’ey’abaleviti. Oku mulala gwa Eleyazari, bàkâgiyesha ecigole kabirhi kakulikirine, n’oku gwa Itamara liguma lyone. 7 Yehoyaribu ye wàli wa burhanzi omu kugwarhwa n’ecigole, Yedaya wa kabi rhi, 8 Harimu wa kasharhu, Seorimu wa kani, 9 Malkiya wa karhanu, Miyamini wa kali ndarhu, 10 Hakosi wa kali nda, Abiya wa kali munani, 11 Yeshuwa^f wa kali mwenda, Shekaniya wa kali ikumi, 12 Eliyasibu wa kal’ikumi na liguma, Yakimi wa kal’ikumi na kabirhi. 13 Hupa wa kal’ikumi na kasharhu, Yeshebali wa kal’ikumi na kani 14 Bilga wa kal’ikumi na karhanu, Imeri wa kal’ikumi na ndarhu, 15 Heziri wa kal’ikumi na nda. Hapisesi wa kal’ikumi na munani, 16 Petahiya wa kal’ikumi na mwenda, irûngu wa kali makumi abirhi, 17 Yakini wa kali makumi abirhi na muguma, Gamuli wa kali makumi abirhi na babirhi, 18 Delayahu wa kali makumi abirhi na basharhu, Maaziya wa kali makumi abirhi na bani 19 Abo bo bàyandisirwe amazîno gâbo haguma n’omukolo gwâbo gw’okuja omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, omu kushimba amarhegeko bàhâbagwa na shakulûza wabo Aroni, nk’oku naye ànagahâbagwa na Nakasane, Nyamuzinda w’Israheli yêne. Enyushûlo y’Agandi mazîno g’abaleviti 20 Aba nabo bo bandi b’oku bûko bwa Levi: Omu bûko bwa Amurami, mwàli Shubaheli, n’omu bûko bwa Shubaheli mwàli Yediya. 21 Omu bûko bwa Rehabiya mwàli Yishiya, murhanzi omu mulala gwâge. 22 Omu bûko bwa Isara mwàli Shelomoti, n’omu bwa Shelomoti mwàli Yahati. 23 Bagala ba Hebroni: omurhanzi Yeriya, owa kabirhi Amariyahu, owa kasharhu Yaziyeli, n’owa kani Yekamani. 24 Mugala wa Uziyeli: Mika. Omu bûko bwa Mika, mwàli Shamiri. 25 Omu bûko bwa Yisiya, mulumuna wa Mika, mwàli Zakariya. 26 Bagala ba Merari: Mahali, Mushi na Yaziya; 27 oku bûko bwa Merari, b’emwa omugala Yaziya: mwàli Shohamu, Zakuri na Ibri. 28 Mugala wa Mahali: Eleyazari, ye rhaburhaga mwana, 29 na Kishi, ye wàgwerhe omugala Yarameeli. 30 Bagala ba Mushi: Mahali, Ederi na Yerimoti. Ntyo kwo obûko bene Levi bwàli buyosire, omu kushimbana kw’emilala yâbo. 31 Nabo bayesha ecigole oku burhumisi bw’emikolo yâbo aka bene wabo bene Aroni, embere za mwâmi Daudi, e mbere za Zadoki na Ahimeleki, n’embere z’abarhambo bakulu b’emilala y’abadâhwa n’ey’abaleviti. Ntyo omulala gw’omwana w’enfula gwajirirwa ku guma n’ogwa mulumuna wâge.

Omurhwe gw’abîmbiza

1 Oku bugashânize, Daudi bo n’abarhambo bakulu, baberûla abana ba Azafi n’aba Hemani, n’aba Yedutuni mpu babe bahanûzi b’okukolesa ennanga, enzenze n’orhurhêra. Abantu bàhizirwe kw’ogwo mukolo nabo bayandikwa.

2 Abana ba Azafi bayandikwamwo: Zakuri, Yozefu, Netaniya, Asarela. Abana ba Azafi bàli idako ly’oburhegesi bw’îshe wabo, ye wàli erhi akômerire okuhanûla oku irhegeko lya mwâmi.

3 Abana ba Yedutuni: Gedaliya, Seri, Yeshaya, Shimeyi, Hashabiya na Matitiya; oku bali ndarhu bàkâgihanûlwa n’îshe, owakâgiyimba n’izu ly’okuhêra oku kukuza n’okuhà Nyakasane irenge.

4 Abana ba Hemani: Bukiya, Mataniya, Uziyeli, Shebuweli, Yerimoti, Hananiya, Hanani, Eliyata, Gidalati, Romamti-Ezeri, Yoshebekasha, Maloti, Hotiri na Mahaziyoti. 5 Abo boshi bàli bagala ba Hemani, mulêbi wa mwâmi. Erhi ebinwa bya Nyamuzinda byàderhagwa, anabûhe omushekera. Nyamuzinda àli ahire Hemani barhabana ikumi na bani na banyere basharhu. 6 Abo bantu boshi bàli bîmbiza omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, hàkazihalûlwa n’îshe wabo n’omu kuhirakwo izu ly’ennanga, enzenze n’orhurhêra, omu kukazi rhumikira omu nyumpa ya Nyakasane nk’oku mwâmi ànali arhegesire. 7 Aho bîmbiza balenga, haguma n’abantu b’omurhwe gwâbo, bàli bayigirizibwe okukuza Nyakasane n’enyimbo, boshi haguma bàli magana abirhi na makumi gali munani na munani. 8 Banaciyêsha ecigole mpu lyo bamanya kurhi bakazikulikirana omu mikolo buzira kulondôla emisole n’abashosi, erhi nisi abîmbiza bakola bayîsh’iyimba n’abaciyiga okuyimba. 9 Owàcîshozirwe wa burhanzi ye Yozefu, mugala wa Azafi. Owa kabirhi Gedaliya, ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 10 Owa kasharhu àli Zakuri, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 11 Owa kani Isri, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na bahirhi. 12 Owa karhanu Netanyahu, hàguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 13 Owa kali ndarhu àli Bukiya, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 14 Owa kali nda àli Yesarela; ye baguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 15 Owa kali munani. Yeshaya, ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 16 Owa kali mwenda, Mataniya, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 17 Owa kal’ikumi, Shimeyi; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 18 Owa kal’ikumi na muguma Azareli; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 19 Owa kal’iku mi na kabirhi: Hashabiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 20 Owa kal’ikumi na basharhu àli Shubaheli; ye n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 21 Owa kal’ikumi na bani Matitiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 22 Owa kal’ikumi na barhanu Yeremoti; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 23 Owa kal’ikumi na ndarhu Hananiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 24 Owa kal’ikumi na nda Yoshebekasha; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 25 Owa kal’ikumi na munani Hanani; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 26 Owa kal’ikumi na mwenda Maloti; ye haguma n’abagala na bene wabo bantu ikumi na babirhi. 27 Owa kali makumi abirhi Eliyata; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 28 Owa kali makumi abirhi na muguma Hotiri; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 29 Owa kali makumi abirhi na babirhi Gidalati; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 30 Omuntu wa kali makumi abirhi na basharhu àli Mahaziyoti; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 31 Omuntu wa kali makumi abirhi na bani àli Romamti-Ezeri; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi.

Abalanzi b’emihango

1 Abalanzi b’emihango nabo bàgwerhe eyâbo mirhwe. Meshelemiya, mugala wa Kore, mwinjikulu wa Abiyazafi, w’obûko bwa Kore, 2 aburha bagala nda: kwo bakulikirîne ntya, Zakariya, Yediyaeli, Zebadiya, Yatiniyeli, 3 Elamu, Yohanani na Eliyehoyenayi. 4 Obedi-Edomu aburha bagala munani: bakulikirana ntya, Shemaya, Yozabadi, Yowa, Sakari, Netanaeli, 5 Amiyeli, lzakari na Peuletayi. Neci Nyamuzinda àligishire Obedi-Edomu. 6 Enfula yâge Shemaya yàburha abana bàgwerhe ecikono cikulu omu mulala gwâbo, bulya bàli bantu ntwâli. 7 Bagala ba Shemaya bo bàli Otni, Refaheli, Obedi, Elzabadi, kuhirakwo na bene wabo Elihu na Semakiya, bombi bantu bakengwa bwenêne. 8 Abo bene Obedi-Edomu, haguma na bagala babo nabo n’abandi babusi babo, boshi bàli bantu ba lukengwa bayunjulirine misi omu mukolo gwâbo. Boshi haguma bàli bantu makumi gali ndarhu na babirhi.

9 Omurhwe gwa Shelemiya gwàlimwo abagala na bene wabo, boshi haguma bàli bantu bakengwa ikumi na munani. 10 Hosa, w’oku bûko bwa Merari, abu rha bagala bani: Shimri, ye wa burhanzi omu mulala, n’obwo arhali ye wàli nfula, îshe amuhà eco cikono ca burhanzi, 11 Hilkiya wa kabirhi, Tebaliya wa kasharhu, na Zakariya wa kani; omurhwe gwa Hosa, gulimwo abagala na bene wabo, gwàli gwa balume ikumi na basharhu. 12 Abarhambo n’abantu b’eyo mi rhwe y’abalanzi b’emihango boshi haguma bakag’iyûkiriza omukolo gwâbo omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 11 Bagahâna emihango y’okukazilanga omu kuyesha ccigole nk’oku emilala yâbo yànali, emisole n’abashosi boshi haguma. 14 Shelemiya ecigole camuhà omuhango gw’ebushoshôkero. Omugala Zakariya wàliyunjulirine makengu manji, ecigole camuhà omuhango gw’ebule mbe. 15 Obedi-Edomu ahabwa obulanzi bw’omuhango gw’ebulyo, n’abagala okukazilanga enguli z’embîko. 16 Shupimu na Hosa bagabâna obulanzi bw’omuhango gw’ebuzikiro n’obw’omuhango gwàkâgiderhwa muhango gwa mugongo mutwe, hofi n’enjira yàsôkeraga enyanya. Eyo mirhwe yàlihîrwe obulanzi kwo yàligabirwe ntya: 17 aha muhango gw’ebushoshôkero, baleviti ndarhu ngasi lusiku; aha muhango gw’ebulembe, bani ngasi lusiku; ebwa nguli z’embîko, mirhwe ibirhi ya babirhi-babirhi; 18 oku myûbako yàliyushwîrwc ebuzikiro, bantu bani oku njira na babirhi omu myûbako mwo na nênc. 19 Ntyo kwo emirhwe y’abalanzi bàrhôlagwa omu bûko bwa Kore n’obwa Merari yàli eyôsire.

Emikolo yago-yago yàlihîrwe baguma-baguma

20 Abandi baleviti^g bàgwerhe omukolo gw’okulanga obuhirhi bw’omu kâ-Nyamuzinda n’ebirugu bitagatifu birherekirwe Nyakasane. 21 Abana ba Ladani, w’omu bûko bwa Gershoni, bakulu b’emilala yâbo, ye wàli Yehiyeli. 22 na kandi bagala ba Yehiyeli, Zetamu bo n’omulumuna Yoheli, bàgwerhe omukolo gw’okulanga obuhirhi bw’omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 23 Omu bûko bwa Amuramu, obûko bwa Isari, obwa Hebroni n’obwa Uziyeli, 24 Shebuweli, wa kuli bene Gershoni, ye mugala wa Musa yenêne, ye wàli mulanzi mukulu w’embîko. 25 Oku nkomôka yâbo kwàli ecinyamulala ca bene Eliyezeri, mulu muna wa Gershoni bo: Rehabiya, mugala wa Eliyezeri, kandi Yeshaya, Yoramu, Zikri na Shelomiti. 26 Shelomiti haguma na bene wabo bahâbwa omukolo gw’okulanga ebirugu byàlirherekîrwe Nyamuzinda byajiragwa na mwâmi Daudi, n’abakulu b’emilala, n’abarhambo b’abasirika bayîmangira emirhwe y’ebihumbi. erhi magana erhi makumi. 27 Bàli bababerwiremwo ecigabi c’okukâshibirira enyumpa ya Nyakasane, 28 haguma n’ebirugu bitagatifu omulêbi Samwcli àhiragamwo, n’ebya Saulu, mugala wa Kishi, Abneri, mugala wa Neri, n’ebya Yowabu mugala wa Seruya. Ebyo birugu bitagatifu byàlirherekirwe Nyakasane byoshi byàkâgilangwa na Shelomiti haguma na bene waho.

29 Kenaniya bo n’abagala. b’oku bûko bwa Isari, bàgwerhe emikolo y’embuga omu cihugo c’Israheli, bo bàli bandisi na baciranuzi. 30 Hashabiya bo na bandi bantu cihumbi ciguma na magana gali nda ba ntwâli b’obûko bwa Hebroni, bàkâgilanga ecihugo c’Israheli c’ebuzikiro bwa Yordani; hàgwerhe emikolo eyêrekîre olubaga oku by’idini n’eby’ecihugo. 31 Yeriya ye wàli murhambo mukulu w’obûko bwa Hebroni. Omu mwâka gwa makumi ani gw’obwâmi bwa Daudi, balongereza amaburhwa gayêrekîre obwo bûko, babugâna abalume b’entwâli e Yezeri omu Galadi ba kw’obwo bûko. 32 Mwâmi Daudi abarhôlamwo bantu bihumbi bibirhi na magana gali nda ga kw’obwo bûko, abafumbika Yeriya mpu boshi haguma bakazirhabalana oku mikolo eyêrekîre eby’i dini n’eby’ecihugo, omu cishagala càyûbakagwamwo n’abantu b’oku bûko bwa Rubeni na Gadi, n’ecigabi c’ebushoshôkero c’obûko bwa Menashè.

Entondekanyè y’abasirika oku bwâmi

1 Bene-Israheli nk’oku omuganjo gwâbo gwànali, abakulu b’emilala, abarhambo b’abasirika bihumbi, ab’amagana, abandisi babo, boshi bàji raga omukolo gw’okurhumikira olubaga lwâbo. Eyo mirhwe yoshi yàkâg’ilola ngasi kantu kanayêrekîre mwâmi. Ngasi mwêzi omu mwâka hàkâgibà omu rhwe gw’okulola mukolo mulebe mw’ogwo mwêzi. Ngasi murhwe gwàli gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini.

2 Omwimangizi w’omurhwe murhanzi gwàgwerhe omukolo omu mwêzi gwa burhanzi ye wàli Yashobamu, mugala wa Zabdiyeli. ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini, 3 w’oku bûko bwa Peresi, ye wàli mu rhambo mukulu w’emirhwe yoshi y’ogwo mwêzi gwa burhanzi. 4 Omwimangizi w’omurhwe gwa kabirhi ye wàli Dodayi w’e Ahowa; ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 5 Omwimangizi w’omurhwe gwa kasharhu gw’okukola omu mwêzi gwa kasharhu, àli Benaya mugala wa Yoya da, mudâhwa mukulu. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 6 Benaya ye olya wàli omu murhwe gwa ntwâli «Makumi-Asharhu»^h, erhi bamujira murhambo w’ebyo bihumbi, omugala Amizabadi aja ahâli hâge. 7 Omwimangizi wa kani w’omwêzi gwa kani àli Asaeli, mulumuna wa Yowabu, n’enyuma zâge abà omugala Zebadiya. Ayîmangiraga balume bihumbi maku mi abirhi na bini. 8 Owa karhanu oku mwêzi gwa karhanu àli Shamhuti, w’obûko bwa Yizra. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 9 Owa kali ndarhu omu mwêzi gwa ndarhu, àli Ira, mugala wa Ikeshi w’e Tekowa. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 10 Owa kali nda, ow’omwêzi gwa nda àli Helesi, w’e Paloni, w’omu bûko bwa Efrayimu. ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 11 Owa kali munani omu mwêzi gwa kali munani ye wàli Sibkayi, w’e Husha, w’omu bûko bwa Zera. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 12 Owa kali mwenda, ow’okukola omu mwêzi gwa mwenda àli Abiyezeri, w’e Anatoti, w’oku bûko bwa Benyamini. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 13 Owa kal’ikumi, ow’okukola mw’ogwo mwêzi gwa kal’ikumi ali Maharayi, w’e Toda, w’oku bûko bwa Zera. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 14 Owa kal’ikumi na muguma, ow’okukola omu mwêzi gw’ikumi na muguma, àli Benaya w’e Piratoni, w’oku bûko bwa Efrayimu. Ali murhambo wa murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 15 Omuntu wa kal’ikumi na bahirhi, ow’okukola omu mwêzi gw’ikumi na kabirhi, àli Heldayi, w’e Netofa, wa bûko bwa Otiniyeli. Ali murhambo wa murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini.

Abimangizi b’amûko g’Israheli

16 Abimangizi b’amûko g’Israheli: Obûko bwa Rubeni, Eliyezeri, mugala wa Zikri. Obûko bwa Simoni: Shefatiya, mugala wa Maaka. 17 Obûko bwa Levi: Hashabiya, mugala wa Kemuweli. Aba kuli Aroni: Sadoki. 18 Obûko bwa Yuda: Elihu, mwene wâbo mwâmi Daudi. Obûko bwa Izakari: Omri, mugala wa Mikaeli.

19 Obûko bwa Zabuloni: Ishemaya, mugala wa Obadiya. Obûko bwa Nefutali: Yerimoti, mugala wa Azriyeli. 20 Obûko bwa Efrayimu: Hozeya, mugala wa Azaziya. Ecigabi c’obûko bwa Menashè c’ebuzikiro: Yoheli, mugala wa Pedaya. 21 Ecigabi c’obûko bwa Manasi c’ebushoshôkero, cibà omu Galadi: Ido, mugala wa Zakariya. Obûko bwa Benyamini: Yasiyeli, mugala wa Abneri, 22 Obûko bwa Dani: Azareli, mugala wa Yoramu. Abo bo bàli barha mbo bakulu b’emilala ya bene-Israheli.

23 Daudi àrhalonzagya mpu baganje emisole y’emyâka makumi abirhi na kuhêka idako, bulya Nyakasane àli erhi adesire oku aluza bene-Israheli babe banji nka nyenyêzi z’oku nkuba. 24 Yowabu, mugala wa Seruya, àli erhi amà rhondêra okuganja, ci kwône arhaciyusagya, bulya Nyamuzinda ayirukira aku nirira Israheli erhi ogwo mukolo gurhuma. Co cirhumire omubalè gw’olubaga lwoshi gurhabà omu citabu ciderhwa «Ebijiro bya mwâmi Daudi».

Abalanzi b’ebirugu by’ebwâmi

25 Azmaveti, mugala wa Adiyeli, àli mulanzi w’omuhako gw’oku bwâmi. Yehonatani, mugala wa Uziya, àli mulanzi w’enguli zàli omu cihugo, omu bi shagala n’emirhundu n’ebwa ngo z’abalanzi. 26 Ezri, mugala wa Kelubu, àli mwimangizi w’abahinzi bakola omu cihugo. 27 Shimeyi, w’e Rama, àli mulanzi w’abahinzi b’emizâbîbu. Zabdi, w’e Shefamu, àli mulanzi wa kubika irivayi li rhenga mw’ezo nkoma z’emizâbîbu. 28 Baali-Hanani, w’e Beti-Gederi, àli mwimangizi w’amashwa g’emizeti n’emihumbahumba y’omu lubanda. Yowashi àli mulanzi w’embîko z’amavurha. 29 Shitrayi, w’e Sharoni, àli Lungere mukulu w’amasò g’enkafu ziyâbukira e Sharoni. Shafati, mugala wa Adlayi, àli Lungere-mwimangizi w’agandi maso g’enkafu ziyâbukira omu mmanda na handi-handi. 30 Obili, mu-Ismaeliti, àli mwimangizi w’engamiya. Yediya, w’e Meronoti, àli mwimangizi w’endogomi-kazi. 31 Yazizi, Muhagiriti, àli mwimangizi w’ebibuzi n’empene. Olwo lwo lukalaba lw’amazîno g’abantu balanzi b’ebirugu bya mwâmi Daudi.

Abarhonyi b’ oku bwâmi bwa Daudi

32 Yehonatani, mwîshe wa Daudi, muntu wa bukengere na mwenge, ye wàli muhanûzi wa mwâmi: Yehiyeli, mugala wa Hakmoni, ye wàli mulezi w’okuyigiriza abana ba mwâmi. 33 Ahitofeli, naye àli muhanûzi wa mwâmi. Hushayi w’e Arkiti, àli murhonyi wa mwâmi. 34 Yehoyada, mugala wa Benaya, na Abiyatari, bo bàjire ahâli ha Ahitofeli okubià bahanuzi ba mwâmi. Naye Yowabu ye wàli murhambo mukulu w’emirhwe yoshi y’abasirika ba mwâmi.

Daudi ayêrekana Salomini oku ye wâyîme omu byâge

1 Mwâmi Daudi ashubûliza abarhambo b’Israheli boshi aha Yeruzalemu: abarhambo bakulu b’emilala, abarhambo b’emirhwe y’abasirika bakolera oku bwâmi, abarhambo b’emirhwe y’engabo z’abasirika b’ecihugo coshi, abimangizi b’ebirugu n’ab’amasò ga mwâmi n’aga bagala ba mwâmi. n’abantu barhonyi b’oku bwâmi, abasirika b’entwâli kulusha na ngasi bantu b’entwâli boshi. v 2 Mwâmi Daudi anacibabwîra, erhi: «Mwe bantu b’olubaga lwâni, bira bâni, munyumvirhize. Nàli ngwerhe omuhigo gw’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda nti mpiremwo omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane, kabe citumbi c’okudêkerezakwo amagulu ga Nyamuzinda wirhu. Nali erhi narheganyize byoshi kuli ogwo mukolo.

3 Ci kwône Nyamuzinda àmbwîra, erhi: «Arhali we wanyûbakira akâ Nyamuzinda abantu bayishikâmparamizamwo, bulya oli muntu wa birha, wà bulazire muko munji». 4 N’obwo nie Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli acîsbo zire omu mulala gwa larha gwoshi, mpu lyo nie rhwe n’iburha lyani rhukaziyô rha rhuyîma omu Israheli emyâka n’emyâka. Mira mira àcîshozire Yuda nka muluzi w’omulala, buzinda, omu mulala gwa Yuda, acîshogamwo omulala gwa larha, na kandi, muli bagala ba larha, asima okujiramwo mwâmi wa bene-Israheli boshi. 5 Buno, omu bana banji banji ànshobôzize, àcîshoziremwo Salo moni mpu ayîshija oku ntebe y’obwâmi arhegeke Israheli yeshi oku bubabuzi bwa Nyakasane. 6 Ambwizire, erhi: «Mugala wâwe Salomoni ye wanyûbakira aka-Nyamuzinda n’embaraza zako zoshi, bulya ye nàcîshozire; àyîshibà mugala wâni, nani mbe îshe. 7 Mmurheganyize obwâmi bwâyorhabo ensiku zoshi erhi akabikirira n’okushimba bwinjinja amarhegeko gani n’amabano gani.» 8 Lero bunôla, bîra bâni, embere z’Israheli yeshi lubaga lwa Nyakasane, n’embere za Nyamuzinda wirhu odwîrhe arhuyumva, mucîrheganyagye okushimba ama rhegeko ga Nyamuzinda wirhu goshi. Ntyo lyo mwayôrha mubêzire mw’eci cihugo cinjinja munayîshicisigira abana binyu kashambala oku nsiku zoshi. 9 Nawe wene, mwana wâni Salomoni, ocîyigirize okumanya bwinja Nyamuzinda nàkoleraga, omuharamye n’omurhima muguma n’obukengere budêkerîre. Bulya neci Nyakasane anabone kuhika omu ndubi y’omurhima anayîshi enkengero z’abantu zoshi. Okamulongereza, acikwiyêreka, ci kwône okamuleka, akujahika lwoshi lwoshi. 10 Wanabonaga buna oku Nyakasane àcikwisbozire mpu omuyûbakire akiî-Nyamuzinda kâbà Cirhinyiro câge. Ozibubâge kirumè onacibande omu mikolo.

Daudi àhà Salomoni olugero lw’aka-Nyamuzinda

11 Daudi anacihêreza Salomoni olugero lw’Ecirhînyiro n’embaraza zaco zo shi, eminene y’okujàmwo embîko, eminene y’emuhanda n’ey’omu côgo, n’olu gero lw’enyumpa y’okujamwo Omucîmba gw’Amalaganyo. 12 Amuhà kandi n’olugero lwa ngasi byoshi àli alonzize okuyûbaka: ebyôgo by’akâ-Nyamuzi nda, ebyûmpa by’eburhambi bw’ecôgo, ebyûmpa bijirirwe okuhiramwo obuhi rhi bw’aka-Nyamuzinda n’ebirugu bitagtifu birherekîrwe Nyamuzinda. 13 Anacimubà ecitabu c’olukalaba lw’amazîno g’abadâwa n’ag’abaleviti, ecitabu c’emikolo yakazijirwa omu nyumpa ya Nyakasane, ecitabu c’ebirugu by’obu gashânize bw’omu ka-Nyamuzinda. 14 Amuyêreka ebidanga hy’amasholo, ago masholo gàli garheganyibwe oku birugu bya mikolo minji. Kandi anamuyêreka ebidanga by’olunyerere, nabyo byàli birheganyibwe oku kushîga ngasi kalugu ka lunyerere kâli kahizirwe omu mikolo minji. 15 Amulangula ebidanga byàli birheganyibwe oku kushîga orhumole rhw’amasholo, n’amatara garhwo, agôla masholo gàli gamàshanwa bunya-bidanga gàli garheganyizibwe ngasi kamole na ngasi itara kwabyo kwabyo. Ebidanga by’olunyerere nabyo kwo byàli bi rheganyibwe ntyo, kuli ngasi kamole na ngasi itara. 16 Amuyêreka ebidanga by’amasholo byàli birheganyibwe oku masholo g’amêza gàyîshikâja aha bàli barheganyize amêza g’emigati. Kwo na kwo oku meza gàli g’olunyerere, bàga rheganyiza nago ebyàgo bidanga by’olunyerere. 17 Amuyêreka emishurhi, o rhubêhe rhw’okujàmwo amîshi g’okukangûla olubaga, amuyêreka ebidanga by’oku rhulaha rhw’amasholo gône gône, eby’embale z’amasholo n’ez’amarhale nk’oku byànakazâg’ikolesibwa. 18 Amuyêreka ebidanga by’amasholo gonene, biri bya kukola oku luhêrero lw’obukù. Anacimuhà olwiganyo lw’oku bâtula engâlè ya Nyamuzinda, oku bâtula enshusho za bamalahika n’amasholo, ebyûbi byâbo byàli bikwânîne bishanjûkire ebwa mucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho, 19 byoshi nka kulya Nyamubâho yenene ànabigerengeranyagya mpu lyo bahash’iyumva omukolo abahûnyire omu kubaha olwo lugero.

20 Cazinda ayushûla, erhi: «Mwana wâni, obe ntwâli onazibuhe; ocîbande omu mikolo buzira bwôba, orhajugumaga! Nyakasane Nyamuzinda wâni a rhakulekêrere; ali haguma nâwe anakugwasa kuhika oyukirize emikolo yoshi y’okumuyûbakira akâ-Nyamuzinda. 21 Abadâhwa n’abaleviti bàkeresirwe omu mirhwe oku kujira obugashânize bw’akâ-Nyamuzinda, nabo balî eburhambi bwâwe oku kukugwâsa; na kandi kuli ogwo mukolo gwâjirwa, wanacîkubagira abantu b’obulonza bwinja na ba buhashe omu barhambo n’omu lubaga lwâwe lwoshi.

Entûlo y’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda

1 Mwâmi Daudi ànacibwîra eyo ndêko y’abantu boshi bàliho, erhi: «Mu gala wâni Salomoni, oyu Nyakasane àcîshozire, aciri murho, na nta bwenge acibona. N’obwo omukolo gwâjirwa gurhali munyi, bulya arhali nyumpa ya muntu yàyûbakwa, ci nyumpa ya Nyakasane, Nyamuzinda. 2 Nàkolesize emisi yani yoshi oku marhegayo g’eby’eyo nyumpa ya Namuzinda: nàlundisire amasholo, amarhale, omulinga, ecûma, empabo, oku ngasi byoshi byâtulwa n’ebyo bintu bya ngasi lubero; narheganyize ennundo zirhali nyi z’amabuye ga Kornalini n’agandi mabuye g’okubambira, amabuye miru-miru n’ag’amabara ga ngasi lubero, ngasi lubero lwa mabuye g’ecitwiro cihamu, n’enundo y’ebirâbuye byeru. 3 N’oku buhirhi bwâni niene, obw’amasholo n’amarhale, mbuhâ nyire kw’eyo nyumpa ya Nyamuzinda wâni, mbuyushwire kw’ebi nali barhega nyize kw’eco cirhînyiro nzigire bwenêne. 4 Mpûnyire talenta igana za masholo g’e Ofiri, na talenta magana abirhi na makumi ani za marhale gacire ga kushîga oku bisika by’akâ-Nyamuzinda. 5 Lero buno, ndi muli mwe ninyu ocihânyire buzira kusêzibwa oku kurhûla Nyakasane amasholo erhi marhale, lyo abakozi bàyishihasha okutula ngasi rhulugurhwoshi rhunakwânîne rhw’amasholo n’orhw’amarhale?»

6 Okubundi abakulu b’emilala, abakulu b’amûko g’Israheli, abarhambo b’amagana erhi ba makumi g’emirhwe y’abasirika, n’abimangizi b’emirhwe y’abakolera mwâmi boshi bayêmera buzira kusêzibwa okusholôlera omukolo gw’enyumpa ya Nyamuzinda, 7 talenta igana na makumi gali nda za masholo, mikabulè bihumbi igana bya masholo, talenta magana asharhu na kulusba za marhale, talenta magana gali ndarhu za mulinga na talenta bihumbi bisharhu na kulusha bya cûma. 8 Abàli bagwerhe amabuye g’engulo ndârhi bagahêreza I! l Yehiyeli, w’oku bûko bwa Gershoni, by’okuja omu mbîko y’akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 9 Abo bantu boshi barhûla Nyakasane obuhirhi bwâbo buzira kusêzibwa erhi banasîmire bwenêne, Mwâmi Daudi naye okwo kwamuyunjuza mwishingo.

Omusengero gwa Daudi

10 Daudi ànacikuza Nyakasne embere z’endêko y’abantu boshi bàhali, ade rha, erhi: «Oyagirwe Nyakasane, Larha Nyamuzinda w’Israheli, kurhenga emyâka n’emyâka. 11 Yagirwa, wêne we nn’obukulu n’obubashe, irenge, okurhwaliha n’obwâmi w’e nnabyo, byoshi omu mpingu na bano igulu bibà byâwe. Muhànyi, we mwâmi, we Nnahano orhegeka igulu, obuhirhi n’irenge kuli we birhenga. 12 We mwâmi wa byoshi, obuhashe n’irenge omu nfune zawe bibà, okusera n’okuyushûka omu maboko gâwe bibà, ogwerhe obuhashe bw’okulengereza n’okuzibubya oyu onalonzize wêne. 13 Co cirhumire, Nyamuzinda wirhu, rhukukuzize n’okugashâniza Izîno lyâwe likulu bwenêne. 14 Niono ndi ntâye, n’olubaga lwâni lurhali luci, oku bwirhu rhwenêne rhurhankahasha okukurhûla zino ntûlo. Byoshi emwâwe rhwàbishobôlaga, na ntâco rhwankahashikurhûla cirhanarhenziri emwâwe. 15 Embere zawe rhunacîberîre bigolo byayankirîrwe n’olukogo lwâwe aka ba shakulûza birhu boshi; ensiku zirhu za bano igulu kwo zigera nka cîhôho, nta bulangalire bwa kuyôrhaho rhujira. 16 Yagirwa Nyamuzinda wirhu, ebi birugu binji ntya rhwalundisire nti rhukuyûbakiremwo enyumpa y’okukâharamiza mwo Izîno lyâwe litagatifu, ebyo byoshi omu maboko gâwe birhenga byoshi bibà birugu byâwe. 17 Yagirwa, Nyamuzinda wâni, mmanyire oku onalole e nkengero zirhu nfulike, n’oku orhahimwa kurhonya obushinganyanya; obwîne oku murhima gw’okunali narhûziremwo buzira kusêzibwa na ndi obubirhi bwâni, nanabwîne ene oku olu lubaga lwâwe lucîgushire bano nalwo lwajira ntyo n’obushagaluke bunene. 18 Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wa ba sbakulûza birhu Abrabamu, Izaki na Yakobo, oyemêre olubaga lwâwe lukaziyôrha lugwerhe obwo bworhere bwinja omu murhima, enkengero zalwo zikaziyôrha zikuyerekîre wêne ensiku zoshi. 19 Naye mugala wâni Salomoni, omushobòze omurhima mwirhobye oku kushimba amarhegeko gâwe, amalaganyo gâwe n’amahano gâwe, n’okubikirira bwinja, anakuyûbakire eci rhînyiro càrhumaga narheganya ebi byoshi.» 20 Cazinda Daudi abwîra eyo ndêko y’abantu yoshi, erhi: «Muvuge Nyakasane Nyamuzinda winyu omunkwa.» Boshi banacivuga Nyakasane Nyamuzinda wa bashakulûza babo omu nkwa; bafukama bahwera oku idabo bahà Nyakasane bo na mwâmi irenge.

Salomoni àyimikwa mwâmi

21 Erhi buca, bene-Israheli barhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla: barhûla mpanzi cibumbi, bihebe cibumbi, bana-buzi cibumbi, haguma n’enterekêro bayôrha bajira z’ebinyôbwa, na zindi nterekêro nyinji bwenêne kuli bene-Israheli boshi. 22 Olwo lusiku balya bananywêra e mbere za Nyakasane omu bussagaluke bunene. Okubundi, Salomoni mugala wa Daudi erhi. bayusimujira mwâmi wa kabirhi, bamushîga amavurha oku Izîno lya Nyakasane, na Sadoki mpu naye abe mudâhwa. 23 Salomoni atamala oku ntebe y’obwâmi bwa Nyakasane, àrhondêra okurhegeka Israheli ahàli ha Daudi. Ayôloloka bwenêne na bene-Israheli boshi bakazimuyumva. 24 Abaku lu b’abasirika n’entwâli zoshi, ciru na bagala ba mwâmi Daudi bacihira idako ly’oburhegesi bwa mwâmi Salomoni. 25 Nyakasane ahà Salomoni olukengwa lunene emwa bene-Israheli boshi, n’obwâmi bwâge bwaja irenge bwenêne kulusha ngasi wundi yeshi wàrhanzirirhegeka Israheli embere zâge.

Okufa kwa Daudi

26 Daudi, mugala wa Yese, àli àîimire omu Israheli mwoshi. 27 Obwâmi bwâge kuli bene-Israheli bwàshinzire myâka makumi ani yoshi: àyîmire myâka nda omu cishagala c’e Hebroni, na myâka makumi asharhu n’isharhu omu cishagala c’e Yeruzalemu. 28 Afà omu bushosi bwinja erhi amàyusa nsiku nyinji ayunjulirîne bugale n’olukengwa. Omugala Salomoni ayîma omu byâge .

29 Ebijiro bya mwâmi Daudi, kurhenga aha murhondêro kuhika ebuzinda bwâge, biyandisirwe omu citabu c’omulêbi Samweli, n’omu citabu c’omulêbi Natani, n’omu citabu c’omulêbi Gadi. 30 Emyanzi y’obwâmi bwâge bwoshi, oku àrhwalihaga kwoshi, n’emyanzi y’iragi àbwîne n’obuhanya àbwîne, emyanzi y’Israheli yeshi n’ey’agandi mami g’igulu lyoshi, byoshi mwo binali omwo.

^a16.7 : Olwo lwimbo lushushire olulanga lwa 105; 96; 106.

^b17.8 : Lola muli 2 Sam 7, 1-17.

^c22.9 Omu cihabraniya, izîno lya Salomoni lirhenga oku luderho «Shalôm», kwo kuderha murhûla.

^d23.23 MUSHI ye shakulûza w’Abashi bulya bali nkomoka ya bene Levi, osome Lub 6.19; Les origines bibliques des Bashi, nyabangere.com

^e24.1 Omulongo gwa 1-19 guyêrekîne omurhwe gw’abadâhwa; gushushine n’omurhwe gudesirwe omu citabu ca Nehemiya 7, 39-42; 10, 2-8; 12, 1-7. 12-21. Badesiremwo oku hali mpiriri 24 z’abadâhwa. Ci muli Nehemiya ogwo mubalè gubonekine musungunu (17 na 21).

^f24.11 YESHUWA, lyo izîno bakag’iderha YEZU eryo omu c’emwabo Cihebraniya. erhi izîno liderhwa n’ab’emahanga blinasome kundi omu marhwirhi n’omu kanwa. Enyiganyo ziri nyinji; Yeshuwa omu cigereki mpu « Insous«, omu cilatini mpu « Iesus«, omu nfarasè mpu « Jésus«, omu Kiswahili mpu « Yesu«, omu mashi mpu « Yezu« ; Yaakov naye endimi zamuhindula, Iakobos, Iakobus, Jacaues, James, Yakobo, Yakobo; Olya mulume MUSHI (1 Enga 24.11) mwene Merari (Lub 6.19), mwinjikulu wa Levi, naye endimi zamujira Muschite, Muschi; omugala Mahali endimi zamujira Mali, Maali; Machli; bulya ecihebraniya cibamwo ba « h« basharhu banalinziri shushana

^g26.20 Baleviti, ciri cinwa ca nfarasè « Lévites » kwo kuderha « BENE-LEVI, ba bûko bwa Levi.

^h27.6 Okumanya kulusha, olole 11, 22-25.

oku nabarhegekaga, omu kushimba oburhegesi, amarhegeko n’engeso nabarhegekaga kuli musa. 9 Menashè ahabula Yuda n’abantu b’e Yeruzalemu, balinda bajira amabî garhalusire amabî gajiragwa na galya mashanja Nyamubâho amaliraga embere za bene Israheli. 10 Nyamubâho abwîra Menashè na olubaga lwâge ci barhayumvagya.

Menashè agwârhwa mpira anahûna obwonjo

11 Lero Nyamubâho anaciyîsha abarhumire abarhambo n’engabo y’abalwi ba mwâmi w’e Asîriya, bagwârha Menashè n’ebyûma by’amîno-mîno n’erhi baba bamamushweka na ba caburhinda babirhi b’ecûma c’omulinga bamuheka e Babiloni. 12 Erhi aba akola ali omu malibûko, arhondêra okushenga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge acîrhohereza embere za Nyamubâho Nyamuzinda wa b’îshe. 13 Amushenga na Nyamubâho acîlekêrera agomba ayumvirhiza omusengero gwâge, anacimushubiza e Yeruzalemu omu bwâmi bwâge. Menashè anacimanyira ahôla oku Nyamubâho yêne ye onaba Nyamuzinda. 14 Enyuma z’ahôla ayûbaka olukuta lw’embuga oku lugo lwa Daudi, olunda lw’e buzika zûba ebwa Gihoni omu kabanda kuhika aha muhango gw’enfi, mpu luhashe okuzonga Ofeli, anaciluyinamula bwenêne lwaja enyanya. Anacijira abarhambo b’abasirika omu ngasi ngo nzibuzibu z’omu Yuda.

15 Arhenza omu ka-Nyamubâho balya banyamuzinda b’embuga, arhenza mwo n’erya nsanamu y’omuzimu kuguma n’empêrero ajaga ayûbaka oku nto ndo y’aka-Nyamubâho aha Yeruzalemu agendikweba kuli n’olugo. 16 A shubiyûbaka oluhêrero lwa Nyamubâho, anarherekêrakwo enterekêro z’omurhûla n’eza okuvuga omunkwa, anacibwîra Yuda mpu akazikolera Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli. 17 Ci kwônene olubaga lwanakulikiza okukazirherekêra omu birhwa, lwakazirherekêra Nyamubâho yêne, Nyamuzinda walwo. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Menashè, omusengero gwâge emwa Nyamuzinda wâge, n’ebinwa by’abalêbi bakazagimushambâza okw’izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, ala oku okwôla kuli omu Bijiro by’Amabi g’Israheli. 19 Omusengero gwâge na kurhi ayumvubagwa, ebyâha n’obugoma bwâge boshi, ahantu ajaga ayûbaka empêrero enyanya omu rhurhondo, aha ajaga ahira enshanga n’ensanamu embere arhôhekere, ala oku okwôla kuli kuyandike omu binwa bya Hozayi. 20 Menashè acîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, banacimubisha aha nyumpa yâge. Omugala Amoni ayîma ilhali hâge.

Olwa Amoni

21 Amoni ali akola agwerhe myâka makumi abirhi ali muburhe erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka ibirhi^j aha Yeruzalemu. 22 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, nk’oku îshe Menashè ajiraga. Amoni ajihâna enterekêro emwa ensanamu zoshi îshe Menashè ajiraga, anazirhumikira. 23 Arhanacîrhohekezagya embere za Nyamubâho nk’oku îshe Menashè acîrhohekezagya, ci yehe kwaba kuyushûla ayushûla ebyâha. 24 Abarhumisi bâge bamujirira irhigi ly’okumuyirha, banacimuyirhira omu nyumpa yâge. 25 Ci olubaga lwa omu cihugo, lwayîrha ngasi boshi banajaga omu irhigi ly’okuyîrha mwâmi Amoni, n’ahali hâge, olubaga lwanayîmika omugala Yoshiyahu.

Olwa Yoshiyahu

1 Yoshiyahu ali akola agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, ayîma myâka makumi asharhu na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. 2 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, anashimba enjira z’îshe Daudi, a rhazigeraga eburhambi oli ebwa kulyo oli ebwa kumosho.

Oluhindu lurhanzi w’oburhegesi bwa Yoshiyahu

3 Omu mwâka gwa kali munani kurhenga ali mwâmi, erhi aba akola ali mwana wabona, arhangira okukazilongereza Nyamubâho, Nyamuzinda w’îshe Daudi, n’omu mwâka gwa kali ikumi na kabirhi arhondêra okukazirhenza ngasi hyanali hibi omu Yuda n’omu Yeruzalemu; arhenzamwo empêrero z’ahantu h’enyanya omu birhondo, enshanga, ensanamu zabinjagwa n’ezatula gwa. 4 Bashambûla embere zâge empêrero za ba Baali, akulumbya ensanamu zali zirherekirwe izûba, zali zihizirwe enyanya; ajonjaga enshanga, ensanamu mbinjûle n’ensanamu ntule n’erhi aba amazijira mutulo, ogwôla mutulo aguga lagaliza oku nshinda z’abakazagizirherekêra enterekêro. 5 Amavuha g’abadâhwa agayôkera oku mpêrero zâbo. Acêsa ntyo omu Yuda n’omu Yeruzalemu. 6 Kuguma omu ngo za bene Menashè, eza bene Efrayimu, eza bene Simoni na kuhika bene Nefutali, 7 Omu bishabukiza, omu marhambi goshi, aja ahirimya mwo empêrero, aja ajojanga anajira mutulo enshanga zoshi, ensanamu zabi njagwa zoshi, anaja akulumbya cnsanamu zoshi zali zirherekîrwe izûba omu cihugo c’Israheli coshi. Enyuma z’ahôla ashubira e Yeruzalemu.

Okushubiyûbaka aka-Nyamuzinda

8 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani gwa okuyîma kwâge, erhi aba amacêsa ecihugo n’aka-Nyamuzinda, anacirhuma Shafani, mugala wa Asaliyahu, Maseyahu, musirika wakazagirhegeka olugo, na Yoha, mugala wa Yohazi, kabîka-myandiko, abarhuma mpu bagendishubiyûbaka aka-Nyamuzi nda wâge. 9 Baja emunda Hilikiyahu ali ye wali mudâhwa mukulu, banacihâna enfaranga zadwirhwe omu ka-Nyamuzinda, n’ezi abaleviti bakazagilanga emihango bahabagwa emwa bene Menashè n’emwa bene Efrayimu n’emwa bene Israheli, emwa bene Yuda boshi emwa bene Benyamini n’emwa abantu b’e Yeruzalemu boshi. 10 Abalanzi b’aka-Nyamubâho bazihira omu maboko ga owakazagijirîsa emikolo y’okuyûbaka, nabôla bakozi, ezôla nfaranga zoshi bazikolesa oku kushakûlula n’okuzibuhya aka-Nyamuzinda, 11 bazihà abalenga ba okujira emirhamba n’aba okuyûbaka bagendigulamwo amabuye marhe ndeze n’emirhi y’okujira emirhamba n’emitungo y’emyûbako abâmi b’e Yuda bàhongolaga.

12 Abôla bantu baja n’obwikubagirwa omu mukolo gwâbo. Bali bagwerhe abakazilola emikolo oku yajirwa, bali Yahati na Obadiyahu, baleviti ba muli bene Merari, Zekariya na Meshulami ba muli bene Kehati bo bakazagibayeresa kurhi bakola haguma n’abandi baleviti balya banakazagihêka boshi nabo ebizihwa. 13 Abôla bakazagiyêrekana emikolo n’okulola ngasi bandi bakozi oku ngasi mukolo. Hali abandi baleviti bali bandisi, abakazagilanga ebirugu by’omu nyumpa n’abalanzi b’emihango.

Ecitabu c’ Amarhegeko ga Nyakasane

14 Erhi bakola barhôla enfaranga zadwirhwe omu ka-Nyamubâho, omudâhwa Hilikiyahu arhôla ecitabu c’oburhegesi bwa Nyamubâho ecâhanagwa na Musa. 15 Okubundi, Hilikiyahu aja omu kanwa abwîra Shafani ye mwandisi erhi «Namarhôla ecitabu c’oburhegcsi omu Ka-Nyamubâho;» 16 Hilikiyahu, cirya citabu anacicihereza Shafani. Naye Shafani, cirya citabu acihêkera mwâmi, kandi anamumanyîsa olwa emikolo aderha erhi: «Ngasi oku banali babwizire abarhumisi bâwe bakujizire. 17 Bayansire enfaranga zali omu ka-Nyamubâho, baziha abalanzi n’abakazagijirîsa omukolo.» 18 Omwandisi Shafani ashubi bwîra mwâmi ogûla mwanzi erhi: «Omudâhwa Hilikiyahu anampire ecitabu.» Shafani anacisoma muli ecôla citabu anali embere za mwâmi.

19 Erhi mwâmi ayumva ebinwa by’obôla burhengesi, asharhula emyambalo yâge, 20 anacihûna erîra irhegeko emwa Hilikiyahu, emwa Ahikarnu, mugala wa Shafani, emwa Abdoni mugala wa Mika, ye wali mwandisi, n’emwa Asaya murhumisi wa mwâmi ababwîra erhi: 21 Mukanye mugendindôkeza Nyamubâho ebinyêrekîre, ebiyêrekîre abasigalaga b’omu Israheli, n’aba omu Yuda muli ebîra binwa bisomirwe mw’ecicitabu barhôlaga; bulya obukunizi bwa Nyamubâho buli bunji kuli rhwe, ebwa kuba ba larha barhashimbaga akanwa ka Nyamubâho erhi baleka okukazijira nk’oku binayandisirwe muli ecira citabu.»

Obulêbi bwa Hulda

22 Hilikiyahu, boshi n’abandi bantu ba mwâmi aderhaga, bakanya baja e mwa omulêbi-kazi Hulda, muka Shalumu, mugala wa Tokeati, mugala wa Hasara, ye wali mulanzi w’emyambalo; nyamukazi abaga aha Yeruzalemu, omu mubako gwa kabirhi. Erhi baba bamamuganirira nk’oku banarhumagwa, 23 nyamukazi ababwîra erhi: Ntya kwo adesire Nyamubâho Nyamuzinda w’I sraheli: Mugendibwîra oyôla muntu wabarhumaga emunda ndi: oku Nyamu bâho adesire ntyâla: 24 Ala oku nkola nalerha obuhanya kuli olûla lugo n’oku bantu baluyûbakamwo; gali galya mabi ganayandisirwe muli cirya citabu baso meraga embere za mwâmi w’e Yuda garhumire. 25 Kulya kuba banyasire bâge ndikazirherekêra abandi ba nyamuzinda, na ntyo banjira burhe n’eyôla mikolo y’amaboko gâbo, obukunizi bwâni bwayasire kuli ahôla hantu, na ntako burhe nge. 26 Munagendibwîra oyôla mwâmi w’e Yuda wamurhumaga mpu muge ndidôsa Nyamubâho erhi: kwo adesire ntya Nyamubâho Nyamuzinda w’I sraheli: Kuli ebyôla binwa wayumvagya, 27 kulya kuba omurhima gwâwe gwa babire, na nâwe wene wacirhôhize embere za Nyamuzinda omu kuyumva e byôla binwa byaderhagwa kuli ahôla hantu na oku bantu bahayûbaka, kulya kuba wacirhôhize embere zani, wanasharhangula emyambalo yâwe, wanalaki ra emunda ndi, nani nakuyumvirhîze, Nyamubâho okudesire. 28 Ala oku nayi shikuyankirira aha burhambi bwa basho, wayishibishwa n’omurhûla n’amasu gâwe garhabone kuli agôla mabi nayishijirira ahôla hantu n’abahayûbaka.» Banacigendibwîra mwâmi eryôla ishuzo.

Okulagânana na Nyakasane buhyahya

29 Mwâmi anacirhuma mpu bashubûze abagula boshi b’e Yuda n’aba omu Yeruzalemu. 30 Mwâmi anacisôkera ebwa ka-Nyamuzinda boshi na abôla bantu boshi b’e Yuda n’aba e Yeruzalemu, abadâhwa, abaleviti, n’olubaga loshi kurhenga oku mukulu kuja oku murhorho, anacirhegeka mpu babayumvîse e byôla binwa byoshi biri muli ecôla citabu c’endagâno carhôlagwa omu ka Nyamuzinda. 31 Mwâmi, halya ali atamire oku ntebe yâge, ashubijira endagâno embere za Nyamubâho alaganana oku ashimba Nyamubâho n’oku ashimba amarhegeko gâge, engeso zâge b’oburhegesi bwâge boshi n’omurhima gwâge goshi, n’iroho lyâge lyoshi, omu kushimba ebinwa bya endagâno biyandisirwe muli ecôla citabu. 32 Anacirhumiza ngasi boshi banabaga omu Yeruzalemu n’e mwa bene Benyamini; abantu b’e Yeruzalemu bakazijira nka kulya enahunyire eyôla ndagâno ya Nyamuzinda wa b’îshe. 33 Yoshiyahu arhenza ngasi bigalugalu byoshi byanali omu bihugo byoshi bya bene Israheli, anacisêza ngasi boshi banayûbakaga omu Israheli mpu bakazikolera Nyamubâho, Nyamuzinda wabo. Amango g’akalamo kage koshi, arhaderhaga mpu akaciyegûla kuli Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo.

Okurheganya olusiku lukulu lwa Basâka

1 Yoshiyahu ajirîsa olusiku lukulu lwa Basâka aha Yeruzalemu, omu kukuza Nyamubâho banacirherekêra Basâka omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gwa burhanzi. 2 Ahira abadâhwa omu mikolo yaho, anabahâ omurhima mpu bakazikola bwinja omwôla ka-Nyamuzinda. 3 Anacibwîra abaleviti bakazagiyigiriza bene Israheli boshi banali erhi barherekîrwe Nyamubâho erhi: «Muhire Omucîmba gw’Amalaganyo omu nyumpa yayûbakagwa na Salomoni mugala wa Daudi, mwâmi w’Israheli; murhacikaziguheka aha birhugo. Bunôla mukazagikolera Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, n’olubaga lwâge Israheli. 4 Mukaziyôrha muli barheganye nk’oku emilala yinyu enali, nk’oku emirhwe yinyu enali, omu kushimba irhegeko lya Daudi, mwâmi w’Israheli n’erya Sa]omoni, mugala wâge. 5 Mukazibêra omu ka-Nyamuzinda omu kukolera ebigabi by’emilala ya bene winyu, ebya abantu b’olubaga, n’omurhwe gw’omulala gw’abaleviti. 6 Murherekêre Basâka, mucîcêse, munamurheganyize bene winyu, lyo bashimba akanwa Nyamubâho aderhaga na Musa».

Olusiku lukulu lwa Basâka

7 Yoshiyahu aha abantu b’olubaga oku bishwekwa binyinyi, abanabuzi n’abanahene; omubale gwabyo byali bihumbi makumi asharhu, byoshi byoshi mpu birherekêrwe Basâka okwôla byanali ahôla byoshi oku binali bihumbi makumi asharhu, na nkafu bihumbi bisharhu, ebyôla byoshi byarhengaga oku bintu bya mwâmi. 8 Abarhambo bâge nabo bahâna buzira kurhindira, ebindi bintu oku lubaga, oku badâhwa n’oku baleviti: Hilikiya, Zekariyahu, na Yehieli, barhambo ba aka-Nyamuzinda, bahâ abadâhwa ebi bajiramwo olusiku lukulu lwa Basâka banabuzi bihumbi bibirhi na magana gali ndarhu na nkafu magana asharhu; 9 Kenanyahu, Shamayahu na Netanaeli, bene wabo Hashabiyahu, Yeieli, na Yozabadi bo bali barhambo ba abaleviti, baha abaleviti ebya okurherekêra oku lusiku lukulu lwa Basâka, banabuzi bihumbi birhanu, na nkafu magana arhanu. 10 Obugashânize bwarheganyibwa ntyâla: abadâhwa babêra ngasi muguma aha anagwâsirwe okubêra, kuguma n’abaleviti nk’oku ebigabi byâbo binali, omu kushimba irhegeko lya mwâmi. 11 Abaleviti barherekêra Basâka, abadâhwa bakazishahuliza omuko bakazagihâbwa n’okuboko kwabo, erhi n’abaleviti banadwîrhe barheganya ebyarherekêrwa. 12 Bahira hago hago ebihimbi byali birheganyibwe oku nterekêro z’ensirîra mpu babihe ebigabi by’emilala y’olubaga, lyo nabo bahasha okubirherekêra Nyamubâho nk’oku binayandisirwe omu citabu ca Musa; bajira ntyôla n’oku nkafu. 13 Enterekêro ya Basâka, bayiyôkera oku muliro nk’oku binarhegesirwe, n’ezindi nterekêro ntagatifu, bakaziyendera omu nnoga, omu nyungu nkalange, banabigabira duba olubaga. 14 Enyuma z’ahôla barheganya Basâka kuli bo bwonene na oku badâhwa, ebwa kuba abadâhwa, bagala ba Aroni bali bagogomirwe n’emikolo, kuhika bijingo erhi kurherekêra banadwîrhe barherekêra enterekêro z’ensirîra n’ez’amashushi. Co carhumaga abaleviti barheganya Basâka kuli bo na oku badâhwa, bagala ba Aroni. 15 Abimbiza, bagala ba Asafu nabo bali aha ba gwâsirwe okubera omu kushimba irhegeko lya Daudi, erya Asafu, erya Hemani na Editunu omulêbi wa mwâmi, nabo abalanzi b’emihango bali ngasi baguma aha muhango gwâbo, barhali bacigwâsirwe okurhenga omu mikolo ebwa kuba bene wabo b’abaleviti bakazagibarheganyiza Basâka.

16 Ntyo kwo bwarheganyibwe obwôla bugashânize kuli Nyamubâho muli o lwôla lusiku lukulu lwa Basâka, kuguma n’okurherekêra enterekêro z’enzirîra oku luhêrero lwa Nyamubâho, omu kushimba irhegeko lya mwâmi Yoshiyahu. 17 Bene Israheli bali ahôla bakuza Basâka muli agôla mango, bajira n’olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango, nsiku nda. 18 Nta wundi Basâka oli nk’oyo wahizirwe omu Israheli kurhenga amango g’omulêbi Samweli, na nta wundi ciru n’omuguma omu bâmi b’Israheli wahashirijira olusiku lukulu lwa Basâka luli nka olwôla Yoshiyahu ajiraga boshi n’abadâhwa, abaleviti, bene Yuda boshi na bene Israheli boshi banali ahôla, kuguma n’abantu bayûbakaga e Yeruzalemu.

Obuzinda bwa Yoshiyahu

19 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani gwa okuyîma kwa Yoshiyahu agôla mango go bakuzagya ntyo olusiku lukulu lwa Basâka. 20 Enyuma z’aho, erhi Yoshiyahu aba amayusa okushakûlula aka-Nyamuzi- nda, Neko, mwâmi w’e Mîsiri anacisôka mpu arhabalîre e Karkemishi oku bu rhambi bwa Efrata; Yoshiyahu naye ahuluka mpu akola agendimulwîsa. 21 Neko anacimurhumira entumwa zagendimubwîra erhi: «Bici onshimbire wâni mwâmi w’e Yuda? Arhali we nyishire ene; ci nyishire mulala muguma njire entambâla nago, na Nyamuzinda anambwizire mpu nkanye. Omanye wankalahira oku Nyamuzinda adesire, oli haguma na nani, alekikuheza! 22 Ci kwônene Yoshiyahu arhalonzagya okumuleka, acifulika omu kugendimulwîsa; arhayumvagya ebinwa bya Neko, n’obwo byali binwa byarhenganga omu kanwa ka Nyamuzinda, ayegera akola alitula entambala omu kabanda ka Megido. 23 Abalwi b’emiherho balasha emyampi emunda Yoshiyahu ali, mwâmi anacibwîra abarhumisi bâge, erhi: «Mpeki bulya namabandwa bwenêne.» 24 Abarhumisi bâge bamuheka omu ngâlè, bagendimuhira omu yindi ngâlè yo yali yâge; bamuheka e Yeruzalemu. Afa anabishwa omu nshinda za b’îshe. Yuda yeshi na Yeruzalemu bashîba mwâmi Yoshiyahu. 25 Yeremiya ajira olwimbo lwa omulenge kuli Yoshiyahu; abimbiza b’abalume n’abakazi badesire ebiyêrekîre Yoshiyahu omu nyimbo z’okulaka kwabo, kuhika ene; banakujira irhegeko omu Israheli. Na lola oku ezôla nyimbo ziri nyandike omu Nyimbo z’Emirenge.

26 Ebisigîre oku bijiro bya Yoshiyahu, emikolo yâge y’obukunda Lulema oku ngasi binayêrekîre oburhegesi bwa Nyamubâho, 27 ebyôla bijiro, ebirhangiriza n’ebizinda, lola oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’abâmi b’Israheli n’ab’e Yuda.

Olwa Yehowakazi

1 Olubaga lw’omu cihugo lwayanka Yehowakazi^k, mugala wa Yoshiyahu, lwamujira mwâmi, ahali h’îshe aha Yeruzalemu. 2 Yehowakazi ali agwerhe myâka makumi abirhi n’isharhu erhi aba mwâmi, anashinga myêzi isharhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. 3 Omwâmi w’e Mîsiri amuyîmûla aha Yeruzalemu, anakazivurhîsa ecihugo, talenta igana za marhale, na talenta nguma ya masholo. 4 Ayîmika mwâmi omu Yuda n’omu Yeruzalemu, Eliyakimu, mwene wâbo Yehowakazi, ahindula izîno lyâge amuha elya Yehoyakimu. Neko agwârha mwene wâbo Yehowakazi anacimuhêka e Mîsiri.

Olwa Yehoyakimu

5 Yehoyakimu agwerhe myâka makumi abirhi n’irhanu amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge. 6 Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni asôka, ayisha amurhabâlîre, amushweka na cabu rhinda w’omulinga muniole kabirhi, amujana e Babiloni. 7 Nabukondonozori ahêka ebirugu byoshi by’omu ka-Nyamuzinda e Babiloni agendibihira omu ka-Nyamuzinda aha Babiloni. 8 Ebisigîre oku bijiro bya Yehoyakimu, amabî ajizire, n’ebyayîshire amango gâge, lola oku ebyôla byoshi biri biyandike omu citabu c’abâmi b’e Yuda n’aba Israheli. Omugala Yoyakini, ayîma ahali hâge.

Olwa Yoyakini

9 Yoyakini agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, ayîma myêzi isharhu na nsiku ikumi aha Yeruzalemu. Ajira cbiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho. 10 Erhi omwâka gushubirhondêra, Nabukondonozori amuhêka e Babiloni haguma n’ebirugu by’engulo ndârhi bya omu ka-Nyamubâho; ayîmika mwâmi omu Yuda n’omu Yeruzalemu, Sidekiyahu, mwene Yoyakini.

Sidekiyahu aja oku ntebe

11 Sidekiyahu agwerhe myâka makumi abirhi na muguma amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma aha Yeruzalemu. 12 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge, arhanacirhôhehekezagya embere z’omulêbi Yeremiya, ye wakazagimubwîra ebya emwa Nyamubâho. 13 Acihindula kuli mwâmi Nabukondonozori, owamulahirizagya oku izîno lya Nyamuzinda; aba wa cikanyi cirhagomba, azibuhya omurhima gwâge nk’ibuye, omu kubula kwagomôkera Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli.

Obugoma bw’olubaga

14 Abarhambo b’abadâhwa bayushûla nabo obugoma, n’amabî g’agandi mashanja, banahemula n’aka-Nyamuzinda kalya yêne agishaga aha Yeruzale mu. 15 Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe akazagibarhonda n’akanwa k’entu mwa zâge, akaziyôrha abarhonda ntyôla n’embere, na kanjikanji, ebwa kuba ali babalire olubaga lwâge n’enyumpa yâge. 16 Ci bakazishekera ezôla ntumwa za Nyamuzinda, bagayaguza ebinwa byâbo, banakazishekera abalêbi bâge, kuhika obukunizi bwa Nyamuzinda bwalinda buyâka oku lubaga na nta bufumu bwankacibukûzire.

Okushandwa kwa Yeruzalemu n’okuhêkwa bujà 17 Okuhandi, Nyamubâho abayinamulira omwâmi w’e Kaldeya, anigûza n’engôrho emisole yâbo yoshi, omu ka-Nyamuzinda wabo arhababaliraga ndi, oli omwanarhabana oli omwananyere, oli abashosi, oli abalume bakola bagwerhe emvi; Nyamubâho ahira byoshi omu maboko gâge. 18 Nabukondonozori ayanka ebirugu byoshi by’omu ka-Nyamuzinda, ebinene n’ebinyinyi, ayanka amagale goshi g’omu ka-Nyamuzinda n’amagale g’omu nyumpa ya mwâmi na ag’omu nyumpa z’abarhambo, ahêka e Babiloni. 19 Banaciyôca aka-Nyamuzinda, banahongola enkuta za Yeruzalemu, bayôca enyumpa nyinja zanalimwo zoshi, avunyungula anashandâza ebirugu binja byabâga mwo byoshi. 20 Nabukondonozori ahêka e Babiloni ngasi boshi banafumire oku kuyirhwa n’engôrho, bagendiba bajà, n’abajà b’abagala, kuhika amango g’oburhegesi bw’abâmi b’e Persi. 21 Okwôla koshi mpu lyo kuyunjula kulya Nyamubâho aderhaga n’akanwa k’omulêbi Yeremiya akaderhaga, erhi: kuhika ecihugo cibone cikola cigwerhe kandi obusîme bwa okujira ensiku za Sabato, bulya hàli okurhamûka kw’amango ga Sabato muli agôla mango goshi g’okuhagulwa kw’ecihugo, kuhika hagera myâka makumi gali nda. Irhegeko lya Koreshi 22 Omu mwâka murhanzi kurhenga Koreshi ali mwâmi w’e Persi, lyo oluderho Nyamuzinda aderhaga omu kanwa k’omulêbi Yeremiya luyunjula; Nyamubâho ahira obugeramwa omu murhima gwa Koreshi mwâmi w’e Persi, anacirhuma entumwa y’akanwa n’ey’amaruba omu cihugo câge coshi aderha erhi: 23 «Koreshi, mwâmi w’e Persi kwo adesire ntyâla: Nyamubâho, Nyamuzinda oba omu malunga ampire amâmi goshi ga hanôla igulu, anantegesire okumuyûbakira enyumpa aha Yeruzalemu omu Yuda. Ndi muli mwe oli w’omu lubaga lwâge? Nyamubâho, Nyamuzinda wâge amulange, anakanye asôke, agende!»

^j33.21 Omu kushimba engerêrezo z’abantu b’omu Ndagâno ya Mîra, okulama nsiku nyinji, guba mugisho gwa Nyamuzinda omu kushimbana n’ebijiro birhu binja.

^k36.1 Okuyegera ecihzbraniya rhanamuderha Yehowakhaz יְהֹואָחָ֖ז

boshi bacigoshôlaga bonene mpu bagcnd’iyûbaka omu Yeruzalemu. 3 Alaga abakulu b’emilala barhengaga omu bindi bishagala baj’iyûbaka e Yeruzalemu omu bishagala bya Yuda, ngasi muguma ayûbaka omu ishwa lyâge, omu cishagala câge, abadâhwa, abaleviti, abanyatieni na bagala b’abarhumizi ba Salomoni. Olubaga lw’Abayahudi omu Yeruzalemu

4 Abayûbakaga e Yeruzalemu, bene Benyamini na bene Yuda. Muli bene Yuda mwali Ataya, mugala wa Uziya mwana wa Zakariya mugala wa Amarya; Shefatya mwana wa Mahalaleel, w’omu bûko bwa Peresiya; 5 Maseya mugala wa Baruki, mugala wa Koloziya, mugala wa Hazaya, mugala wa Adaya, mugala wa Yoyaribu, mugala wa Zakariya na mugala wa Shela. 6 Omubalè gw’ab’omu nkomôka y’aba Peresi bàli e Yeruzalemu bàli balume magana ani na makumi gali ndarhu na munani.

7 Alaga bene Benyamini nabo: Salu mugala wa Meshulami, mugala wa Yowedi, mugala wa Pedaya, mugala wa Kolaya, mugala wa Maseya mugala wa Itiyeli, mugala wa Yesaya. 8 N’enyuma zâge, Gabayi-Salayi boshi haguma: magana gali mwenda na makumi abiri na munani. 9 Yoweli mugala wa Zikiri ye wali murhambo wabo, na Yuda mugala wa Hasenuwa ye wali murhambo wa kabiri omu lugo.

10 Omu badâhwa: Yedaya, mugala wa Yoyakimu, 11 Seraya mugala wa Hilkiya mugala wa Meshulamu mugala wa Sadoki, mugala wa Merayoti, mugala wa Ahitubu muluzi w’omu nyumpa ya Nyamuzinda. 12 Na bene wabo bakaza g’ikola omu ka-Nyamuzinda: magana munani na makumi abiri na babiri; Adaya mugala wa Yorahamu, mugala wa Pelalya, mugala wa Amusi, mugala wa Zakariya, mugala wa Pashehuriya, mugala wa Malkiya, 13 boshi na bene wabo bo barhambo b’emilala bahika bantu: magana abiri na makumi ani na babiri; na Amashsayi mugala wa Azareli, mugala wa Azara mugala wa Meshilemoti, mugala wa Imeri, 14 boshi haguma na bene wabo bakola baja oku matabâro: igana na abiri na munani; Zabdiyeli mugala wa Hagadoli ye wali murhambo wabo.

15 Omu baleviti, Shemaya mugala wa Hashubu wa Azirikamu wa Hashabiya mwene Buni; 16 Shabtayi na Yozadadi bo bakazâg’ilalîra ebintu by’embuga y’aka-Nyamuzinda, àli w’omu murhwe gw’Abaleviti; 17 Matanya mugala wa Mika, mugala wa Zabudi mwene Asafa ye wali murhambo wakazâg’irhangiza olwimbo lw’okuvuga omunkwa amango bakola baharâmya; Bakubukiya ye wali wa kabiri muli bene wabo, na Obadiya mugala wa Shamuwa mwene Galali mugala wa Yedutuni. 18 Abaleviti boshi omwo cishagala citagatifu bahika bantu magana abiri na makumi gali munani na bani. 19 Abalanzi b’enyumvi: Akubu, Talomoni, na bene wabo, boshi haguma bahika: igana na makumi gali nda na babiri. 20 Abandi bene Israheli, abadâhwa, abaleviti, bali omu bishagala byoshi bya Yuda, ngasi muguma aha mwâge.

21 Abayankirirwe, bayûbaka omu murhundu gwa Ofeli; Siha na Gishapa bo bàli barhambo b’abo bayankirirwe. 22 Abarhambo b’abaleviti aha Yeruzalemu, àIi Uzi mugala wa Bani, mugala wa Hashabiya, mugala wa Matanya, mugala wa Mika w’omu bene Asafi, n’omu bîmbiza bali bagwerhe omukolo gw’okuka kola omu ka-Nyamuzinda.

23 Kulya kuba hàli irhegeko lyago lyago lya mwâmi liyêrekîre abîmbiza n’oluhembo lwa ngasi lusiku lwali luyandisirwe. 24 Petahiya mugala wa Meshezabeli, muguma w’omu bene Zera mugala wa Yuda ye wali murhambo wa mwâmi oku biyêrekîre olubaga byoshi.

Abayûbaka omu bindi bishagala

25 N’omu bishagala, n’amashwa gabyo, bene Yuda bayûbaka; aha Kiriyati Arba n’omu mirhundu yâge, bayûbaka aha Diboni n’omu mirhundu yâge, bayûbaka aha Yekabiseyi n’omu mirhundu yâge, 26 Aha Yeshuwa, aha Molada, Beti-Paleti, 27 aha Hasarusuwali, Bersheba, n’emirhundu yâge. 28 Bayûbaka aha Siklagi, aha Mekona n’omu bishagala byâge byoshi; 29 bayûbaka aha En-Rimoni, aha Sareya, aha Armuti, 30 aha Zonowa, aha Adulamu, n’omu bi shagala byâge , aha Lakishi n’omu cihugo câge coshi, aha Azeya n’omu mirhundu yâge: bayûbaka kurhenga e Bersheba, kuhika aha Kabanda ka Hinomu.

31 Muli bene Benyamini, baguma bayûbaka kurhenga e Geba, aha Mikemasi, aha Aya, Beteli n’omu mirhundu yâge, 32 bayûbaka aha Anatoti, aha Nobu, aha Ananiya, 33 bayûbaka aha Hasori, aha Rama, aha Guyitayimu, 34 bayûbaka aha Hadidi, aha Seboyimu, aha Nebalati, 35 bayûbaka aha Lodi n’aha Ono, omu kabanda k’ Abakozi. 36 Omu Baleviti mwali emirhwe yabâga ya Yuda, lero bacijira kuli Benyamini.

Abadâhwa n’ Abaleviti bayâgaluka amango ga Zorobabeli na Yozwè

1 Alaga omurhwe gw’abadâhwa n’abaleviti bayâgalukaga kuguma na Zorobabeli mugala wa Shealtieli boshi na Yozwè: Seraya, Yirmeya, Ezra. 2 Amarya, Maluki, Hatushi, 3 Shekanya, Rehumu, Meremoti, 4 Ido, Ginetoyi, Abiya, 5 Miyamini, Maadya, Bilga, 6 Shemaya, Yoyaribu, Yedaya. 7 Salu, Amotsi, Hilkiya,Yedaya; abo boshi bàli bakulu ba badâhwa amango ga Yozwè kuguma na bene wabo. 8 Abaleviti: Yozwè, Binuwi, Kadmiyeli, Sherebiya, Yehuda, Matanya, ye wali oyimanzibwe kuguma na bene wabo oku nyimbo z’okukuza Nyamuzinda.

9 Bakubukiya, Uni, bene wabo bali balanzi, bali bagwerhe omukolo gw’okukabashuza, okukabayankirira.

Iburha ly’Abadâhwa bakulu

10 Yozwè aburha Yoyakimu, Yoyakimu aburha Eliyashibu, Eliyashibu aburha Yoyada. 11 Yoyada aburha Yonatani; na Yehanani aburha Yaduwa. 12 Alaga omu badâhwa bàli bakulu b’emilala amango ga Yoyakimu: kuli Seraya, Meraya; kuli Yirmeya, ali Hananiya; 13 kuli Ezra, Meshulami; kuli Amariyali, Yohana; 14 kuli Meliki, àli Yonatani; kuli Shebanya, àli Yozefu; kuli Harimu, Adena; 15 kuli Merayoti Helkayi; 16 kuli Ido, Zakariya; kuli Ginetoni, Meshulami; 17 kuli Abiya, Zikiri; kuli Minyamini; Kuli Moadiya, Piltayi; 18 kuli Bilga, Shamuwa; kuli Shemaya, Yonatani; 19 kuli Yoyaribu, Matenayi; kuli Yedaya, ali Uzi; 20 kuli Salayi, Kalayi; kuli Amotsi, Eberi; 21 kuli Hilkiya, Hashabiya; kuli Yedaya, Netaneli.

22 Omu mango ga Eliyashibu, aga Yoyada; aga Yohanani; abaleviti abakulu b’emilala y’abadâhwa bayandikwa omu citabu c’enganîro kuhika kuli Dariusi w’omu Persi. 23 Bene Levi, abàli bakulu b’emilala banaciyandikwa omu citabu c’ Enganiro kuhika oku mango ga Eliyashibu gone.

24 Abakulu b’abaleviti: Hashabya, Meshulamu na Yozwè, mugala wa Kadmiyeli ye wal’igwerhe omukolo, kuguma na bene wabo, okukakuza n’okushenga Nyamuzinda nka kulya Daudi muntu wa Nnâmahanga anarhegekaga, cigamba ciguma cikâyîmbiza, ecindi cikâshuza.

25 Mataniya, Babuya, Obadiya, Meshulamu, Talomoni na Akubu, bo bàli balanzi b’emihango; bakag’ibêra oku c’olusò c’enyumvi.

26 Bakozire ntyo omu mango ga Yoyakimu mugala wa Yozwè, mwene Yasadaki n’omu mango ga Nehemiya ye wàli murhambo na Ezra ye wali mudâ hwa na mwandisi.

Okugisha ebyôgo bya Yeruzalemu

27 Erhi bakola bagisha ebyo byôgo bya Yeruzalemu, balalika abaleviti boshi, ngasi aha banayûbakaga mpu bayîshe aha Yeruzalemu lyo bageza olwo lusiku lukulu omu busîme n’enyimbo z’okukuza, zazihwa, n’ennanga n’enzenze. 28 Bagala b’abîmbiza nabo b’omu bishagala by’eburhambi bwa Yeruzalemu bashubûzanya; byo birigi bishagala bya Netofayasi, 29 Bet-IHa-Gilgali n’omu cihugo ca Geba na Azemaveti, ebwa kuba abo bîmbiza bayubasire ngasi baguma olwâbo lugo omu marhambi ga Yeruzalemu. 30 Abadâhwa n’abaleviti erhi baba bamaciyôbola n’olubaga, bakangûla olugurhu n’emihango.

31 Nashoneza abaluzi ba bene Yuda boshi kuli lulya lugurhu, abantu nabo bajira nkere ibiri oku lugendo lutagatifu. Olukere lwa burhanzi lwayîsha ebwa kulyo kw’olugurhu olunda lw’omuhango. 32 Enyuma lyâbo yayîsha Hoshaya na cigabi ciguma ca baluzi ba bene Yuda 33 na Ezra, Meshulamu, Yehuda, 34 Shemaya, Benyamini, Yirmeya, 35 bagala b’abadâhwa bayîsha n’emishekera, bali gi: Zakariya, mugala wa Yonatani, mugala wa Shemaya, mugala wa Mataya, mugala wa Mikaya, mugala wa Zakuri, mugala wa Asafi na bene wabo. 36 Shemeya, Azareli, Milalayi,Maayi, Natanaeli, Yuda na Hanani bàli badwîrhe ebirugu Daudi akâg’ikolesa oku nzihwa. Omwandisi Abashokolera. 37 Aha muhango gw’Amaliba, basoka, n’aha mbere zâbo hàli amashonezo g’olugo lwa Daudi, bagera oku lugurhu burherema enyanya ly’enyumpa ya Daudi kuhika aha muhango gw’Amîshi olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba.

38 Ecigamba ca kabiri cabugânana n’eca burhanzi; nal’inciyîmanzize na cigabi ciguma ca lubaga okwo lugurhu. Kurhenga oku nyanya lya enkingi y’amatabâro, lwagenzekanwa kuhika aha lugurhu lwàli lugali. 39 Kandi kurhenga oku nyanya ly’omuhango gwa Efrayimu, kuhika oku muhango Mira, oku muhango gwa Enfi; kurhenga oku cigamba ca Hananeli n’oku muhango gwa Meya kuhika oku muhango gw’Ebibuzi; baj’iyîmanga aha muhango gw’e mpamikwa.

40 Birya bigamba byombi byaj’iyîmanga omu ka-Nyamuzinda, na nani erhi ndi haguma n’ecihimbi c’abakulu b’abatwî b’emmanja bali rhweshi haguma n’aba: 41 abadâhwa Elyakim, Maseya, Minyamini, Mikaya, Eliyehoyenayi, Zakariya, Hananiya, boshi n’emishekera 42 haguma na Maseya, Shemaya, Eleazari, Yehohanani, Elamu, Ezeri, Malkiya, Ananiya. Abayimba nabo bayumvikana, bàli bayimangirwe na Yizirahya. 43 Olwo lusiku bahêra enterekêro nkulu, basima bulya Nyamuzinda abashagalusize n’obusîme bunene. Abakazi n’abana babo basima bwenêne. Ecihogêro c’obushagaluke calumira omu Yeruzalemu, cayumvikana ciru na kulî bwenêne.

Amango g’omuhigo nkana

44 Ago mango enyumpa y’okubîkiramwo ebiryo, ebisarûlwa birhangiriza, n’entûlo, bayihirakwo abalanzi mpu bakaz’iyilundikamwo ebigabi bidwirhirwe abadâhwa bene-Levi; bigabi byakâg’irhenga omu bishagala byoshi, nk’oku byanal’irhegesirwe. Bulya Yuda ali asimire okubona abadâhwa n’abaleviti bo shi bali omu mikolo yâbo. 45 Bakazâg’ijira emikolo ya Nyamuzinda wabo, n’enterekêro y’okuyobôka kuguma n’abîmbiza n’abalanzi b’emihango nk’oku Daudi anali arhegesire n’omugala Salomoni. 46 Bulya mira omu mango ga Daudi n’aga Asafi, hali omurhambo w’abîmbiza b’enyimbo z’okuharâmya n’okuvuga omunkwa emwa Nnâmahanga. 47 Israheli yeshi omu mango ga Zerobabeli n’aga Nehemiya, bakazâg’ihâna ecigabi c’abîmbiza n’ec’abalanzi b’emihango; nabo abaleviti bakâhabwa entûlo ntagatifu, abaleviti nabo kuli cirya cigabi câbo, banahàkwo bene Aroni.

1 Mw’ago mango basomera olubaga omu citabu ca Musa, banacishîmâna bayandisiremwo oku omunya-Amoni n’omunya-Mowabu barhakwânîni bakaz’ija omu ndêko ya Nyamuzinda. 2 Bulya barhayîsh’iyankirira bene-Israheli n’amîshi n’omugati, na bulya bashumisire Balamu mpu ahehêrere bene Israheli, ci Nyamuzinda wirhu ahindula enfûlago okuba mugisho. 3 Erhi bayu mva eryo irhegeko, bayungula bene Israheli oku bandi b’embuga.

Oburhumisi bwa kabiri bwa Nehemiya

4 Embere z’okwo, omudâhwa Eliyashibu ye wali n’omukolo gw’ebyûmpa by’aka-Nyamuzinda, analigi mwene wâbo Tobiya, 5 ali amamurheganyiza ecûmpa cihamu mwo bakazâg’ibîkira burhanzi enterekêro, enshangi, ebirugu, entûlo y’engano, idivayi lihyahya, amavurha, empongano y’abaleviti, ey’abîmbiza, ey’abalanzi b’emihango n’ebi bakazâg’ihôgeza abadâhwa. 6 Kurhenga ako kasanzi byabâga ntyo, ntali aha Yeruzalemu, bulya omu mwâka gwa makumi asharhu n’ibiri y’okuyîma kwa Artazerzesi mwâmi w’e Babiloni na shubira emunda mwâmi ali. Enyuma lya nsiku nsungunu mwâmi ashub’inyemêrera okushubira e Yeruzalemu. 7 Nabona obubî Eliyashibu ajiriraga Tobiya erhi amujirira ecûmpa omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 8 Nayumva kwanduma bwenêne nanakweba ebirugu bya Tobiya embuga byoshi, 9 nanaci rhegeka nti bashakûlule cbyûmpa, nashubizamwo ebirugu by’aka-Nyamuzinda, ntûlo n’enshangi.

10 Nanaciyumva oku ecigahi c’abaleviti cirhacihânagwa n’oku abîmbiza bajiraga ogwo mukolo omu ka-Nyamuzinda baciyakire ngasi muguma acishubirira ornu mwâge, omu mashwa gâge. 11 Nakalihira abatwî b’emmanja nabo, nababwîra, nti: «Carhumaga enyumpa ya Nyamuzinda elekêrerwa?» Nashubûza abaleviti n’abayîmha boshi nabashubiza omu mukolo gwâbo. 12 Okubundi Yuda yeshi anacilêrha entulo yâge y’engano n’ey’amamvu g’idivayi lihyahya n’amavurha, abihira omu mbîko. 13 Naha Shelemiya omukolo gw’okulanga embîko zoshi, ye wali mudâhwa na Sadoki ye wali mwandisi na Pedaya muleviti. Owakaz’ibarhabâla ye Hanani, mugala wa Zakuri mwene Mataniya, bulya abantu bakazâg’ibakenga nka bantu bashingânîne. Bo bàli n’omukolo gw’okugabira bene wabo. 14 Onyibuke Yagirwa Nyamuzinda wâni kuli okwo kurhumire, omanye wankazâza ebijiro by’ohuzigire najiraga erhi ka-Nyamuzinda n’emikolo yako erhumire.

15 Muli ago mango nanacibona omu Buyahudi abantu bakazâg’ikanda amango ga Sabato, abakazâg’iyîsha babarhuzize ebihêsi byâbo emizigo y’ebyasi n’idivayi n’ensisi z’emizâbîbu, emibô n’eyindi mizigo ya ngasi lubero bakazllg’i biheka e Yeruzalemu amango ga Sabata; nakabalongoza amango bakazâg’iguza ebiryo byâbo. 16 Abanya-Tiriya bayubakaga aho bakag’ilerha enfi n’oburhunzi bwa ngasi lubero, bakaz’ibiguza amango ga Sabato, bakaz’ibiguliza bene Yuda n’ab’aha Yeruzalemu. 17 Nanacikalihira abakulu b’Abayahudi, nanacibabwîra. nti: «Cijiro cigalugalu cici eci mudwîrhe mwajira ntya omu kuhemula olwa Sabato? 18 K’arhali ntya kwo basho bakazâg’ijira kwarhumaga Nyamuzinda wirhu arhurhumira aga malibûko ga ngasi lubero kuli rhwe omu kuhemukira olwa Sabato!» 19 Kandi narhegeka, nti: «Ngasi mango bukanayira, enyumvi zoshi zikaz’ihamikwa nka gakola malâliro ga Sabato», nanashub’irhegeka, nti: «Barhaziyigulaga burhanaciba ebuzinda bwa Sabato». Nahira abantu bâni aha mihango nti harhajiraga omushoko gwankaja omu lugo lwa Sabata. 20 Okubundi abarhunzi n’abal’igula bakaz’igeza obudufu na ciru n’amadufu abiri iduli lya Yeruzalemu. 21 Nabakalihira; nanababwîra, nti: «Cirhuma mugeza obudufu oku lugurhu? Mukashubirira, nammugwârha nnamushweke. «Kurhenga olwo lusiku barhacikazâg’iyîsha olwa Sabato. 22 Narhegeka abaleviti nti baciyôbole, banayîsh’ilanga enyumvi lyo olwa Sabato lujirwa lutagatifu. Oshub’iyûbaka mashi Nyamuzinda wâni onambabalire erhi okwo kwo kurhumire, nk’oku obwonjo bwâwe bunali!

23 Muli ago mango nashub’ibona Abayahudi bali bayansire abakazi banya-Ashidodi n’abanya-Amoni n’abanya-Mowabu. 24 Oku bana babo, banji bakazâg’iderha olulimi lw’abanya-Ashidodi erhi lundi lulimi lwa bûko buguma muli ago, ci barhaciyishigi ciyahudi. 25 Nakabalongôza n’okubahêherera, nakashurha banji muli bo n’okubagugula emviri ciru n’okubalahiriza oku izîno lya Nyamuzinda, nti: «Irhondo murhacishubiriraga mpu mwahâna bali binyu mpu bagala babo babayanke nisi erhi mpu bagala binyu bayanke bali babo, kuhanzi bwe kuli mwe n’oku bana binyu». 26 K’arhali okwo kwo Salomoni, mwâmi w’Israheli agayisagyamwo Nyamuzinda? Omu mashanja goshi nta mwâmi wal’iyosire akage, àli azigîrwe bwenêne na Nyamuzinda wâge. Nyakasane àli amujizire mwâmi omu Israheli mwoshi. Kurhanarhumaga ciru naye abakazi b’embuga barhamuhirimiza omu byâha. 27 Ka kunashingânîne ninyu bayumve mwajizire eco câha cinene ntyo: okuhemukira Nyamuzinda winyu omu kuyanka abakazi b’embuga! 28 Muguma oku bana ba Yoyada, mwene Eliyashibu, ye mudâhwa mukulu, àli mukwi wa Sanbalati munya-Horoni. Namulibirhakwo, aja kulî.

29 Yagirwa Nyamuzinda, okengere abo bantu n’okwo bahemukiraga obudâhwa n’endagâno y’abadâhwa n’abaleviti. 30 Nabarhenzakwo ebyo bigalugalu by’embuga. Oku badâhwa n’oku baleviti nabajirira ngasi baguma amarhegeko bakashimba omu mikolo yâbo. 31 Najira n’agandi oku nshâli zakahânwa oku lusiku lunatwirwe kuguma n’oku by’emyâka mihyahya. Okaz’inkengera Yagirwa Nyamuzinda wâni lyo ncira.

mpu bibikirwe abadâhwa^b, e Yeruzalemu, bakola embere za Nyamuzinda wirhu, balalire okubirya. N’obwo biri bintu ciru omuntu w’omu lubaga kone arhankahumakwo n’amaboko gâge. 14 Barhumire ciru n’entumwa e Yeruzalemu y’okugend’iderha oku abantu b’eyo munda bajizire ntyo lyo banayisha babagalulire obuhashe bwarhenga omu ihano likulu. 15 N’oku byayi sh’iba, hano banamanya oku bayemerirwe, bakanarhangira okukolesa obwo buhashe, boshi banahanwe n’okugukumuka olwo lusiku lonene.

16 Niono mwambalikazi wâwe, ebwa kuba mmanyire ebyo byoshi, co ci rhumire nyisha ndibirhire emunda oli ntenga emwabo. Na Nyamuzinda anantumire mpu nyîsh’ijira hano mwâwe ebijiro byajugumya omw’igulu lyoshi ngasi boshi bankanabiyumva. 17 Bulya mwambalikazi wâwe ali mukazi okenga Nnâmahanga w’empingu mûshi na budufu. Na buno, nka nakahash’ibêra hofi nâwe Yagirwa, na ngasi budufu mwambalikazi wâwe anazûka aje ebwa lubanda, agend’ishenga Nyamuzinda w’empingu, anayîsh’imbwîra amago bamajira eco câha câbo. 18 Nanayîsh’ikubwirakwo, na kandi ago mango wanagenda n’engabo yâwe na ntâye wankahash’ikuhagalika. 19 Nayîsh’ikugeza omu Yudeya moshi kuhika embere za Yeruzalemu; n’ecihêsi câwe nanaciyimanza aha kagarhî. Nawe wanabahêka nka bibuzi birhagwerhi mungere, ciru nta kabwa kankaderha mpu kakumokera. Bulya okwo kwambwizirwe omu bugeremwa bwâni, kwanamanyisibwa mpu nyîsh’ikubwirakwo.»

20 Ebyo binwa byasîmîsa bwenêne Holoferno n’abàli naye; barhangâla n’obukengere bw’oyo mukazi, banakaderha, mpu: 21 «Kurhenga aha igulu limerera kuhika aha lihekera, kurhasag’ibonekana mukazi wa bene oyu oku bwinja bw’iranga n’oku bukengere bw’ebinwa byâge . 22 Holoferno anacimu bwîra erhi: Nyamuzinda anajizire kwinja ene akulerha embere z’olubaga mpu lyo rhubona emisi omu maboko girhu na oku abarhugayaguzize babone obuha nya. 23 Ci we oyinjihire okurhalusire n’ebinwa byâwe biri nka buci. Okajira nk’oku wanaderhaga, Nyamuzinda wâwe aba ye Nyamuzinda wâni; nâwe wabona ahantu wakabêra omu bwâmi bwa Nabukondonozori, n’izîno lyâwe lyamanyibwa omw’igulu lyoshi».

Erhi Yuditi àli omu logo lw’Abanya-Asuru

1 Holoferno anacirhegeka mpu baheke Yuditi halya anabikira ebirugu byâge binjinja, anacirhegeka mpu bamuhe oku biryo byâge yenene, banamuhe kuli galya gâge ananywakwo yenène. 2 Yuditi anashuza, erhi: «Ntalya kuli ebyo biryo lyo ndek’isarhaza abandi, ci konene ebiryo byâni byayishire binkulikire». 3 Holoferno anacimushuza, erhi: «Hano ebiryo byâwe bihwa ngahi rhwashub’irhenza ebiryo bya bene ebyo mpu rhukuhebyo? Bulya emwirhu erhaba ciru n’omuntu muguma w’omu bûko bwâwe?» 4 Yuditi anacimubwîra, erhi: «Ndahire okw’izîno lyâwe nnahamwirhu, mwambalikazi wâwe arhayûse ebi ndwîrhe embere Nyamuzinda ayûkirize n’okuboko kwâni ebi alaganyagya byoshi». 5 Abali na Holoferno banacimuhêka omw’ihêma, anacija iro kuhika aha karhî k’obudufu, anacisinsimuka oku mucêracêra. 6 Anacirhuma abagend’ibwîra Holoferno, erhi: «Nnahamwirhu arhegeke baleke omwambalikazi wâge ahuluke, agend’isalira», 7 bulya Holoferno ali arhegesire, abakazâg’imulanga mpu barhamuhanzagya. Anacibêra okwo cihando nsiku isharhu. Ngasi budufu akazâg’ija omu kabanda ka Betuli anacikalaba omwo cihando ahali iriba ly’amîshi. 8 Na erhi ayinamukaga anayîshe ashenga Nnâmahanga mpu ahêke amajira gâge bwinja okw’irenge ly’abana b’olubaga lwâge. 9 Anashubira mulya ihema akola acire yeshi; anabêramwo kuhika amango arhôla ebiryo byâge omu cajingwe.

Yuditi oku lusiku lukulu lwa Holoferno

10 Ka oku lusiku lwa kani Holoferno arhajira idinye oku barhambo bâge bonene, arhalalikaga ciru n’omuguma omu barhumisi bâge. 11 Anacibwîra Bagoasi, ye wali nshagi y’okulanga ebirugu byâge byoshi, erhi: «Kanya oyeme ze oyu mukazi w’omuyahudi oli emwâwe, ayîshe eno mwirhu, rhulye rhuna nywe rhweshi. 12 Bulya zanaba nshonyi kuli rhwe erhi rhwankalêka mukazi wa bene oyu agenda rhurhanayinjibini. Kandi nka rhurhayîshiri rhwamurhiza anakarhushekera». 13 Bagoasi anarhenga aha mwa Holoferno, aja omu Yuditi ali, anacimubwîra, erhi: «Oyûla mujanyere mwinjinja arhayôbohaga okuja emunda nnahamwirhu ali, lyo akuzibwa embere zâge, anywe haguma nirhu idivayi n’obushagaluke bunene, anabe mwa luno lusiku nka munyere muguma wa bene Asuru, ababa omu nyumpa ya Nabukondonozori». 14 Yuditi ana shuza, erhi: «Ndigi ndi niono w’okuhakana ebya nnahamwirhu? Ehi anabwîne hiri hinja omu masu gâge, niono nanacihangana okuhijira bwinja na ntyo bwanaba busîme bunene kuhika oku lusiku lw’okufa kwâni». 15 Anaciyimuka, anaciyambala omushangi gwâge, ajagalîra n’ebindi birimbisa omukazi byoshi. Omwambalikazi ayisha amushokolire, anacilambûla embere za Holoferno itapi Bagoasi ali ahire Yuditi mpu akaz’ilikolesa ngasi lusiku amango g’okulya. 16 Yuditi anacija omu nyumpa. Omurhima gwa Holoferno gwadûrha bwenêne. Ayumva akola azigire loshi okulala naye. Anakazâg’ilonza amango ga okumushumika kurhenga lulya lusiku anamubo naga. 17 Anacimubwîra, erhi: «Nywaga mâshi nâwe oshagaluke haguma ni rhu». 18 Yuditi anamushuza, erhi: «Neci nanywa la, bulya oku lusiku lw’ene nani namabona iragi ly’okulama oku ntasag’ilama bundi omu kalamo kani kosh». 19 Anaciyanka kuli ebi omwambalikazi amurheganyizagya, ananywera embere zâge. 20 Holoferno yeshi ashagaluka, anywa idivayi linene bwenêne kurhalusa oku arhalisag’inywa kurhenga okuburhwa kwâge.

Yuditi ayirha Holoferno

1 Erhi ebijingo binaba, abambali bakasengaruka dubaduba. Bagoasi anahamika ihêma ly’embuga, anacikumira abalâlîzi boshi omu mwa nnawabo, boshi bagend’ikacihonda oku ncingo zâbo, bulya bali erhi bagazirwe n’amamvu. 2 Yuditi asigala yenc omu nyumpa na Holoferno. Holoferno erhi amalanguka oku ncingo ebwa kuba yeshi ali amazika na idivayi. 3 Yuditi anaci bwîra omwambalikazi mpu aciyegûle n’enyumpa y’okulala, anamulindire e mbuga nk’oku anajira ngasi lusiku, bulya ali adesire oku aciyîsh’ihuluka age nd’isalira, kwo anali amarhang’ibwîra Bagoasi.

4 Abantu boshi banacimuleka mulya nyumpa. Ntaye ciru n’omuguma wasi gire muli eyo nyumpa y’okulala, abe mwana, abe mukulu. Yuditi anaciyîmanga hofi n’encingo, anaciderha omu murhima gwâge, erhi: «Nyamuzinda ogala byoshi, yîmangira ebijiro by’amaboko gani okw’irenge lya Yeruzalemu. 5 Gano go mango g’okurhabâla omwimo gwâwe n’okuyunjuliza omuhigo gwâni, lyo oshandabanya abashombanyi barhugosire buno».

6 Anaciyegera hofi n’encingo ebw’irhwe lya Holoferno, amubwikula omu shangi, 7 anacija oku ncingo, anacirhuluba emviri z’okw’irhwe lyâge, anacide rha, erhi: «Mpa nani emisi, Yagirwa Nyakazane Nyamuzinda w’Israheli mwa gano mango». 8 Anacitwa kabirhi kabirhi n’emisi yâge yoshi omw’igosi lya Holoferno. Anacishayûla irhwe. 9 Anabulungiza omubiri gwâge okw’idaho, anacimanyula emishangi yali oku minara. Kasanzi kasungumu anacihuluka, ahêreza omwambalikazi irhwe lya Holoferno; 10 anacilirhogeza muli erya nshoho y’ebiryo. Oku banali babirhi banacihuluka nk’oku banakomereraga bakola bagend’isalira. Banacirhenga omu cirâlo, banacizunguluka ecishagala, banacisôkera oku ntôndo ya Betuliya, banacihika aha muhango gw’eco ci shagala.

11 Yuditi ahamagaza anaciri kuli, erhi: «Muyîgule muyîgule olumvi, Nyaka sane ali haguma nirhu, neci Nyakasane ali haguma nirhu omu kurhucinga oku bashombanyi nk’oku anarhujirire ene». 12 Erhi abantu ba muli olwo lugo bayu -‘ mva izu lyâge, boshi bashagamukira ebwa muhango gw’olugo. 13 Banacige nd’ihamagala abakulu b’olugo, banaciyîsha nabo bali bulibirha boshi, kurhenga oku murho kuhika oku muntu mukulu, bulya bali babwîne oku ciri cisomerine okucibona agaluka. Banacihamûla olumvi banacimuyankirira banaciyasa omuliro mpu babamolekere, banacibazunguluka. 14 Yuditi anacibabwîra, erhi: «Mukuze Nyamuzinda, mukuze Nyamuzinda, mumukuze bulya arhacirhenza obwonjo bwâge oku nyumpa y’Israheli, ci anavungunywire abashombanyi birhu muli obu budufu na okuboko kwâni». 15 Anaciyômola irhwe mulya nshoho anaciliyêrekana, anaciderha, erhi: «Loli irhwe lya Holoferno ye murhambo mukulu w’abasirika b’Abanyasiriya, alagi n’emishangi ashuba agwishiremwo e rhi ndalwe erhuma; Nyamuzinda anamuhimbagulize n’okuboko kw’omukazi. 16 Aganze Nnâmahanga owandangaga omu njira nanageraga mwoshi, bulya obusù bwâni bwamuhusize acilêrhera olufu; arhajizire kubi nani mpu ampemule ananshereze.» 17 Olubaga loshi lwazânwa, lwanaciyunamiriza, lwanaciharâmya Nyamuzinda, lwaderha, erhi: «Oyagirwe Nyamuzinda wirhu we wafunyaga ene abashombanyi b’olubaga lwâwe».

18 Uziyahu anacibwîra Yuditi. erhi: «Oli mugishe mwâli wâni na Nyamuzinda oba enyanya ly’amalunga goshi, kulusha abandi bakazi boshi ba hano igulu. Ayagirwe Nyamuzinda w’empingu n’igulu owajaga akulangula enjira mpu otwe igosi ly’omukulu w’abashombanyi birhu. 19 Bulya obu bwikubagire bwâwe burharhenge omu mirhima y’abantu bayô rha bacîkubagira ensiku zoshi emisi ya Nyamuzinda. 20 Mâshi kuli okwo Nyamuzinda yêne akuhêke irenge, akuhe iragi libe luhe mbo lw’oku orhababalire obuzîne bwâwe omu kubona kurhi olubaga lwâwe lwamajuguma, bulya wabire murhanzi w’okubona oku rhwagukumuka galya mango wanabaga n’olugendo lwinja embere za Nyamuzinda wirhu.» Olubaga loshi lwanacidumiza mpu: «Amen! Amen!»

III. Bene-lsraheli bahima Abanya-Sîriya

Abanyasîriya barhemuka banashandabana

1 Yuditi anacibabwîra, erhi: «Munyumvagye yaga bene wirhu, muyanke eli irhwe, mulimanike aha irhwerhwe ly’enkuta zinyu. 2 Na hano izûba libasha bwamanaca, munayanke ngasi muguma eby’emirasano byâge , ngasi balume ba misi boshi banabunguluke, mube nka bantu bayandagalira ebwa kabanda, era bali bene Asuru. Ci kwône murhabungulukaga. 3 Nabo, hano baba bamayanka emirasano yâbo, bakanya bagend’imanyisa abali oku ciha ndo, nabo banazûsa abarhambo b’engabo ya Asuru, kandi nabo banalibirhira emunda ihêma lya Holoferno liri. Barhamushimane, na ntyo oboba bwabagwa rha, banashandabane embere zinyu. 4 Na hano mukola mubaminisire, mw’oyo n’abandi banayûbaka omu Israheli boshi, mwâbalambika omu njira.

5 Ci kwône embere mujire ntyo, mumpamagalire Akioro olya muntu w’omunya-Amoni, yêne abone anamanye oku neci anali olya wagayaguzagya enyumpa ya Israheli, n’olya wamurhumaga emwinyu nka muntu mufu». 6 Banacihamagala Akioro aja omu nyumpa ya Uziyahu. Erhi ajamwo anabona irhwe lya Holoferno omu maboko g’omuntu wali omwo ndêko y’olubaga; acirhimba akamalanga okw’idaho, ahôla. 7 Ci erhi ahembûka, afukama aha magulu ga Yuditi, anaciderha, erhi: «Oli mugishe omu nyumpa za bene Israheli boshi n’omu mashanja goshi, ngasi boshi banayumve izîno lyâwe banarhangâlè.

8 Na buno ombwirage nani kurhi wajizire mwa zino nsiku». Na Yuditi anacirhondêreza okumubwîra ebi ajizire byoshi kurhenga amango anagendaga kuhika ago mango akazâg’ibaganirira. 9 Yuditi erhi aba amayûsa okushambâla, olubaga loshi lwanacibanda akahababo n’olwo lubi lwashakanya omu cishagala coshi. 10 Ci erhi Akioro aba amabona ebi Nyamuzinda wa Israheli anajizire, ayemêra okunali oyo Nyamuzinda w’Israheli, bakembûla oku bulume bwâge, na kuhika buno aciba na bene Israheli.

11 Erhi bunaca ntya, bamanika irhwe lya Holoferno oku nkuta na ngasi muguma ayanka emirasano yâge. Banacibunguluka bikembe bikembe ebwa kafomeko k’entôndo. 12 Erhi bene Asuru babalangira, banacigend’ibwîra abakulu babo, nabo banacikanya bagend’ibwîra abarhambo b’engabo, bakulikira na ngasi barhegeka ngabo ndebe. 13 Banacija emunda ihêma lya Holoferno lyàli. Banacibwîra olya wakazâg’ilanga ebirugu byâge , mpu: «Ozûse Nnahamwirhu bulya balya bajà bamarhangula okuyandagalira emunda rhuli mpu barhulwise, banagukumuke ntya boshi». 14 Bagoasi agend’ikomomba oku lumvi lw’ihêma lwàli emuhanda. Bulya ali acikebirwe mpu bagwîshîre na Yuditi. 15 Ci erhi aciba ntâye omushuzize, ahiga okuja omu nyumpa y’okulala: amushimana gukola mufu, akola cirunda bamukabulire oku ntebe n’irhwe mira baligendanaga. 16 Anaciyâma bwenêne, abanda endulu, omu kufuduka, asharhula emyambalo yâge. 17 Anacija omw’ihêma lyabâga cihando ca Yuditi, arhacimushangagamwo. Anacilibirhira emunda olubaga luli, erhi: 18 «Balya bajà bagomire! Omukazi w’Omuyahudi amabonesa enyumpa ya Nabukondonozori enshonyi. Holoferno oyo okw’idaho, ci arhacigwehi irhwe oku mubiri gwâge». 19 Erhi banayumva ebyo binwa, abarhambo b’engabo y’Abanya-Sîriya bana sharhangula emyambalo yâbo, bazunguluka obukengere, banacibanda endulû erya y’okujugumya abali omu cihando boshi.

Bene Asuru bakwamûka

1 Abaciri omu mahêma erhi bayumva ogwo mwanzi, nabo bafuduka. 2 Boshi bajamwo entemu n’oboba, ntâye waciberaga aha owabo ali, ci erhi ngasi njira banarhimanaga omu kabanda n’oku ntôndo. 3 Na ngasi boshi banahandaga omu ntôndo omu Betuliya nabo barhangira okuyâka. Okubundi obwo bene Israheli boshi ngasi bantu bakola batula entambala babava ngamukirakwo. 4 Uziyahu anacirhuma entumwa omu Betomastaimi n’omu Be bayi, e Kobe, e Kola n’omu cihugo ca bene Israheli coshi, mpu bagend’imanyisa okwabire, mpu boshi banacirhunike oku bashombanyi babanigûze. 5 Erhi bene Israheli banayumva ogwo mwanzi, boshi banacicirhuna kuli bo caligumiza babahojahoja bahibi kuhika aha Koba. N’abantu b’e Yeruzalemu nabo banaciyîsha balibisire, na ngasi bandi banayûbakaga omu ntôndo boshi, bulya babamanyisize olwabire omu cihando c’abashombanyi babo. Abantu b’e Galadi n’ab’e Galileya nabo banacibatumirhira omu marhambi g’emwabo, kuhika bayikirira e Damasko n’olunda lw’emwabo. 6 Abali basigire omu bantu b’e Betuli, banaciyandagalira omu cihando c’ Abanyasîriya. Banacihagula bwenêne, bagala la. 7 Nabo bene Israheli erhi bashubûka eyo munda balihula embaga banacirhôla ngasi byanali bisigîre byoshi. Ecishagala n’emirhundu na ngasi cigabi ca bantu bali omu kabanda nisi erhi omu ntôndo nabo banaciyîsha, bahagula kwabo, banyaga bintu binji bwenêne, bulya gwali mwandu.

Okuvuga Nyamuzimla omunkwa

8 Omudâhwa Yoyakîmu n’ihano ly’abagula boshi b’e Yeruzalemu banaciyî sha mpu nabo bone bacibonere oku minja Nyamuzinda anajiriraga olubaga lwâge lw’lsraheli, mpu banabone Yuditi, banamubwire ebinwa by’okumuha o bwanga. 9 Erhi banamuhikaho, boshi bamugîsha kuguma, banacimubwîra, mpu: «We bushagaluke bw’Israheli, we kucivuga kunene kw’Israheli, oku irenge linene ly’olubaga lwirhu. 10 Wajizire okwo koshi n’amaboko gâwe na Nyamuzinda anasima bwenêne. Wajirire Israheli kwinja, Oyagirwe, na Nyamuzrnda ogala byoshi n’ow’ensiku n’amango akugishe.» Olubaga loshi lwanacidumiza rnpu: «Amen! »

11 Olubaga lwanacihagula ecirâlo câbo nsiku makumi asharhu goshi. Yuditi bamuha enyumpa ya Holoferno n’ebirugu byâge , arhôla encingo yâge, amasahani galimwo goshi n’emizigo yâge yoshi, babishonekeza oku cihêsi câge, anacishwekerakwo engâlè zâge, anabishana kulya. 12 Abakazi b’Abayahudi boshi banaciyîsha mpu bamulolekwo; banacirhôla emijegereza, n’eyindi banaciyiha balya bakazi banali naye. 13 Yuditi anashokolera olubaga loshi na balya bakazi banali boshi abahà emijegereza n’abalume ba bene Israheli banabakulikira, aha bafumbasire emirasano, abandi bayambirhe ebimanyiso bayîsha bayimba n’izu linene bwenêne. 14 Na Yuditi anacirhangira olu lwimbo lw’okuvuga omunkwa ekarhi ka lsraheli yeshi, na olubaga loshi lwakashuza kuli okwo kuvuga omunkwa.

Olwimbo lya Yuditi

1 «Muyimbire Nnâmahanga mumurhimbire n’engoma. Muyimbire Nnâmahanga n’empundu, mumuzihire ennanga z’okumukuza, muhara mye munakuze izîno lyâge.

2 Bulya Nyamuzinda ye Nnâmahanga ofunga entambala, bulya omu biha ndo byâge ekarhî k’olubaga, anandikûzize omu maboko g’abashombanyi bani.

3 Asuru anacirhenga omu birhondo byâge , ayîsha ahumire n’omwandu gw’engabo, obunji bwâbo bwanacifunika emigezi n’obunji bw’enfarasi zâbo bwanacibwikira orhurhondo rhwoshi.

4 Ali amahiga mpu ecihugo cani acidulika muliro n’abana bani abamalire n’engôrho yâge, mpu ebirhaba abinigûze okw’idaho, abana bani balîrwe oku mpinga, n’abanyere bani mpu gube munyago.

5 Nyamuzinda ogala byoshi amabaloha nyuma n’okuboko kw’omukazi.

6 Bulya entwâli yâbo, arhali mpimbo za misole zayiyisire, arhali bene Titani bamunizire, arhali balya bantu baliri kulusha bali bamurhabalire, ci ali Yuditi, mwâli wa Merari, ye wamuhabulaga n’obwinja bw’iranga lyâge.

7 Bulya anahogwire emyambalo ya obukana bwâge mpu lyo akuza bene Israheli bali omu mababale.

8 Obusu bwâge abushîga amanukato, emviri zâge azishoshamwo ecimane, ayambala akanzo k’ecitani, mpu lyo amushumika.

9 Enkwerho zâge zamuhûsa amasu, n’obwinja bwâge bwamurhimbalaza obukengere. Akere k’ecihombo kamutwa igosi.

10 Abanyapersi bageramwo omusisi erhi bukali bwâge burhuma, n’Abanyamede bajiremwo entemu erhi burhwâli bwâge burhuma.

11 Okubundi abirhohye bani babanda akahababo, nabo bageramwo omusisi. Bahamagaza izu bwenêne, nabo abanzi bagaluka cinyumanyuma.

12 Abakazâg’ijacirwa mpu ho bene abakazi, babanigûza nka bantu bajabayâka. Boshi bahungukumira muli eyo ntambala ya Nnahamwirhu.

13 Nkolaga nayimbira Nyamuzinda olwimbo luhyahya: Nyakasane, mu shana oli mukulu kulusha, we muny’irenge, oli wakurhangaza omu misi yâwe, orhankahimwa na cici.

14 Ebiremwa byoshi bikukolere, bulya wadesire akanwa byanahabà. Wabirhumira omûka gwâwe na byoshi byajirwa. Na ntâye wankahakana akanwa kâwe.

15 Entôndo zahuruduka zone, zagenzikanwa n’emihusi y’amîshi. Emihirigisi y’amabuye yanajonga embere zâwe nka nungulu ya buci. Ci kwône ngasi baku rhînya we lwakiro lwâbo.

16 Neci yagirwa biri binyi ebi bakurhûla nka nterekêro y’akisununu kinja. Biri binyi kulusha ebikurherekêrwa nka mashushi galya bayôkera oku luhêro. Ci omuntu orhînya Nyakasane ye onali muntu nkana ensiku zoshi.

17 Iragi libi oku mashanja gacishomya okuhalalira olubaga lwâni. Nyamuzi nda ogala byoshi anâbahane oku lusiku lw’okutwa olubanja. Abahira omuliro na ebinyagasi omu mubiri, bâyama ensiku zoshi.»

18 Erhi bahika aha Yeruzalemu, boshi bakanya baharâmya Nnâmahanga, n’erhi olubaga luba lwamacesibwa loshi, barhondêra okuhêra enterekêro zâbo z’embagwa, ezayôcibwa, barherekêra na ngasi zindi nterekêro banali balonzize bone, bahâna entûlo. 19 Yuditi anacirherekêra emwa Nnâmahanga birya birugu bya Holoferno byoshi. Birya olubaga lwanamuhaga n’erya mishangi Yuditi yêne arhenzagya oku ncingo ya Holoferno. 20 Olubaga lwacisimîsa oku lunahashire aho ka-Nyamuzinda myêzi isharhu yoshi na Yuditi anabêra haguma nabo.

Okugikula n’okufa kwa Yuditi 21 Erhi ago mango gagera, ngasi muguma anacishubira emwâge. Yuditi anacishubira e Betuli, anacibêra aha mwâge. Amango ali anacizine goshi, Yuditi aja irenge bwenêne omu cihugo. 22 Banji balonza okumusheba, ci a rhacimanyanaga na mulume omu buzîne bwâge boshi, kurhenga halya iba Menashè anafiraga anashîmâna b’îshe ekuzimu. 23 Neci irenge lyâge lyàluga bwenêne, ci erhi n’emyâka nayo yaja yamugonza mulya nyumpa y’iba. Ahika omu myâka igana n’irhanu. Alika olya mwambalikazi. Buzinda afira aho Betuli, banagend’imubisha mulya lwala banabishaga iba Menashè. 24 Omulala gwa bene Israheli gwanacimushîba nsiku nda zoshi. Embere afe ali erhi agabire birugu byâge emw’ab’omu mulala gw’îba Menashè n’emw’ab’omu mulala gwâge yenene. 25 Ntaye wacidesire mpu ahalalire bene Israheli amango ga Yuditi goshi, ciru n’amango ali amafà.

^b11.13 Abadâhwa bone bal’iyemêrirwe okulya ebi bàgishaga (Rhulole omu Lev 22,10).

bacishalise erhi nie ntuma. Murhalyaga murhananywaga miregere ge isharhu na madufu asharhu. Oku lwâni lunda, nie haguma na bambalikazi bani, nacîshalisa kuguma na ninyu. Na hanôla mba namacirheganya ntyôla, nanaj’emunda mwâmi ali, akaba kufa nafa nanafaga». 17 Mardokeyo ashubira emwâge agend’ijira kulyâla Esteri amubwîraga. Omusengero gwa Mardokeyo

17(a) Mardokeyo ashenga erhi akengera aminja ga Nyakasane goshi, aderha erhi: 17(b) «Mâshi, Yagirwa, Yagirwa Mwâmi Ogala-byoshi, ebintu byoshi biba oku buhashe bwâwe, na ntâye ciru n’omuguma wankakucika nka wamalonza okuciza Israheli. 17(c) We walemaga empingu n’igulu, na ngasi birhangazo biba hanôla igulu. We mwâmi w’ebintu byoshi, na ntâco cankakucika Nyamwagirwa! 17(d) Oyîshi byoshi, orhahabiri oku arhali kujira cikanyi nisi erhi bucibonyi kandi erhi magene g’okubona irenge lyarhumaga nalahira okufukamira o mwibonyi Hamani. Bulya neci nanacinyihya erhi kuciza Israheli kurhuma. 17(e) Ci kwônene najizire ntyôla, lyo ndek’iha omuntu irenge likwânîne Nyamuzinda yenene; ntankanaharâmya owundi okuleka wenene, Yagirwa Nnâmahanga, ci arhali ebwa kucivuna kwo kwarhuma najira ntyôla. 17(f) Na bunôla Yagirwa Nnâmahanga, Mwâmi, we Nyamuzinda w’A brahamu, obabalire olubaga lwâwe; bulya abashombanyi birhu bakola ba rhulomolire amasu mpu barhuyîrhe banaherêrekeze omwimo gwâwe gwa ku rhenga mira. 17(g) Orhagayaguzagya omurhwe gwâwe, ogu wenene wacu ngulaga kurhenga e Mîsiri. 17(h) Yagirwa oyumvirhize omusengero gwâni! 0 mwimo gwâwe ogufe obwonjo, emishîbo yirhu oyihindule bushagaluke lyo rhulanga akalamo kirhu rhunabe bantu bakuyimba irenge ly’izîno lyâwe, mâshi Nyakasane. Yagirwa omanye mâshi wankaheza orhunwa rhw’abakukuza.» 17(i) Nabo bene Israheli balaka bwenêne n’emisi yâbo yoshi omukubona olufu lukola luli embere z’amasu gâbo.

Omusengero gwa Esteri

17(k) Omwamikazi Esteri naye oyakira muli Nyakasane erhi arhungwa n’obwôba bw’olufu lwalikola lumuyêrekîre luminomino. Anacihogola erya myambolo yâge y’obugale, ayambala ey’okucîbabaza n’okushiba; ahali h’amanukato galya gabaya bwinjinja oku irhwe lyâge, alibumba luvu na ngasi bindi bya bibolêrereza. Arhohya bwenêne omubiri gwâge; n’ebiviri bishandabine aba by’akola aj’agerana halya hoshi anakazâg’igera aba amashokoza amanaya mbaliza bwinja. Ashenga Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli aderha, erhi: 17(l) «Nyamwagirwa, mwâmi wirhu, wene Nyamuzinda nta wundi, ntabala nani bulya obwinage oku niono nieshi nta handi nankacikula oburhabâle okuleka emunda oli: bulya embaka zinyîshire, nkola ndi omu kanga k’okufa. 17(m) Kurhenga eburho bwâni erhi nciri aha mwirhu, nayumvîrhe oku wene ne Yagirwa, we wacîshogaga Israheli omu karhî g’agandi mashanja goshi na balarha wacîshogâbo muli bashakulûza babo, mpu babe mwimo gwâwe ensiku n’amango, n’oku wajizire makwanane manji wakazâg’ibalaganya. 17(n ) Lero rhwakugomera, wanacirhuhâna emwa abashombanyi birhu, ebwakuba rhwamakaz’iharâmya ba-nyamuzinda babo. Oli mushinganyanya Yagirwa Nnahamwirhu. 17(o) Ci kwônene barhaciderhaga mpu obûla rhwamagwarhwa mpira rhuko laga rhwalekera ahôla, ci balunginage boshi n’enshushano zâbo mpu bakule omulali gw’omu kanwa kâwe, mpu baherêrekeze loshi-loshi omwimo gwâwe, mpu badundaguze orhunwa rhw’abakukuza, bamalîre ntyôla irenge ly’aka Nyamuzinda kâwe n’oluhêrero lwâwe. 17(p) ntyo bakaz’iharâmya omu igulu lyoshi ba-nyamuzinda b’obwihambi n’okucisîmîsa lwoshi embrere z’omwâmi w’igulu. 17(q) Yagirwa, enshusho yâwe erhahindukaga buhanya oku barhacihali, mâs hi, orharhuganyaguzagya omu malibuko girhu! Emihigo mibi abashombanyi birhu barhurheganyiza, ojire ebagalukire bo nène n’omurhangiriza wankacishomya mpu arhurhera, ojire acîbonerekwo, abe lwiganyo lw’ababo! 17(r) Yagirwa okengere, ociyerekane olusiku lw’amalibuko girhu! Nani ompe oburhwâli, Yagirwa Mwâmi wa ba-nyamuzinda na Murhegesi wa ngasi bukulu. 17(s) Ohire ebinwa binunu omu kanwa kani hano mba nkola ndi omu mbaka embrere z’entale, onayiyêrekeze omurhima embere z’abashombanyi birhu, baherêrekere haguma n’abandi boshi babashusha. 17(t) Rhwehe okuboko kwâwe kurhucize, onayîshe ontabille bulya niene ndi, ntanagwerhi wundi nalibirhira kuleka we, wene Nyakasane! 17(u) Oyîshi byoshi onayîshi oku ntabonakwo irenge ly’abarhasima bayumve izîno lyâwe, oyîshi oku ntabonakwo gw’entakembûlwa n’ogw’abanyamahanga. 17(w) Omanyire obulagirire ndimwo, omanyire oku obwôba bungwerhe erhi bucîbone bwâni burhuma, bulya bundi ebusu, mwa zino nsiku ndi nagenda engalanju hano igulu, bwôba n’enshonyi ziri nka za mwambalo gw’izinga. Waliha, ontenze kw’obwo bworhere, ojire burhankulikiraga omu nsiku zani z’omurhûla. 17(x) Mwambalikazi wâwe arhalîraga oku cibo ca Hamani, arhajaga oku nsiku nkulu z’ebwâmi arhananywaga amanvu g’abazimu. 17(y) Mwambalikazi wâwe arhacisimisagya kundi kundi kurhenga olusiku akuhiragakwo omurhima kuhik’ene, ci muli we, Nyakasane, Nyamuzinda wa Abrahamu. 17(z) Nyamuzinda w’emisi elushire eya boshi, oyumvirhize izu ly’abali omu malibuko barhanacigwerhi bulangalire, orhukule omu maboko g’abaminya onankûle omu bwôba ndimwo!»

Esteri aj’emunda mwâmi ali

1 Oku lusiku lwa kasharhu lw’omusengero, Esteri ahogola emyambalo yâge y’emishîbo, ayambala eyâge yoshi y’obwamikazi. 1(a) Erhi alangala bwinjinja iranga, ashenga Nyamuzinda olanga anacungula abantu boshi. Buzinda anacirhôla bambalikazi babirhi: agwarhiriza oku murhanzi; n’omwambalikazi wa kabirhi amuyîsha nyuma amulengirize emirhêro yâge. 1(b) Omu bwinja bwâge, obusù bwâge bwashagaluka bwenêne bwanalangala buzigire. Ci erhi n’omurhima gwâge guli gwadûrha n’obwôba. 1(c) Erhi ayikira emihanda yoshi, tundu kuli mwâmi. Agôla mango mwâmi ali abwarhire oku ntebe yâge y’obwâmi erhi anayambalizize ebimanyiso byoshi by’ensiku nkulu zâge; anahe rhe alangashana n’amasholo n’agandi mabuye minjinja; ali wakulerha ecôba. 1(d) Anaciyînamula obusù bwâge bwalabuka, alola n’oburhe bunene. Mwâmi kazi afa n’entemu. Erhi ahôla atulula omubiri anayegemera omwambalikazi wali mulasize. 1(e) Lero Nyamuzinda ahindula omurhima gwa mwâmi agujira mutûdu. Ayimukanana n’obwôba oku ntebe yâge y’obwâmi anacigwarhirira E steri kuhika ayôrha bwinja; amuhà omurhima n’ebinwa by’okurhuliriza. 1(f) «Kurhi byabire Esteri? Ndi mushinja wâwe !Orhayôbôhe! Orhafe! Irhegeko lyani liyêrekîre abantu kone. Shegera hano.» 2 Mwâmi ayimusa akarhi kage k’amasholo akadêkereza oku igosi lya Esteri amuhôbera anacimubwîra, erhi: «Nderheza!» 2(a) Esteri aderha, erhi: «Yagirwa, nakubwîne oshushire nka malahika wa Nnâmahanga. Lero omurhima gwâni gwafuduka nayôboha obulangashane bwâwe. Bulya, Yagirwa, oli wa kusomeza n’obusù bwâwe buli bwa kusimîsa.» 2(b) Erhi ayusa okuderha, ahola. Mwâmi ayôboha n’abamuli eburhambi balonza okumuhembula. 3 Mwâmi anacimudôsa, erhi: «Bici bikugwerhe, mwamikazi Esteri? Mbwîra bici walonza? Ciru akaba luhande ly’ecihugo cani nanakuhalwo.» 4 Esteri anacishuza, erhi: «Waliha nka kusimîsize mwâmi, nsengire mwâmi ayîshe oku lusiku lukulu namurheganyize ene omu mwâni haguma na Hamani.» 5 Mwâmi anacishuza, erhi: «Museze Hamani ajire okwôla Esteri anadesire. »

Mwâmi anakanya boshi na Hamani baja kuli lulya lusiku lukulu Esteri anabarheganyizagya. 6 Erhi baba bakola badwîrhe banywa idivayi, mwâmi anacidôsa Esteri, erhi: «Mbwîra bici osengire? Nakushobôza byo. Mbwîra bici walonza? Ka luhande lw’ecihugo cani? waluhabwa.» 7 Esteri anacishuza aderha, erhi: «Eci nsengire n’eci nalonza: 8 Wa!iha akaba nani narhonyire omu masu ga mwâmi, na nka mwâmi alonzize okuyumvirhiza eci nsengire n’eci nalonza, mwâmi ashub’iyîsha irhondo oku lundi lusiku lukulu namurheganyiza haguma na Hamani na kuli olwôla lusiku nayukiriza irhegeko mwâmi ampire.»

9 Olwôla lusiku Hamani angenda ashagalusire. Ci erhi acibona Mardokeyo aha muhango gwa mwâmi, buzira kuderha mpu akayimuka nisi erhi okucifukunya kwo kunyi embere zâge, anacikunirira bwenêne Mardokeyo. 10 Ci Hamani acihima bwenêne akanya aja emwâge. Okubundi anacirhumiza mpu abira bâge bayîshe kuguma na mukâge Zereshi. 11 Hamani arhondêra okubabwîra ogw’obunji bw’obugale bwâge n’ogw’abagala bâge n’ecikono cinene mwâmi amuhebiremwo erhi amuyimika mukulu w’abasirika n’abarhumisi bâge boshi. 12 Kuhika ciru ayushûla aderha, erhi: «Arhanali hoshi aho, ciru niene nieki omwamikazi Esteri ayemêrire okuja oku lusiku lukulu anal’irheganyîze mwâmi rhweshi naye; na kandi ndalisirwe okuyîshubira irhondo rhweshi na mwâmi. 13 Ci ebyo byoshi nta masîma binderhera amango nciri nabona ola Muyahudi Mardokeyo atamire aha muhango gwa mwâmi.» 14 Lero mukâge Zereshi, kuguma na balya bira hage banacimushuza, mpu: Orheng’igend’igwikisa omurhi gwa makoro makumi arhanu, n’irhondo sêzi ohûne mwâmi bamanikekwo Mardokeyo. Na ntyo wanagend’oshagulusire okwôla lusiku lukulu mweshi na mwâmi!» Elyôla ihano lyanacisimîsa bwenêne Hamani, anacijirisa ogwôla murhi.

IV. Abayahudi bacihôla

Hamani ayongwa

1 Muli obwôla budufu mwâmi anacibula iro, arhumiza mpu bamulerhere ecitabu c’emikolo n’ebijiro byâge . Bacilerha, barhondêra hacibungilla ba nacisomera embere zâge. 2 Lero banacishimana ahayandisirwe kurhi Mardokeyo ajag’imanyisa obulyâlya bwa Bigtani boshi na Tareshi bali barhonyi babirhi ba mwâmi, bo bakazâg’ilanga enyumpa ya mwâmi na ngasi byoshi byanabagamwo; bali balalire okuyîrha mwâmi Asuerusi. 3 Mwâmi anacidôsa, erhi: «Bicigi biguma Mardokeyo ahabiragwe nka bukuze n’irenge kuli okwo ohôla?» Nabo balya barhumisi ba mwâmi bakazâg’imukolera agôla mango banacishuza, mpu: «Arhahabagwa cici.» 4 Mwâmi anacidôsa, erhi: «Ndi oli omu ngo?» Mw’agôla mango gonène, Hamani erhi ali embuga aha nyumpa ya mwâmi, aliyîshir’ihûna mwâmi mpu bamanike Mardokeyo oku murhi ali amurheganyîze. 5 Abarhumisi ba mwâmi banacishuza mwâmi, erhi: «Hamani oyo oli omu ngo.» Mwâmi anacidcrha, erhi: «Ayîshc!» 6 Erhi Hamani aha amaja omu nyumpa mwâmi anacimudosa, erhi: «Kurhi bankajirira omuntu mwâmi alonza okukuza?» Hamani acija emurhima, erhi: «Wundi ndi mwâmi ankalonza okukuza ahanyuma lyani?» 7 Hamani anacishuza, erhi: «Ka hali omuntu mwâmi alonza okukuza?» 8 Erhi kukwânîne okuyanka omwambalo gw’obwâmi, gulya mwâmi yenene akola arhanzir’iyambala n’okumuyamhisagwo; kandii okumuhira oku nfarasi mwâmi yenne akola arhanzir’igendakwo; erya ebarhwire ecimane c’obwâmi omu irhwe. 9 Ogwôla mwambalo n’eyôla nfarasi banabiha ôlya onali mukulu bwenêne omu bagula ba mwâmi naye anabiya mbisa ôlya muntu mwâmi alonza okukuza, kandi banaja bamugeza omu miha nda y’olugo, banaja bayakûza embere zâge mpu: «Kw’ajirirwa ntyôla omuntu mwâmi alonza okukuza!» 10 Mwâmi anacibwîra Hamani, erhi: «Kanyagya duba oyanke ogôla mwambalo n’eyôla nfarasi na nk’okwôla onadesire ogendig’ikujirira Mardokeyo, Muyahudi, otamire aha muhango gwa mwâmi, o rhanalekaga akantu muli ebyôla onadesire.» 11 Hamani anaciyanka gulya mwambalo n’erya nfarasi, ayambisa Ma rdokeyo gulya mwambalo anamugerana oku nfarasi omu ngasi lugo anayîsha ayakuza, erhi: «Ntyôla kwo mwâmi ajirira omuntu alonza okukuza.» 12 Ma rdokeyo ashub’icishubirira aha muhango gwa mwâmi naye Hamani anyo mbokera emwâge n’omutula n’irhwe libwike. 13 Hamani anacirhondêra asha mbalira mukâge Zereshi n’abira bâge oku kwo byabirage ntyôla. Abira bâge na mukâge Zereshi, banacimubwîra, mpu: «Akaba kobinali Mardokeyo anali w’omu bûko bw’Abayahudi, mira warhondêraga okucirhohêza, ntako wacimu jira, okwôla wakaz’ifukamira burhahusa embere zâge.

Hamani oku lusiku lukuku emwa Esteri

14 Oku banacidwîrhe bashambâla ntyôla abaganda ba mwâmi banaciyirukira bayîsha bakola balirhola Hamani mpu aje oku lusiku lukulu, Esteri arheganyize.

1 Mwâmi boshi na Hamani banacikanya baja kuli lulya lusiku lukulu lwa mwamikazi Esteri. 2 Kuli ogwôla mulegerege gwa kabirhi, erhi bahika oku mango g’okunywa idivayi, mwâmi anacidôsa Esteri, erhi: «Bici oscngire wâni mwamikazi Esteri? Wanabishobôla. Bici walonza? Ciru cankaba cigabi ca kabirhi c’obwâmi bwâni, wanakubona.» 3 Omwamikazi Esteri anacishuza, erhi: «Akaba ntonyire omu masu gâwe, Yagirwa shebuje na nka mwâmi abwîne okwôla kuyumanine, nkusengire akalamo: gwo musengero gwâni ogwo, n’oku lubaga lwâni nako na kuguma lube n’akalamo kwo ndwîrhe nacifinja okwôla. 4 Bulya rhwaguzibwe nie n’olubaga lwâni, mpu barhumalire, barhunigûze, rhuherêrekere rhweshi. Ciru acibâge rhwaguzibagwa mpu barhuhêke bujà, mpu rhuj’iba bantu ba kukola konene, nali nacihulikira konene; ci kwônene omushombanyi nta mango agalula omuhona mwâmi ayîsh’ibona muli okwôla». 5 Mwâmi Asuerusi anaciderha, abwîra omwamikazi Esteri, erhi: «Ndi oyo na ngahi aligi oyôla ogwerhe ezo nkengero omu murhima?» 6 Esteri anacishuza, erhi: «Omushombanyi, omwisi y’oyûla Hamani, y’oyûla kaheza!»Hamani ageramwo omusisi embere za mwâmi n’embere z’omwamikazi. 7 Mwâmi n’o bukunizi bunene anacihuluka mulya bakazâg’inywera idivayi aj’omu busani bwali ahôla bwâmi. Hamani anaciyimuka mpu akolaga ashenga amagala emu nda omwamikazi Esteri ali bulya amabona oku emunda mwâmi ali mira olufu lwâge lwahigagwa.

8 Mwâmi anacirhenga mulya busani anacishubira mulya bakazâg’inywera amamvu, ashanga Hamani ali amacikweba kulya ntebe Esteri alikwo. Mwâmi anaciderha erhi kwo kurhi okûla? Ciru anakola ashimbulire mwamikazi hanôla mwâni, munôla bwâmi? Ecôla cinwa cirhali cicihumanuka omu kanwa ka mwâmi amango bahundikaga Hamani omushangi ebusu^h. 9 Harbona, muguma omu barhonyi ba mwâmi, aderha erhi na mwâmi anayumva mpu: «Sinza oku omurhi gwarheganyibagwa na Hamani mpu bamanikekwo Mardokeyo; olya muntu wayîshig’imanyisa okwinja kuli mwâmi, guli mugwike omu mwa Ha mani; guli gwa makoro arhanu!» Mwâmi anacishuza, erhi: «Abe yêne ye bamanika kwo!» 10 Banacimanika Hamani kuli gulya mulingoti arheganyizagya Mardokeyo. Na ntyôla mwâmi anacitwika oburhe.

ⁱ Abayahudi bayôkolwa

1 Muli olôla lusiku lonêne, mwâmi anaciha Esteri erya nyumpa ya Hamani, mushombanyi w’Abayahudi na Mardokeyo ahika embere za mwâmi ebwa kuba omwamikazi Esteri anashambalire mwâmi kurhi obûko bwâge buyosire bonaye^j. 2 Mwâmi ali amahogola hilya higondo hyâge ali ayambisize Hamani, anacihiyambisa Mardokeyo nave Esteri anacihira Mardokeyo muli erya nvumpa ya Hamani.

3 Esteri ashub’iderha embere za mwâmi; anacirhimba aha magulu gâge, alaka, ashenga mpu bakule gulya muhigo mubi gwa Hamani w’Omugagi ali agwerhe oku Bayahudi. 4 Mwâmi anacilamhulira akarhi kage k’amasholo emunda Esteri ali, naye anacizûka, anaciyîmanga embere za mwâmi. 5 Anaciderha, erhi: «Nka mwâmi abwîne oku kushingânîne na nka kulya nani nantonyire emunda ali, anaderha bayandike amaruba g’okuhanza galya maruba olya Hamani mugala wa Hamdata w’Omugagi gayandikagwa naye mpu bayîrhe ngasi Bayahudi bali omu cihugo ca mwâmi. 6 Bulya-kurhigi niono nankalembera obuhanya bwayîshira olubaga lwâni, kurhigi nankayemêra nti olubaga lwâni luhungumuke?

7 Mwâmi Asuerusi anacibwîra omwamikazi Esteri n’olya Muyahudi Mardokeyo, erhi: «Loli oku nahire Esteri erya nyumpa ya Hamani, naye Hamani yêne amanikwa oku murhi ebwa kuba anali agwerhe ogwôla muhigo mubi oku Bayahudi^k. 8 Mugend’iyandika nk’oku munabwîne kushingânîne, amaruba g’okulikuza Abayahudi okw’izîno lya mwâmi, munahirekwo akashe k’ehigondo hya mwâmi, bulya ngasi hiyandisirwe okw’izîno lya mwâmi na kandi hifundi kwa n’akashe k’ehigondo hyâge, mandiko ga bene agôla garhakacihamwa.» 9 Abayandisi boshi ba mwâmi banacihamagalwa, omu nsiku makumi abirhi n’isharhu z’omwêzi gwa kasharhu, gwo guligi mwêzi gwa Siwâni; banaciyandika nka oku Mardokeyo anali arhegesire mpu bayandikire Abayahudi, abarhwali, abarhambo bakulu, abarhambo b’ebihugo biri kurhenga e Buhindi kuja e Etiyopiya, byo bihugo igana na makumi abirihi na nda, ngasi cihugo kulya banayandika mulico na ngasi lubaga kulya baderha omu lulimi lwâbo, n’oku Bayahudi omu mandiko n’omu lulimi lwâbo. 10 Ago maruba gayandikagwa oku izîno lya mwâmi Asuerusi ganajakwo ehigondo hyâge, gahekwa n’abarhumisi bashonyire oku nfarasi nyinja ya mwâmi. 11 Muli agôla maruba mwâmi ali ayemirire Abayahudi okucilunda haguma lyo bafugira obuzîne bwâbo, kuguma n’obuhashe bw’okuyîrha, okumalîra, ciru n’obw’okunigûza abashombanyi babo, abana babo na bakabo, balya banashubuzinye omu mashanja, omu mirhu ndu n’okuhagula ebirugu byâbo^l. 12 N’okwôla mpu kujirwe lusiku luguma omu bihugo bya mwâmi Asuerusi byoshi, omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi gwa Adari.

Irhegeko lya mwâmi Asuerusi ly’okubabalira Abayahudi

12(a) Olwandiko lw’amaruba gw’okubabalira Abayahudi:

12(b) «Ga mwâmi Asuerusi, omwâmi mukulu. Ayandikiraga abarhambo b’omu bihugo byâge oku binali igana na makumi abirhi na nda, kurhenga e Buhindi kuja e Etiyopiya; n’oku ngasi banalanga ebirugu birhu, mweshi rhumuhire omusingo!

12(c) Bantu banji, erhi baba bamakuzibwa n’obwinja burhalusire bw’abalonza okubajirira aminja, bôhe kunabe kucibona bakola bacibona. Arhali oku bashizi birhu bonene bacihindula, ci erhi bajejerhwa n’obugale bwâbo, anabe ababajirira aminja bo bakola balonziyirha. 12(d) Arhali kurhamanya aminja g’abantu gonene balekêrera, ci omu bucîbone bwâbo bali bantu barhuzirwe n’ebya hanôla igulu, banamanye mpu nkaba bafuma olubanja lwa Nyamuzinda orhabonakwo banyankola-maligo anayîshi ngasi kantu. 12(e) Kanji kanji w’anabona abantu nka bamahabwa obuhashe, omu kushumikwa n’abira babo balya bahirwe cikono cilebe, banalonze okubulaga omuko g’omwêru-kwêru, lero bacilerhere amabî garhankabukwa. 12(f) Obulyâlya bw’ababi, bunalonze okurheba balya bantu binja babarhegeka. 12(g) Loli bwinja: Arhali omu myanzi yagezire mira mwonene mwankaboneka ebiri nkebyo mmukengezize ci n’erhi mwankalola byajirwa hofi na ninyu, mwanabona ebijiro bibi by’abali oku buhashe bwa bene abôla. 12(h) Neci, nacihangana okwôla kurhacibaga omu nsiku zayîsha, lyo ngasi muntu alama n’omurhftla, buzira kadugundu omu bwâmi bwirhu, 12(i) Nakula abarhakwânîni, n’okurhimanya ebyahira n’ebyahiruka okushingânîne.

12(k) Mweshi murhahabiri kurhi, Hamani mugala wa Hamdata, muntu w’e Macedoniya, okunali arhali w’omu bûko bw’Abapersi, muntu rhurhankagererize ciru embere, lero rhwanacimuyankirira bwinja nka cigolo. 12(l) Abona oku neci rhwamuyankirire bwinja nk’okurhunajirira agandi mashanja kuhika ciru rhwamulola nka y’ekola larha ciru n’abantu boshi bakafukamiriza embere zâge nka kulya anali wa kabirhi omu cikono c’obwâmi 12(m)) Ci kwônene ayêrekana oku arhankahasha okuyôrhana iragi !ya bene eryo, arhondêra okuja kwafufula eyi n’eyi oku buhashe bwâni, n’okulonza okuheza akalanmo kani. 12(n ) Rhujira côkola, muntu oyôrha arhujirira aminja, ye Mardokeyo; rhujira na Esteri, ye wirhu w’ebwâmi orhabakwo izabyo, naye Hamani omu binwa byâge by’obunywesi n’eby’obwisi abahunira olufu, kuguma n’olubaga lwâbo loshi; 12(o) Omukujira ntyôla, alilangalire okurhanywa n’abandi na buzinda ecihugo c’Abapersi acihe ab’e Macedoniya.

12(p) Ci kwônene abôla Bayahudi bali batwirirwe okufa n’oyoôa mwisi, rhwehe rhunabone oku barhaba bisi n’oku barhegekwa n’amarhegeko gashingânîne; 12(q) rhunabone oku bali bana b’Owe-nyanya, Nyamuzinda ozine mukulu bwenêne, ye warhuhaga, kuguma na bashakulûza, narheecka obwâmi bwirhu n’obushinganyaya bunene. 12(r) Co cirhumire murhaciyumvagya galya maruba garhumagwa na Hamani mugala wa Hamdata, kulya kuba owagayandikaga amanisirwe oku murhi boshi n’enyumpa yâge yoshi, aha muhango gwa Suza, bw’obuhane bushinganinc Nyamuzinda, Murhegcsi w’ebintu byoshi amujirire. 12(s) Hano muba mwamamanika agâla maruba, ngasi hoshi muleke Abayahudi bashimbe n’obwalagale amarhegeko gâbo. Munabarhabale okuciyônolakwo balya bahizire okubayirha mw’olwo lusiku lwalilulalirwe, kwo kuderha: omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi guderhwa Adari. 12(t) Bulya Nyamuzinda Lulema w’ebintu byoshi, oku lubaga lwâge, ahindwire olusiku lwali lwaba lwa buhanya mpu lube lwa kushagaluka oku lubaga lwîshogwa. 12(u) Ninyu mwe Bayahudi kuziga mukuze olwôla lusiku lw’irenge n’enshagali nk’oku munajira oku zindi nsiku zinyu nkulu na ntyôla olwôla lusiku lwaba, bunôla n’agandi mango gayîsha, cerekane c’akalamo kuli mwene n’oku bandi boshi b’obulonza bwinja omu Persi, na kwa balya balonza okurhulenganya gabe mango ga kukengera okuhwa kwabo. 12(x) Olugo ciru n’ecishagala cirhashimbiri ebyôla binwa cinanyagwe, itumu licizungulemwo, cinadulikwe muliro, cirhaciyûbakagwamwo, arhali n’abantu bonene ciru n’ensimba n’enyunyi z’emalunga.»

13 Ebinwa by’ago maruba byali irhegeko, lyanacilumizibwa omu ngasi cihugo n’emwa ngasi ishanja, mpu ly’oloôa lusiku Abayahudi bahasha okucihôla oku bashombanyi babo. 14 Abahêkaga amaruba bagenda n’engâlè z’ebwâmi, bakanyîriza bwenêne, bulya kw’irhegeko lya mwâmi lidesire. Elyôla irhegeko lyanacimanyisibwa omu Suza kwo kali karhwa-bwâmi. 15 Mardokeyo arhenga oku bwâmi anakola ayambirhe emyambalo y’obukulu yalimwo cy’akaduku n’eyakeru, ecimane c’amasholo camuli omw’irhwe, acihundikira n’ecishuli c’o mukara gw’akalinga. Olugo lwa Suza loshi lwayîsha lwabanda orhubûli n’o mwishingo. 16 Oku Bayahudi, olwôla lusiku luli nka lwa kumolekerwa, lusiku lwa masîma, lwa mwishingo na lw’irenge. 17 Omu ngasi cihugo n’omu ngasi mu rhundu, eryôla irhegeko !ya mwâmi na galya maruba gâge, omu Bayahudi banali erya munda gakaba masîma na mwishingo, bakajira ensiku nkulu n’idi nye. Na banji omu lubaga bacijira bayahudi erhi kubayôboha kurhuma.

Okuhima abashombanyi olwa Purimu

1 Omu mwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi guderhwa mwêzi gwa Adari, omu nsiku ikumi n’isharhu z’ogôla mwêzi ly’irhegeko n’amaruba ga mwâmi byali birhegesirwe okuyukirizibwa na muli olwôla lusiku lyo abasho mbanyi b’Abayahudi bali balangalire okubahima loshi, ci byahinduka kundi kundi; Abayahudi banaciba bo bahumbarhaza abashombanyi babo. 2 Abayahu di bashubûzanya omu lugo lwâbo ngasi baguma aha banayûbakaga omwôla cihugo ca mwâmi Asuerusi mpu bayirhe balya banali babahigire oku bayirha; na ntâye wankadesire mpu bayîrhe balya banali babahigire okubayîrha; na ntâye wankadesire mpu abacika bulya obwôba bwali erhi bwagwasire abantu boshi. 3 Abasirika n’abarhambo b’abantu banali omu bihugo bya mwâmi byoshi, abakulu n’abarho, boshi barhabmala Abayahudi erhi kuyôboha kurhuma. 4 Mardokeyo ali akola alengerire oku mwâmi n’irenge lyâge lyanaja lyalumira ngasi cihugo. Bulya obuhashe bw’oyôla Mardokeyo bwajaga bwayushuka ko nene.

5 Abayahudi bageza oboji bw’engôrho omu bashombanyi babo, babanigû za, babaherêrekeza, banabakolera mwône nka oku banalonzagya^m. 6 Omu murhundu gwa Suza mwonene, Abayahudi bayirhamwo erhi okuyirhisamwo bantu magana arhanu. 7 Banacibalambikamwo Parshandata, Dalofona, Aspata, 8 Porata, Adaliya, Aridata, 9 Parmashita, Arizayi, Aridayi, Yezata, 10 bana ikumi ba Hamani mwene Hamdata, mushombanyi w’ Abayahudi. Ci kwônene barhahagulagaⁿ.

11 Olwo lusiku lonêne, omuganjo gwa abanizirwe omu Suza karhwa-bwâmi, gwayirukira gwahika emunda mwâmi ali. 12 Mwâmi anacibwîra omwamikazi Esteri, erhi: «Abayahudi bamayîrha munola Suza omu karhwa-bwâmi bantu magana arhanu, na bene Hamani oku banali ikumi; ndi omanyire bici bakozire omu zindi mpande z’ecihugo ca mwâmi? Bici olonzize wanabihabwa, cici odwi rhe wacifinja? wanabijirirwa.» 13 Esteri anacishuza, erhi: «Nka mwâmi abwîne kuli kwinja, Abayahudi b’omu Suza bashub’iyemêrerwa okujira irhondo nk’oko irhegeko lyanali libayemêrire okujira ene, n’abôla bene Hamani oku banali ikumi bamanikwe oku murhi.» 14 Mwâmi anacirhegeka mpu bajire ntyôla, n’e ryo irhegeko lyanacimanyisibwa omu Suza mwoshi. Bamanika balya bana ikumi ba Hamani. 15 Abayahudi erhi bashubishubûzanya kandi omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa Adari bashub’iyîrha omu murhundu gwa Suza bandi bantu magana asharhu. Ci kwônene barhahagulaga.

16 Abandi Bayahudi bali omu bindi bihugo bya mwâmi, nabo banaci shubûzanya mpu lyo bacîlanga bwinja. Bayegûla abashombanyi babo babayî rhamwo bantu bihumbi magana gali nda. Ci barhahagulaga. 17 Lwali lusiku lwa kal’ikumi na kasharhu lw’omwêzi gwa Adari; n’olusiku lwa kal’ikumi na kani, lwaba lwa kurhamûka, na ntyôla balujira lusiku lukulu lwa kushagaluka bwenêne. 18 Abayahudi b’omu Suza bali bashubûzinye omu lusiku lwa kali ikumi na kasharhu n’olwa kal’ikumi na kani lw’omwêzi barhamûka olusiku lwa ijl’ikumi na karhanu lw’omwêzi lwo lwanabirage lusiku lukulu lwâbo lw’okus ‘ îma n’okushaguluka. 19 Co cirhuma Abayahudi b’omu lugo bajira olwâbo lusiku lw’okushagaluka omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gwa Adari, lwo luba lusiku lukulu lwâbo lw’okucîshinga, lusiku lwa kusîma, na muli olwôla lusiku ngasi Muyahudi anarhumire omulungu wâge nshololo nsungunu. 19(a) Ci Abayahudi b’omu burungu bashagaluka banahâna enshololo emw’abalungu babo omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gw’Adari.

IV. Olusiku lukulu lwa Purirnu

Okujira olusiku lukulu lwa Purimu

20 Mardokeyo ayandika ebyôla byoshi, anacirhuma n’amaruba oku ngasi Bayahudi banayûbakaga omu cihugo ca mwâmi Asuerusi, oku bali hofi kugu ma n’abali kuli. 21 Abaseza okukuza olusiku lukulu lw’omu nsiku ikumi n’inni na ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa Adari; 22 n’okushagaluka muli ezôla nsiku bulya ziri nsiku bahimagamwo abashombanyi babo, gwo mwêzi amalumwa gâbo gahindukaga masîma, gwo mango ensiku z’emishîbo zahindukaga nsiku nkulu. Ezôla nsiku nkulu zibe nsiku za busîme ezi ngasi muguma akarhumiramwo bene wabo enshololo n’okuhâna oluhembo lusungunu oku bakenyi. 23 Abayahudi bakujira nkomedu okwôla barhangira olwo lusiku n’okwôla Mardokeyo abayandikiraga. 24 Neci okwôla kwoshi, bulya Hamani mwene Hamdata w’e Agagi olya mushombanyi w’Abayahudi ali amarhola omuhigo gw’okubaheza n’okubashurhira e «Puri» kw’okubayeshera ecigole c’okubaherêrekeza. 25 Ci kwônene erhi acija emunda mwâmi ali okugend’ihûna mpu Mardokeyo amanikwe mwâmi anacirhegeka mpu ogoôa muhigo gw’okumalîra Abayahudi gugalukire Hamani, muntu mubi wagujiriraga Abayahudi, banacimumanika oku murhi, ye n’abagala. 26 Co carhumire olwôla lusiku luyirikwa izîno lya «Purimu» lirhenga oku luderho «Puri», kwo kudrha ecigole. Ntyôla nk’oku byanali mwagalya mamba ga Mardokeyo kwo byanayîshir’igibonekana, kwo byanayishir’ibahikakwo. 27 Abayahudi haguma n’iburha lyâbo n’abandi balonza okulungana nabo^o, bahiga n’obulonza boshi okukakuza buzira kuyibagira ezo nsiku zombi. Lyaba irhegeko lya kukajirwa ngasi mwâka nka kulya amaruba gâbo ganali gadesire na nka kulya banatwaga ago mango. 28 Ezôla nsiku nkulu zayîsh’ikakengezibwa n’okukuzibwa kurhenga oku iburha kuja oku lindi iburha, omu ngasi mulala, omu ngasi cihugo, n’omu ngasi murhundu, n’ezo nsiku za Purimu irhondo zirhalekagwa ngasi hanaba Omuyahudi hoshi, n’irhondo iburha lyâbo limanye lyankanayibagira okwôla.

29 Omwamikazi Esteri mwâli wa Abihayili n’olya Muyahudi Mardokeyo banaciyandika n’obuhashe bwâbo amaruba g’okusêza galya maruba ga kabirhi gali gayêrekîre ensiku za Purimu. 30 Banacirhuma agôla maruba muli bihugo igana na makumi abirhi na nda by’omu bwâmi bwa Asuerusi; byali binwa by’akalembe n’obwikubagirwa, 31 bya kubakomêreza mpu bajire ezôla nsiku za Purimu omu nsiku zirhegesirwe, nka kulya Omuyahudi Mardokeyo anazitwaga na nka kulya kwarhegekagwa kuli bo bonene, n’okw’iburha lyâbo mpu bakaz’icîshalisa n’okucîbabaza. 32 Kwo irhegeko lya Estcri lyayimanzize ntyôla ebyo biyêrekîre olusiku lukulu lwa Purimu n’okwôla kwanaciyandikwa omu citabu.

Mardokeyo aj’irenge

1 Mwâmi Asuerusi arhegeka okuvurhisa omu cihugo câge coshi n’omu ngasi bindi bihugo byanali omu nyanja. 2 Ebijiro byâge byoshi biyêrekîre obuhashe n’obuhimane by’oku Mardokeyo akuzibagwa na mwâmi, ebyo byo shi biri byandike omu Citabu c’Emyanzi y’Abâmi b’e Mediya na ab’e Pcrsi.

3 Bulya Omuyahudi Mardokeyo^p ali akola wa burhanzi enyuma za mwâmi Asuerusi; ali muntu mukulu omu masu g’ Abayahudi, ali asimirwe na bene wabo mwandu, akazâg’ilonza aminja g’olubaga lwâge loshi na ngasi mango ebi nwa byâge byabaga bya murhûla oku ishanja lyâge.

3(a) Mardokeyo anaciderha, erhi: «Nyamuzinda yêne wajiraga ebyôla byo shi! 3(b) Bulya nkakengera ecilôrho nabwîne kuli okwôla, nambone oku nta ci nwa ciru n’eciguma cagezire cirhanabaga oku calitwirirwe. 3(c) Ciru n’iriba lisungunu lyabaga lwîshi lunene, ciru n’akamole kamoleka, ciru n’izûba, ciru n’amîshi manji. Olwo lwîshi lunene ye Estcri wayankagwa na mwâmi, anajirwa mwamikazi. 3(d) Empangaza ibirhi zali nie rhweshi na Hamani. 3(e) Amashanja galimwo balya boshi bashubuzanyagya mpu baherêrekeze Abayahudi. 3(f) N’olubaga lwâni ye Israheli walakiraga emunda Nyamuzinda ali anayôkoka. Neci Nyakasane acizize olubaga lwâge na nirhu rhwenc arhuyôkola muli agôla malibuko. Nnâmahanga ajizire ebisomerîne n’ebirhangâzo binji birhasag’ibo nekana bundi omu gandi mashanja. 3(g) Co carhumaga arheganya njira ibirhi: njira nguma oku lubaga lwâge n’eyindi oku gandi mashanja goshi. 3(h) Ebyôla byanabire omu mango gabyo nk’oku Nnâmahanga anali alalire oku mashanja goshi. 3(i) Lero Nyakasane anaciyîbuka olubaga lwâge n’omwimo gwâge agutwira olubanja. 3(k) N’ezôla nsiku ibirhi olw’ikumi na kani n’olwa kal’ikumi na karhanu z’ogwo mwêzi gw’Adari, zaba nsiku z’okushubûzanya, z’obusîme, na z’omwishingo munenc embere za Nyamuzinda, oku ngasi bûko bwâbo na ngasi mango omu Israheli lwo lubaga lwâge.»

Emyanzi yali esigire

3(l) Omu mwâka gwa kani kurhenga Ptolemeyo ali mwâmi boshi na Kleopatri, Dositeyo, muntu wakazâg’iciderha mpu ali mudâhwa w’omu bûko bwa Levi kuguma boshi n’omugala Ptolemeyo, banaciyîsha badwîrhe agala maruba gashambire oku Purimu; banaciderha mpu gali maruba g’okunali, mpu gayandikagwa na Lisimako mugala wa Ptolemeyo w’e Yeruzalemu.

^h7.8 : Bwàli bworhere nkumuhundikita irhwe omuntu watwirîrwe olubanja mpu afe.

ⁱ8.0 Bwirhônzi bwa Esteri n’okukenga Nnâmahanga kwâge kubacizize Abayahudi

^j8.1 Mwâmi anaciha Esteri erya nyumpa ya Hamani: Ngasi watwirirwe okufa, mwâmi anamushokôle. Ebirugu hyâge hyoshi byashuha bya mwâmi (Rhulole muli 1 Bam 21).

^k8.7 : Ngasi yeshi walonzize okuyîrha Abayahudi kw’anakazâg’ihanwa kuguma n’owalonzagya okuyîrha mwâmi (Est 2,21-23).

^l8.11 Erhi wankalolereza bwinja, wanabona oku aga mandiko gamashubûlula bwinjinja galya mandiko ga Hamani galumizibagwa omu cihugo (Est 3. 12·15; 8, 9 14). Ebihindwire byône, kuli kubona oku abalibanigwa, bwo Bayahudi, bwo bakola banigûza. Rbwehe rhufudusire omu kubona irhegeko likali liri nkêrii. Cirhurhayibagiraga oku Mardokeyo na Esteri bali bantu ba Malaganyo ga balya barhalisag’imanya irhegeko lihyahya ly’okuzigira omushombanyi.

^m9.5 : Omwandisi arhalonza okuderha erhi okucihôla kuba kwinja. Ci alonza okuhugûla nyigîrizo nguma ziba omu Bibliya ziyêrekîre abarhindibuzihwe: alonza okujirira ababo amabî, ebinyegeyege byâge binamugalukire nnabyo.

ⁿ9.10 Barhahagulaga: Ciru kwankaba mwâmi ali bayemerire mpu bahagule (Est 8, 11). Abayahudi barhajaga bayirha mpu lyo bacigaza, ci mpu lyo bacifungira.

^o9.27 Abo bantu harhali Bayahudi bakaburhano ci balya bacibwinire oku hali Nyamuzinda w’okuli, barharhindiraga okuj’omu idini ly’Abayahudi n’okushimba obworhere bwâbo.

^p10.3 : Mardokeyo ali «Muyahudi nkana», ye Nyamuzinda amolekeraga mpu ayimangire byoshi.

Nnâmabanga n’abalêbi. Ashub’inabakengêza entambala bamalwa n’omu kuzishambâla ashubizinunîsa kundi kundi. 10 Erhi aba amabaha omurhima, abarhegeka mpu bamanye obulyâlya bw’amashanja g’abapagani n’okuvuna endahiro zâbo.

11 Erhi aba amahà ngasi muguma emirasano, arhali ebwa kubaha empenzi n’amatumu, ci kwône omu kubahà ebyôla binwa binja, anacibaganirira kandi ecilôrho ciri nka kuyagânwa anabonaga, cabasîmisa boshi. 12 Alaga ebi abwîne: Omudâhwa mukulu Oniyasi, muntu mwîmâna na mwikubagirwa, cibwenêne mutudu, muntu mwirhonzi omu binwa byâge , muntu wakâgijira aminja kurhenga eburho bwâge, anakola acibêra nyakwigendera, anamubwîne alambwire amaboko anadwîrhe asengerera olubaga lwoshi lwa Abayahudi. 13 Kuguma n’okwo ashubibonekerwa n’owundi muntu mukengwa erhi emviri zâge nyêru zirhuma n’irenge lyâge, muntu wali ogwerhe naye obubashe bunene na bwa kusômeza. 14 Ene Oniyasi arhôla akanwa, ambwîra erhi: «Oyula ali mwira wa bene wabo bene Israheli, oyôrha obasengerera bwenêne olubaga n’olugo lutagatifu, ye Yeremiya mulêbi wa Nnâmahanga». 15 Oku bundi ene Yeremiya alambula okuboko anacihêreza Yuda engôrho y’amasholo, n’ene akola amuhâyo, anacimubwîra, erhi: 16 «Rhôla eyi ngôrho ngishe, nshokano ya Nyamuzinda eyôla, yo wamaliramwo abashombanyi bâwe eyôla.»

Abalwi bàcikereka

17 Erhi ebyo binwa binja bya Yuda biba byamabanywengerera byamanabarhwalihya n’okuzusa emirhima y’abana b’emibagabaga, boshi bahiga mpu barhacicîgonye omu cihando ci mpu bacirhunika oku bashombanyi, n’omu kulwa bahiramwo oburhwâli bwâbo bwoshi, ntyôla bayusamw’entambala, bulya olu go, ahantu hatagatifu, n’aka-Nyamuzinda biri omu mbaka. 18 Bali bayôbohîre kunyi oku bana babo, oku bakazi babo, kuli bene wabo, oku balungu babo, ci bwenêne kulusha bâli bayôbohîre aka-Nyamuzinda kagishe. 19 Obwôba bw’abàli basigire omu lugo burhali bunyi, omu kurhanya kuli okwola kurhêrwa kw’abantu bayîsha bahungumula engabo. 20 Amango bakazâg’ilinga emigâbo yabayishira, abashombanyi bôhe erhi mira bashubûzanyagya, banatwa ecigamba n’enjavu zâbo erhi zikeresire ahantu hanakwânîne, na banyakulwira oku nfarasi erhi bakola bali oku rhufendefende. 21 Makabeyo anacibona ogwôla mwandu gw’abashombanyi kurhi emirasano yâbo yayîsha yalaza, obukali bw’ensimba zâbo, Anaciyinamulira amaboko enyanya, ashenga Nyakasane ye ojira ebirhangazo, bulya ali amanyire oku arhali omu bunji bw’emirasano, ci oku omu muhigo gwâge mwo murhenga obuhimanyi kuli balya banakukwânîne. 22 Alaga kurhi isala lyâge lyali: «Yagirwa Nyakasane, warhumire Malahika wâwe omo mango ga Hezekiyahu, mwâmi w’e Buyahudi, anacimalîra basirika bihumbi igana na makumi gali munani, b’engabo ya Senakeribu, 23 na bunôla Yagirwa Nyakasane w’empingu; orhurhumire malahika mwinja arhushokolere, ahire ecôba n’entemu embere zirhu. 24 Oku buhashe bw’okuboko kwâwe, baherêrekere abâla bayîshire n’ebinwa by’obulenzi omu kanwa kabo, oku lubaga lwâwe lutagatifu!» Kwo afundisire ebinwa ntyo.

Okuhimwa n’okufà kwa Nikanori

25 Okubuudi, engabo ya Nikanori yanaciyîsha yàhinda n’emishekera yabûhwa kuguma n’enyimbo z’okulwa. 26 Ci bene Yuda bôhe bayîsha bashenga banasâlira. 27 Agôla mango oku balwa n’amaboko, basalira n’omurhima. Balambika okw’idaho bantu bihumbi makumi asharhu na birhanu na kulusha; boshi bashagaluka bwenêne, kuli okwôla Nyamuzinda anabalwiraga n’obwalagale. 28 Erhi okulwa kuba kwamahwa, bakolaga bashubira emwabo, tundu kuli Nikanori, yeshi acilunda okw’idaho n’ebihagarhizi byâge .

29 Oku bundi banacibanda orhuhababo, boshi bashagaluka, banacikuza Nyamuzinda omu lulimi lw’emwabo. 30 N’olya warhambulaga akunda obûko bwâge kurheng’eburho bwâge, yerigi Yuda, anacirhegeka mpu batwe irhwe lya Nikanori, mpu bamurhoze okuboko kwoshi banabihêke e Yeruzalemu. 31 Anaciyîsha yêne ashûbûza bene wabo, n’abadâhwa, n’erhi aba amayimanga embere z’oluhêrero; anacihûna mpu abantu b’omu lugo babone, 32 anacibalangûla irhwe ly’olya mubisha Nikanori, na kulya kuboko oyôla nyakubura alambuliraga ebwa ka-Nyamuzinda k’Ogala-byoshi. 33 N’erhi aba amatwa olulimi lw’oyôla kahenya Nikanori, arhegeka mpu balutwe bihimbi bihimbi, banakwebe ebinyunyi, mpu bamanike embere z’aka-Nyamuzinda, oluhembo lw’ceryo isirhe. 34 Boshi banacisôkeza emunda Nyamuzinda w’irenge ali ebinwa by’okumuvuga omunkwa bakaderha mpu: «Aganze owalangaga ahantu hage buzira kurhahamûka».

35 Yuda anacimanika elyôla irhwe lya Nikanori lyatubagwa omu lugo, nka cerekane c’okunali c’oburhabâle bwa Nnâmahanga, kuli boshi. 36 Banacitwa olushika mpu irhondo olwo lusiku lurhageraga lurhanakengirwi. Ci mpu bakazilukuza omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kali ikumi na kabirhi gudcerhwa Adari omu cisiriyaki, oku malaliro g’olusiku luderhwa lukulu lwa Mardokeyo.

Okushwinja ebinwa

37 Olwa Nikanori lwanacihekera aho ebwa kuba kurhenga olwo lusiku ecihugo cabêra omu maboko g’Abayahudi. Nkolaga nayukiza ecitabu cani ahâla. 38 Akaba okûla biyandisirwe kukwânîne kwanagendekire bwinja, kwo nani nanalonzagya ntyôla, akaba kuli kurhashinganini kunali kwa busha, kwo nanahashire okujira okwôla… 39 Bulya, nka kula kurhaba kwinja okunywa idivayi ly’enshongôlè lyonene, na buzinda okunywa amîshi nago gonene, ci idivayi ligushe n’amîshi co cinyôbwa cinja cilêrha obushagaluke, ntyo buli bulcenga okurhondekanya emyanzi yasîmisa amarhwiri ga kulya yayandikagwa. Ho nyûkize ahôla.

nanga, Ohulikage nkola nakuyumvisa obumanye.

Elihu ayushûla ebindi binwa

1 Okubundi Elihu ayushûla aderha, erhi: 2 Ninyu mwe bashinganyanya, yumvi ebi binwa, mwe b’obumanye bunji, muntege okurhwiri. 3 Bulya okurhwiri kurhahimwa kurhonya enshambâlo, · Nka kula ebiraka biyumva amanyunya g’ebiryo. 4 Rhulolage haguma bihi biri bya bushinganyanya, rhwene na nene rhulole ebiri by’okuli. 5 Ayubu anadesire, erhi: «Mba mushinganyanya, na Nyamuzinda àmbulîre okuli kwâni, 6 Omutwî w’emmanja (wâni) kuli nie ali mwîsi wa bantu, obubî bwâni kakola kafinjo karhafuma, n’obwo ntabyo nàjizire» 7 Ngahi oli aka Ayubu akaciboneka? Onywa amabî nka mìshi. 8 Ogenda haguma n’abanya-byâha, Oyumvikana n’abantu babî. 9 Karhali yêne wàderhaga, erhi: «Bici kukwanana omuntu, omu kujira ebi alonzize, omu bwâmi bwa Nyamuzinda. 10 Munyumve nani nka muntu muguma-guma, muyegûle kùli na Nyamuzinda amagalugalu; Ow’eyanya aba mushinganyanya. 11 Bulya ahemba omuntu nk’oku ebijiro byâge binali, alola ngasi muntu oku obworhere bwâge bunali. 12 Kwo binali Nyamuzinda arhaba nkola-maligo, Nyamubâho arhalenganya. 13 Ndi wamuhaga obuhashe burhegeka igulu? Ndi wankamubwizire mpu arhegeke igulu lyoshi? 14 Acishubiranaga omûka gwâge, · acicîbungiraga-kwo yenene empûsi yâge. 15 Ngasi ciremwa coshi cànkahubire, n’omuntu ashubire omu katulo. 16 Akaba oyîsh’iyumvirhiza, ohire ehi emurhima: orhege okurhwiri oku mulenge gw’izù lyâni. 17 K’oshomba obushinganyanya anamany’irhegeka? k’anacishomya mpu atwira Omushinganyanya Ogala-byoshi oluba nja? 18 Obwîra abâmi mpu: “ntindi !” ogayaguza abaluzi. 19 Arhishi baluzi, arhanajira kabôlo ekarhi k’omugaraganda n’entagengwa, bulya boshi buli bulenga bw’enfune zâge. 20 Boshi kufà bafà omu kahwenyenye k’obudufu, entwâli ziherêrekere n’okuhirigirha, na ciri-misi amunaganule buzira kucihinya. 21 Amasù gâge garhahwa garhasingiriza enjira z’omuntu, n’okulolêreza amakano gâge. 22 Nta mwizimya nisi erhi lwikûngu, nyankola-maligo ankahash’icifulikamwo. 23 Ntaye alaliza mpu ly’abonekana mushinganyanya omu masù ga Nyamuzinda. 24 Yene ye vunyungula abanya-buhashe buzira kudôsibwa na ndi, ahire n’abandi ahâli h’abo. 25 Aba amanyirire ebijiro bya ngasi baguma! anababulindike omu budufu n’okubalabarhanya. 26 Nka kula kwa banya-nkola-maligo, anabavunyungulire omu masù g’olubaga. 27 Bulya bàmugomire, barhanashimbaga enjira zâge. 28 Balibuza omukenyi kuhika cmirenge yâge yamuhikako, bamugayisa ntyo erhi ayumva endûlu z’abirhôhye. 29 Erhi ankabêra burhahinya na ntâye wamuhuliganya, erhi ankabwikira obusù bwâge, buzira kuciyêreka ndi, erhi anababalire amashanja n’ebiremwa! 30 Anaciza omugoma omu kasirha k’amaligo, 31 Erhi oyo ankabwîra Nyamuzinda, erhi: «Nagomire, ntakacijira câha, 32 akaba nàhabire, ombabalire, akaba nàbuzire obushinganyanya, ntakacishubirira» 33 K’oku bwâwe, anali wa kuhana, bulya wàlahire emihigo yâge? Wene wacîshoga arhali nie, nirhu orhuhage oku bwâwe bumanye! 34 Ci kwône abantu barhimanya, na ngasi mugula odwîrhe anyumvirhiza, banambwîra, erhi: 35 «Ayubu arhaderha n’obumanye, bulya enshambâlo yâge erhali mwo bukengere.» 36 Nawe wene oj’emulôndôlo, oyumvirhize amashuzo gâge n’ag’abahalanjisi. 37 Bulya amayushûla oku câha câge, obugoma, asherêza okuli ekarhî kirhu, anayushûla ebinwa birhankasîmisa Nnâmabanga.»

Nyamuzinda ashibirira emikolo y’abantu

1 Elihu ashubiyushûla ebinwa aderha, erhi: 2 «K’ocikebirwe mpu wanayàza, nisi erhi ohamagale n’obwalagale oku wanaba, mushinganyanya omu masù ga Nyamuzinda.» 3 Okucishomya okumubwîra, erhi: «Makwanane maci kuli mwe, nkajira ecâha erhi ntacijiziri?» 4 Lero niene nkolaga nakushuza, nshuze n’abira bâwe caligumiza, 5 Galamira emalunga ocibonere, Lola kurhi ebitû biri kulî na nâwe! 6 Okajira ecâha, k’erhi Ye obabazize? Okayushûla obugoma bwâwe, k’omubabazize? 7 Akaba oli mushinganyanya bici omulerhera? nisi bici omushobôza? 8 Obubî bwâwe bwanabalâza balya mushushine mweshi, obushinganyanya bwâwe burhankakwanana abarhali bantu. 9 Abali omu malibuko, barhahwa kuyâma, Abali omu mazibu g’ababisha, banayakûze, bahûne owabalikûza, 10 Ci ntâye oderha, erhi: «Ngahi oli Nyamuzinda, Mulemi wàni?» Olya ohà abantu enyimbo z’obukuze budufu, 11 Olya orhuyigiriza bwinja kulusha aleke ensimba z’erubala, Orhujira binja na birhonzi kulusha aleke enyunyi z’emalunga. 12 Banayame arhanabayumve, erhi bucibune bwa bantu babî burhuma 13 Nyamuzinda arhayumvirhiza ebinwa bibî, Ogala-byoshi arhabilolakwo. 14 Woyo wamacishomya okuderha, erhi «Ntamubwini» mpu olubanja lwâni luli emwâge, nalinda! 15 Nisi, erhi: «Oburhe bwâge burhahana» anali nk’uhabire obubî bw’ebinwa by’omuntu. 16 Kuli kuderha oku Ayubu adwîrhe abumbûlira akanwa busha, omu buhwinja bwâge adwîrhe aluza ebinwa busha.

Amakwânane g’amalibuko g’Ayubu

1 Okubundi Elihu anacigendekera aderha, erhi: 2 Oninde hisungunu onandeke nkuyigirize, bulya ntadesire byoshi ebiyêrekîre Nyamuzinda! 3 Nadòma obumanye bwâni kulî, lyo nfungira Omulemi wâni 4 Bulya okunali ebinwa byâni birhali bya bunywesi, biri binwa byàli hofi nâwe, bya muntu ogwerhe obumanye nkana. 5 Nyamuzinda arhakabulira omuntu ogwerhe omurhima gucire! 6 Arhankaziga omuntu mubî alama, ye fungira abakenyi, 7 Ye yeza omushinganyanya, anamudamaze oku ntebe y’obwâmi haguma n’abâmi, omu irenge ly’ensiku n’amango! 8 Lero abashweke n’obudagule, balibuzibwe n’amalumwa. 9 Abamanyise ntyo ebijiro byâbo, abayêreke ebijiro by’obucîbone bwâbo! 10 Abayigule amarhwiri abarhônde, mpu baleke obubî bwâbo. 11 Erhi bankanayumva bakanamurhumikira, akalamo kabo banakagereza omu murhûla n’emyâka yâbo ebe ya masîma. 12 Ci erhi ankaba barhayumva, bonene banaciyîsa n’itumu, bafe barhanamanyiri. 13 Ci ab’emirhima mizibu, balya bakaziyôrha balî omu burhe, barhankamanya bayakûza amango amabashweka. 14 Banafa omu busole bwâbo, n’akalamo kabo kagayaguzibwe. 15 Anayôkole omukenyi n’obukenyi bwâge, anamuyigirize n’amalumwa. 16 Nawe alonza akukûle omu burhe, akuhire aha wagandâza! 17 Wàlahire okuha abantu babî obuhane, wakaz’iyîma enfûzi obuhashe bwâyo. 18 Ci ocilangâge omanye ebinji-binji byakushumika kubî, wankahera n’obuhirhi bunene. 19 Otwîre omugale olubanja kuguma n’omukenyi, omuntu muzibu kuguma n’omuntu muzâmba. 11 Orhavunyungulaga ababûnga, mpu lyo oha bene winyu entebe zâbo; 21 Omanye wankahabukira omu birhashinganini, byo byàrhumaga oja omu marhangulo gali nk’aga. Olwimbo lw’obushinganyanya buzibu 22 Lola oku Nyamuzinda ye jira obuhashe bwoshi, muntu mukulu ndi wankacigerera kuli Ye? 23 Ndi okola omulangwîre enjira agereramwo? Ndi okola omubwizire, erhi: Wajizire kubî». 24 Okuli kulenga, olonze kurhi wankakuza omukolo gwâwe, ogu abantu bakuza n’enyimbo zâbo. 25 Abagubona basômerwe, omuntu akazigulolêreza ciru akaba ali kulî 26 Neci Nyamuzinda ali mukulu, alushire obumanye bwirhu, omubalè gw’emyâka yâge gurhankaheka! 27 Ye nyihya emirhonyi y’amîshi, ayijire ebe nkuba, cihônzi cinene. 28 Neci ebitû bibulage, ehûngukire oku rhutù rhw’abantu. 29 Ndi wankahash’imanya kurhi ebitû bigenda, ndi wankamanya emikungulo y’omu mwâge? 30 Lola oku analambûlire ebitû oku nyanya z’entôndo, abikolese omu kucibwikira. 31 Kwa bene okwo kw’aluza mw’abantu, n’okuhâna ebiryo mwandu. 32 Anafumbarhe omulazo omu nfune zâge, anagubwire eci gwakola. 33 Omukungulo gwâge gunamanyise oku ayiruka, oku obukunizi bwâge buyishir’igandaza obubî.

1 Na kuli okwo, omurhima gwâni gwamashabira omu ndà, gwamarhênga aha gubêra. 2 Yumvi, yumvi okushakânya’kw’izù lyâge emikungulo yamurhenga omu kanwa 3 Yamanarhulukâna omu malunga mwoshi, n’emilazo yâge yamalagiza kuhika ah’igulu lihekera. 4 Enyuma zâge izù lyakungula bwenêne, bulya izù linene lya Nyamuzinda lyakungula. Arhankanayimanza emilazo yâge amango izù lyâge lidwîrhe lyakungula. 5 Neci okunali, n’eyo mikungulo, Nyamuzinda anarhuyêreke ebisomerine, anajire ebirhangâzo rhurhankakayumva. 6 Anabwire enkuba y’olubula, erhi: «Rhogera oku idaho» n’enkuba y’ecihônzi ayibwire, erhi: «Rhoga n’obuzibu bunêne» 7 Ntyo anayimanze emikolo y’abantu, Lyo ngasi muguma amanyisa-ho oku emikolo yâge eri mikulu. 8 N’ensimba zije omu mwazo, ziyegeme omu malumba gâzo. 9Ecihusi carhenga aha ciba, n’empûsi y’emwênè elerhe emboho. 10 N’oku misi y’omûka gwa Nyamuzinda, olubula lunànage n’enyîshi zihulula zizibuhe. 11 Anahire omûka omo bitû, n’ebitû bihire emilazo eyi n’eyi. 12 Nayo emilazo yanaja emunda ayirhegesire, ejire oku anayirhegesire omu igulu lyoshi. 13 Hali amango eyisha eri hana abantu, nisi erhi elerhe amînja g’enkuba. 14 Okwôla kwoshi okuyumve wâni Ayubu, buzira kurhindira, Onagerêreze oku birhangâzo bya Nyamuzinda. 15 K’omanyire oku Nyamuzinda abirhegeka? K’oyishi oku ajira ly’emilazo emoleka kurhenga omu bitû? 16 K’oyishi kurhi ajira ly’ebitû birhagirhogera oku idaho, cisomerine c’obukengere bwâge bunji; 17 Woyo, emyambalo yâwe enayunjule idûrhu, Gala mango igulu lihumûka, lirhengemwo ehihûsi hyarheng’e mukôndwè! 18 Ka wankamanya akâge okulambûla ebitû? N’okubizibuhya nka cilolero ca cûma? 19 Mbwîraga nâni kurhi rhwankamushuza? Okwinja, rhucihulikire bulya rhuli omu mwizimya. 20 K’ebinwa byâni hali oku byamubwîra? Ka mwene omuntu ankamuyigiriza? 21 Mango maguma obulangashane burhaboneke, bulya bwabwikirwe bwenêne n’ebitû, Kandi empûsi yanayisha ebiyehukane kulî. 22 Olunda lw’e Mwênè, yamarhenga obulangashane buli nka masholo Nyamuzinda oyo ocihundikire obukulu bw’okuyôbohya! 23 Ogala-byoshi, ntaho rhwankamushimâna! Ye mukulu, nn’obushinganyanya n’obuhashe! 24 Abantu boshi bamurhinye, bamukuze balya boshi bacikunga bwenge.

IV. Ebinwa bya Nyakasane kuli Ayubu

Nyamulema w’oburhimanya ayagîriza Ayubu

1 Kurhenga omu mulaba, Nyakasane ashuza Ayubu, erhi: 2 Ye ndi odwîrhe acîka emihigo yâni, n’ebinwa byâge by’obubwinja? 3 Hwinja! Ohwinje nka kula entwâli yankanakenyera; nakudôsa nâwe wanashuza. 4 Ngahi wali erhi ndema igulu? derhaga akaba obumanye bwâwe buli bunji. 5 Ndi wàlijiriraga olubibi, erhi nisi, ndi walilambûliragakwo omugozi? 6 Oku bici amakôndo galyo gasimikira, nisi, erhi ndi wàligwikiraga ibuye ly’eciriba? 7 Omu karhî k’enyenyêzi zikemeza sêzi, na bene Nyamuzinda boshi bazanzaramuke? 8 Indi wàhamisire enyanja n’enyumvi, amango yàjiragwa? 9 Amango nàyihâga ebitû nti gwo mwambalo gwâyo, n’enyikungu nti zibe rhwirhubo rhwâyo. 10 K’omanyire amango nàyijiriraga olubibi, nanayihirakwo enyumvi n’orhukomyo? 11 Nanaciyibwîra, nti: ho wakazihika aha, nta kuharhaluka, nti ho okuciguga kw’emisi yâwe kwakazihwera ahâla. 12 K’omu kalamo kâwe okola orhegesire obuce? K’okola oyeresire omucêracêra aha gwabêra? 13 Lyo bugwarhira igulu oku marhambi galyo, ntyo bugukumule amabî muli lyo? 14 Lero igulu lyanaba n’eyindi nshusho, lihinduke nk’ibûmba lihinage libe n’elindi ibala nka mwambalo 15 Anayase ababi obumoleke bwâbo, avune n’amaboko galikola galengerire 16 K’okola ojîre kuhika aha nshôko y’enyânja, k’okola olambagìre wahika aha buzinda bw’omuhengere? 17 K’emihango y’obudufu k’okola oyibwîne? Ka wàbwîne emihango y’ahantu h’endûnduli y’olufù? 18 K’okola orhanyize oku bugali bw’igulu, mbwîra erhi oliyîshi lyoshi? 19 Ngahi obulangashane bugwîshira? Ngahi omwizimya gulâla? 20 Mpu obitamaze halya bibêra, erhi obiheke omu myûbako yabyo? 21 Okakumanya, kwo kuderha oku wàli muburhe, n’obwo odwîrhe waganja nsiku nyinji kulushîsa? 22 K’okola ohisire aha olubula lubîkwa, aha enguli zâlwo zibêra, k’okola ohahisire? 23 Zo nguli mba mbikire amango g’amalibuko, amango g’ensiku z’akadali n’ez’entambala. 24 Njira ehi obulangashane bulumiramwo omu igulu, Ngahi empûsi y’ebuzûka-zûba elumîra omu igulu? 25 Indi ojira emibûnda y’emigezi, n’enjira y’ebitû amango enkuba yakûngula? 26 Aniese ntyo enkuba omu cihugo cirhalimwo ndi, n’omu irûngu omurhabà muntu? 27 N’erhi enia ntyo, ahantu hali bwamwa hanayumûsire, ehadômerere, emeze ho ebyasi bibishi. 28 K’enkuba ejira ishe ôyiburha? Indi ôburha emirhonyi y’olumè! 29 Ndà ehi olubula lurhengamwo Ndi ôburha ensimbu y’oku nkuba? 30 Gala mango amîshi gazibuha nka mabuye, na gala mango omuhengere guboneka guyashamire, 31 Ka wankahasha warhandânya olukere lw’enyenyêzi Kilimiya, mpu olushwêke n’omugozi, nisi erhi okutwa emishumiro y’enyenyêzi Oriyoni. 32 Ka we zûsa enyenyêzi y’esêzi omu mango gâyo, nisi erhi we gendana enyenyêzi ya Marsi n’abana bâyo? 33 K’oyishi amarhegeko g’oku nkuba, ka wankahash’iderha buhashe buci gajira omu igulu? 34 K’onahise izù lyâwe omu bitû nka wayâma, n’amîshi gaba enyanya goshi ka ganakuyûmve? 35 Ka we rhegeka emilazo mpu egendage, ka enakubwire, erhi: «Rhôno rhuli bano?» 36 Ndi oha omunânâ oburhondekezi? N’oluhazi oluhe obwenge? 37 Ndi wankamany’igânja ebitû n’obwenge bwâge, ndi wankahengeka orhubîndi rhw’omu malunga? 38 Gala mango akatulo kahinduka idaho lyûmu, na gala mango amalôngo gagwarhana, lyoki lyo? 39 Ka we hivira entale-nkazi omunyama wâyo, onayiguse abana bayo? 40 K’oyishi ôkwazo gala mango zicilambika omu bulumba, nisi erhi amango zicifulisire omu ishaka? 41 Indi orheganyiza hungwe ebihembo, gala mango ebyâna-nyunyi byâge biyamira emunda Nyamuzinda ali, binaje byagwagwabirira ebiryo?

1 K’oyishi amango orhushafu rhuburha? K’okola obwîne amango rhufùmba? 2 Ka wankamanya myêzi inga rhuburhirakwo, nisi erhi amango rhuburha? 3 Rhunashurhame rhuburhe abana barho, rhurhanalumwe na cici. 4 N’amango abana barho bakola bagwerhe emisi, bamanakula, banakomogoze, banacigendere olwâbo lunda. 5 Ndi wankalekaga endogomi y’erubala, mpu ekaja olunda enalonzize, indi oshwekûla endogomi y’emuzirhu? 6 Nàmuhire obulambo nti mwo akazibêra, n’olubanda lw’omunyu mpu mwo mwâge? 7 Arhafuduka n’olubi lw’omu lugo, arhayumva oku endogomi y’ekà yayâna. 8 Anabe ageragera omwo ntôndo ayabukira, aj’afukulamwo, ngasi aha ehyasi hibishi hinali. 9 K’embogo yankaziga yakukolera, nisi erhi okubera omu lùgo lw’ebintu byâwe? 10 Ka wankabash’iyihalir’okuhinga, oyihirekwo enfuka mpu eyishe yahinga omu nyuma zawe omu luba nda? 11 Ka wankacîkubagira yo bulya yo egwerhe emisi minene, mpu okolaga wayiyêreka emikolo oyirekere yo? 12 Ka wankacîkubagira-yo amango wagendisârûla emburho yâwe, n’okuyilundika oku câno câwe? 13 K’ecûbi c’enyunda wankacigerera oku mashala ga lubôndo nisi erhi oku g’akadûrha? 14 Amango esiga amajî gayo oku idaho, egasiga omu bidaka mpu gadurhubaliremwo. 15 Enayibagire oku hali okugulu kwankagasarhalakwo, Oku hali ensimba y’erubala yankagabera. 16 Ebà ndârhi oku bana bâyo nka kulya oku barhali bâyo erhaderha mpu yarhamira busha. 17 Ali ebwa kuba Nyamuzinda àyiyîmire oburhondekezi, arhanayihâga bukengere bunganaci. 18 Ci kwônene amango yamacirhunika, enalushe enfarasi n’oyigendakwo. 19 Ka we hà enfarasi emisi yâyo, Ka we wàyitâkaga n’omugâra gw’obushênzi omu igosi? 20 Ka we rhuma yacanuka nka luzige, n’okuyâna kulya kw’okuyôbohya? 21 Enaje yacijanjaga omu kabanda, n’oburhwâli enacihunike omu ntambala. 22 Erhafà bôba, erharhînya cici, erhashubira nyuma embere ly’engôrho. 23 Enyanya lyâyo wanayumva empênzi yajegera, obone n’oku itumu n’omwampi byayisha byalaza. 24 Nka yamajunjugurhwa n’okulinda, enakûle omulindi, elibirhe okurhalusire, erhankacilindirira nk’omushekera gwamavuga. 25 Ngasi kubûha omushekera, enabe nk’erhali kwo ihuzi-huzi; oku guciri kuli enayeheze entambala, okuhagaza kw’abarhambo n’orhuhababo rhw’amatabâro. 26 Ka bukengere bwâwe burhuma lubaka ayêrêr’emalunga, n’okulambûlira ebyûbi byâge olunda lw’emukôndwè? 27 K’irhegeko lyâwc lirhuma ikozi lyazimêra emalunga? Ka lyo lirhuma lyagend’irhêrera oku nyanya ly’entôndo? 28 Oku mabuye liyûbaka, kwo linalâla, oku luhande lw’ibuye halya lirhankahikwâkwo. 29 Oku linali aho erhi lyanayunjayunja omunyama gwâlyo, amasù galyo gahike kulî bwenêne. 30 Abana-nyunyi bâlyo banacihagûle omukò, ahali omurhûmba erhi ho nalyo linali.

Nyamubâho akalihira Ayubu

1 Nyakasane anacikalihira Ayubu amubwîra, erhi: 2 Olya oderha mpu aja lubanja bone Nyamuzinda Ogala-byoshi, aderhage ebyâge naye buno! 3 Okubundi Ayubu anacishuza Nyakasane, aderha, erhi: 4 Ntarhanyize kuli ebi nàderhaga, bicigi nankacishuza? Namahira enfune oku kanwa kâni. 5 Nadesire obw’oburhanzi, Ntaciderha kabirhi. Nyamuzinda ye hima emisi y’obubî 6 Okubundi, kurhenga omu milazo, Nyakasane anacishuza Ayubu, amubwîra, erhi: 7 Ohwinje onakobeke kirumè, nakudosa nâwe onshuze. 8 Ka walonza okugayaguza oku nàhizire, onyime olubanja mpu ly’ociha lwo? 9 Ka ogwerhe okuboko kw’obu-nyamuzinda? K’izù lyâwe lidwîrhe lyakungula ak’eryâge? 10 Ojâge aho ocihundikire obukulu n’obuhashe, ohwinje obumoleke n’irenge! 11 Yerekanaga oburhe bwâwe, n’isù lyâwe likali lihunyange obucîbone. 12 Omôlage isù lyâwe, abacîbona boshi bayubîze, oherêrekeze ho na ho abîsi. 13 Kanyagya obabishe boshi mbirindikanye ekuzimu, nîsi, erhi obashwêkere boshi omu mpamikwa. 14 Lero aho nanaba wa burhanzi omu kukukuza, ebwa kuba wamaciha olukengwa omu kuhima kwâwe. Olw’emvubu 15 Orhengilolereza emvubu, ciremwa câni akâwe, kukera ekera obuhasi nka nkâfu. 16 Lola misi minganaci ejira omu mabùnda bula buzibu bw’emisi eyiba oku ndà! 17 Anashungulike omucira gwâge gube muzihu nka ndûndu, amahiji gâge goshi bayunjwire bikanyi bizongobarhine. 18 Amavuha gâge gali nka misiho ya byûma, n’ebikângakânga byâge biri nka byûma by’eruganda. 19 Aba bushanja hulemêrera bwa Nyamuzinda, ci owamulemaga kurharhuma arhamuyômolera engôrho. 20 Buhasi bw’omu ntôndo alya, mulya ezindi nsimba zishârhira. 21 Omu lushâsha alâla, acibwalike ornu mahukulu g’amasheke omu luziba. 22 Enfinjo zinamucikirize n’ecihoho câzo, i emiyèrèzi y’oku nyishi enamuzungulukc ehurhambi. ; 23 Olwîshi erhi lwankayunjula yehe arhankayôboha cici, Ciru okuli nka nyamwîshi Yordani lwankadârhabala kurhi, yehe arhankahuligana. 24 Indi wankaderha mpu amugwarhira emalanga, mpu amurhule amazûlu ahiremw’omugozi. 25 Ka wankamuloba n’olulobo, n’okumushweka olulimi n’omugozi 26 Ka wankamugeza omuguguna omu mazulu, nîsi erhi wankamurhula amarhama gâge n’omugera. 27 Ka ankakuyinginga, n’okukushambaza n’ebinwa by’olubobololo? 28 Ka wankanywâna mweshi naye, Ly’ayôrha muja wâwe ensiku zoshi? 20 Ka wankamushwêka kula bashasa akanyunyi ka wankamushwêka mpu wakazisîmîsamwo abana bâwe? 30 K’abashâna bankacîhira haguma mpu bayîsh’imuguza? K’abarhûnzi bankaderha mpu bamulya mwenda? 31 Ka wankarhulungula oluhù lwâge n’ebisônga, nisi erhi okumuhombôla irhwe n’ecihômbo? 32 Orhang’iderha mpu wacishomya omulwise, Hano okengera oku akujizire, orhankacishubiriza!

1 Obulangalire bwâwe bwanashuba bwa bishuki, bulya erhi wankamubadukirakwo konene erhi kunakola kufuduka! 2 Anahinduke Nyabukalye erhi hankajira owamutula irò, ntâye wankashîngalala embere zâge. 3 Ndi wankaderha mpu amulwîsa abule n’oku abire? ntâye ciru n’omuguma hano igulu lyoshi! 4 Naderha n’oku biyêrekîre ebirûmbu byâge, nashambala n’oku misi yâge erhankagerwa, 5 Ndi okola olengezize omuhiro gw’oluhugurhu lwâge? Ndi okola ohisire omu bongobana bw’olubôngo lwâge? 6 Ndi okola obumbwîre emiromo y’akanwa kage Oku ajira ecôba omu kulola olukere lw’amino gâge! 7 Omugôngo gwâge nka mpênzi zihêkine, zishwêkirwe haguma n’obulêmbo buzibu. ‘ 8 Ngasi igâmba lihisire oku lindi, emboho erhankagugeramwo. 9 Gali gashwêkîne gwoshi haguma, gamuyôrhekwo mubûmbuli gurhankabûngûka. 10 Akayasamura, ensasi z’omuliro zinacikwêbe, n’amasù gâge gali nka ngohe za mucêracêra. 11 Omu kanwa kâge munakaz’irhenga endimi z’omuliro, munakaz’iyômoka emitulika y’omuliro. 12 Omu mazûlu gâge cigi citûmbûkamwo, ciri nka cira cirhenga omu nyungu y’amaboyôngoka. 13 Omûka gwâge gunayôcc nk’isêse, omu kanwa kage munakêrhenga engulumira y’omuliro 14 Emisi yâge omu igosi ebêra, embere zâge eri côba caku jugumya. 15 Ebikanyi n’enyama zâge byoshi bigwarhine kuli ye, byoshi biciniolîre kuli ye birhankanahuligana. 16 Omurhima gwâge guli muzibu nk’ibuye, muzi-zibu nka lwanjikwa. 17 Erhi azûka, amîshi ganadirhimane, amîshi g’enyanja ganaciyêngûle. 18 Bakaderha mpu bamufûnda engôrho, erhamurhulukânamwo oli itumu, oli ecisonga, byo hâhè. 19 Ecûma embere zâge kwo ciri nka hirhi. n’ecûma c’amarhale nka murhi gwàlunzirwe. 20 Omwampi gw’omuherho gurhankamuyôbohya, ibuye ly’omu mujareti lirhamudûnda! 21 Akarhî k’obuhirhi kuli ye kali nka lukere, anakazinzânw’akabona omwâmpi gwashungûrha. 22 Endà yâge eyunjwire magamba ga mabandano, ko eyôrha nka kula bankahangira engembe haguma. 23 Anadogomye omudubwi nka ciyûngu cideke, enyanja wanamanya mpu nkaba bukû bayôkera-mwo. 24 Omu nyuma zâge anasigemwo obuyenjule buli nka kamole, omuhengcre guyòrhc nka kulya gwamayunjula olôya lwêru. 25 Nta bindi birhangâzo biri nk’ebyo hâno igulu, bulya àlemirwe buzira kuba na côba cici. 26 Anakazilola n’ecisûli oku ab’obucîbone bahindagala embere zâge, Yene Mwâmi dôka wa bene-cibonè.

Ishuzo lizinda lya Ayubu

1 Obwo Ayubu anacishuza Nyamubâho, aderha, erhi: 2 Mmanyire oku Oli Ogala-byoshi, n’omuhigo gwâwe wanahash’iguyunjuza. 3 Anali nie olya wakazâg’ihira akavango omu mihigo yâwe, n’ebinwa birhagwerhi nda na mugongo; Nànashambire buzira bukengere, oku bintu bintalusire n’ebi ntankayumva. 4 (Yumvagya, nkusengire, Woliha, ompé nani oluhya nderhe, nakudòsa ombwirize nani). 5 Niono ntakuyishigi kundi okurhali kw’emihwalenge y’abantu omu nshambâlo zâbo, Ci lero nani, buno amasù gâni gamakulolakwo^k. 6 Na kandi omu byanshonyi byàni, namagalula oku naderhaga, nkola nacîyûnjuza omu kucibérera omu katulo n’omu lùvù.

IV. Ishwinjiro

Nyamubâho atumuza balya bira basharhu ba Ayubu 7 Erhi ayus’ishambala boshi na Ayubu, Nyakasane anacibwîra Elifazi w’e Temani, erhi: «Oburhe bwâni buli bunene kuli we n’oku bìra bâwe oku banali bombi, ebwa kuba murhashambire bwinja oku binyêrekîre, nk’oku mwambali wâni Ayubu anajiraga. 8 Muyankage bo na buno mpânzi nda na ngandabuzi ndà, mukanye muj’emunda omurhumisi wâni Ayubu âli^l. Murherekêre eyo nterekêro, oku mwambali wâni Ayubu amuhûnira obwônjo. Nayîsh’irhânya kuli ye, na ntyo ntàcimuhanire kuli kulya mwabulaga kushambala bwinja kuli nie. 9 Elifazi w’e Temani, Bildadi w’e Shwahi, na Sofari w’e Nâmati, bagenda bagend’ijira kulya Nyakasane ànababwîraga; ntyo Nyakasane ababa bwônjo erhi Ayubu orhuma. Nyamubâho agalulira Ayubu obuhirhi bwâge. 10 Ago mango Ayubu akazâg’isengerera abira bâge, Nyakasane ashubiyinjihya akalamo kâge. Obwo, anamugalulira kabirhi^m kulusha obuhirhi bwâge bwo 11 Okubundi ashub’ibona bene wâbo, bâli bâbo boshi n’abira bâge b’embere boshi bayishiyagalukira emunda ali. Bakaz’ilira boshi haguma omu nyumpa yâge. Boshi bakazimulakira n’okumurhuliriza, kuli agwo maluma goshi Nyakasane àlimurhumire. Ngasi muguma akazimusholôlera: ow’enfaranga n’ow’ehigôndo hy’amasholo. 12 Nyakasane anacigisha ako kalamo kazinda ka Ayubu kulusha akarhanzi: ashwêka bibuzi bihumbi ikumi na binni, ngamiya bihumbi ndarhu, maso cihumbi ga nkâfu na ndogomi cihumbi. 13 Aburha bana rhabana nda na bana-nyere basharhu. 14 Omwali murhanzi amuyirika izîno lya Yemima, n’owa kabirhi erya Kesiya, owa kasharhu naye amusûla erya Keren Hapuku. 15 Omu cihugo coshi murhabonekaga abandi balushire abo bana nyere irânga linja. lshe anacibaha ecigabi oku kashambala kâge, kuguma na bashinja babo. 16 Enyuma ly’aho Ayubu àcilamire myâka igana na makuni anni, abona oku bana b’abana bâge, kuhika oku iburha lya kani. 17 Okubundi, Ayubu anacifà mushosi erhi amayigurha ensiku.

^k42.5 Arhali kubona n’amasù g’omubiri, ci omu buyemere: Lub 33, 20 + amumanya buhyahya.

^l42.8 Ayubu amaba wa kusengerera abandi erhi kulembera amaluma kurhuma: 22, 30; Eze 14, 20.

^m42.10 Amugalulira kabirhî: 8, 7; Lush 30, 3-5; Lul 90, 15..

14 Nabwinc walikûza omûka gwâni oku lufù, n’amagulu gani, oku gali gakola mpu garhereze, wagagalukira, mpu lyo nkaz’ikanânda omu ka-Nyamuzinda, omu bumoleke bw’abazine.

OLULANGA LWA 56 (57): Okucìkubagira Nyakasane omu karhî k’ababisha

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. N’izu lisungunu. Ya Daudi. Kwo eyimbwa aka «Shukira orhashabe». Ayizihaga amango àyakiraga Saulu omu lwâla.

2 Ombê lukogo, mâshi Nyamuzinda, ombê nani lukogo, bulya w’ono omurhima gwâni guyâkìreho. omu cihôho c’ebyûbi byâwe munola nyakire, nti obu buhanya burhang’ihuba.

3 Ye nyakûzize Nnâmahanga obâ enyanya bwenêne, Ye nyakûzizc Nyamuzinda oyôrha onkûla omu kubi,

4 nti arhumize kurheng’empingu, andikiûze, n’aba banshimbulwire arhag’ibabonesa nshonyi. Nyamuzinda arhume enshokano zâge n’oburhabêsha bwâge mâshi!

5 Omu karhî k’entale muno ntamire omu karhî ka zirya zishanshanyula abahanya, Amîno gazo nderhage obwoji bw’itumu n’obw’empiru! olulimi lwazo ngôrho nnûbule.

6 Nyamuzinda mâshi, orhang’iba nka waciyerekanira oku nyanya z’amalunga irenge lyâwe balibone omw’igulu lyoshi.

7 Bayansire bàntega omulabarha: omûka gwâni baguhorhaza; bampumbira cnyenga balya bakayigwamwo.

8 Càba omurhima gwâni guli muzibu, Nyamwagirwa, omurhima gwâni gurhahombagana; nkola nakuyimbira nnankuzihire.

9 Tulûka murhima gwâni; tulûka lulanga lwâni, tulûka nzenze yani, nkola natula obuce buzûke.

10 Nakukuza omu karhî k’amashanja, Nyamwagirwa, nakuzihira olulanga omu karhî k’ab’ekuli.

11 Bulyala olukogo lwâwe lunji lunji luhisire emalunga oburhabesha bwâwe nabo buhisire oku nkuba.

12 Nyamuzinda mâshi, orhang’ibà nka wacìyerekanira oku nyanya z’amalunga irenge lyâwe balibone omu igulu lyoshi.

OLULANGA LWA 57 (58): Omucirànuzi w’abacîranuzi b’en’igulu

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luzihwa aka «omanye washâba». N’izu li nyinyi. Ya DaudÌ.

2 Ka mmanja munatwa obu mwe bagale? Ka murhalyalyanya nka mwazitwa obu, mwe bashamuka?

3 Câba obulyâlya mwehe emurhima mubujirira, n’enfune zinyu zirhamîra oburhali bulyâlya omw’igulu.

4 Emihera eburhwa enali mihera, kuburhanwa eburhanwa okuhabuka kwayo, erhaderha n’oburhali bunywesi.

5 Olulimi luyibâ ekanwa kwo lulangabuka nka lwa njoka, amanjokà-njokà emihera emeshera kwo gayôrha aka ag’empiri y’ebihuli, yo ekaz’ifuka amarhwiri,

6 mpu yankanayumva izu ly’abàshâsirwe enjoka, balya bazihira enjoka zidogêre.

7 Nnâmahanga mâshi, ohungumule eyo mihera amîno gayiri ekanwa, oshangule ebijigo by’ezo mpangaza, mâshi Nyakasane.

8 Bashandâle nka mishi gahona oku ntuli, bakaderha mpu balîka omwampi gubè nka kuno bagutûmba.

9 Bagende ak’ecishomgambeba, co cija cajonga bunjirà-njirà. Bagere nka cimomano ca muntu, co cigera cirhanabonaga izûba.

10 Enyungu zinyu mâshi, oku zirhaciyumva idûrhu ly’olurhadu, zimanyulwe n’idûrhu ly’empûsi.

11 Omushinganyanya acishinge abona encuku zahanwa, ahulire n’igâ omu muko gw’endyâlya.

12 N’abantu baderhe, mpu: «Neci oluhembo lw’abashinganyanya ho lubâ», mpu: «Neci ho Nyamuzinda otw’emmanja z’igulu abâ».

OLULANGA LWA 58 (59): Ondikûze oku bashombanyi bakali

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka «Shukira orhashâbe». Lwa Daudi. N’izu linyinyi. Amango Saulu arhumaga abantu mpu baj’ilanga enyumpa ya Daudi, mpu bamunige.

2 Nkûla muno nfune z’abashombanyi bâni, ncinga kuli aba banshimbire, mâshi Nnâmahanga.

3 Ondikûze kw’ezi nkola-maligo onandikûze kw’ezi nkunda-muko. 4 Niono barhezire busimba, niono nshimbirwe n’abadârhi.

5 Ndi ntyo Yagirwa, nta câha, na nta kubi kundimwo ntadesiri nti najira kulebe kurhumire banshimbire ntya.

6 Tulûka okanye ocibonere, Muciza w’emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli, otulûke ohane ezo nkulira-lubala, ezo ncuku lero orhazibêraga bwonjo.

7 Erhi byayîsh’iba bijingo, banayisha bâmoka nka bibwa, baje bahulahula omu lugo.

8 Kandi babo barhengamwo, bijâci byône bibali ekanwa, mpu: «Ndi wayumva ?»

9 Wehe Nyakasane kusheka odwîrhe washeka, kushekera oyôrha oshekera enkulira-lubala.

10 We buzibu bwâni, we nalolakwo, bulya Nnâmahanga, wene we lwakiro lwâni.

11 We Nyamuzinda wâni we na lukogo nclkubagira, Nnâmahanga oyishe ontabâle, okolere abashombanyi bâni buligo, nsîme.

12 Obanigûze mâshi Nnâmahanga, bankanashubìrira babe bo bakoler’olubaga lwâwe buligo, obashandâze n’emisi yâwe obahire okw’idaho, Nyamwagirwa we mpenzi yirhu.

13 Ecâha câbo, binali bira bìnwa bibarhenga ekanwa, bahanirwe ivuzi lyâbo n’okulogôrha kwabo.

14 Otulumukirwe bahere, baherêrekere barhacihabâga abantu boshi bamanye oku Nyamuzinda ye rhegeka omu ca Yakobo, n’omu igulu lyoshi aha litanga n’aha liramuka.

15 Erhi byayîsh’iba bijingo banaje bamoka nka bibwa, baje bahulahula omu lugo.

16 Baje bahulahula balonza ehi bâlya, bakaba barhayigusiri bajâge omu mulenge obwo!

17 Niehe kuyimba nayimba obuzibu bwâwe, buca sêzi ncîtakîre olukogo lwâwe, bulya washubire lwakiro lwâni, washuba lubungo mbungiramwo olusiku ndi mutula.

18 We buzibu bwâni we nânalolakwo, bulya Nnâmahanga, we lwakiro lwâni, we na Muciza wanî.

OLULANGA LWA 59 (60): Omusengero enyuma ly’okuhimana

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luzihwa aka «Bwaso bw’irhegeko». N’izu linyinyi. Ya Daudi. Oku kuyigiriza.

2 Amango Daudi arhêra Aramu Naharayimu bona Aramu w’e Soba, n’erhi Yowabu àrhabâluka amàyûs’ihimira Edomu omu kabanda ka Nyamunyu, bantu bihumbi ikumi na bibirhi

3 Nyamuzinda kulikirira oku warhulikirire wanarhuvunira amatumu, kuluba oku wàrhulubîre, orhugalukirage mâshi mâshi.

4 Igulu walishakanyize lyahahanyuka, ofumagye obubere bwalyo bulya kudunga lidwîrhe lyadunga.

5 Olubaga lwâwe walukolìre ebizibu mushâna idivayi lya kudungadunga walunywesize.

6 Abakurhînya kukema wabakemire, mpu bayâke omwampi.

7 Orhurhabâlage wene n’okuboko kwâwe, lyo abarhonyi bâwe balobôka, onarhuyumve.

8 Nyamuzinda erhi ali omu ngombe yâge, erhi: «Nkola nayimuka nj’igaba Siyoni, n’olubanda lwa Sukoti ndugabire bandi».

9 Erhi: «Ishwa lya Galadi liba lyani n’erya Menashè kwo na kwo, Efrayimu yebe yo mpenzi y’irhwe lyani na Yuda bwo bwâmi bwâni.

10 Mowabu lwo lwôgero ncìkalabiramwo, Edomu yehe namugera oku lwêru lw’enda, na Filistiya nâmuhima kano kânya..»

11 Lero ndi wakampisa omu lugo luzibu? Ndi wakampisa cingana e Edomu wâni.

12 Nnâmahanga, kàli we wàrhucinagizagya wâni? Kàli orhadwirhi wahuluka okarhabâla mwe n’abalwi birhu!

13 Mâshi mâshi orhurhabâle kw’oyu mubisha, bulyala okurhabâlwa n’abantu kuli kwa busha.

14 Rhwakola emyône oku burhabâle bwa Nnâmahanga yêne ye wàjonjaga abashombanyi birhu.

OLULANGA LWA 60 (61): Omusengero gw’olulizîbwe

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku nzihwa z’emisi. Lwa Daudi.

2 Oyumve guno mulenge gwâni mâshi Nnâmahanga, orhege guno musengero gwâni amarhwiri.

3 Ndwîrhe nakubirikira na odi êkuli, bulyala amagala gandire. Ondengereze okw’ibuye onampe obuluhûkiro.

4 Wene we lwakiro lwâni we n’ibuye ncifulikaho nka nshimbirwe n’omubisha.

5 Kurhi nankabona nabêra omu mwâwe ensiku zoshi, mbone nyakire omu lukangà lw’ebyubi byâwe wâni!

6 Nnâmahanga, neci wayumvirhize omusengero gwâni, wanshobôzize akashambala abakenga izìno lyâwe bashobôla.

7 Ensiku za mwâmi ozihirekwo ezindi, emyâka yâge eyumanane n’ey’owamayâlusa kanji kanjî.

8 Ayôrhe arhegeka omu masu ga Nyamuzinda, omurhumire oburhonyi n’obudahemuka bikaz’imulanga.

9 Nyimbirage izîno lyâwe obwo nnanyûkirize emihigo yani bwaca bwayira.

OLULANGA LWA 61 (62): Nyamuzinda yêne bulangalire

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka “Yedutuni”. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Okurhûla kw’omurhima gwâni anali muli Nnâmahanga mwône okucira kwâni erhi ye.

3 Yene ye Kabuye kani, ye bucire bwâni, ye na lwakiro lwâni: nani nkola nie ntagagajwa.

4 Mangaci mwaleka okukâhamira oku muntu, n’okumushimba mweshi mpu mumukube, nka kula bakuba olugurhu lugombire, nisi erhi côgo cikoyire?

5 Emugamba nshonire yo badwìrhe balonza bammanule, obunywesi go masheka basheka, Owayumva mpu bwinja badwîrhe baderha, n’okuziga kutulagula badwîrhe batulagula emurhima.

6 Murhima gwâni, muli Nnâmahanga mwône waluhûkira, bulyala ebi olangalire yêne wâkuhisakwobyo.

7 Yene ye Kabuye kani, ye na kucira kwâni, ye na lwakiro lwâni: nani nkola nie ntagagajwa.

8 Aha burhambi bwa Nyamuzinda ho nacirira ho nânajire irenge, Ye Kabuye-Buzibu bwâni, yêne ye lwakiro lwâni.

9 Mwe balume, kaz’imucikubagire Nnâmahanga ngasi mango, kaz’imumuhirekwo omurhima: Nyamuzinda lwo lwakiro lwirhu.

10 Bene-Adamu gunabà mufula bufula, babà banywesi ababurhwa n’abantu. Erhi bankashonera oku munzâni, boshi haguma banayanguha kulusha omufula. 11 Murhahiraga mukalimbira emisi, murhahiraga mukacîkubagira eby’obuhagwe, ebirigu, ciru byankaluga, murhahiraga mukabihirakw’omurhima.

12 Nnâmahanga adesire akanwa nakayumvamwo bibirhi: «Nnâmahanga ye Nn’obuhashe,

13 n’oku we Nn’oburhonyi Nyamwagirwa, bulya we gabira ngasi muntu nk’oku ebijiro byâge binakwânîne!»

OLULANGA LWA 62 (63): Omwitinjo gw’okubona Nyamuzinda

1 Lulanga. Lwa Daudi. Amango àli omu irûngu lya Yuda.

2 Nnâmahanga we Nyamuzinda wâni, w’ono ndwîrhe nalongereza. Nyôrha yâwe omurhima gwâni gwalwâla, ndwîrhe nakwifinja nieshi nieshi nka kul’idabo lyûmu licîfinja amîshi bwenêne.

3 Nkulolekwo omu bwâmi bwâwe, mbone bulya bubashe bwâwe n’irenge lyâwe.

4 Okurhona emund’oli kulushire obuzîne, akanwa kâni kakukuze là.

5 Oku nciyîs’omûka erhi kugashâniza nnankugashâniza, nalengereza amaboko emund’oli okukuza izîno lyâwe.

6 Omurhima gwâni gudendêze obwo ak’owalyag’ey’amashushi, n’akanwa kani kayunjule mwishîngo kanakukuze.

7 Erhi nacikukengera nangwishîre, obudufu bunakule erhi wene nakengêra.

8 Bulya neci washubire mufungizi wâni, n’omu byubi byâwe nuno ndwîrhe nacishingira.

9 Omurhima gwâni gukwishwekìrekwo; n’okulyo kwâwe kwo nyegemîre

10 Balya badwîrhe balonza okumpeza, baje omuw’idabo kuli kulî.

11 Engôrho ebamìme, ebibwa bibashêge,

12 Mwâmi yebe Nnâmabanga acîtakìra; ngasi muntu ocîtakìra Nyamuzinda kukuzibwa anakuzibwa, bulya akanwa kaderha ebibi kuhumbârhala kanahumbârhala.

OLULANGA LWA 63 (64): Enkola-maligo zimanye aha zafnmira Nyamuzinda

1 Oku mukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yumva omulenge gwâni, mashi Nnâmahanga, kulaka kuno ndimwo. orhenze ebihamba bindî emirhima.

3 Oncinge okw’ihano ly’ababi, n’oku kavulindi ka zira nkola-maligo.

4 Kwo zirhyaza olulimi nka ngôrho, kwo zimeshera ebinwa bibi nka kula zirîka mwampi.

5 Zo zira nkola-maligo zikaz’icîfulika mpu ziyâgaze omuhanya, mpu zimuyûbûke zimuyâgaze, zirhânababale bici.

6 Obubî lusima zibujira, bwifulikwe zilâlira okurhega emirhego, mpu: «Ka hali owârhubone?»

7 Enkola-maligo bibi zigerereza, kufulika zikaz’ifulika enkengero zikengire. Neci wâni, omurhima gwa bene nyenga!

8 Ohumbe kwône, Nyamuzinda azirikiramwo emyampi, zifuduke zamâyagalika. 9 Lulimi lwabo lwâbaheze, ngasi yeshi wâbalolekwo, okw’idaho ânameshere.

10 Ikola lya Nyamuzinda boshi balirhînya banalikuze, ebijiro byâge byoshi byâhizâna.

11 Omushinganyanya kucîshinga acishinga anashamambire Nyakasane; n’ab’omurhima nkana boshi, irenge bâja.

OLULANGA LWA 64 (65): Olwimbo lw’okuvuga omunkwa

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa Daudi. Lwimbo.

2 Nyamwagirwa, neci kukwânîne bakuyimbire omu Siyoni, banayukirize omulagi bàkulaganyagya.

3 Bulyala abakusengera, kuyumvirhiza obayumvirhiza. N’emund’oli yo ngasi muntu ayêrekîre, erhi byâha byâge birhuma.

4 Ebyâha birhu byàrhuhizire okw’idaho, câba wâbirhenza.

5 Omuntu ocîshoga okanamuhêka, erhi muny’iragi, omu côgo câwe aj’ibêra. Rhwalya rhuyigurhe ebinja by’omu mwâwe, rhuyigurhe obwimâna bw’engombe yâwe.

6 Warhuyumvirhize omu bushinganyanya bwâwe, wanarhuyerekakwo n’ebimanyiso bisômerine, Nyamuzinda, Mufungizi wirhu, Mwikubagirwa w’enyanja z’ekulî, n’ow’amahanga goshi.

7 We gwika entôndo n’okuboko kwâwe, we komekera n’obuhashe bwoshi.

8 We Cirhûza-nyanja, Cirhûza-mulaba, Cirhûza-kadugundu-ka-bantu.

9 Ab’emahanga omu bihamba balî, erhi bisômerine byâwe birhuma; ab’ebushoshôkero n’ab’ebuzikiro bw’izûba, boshi omu mwishingo balî.

10 Igulu walirhandwire, wàlidômera lyagala; olwîshi lwa Nyamuzinda luyunjwire, wabayegize emyâka yâbo.

11 Wadômera endike wakoma amalongo, walibombêza n’enkuba wanagisha emyâka yamuli.

12 Omwâka waguhire aminja gâwe: aha wagera erhi na mugisho.

13 Amalambo g’omu irûngu kuhulula gahulula migezi, n’entôndo omwishingo gwazizonzire.

14 Amalambo gayunjwire maso, emmanda zirhâbonè bwikizo n’engano! ecihôgero n’enyimbo, mpu: «Rhw’oyo, murhuyumve!»

OLULANGA LWA 65 (66): Okuvuga omunkwa kw’olubaga lwoshi.

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwimbo. Lulanga.

Mukuze Nyamuzinda mwe bihugo mweshi.

2 Muyimbe irenge lyâge, mumukuze oku bâyige.

3 Mubwire Nnâmahanga, mpu: «Emikolo yâwe eri ya kurhangâza!» mpu: «Okuluga kw’obuhashe bwâwe, kunarhume abashombanyi bâwe bayîsh’ikushiga.»

4 lgulu lyoshi likugashânize linakuyimbire, izîno lyâwe liyimbwe omw’igulu lyoshi.

5 Mukanye mubone ebi Nyamuzinda àkozire, biri bya kurhangâza ebi àjizire omu karhî k’àbàbusirwe!

6 Enyanja ayihindula yashub’idaho lyûmu, bayikir’olwîshi n’amagulu burhajoma: rhucitakire ye là.

7 Bubashe bwâge arhegekamwo ensiku n’amango; isu lyâge lirharhenga oku bantu b’ihanga: mpu abagoma bankanatulumukirwa.

8 Mukuze Nyamuzinda wirhu mwe mub’ihanga,

9 Ye wàrhuhiraga obuzîne omu mûka, arhanazigaga okugulu kwirhu kwahabuka. 10 Neci Nnâmahanga kurhangula wàrhurhangulaga, cìko warhurhanguliremwo nka kula barhangula amarhale.

11 Warhukulukuliza omu murhego, wanarhushwekera omuzigo muzirho omu cibunu. 12 Waleka barhugera oku marhwe, rhwagera omu muliro rhwagera n’omu mîshi, ci wehe washub’irhuhà obuluhûkiro.

13 Nkolaga nahika omu mwâwe n’enterekêro, ntang’ikurhûla emihigo yani.

14 Eryâla akanwa kani kànalîkaga, eryâla kàkulaganyagya amango nali mpanyagire.

15 Nterekéro za bibuzi bitwedu nakurhùla, haguma n’omusingu gwa luganda-buzè: mpanzi nakubàgira haguma n’empenc z’ebihebe.

16 Mwe mukcnga Nyamuzinda mweshi mukanye muyumve, mukanye mmurhondereze ebi àjirire iroho lyani!

17 naj’aho namuyakûza n’aka kanwa kâni, namusengera n’olululimi lundi ekanwa.

18 Omurhìma gwâni nka gwàli gwa ndyâlya, Nyakasane arhàkanyumvirhize.

19 Ci kwo biri: Nyakasane anyumvirhize: izu ly’omusengcro gwâni alirhega okurhiwiri.

20 Nyamuzinda ayagirwe mâshi, erhi mbona arhakengwîri omusengero gwâni, erhi mbona arhahengulîri olukogo lwagi kulî kulî nani.

OLULANGA LWA 66 (67): Omusengero gw’olubaga nka lwamâyus’isârûla e myâka

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku nzihwa z’emisi. Lulanga. Lwimbo.

2 Nyakasane Nyamuzinda arhubabalire anarhugishe, arhumolekere n’obusù burhulwire.

3 Abantu boshi bamanye enjira zawe, n’amashanja goshi gamanye obucunguzi bwâwe.

4 Igulu lyoshi likukuze linakuvuge omunkwa, Yagirwa Nnâmahanga; igulu lyoshi likukuze linakuvuge omunkwa.

5 Amashanja goshi gasime ganacishinge, bulya oyishi ciranulir’abantu n’oburhondekezi; bulya we Mwâmi w’amashanja g’en’igulu.

6 lgulu lyoshi likukuze linakuvuge omunkwa, Yagirwa Nnâmahanga; igulu lyoshi likukuze linakuvuge omunkwa.

7 Obudaka bwayezire emburho; Nnâmahanga Nyamuzinda wirhu ye rhuhà omugisho.

8 Nyamuzinda arhugishe, n’amahanga goshi gamurhinye en’igulu.

OLULANGA LWA 67 (68): Olugendo lunene kurhenga e Mîsiri kuhika e Siyoni

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwimbo. Lwa Daudi.

2 Nnâmahanga amàyîmuka, abashombanyi bâge bamàgenda emihanda erhabuganana, abamushomba bamàyâka obusù bwâge.

3 Kwo bashandire kulyâla omugi gushandâla, kulyâla omuhomo gujonga, kwo abanya-byâha bahwerire omu masù ga Nyamuzinda.

4 Abashinganyanya bôhe omu masheka bali, kushagaluka bashagalukire omu masu ga Nnâmahanga, kucîshinga badwîrhe bacîshinga bwenêne.

5 Muyimbire Nnâmahanga, muzihire izîno lyâge olulanga. mukâhire owarhenga omw’irûngu enjira, izîno lyâge ye Nyakasane: musâmire omu masu gâge.

6 Yene ye ishe w’enfûzi, ye mufungizi w’abakana, Nyamuzinda mwo abêra omw’idubiro lyâge.

7 Nyamuzinda ye yubakira akahumba, ye hisa cmpira omu ciyêzire: bagoma bône ayûbasa okw’idaho lyûmu.

8 Nnâmahanga, bulya agenda oshokolîre olubaga lwâwe, bulya olugerana omu mpinga,

9 idaho lyàgeramwo omusisi n’amalunga gàdubulira enkuba embere za Nnâmahanga. Sinayi ageramwo ogwa nyegenye omu kubona Nyamuzinda, Nnâmahanga w’Israheli.

10 Ishanja lyâwe Nnâmahanga, wàlirhumira enkuba y’akalume, n’amango lyàli buholoka walihà emisi.

11 N’abuso bwâwe bwàyâbukira muli eco cihugo wàli obikire omukenyi, obûla oyinjiha Nnâmahanga.

12 Nnâmahanga abire nk’aderha akanwa, n’engabo ya baganda mbala-mwanzi erhali nyi.

13 Abâmi n’abalwi babo bàkûla idârhi, bàyâka. Embuguma zàsigala ekâ zagabâna ebi abalwi bàshokôlaga.

14 Oku mudwîrhe mwahumûkira omu lugo lw’ebintu, ebyubi by’engûkû byakaz’ilabuka nka cûma, n’amashala gayo gakaz’ilabuka nka masholo.

15 Oku Ogala-byoshi adwîrhe ashandâza abâmi, enkuba y’olubula yàmanukira oku ntôndo ya Salomoni.

16 Eyôrha ebà y’Ow’Enyanya entôndo ya Bashani, ziyôrha zibà za ntuli entôndo za Bashani.

17 Mwe birhondo by’entuli, cici cirhumire mwayagalwa n’entôndo Nyamuzinda àcîshozire mpu ayûbakekwo? Eyi àcîshozire mpu abêrekwo ensiku zoshi?

18 Engâlè za Nyamuzinda bihumbi n’ebihumbi, Nyakasane amàbunguluka oku Siyoni amàj’omw’idubiro lyâge.

19 Nyakasane okola warheremera oku nyanya, wahêkakwo empira, wayemera okurhûlwa abantu, nkaba ciru wayemera bakurhûla na balya barhasîma bayûbake hofi na Nyamwagirwa Nnâmahanga.

20 Nyakasane akaz’iyôrha ashîgwa: Nyamuzinda anakaz’irhurhamûla omu kubarhula emizigo yirhu: yêne ye kucira kwirhu.

21 Nnâmahanga wirhu ye Nyamuzinda ociza, Nnawirhu Nnâmahanga ye manyisa abantu obulenga bw’okufuma olufu.

22 Ye shangula amarhwe g’ababisha Ye shangula empanga z’enkola-maligo.

23 Nyamuzinda anadesire, erhi: «Nâkukûla e Bashani», erhi: «Nâkurhenza emuhengere.

24 Olabarhe omu muko, endimi z’ebibwa byâwe zirhang’imima oku bashombanyi bâwe.» 25 Bamàbona wacûka, Nnâmahanga, bamàbona waja omw’idubiro lyâwe, Nnawirhu Nnâmahanga.

26 Abimbiza bo bashokwire, abazihi b’ennanga bazinda nyuma: n’aha karhî kabo, abana-nyere bayisha babuha empanda, mpu:

27 «Mucîgwase haguma mukuze Nyamuzinda, mukuze Nnâmahanga mweshi, mwe muburhwa n’Israheli.

28 Benyamini gwo muziba, ye bashokolìre abagula ba kuli Yuda bo bakulikire haguma n’engabo zâbo, abagula ba kuli Zabuloni n’aba kuli Neftali ho bali.»

29 Rhegeka Nnâmahanga, rhegeka obuzibu bwâwe, rhegeka erya misi wàrhulwiragamwo, Yagirwa Nnâmahanga.

30 Engombe yâwe eri aha Yeruzalemu yàrhuma abilmi bayisha bal’ikushiga.

31 Okalihire eciryanyi c’amasheke, okalihire obusò bw’empanzi n’amanina g’ab’ekuli. Bayishe bashige, balerhe amasholo: amashanja gasîma entambala orhang’igashandâza.

32 Abaja-bugo barheng’e Mîsiri, Etiyopiya alengereze amaboko emunda Nnâmahanga ali.

33 Mwe mami g’igulu muyimbire Nnâmahanga, muzihire Nyamwagirwa olulanga. Ye Nyamwagirwa oyishire oku malunga, oku malunga g’ensiku n’amango.

34 Muyumve y’oyo wamalika izu: muyumve y’oyo wamalika izu ly’enkwìra, mpu:

35 «Mucilange oku buhashe bwa Nyamuzinda!» Obwâmi bwâge omu Israheli bumolekìre, n’obuhashe bwâge omu bitû.

36 Nnâmahanga bamurhinye nk’ali ahatagatifu hage, Nyamuzinda w’Israheli ye hâna emisi, ye nashobôza olubaga lwâge obuhashe. Ayagirwe Nnâmahanga!

OLULANGA LWA 68 (69): Endûlù y’ohanyagîre bwenêne

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luzihwa aka «Liliya». Lwa Daudi.

2 Nnârnahanga nciza mâshi, niono amîshi gahika omw’igosi.

3 Nashâyire omu cijondo c’emuhengere lerhaga aha nankadêkereza okugulu. Yo muhêngere eno mushâna! Amîshi gangezire aha ntôndo y’irhwe.

4 Nayamire narhama, omumiro gwoshi gwahehîre.

5 Abanshombera busha, bo banji aha mviri zindi okw’irhwe Abanshimbire obumâma, bo bazibu aha kavuha kandi omu kuboko: mpu ngalulage, ka ngalulage ebi ntazimbaga?

6 Obuhwinja bwâni obuyishi, Yagirwa Nnâmahanga, n’obubî bwâni orhabuhabiri.

7 Mâshi Nyakasane, murhambo w’engabo, abakulangalira orhazigaga enshonyi zababûmba erhi nie ntuma. Abakulonza, Nyamuzinda w’Israheli, orhazigaga nababonesa nshonyi.

8 Ebijâci nabirembera we rhurna, enshonyi zànyûbika là!

9 Nàhugalala omu mwirhu, nashuba w’ekuli omu bana nyâma aburha.

10 Nayumva obushiru bw’enyumpa yâwe bwandyagasâ, n’ebijâci bakujacira byanduma.

11 Nti nâshalisa omurhima gwâni, nafuduka kukola kushekerwa nashekerwa.

12 Nacìbwika sunzu nti gube gwo mwambalo kwashuba kukwamwa nâkwamwa.

13 Ogwâni gwayimbwa aha ngombe, ogwâni gwaderhwa aha ganyôbwa.

14 Niehe we nsengire Nyakasane oku ncirhona erhi kusengera nnansengera. Oyumve guno musengero gwanî, we Mwinja-orhajibwa omw’irhwe, ontabâle nani we jir’oburhabâle bw’enkwira.

15 Onshayûle nankazika, ondikûze kuli abala banshombire, onansikûle mw’ogu muhengere.

16 Nankanahêkwa n’olwîshi, erhi nyûbire burhayûlubuka, nisi erhi nzike omu nyanja.

17 Yumva guno mulenge gwâni Yagirwa, bulyâla oyu orhonyize, lukogo omubêra. Ndolakwo we Nn’olukogo lwoshi.

18 Orhanafulikaga mwambali wâwe obusù bwâwe, bulyâla Waliha mâshi, amagala gandire: obiduhe onyumvirhize.

19 Ondirâne oncize, onandikûze oku babisha.

20 Orhahabiri ebijâci banjacira, orhahabiri n’omutula n’enshonyi zingwerhe, bulyala abadwîrhe banjacira boshi omu masu gâwe bali.

21 Ebijâci n’akagayo kabo byanvunzize omurhima, enjingo zirhaciri zani; nalinzirage ôwakamba lukogo namubula, nalola nti nabona owakantuliriza, namubula.

22 Ebiryo byâni babiyansire babulagiramwo endulwe, nti nahûna amîshi bampa enkalishi.

23 Amêza balirakwo gahinduke murhego mâshi? gubagwase gugwase n’abìra babo?

24 Badundaguze mâshi, barhacifaga babwîne n’agâbo masù, balwâle akambadwe, bakaz’igenda bakûnagira.

25 Obarhulirekwo omutula, batwike birhûbano erhi bwôba bwa kulahirwa nâwe burhuma.

26 Aha mwababwe hanyagwe, n’enyumpa zâbo zije ecigohwa aha luso.

27 Obwola bashimbulwire omuntu wene wahanaga banarheneka omuntu wene wabandaga.

28 Obubî bwâbo bujekw’obundi mâshi! n’irhondo barhafàga bâyagìze aha ngombe yâwe.

29 Bashandfilwe omu citabu c’abazìne, n’irhondo barhafàga bâyandikirwe omu bashinganyanya.

30 Niehe omu buhanya muno nciberîre n’omu mulengc, oburhabâle bwâwe buncinge, Yagirwa.

31 Hano nkola nacitakira izîno lyâwe Nnâmahanga, kuyimba nayimba: nnanderhe ebivugo by’okuvuga omunkwa.

32 Kwo kusimîsa Nnâmahanga okwo, kulusha empanzi etwire bwinja erya y’obukoro n’eyâkunda.

33 Mwe banyinyi mukanye mubone, mwasîma munayumve oku omurhima gwinyu gwashagaluka, mwe mulonza Nnâmahanga.

34 Bulya Nnâmahanga arhahimwa kuyumva abakenyi n’abashweke bâge arhababôla.

35 Amalunga n’igulu bicîzigirize, enyanja nazo, haguma n’eby’omu nyanja, bicishinge.

36 Bulya Nnâmahanga yêne ye Mufungizi omu Siyoni, ye wânayûbakira bene Yuda, baje omu nyûbake banaziyôrhane.

37 Obûko bwa bambali bâge bwo bywâyime mw’ebyo, n’abazigira izîno lyâge bo babiyôrhana

OLULANGA LWA 69 (70): Okuhûna ohurhahale bwa Nnâmahanga

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa Daudi. Aha kushwinja.

2 Yagirwa, oyemere ondikûze nani; Yagirwa, okanye ontabale.

3 Lero enshonyi zibagwarhe babulabule, balya boshi banninga mpu bankûlamwo omûka.

Bayegûke enshonyi zibabumbe, balya bacishingira okuhanyagala kwâni.

4 Zibabumbe basômerwe, balya bakaz’iderha mpu yihé-yihé.

5 Bohe balya bakulonza, bacishinge banasîme muli we; na balya bakulingakwo oburhabâle, bakaz’iyôrha baderha mpu Nyakasane aganze!

6 Niehe ndi mukenyi nnandi muhanya? Nyamuzinda mâshi mâshi, ndwirâkwo.

We Mufungizi we na Muciza wâni: Biduha, mâshi Nyakasane!

OLULANGA LWA 70 (71): Omusengero gw’okola mushosi

1 W’ono nyâkîreko Nyamwagirwa, Orhazigaga enshonyi zambumba ciru n’olusiku luguma

2 Omu bushinganyanya bwâwe ondikûze onancize, oyuname ontege okurhwiri onandikûze.

3 Ombêre ibuye nyakiraho, onshubire côgo cizibu lyo ndobôka.

4 Yagirwa Nnâmahanga, nkûla omu maboko g’eyi nkola-maligo, ntenza omu nfune z’oyu mumînya w’ecishungu.

5 We nâlolakwo, Yagirwa Nnâmahanga, we nyôrha ncîkubagira kurhenga oburho bwâni.

6 We nyegemera kurhenga okuburhwa kwâni, we mufungizi wâni kurhenga omu nda ya nyâmà, we nancìkubagira cnsiku zoshi.

7 Omu masu ga banji kwo nàbire nka cisômerine, bulyala wakaz’intabâla buzibu.

8 Akanwa kani karhadwirhi kahusa kuyimba irenge lyâwe, budwîrhe bwaca bunayire erhi irenge lyâwe kayimba.

9 Orhanjahikaga amango nkola ndi mushosi, orhandekêreraga amango ntacigwerhi magala.

10 Bulyala abashombanyi bâni nie badwîrhe baderha, abadwîrhe bambona mahwe badwîrhe bahekana, mpu:

11 «Nyamuzinda amulekêrîre», mpu: «Mukanye mumugwarhe bulya arhagwerhi cafungira.»

12 Mâshi Nnâmahanga orhanjâga kuli mâshi, okanye ontabâle, Waliha Nnâmahanga.

13 Ngasi bashimbire omûka gwâni, enshonyi zibagwarhe babulabule; balya barhâmmirira marhî boshi, enshonyi zibayûbikire, zibabumbe.

14 Niehe we nyôrha ncìkubagira, n’irenge lyâwe lyo nakaz’ilwira.

15 Akanwa kani kacîtakîre obushinganyanya bwâwe, kalegerere kayigâna oku burhabâle bwâwe: ntânaderhe nti lwo lugero nalekerakw’olu.

16 Nàderha ebijiro by’obuhashe bwâwe, Nnâmahanga, nnanyimbe obushinganyanya bwâwe Nyamwagirwa.

17 Wànyigirizagya nciri murho, Yagirwa Nyamuzinda, na kuhika buno ebisômerine byâwe kuderha mbiderha.

18 Bukolaga bushosi obu, zikola mvi zino, Yagirwa Nnâmahanga orhandekêreraga; nkaziganîrira abana ba buna emisi y’okuboko kwâwe, n’abana bâburhwa boshi mbabwire obuhashe bwâwe?

19 Mbabwire obushinganyanya bwâwe buhumîre oku nkuba Yagirwa Nnâmahanga, bulya wàjiragamwo ebingan’aha; Nyamuzinda mushâna orhajìbwa omu irhwe!

20 We wànyerekaga amalibuko ntya, we wananshubizamwo omùka, we wanashubindengeza onkûle omûla kuzimu.

21 Obukulu bwâni buhirekwo obundi, onashubintuliriza.

22 Nani nkolaga nayimba oburhabesha bwâwe oku mulya gw’olulanga, nkukuze n’enzenze, we Mwimâma w’Israheli.

23 Kucîshinga akanwa kani kâcîshinga hano nkola nakuyimbira, omurhima gwâni wâcungula gwohe kusimîriza gwâsimiriza.

24 Olulimi lundi ekanwa nalwo lurhahuse lwaganìra obushinganyanya bwâwe, obûla balya barhannongezagya kalamo wababonesize nshonyi.

OLULANGA LWA 71 (72): Omwâmi wàlaganyibagwa

1 Lwa Sa/omoni.

Yagirwa Nyamuzinda, ohe mwâmi okurhimanya, otulire mwene mwâmi obushinganyanya bwâwe.

2 Arhegeka ishanja lyâwe n’obwirhonzi, n’abirhohye bâwe âbahabûla okunali.

3 Entôndo zâhereza olubaga omurhûla, n’ehirhondo hilerhe ohushinganyanya.

4 Ye wâshibirira abanyi omu lubaga, Ye wâciza iburha ly’abakenyi. Ye wâtulikanya ababalibuza.

5 Alama nk’izûba, nka mwêzi kurhenga okw’iburha kuj’oku lindi. 6 Ahonera nka nkuba oku kahasi, nka nkuba yadômer’idaho.

7 Obushinganyanya bwâyêra omu nsiku zâge, n’omurhûla guluge, kuhika omwêzi guzike.

8 Arhegeka kurhenga oku nyanja kuhika oku nyanja kurhenga oku lwîshi kuhika ah’igulu lihekera.

9 Abashombanyi bâge barhibukira embere zâge, n’abamulwîsa bamime akatulo.

10 Abâmi b’omu Tarsisi n’ab’omu birhwa bâmurhula entûlo, abâmi b’e Saba n’ab’e Seba bamusholôlera.

11 N’abâmi b’igulu lyoshi bamuharâmya, amashanja goshi gâmukolere.

12 Co cirhumire âciza omukenyi omuyakûzize, n’omugalugalu orhagwerhi warhabâla. 13 Ababalira omushalye n’omukenyi, n’obuzîne bw’omunyi abucize.

14 Abakûla omu kunyagwa n’omu kulibuzibwa, n’omuko gwâbo âgulola bwinja. 15 Kulama âlama, bakaz’imurhûla amarhale g’e Buharabu, bakaz’imusengera burhahusa, bamugishe ensiku n’amango.

16 Idaho lyâyêra engano; emburho yâge yasogorokera oku busongerwe bw’entôndo aka Libano, n’abantu bâyôloloka omu cihugo nka kahasi ebulambo.

17 Izîno lyâge lyâgishwa ensiku n’amango, oku izûba licibasha, erhi ho n’izîno lyâge liba. Emilala yoshi y’igulu yâgishirwa muli ye, amahanga goshi gâmuderha muny’iragi.

18 Agishwe Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, Bulya yêne wàjizire ebirhangâzo. 19 Ligishwe n’izîno lyâge ly’irenge ensiku zoshi, n’obukuze bwâge bulumire en’igulu. Amen! Amen!

20 Okushwinjwa kw’emisengero ya Daudi, mugala wa Yese.

OLULANGA LWA 72 (73): Ihwe n’amashumi g’okubona abantu babi banabêrwe n’eby’en’igulu

1 Lulanga. Lwa Azafi.

Nyamuzinda mushâna abâ mwinja kuli Bene-Israheli, abâ mwinja oku bantu b’omurhima nkana.

2 Amagulu gani okwisi gagend’ebinzongonzongo, hindi hitya amagulu gani garhereze.

3 Kulya kubâ nàyagirwe, erhi mbona okubêrwa enkola-maligo zibêrwa.

4 Bôhe barhajira maganya maci, barhalaka ndwâla barhalaka na buhorho buci.

5 Ezi mmanja zibâ oku bantu bôhe zirhababakwo, bôhe barhahanirwa haguma n’abandi bantu.

6 Ko kala kagayano bayambala omw’igosi, ko kala kadali bayambaliza nka cirondo.

7 Obubî bwâbo kupamuka bupamuka omu murhima guzinzire, enkengero zâbo kucîlasha zicîlasha. 8Iderha lyâbo n’amasheka gâbo, bulyâlya bwône, n’okulimbira emisi kwabo, kagayano kakulerha.

9 Akanwa kabo, oku kàlwîsa amalunga, olulimi lwabo lwazinga-zinga igulu.

10 Okwo kwarhuma olubaga lwâni lwayerekera emunda bali, n’amîshi bàganywa bàrhama, mpu:

11 «Kurhi Nyamuzinda ankamanya?» mpu: «K’Ow’Enyanya ankamanya?»

12 Kwo bayôrha ntyo abanya-byâha, okudekerera bo bene-kwo n’okubêrwa n’ebirugu, bo bene-kwo.

13 Kumanya busha narhamiraga erhi nnanga omurhima gwâni nti gurhazingaga, erhi nkalabira enfune omu bwêru-kwêru?

14 Bulyala mpimbo ndwîrhe nalya ngasi mango, na ngasi lusiku erhi na buhane nahâbwa.

15 Ncigererezagye nti: «Ka nderhe akâbo», nali nacikûla omu karhî ka bagala bâwe.

16 Nacîja emurhima obwo, nti: «Ka nyumve okwo»; nabona oku kuli kurhama bwenêne.

17 Nalinda mpika oku mahwe ga Nyamuzinda, lyo nkabonaga okuhera kw’abanya-byâha.

18 Ewa, oku ntuli kuno obayâbulira, obul’inabahirikira omu buhanya!

19 Kuziga barhimang’irhibuka wâni! Kuhirigirha bahirigirha bahêkwe n’ebihamba.

20 Nyamwagirwa, kwo obalola kula omuntu alola ecilôrho erhi azûka, erhi oba wamâtulûka orhashibirira mpu olole kurhi bàli bashushire.

21 Amango omungo gwàli gungwerhe, nayumva nka kuno bamândira emurhima.

22 Kuhwinjagala nàli mpwinjagîre, ntàli mmanyire bici, omu masu gâwe kwo nàli nyosire nka nkafu.

23 Niehe nâyôrha mbâ haguma nâwe, wànyansire wangwarhira oku kuboko.

24 Wene wàlonzize okumpabûla, wene wâyishir’inyakirira omw’irenge.

25 Wundi ndi njira omu mpingu aha nyuma zawe? N’amango rhuli rhwembi, igulu nta bununu mbwîne lirikwo.

26 Amagala ciru gankarhemuka, n’omurhima ciru gukarhemuka, Wene we Kabuye k’omurhima gwâni, We wanayôrha obâ mwanya gwâni ensiku n’amango.

27 Bulyala abakutwika kuhera baj’ihera, abakuleka baj’ishiga bandi balume kuzigulula onabazigulula.

28 Niehe okubêraho Nyamuzinda kwo kwinja kwâni, n’okujira Nyakasane Nyamuzinda lwakiro lwâni. Emikolo yâwe yoshi, nâyiyimba aha lumvi lwa mwâli-Siyoni

OLULANGA LWA 73 (74): Okulakira engombe ya Nyamuzinda

1 Lwimbo lwa kuyigiriza. Lwa Azafi.

Mâshi Nnâmahanga, ci wàrhulekèrire mâshi? carhumire walubira ebibuzi by’omu buso bwâwe?

2 Kengêra lulya lubaga wàcishogaga kurhenga mira, gulya mulala wàcungulaga mpu gube gwâwe, kengêra na kulya wàcishogaga entôndo ya Siyoni onagwikakwo entebe yâwe.

3 Orhang’ibâ nka wahira okugulu mwo bira bikola byayôrha bibâ bigûka, ngasi kantu kali omu ngombe omushombanyi akashandâzize koshi.

4 Ababisha bàjire aha ngombe yâwe babandiraho akakû, bagwika amatumu gâbo bacitakira.

5 Kwo bàli ak’abâkonda omuzirhu n’embasha.

6 Enyumvi z’olurhambâ lwâwe, bàziyusize bazivunanga n’embasha n’enyundo.

7 Oluhêro lwâwe bàludûlisire muliro, n’ecirâlo c’izîno lyâwe hanw’igulu bàcihemwire. 8 Kwo badesire emurhima, mpu: «Rhushâbire byoshi kuguma», mpu: «Ngasi mahêro Nyamuzinda ajira hanw’igulu goshi mugayôce.»

9 Ebisômerine birhu arhali rhwe rhwâcibilolekwo, na nta mulêbi ocihali, rhurhanalirnwo omuntu omanyire mangaci ebi byâhwa.

10 Nnârnahanga, rnangaci oyo mubisha âleka okurhukwâma, kâli anakolaga ashekera izîno lyâwe burhahusa obwo?

11 Cici cirhumire washukira cici cirhumire wabeza okulyo kwâwe oku cifuba? 12 Nyamuzinda ye Mwâmi nshiga kurhenga mira, ye Mufungizi onfungira mw’er’igulu.

13 W’olya waberag’enyanja n’obuhashe bwâwe, washangula amarhwe g’enjoka omu mîshi.

14 W’olya wàtuntumaga amarhwe ga Leviyatani, wamuhâ eby’omu nyanja byamushêga.

15 W’olya wàmezagya enshôko wàzûsa n’emigezi, enyîshi nênênê wàziganya.

16 We Nn’omûshi we na Nn’obudufu, We wàmanikaga omwêzi n’izûba.

17 We wàtwiraga idaho aha lyagalukira, ecanda n’empondo we wàbijiraga.

18 Okengere n’oku: oyo mubisha kushonza okwo akushonzize, Nyakasane, n’eryôla ishaja ly’abasirhe lyajacìre izîno lyâwe lyarhama.

19 Engûku yâwe omanyâge wankayihâ lubakâ, n’omûka gwa bambali bâwe orhaguyibagiraga bujayo!

20 Lolakwo erya ndagâno yâwe: mwo cirya cihugo, enyâkiro n’amashwa, ntaho barhâlwa.

21 Omunyi arhakurhengagaho n’enshonyi, omukenyi n’omunyi bacìtakire izîno lyâwe.

22 Nnâmahanga, yimuka wene olwise olwo lubanja, okengêre n’ebijâci abo basirhe badesire balegerera bakujacira.

23 Orhahushaga izu ly’abashombanyi bâwe, akavù katuzirwe n’abakurhêzire kacidwîrhe kazûka.

OLULANGA LWA 74 (75): Nyamuziuda Mucîranuzi w’okuli

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. «Shukira orhashâbe». Lulanga. Lwa Azafi. Lwimbo.

2 Kukuza kuno rhudwîrhe rhawakukuza, Nyakasane, kukuza kuno rhudwîrhe rhwakukuza. Rhudwîrhe rhwakuza izîno lyâwe, rhunadwîrhe rhwayimba ebisômerine byâwe.

3 Amango nâtwa olusiku go na mango nâtwa olubanja niene; nk’oku binahashikine.

4 Ciru igulu lyankadundagana, n’abaliyûbakakwo boshi badûndagana, amakondo galyo buzibu nàgagwisire.

5 Nàbwizire abalimbirira, nti: «Murhalimbirire», n’enkola-maligo, nti: «Murharhege amahembe».

6 Nti: «Murharhege Ow’Enyanya amahembe, murhahiraga mukashinyagulira Nyamuzinda!»

7 Arhali yo âyîsh’ebushoshôkero bw’izûba, nisi erhi ebuzikiro bwalyo; arhali yo âyîsh’ebwa ntôndo,

8 Nyamuzinda ye mutwî w’emmanja: anayandagaze muguma, alengeze n’owundi.

9 Bulya Nyakasane akola afumbasire akabêhe, kayunjwire irivayi lyabira, linali lya cigushè. Amàbahungulira kuli ko: enkola-maligo zibâ okw’igulu, ene zanywa zishongôze.

10 Niehe nâyôrha nsimire ensiku n’amango, nanzihire Nyamuzinda wa Yakobo olulanga .

11 Kutuntuma nâtuntuma amahembe g’enkola-maligo, amahembe g’abashinganyanya gohe kugôya nâgagôya.

OLULANGA LWA 75 (76): Nyamuzinda ye hima byoshi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku nzihwa z’emisi. Lulanga. Lwa Azafi. Lwimbo.

2 Nyamuzinda amanyikine omu ca Yuda, n’omu Israheli, izîno lyâge lyàjire irenge.

3 Ecirâlo câge mwo ciri cigwike omu Salemu; n’oku Siyoni kw’obwâmi bwâge bubâ.

4 Avunirekwo emilazo y’emiherho, n’empenzi, n’engôrho n’amatumu.

5 Wayisha n’emisi, wamoleka nka cimole, wamanuka oku ntôndo z’ensiku n’amango.

6 Entwali mpu zinyagâge zànyagwa, mpu zihungâge zij’iro, zàyumva amaboko gàrhoga.

7 Wakankama obwo, Nyamuzinda wa Yakobo, babomboro n’ebihêsi byàgama.

8 Bakurhinye, orhajìbwa omw’irwe, erhi budârhi bw’oburhe bwâwe burhuma.

9 Kurheng’emalunga akanwa kâwe kàyumvikana: igulu lyàgeramw’omusisi lyanamerha.

10 Nyamuzinda ayimuka obwo mpu aj’itwa emmanja, anagalukire abanyinyi babâ okw’igulu.

11 Edomu àkukuza omu burhe bwâge, n’abanyi bàsigire omu Emati, bakujirira olusiku lukulu.

12 Mujire ebiragâne mubirhûle Nyakasane Nnâmahanga, abali eburhambi bwâge barhûle Nyamuzinda entûlo.

13 Ye kûla abaluzi mw’omûka. Ye nageza abâmi b’igulu mw’omusisi.

OLULANGA LWA 76 (77): Okugerêreza ebijiro bya Nyamuzinda

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Yedutuni. Lwa Azafi. Lulanga.

2 Nnâmahanga nayakâza obu nakûbiriza ntya, ye ndwîrhe nayakûza nti anyumve nâni.

3 Olusiku ngwerhwe n’omutula Nyakasane ye nnongereza mbone, okuboko kwâni kunalâle kwamuyimbira obudufu bwoshi.

4 Erhi nayîsh’ikengêra Nnâmahanga, nnanyumve ecifufu, erhi nayîsh’irhanya, nyumve omurhima gurhaciri gwâni gurhoge.

5 Engohe zani wazibuzize buhûnga, omurhima gwâni gwabuzire budêkerera, lerha ciru okuderha akanwa ntakuhashiri.

6 Ndwirhage nagerêreza ensiku zàgezire, nkengêre emyâka yàli burhanzi, ntanye-ntanye!

7 Erhi bwayîsh’ibâ budufu nangerêrezagye emurhima, nkengêre ndôse emirhima.

8 Nti: «Nyamuzinda kàli warhulekêrirage obwo? orhakanacirhubabalira bundi?

9 Kâli rhwanatûhirage lwoshi omu masu gâge, n’omulagi àrhulaganyagya nta mwana wirhu wâciguhikekwo .

10 Ka Nyamuzinda kuyibagira ayibagire olukogo lwâge, nisi erhi burhe bwarhuma anywa embuli aleka olukogo lwâge?»

11 Nàderha obwo, nti: «Gwo mutula gungwerhe ogwo, gunali gw’ogu, kulya kuba okuboko kw’Ow’Enyanya bwenêne kwahindusire kundi kundi.»

12 Kukengêra nkengêra emikolo ya Nyakasane, neci nankengêre ebisômerine byâwe bya mîra.

13 Nkolaga nagerêreza nkengere emikolo wàkozire, ngere n’omu bijiro wàrhujirîre.

14 Nnâmahanga, enjira yâwe erhagerwamwo, ka hali wundi Nyamuzinda oli aka Nyamuzinda wâni?

15 Mushâna we Nyamuzinda, we jira ebirhangâzo, wayeresire amashanja gabona obuhashe ojira.

16 wayanka walikûza olubaga lwâwe n’okuboko kwâwe kulyo, walikûza bene-Yakobo na bene-Yozefu.

17 Amishi gàkubona, Nnâmahanga, gàkubona gàgeramw’omusisi: 18 Ebitû byàdubula amîshi, ecitû càkungula n’emyampi yâwe yàbalala.

19 Enkuba yâwe yalaza, orhukengulo rhwamoleka igulu, igulu lyàrhemuka, lyàgeramw’omusisi.

20 Wàyanka watwa enjira omu nyanja, wakoma enjira omu nyanja y’amîshi, lerhaga ciru amashando gâwe.

21 Wàja watunda olubaga lwâwe nka buso, walutunda n’okuboko kwa Musa na Aroni.

OLULANGA LWA 77 (78): Okubula okuvuga omunkwa kwa Bene-Israheli

1 Nyigîrizo. Lwa Azafi.

Lubaga lwâni yumva nkubwire, rhegi okurhwiri muyumve oku nâderha.

2 Nkola nabumbûla akanwa, nkola nâtwa emigani, nkola nâbasa agàli mahwe kurhenga mira.

3 Birya rhwàyumvagya rhwànabimanya, birya rhwabwiragwa na balarha,

4 Rhurhankabifulika abinjikulu babo, rhurhankabula bwabimanyisa abana bâburhwa. Rhwababwîra oku Nyakasane alumeha kwoshi, obuhashe bwâge n’ebinja àjizire by’okurhangâza.

5 Ayansire àderha akanwa omu ca Yakobo, àgwika irhegeko omu ca Israheli. Akomêreza ababusi birhu mpu irhegeko bahîrwe balimanyise abana babo.

6 Iburha lyâyisha, bo bana baburhwa abo, mpu nabo bamanye·banamanyise abana babo.

7 Nabo bakaz’icîkubagira Nyamuzinda, barhag’iyibagira emikolo ya Nnâmahanga, ci bakaz’ishimb’amarhegeko gâge.

8 Barhanabâga ishanja lya bagoma, ba cabira-bahana, aka bashakulûza wabo. Lyo lyàli iburha lya murhima guli nka gwa ngoko, omurhima gwâbo gurhàli gusêzire kuli Nnâmahanga.

9 Aka bene-Efremi bàbâga bafôzire banahinika, babul’iyâka erhi olusiku lw’okulwa luhika.

10 Ecihango ca Nyamuzinda bàrhacifumaga, bulya bamàlahira bwa kulikira irhegeko lyâge.

11 Bayibagira ebinja àli àbajirire, n’ebijiro by’okurhangâza àli àbayeresire.

12 Ali àjirire ebisomerine by’enkwîra omu masù ga b’ishe, amango bàli omu cihugo c’e Mîsiri n’oku irango lya Taneosi.

13 Enyanja ayiberamwo kabirhi abayîkiza, anayìmanika amîshi nka côgo ca kuhalira. 14 Akaz’ibalusa n’ecitû mûshi, akaz’ibamolekera n’omuliro budufu.

15 Abera amabuye omu mpinga àbanywesa bàguka aka owanywer’aha nshalalo,

16 Apamula amîshi omw’ibuye, akûlamwo amîshi gahulula nka nyîshi nênênê.

17 Kurhahangaga barhashub’igwira babìhira Ow’Enyanya, n’okumugayikiza omu mpinga.

18 Omu mirhima yâbo balonza okurhangula Nnâmahanga, bahûnira ebiryo obuhubu.

19 Bashinyagulira Nnâmahanga, mpu: «Ka Nyamuzinda akarhubonera eci rhwàlya omu mpinga?»

20 Mpu: «Dala oku àbire nk’akoma okw’ibuye amîshi gafukûkamwo, ashurh’okw’ibuye enyîshi zapamukamwo. Mpu: Omugati gwo? K’akarhuboneragwo, nisi erhi aderhe mpu alisa olubaga lwâge oku hy’amiru?»

21 Lero erhi Nyakasane àyumwa ntyo oburhe bwamugwârha, embasha yaja ecîko erhi Yakobo orhuma, àlubira Yakobo nk’aha bwàcêraga.

22 Bulyala bàrhayemeraga akanwa ka Nnâmahanga, barhacikubagiraga oburhabale bwâge.

23 Kurhanahangaga arhanarhegeka ebitû by’enyanya, anahamûl’enyumvi z’emalunga.

24 Enkuba y’amâna g’okulya yacîbânda okw’idaho, mpu: «Nki omugati gw’emalunga». 25 Omuntu naye aluma oku biryo by’abazibu, biryo ebyôl’abantu bàrhumiragwa mpu balye basîme.

26 Ashub’ija aho: atul’empûsi emalunga, n’oku buhashe bwâge azûsa kalemêra.

27 Enyama zàbâgwakwo nka katulo, n’ebinyunyi, birya by’amashala, byagwa nka mushenyi omu nyanja.

28 Byacikananika omu birâlo byâbo, byakaz’igwa aha burhambi bwa ngasi cihando câbo.

29 Balya, bayigurha, babundêza, amiru gàli gabagwerhe gatwika.

30 Oku ebiryo bicibali ekanwa, oburhe bwâbo bwagwârha Nnâmahanga.

31 Anigûza abagula bàbalimwo, n’emisole y’Israheli ayihir’okw’idaho.

32 Kurhahangaga barhabiha okurhalusire, banabula buyemera ebisômerine byâge .

33 Lero ensiku zâbo àzisingônola kano kanya, n’emyâka yâbo ayigeza buhena.

34 Oku adwîrhe abanigûza bamulongereza, banakaz’igaluka bal’ilonza Nyamuzinda,

35 Banakaz’ikengera oku Nyamuzinda ye Kabuye kabo, oku Ow’Enyanya ye Muciza wabo.

36 Babulikaz’imurheba obwo n’akanwa kabo, babulikaz’imuhêkakwo akalimi kanywesi.

37 N’omurhima gwâbo gurhali gushingânîne mpu guyerekere cmund’ali, n’akanwa bàfundikiraga haguma naye barhakasêzagya.

38 Ci kwône yehe akaz’ibafa lukogo omu kukaz’izâza obubî bwâbo n’omu kubula bwabaherêrhera; akaz’icika omutula gwâge àhâli h’okubarhulira kuli gwo.

39 Yehe akaz’ikengêra oku zinali ngonyi, oku gunali mûka kwône, gwo gugenda burhagaluka.

40 Oku bakaz’imushongeza omw’irûngu banamugayikiza omu mpinga wâni!

41 Bakaz’ishubirira barhangula Nnâmahanga n’okujira Omutagatifu w’Israheli burhe.

42 Barhanaderhaga mpu bakengêre kulya kuboko kwâge, nisi erhi lulya lusiku abashugulaga omu nfune z’omubisha.

43 Barhakengêraga oku akolaga eby’okurhangaza omu Mîsiri, n’ebisomerine omu irango lya Taneosi.

44 Oku àhindulaga enyîshi zâbo zashuba muko gwone gwone, n’emibunda yâbo kwo na kwo mpu bankananywa.

45 Oku àbarhumiraga ebibugu mpu bibalume, n’ebikere mpu bibalibuze.

46 Oku àlikiraga amahanzi omu myâka yâbo, n’emburho yâbo ayirhega enzige.

47 Barhacitwaga ihuzihuzi ly’oku àlikiraga olubula omu mizâbîbu yâbo, n’ehiboho hy’obunya lwikungu omu mirhi yâbo.

48 Oku àhenguliraga olubula omu bihêsi byâbo, n’enkuba omu maso gâbo.

49 Oku abalikiragamwo idûrhu ly’oburhe bwâge, abalikiramwo n’omutula n’omungo n’amalibuko: erya ngabo y’abaganda bahisa obuhanya!

50 Oku àyiguliraga omutula gwâge àbula bubacinga oku lufù, analeka ebintu byâbo byajamwo ecihûsi.

51 Barhakengêraga oku àlambikaga ngasi nfula y’omu Mîsiri okw’idaho, alambikakwo na ngasi lubere lw’abàli omu bihando bya bene-Hamu.

52 Oku àyishaga atunda olubaga lwâge nka bibuzi, abageza omu mpinga nka buso bwa bibuzi.

53 Oku àbayikizagya bwinja bwinja buzira bwôba, n’enyanja yamiràngusa abashombanyi babo.

54 Oku abahisagya omu cihugo câge citagatifu abahisa aha ntôndo àcihâga n’okuboko kwâge.

55 Amashanja g’eco cihugo agalibirhakwo banasinza agagaba myanya-myanya gashuba birugu bàyimamwo, n’ebihando by’ago mashanja emilala y’Israheli yabishobôla.

56 Ci bôhe bakaz’irhangula Nnâmahanga, bakaz’ishonza Ow’Enyanya bwenêne, banabula bushimba amarhegeko gâge.

57 Bahabuka banahemuka aka bashakulu wabo, bagolonjoka nka ndyâlya ya muherho.

58 Bamujira burhe n’empêro zâbo z’oku ntôndo, n’ebishanga byâbo byamuzûkiza obwonganwa.

59 Lero Nnâmahanga ayumva omutula gwamugwârha, kwo kukaga Israheli.

60 Aleka ecirâlo c’omu Silo obwo, co cirâlo àli agwisire omu karhî k’abantu.

61 Okubundi aleka emisi yâge bayihêka mpira, n’irenge lyâge alirikira omu nfune z’omubisha.

62 Olubaga lwâge nalwo alurhega engôrho, akunirira omwimo gwâge.

63 Abana babo b’emisole omuliro gwabashamula, abana-nyere babo babula ciyansire.

64 Abadâhwa babo engôrho zabashenyula, n’abakana babo ciru barhalakaga.

65 Lero Nyakasane anacitulîka nk’owarhenga iro, atulumukirwa nka murhabâzi wali ogazirwe n’amanvu.

66 Abashombanyi bâge abagezamwo ecôji, ababonesa eza mêmé, zirya z’enkwira.

67 Akengula ecirâlo ca Yozefu, anabula bwacîshoga obùko bwa Efrayimu.

68 Ci yehe abà obûko bwa Yuda bwo acîshoga. Aba entôndo ya Siyoni yo arhonya.

69 Engombe yâge ayiyûbaka ndîrî ak’amalunga, ayigwika ya nsiku n’amango ak’igulu.

70 Kwo kucîshoga omwambali Daudi obwo, amukûla ebulambo erhi ayabwire ebibuzi.

71 Amuhamagala erhi ayisha atunda ba-lubuzè, amuhamagala mpu ayâbule Yakobo, lwo lubaga lwago, na Israheli, gwo mwimo gwâge.

72 Akaz’ibayâbula n’omurhima mukombêdu, akaz’ibatunda n’enfune z’obwirhonzi.

OLULANGA LWA 78 (79): Omulenge gw’olubaga lwoshi

1 Lulanga. Lwa Azafi.

Nnâmahanga mâshi kâli abapagani bàkuhisire ekà, bàhemwîre engombe yâwe ntagatifu, Yeruzalemu yeshi bàmuhindwîre bigûkà.

2 Emibiri ya bambali bâwe, bayisîgire ebihungu mpu birye biyigurhe, n’emirhumba y’abatagatifu bâwe bayikweba empunga.

3 Omuko gwâbo gwabulagîrwe nka mîshi oku burhambi bwa Yeruzalemu, lerhaga ciru omuntu wankababisha.

4 Rhwabire lwimbo emw’abalungu birhu, rhwakwamirwe rhwanashekerwa n’abarhuli eburhambi rhwarhama.

5 Waliha kuhika mangaci? Kâli weki omûngo gwâwe gurhakarhûla? Ka mpu omutula gwâwe guyigurhe nka muliro?

6 Obè by’ohêkakw’oburhe birya bihugo birhalonza okukumanya, galya mashanja garhagashâniza izîno lyâwe.

7 Bulyala bàshanshanywire Yakobo, banashâba aha mwâge hoshi!

8 Orharhulyuzagya obubî bwa bashakulûza, obwonjo bwâwe buyerekere emunda rhuli, bulya rhuhanyagîre kurhali kunyi obu.

9 Orhulwirekwo mâshi Nyamuzinda, Muciza w’abantu; irenge ly’izîno lyâwe lirhume warhurhabâla, onarhukûlir’ebyâha.

10 Ewâni, cici cankarhuma abapagani baderha, mpu: «Ngahi Nnâmahanga wabo aligi?» Boshi bamanye, nirhu rhucîbonere oku neci wàcîhôlire gulya muko gwa bambali bâwe gwàbulagagwa.

11 Mâshi ogu mulengc gw’empira zawe gukuhikekwo mâshi, n’oku buhashe bw’okuboko kwâwe ogalukire eno minyama y’olufù mâshi!

12 Ojire mâshi Nyamwagirwa, abâlungwe birhu ecijâci bakujacira cibagalukekwo kali nda omu murhima

13 Rhwehe rhwe rhuli lubaga lwâwe rhwe rhunali bibuzi by’omu buso bwâwe rhukwitakire emyâka n’emyâka, rhunakaz’ishambâlira abandi irenge lyâwe omu maburhwa n’amaburhwa.

OLULANGA LWA 79 (80): Omusengero gw’okushub’ishakûlula Israheli

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka «Amarhegeko ga Nyakasane». Lwa Azafi. Lulanga.

2 We mungere oyabula Israheli, orhuyumve nirhu, we kombêra Yozefu nka buso, we tamala enyanya za ba-Kerubi.

3 Omolekere Efrayimu na Benyamini na Menashè. otule obuhashe bwâwe butulûke, onayishe lyo rhulobôka.

4 Nnâmahanga mâshi orhudahye, onarhuyerekeze obusû burhulwìre lyo rhucira.

5 Nnâmahanga w’emirhwe mangaci waleka okubeyûla, n’olubaga lwâwe ludwîrhe lwakushenga?

6 Waluyikuzizagye omugati gw’emirenge, wanalunywesa endubudubu y’emirenge mushâna!

7 Warhumirage rhwabâ igwarhiro lya kadali oku balungu birhu, n’abashombanyi birhu barhushekìre barhama.

8 Nnâmahanga w’emirhwe, mâshi orhugalule, onarhuyerekeze obusù burhulwìre lyo rhucira.

9 Omuzâbîbu erhi guli e Mîsiri wagumânyula, amashanja wagalibirhakwo wagubarha.

10 Wagukombêra gwône gwône, gwamina gwagandaza gwabumba igulu.

11 Entôndo zayumva empehema yagwo, n’enduluma za Nyamuzinda zayumva gwazilandirirakwo.

12 Gwagandâza gwahuma oku nyanja, gwahika n’oku lwîshi.

13 Lero cici carhumirage wagushâbira ecôgo, mpu lyo ngasi wagera omu njira aguhagulakwo?

14 Mpu lyo enshenge y’erubala eguyôna, n’ensimba z’emuzirhu ziguyâbukekwo?

15 Hindamuka Nnâmahanga w’emirhwe, hindamuka olìke amasù kurheng’emalunga obone, onayishe orhandûle ogu muzâbîbu.

16 Ogulange we Nnagwo, kuboko kwâwe kwàgugwikaga, hyàli hirhi, wene wahihâ obuzibu.

17 Mâshi balya bàdûlikaga ogu muzâbîbu muliro banaguhira okw’idaho, bahungumuke n’obukali bw’obusù bwâwe mâshi!

18 Okuboko kwâwe kubêre kuli olya mulume w’aha kulyo kwâwe, olya mwene omuntu wàzibuhagya wene.

19 Lero rhurhakacikurhengakwo bundi, orhulange bagumaguma, rhuyîsh’icîtakìra izîno lyâwe,

20 Nyamwagirwa Nnâmahanga w’emirhwe mâshi orhudahye orhuyerekeze obusù burhulwire lyo rhucira.

OLULANGA LWA 80 (81): Omulâli gw’olusiku lukulu

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka Gati. Lwa Azafi.

2 Mukanye muhindire Nyakasane, Mufungizi orhufungira, mukanye mukuze Nyamuzinda wa Yakobo.

3 Mukomere ennanga murhimbe n’engoma, muvuze enzenze na hirya hirhera hilongire.

4 Mudumûle omushekera buno omwêzi gwacibaluka, muguhiremwo amarhama hano omwêzi gucêrwa, neci muvuze omushekera mwa luno lusiku lwirhu.

5 Bulyala kuli Israheli liri irhegeko eryo, irhegeko lya Nyamuzinda wa Yakobo.

6 Eryôla irhegeko yêne walihâga Yozefu, amango àrhengaga omu cihugo c’e Mîsiri. Iderha ntàl’ishubig’iyumva nàliyumva obwo:

7 Mpu: «Nie nàlikûzagya ecirhugo câwe oku mucîmba, n’okuboko kwâwe nàkurhenza oku birhimbiri.

8 Amango wàli omu malibuko wànyakûza nakulikûza, amango wàli omu citû cakungula nàkushuza, nànakurhangulira aha mishi ga Meriba.

9 Lubaga lwâni yumva nkuhanûle, mâshi Israheli nyumva mâshi!

10 Irhondo orhahiraga okahandisa wundi wundi nyamuzinda omu mwâwe, orhahiraga okagashâniza nyamuzinda w’embuga.

11 Niene nie Nnâmahanga, nie Nyamuzinda wâwe, niene nie nàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri: bumbûla akanwa kâwe nkuvangulire.

12 Ci kwône olubaga lwâni lwôhe lurhayumvagya izù lyani, Israheli naye àrhanyumvagya.

13 Okwo, kwarhuma nabahanira obudârhi bw’omurhima gwâbo, nti bashenye ezi bâgala.

14 Olubaga lwâni lucinyumvagya wâni! Israheli acishimbaga enjira zani wâni!

15 Kano kanya nali nakabya abashombanyi bâge, nali nabakubûlira okuboko kwâni niene.

OLULANGA LWA 81 (82): Oku bacîrauuzi b’eudyalya

1 Lulanga. Lwa Azafi.

Nnâmahanga oyo wamàyimanga omu karhî k’ihano lya banyamuzinda, y’oyo wamàhumanula olubanja omu karhî kabo.

2 Mpu: «Mangaci mwâleka okutwira olubanya obulyâlya n’okuhâ abayâzire olubanja?

3 Kaz’imufungire omuhanya n’ecirhaba, kaz’imushubize omunyi n’omukenyi ehyâge.

4 Kaz’imulikûze omuhanya n’omushalye, kaz’imumukûle omu nfune z’endyâlya.

5 Oku barhishi bici kwo barhanayumva, omu mwizimya bagenda, emitungo y’igulu yoshi kwo kuciha okw’idaho okwo mushâna!

6 Niehe kwo nàli ndesire nti muli banyamuzinda mweshi, nti mulibagala b’Ow’Enyanya bwenêne.

7 N’okusiga ninyu kufà mwanafè ak’abantu, n’ekugulu kwinyu mukoba gwàyizinde ak’abandi bagale.

8 Nnâmahanga, yimuka otwire igulu olubanja, bulyala amashanja goshi we Nnago.

OLULANGA LWA 82 (83): Oku bashombanyi b’Israheli

1 Lwimbo. Lulunga. Lwa Azafi.

2 Yagirwa mâshi orhahulike, Nnâmahanga mâshi orhahulikaga orhanadekêreraga!

3 Bulyala abashombanyi bâwe batuzire akavù, n’abakushomba bafôzire banahinika.

4 Olubaga lwâwe balujirire mahwe, obusò bwâwe babujìrire omu ihano

5 Mpu: «Mukanye rhubashandâze bakanahinduka lubaga, n’izîno ly’lsraheli lyakanashub’ikazikengwa.»

6 Neci haguma baderhire, kunywâna banywânine mpu bakuj’ebulambo.

7 Amahema gayêremire: ab’Edomu, bene-Ismaeli, ab’e Mowabu na bene Hagara,

8 Gebal, Amoni na Amaleki, Abafilistini n’ab’e Tiri.

9 Ciru n’ab’e Asîriya bacìhebirekwo bo, mpu baj’irhabâla bene Loti.

10 Obajire kulya wàjiraga Madiyani, Sizara na Yabini aha lwîshi lwa Gizoni.

11 Bàhungumukira aha Endori, bànazaho amashwa.

12 Abarhambo babo obajire aka Orebu na Zebu, kulya wàjiraga Zebahi na Salamana kwo obajirage nabo.

13 Bàyisha, mpu: «Rhuyanke amashwa ga Nyamuzinda goshi!»

14 Yagirwa Nnâmahanga, obajire nka kula kalemera ahêka ebyasi, nka kula ehyasi hihêkwa n’empûsi.

15 Babe kulira omuliro guyokêra omuzirhu, nka kulîra engulumira emima entôndo.

16 Orhang’ibanikakwo omulaba gwâwe ntyo, n’empûsi yâwe erhang’ibakanga.

17 Orhang’ibabonesa nshonyi, balongereze izîno lyâwe, Yagirwa Nyakasane.

18 Enshonyi zibabumbe bajemwo ecikango cirhafuma, enshonyi zibagwarhe zinabahêke.

19 Bamanye oku w’oyo izîno lyâwe we Nyakasane bamanye oku wene oba enyanyanyanya z’igulu.

OLULANGA LWA 83 (84): Omwifinjo gw’okuhika omu ka-Nyamuzinda

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka Gati. Lwa bene Kore. Lulanga.

2 Ala nk’enyumpa yâwe yayinjiha Yagirwa Nyakasane k’Emirhwe.

3 Omurhima gwâni gwafire n’omwifinjo gw’okuhika omu kônga ka Nyakasane.

Omurhima gwâni n’amagala gani bidwîrhe byalwira okuhika aha burhambi bwa Nyamuzinda ozine.

4 Ciru n’ehifunzi hijira aha mwahyo, n’ehirembe-rembe hijira olwôgo hidêkerezamwo ebyana byahyo. Câhisibwa aha luhêro lwâwe Nyakasane k’emirhwe. Yagirwa Nnâmahanga!

5 Câbajirwa ababâ omu nyumpa yâwe Nyamwagirwa bolino barhahwa barhâkukuza.

6 Iragi lyâge omuntu orhabâlwa nâwe, amango agwerhe omulâli gw’olugendo lutagatifu.

7 Hano bayikira akabanda kûmu, bâkahindula nshôko, n’enkuba mpangûka ekabumbe mugisho.

8 Bâja bazibuha bunjirà-njirà bulya bâyîsh’ibona Nnâmahanga omu Siyoni.

9 Nyakasane k’emirhwe oyumve guno musengero gwâni, Nyamuzinda wa Yakobo ontege nani okurhwiri.

10 Nnâmahanga, we mpenzi yirhu, rhulolekwo nirhu, lola oku busû bw’omushîge wâwe.

11 Kwo binali: omulegerege omuntu agezize omu mwâwe. gwo mukulu oku yindi cihumbi, okubêra aha luso lwa Nnâmahanga, kwo kukulu aha kubêra omu nyumpa y’abanya-byâha.

12 Nyakasane Nnâmahanga ye Kazûba-zûba ye na Mpenzi, oburhonyi n’irenge zo ngalo zâge. arhazijinikira, oku bantu bakerekera omu ntagoma.

13 Nyakasane k’emirhwe, iragi lyâge omuntu ôkwikubagira.

OLULANGA LWA 84 (85): Omusengero gw’okuhûna omurhûla

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa bene Kore.

2 Yagirwa neci wàgashânire ecihugo câwe, Yakobo lero naye akola ayôsire bwinja.

3 Olubaga lwâwe walubabalire obubî bwalwo, ebyâha byalwo wabibwikira birhag’iboneka.

4 Omûngo gwâwe wagurhanga, n’oburhe wàli wabuleka. 5 Orhushubize ekà, Nnâmahanga Muciza wirhu, n’omutula rhukujirire oguyibagirage

6 K’okola wayôrha orhulûbire ensiku zoshi, nisi erhi olûbire amaburhwa g’abantu goshi?

7 Kàli we wàrhushubizamw’omûka, olubaga lwâwe lucîkwitakîre? 8Yagirwa mâshi, orhuyerekeze olukogo lwâwe onarhucize

9 Ka nyumve ebi Nyakasane Nnâmahanga aderha: binwa bya murhûla bino adwîrhe abwîra olubaga lwâge n’abacêse bâge, byo anabwîra ngasi bayerekeza omurhima emund’ali.

10 Neci akola ali hofi h’okuciza abamurhînya, n’irenge lyâge lyaling’iyîsh’ibêra kunôla igulu lirhu.

11 Olukogo n’oburhabesha bikola byabugânana, n’obushinganyanya bulamuse omurhûla.

12 Obudahemuka bukolaga bwajalamuka okw’igulu n’obushinganyanya bw’emalunga bulîkire isù okw’igulu.

13 Nyakasane akolaga ahâna ebinja, n’amashwa gayêre garhengwemwo.

14 Obushinganyanya bwayisha bumushokolire, enjir’ayishamwo yo n’obucire bwayishamwo.

OLULANGA LWA 85 (86): Omusengero gw’omwîra wa Nnâmahanga

1 Musengero. Gwa Daudi.

Yagirwa, orhege okurhwiri kwâwe onyumve nani, bulyala mpanyagire nnandi mukenyi.

2 Omanyire omurhima gwâni, bulya ndi wâwe, ocize mwambali wâwe, bulya we acîkubagire.

3 We Nyamuzinda wâni; onfè lukogo mâshi Yagirwa, obûla ndwîrhe nakukûbiriza burhahusa.

4 Oshagaluse omurhima gwa mwambali wâwe, bulyala emund’oli, Nyakasane yo ndengerize omurhima gwâni.

5 Na bulya Yagirwa we mwinja, we n’olukogo lushundwakwo; onaluzize obwonjo oku ngasi boshi bakusengera.

6 Nyamwagirwa, omusengero gwâni oguyumvirhize, n’izu ly’omusengero gwâni olirhege okurhwiri.

7 Nkuyakuzize olusiku ndi burhe, bulyala mmanyire oku wànyumvirhiza. 8 Abazimu barhalimwo okuhisirekwo, Nyakasane, na nta mulenga ohisire okw’ikola lyâwe.

9 Amashanja walemaga goshi, gayisha gakuharamye, Nyamwagirwa, ganamanyise izîno lyâwe.

10 Bulya we munênênè we nakola ebirhangaza: wene we Nyamuzinda. 11 Muhanyi, onnangûle enjira yâwe nkaz’igera omu kunali kwâwe, ohabûle omurhima gwâni, gukaz’irhînya izîno lyâwe.

12 Yagirwa Nyamuzinda, nacikwitakira n’omurhima gwâni gwoshi, nnamanyise izîno lyâwe emyâka n’emyâka.

13 Bulyala olukogo lwâwe lwayishir’iba lunji kuli nie, wàshâywire omûka gwâni omu muhengere gw’ekuzimu.

14 Nyamuzinda, mâshi, balya bagayana bantezire, n’engabo ya balya b’ecikalarhu egungezize omûka gwâni, barhanakushibiriri ciru w’oyo.

15 Cabâ wehe, Nyamwagirwa, we Nyamuzinda w’obwonjo n’olukogo, we Nn’obwinja bwoshi, orhalubiraho orhanarhebana.

16 Ndolakwo obwonjo bukugwarhe; oshobôze mwambali wâwe obuzibu bwâwe, onacize mugala wa mwambali-kazi wâwe.

17 Ompe ecimanyiso c’oburhonyi bwâwe, balya banshomba babone, n’enshonyi zibabumbe, babone oku wantabire, Nyamwagirwa, wanantûliriza.

OLALUNGA LWA 86 (87): Siyoni, nnina w’amashanja goshi

1 Lulanga. Lwa bene Kore. Lwigànwa n’emyambalo.

Nyakasane àhizire Siyoni oku nyanya z’entôndo ntagatifu

2 Enyumvi z’e Siyoni zo arhonya kulusha ez’emwa Yakobo zoshi.

3 Wàjir’irenge, lugo lwa Nyamuzinda!

4 Rahabu na Babeli bâganjirwa omu bihugo bingashâniza, lola oku Filistiya, Tiri n’abantu b’e Etiyopiya bâbwirwa, mpu: «Aba yo baburhwa e Siyoni».

5 Na hano bakola baderha Siyoni, rnpu: «Boshi na boshi yo baburhwa», mpu: «Ow’Enyanya yêne wàyubakaga Siyoni.»

6 N’ornu citabu c’amashanja Nyakasane àyandika, rnpu: «Lebe na lebe yo baburhwa e Siyoni.»

7 Hano bakola bahinda bayirnbe, rnpu: «Siyoni wene we nabâmwo enshôko zani zoshi.»

OLULANGA LWA 87 (88): Ornusengero gw’ornuntu ohanyagire

1 Lwimbo. Lulanga. Lwa bene Kore. Oku mukulu w’abimbiza. Luyimbwa aka «Mahalat.» Lwiganwa. Lwa Hermani w’Ezra.

2 Yagirwa Nnâmahanga, gubire rnûshi erhi nakuyakûza, bubire budufu erhi nalakira omu rnasù gâwe.

3 Ornusengero gwâni gukuhikekwo mâshi, orhege. okurhwiri oyurnve oku ndwîrhe nabirikira.

4 Bulyala ornurhirna gwâni gwayihisirwe n’obubî, n’obuzîne bwâni yo bukola buyêrekîre ekuzirnu.

5 Kwo nkola ndi aka balya bayandagalira ornu rnwina, nkola nyosire nka ngonyi.

6 Encingo yani yabambirwe ekarhî k’àbafire, eshushire ey’abànigagwa banakola batulamire ornu nshinda. Balyala orhacikengêra, bala wahambwirekwo aba okornbêra.

7 Omu mwina muli-muli wampebire, omu rnwizirnya, ornu nyenga.

8 Ornutula gukugwerhe gunzidohire nka rnuzigo, n’ornuhusi gw’enyîshi zawe gwanshangwìre.

9 Abanyishi wàbampambwirekwo, wanjizire nyarnakobwa emunda balî rnpamikirwe: ntabona bwahuluka.

10 Arnasu gantunzire erhi buhanya burhurna, ndwirhage nakuyakûza bwaca bwayira.

11 K’abafire bo wajirira ebisornerine? K’ernifu yo ekolaga yatulûka ekukuze?

12 K’ebinja byâwe binayirnbwe ornu nshinda? K’oburhabesha bwâwe bunayirnbirwe ekuzirnu?

13 K’ebisômerine byâwe binabonekere omu mwizirnya? K’obwinja bwâwe bunabonekere ernwa Kayibagira?

14 Yagirwa niehe we ndwîrhe nayakûza, nti omusengero gwâni gukuhikekwo sêzi-sêzi.

15 Mâshi Yagirwa cici cirhumire wanyôza mâshi?

16 K’orhabwini oku mpanyagire obu? Kurhenga eburho bwâni erhi ndi wa kufà, erhi n’ebihamba by’olufu bindi okw’irhwe; lero nieshi najonzire.

17 Omutula nie wagurhûzirekwo, na birya bihamba lero byampezize.

18 Byangosire nka kulya amîshi galegerera gagosire omuntu, lero byantezire byoshi caligumiza.

19 Owirhu n’omwîra nàli ngwerhe wamunkûzirekwo, ogu mwizimya ye kola wirhu ye na mwîra.

OLULANGA LWA 88 (89): Olwlmbo n’omusengero kulî Nyamuzinda

1 Obulyo bw’okuherha bwa Etani w’e Ezra.

2 Olukogo lwa Nyakasane, naluyimba ensiku n’amango, oburhabesha bwâge, niene n’akanwa kâni, nabumanyisa abinjikulu n’abinjikulûza.

3 Wadesire bulya, erhi: «Olukogo lwâni luli luyimânike ensiku n’amango», neci wàyimânisire oburhabesha bwâwe emalunga.

4 Waderha, erhi: «Nànywanine n’omwîshogwa wâni, nalahirire mwambali wâni Daudi, nti:

5 «Nàdêkereza iburha lyâwe lihabe ensiku n’amango», nti: «Nàgwika entebe yâwe ehabe omu maburhwa n’amaburhwa.»

6 Amalunga gadwîrhe gayimba ebisômerine byâwe, n’oburhabesha bwâwe budwîrhe bwayimbwa omu ndêko y’abatagatifu.

7 K’omu bitû muli owakagererwakwo Nyakasane? ndi oli aka Nyakasane omu karhî ka Bene-Nyamuzinda?

8 Omu ndêko y’abatagatifu, Nyamuzinda arhajìbwa omw’irhwe,

9 Yagirwa Nnâmahanga w·emirhwe, ndi oli akâwe? oli muzibu Yagirwa n’oburhabesha bwâwe bukuzungulusire.

10 We hima obukali bw’enyanja, omulaba gukazûka we gurhûza.

11 We wàtumirhaga Rababu wamugerakwo, wene n’okuboko kwâwe washandaza abashombanyi bâwe.

12 Amalunga gaba gâwe, n’igulu kwo na kwo, wene wàlemaga igulu n’ebiribâmwo.

13 We wàlemaga eby’ekulembe walema n’eby’ekulyo, entôndo ya Tabora n’eya Hermoni kucitakira zacîtakirira izîno lyâwe.

14 Okuboko kwâwe ye mugala-byoshi, enfune zawe ye ciri-misi, n’okuboko kwâwe kulyo ye Kalengera.

15 Okushinganyanya n’okurhalyalyanya, co ciriba entebe yâwe edêkerirekwo. oburhonyi n’oburhabesha bo baganda bakushokolire.

16 Luli lw’iragi olubaga luyishicîtakira, Yagirwa neci, obusù bwâwe bwône bubamolekera oku bashurh’enjira.

17 Barhahwa barhacîtakira izîno lyâwe, n’okukuza obushinganyanya bwâwe. 18 Bulyala okulangaza kw’obuhashe bwâbo, wene obalwire, n’okunegena kw’ihembe lirhu, erhi rhurhonyire emund’oli.

19 Bulyala empenzi ya Nyakasane yo rhwalamamwo, n’Omutagatifu w’Israheli arhubìre omwâmi wirhu.

20 Mîra-mîra wene wàbonekera ebarhonyi bâwe wanababwîra erhi: «Ntwali nàyambisize ishungwè», erhi: «Omwîshogwa wâni omu lubaga namushomôrhwire»,

21 Erhi: «Nabwîne mwambali wâni Daudi, nanamushîzire amavurha gani matagatifu, 22 nti okuboko kwâni kuyôrhe kumuyimangire kunamuhe omurhima.»

23 Erhi nta mushombanyi wàmurhebe, na nta mubisha wàmurhabirekwo.

24 Abashombanyi bâge nàbatuntuma anabona n’abanzi bâge boshi kushemba nabashemba.

25 Oburhabesha n’oburhonyi bwâni bwàmuyimangira, n’okw’izîno lyani ihcmbe lyâge linegene.

26 Okuboko kwâge nàkulambûlira oku nyanja, n’okulyo kwâge kwàyìkira enyîshi.

27 Hano akola anyakûza, erhi: «We Larha, we Nyamuzinda wâni, we kabuye kanciza.»

28 Nani namujira nfula yani, abâmi b’igulu boshi abalenga bulî,

29 Nâmujira abe murhonyi wâni ensiku n’amango, n’eciragâne cani câyôrha cisezîre.

30 lburha lyâge nâliyôlolosa lihabe ensiku n’amango, n’entebe yâge eyôrhe ehabà ak’ensiku z’oku nkuba.

31 Ciru abagala bakarhiba irhegeko lyani, ciru bakabula bwashimba ebinwa byâni,

32 Amarhegeko gani ciru bakagavuna, bakanabula bwagalanga,

33 neci nanahuma akarhî mpane obubî bwâbo, kunyulika nakabanyulika,

34 ci oburhonyi bwâni ntâmunyagebwo, n’endagâno yani ntayitwemwo.

35 Eciragâne cani ntacivunè, n’akanwa nadesire ntâkatwemwo.

36 Obwimâna bwâni bwo ndahîre, ntarhebe Daudi,

37 lburha lyâge lyâyôrha lihabà ensiku n’amango, n’entebe yâge yayôrha eri omu masù gani ak’izûba,

38 ak’omwêzi gwo guyôrha guhabà, gwo guyôrha gubà «Muhamirizi mutabesha w’emalunga.»

39 Lero kwayishirigiba kujandâga ojandâga! olya washîgaga wene wamulubìrage!

40 wàgayire eciragâne ca mwambali wâwe, n’ishungwè lyâge walihemula n’ebidaka 41 Ecôgo coshi wacihira okw’idaho, obûbake bwâge bwoshi wabulambika okw’idano.

42 Abâgara bahagwire barhama, àshubirage masheka g’abalungu!

43 Okuboko kw’abashomhanyi bâge kwo walengezizagye, ababisha wabayunjuza mwishingo!

44 Engôrho yâge wayitumbirage, orhanacimuyimangire omu ntambala.

45 Obumoleke bwâge wabuzimizagye n’entebe yâge wayikweba okw’idaho!

46 Ensiku z’obusole bwâge wazinyihizagye, wamubonesa eza mêmè.

47 Yagirwa mâshi, kuhika mangaci? Kumanya onakolaga wayôrha ocîfulisire? k’oburhe bwâwe bunakolaga bwayâka nka muliro?

48 Kengêra oku ensiku z’obuzîne bwâni ziri nyofi, kengêra oku abantu boshi wàbalemire ba nsiku nyofi.

49 Ndi yeki olimwo omûka orhakafà, ndi yeki wàcirhenze omu nfune za Nnakuzimu?

50 Yagirwa mâshi, bulya burhonyi bwâwe bwa mira ngahi bwajirage? Bulya burhonyi wàlaganyagya Daudi omu burhabesha bwâwe?

51 Kengêra Yagirwa ebijâci badwîrhe bajacira bambali bâwe; obushombanyi bw’amashanja bwanjizire mungo!

52 Abashombanyi bâwe Yagirwa, bijâci balimwo, banônogwire olya wàshîgaga wene bàrhama!

53 Ayagirwe Nyakasane Nnâmahanga, emyâka n’emyâka. Amen! Amen!

OLULANGA LWA 89 (90): Omuntu kahuka

1 Musengero. Gwa Musa. Mwambali wa Nnâmahanga.

Nyamwagirwa oyôrha obà lwakiro lwirhu kurhenga abantu baburhwa.

2 Embere entôndo zifûnuke n’embere igulu liburhwe, kurhenga ensiku n’amango erhi ho wehe onabà ensiku n’amango Nnâmahanga.

3 We rhegeka abantu mpu bashubire omu budaka, mpu: «Galuki mwc muburhwa n’abantu mwe.»

4 Omu masù gâwe myâka cihumbi kw’eri ak’omulegerege gw’injo gwo gwàgezire, kwo enali nka cihimbi ca budufu.

5 Kushamula obashamula nk’iro lya sêzi, nka byasi by’oku civù,

6 sêzi omuntu anashange bijinîrîre binayâsize, kuba bijingo oshange byatûbirwe byanayûmire.

7 Omutula gwâwe gwamârhuyusa wâni! oburhe bwâwe bwarhugezizemw’omusisi.

8 Ebyâha birhu wabiyansire wabihira omu masu gâwe, ebibi rhwàjiraga bwifulikwe wabihebire omu bumoleke bw’obusù bwâwe.

9 Ensiku zirhu zoshi zahwerire omu burhe bwâwe, emyâka kwo rhwayimazire nka kula omuntu amira amarhî.

10 Emyâka yirhu yoshi haguma, gali makumi gali nda, na nk’omuntu alamirage bwenêne, gali makumi galimunani, ciru minji muli yo ganali malibuko n’obulagirire, bulya kano kanya erhi yamâgera, kano kanya erhi kamâkala.

11 Ndi wakagera obubashe bw’omutula gwâwe, nisi erhi agere obwôba bukwânîne oburhe bwâwe?

12 Orhuyigirize rhukaziyôrha rhuganjire ensiku zirhu, lyo rhukazirhimanya.

13 Rhulolekwo mâshi Nyakasane, kuhika mangaci? onababalire bambali bâwe.

14 Mâshi orhushobôze duba rhuyigurhe olukogo lwâwe, rhusime rhunacishinge ensiku zoshi z’obuzîne bwirhu.

15 Orhuhe enshagadu y’ensiku rhwalibwire, n’ey’emyâka rhwàrhindibwire.

16 Bambali bâwe nabo babone oku kukola okola, na bagala babo babone irenge lyâwe.

17 Obwinja bwa Nyakasane Nnâmabanga bubêre nirhu, n’emikolo yirhu ayizibubye rhwenayo, neci ayizibubye ekomere.

OLULANGA LWA 90 (91): Nyamuzinda ye Mulanzi w’Abemezi

1 We yimangirwe n’ow’enyanya, we bêra omu cizunguzungu c’Ogala-byoshi

2 Obwire Nyamwagirwa, erhi: «We lwakiro lwâni, we n’ibuye ncîfulikaho, we Nyamuzinda wâni, we ncîkubagira.»

3 Bulyala yêne ye wâkulikûza oku murhego gw’abahivi, oku cihûsi cidârhi.

4 Akucinga n’amashala gâge, n’omu byûbi byâge mwo wâyâkira. Oburhabesha bwâge yo mpenzi yâkucinga.

5 Orharhinye ecôba c’obudufu, orhanarhinye omwampi guhenesire mûshi.

6 Orharhinye ecihûsi cahulahula omu mwizimya, nisi erhi ecâhira cakola emyônè mûshi.

7 Bahirime cibumbi aha burhambi bwâwe, na bihumbi ikumi aha kulyo kwâwe, ci webe ababisha barhâkuhikeho.

8 Câba nâwe wene wâcibonera; wâbona oku ababî bahembwa.

9 Bulyala Nyakasane ye lwakiro lwâwe, Ow’enyanya ye wàjizire mpenzi yâwe.

10 Okubi kurhakuhikeho, n’obuhanya burhayerekere ah’oli.

11 Kulya kuba àkuhizirekwo abaganda bâge, mpu bakulange omu njira zawe zoshi.

12 Bakuhek’aha nfune zâbo, mpu wakanasarhala okw’ibuye.

13 Wâger’oku ntale n’oku mpiri, wâlabarh’empangaza olabarhe n’enkuba-joka.

14 Nâmulikûza kulya kuba acinyishwêkîrekwo, namucinga kulya kuba amanyire izîno lyâni.

15 Ampamagala mmuyumve, akajakw’embaka erhi rhwe naye rhunali, namukulakwozo nnamuhe irenge.

16 Nâmuyigusa n’omwandu gw’ensiku, nâmuyêreka n’oku nciza abandi.

OLULANGA LWA 91 (92): Olwiganyo lw’omushinganyanya

1 Lulanga. Lwimbo. Lwa kuyimbwa olusiku lwa Sabato.

2 Mushana kuyinjiha okukuza Nyakasane, n’okuzihira izîno lyâwe we obâ Enyanya.

3 Kuyinjiba okuzukiriza omuntu olukogo lwâwe, n’okulâla omuntu ayigâna obudahemuka bwâwe.

4 Lero lulanga lwa misi ikumi naziba haguma n’erikembe, mpirekwo n’olwimbo lw’oku nzenze.

3 Kulya kuba Yagirwa neci wànsimisize n’ebijiro byâwe, mikolo ya maboko gâwe eyi nacîtakîra.

4 Emikolo yâwe, ala mpu yaneneha Nyakasane! Enkengêro zawe, ala mpu zalîha?

7 Omuhwinja arhishi ntyo, idâga lirhumva okwo.

8 Ababi banajinirira nka byasi, ba nyankola-maligo banaminîrira, erhi na kurhemwa bayishirhemwa, liguma lya lwoshi.

9 Wehe Nyamwagirwa, oyôrha obâ w’Enyanya.

10 Bulya neci abakushomba Yagirwa, abakushomba kuhera bâhere; ba nyankola-maligo boshi kushandâla bâshandâle.

11 Niehe wangonyire, walirhega nka lya mbogo; wàndodobeka amavurha mahyahya. 12 Balya bakaziginshomba, isù lyani lyabalolêreza na balya bakazâg’intêra, okurhwiri kwâni kwabayumvirhiza!

13 Omuntu orhalyalyanya yêne! kwo ayâna nka murhanda. Kwo amina nka nduluma ye Sedre y’e Libano.

14 Abà agwisirwe omu nyumpa ya Nyakasane, omu côgo ca Nnawirhu Nnâmahanga bayâkiza.

15 Bâba bakola bali nsiku banarhengekwo amalehe, galya malehe minja gâtwa enyôrha.

16 Kuderha okwo mpu, nta buhemu muli Ye Ye kabuye kani, nta buhemu muli Ye.

OLULANGA LWA 92 (93): Oku ngoma ya Nnâmahanga

1 Nyakasane ayìmire, acihundikìre obwâmi, Nyakasane acihundikire obuhashe, akenyire bwinjinja n’igulu àligwisire buzibu, lirhankadûndagana.

2 Kurhenga ensiku n’amango erhi entebe yâwe ebâ ngwike. Kurhenge ensiku n’amango erhi ho obâ.

3 Enyîshi zidwîrhe zakabanda, Yagirwa, enyîshi zidwîrhe zakabanda erhi na kahababo enyishi zidwîrhe zàshekéreza, zalujira erhi na lubî.

4 Ci kwône obuhashe Nyakasane agwerhe emalunga, bulushire izu ly’amîshi manji manji, bulushire akafurhè k’amayanjayanja.

5 Akanwa kâwe kanali ka kuyemerwa, enyumpa yâwe Yagirwa enali ya kukengwa ensiku zoshi.

OLULANGA LWA 93 (94): Nyamuzinda w’obushinganyanya

1 Yagirwa Nyamuzinda we cîhôla, Yagirwa Nnâmahanga we cîhôla kanya.

2 Oyimuke we twa emmanja z’igulu, abagayana obahe ebi banakwânîne.

3 Yagirwa mangaci, Waliha mangaci ababi bâleka okulîmbirira kwabo?

4 Mangaci bâleka okulogorha n’okuderhera akagayo? Mangaci ba nyankola-maligo bâleka okucîtakira?

5 Yagirwa kâli olubaga lwâwe baluhinazire, n’omwimo gwâwe bagulibuzize.

6 Badwîrhe baderha, mpu: «Nyakasane arhabona», mpu: «Nyamuzinda wa Yakobo arhadwirhi atwa ciru ihuzihuzi».

7 Kâli badwîrhe baniga omukana, banige ecigolo banige n’ecirhaba.

8 Lero mweki mwe bahwinja omu lubaga, rhangi muyumve; Lero bino bingolongolo mangaci byarhimanya?

9 K’owashoshaga okurhwiri omu irhwe ye wabula bwayumva? Nisi k’owàgwikaga isù ye kolaga wabula bubona?

10 K’ohanùla amashanja ye kolaga wabula buhana? K’erhi ye nayigîriza abantu obumanye obwo?

11 Kâli Nyakasane arhahabiri enkengêro z’abantu: 12 Yehe ali muny’iragi Yagirwa, omuntu oyemera wamubwiriza; oyemera wamuyigîriza irhegeko lyâwe.

13 Mpu lyo arhengamwo entemu y’ensiku mbi, oku enshinda ya nyankola-maligo yahumbwa.

14 Nanga, Nyamwagirwa arhâyoze olubaga lwâge, arhâjandâge ebyâge by’omwimo. 15 Okutwa emmanja kwoki kwashubira omu njira y’obushinganyanya, n’emirhima eshingânîne yoshi mwo ekola yashubira.

16 Ndi wajagindwikiza ba nyankola-maligo? lero ndi wakabanjira omw’irhwe?

17 Nyamwagirwa andwirakwo, ci oku isi iroho lyani lirhaja omu balinda-mboho.

18 Erhi naciderha, nti: «Okugulu kwâni kurhasêra», nyumve Yagirwa bwenêne nsêzire omu burhonyi bwâwe.

19 Erhi naciyumva ebihamba binduga emurhima, nyumve oburhulirize bwâwe bushagaluse omurhima omu nda.

20 Yagirwa lushangi luci mweshi n’engombe y’endyâlya? engombe ezûsa entambala mpu ly’irhegeko erhi irhegeko!

21 Bôhe mpu omûka gw’omushinganyanya bagushimbulule bagubone; n’omuko gw’orhajiraga kubi kuci bagulagirize.

22 Nyakasane arhâbule bwambêra lwakiro, na Nnâmahanga ambêre ibuye nacîfulikaho.

23 Ababi bôhe abahengulira obubî bwâbo, n’obubî bwâbo bwo anabahezamwo, neci, kuheza abaheza, Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

OLULANGA LWA 94 (95): Rhuyimbire Nyakasane n’omwishîngo

1 Muyishe rhuhindire Nyakasane, rhuyakuze ibuye lyàrhucizagya.

2 Rhuje omu masù gâge rhucîtakiriremwo, rhuyimbe rhunasâmiremwo.

3 Bulya neci Nyamwagirwa ali Nyamuzinda mukulu, anali Mwâmi okulîre banyamuzinda boshi.

4 Enyenga z’en’igulu aha nfune yâge ziba, n’amasongêrwe g’entôndo goshi gâge. 5 N’enyanja eri yâge: bulya yêne wàyijiraga, n’idaho lyûmu nalyo lyâge: nfune zâge zàlibumbaga.

6 Muyishe rhuharâmye Nyakasane rhufukame embere zâge bulya ye wàrhulemaga. 7 Bulyala ali Nnâmahanga wirhu, nirhu rhuli lubaga lw’irango lyâge, rhuli bibuzi bitundwa n’okuboko kwâge.

8 Murhakarhangiyumva izu lyâge ene: mukaliyumva murhazigaga emirhima yinyu yâgârha, nka kulya yàgârhaga e Meriba, nka kulya yàgârhaga omw’irûngu olusiku lw’amashumi.

9 Lulya lusiku basho bangeramwo, bulyala bantangulaga bànabwîne ebi nkola.

10 Myaka makumi ani yoshi erhi oburhe bw’eryôla iburha bungwerhe, nàderha obwo nti: «Omurhima gw’olu lubaga kuhabuka gunahabusire», nti: «Ciru barhishi en jira zani oku zigenda. »

11 Nàcigasha muli obwo burhe, nti: «Barhâlabarhe omu iluhûkiro lyâni.»

OLULANGA LWA 95 (96): Mukuze Nyakasane, igulu lyoshi liri lyâge

1 Yimbiri Nyakasane olwimbo luhyahya, igulu lyoshi liyimbire Nyakasane

2 Yimbiri Nyakasane, mukuze izîno lyâge mukazimanyisa bwaca bwayira oku kuciza aciza .

3 Irenge lyâge muliganire omu karhî k’ab’emahanga, n’ebi ajisire by’okurhangâza mubimanyise omu mashanja goshi.

4 Bulya Nyakasane arhali ntindi, anakwânîne aj’irenge, akwânîne ayôbohwe kulusha abandi ba nyamuzinda boshi.

5 Bulyala banyamuzinda b’abapagani linali ibumba, Nyakasane yehe ye wàjiraga amalunga.

6 Obwâmi n’obumuleke bumushokolire, n’entebe yâge buhashe n’obulangashane buyirikwo.

7 Mwe milala y’amashanja mweshi, hêrezi Nyakasane, hêrezi Nyakasane irenge n’obuhashe.

8 Hêrezi Nyakasane irenge ly’izîno lyâge. Mumurhûle enterekêro munahike omu côgo câge:

9 Muharâmye Nyakasane n’iyâmbala ly’ebujinji, mujugume embere zâge, mwe bihugo mweshi.

10 Muderhe omu karhî k’amashanja; mpu: «Nyakasane oyîmire!» Agwisire igulu buzibu mpu lirhagihuligana; arhegeka n’amashanja burhalyalyanya.

11 Amalunga gacîshinge, n’igulu lishembuke, enyanja ekunguze haguma n’ebimuli byoshi.

12 Amashwa gashagaluke haguma n’ebimuli byoshi, emirhi y’emuzirhu nayo esîme.

13 Omu masù ga Nyakasane, bulyala ayishire, bulya ayîshitwir’igulu olubaja; âtwira igulu olubaja n’obushinganyanya, ârhegeka n’amashaja burharhebana.

OLULANGA LWA 96 (97): Nyakasane Mwâmi wirhu ayîsh’itwira igulu olubanja

1 Nyakasane ayimire: igulu lishagaluke birhwa binji bicîshinge.

2 Omwizimya n’ebitû byacibulwire, byamugorha, obushinganyanya n’okurhalyalyanya, co ciriba entebe yâge edêkerirekwo.

3 Ntakanjirwa omushokolire; n’ababisha bamugosire ntakanjirwa arhabagezekwo lino. 4 Emilazo yâge yo yamoleka igulu, idaho lyabwîne lyanajuguma.

5 Entôndo zohe kwo zidwîrhe zajongera omu masù ga Nyakasane nka muhomo, omu masu g’orhegeka igulu lyoshi.

6 Amalunga gadwîrhe gaganîra obushinganyanya bwâge, n’amashanja goshi gabwîne irenge lyâge.

7 Abagashâniza emirhi mibinje enshonyi zababumbire, na balya bacîkubagira enshanga kwo na kwo; banyamuzinda omu masù gâge bafukamire.

8 Yagirwa, Siyoni ayumvîrhe anarhwamwo omûnyu, n’ebishagala bya Yuda byoshi bishagalusire, erhi kutwa emmanja kwâwe kwinja kurhuma.

9 Bulya oli enyanya ly’igulu lyoshi Yagirwa, n’omu banyamazinda boshi ntâye okuhisirekwo oku bulî.

10 Nyakasane azigira abashomba okubî, arhanahimwa kushibirira obuzîne bw’abacêse bâge, yêne onabarhenza omu nfune z’abalenzi.

11 Obumoleke buyishìre omushinganyanya, n’ab’omurhima gushingânîne bàyishîrwe n’omwishingo.

12 Sâmi muli Nyakasane mwe bashinganyanya, mukuze n’izîno lyâge litagatifu.

OLULANGA LWA 97 (98): Nyakasane ayîmire, ahimine, ali Mucîranuzi mwinja

1 Lulanga.

Yimbiri Nyakasane olwimbo luhyahya, bulyala ajizire ebirhangâzo.

Kwàmuhimire okuboko kwâge kulyo, okuboko kwâge kutagatifu.

2 Nyakasane amanyisize oku kuciza aciza, omu masù g’ab’emahanga, afulûla obushinganyanya bwâge.

3 Akengêra obwinja bwâge n’obudahemuka bwâge, kuli bene-Israheli. Igulu lyoshi aha litanga n’aha liramuka, lyabona okuciza kwa Nnâmahanga wirhu.

4 Igulu lyoshi lihindire Nyakasane, musîme, munashagaluke, munazihe.

5 Muzihire Nyakasane enzenze, mudumûle enzenze mudumûle n’olulanga.

6 Oku orhurhêra rhwalongêra, oku empembe zabûhwa, muhinde, muhindire omu masù ga Nyakasane.

7 Enyanja ekunguze haguma n’ebiyirimwo, igulu lidumize haguma n’abalirimwo. 8 Enyîshi zikome akagasha, oku entôndo zahinda.

9 Zihindire omu masu ga Nyakasane, bulyala ayiruka, bulyala ayishire alirhegeka igulu; ârhegeka igulu n’obushinganyanya, ârhegeka n’amashanja burhalyalyanya.

OLULANGA LWA 98 (99): Nyamuzinda, Mwâmi mushinganyanya na Mutagatifu

1 Nyakasane ayimire, amashanja gadwîrhe gageramwo ogwa nyegenye. Atamire oku nyanya lya bakerubi^a: igulu lidwîrhe lyajuguma.

2 Nyakasane arhabâ ntindi omu Siyoni, ye nakulire amashanja goshi. 3 Izîno lyâge ligashâne, lirhali nshahu balirhinye: liri litagatifu.

4 Ye yîmire omuzibu osîma obushinganyanya, wàfundisire ebinwa bishingânîne, muli Yakobo obushinganyanya buli bwâwe, n’emmanja we zitwa.

5 Mulengeze Nyakasane Nnâmahanga wirhu, mufukamirize aha cisinde ahirakwo amagulu: ciri citagatifu.

6 Musa na Aroni balî omu badâhwa bâge, Samweli naye àli muli balya bàkazagiyakûza izîno lyâge. balya bàkazagiyakûza izîno lyâge naye anabayumvirhize.

7 Akazibashambâza anali omu nkingi y’ecitû: bakaziyumva amarhegeko gâge, bakaziyumva oku abarhegesire.

8 Yagirwa Nnâmahanga wirhu, mushâna wàbayumvirhize, Nyamuzinda, mushâna wàli obabêrire obwonjo, ci bubî bwâbo bwàrhumaga wacîhôla.

9 Mulengeze Nyakasane Nyamuzinda wirhu, mufukamirize aha ntôndo yâge ntagatifu. Bulyala Nyakasane Nyamuzinda wirhu ali Mwimâna.

100

OLULANGA LWA 99 (100): Olwimbo lw’engabo yasôkera omu ka-Nyamuzinda

1 Lulanga. Lwa kuvuga omunkwa.

Amahanga goshi gasâmire Nyakasane.

2 Mukolere Nyakasane n’enshagadu; muje omo masù gâge n’omwishingo.

3 Mumanye oku Nyakasane ye Nyamuzinda, Yene warhulemaga nirhu rhuli bâge, rhuli ishanja lyâge, rhunali bibuzi by’okw’irango lyâge.

4 Mushesherere omu mihango yâge erhi mwanakoma akagasha. muyôngoberere omu côgo câge n’enyimbo; mumuhe irenge, mukuze izîno lyâge.

5 Bulya Nnâmahanga ali mwinja, obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango, arhanarheba ndi kurhenga abantu baburhwa.

LULANGA 101kuhika 119

OLULANGA LWA 100 (101): Omuhigo gw’omwimangizi w’olubaga

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Nkola nayimba obushinganyanya n’oburhonyi; we nazihira, Nyamwagirwa.

2 Mwo nayisha omu njira y’entagoma: mangaci wàmpikaho? Nyishire n’omurhima gw’obudahemuka, omu mwâni mwo na nene.

3 Akantu kabi ntazigè kangera omu masù: enkola-maligo ntazibonakwo: nanga ntazibonakwo.

4 Omurhima mubi gurhagera aha ndi, ehiri hibi ntahikwirirwa.

5 Omuntu wâshobeke owabo bwifulikwe, nnamuheze, omuntu ocîbona, n’ogayana ntabakwirirwa.

6 Abemezi b’eci cihugo bo amasù gani galikwo, nti bayûbake haguma nani. Omuntu okerekera omu ntagoma, ye wabâ mwambali wâni.

7 Enkola-maligo erhâlabarhe omu mwâni, n’endyala erhâyimange omu masù gani.

8 Enkola-maligo ziri omu cihugo, nakaziregerera nazihungumula eziri omu lugo lwa Nyakasane, nâziheza zihwemwo.

102

OLULANGA LWA 101 (102): Omusengero gw’omuntu ohanyagire

1 Musengero gw’omuntu ohanyagire. Mw’obwo buhanya bwâge, Nyakasane ye arhuzirekwo emirenge yâge.

2 Yagirwa oyumve guno musengero gwâni, onaleke izù lyani likuhikekwo.

3 Omanye wakanfulika obusù bwâwe olusiku omutula gunwerhe. Ontege okurhwiri, hano nkuyakûza oyirukire wayumva.

4 Yagirwa ensiku zani kwo zahirigisire nka mugi, n’orhuvuha rhwâni kwo rhudurhubîre nka buhya bwa muliro.

5 Omurhima gundi omu nda bagudûrhwire, kwo gwayûmirage nka hyasi, ebiryo ntaciyumvirhi bindi oku murhima.

6 Nalasirage naganûkirwa, omubiri gwalinda gunyumira oku rhuvuha.

7 Kwo nkola nyosire nka munyunyi w’omu mpinga, nka mutulama gw’ebigûkà.

8 Nacibêrire nie Karhahunga, nie Nyamulakà, kula akanyunyi kasigala kône-kône oku nyumpa.

9 Abashombanyi bani badwîrhe balegerera banjacira, nie basirahiragekwo n’izîno lyani lyo badwîrhe basharhamwo

10 Oluvu byo biryo ndwîrhe nashêga nnanyikule, na ngasi eci nanywa erhi cinali cigushemwo emirenge.

11 Burhe bwâwe n’omutula gwâwe byandwîrhîre okwo, bulyala wannengezize wantimba okw’idaho.

12 Ensiku zani kwo zishushire nka cihôho cirî-cirî, nani niehe najìre nayûma nka hyasi.

13 Wehe Nyakasane ho oyôrha obâ, n’izîno lyâwe kuderhwa liderhwa omu maburhwa goshi.

14 Oyimuke obabalire Siyoni, bwacire bw’okumubêra lukogo,

15 Bulyala bambali bâwe barhahimwa kusîma amabuye gâge, barhakabula bwayumva omutula omu kubona Siyoni ashâbûka.

16 Wàbona oku amashanja gakuza izîno lyâwe obwo Nyakasane, n’abâmi b’igulu boshi bakenge irenge lyâwe.

17 Hano obà wamàshubiyûbaka Siyoni, Siyoni ycshi aboneka omu irenge lyâge,

18 Nyakasane oyerekere omusengero gw’abakenyi, buzira kulekerera omulenge gwâbo.

19 Ebìra biyandikirwe abana baciburhwa, n’olubaga lwàyishilemwa lukuze izîno lya Nyakasane.

20 Bulya Nyakasane abîre ali omu ndâro yâge, abìre ali emalunga àlîkira amasù okw’idaho,

21 Mpu ayumve omulenge gw’abashweke buja, analikûze abatwirirwe okufa.

22 Na ntyo izîno lya Nyakasane lije irenge omu Siyoni, n’irenge lyâge liderhwe omu Yeruzalemu,

23 Olusiku amâmi n’amashanja gàja haguma mpu gakolere Nyakasane.

24 Emisi yampwerire njira, n’ensiku zani bazitwîremwo.

25 Yagirwa Nnâmahanga omanye wampeka nnanciri omu karhî k’ensiku zani. Emyâka yâwe wehe ho eyôrha ebâ omu maburhwa n’amaburhwa.

26 Emurhondêro wàja aho wàbandaho igulu, amalunga nago mukolo gw’amaboko gâwe.

27 Byombi kuheka byâheka, ci wehe we Nyamubâho, byoshi kwo byâkoye nka bwikûnjè, kwo obihindula nka mwambalo binahinduke.

28 Wehe orhahinduka, n’emyâka yâwe erhajira aha ehekìre.

29 Abana ba bambali bâwe bâyûbaka n’omurhûla, n’abana babo bayôrhe bali omu masu gâwe ensiku n’amango.

103

OLULANGA LWA 102 (103): Nyamuzinda aba buzigire

1 Lwa Daudi.

Murhima gwâni, kuza Nyamuzinda, n’ebindi oku ndubi y’omurhima bikuze izîno lyâge.

2 Murhirna gwâni, kuza Nyamuzinda, nta nshobôlo yâge oyibagirage.

3 Ye babalira ebyâha byâwe byoshi, Ye fumya obuzamba bwâwe bwoshi.

4 Ye yôkola obuzîne bwâwe omu nyenga, Ye kuyunjuza inema n’obwonjo.

5 Obuzîne bwâwe ye buyunjuza minja, obusole bwâwe ye bujira buhyahya nka bwa nyunda.

6 Nyamuzinda ojira oburhondekezi, acirânulira abarhindubizibwe.

7 Ye wàbwîraga Musa amahwe gâge, n’abana b’Israheli àbayêreka ebirhangâzo byâge .

8 Nyamuzinda ye ntahimwa lukogo na bwonjo, arhakunira duba, anali buzigire.

9 Arhakaliha kuhika okurhalusa, arhanarhulyuza kungana obubî bwirhu,

10 Arharhujirira kungana ebyâha birhu, arhanarhulyuza kungana obubî bwirhu.

11 Nka kulya amalunga gali enyanya ly’igulu kwo n’obuzigire bwâge bugwerhe obuhashe oku bamurhînya.

12 Nka kulya ebushoshôkero eri kuli n’ebuzikiro, kwo Nniìmahanga ahirika kuli ebyâha birhu.

13 Nka kulya ishe w’abana abà mwonjo oku bana bâge, kwo na Nyamuzinda ali mwonjo oku bamurhînya.

14 Ayishi bwinja eci rhwàbumbagwamwo, arhahabiri oku rhuli luvù.

15 Omuntu ensiku zâge ziri nka hyasi, kwo amera nka bwaso bw’omu ishwa.

16 Empûsi ekamugerakwo erhi arhacihali, orhankacimanywa aha àbâga burhanzi.

17 Obuzigire bwa Nyamuzinda oku bamuyôboha bôhe buli bw’ensiku n’amango, n’oburhondekezi bwâge oku bana b’abana babo.

18 Oku babikirira amalaganyo gâge, abakengêra amarhegeko gâge n’okujira ebi alonza.

19 Nnâmahanga àjêberize entebe yâge omu mpingu, omu bwâmi bwâge burhegeka byoshi.

20 Mukuze Nyakasane mwe bamalahika bâge mweshi, mwe ntwali zâge, mwe mujir’akanwa kage, mwe muyumva izù lyâge mumukuze.

21 Mukuze Nyakasane, mwe ngabo zâge mweshi, mwe bambali bâge, mwe mujira ngasi oku alonza, mumukuze.

22 Mukuze Nyakasane, mwe biremwa byâge mweshi, omu bwâmi bwâge mweshi mumukuze. Murhima gwâni kuza Nyakasane!

104

OLULANGA LWA 103 (104): Mushâna abumba Owàlemaga igulu

1 Murhima gwâni kuza Nyakasane! Yagirwa Nyamuzinda, mushâna oli mukulu kulusha!

2 Ocìbwisire obukulu n’obwinja, ocìhundikìre obulangashane nka cirondo.

3 Amalunga we wàgakanûlaga nka lukângà, wayûbakira empamikwa zawe oku nyanya z’amîshi. Ebitû wabijira ngâle yâwe, byûbi bya bitû oyishakwo.

4 Empûsi wàzijira ntumwa zawe n’engulumira bashuba baganda bâwe.

5 Wayanka igulu walidêkereza oku bikondo byalyo: lirhankafà lyâhuliganyire.

6 Waliyambika enyanja kulya bayambika omuntu omushangi, amîshi gamanana oku nyanya z’entôndo.

7 Wabà nka wakankama gakula idârhi, wakungula gageramw’omusisi.

8 Galya entôndo n’amino, gabungulukira omu rhubanda, gajidêka aha wagatwirire gâhekera.

9 Olubibi wàgatwirîre, garhakalutwa mpu gashubizisa igulu.

10 Enshôko wàzirhegesire okurhengamwo enyîshi, ezi nyîshi ziyisha aha karhî k’entôndo.

11 Ezi nyîshi zinywêsa ngasi c’erubala, ezîra ensimba zihêkakwo enyôrha.

12 Ezi nyîshi ebinyunyi biyâlikirakwo, ebi binyunyi biryogôlera omu mashaka.

13 We dômera entôndo n’amîshi g’omu mpamikwa zawe, we shalûla idaho n’eby’omu maboko gâwe.

14 We meza ebyasi ebihesi bikera n’olurhendebuka lushalûla omuntu.

15 We rhuma idaho lyarhengamwo omugati lirhengemwo n’irivayi lyahiramwo omuntu orukara, lirhengemwo orhuvurha omuntu acesamw’obusù, lirhengemwo n’ehigati omuntu agalulamwo amarhi.

16 Emirhi ya Nyakasane, enduluma z’e Libano àgwikaga yêne, kulya zirya ziyigurhe.

17 Mwo ebinyunyi biyûbakira enyôgo; emihangâli omu nduluma eyâlikira.

18 Entôndo ndi zo zihà enyange olwâbuko, n’amabuye go gahà ebishegeshe olwakiro.

19 Wàjizire omwêzi mpu gukazigera amango n’izûba limanyire amango n’emunda lizikira.

20 Okabulula omwizimya lyo obudufu burumbâna, go mango eby’erubala byoshi bija byahulahula.

21 Go mango omwana w’entale alakira omuhanya, go mango omwana w’entale ahûna Nyamuzinda eci alya.

22 Erhi lukula arhanda lyo bifuluka, go mango bihêka iro oku ncingo zabyo.

23 Go mango omuntu arhabâlira omukolo, agulegererekwo birinde bijinga.

24 Mushâna Nyamwagirwa emikolo yâwe guli mwandu! Burhimanya wàyijiragamwo yoshi: igulu lyoshi liyunjwire biremwa byâwe.

25 Olole oku enyanja eluga n’oku egaliha: ebiyôga muli yo birhankaganjwa, ebinyinyi n’ebinênêne mwo bishundwa.

26 Amârho mwo gagera, n’envubu, biremwa byâwe nabyo, mwo bisharhira.

27 Byoshi byoshi wene bilokakwo, mpu obiyikuze amango gabyo gahika.

28 Nk’obihire binayunamirize birhologole, okabumbula enfune zawe lyo bilugirwa.

29 Okafulika obusù bwâwe binakomakomye, okabinyaga omûka binafe bicishubirire omw’idaho.

30 Okarhuma omûka gwâwe ebindi binalemwe; n’obusù bw’igulu onabuhindule buhyahya.

31 Irenge lya Nyakasane liyimbwe ensiku n’amango: neci Nyakasane acîtakir’emikolo yâge.

32 Kâli akalola okw’igulu linageremw’omusisi wâni! akahuma oku ntôndo enatumbûke cigi!

33 Oku nciyisa omiûka erhi kuyimba nanyimbira Nyakasane, oku ncihabà erhi kuziha nanzihira Nyamuzinda wirhu olulanga.

34 Ebinwa byâni bimununire màshi: nânacizigiriza muli Nyakasane.

35 Abanya-byâha barheng’en’igulu, banyankola-maligo nabo barhacihabâga. Murhima gwâni kuza Nnâmahanga! 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35

105

OLULANGA LWA 104 (105): Amaganîro g’okurhangaza g’Israheli

Aleluya!

1 Mukuze Nyakasane, muyakûze izîno lyâge, mumanyise emikolo yâge omu karhi k’amashanja.

2 Mumuyimbire, mumuzihire ennanga, muyigâne ebinja àjizire by’okurhangâza.

3 Mucîtakire izîno lyâge limâna, omurhima gwa ngasi balonza Nyakasane gurhimûkwe.

4 Musinze Nyakasane, musingirize obuhashe bwâge, mukaz’iyôrha mulongereza obusù bwâge.

5 Mukengêre emikolo y’okurhangâza àkozire, mukengêre ebisômerine byâge n’ebinwa byâge .

6 Mw’oyo bene mwambali wâge Abrahamu mw’oyo bene enshâgi yâge Yakobo.

7 Yene ye Nyakasane Nnâmahanga, akanwa kage igulu lyoshi karhegeka.

8 Arhayibagira endagâno yâge ensiku n’amango, arhayibagira akanwa àfundikiraga maburhwa cihumbi.

9 Kalya kanwa àfundikaga bo na Abrahamu, n’erya ndahiro àlahiriraga Izaki.

10 Kalya àgwikaga kashuba irhegeko kuli Yakobo; kanaba ndagâno y’ensiku n’amango kuli Israheli.

11 Bulyala aderha, erhi: «Nâkugabira ishwa lya Kanani, bishube byo binyu birugu by’omwimo.

12 Amango bàciri banyi, amango barhâli baciluga banaba bigolo eyo mwa bene;

13 amango bàkazagija babunga, batwika mwâmi bashige wundi.

14 Ago mango ntâye azigire abarhindibuza, ciru banarhuma hajira abâmi ahana. 15 Mpu: «Murhahîraga mukahuma oku nshâgi zani», mpu: «Murhahîraga mukashonza abageremwa bani.»

16 Lero anacirikira ecizombo omw’igulu, abanyaga ciru n’omugati bàkazagicîkubagira.

17 Erhi ànarhanzirigirhuma omuntu wàbashokolera obwo; n’omuntu erhi ye Yozefu bàguzagya buja.

18 Amagulu gâge crhi gali mazirike migozi, n’igosi lyâge erhi bamàlizonza budagulè.

19 Ayôrha ntyo kuhika akanwa àderhaga kàbâ, n’akanwa ka Nnâmahanga kàmubêra.

20 Mwâmi arhumiza obwo mpu bamulike, omurhambo w’amashanja amulikûza.

21 Amujira mukulu w’enyumpa yâge, ànamubîsa ngasi hyâge hyoshi.

22 Mpu lyo akaziyigîriza abagula bâge nk’oku anabwîne yêne, anakazibwiriza abashamuka bâge oburhimanya.

23 Ago mango Israheli ahika omu Mîsiri, Yakobo abalamira omu ishwa lya Kamu.

24 Olubaga lwâge lwanaciluga bwenêne, lwaluga lwarhaluka abashombanyi bâge.

25 Atulongola omurhima gw’abo bashombanyi mpu bamînyize olubaga lwâge banalenganye abambali.

26 Oku bundi arhuma omwambali Musa, arhuma n’omwîshogwa wâge Aroni.

27 Bakolera ebisômcrine byâge omu karhî kabo. bakola ebirhangâzo omw’ishwa lya Kamu.

28 Arhuma omwizimya, endundulya yacibêra, bàyumva ebinwa byâge .

29 Amishi gâbo agahindula muko, n’enfi zâbo azinigûza.

30 Ecihugo câbo cayunjula bikere, byahika ciru n’omu rhwonga rhw’oku bwâmi. 31 Aderha akanwa kwayisha irumbu ly’ebibugu, ecihugo coshi cayunjula mihusha.

32 Abashobôza olubula mpu nkuba, ecihugo câbo coshi acirhulirakwo omuliro gw’engulumira.

33 Emizâbîbu yâbo n’emirhi yâbo y’amalehe ayihira oku’idaho, ashangula na ngasi murhi gwàli gumezire omu cihugo câbo.

34 Alika akanwa, enzige zagwa, amahanzi gôhe garhânkaganjirwe.

35 Zakera ngasi hyasi hyànali omu cihugo, zayôna ngasi mburho yànali omu mashwa gâbo.

36 Enfula z’omu cihugo câbo azilambika okw’idaho, ngasi lubere lwa magala gâbo lwoshi.

37 Abahulusa bacîyikîre amagerha n’amasholo, harhànali omuzamba ciru n’omuguma omu mashanja gâbo.

38 Ab’e Mîsiri erhi bàbona bàgenda basîma, bulyala ebihamba byàli byamàbagwârha.

39 Alambùla ecitu cabacinga, atwâna omuliro gwabamolekera budufu.

40 Basengera, abarhumira enkwâle, anabashalûla n’omugati gw’empingu.

41 Abasa ibuye amîshi gàpamukamwo, gàhulula omu irûngu nka lwîshi erubanda.

42 Ajira ntyo bulyala àli akengire akanwa kage kimâma, kalya kanwa àbwîraga omwambali Abrahamu.

43 Anahulusa olubaga lwâge omu nshagadu, n’abîshogwa bâge abalika n’omwishingo.

44 Abashobôza ecihugo c’amashanja, banayîma omu by’abanyamahanga.

45 Ajira ntyo mpu lyo baseza akanwa kage, banalange amarhegeko gâge!

106

OLULANGA LWA 105 (106): Obuciyunjuze bw’olubaga

1 Aleluya

Kuzagyi Nyakasane, bulya ali mwinja, na bulyala olukogo lwâge luba lw’ensiku n’amango

2 Emikolo y’obuhashe bwa Nyakasane ndi wankayiderha wâni? emyanzi y’obukuze bwâge ndi wankayiganira wâni?

3 Bali bany’iragi abashimba amarhgeko, abajira okushingânîne ngasi mango.

4 Muhânyi onkengêre nani omu burhonyi orhonyamw’olubaga lwâwe, okanye ontandûle onantabâle.

5 Lyo nyumva nani omwishingo gw’enshâgi zawe, nshagaluke n’enshagadu y’olubaga lwâwe, nnancîtakîre haguma n’omwimo gwâwe.

6 Kwo rhwàbîhire aka balarha, rhwàjizire ecâha, rhwashuba nkola-maligo.

7 Balarha nabo amango bàli e Mîsiri, barhashibiriraga balola emikolo yâwe y’okurhangâza. Barhakengêraga obunji bw’olukogo lwâwe, ci erhi bahika aha Nyanja Ndukula, bagomera Ow’Enyanya bwenêne.

8 Kwonene yehe abaciza oku bukulu bw’izîno lyâge, mpu babone obuhashe bwâge.

9 Akànkamira Enyanja y’akaduku yakala, abageza omu mîshi nka kulya bayisha omu irûngu.

10 Abakûla omu nfune z’omushombanyi, abalikûza oku mubisha.

11 N’amîshi gamanukira oku bânzi, barharhengagamwo ciru omuguma walobôka.

12 Baja bayemera ebinwa byâge obwo, banaciyîmba irenge lyâge.

13 Ci barharhamagiyibagira ebi àkozire, barhanalindaga mpu babone ebi ashubijira.

14 N’erhi bahika omw’irûngu amîru gabagwârha banakuyumva, mpu: «Rhurhangigera Nyamuzinda muno mpinga».

15 Naye ayumva omusengero gwâbo, abarhumira ebyabalwâza engagira.

16 Kandi omu bihando baja aho bàbâ mitula ya Musa bo na Aroni mutagatifu wa Nnâmahanga.

17 Lero igulu lyàyashama lyamirangusa Datani, lyamira n’engabo y’Abiramu.

18 Omuliro gwanacipamuka muli eyo ngabo, gwasingônola abagoma boshi.

19 Erhi bahika e Horebu batula akamina, banaharâmya oyo nyamuzinda bàtulaga n’amasholo.

20 lrenge lya Nyamuzinda baligerera oku mpanzi, eyi mpanzi enashêga ebyasi.

21 Bayibagira Nnâmahanga wàbacizagya, Nnâmahanga owàbajiriraga ebisômerine e Mîsiri!

22 Owàkolaga ebingana halya omu cihugo ca Kamu, anajirira eby’okurhangaza aha Nyanja Ndukula,

23 Ali akola mpu abahungumule, ci omurhonyi wâge Musa amusengera, mpu ashukire arhabahungumulaga.

24 Kandi aho bagayaguza ecihugo nkana barhayemeraga ebinwa byâge ,

25 Baciduduma omu birâlo byâbo, barhenguha Nyakasane.

26 Lero alengeza okuboko acîgasha, mpu arhabalambisiri omu mpinga,

27 mpu akaba arhabashandâzizi omu banya-mahanga, akanaba arhabahabulîrî omu bihugo bya bene!

28 Kandi bayanka bacishwêkera kuli Bali-Peori, balyà n’oku nterekêro za banyamuzinda b’emifù.

29 Bamushonza obwo n’amabî gâbo, lero obuhanya bwabajakwo.

30 Finehesi anaciyimuka obwo, akazitwa emmanja, bulya buhanya bwahwa. 31 Bamurhonyeza okwo obwo, omu maburhwa goshi n’ensiku n’amango.

32 Kandi bamushomboza aha mishi g’e Meriba, ciru Musa alinda atumula erhi bo barhuma.

33 Erhi bamujira burhe bwenêne bwenêne, aderha ebinwa bigalugalu.

34 Barhacihungumulaga amashanja Nyakasane àli ababwizire mpu bahungumule.

35 Bashandâla omu banya-mashanja, banayiga okukola ebihenyehenye byâbo. 36 Bakazigashâniza banyamuzinda b’ago mashanja, kwashuba kugwarhwa omu murhego kwabo.

37 Bakazirherekêra abana babo abashetani, abana-rhabana n’abana-nyere.

38 Babulaga omuko gw’abêru-kwêru, omuko gwa bagala babo n’ogwa bâli babo. Bàkagihanwa nterekêro emwa banyamuzinda b’e Kanani, igulu lyahemuka n’omuko gwâbo.

39 Nabo bône bahemuka n’ebi bakazâg’ikola, bacishûbula n’ebijiro byâbo.

40 Lero Nyakasane anacigwarhwa n’omutula gw’olubaga lwâge, omwimo gwâge gwamurhenga oku murhima.

41 Abalikira omu nfune z’amashanja, barhegekwa n’abashombanyi babo.

42 Balibuzibwa n’abo bashombanyi, banarhindibuzibwa nabo.

43 Abalikûzize kanji-kanji, ci bôhe bakazimujira burhe n’omurhima gwâbo mubi.

44 Ci kwône, erhi àyumva omulenge gwâbo, alolêreza amalibuko gâbo.

45 Akengêra omulagi àbalaganyagya, ayumva omutula bulyala olukogo lwâge luba lunji.

46 Abashobôza omurhima gw’olukogo, omu karhî k’abâli babagwasire mpira,

47 Orhulikuzagye Yagirwa Nyamuzinda wirhu, onarhushûbûze rhurhenge ihanga lya bene. Rhujikuza izîno lyâwe limâna, rhunacîtakire irenge lyâwe.

48 Ayagirwe omu myâka n’emyâka Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, n’olubaga lwoshi lushuze, mpu: «Amen!»

107

OLULANGA LWA 106 (107): Nyamuzinda ye yôkola omuntu omu ngasi marhabi

Aleluya!

1 Mukuze Nyakasane bulya ali mwinja, bulyala olukogo lwâge luli lw’ensiku n’amango.

2 Bakuderhe aba Nyakasane àcungwire boshi, balya boshi àkûzire omu nfune z’omubisha.

3 Balyala àhamagaliraga ndêko nguma kurhenga omu mahugo, kurhenga emahanga g’ebushoshôkero bw’izûba kuhika emunda liziki ra, kurhenga emahanga g’e mwênè kuhik’ emukôndwe.

4 Bàli omw’irûngu, omu mpinga, lero bahabuka, balonza enjira y’ekà bayibula.

5 Bashalika banagwarhwa n’enyôrha, bayumva kukola kufa.

6 Bayakûza Nyakasane muli obwo bulagirire bwâbo, abalikûza muli ago malibuko.

7 Abalangûla enjira nnungêdu, erya yabahisa ahali enyumpa.

8 Bavuga Nyakasane omunkwa oku lukogo lwâge, bamuvuga omunkwa oku binja àjirire ababurhwa n’abantu.

9 Bamuvuga omunkwa bulya àshalwire omushalye, anagaza owàli bufà n’enyôrha.

10 Bàli batamire omu mpehema, omu ndundulya y’omwizimya, bànali bashwêke n’emigozi y’obuhanya n’ey’obudagulè,

11 kulya kuba bàli barhanzirirhenguha akanwa ka Nyamuzinda, bànali barhanzirigayaguza irhegeko ly’Ow’Enyanya bwenêne.

12 Lero emirhima yâbo ayibarhuza omutula, gwabadandabaganya banabula cirhabire.

13 Bayakûza Nyakasane muli obwo bulagirire bwâbo, abalikûza kuli ago malibuko.

14 Abakûla omu mpehema, omu ndundulya y’omwizimya, emigozi yàlibashwesire ayitwa.

15 Bavugâge Nyakasane omunkwa oku lukogo lwâge, bamuvuge omunkwa oku binja ajirire ababurhwa n’abantu.

16 Kulya kuba àvungunywire enyumvi z’amarhale, ashangula orhuhamikizo rhw’ecûma.

17 Balwâla erhi byâha byâbo birhuma, balibuka barhindibuka erhi bubî bwâbo burhuma.

18 Baderha mpu balye akalyo bayumve karhabali oku murhima; babona ekola ekuzimu bayêrekîre.

19 Bayakûza Nyakasane muli obwo bulagirire bwâbo, abalikûza kuli ago malibuko.

20 Arhuma oluderho lwâge mpu lubafumye, lunabalikûze oku lufû.

21 Bavugâge Nyakasane omunkwa oku lukogo lwâge, bamuvuge omunkwa oku binja ajirire ababurhwa n’abantu.

22 Banarherekêre enterekêro z’okumukuza, n’ebijiro byâge babiyimbe n’enshagadu.

23 Abàli omu bwârho mpu bayikire enyanja, mpu bayikire enyanja baje burhunzi,

24 Babona ebi Nyakasane abamwo, Babonera ebisômerine byâge omu karhî k’enyanja.

21 Aba nk’aderha n’akanwa: empûsi y’omulaba yazûka, amîshi gakazilwira omu nyanya.

26 Garhalihamira emalunga, garhaliyandagalira ekuzimu, omurhima gwâbo gwashalama.

27 Batabataba banadandabagana nka balalwe, obulenga bàkazagicîkubagira bwahirigirha.

28 Lero bayakûza Nyakasane muli obwo bulagirire bwâbo abalikûza kuli ago malibuko.

29 Erya mpûsi ndârhi ayigombya hyashuba hiboho hyashungurha, obukali bw’erya nyanja bwalemba.

30 Basima erhi babona akahwenyenye kabâ, abahêka abahisa ah’iziko balonzagya okuhika.

31 Bavugâge Nyakasane omunkwa oku lukogo lwâge, bamuvuge omunkwa oku binja àjirire ababurhwa n’abantu.

32 Bamukuze omu ndêko y’abantu, banamuyimbire irenge lyâge aha karhî k’abagula.

33 Ezàli nyîshi azihindula mpinga, n’ezàli nshôko azihindula idaho lya canda.

34 Ecihugo câkazagiyêra acihindula mushenyi gwa munyu. erhi bubî bwa bantu bamwo burhuma.

35 Eryàli irûngu alihindula cidêka ca mîshi, n’idaho lyàli lya canda alihindula nshôko zàburha enyîshi.

36 Ayubasamwo abantu bàli bufâ n’obuligo, n’akalengwe, bayubakamwo olugo lwànakaderhwa.

37 Bahinga amashwa, bagwika emizâbîbu, barhenzamwo birhali binyi.

38 Abagisha baluga bwenêne, abahà na bintu birhali binyi.

39 Ci kwône baja banyiha, gashuba mahungâ erhi kuhanyagala n’okulagirira kwabo kurhuma.

40 Agaya abaluzi bwenêne, àbahabuliraga omw’irûngu, omu nyâma wàndya,

41 akula omukenyi mwo bulya buhanya, analuza emilala yashuba minji nka maso.

42 Omushinganyanya abwîne anasìmire, ci ababi boshi aha irhama bôhe banacigwerhe.

43 Oli murhimanya, ashimbe ebi byoshi, arhimanye anakengêre bwinja emikolo ya Nnâmahanga.

108

OLULANGA LWA 107 (108): Lwimbo lwa sêzi na musengero gw’olubaga

1 Lwimbo. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Omurhima gwâni guli muzibu Nyamwagirwa, omurhima gwâni gurhahombagana; nkola nakuzihira nnankuyigânire.

3 Tulûka murhima gwâni; tulûka lulanga lwâni, tulûka nzenze yani, nkola natula obucè buzûke.

4 Nâkukuza omu karhî k’amashanja, Nyamwagirwa, nâkuzihira olulanga omu karhî k’ab’ekuli;

5 bulyala olukogo lwâwe luli lunji: luhisire emalunga, oburhabesha bwâwe nabwo, buhisire oku nkuba.

6 Nyamuzinda mâshi orhangiba nka wacîyerekanira oku nyanya z’amalunga, irenge lyâwe libonekane omw’igulu lyoshi.

7 Orhurhabâle n’okuboko kwâwe onarhuyumve, lyo abarhonyi bâwe balobôka.

8 Nyamuzinda erhi ali omu ngombe yâge, ayisha erhi nkola nayimuka njigaba Siyoni, n’olubanda lwa Sukoti ndugabire bandi.

9 Erhi ishwa lya Galadi liba lyani n’erya Manase kwo na kwo, Efrayimu yehe yo mpenzi y’irhwe lyani na Yuda ye kayundwè wâni.

10 Mowabu lwo lwôgero ncikalabiramwo, Edomu yehe namugera oku lwêru lw’enda, na Filistiya namuhima kano kanya.

11 Lero ndi wakampisa omu lugo luzibu? Ndi wakampisa cingana e Edomu wâni?

12 Nnâmahanga kali we wànarhucinagizagya wâni! Kali orhacidwirhi wayisha okarhabâla mwe n’abalwi birhu!

13 Mâshi mâshi orhurhabâle kw’oyu mubisha, bulyala okurhabâlwa n’abantu kuli busha.

14 Rhwakola emyônè oku burhabâlc bwa Nnâmahanga, yêne ya wâjonjaga abashombanyi birhu.

109

OLULANGA LWA 108 (109): Endûlù y’omurhumisi wa Nnâmahanga

1 Gwarhî omukulu w’abîmbiza. Lulanga. Lwa Daudî.

Nnâmahanga, we ncîtakira, orhahulike, orhahulike,

2 bulyala bankâyîrekwo ebinwa by’obulyâlya.

3 bambwizire akanwa k’obunywesi, banzihula ebinwa by’obushombanyi, bananshimbulula buzira igwarhiro.

4 Oku niehe ndi wa buzigire, bôhe babâ kushobeka banshobeka, omu kubona ntyo nagwira nasalira.

5 Oku minja mbajirira bôhe bangalulira amabî, n’oku buzigire bwâni kuli bo, bôhe bangalulira enshombo.

6 Orhangimunîkakwo omusirhe, n’omubisha arhangimuyimanga aha burhambi.

7 Irhondo àkaja lubanja, lurhahambûlaga, n’okusamba kwâge kushube kuyâga.

8 Ensiku zâge bazitwemwo, owundi ayîme omu byâge .

9 Abagala bashube nfûzi, na mukâge ashube mukana.

10 Abagala ntâye obayûbakiraga, bahabuke baje bahulahula, bahulusibwe ciru n’omu bigûkà by’enyumpa zâbo.

11 Oyu àlire omwenda amucêse buroha, n’owagera amunyâge ehi àli acîbikire.

12 Arhabonaga cafira bwonjo, n’enfûzi zâge zirhafàga zâbuganyire omuzire w’olukogo.

13 Iburha lyâge lihwêre okw’itumu, n’izîno lyâge lihirigirhe oku mwimo murhanzi. 14 Nyakasane âkengêre obubî bwa bashakulu wâge, n’ecâha ca nnina cirhazâzibagwa.

15 Biyorhe bikengêrwa na Nyakasane, anamuzazc hano igulu, irhondo ntâye ocimukengêraga.

16 Yehe arhadesiri mpu abe lukogo, ci agwira ayabula omukenyi muhanya, olyala oli bufà n’omutula mpu amuholèrezc.

17 Obwòla asimire okuhèhererwa, ahehérerwe, n’obwòla arhalonza mugisho, gumurhengekwo.

18 Obuhanya bumuhwikc nka mushangi, bumuje omu nda nka mishi, bumujc omu njingo nka mavurha.

19 Bumuzonge nka gwo mushangi acibwika, nka gwo mukaba ayôrha ayambala.

20 Abagendikanshobeka n’abanderhcra ebirhali byo, Nyakasane abahe olwo luhembo.

21 Wehe, Yagirwa Nniìmahanga, ondwirekwo erhi izîno lyâwe lirhuma, onandikùze bulyala olukogo lwâwe buzigire.

22 Obwîne oku ndi mukenyi nnampanyagire, n’omurhima gwanfundire omu nda.

23 Nahwire nka cihôho ca mafuluko, nazûzùrhire nka luzige empûsi ehunisire.

24 Nkola ndwìrhe nakomanya amadwi erhî kucîshalisa kurhuma, n’omubiri gwâni gwahosire erhi kubula mavurha kurhuma.

25 Nakwâmirwe nanashekerwa narhama, abadwîrhe bambona irhwe badwîrhe badunda.

26 Ontabâle, Yagirwa Nnâmahanga, ondîkûze wene oku lukogo lwâwe,

27 babone oku lukogo lwâwe lukozire ebyo, oku wene we oncizize, Yagirwa Nyakasane.

28 Bampehêrere ci wehe ongishe, àbanshimbire baturutumbe, mwambali wâwe yehe acishinge.

29 Abakaz’indega enshonyî zibabumbe; okurumbaguza kwabo kubabwike nka cirondo.

30 Niehe nayimbira Nyakasane n’akanwa kani, namukuza omu karhî k’engabo y’abantu:

31 Bulyala anayîmangire omukenyi, mpu lyo amulîkûza omu bazûzi.

110

OLULANGA LWA 109 (110): Obwâmi, Obukulu n’Obudâhwa bwa Masiha

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Nyakasane àjire aho abwîra Nnawirhu^b akanwa, erhi: «Bwarhala ekulyo kwanî, ntangiyandaza abashombanyî bâwe aha magulu gâwe.

2 Nyakasane ayanka ìtumu ly’obwamî bwâwe alirhogeza oku Sìyoni^c, mpu: «Nj’oyîme omu karhi k’abashombanyî bâwe.»

3 Mpu: «Kurhenga okuburhwa kwâwe oli n’obukulu omu bulangashane bw’obutagatìfu: niene nakuburhaga embere z’omucêrecêra nka lumè.»

4 Nyakasane acîgashìre arhanatwe omu kanwa kage: «Oli mudâhwa w’ensiku n’amango kulya kwa Melkisedeki.»^d

5 Nyakasane aha kulyo kwâwe ali: olusiku atulumukirwa lyo amâmî-mâmi gaherêrherwa.

6 Go mango olw’amashanja lwâmanywa, emirhumba elundumane; amarhwe gahinagwe omw’ìgulu lyoshi.

7 Omu njira mîshi ga muhona ânywa, kurhume alengeza irhwe.

111

OLULANGA LWA 110 (111): Irenge ly’emikolo ya Nyamuzinda

1 Aleluya!

Nkola nakuza Nyakasane n’omurhima gwâni gwoshi, omu ndêko y’abemezi n’ey’abashinganyanya.

2 Emikolo ya Nyakasane erhankagerwa ekwânîne emanywe n’abayisîma boshi.

3 Omukolo gwâge bubâ. bwâmi bunabâ bulangashane; n’obushinganyanya bwâge buyôrha buhabâ ensiku n’amango.

4 Ajijire ebirhangâzo analonza bikazikengêrwa, Nyakasane abâ wa bwonjo anabâ wa lukogo.

5 Abamukenga àbahire ebiryo, ayôrha akengera endagâno yâge ensiku zoshi. 6 Amanyisize olubaga lwâge obuhashe bw’emikolo yâge, erhi àlushobôza eby’amashanja.

7 Emikolo y’amaboko gâge erhabâ ya bunywesi enabâ mimâna; amarhegeko gâge goshi gali magwike buzibu.

8 Gali magwike akantashugulwa, oku nsiku n’amango, garhajiragwa n’oluhinzo erhi n’obulyâlya.

9 Arhumira olubaga lwâge owalucungula, àjizire endagâno yâge ebe ya nsiku n’amango, izîno lyâge liri limâna liri na lya kukengwa.

10 Okurhînya Nyakasane gwo murhondêro gw’obushinganyanya, ngasi bamukenga boshi, bo barhondekezi b’okunali; irenge lyâge liyorhe lihabâ cnsiku n’amango.

112

OLULANGA LWA 111 (112): lragi ly’omuntu mushinganyanya

1 Aleluya!

Iragi lyâge omuntu orhînya Nyakasane, omuntu oyumva anunirwe n’amarhegeko gâge.

2 lburha lyâge lyâyishilushana hano igulu, n’obuko bw’abashinganyanya bwâbona omugisho.

3 Omu mwâge mwâyunjula buhirhi n’ebirugu, n’obushinganyanya bwâge buli bwa kuyôrha ensiku n’amango.

4 Omu mwizimya ali kamole k’ab’emirhima nkana, obwonjo, olukogo, oburhimanya, ye nnabyo.

5 Omuntu mwinja abâ wa lukogo, ebyâge arharhînya bwabihoza abandi, ebyâge byoshi burhondekezi bubirhegeka.

6 Omuntu mushinganyanya nta mango ahuligane, na nta mango ânayibagirwe.

7 Arhayôboha mwanzi mubi, omurhima gwâge guyôrha gudekerire, bulya Nnâmahanga acîkubagira.

8 Omurhima gwâge kusêra gusêra, arhishi entemu byo bici. abashombanyi bâge enshonyi zababumba erhi anasinza.

9 Arhahimwa kuhâna n’okushibirira abakenyi, obushinganyanya bwâge burhakàhwa kuderhwa, irenge lyâge kugandâza lyanagandâza.

10 Enkola-maligo ekamubona enazizimire emurhima, ekenyeze amino eje yagangabala, enyifinjo z’abalenzi kufanânda zinafanânda.

113

OLULANGA LWA 112 (113): Kuli Nyamuzinda w’irenge n’ow’olukogo

1 Aleluya!

Mwe bambali ba Nyakasane, mukuze, mukuze izîno lya Nyakasane.

2 Lij’irenge izîno lya Nyakasane, bunola n’ensiku n’amango.

3 Kurhenga ebushoshôkero bw’izûba na kuhika emunda lizikira, likuzibwe izîno lya Nyakasane.

4 Nyakasane Nnâmahanga w’abantu boshi, irenge lyâge liyunjwire empingu yoshi.

5 Ndi oli aka Nyakasane Nyamuzinda wirhu, ôbâ enyanya bwenêne,

6 ôyûnama kurheng’enyanya alola idako, abone ebiri empingu n’en’igulu?

7 ye rhenza omuzamba omu katulo Ye nayimanza omukenyi, amukûle oku cavu.

8 Amutamaze oku ntebe haguma n’abaluzi, haguma n’abaluzi b’omulala gwâge.

9 Ye tamaza owàli ngumba omu nyumpa; amuhe obusime bw’okubà nnina w’abana.

114

OLULANGA LWA 113 A (114): Olwimbo lwa Basâka

1 Aleluya!

Olusiku Israheli arhenga e Mîsiri,

olusiku enyumpa ya Yakobo erhenga omu lubaga lw’abahalanjisi,

2 Yuda lwashuba luhêro lwâge, lsraheli bwashuba bwâmi bwâge.

3 Enyanja yabona okwo yakûla omulindi, Yordani ashubira nyuma.

4 Entôndo zahama nka nganda-buzi. Orhurhondo rhwacanacana nka bana-buzi.

5 Wanyanja kurhi wamâbâ obu wayâka? Yordani kurhi oku washubira nyuma?

6 Kurhi mwe birhondo obu mwahama nka ngandabuzi? Kurhi ninyu mwe rhurhondo obu mwacanacana nka bana-buzi?

7 Igulu, neci dirhimana omu masù ga Nyakasane, omu masù ga Nyamuzinda wa Yakobo.

8 Owàhindulaga ibuye cidêka ca mîshi, n’olwala aluhindula nshôko.

115

OLULANGA LWA 113 B (115): Obukulu n’obwinja bwa Nyamuzinda w’okuli

1 Irenge arhali rhwe Yagirwa, ci izîno lyâwe Waliha, bulya oli mwinja orhanarhebana.

2 Cici càkazirhuma ab’emahugo barhukangula, mpu: «Ngahi Nyamuzinda wâbo aligi?»

3 Nyamuzinda wirhu omu mpingu abâ, ebi alonzize byoshi byo anajira.

4 Ebi bagashâniza abo biri bya cûma, biri bya masholo, bunali bushanja burhenga omu nfune z’abantu .

5 Bigwerhe akanwa birhanaderha, bigwerhe amasù birhanabona.

6 Bijira amarhwiri birhanayumva, bijira amazûlu birhanabayirwa na cici.

7 Bijira amaboko birhanahuma kantu, bijira amagulu birhanarhenga aha biri; ciru nta izù lirhenga ekanwa kâbyo.

8 Ababitula babishushe, ngasi boshi babihirakw’omurhima babishushe.

9 Enyumpa y’Israheli yôhe Nyakasane ecîkubagira, Ye Mufungizi wâbo ye na mpênzi yâbo.

10 Enyumpa ya Aroni yôhe Nyakasane ecîkubagira, Ye Mufungizi wâbo ye na mpênzi yabo.

11 Abarhînya Nyakasane yêne hahirakwo omurhima ye mufungizi wâbo ye na mpênzi yâbo.

12 Nyakasane arharhuyibagira, kugisha arhugisha, kugisha agisha enyumpa y’Israheli, kugisha agisha enyumpa ya Aroni.

13 Agisha ngasi boshi barhînya Nyakasane, abarho n’abakulu.

14 Nyakasane âmmuluza, mw’oyo n’abana binyu,

15 Mw’oyo mukola mugwerhe omugisho gwa Nyakasane, Ye wàjiraga empingu n’igulu.

16 Empingu ebâ ya Nyakasane, igulu lyôhe abantu bàlishobwîre.

17 Arhali abalinda-mboho bo bakuza Nyakasane, arhali abàjîre ekuzimu bo bamukuza.

18 Ci rhwe rhuzîne rhwe rhwakuza Nyakasane, buna n’omu myâka n’emyâka.

116

OLULANGA LWA 114 (116 A): Okuvuga omunkwa

Aleluya!

1 Ndwîrhe nacîshinga: bulya Nyakasane ayumvirhîze izu ly’omusengero gwâni.

2 Antege okurhwiri, olusiku mmusengìre.

3 Emibanga y’olufu enziririnzire n’entanya z’olufu zantubire, oburhe n’amaganya bingwerhe.

4 Nyakuzize izîno lya Nyakasane mâshi Yagirwa, ocize obuzîne bwâni.

5 Nyakasane abâ mwonjo na murhondekezi, Nyamuzinda wirhu arhahimwa lukogo.

6 Abanyi bo Nyakasane alwira, nàli mubi ananciza.

7 Oshubiluhûka murhima gwâni, bulya Nyakasane akuyumvirhize

8 Omuka gwaani alilikûzize oku lufù, amasù gani àgahôrhola emirenge, n’amagulu gani arhuma garhahirima.

9 Nâbera haguma na Nyakasane, omu cihugo c’abazine.

117

OLULANGA LWA 116 (117): Mwe mashanja mweshi, mukuze Nyakasane

Aleluya!

1 Mukuze Nyakasane, mwe mashanja mweshi,

muyimbe irenge lyâge, mwe bihugo mweshi.

2 Bulya obuzigire bwâge kuli rhwe busêzire buzibu,

n’oburhabêsha bwa Nyakasane buli bw’ensiku n’amango.

118

OLULANGA LWA 117 (118): Obugashanîze bw’olusiku lukulu lw’Ebihando

Aleluya!

1 Muvuge Nyakasane omunkwa bulya ali mwinja, bulya obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango.

2 Ab’omu Israheli bakuderhe, mpu: «Obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango.»

3 Ab’omu mwa Aroni bakuderhe, mpu: «Obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango.»

4 Abarhînya Nyakasane bakuderhe, mpu: «Obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango.»

5 Erhi omutula gungwerhe nayakûza Nyakasane, arhega izu lyâni okurhwiri anandikûza.

6 Neci Nyakasane ali haguma nâni: nta bwôba bungwerhe; kurhi abantu banjira?

7 Nyakasane ali haguma nâni: ye burhabâle bwâni, abanshomba nâbona oku enshonyi zâbabumba.

8 Aha wankacîkubagira abantu wakayâkira hali Nyakasane.

9 Aha wakacîkubagira abagale, wakayâkira hali Nyakasane.

10 Amashanja goshi nàbona gangorha, oku izîno lya Nyakasane nagagezamwo engôrho.

11 Gànyisha ekulyo n’ekulembe, oku izîno lya Nyakasane nagahinaga.

12 Ganyishakwo nka njuci, gayâkiriza nka ngulumira omu mishûgi: oku izîno lya Nyakasane nagalabarhanya.

13 Gàntunika, gàntunika nalonzihirima, ci Nyakasane àngalukira.

14 Nyakasane ye busêre na buzibu bwâni, ye wambêrîre Mugaruka.

15 lzu ly’okucîshingira okulobôka, liyumvikane omu bihando by’abashinganyanya, mpu: «Okulyo kwa Nyakasane kwàkozire akirumè.»

16 Kulyo kwa Nyakasane kwànzûsize, mpu: «Okulyo kwa Nyakasane kirumè kwàkozire.»

17 Ntâcife, kulama nkola nalama, nkaziyimba emikolo ya Nyakasane.

18 Buhane Nyakasane àbâga nk’ampâ, ci kurhâli kundîkira walufù.

19 Mumpamûlire olumvi lw’obushinganyanya, mpikemwo mvuge Nyakasane omunkwa.

20 Muhango gwa Nyakasane ogu, bashinganyanya bagugeramwo.

21 Nakuvuga omunkwa kulya kuba wanyumvirhize, wanambêrîre Mugaruka.

22 Ibuye abûbasi bagayaguzagya, lyàyishiriba kaboko ka nyumpa.

23 Okwôla Nyakasane wàkujiraga, kurhangâzize amasù girhu.

24 Lulya lusiku Nyakasane àjirag’olu, rhucishinge rhunasîme muli lwo.

25 Yagirwa mâshi, orhucize, Yagirwa mâshi orhulwîrekwo.

26 Ayagirwe Oyishire okw’izîno lya Nyakasane, rhukugishîre omu nyumpa ya Nyakasane.

27 Mushâna Nyamwagirwa yêne Nyakasane, rhwàbwîne arhumolekera. Mucigwâse haguma, munafumbarhe amashami gagazire oku byâsi; muje mwahinda muhike ah’irhwêrhwê ly’oluhêro.

28 Obâ Nyamuzinda wâni, nkuvuzire omunkwa, Nyamuzinda wâni nkukuzize. 29 Muvuge Nyakasane omunkwa bulyala ali mwinja, bulyala obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango.

^a99.1 Kerubi: nsalamu za byûbi birihiri z’omu ka-Nyamuzinda.

^b110.1 Nyakasane abwîra Nnawirhu: Nyamuzinda yenene odesire ntyôla: Lul 2,7-9. – Bwarhala ekulyo kwâni: ahantu h’olukengwa. Masiha âbâ n’ecikono c’obwâmi, âbâ Mudâhwa w’ensiku n’amango: Mt 22,44; Ebj 2, 34-35; Hb 1,13.

^c110.2 Kurhenga e Siyoni: Masiha âbâ côkola w’abantu boshi. Lul 2 na Lul 71.

^d110.4 Kurhenga e Siyoni: Masiha âbâ côkola w’abantu boshi. Lul 2 na Lul 71.

119

OLULANGA LWA 118 (119): lrhegeko lya Nyamuzinda kabâ kamole kabwiriza ecidâga obugula

1 Bajira iragi ababâ omu njira nnungêdu, abashimbulira irhegeko lya Nyakasane.

2 Bajira iragi abashimba akanwa kâge, bamulonze n’omurhima gwoshi.

3 Balya babula bwakola amabî, basêre omu njira zâge,

4 Wene wahâna amarhegeko gâwe, mpu abantu bagashimbe bwinja-bwinja.

5 Mâshi nani enjira zâni zikomere, omu kulanga akanwa kâwe mâshi.

6 Lyoki nakabula bugwarhwa n’enshonyi, amango ndikire amasù oku marhegeko gâwe goshi.

7 Nâkuvuga omunkwa n’omurhima mwimâna, hano mba namâyiga ebinwa byâwe by’obushinganyanya.

8 Nâbêra oku marhegeko gâwe, nâwe omanyâge wakandekêrera.

9 Kurhi omusole gusêra omu njira gulimwo? omu kubîkirira ebinwa byâwe.

10 W’ono ndwîrhe nalongereza n’omurhima gwoshi, orhazigaga nahabuka ntiba akanwa kâwe.

11 Nsegîze akanwa kâwe oku murhima, nti ndeki hemuka.

12 Nyakasane mâshi we kasinga, onyigîrize amarhegeko gâwe.

13 Ebinwa by’akanwa kâwe, ndwîrhe nahigeramwo n’akâni kanwa.

14 Omunjira y’amarhegeko gâwe kwo nyumva nshagalusire, kula omuntu ashagaluka omu bundi buhirhi.

15 Nârhimanya nkengêre amarhegeko gâwe, n’enjira zâwe nzije ebulâbi

16 Nnunîrwe n’amarhegeko gâwe, ntanaciyibagiraga ebinwa byâwe.

17 Ndi mwambali wâwe: ompe akalamo, onampe nshibirire ebinwa byâwe.

18 Ozibûle amasù gani, mbonemwo obwinja bw’irhegeko lyâwe.

19 Ndi cigolo hano igulu, omanye wakanfulika amarhegeko gâwe,

20 Omurhima gwâni gwayumîrire n’iralà, ly’okulonza mmanye ngasi mango ebi orhegesire.

21 Abacibona wàbakalihire, abarhiba amarhegeko gâwe bahehêrîrwe.

22 Onkûle nshonyi barhacingayaga, babone nkola nshimbire amarhegeko gâwe.

23 Ciru abakulu bakadahala bampurana, kurhankahanza mwambali wâwe bwarhimanya n’okukengêra akanwa kâwe.

24 Bulyala ebinwa byâwe kununa bikazinnunira, amarhegeko gâwe bo bahanûzi njira.

25 Bampizire okw’idaho: ompembûlage nka kulya wàderhaga.

26 Enjira ngeramwo nàkubwizirezo wanaziyumva: ombwirage nâwe emihigo yâwe.

27 Ommanyise oku amarhegeko gâwe gagenda, ntimanye nkengêre ebinja byâwe.

28 Omurhima gwâni gwaganûkirwe n’emirenge erhi mutula gurhuma, onyimusagye wene kulya wàderhaga.

29 Orhazigaga nayerekera omu njira yampabula, onanshobôze irhegeko lyâwe.

30 Enjira y’okunali yo nàcishozire, ebinwa byâwe byo ntonyize.

31 Amarhegeko gâwe go ncishwekîrekwo, Yagirwa, omanyâge wambonesa nshonyi.

32 Nkola nakombêra enjira y’amarhegeko gâwe, obûla washagalusize omurhima gwâni.

33 Nyamwagirwa, nyêreka oku amarhegeko gâwe gagenzire, ngashimbe kula omuntu ashimba enjira.

34 Onyigîrize nshimbe irhegeko lyâwe, ndilange n’omurhima gwoshi.

35 Ongeze omu njira y’amarhegeko gâwe, bulya ntahimwa kununirwa nago.

36 Omurhima gwâni ahâli h’okuhenekera ebirugu, guyêrekere emunda amarhegeko gâwe gali erhi yo.

37 Amasù gani ogahabûle garhagihenekera ebya busha, enjira yâwe empise oku kalamo mâshi.

38 Mwambali wâwe erya ndagâno yâwe emugwe oku murhima, erya ndagâno wàlagaga abakurhînya.

39 Oncingekwo zirya nshonyi nyôboha, bulyala amarhegeko gâwe kushagalusa gashagalusa.

40 Kucifinja okwo ncifinjire irhegeko lyâwe obwo: orhalyalyanya: ompe nâni akalamo.

41 Nyamwagirwa mâshi olukogo lwâwe lumpikekwo nani, kulya wàlaganyagya abantu, oburhabâle bwâwe bundwirekwo nâni!

42 Nani mmanye akanwa nashuza balya bakazinshekera; bulyala binwa byâwe ncîkubagira.

43 Orhazigaga nabula akanwa kashingânîne, bulyala amarhegeko gâwe g’omurhima gwâni gucîkubagira.

44 Irhegeko lyâwe kulanga nakazililanga, ensiku n’amango.

45 Nkazigera omu njira ngali, bulyala amarhegeko gâwe kulongereza ngalongereza.

46 Amarhegeko gâwe nkazicîtakirago omu masù g’abâmi, ntanakubêre nshonyi.

47 Nnunirwe n’amarhegeko gâwe, nie ngazigira nka bici.

48 Ndengereze amaboko emunda ebinwa byâwe biri, mbigerereze nnambilôrhe.

49 Okengêre kalya kanwa wàbwîraga mwambali wâwe, kalyâla wàmpâgamwo omulagi.

50 Ko kantûliriza omu burhe, bulyala akanwa kâwe buzîne kahâna.

51 Abacibonyi nka banjacira barhagera, ci kurhakarhuma narhiba irhegeko lyâwe.

52 Nanga Yagirwa, ntâyibagire ebinwa wàderhaga mira, byo bintiìliriza.

53 Ci omungo gungwerhe erhi nkola-maligo zirhuma, zirya zikazirhiba irhegeko lyâwe.

54 Amarhegeko gâwe lwambêrirage lwimbo, muli cino cirâlo cani c’olubungo.

55 Ndwîrhe nalâla nakengêra izìno lyâwe, ntâbulè bulanga irhegeko lyâwe.

56 Kwo bibire ntyo, bulya kulanga ndanga amarhegeko gâwe.

57 Kwo ndesire Yagirwa, nti okulanga ebinwa byâwe gwo gwâni mwanya.

58 Nsengire obusù bwâwe Yagirwa, n’omurhima gwâni gwoshi, ombabalire kulya wàlaganyagya abantu.

59 Nalolerîze enjira zâni, nashubiza amagulu omu njira y’amarhegeko gâwe.

60 Nakanyize nabiduha, nti nkazilanga amarhegeko gâwe.

61 Emigozi y’enkola-maligo yanzônzire, ci ntâyibagire irhegeko lyâwe.

62 Aha karhi k’obudufu nzûka nti nkuvuge omunkwa, oku bushinganyanya bw’amarhegeko gâwe.

63 Ngasi bakurhînya boshi, na ngasi balanga amarhegeko gâwe bo nyinjibana.

64 Nyamwagirwa, igulu liyunjwire burhonyi bwâwe, onyigîrize nani ebinwa byâwe.

65 Mwambali wâwe bwinja wàmujìrire, Yagirwa kwo wàmujirire kulya wànaderhaga wene.

66 Onyigîriz’emmanya ompe n’obukengere bulya go ncîkubagira amarhegeko gâwe.

67 Embere mbabale erhi ndi muhabâ, lero akanwa kâwe namàkasêza nti nkalange.

68 Oyinjiha orhajibwa omw’irhwe, onyigîrize nani amarhegeko gâwe.

69 Abagayana bantezire eby’obunywesi nkolaga nacishwekera oku marhegeko gâwe ngashimbe.

70 Omurhima gwâbo kwo gujagalire nka muhuli gwa ngano, niehe nnunirwe n’irhegeko lyâwe.

71 Akwizize nnambabale, nkolaga nayiga amarhegeko gâwe.

72 Kuli nie, irhegeko lyâwe lyo likulu bwenêne, oku bihumbi by’ amasholo n’amarhale.

73 Maboko gâwe gàmbumbaga ganambinja, onyigirizagye, mmanye amarhegeko gâwe.

74 Abakurhînya, hano mbabona basîma, bulya kanwa kâwe nàli ncikubagire.

75 Mmanyire Yagirwa, oku amarhegeko gâwe gayôrha, gashingânîne, nànali wa kubabazibwa.

76 Olukogo lwâwe luhabè mâshi, luntulirize, kulya wàlaganyagya mwambali wâwe.

77 Nshobôle obwonjo bwâwe, nkûlemwo akalamo, bulyala irhegcko lyâwe ncîtakira.

78 Abagayana enshonyi zirhangibabûmba, bulyala bàntindibulize obusha: nkolaga nagerêreza ngeregere omu marhegeko gâwe.

79 Abakurhînya bayêrekere emunda ndi, n’abashibirira amarhegeko gâwe kwo na kwo.

80 Omurhima gwâni gube mwimâna omu kushimba amarhegeko gâwe, lyo ndekibumbwa n’enshonyi.

81 Omurhima gwâni guyumirire gwalinga oburhabâle bwâwe, akanwa kâwe ko ncikubagire.

82 Amasù gani gayumire galinga oku waderha akanwa: mangaci okolaga wantuliriza obwo?

83 Bulya, kwo nàbire nka ndaha mmanike omu mugî, amarhegeko gâwe ntagayibagîri.

84 Ensiku za mwambali wâwe ziri inga? abanshimbulwìre, mangaci galya olwabo wâlutwa?

85 Balya bagayana, bajîre aho; bampumbira emina, bôhe barhayisha omu njira y’amarhcgeko gâwe.

86 Amarhegcko gâwe goshi garhalimwo elirhebana, abo basirhe busha banshimbìre: obantabâlekwo.

87 Okwisi bantenze en’igulu, ci kwône niehe ntarhibè amarhegeko gâwe.

88 Oku lukogo lwâwe ondange mugumaguma, nani ndange ebinwa byâwe.

89 Akanwa kâwe, Yagirwa, ka nsiku n’amango, karhahuligana, kwo kali ak’amalunga.

90 Oburhabesha bwâwe bwa kurhenga amaburhwa, wàlemire igulu, ho linaciba kuhika buna.

91 Oku orhegesire kwo binayôrha ngasi mango, bulyala byoshi we biyôrha bishiga.

92 Ncibâga ntanunirwa n’irhegeko lyâwe, singa mira nàfâga n’ogu mutula gungwerhe

93 Ntakafâ nayibagire amarhegeko gâwe, bulya go wàmpâgamwo akalamo.

94 Oncize, ndi mwambali wâwe, bulyala amarhegeko gâwe kulonza ngalonza.

95 Enkola-maligo ziri mpu zimpeze, niehe marhegeko gâwe nashwira.

96 Nàbwîne oku ngasi kantu kajira aha kahekire, irhegeko lyâwe lyôhe ye nyamugali.

97 Ntahimwa kurhonya irhegeko lyâwe, Yagirwa, omulegerege gwoshi erhi nalikengêra.

98 Lyo lyarhumire nalenga abashombanyi bani bugula, bulyala lirhantenga emurhima.

99 Abanyigîriza boshi, mbalushire bwirhonzi, bulyala amarhegeko gâwe kukengêra ngakengêra.

100 N’abashosi mbalushire bwenge, bulyala marhegeko gâwe nshimba.

101 Amagulu gani ntâzigè gagera omu njira mbi, nti lyo ndanga ebinwa byâwe.

102 Ntananûka oku marhegeko gâwe, bulya wene wànyigirizagya.

103 Ebinwa byâwe, oku binnunira! Ekanwa kani, byo binunu oku bûci.

104 Namàjâga nayumva amarhegeko gâwe, namàjâga nashomba enjira z’obulyâlya.

105 Akanwa kâwe, ko kamole ngendamwo ko kamole k’enjira ngeramwo.

106 Ncigashire nnampizire, okulanga amarhegeko gâwe gashingânîne.

107 Yagirwa, omutula gungwerhe lero gwanyirha, akanwa kâwe kamanye ntafâga.

108 Yagirwa, yanka zino ntûlo z’akanwa kani, onanyigîrize amarhegeko gâwe.

109 Omurhima gwâni ntamango gudêkerera, ci nta mango nyibagire irhegeko lyâwe.

110 Enkola-maligo zintezire akasà, ci nta mango ntenge oku marhegeko gâwe.

111 Ebinwa byâwe gwo mwimo gwâni omu nsiku n’amango, bulyala bibâ busime bw’omurhima gwâni.

112 Nagombize omurhima gwâni nti ebi orhegesire omu marhegeko gâwe, gubikole bwinjinja ensiku n’amango.

113 Bala b’emirhima ibirhi ntababâkwo, n’irhegeko lyâwe, ntahimwa kulirhonya.

114 We Mufungizi wâni, we na mpenzi yani, kanwa kâwe ncìkubagire.

115 Ntengiho, ezi nkola-maligo, ntengiho, nshimbe amarhegeko ga Nnawirhu Nnâmahanga.

116 Oleke nkuyegemere lyo ndama, wene wàrhulaganyagyakwo.

117 Ondikûze lyo ncira, nshimbulire bwinja amarhegeko gâwe.

118 Abarhenguha akanwa waderhaga, orhababakwo, bulya kurhebwa barhebwa n’obwenge.

119 Enkola-maligo z’igulu, kwo ozilola nka bishweka, co nsîmira amarhegeko gâwe.

120 Ndwîrhe nageramwo omusisi erhi kurhimanya kurhuma, ngwerhwe n’obwôba bw’akanwa waderhaga.

121 Ntahimwa kurhonya ebishingânîne n’ebiringanine, orhankwebaga omu nfune z’ababisha.

122 Olwire mwambali wâwe bwinja, balya bangayire, bakanampîma.

123 Amasù ganyumîre embuga, galinga oburhabesha n’obushinganyanya bw’akanwa kâwe.

124 Mwambali wâwe omulwirekwo n’obwinja bwâwe, onanyigîrize amarhegeko gâwe.

125 Mba mushizi, emunda oli, onyigîrize mmanye amarhcgeko gâwe.

126 Amango ga Nyakasane g’okukola gahisire, irhegeko lyâwe balivunyire.

127 Co cirhuma nsîma amarhegeko gâwe kulusha amarhale n’amasholo.

128 Co cinarhuma ncìshoga enjira y’amarhegeko gâwe, nnanshomba ngasi njira y’obulyâlya.

129 Amarhegeko gâwe kusômerana gasômerana, co cirhuma ngashîmbûlira.

130 Ebinwa byâwe kumoleka bimoleka, kuyigîriza biyigîriza abahwinja.

131 Namàyashama namànayisa munyi kurhonya amarhegeko gâwe okwo.

132 Ndolakwo obwonjo bukugwarhe, kw’oyôrha ojirira abasîma izîno lyâwe.

133 Amagulu gani ogayerekeze omu njira y’ebinwa byâwe, harhanajiraga obubî bwampasha.

134 Ondikûze oku bumînya bw’abantu, wâbona oku nâlanga amarhegeko gâwe.

135 Yereka mwambali wâwe obusù bw’enshagadu, onanyigîrize amarhegeko gâwe.

136 Lero nyîshi za mirenge nvugumwire·, omu kubona abarhashîmba amarhegeko gâwe.

137 Obâ mushinganyanya, Yagirwa, n’okutwa olubanja kwâwe kuyôrha kushingânîne.

138 Amarhegeko gâwe wàgahànyire n’obushinganyanya, haguma n’obuzibu bunji.

139 Obushiru bwanvunikiremwo, erhi kubona abashombanyi bayibagira amarhegeko gâwe kurhuma.

140 Akanwa kâwe kabâ kakomokomo, co cirhuma mwambali wâwe akarhonya.

141 Ndi munyi nnandi mushombe, ci amarhegeko gâwe ntagayibagira.

142 Obushinganyanya bwâwe bubâ bw’ensiku n’amango, n’irhegeko lyâwe libâ lizibuzibu, lirhahuligana.

143 Omutula n’amalibuko byanjirekwo, byashanga amarhegeko gâwe, gwo mwishingo gwâni.

144 Obushinganyanya bw’amarhegeko gâwe bubâ bw’ensiku n’amango, onyigîrize mbone akalamo.

145 Nyakûzize n’omurhima gwoshi: onyumvirhize Yagirwa.

146 We mperhekwo emirenge: nciza mâshi, nani nkazilanga amarhegeko gâwe.

147 Kulamukira ndamukire nti nsengere oburhabâle, binwa byâwe ncîkubagira.

148 Kuyîza amasù gani gayîza, nti nkengêre akanwa kâwe

149 Olukogo lwâwe, Yagirwa, lurhume wayumva izu lyani, n’irhegeko lyâwe lirhume wanshobôza akalamo.

150 Abanshimbira obusha bamàshegera, ngasi hoshi bali barhaba n’amarhegeko gâwe.

151 Nyakasane wehe hofi oli, n’amarhegeko gâwe gacibêra «mutabesha».

152 Oku myandiko yâwe namànyiraga ago marhegeko. wene wagasinganga kurhenga emyâka n’emyâka.

153 Olole omutula gungwerhe onandikûze, bulyala irhegeko lyâwe ntaliyibagira.

154 Onsambire onancize, onanshobôze akalamo wàderhaga.

155 Abanya-byâha barhaba hofi n’obucire, bulya barhashibirira amarhegcko gâwe.

156 Nyamwagirwa, olukogo lwâwe luba lunji, onshobôzc akalamo amarhegeko gâwe gadesire.

157 Abadwîrhe banshimbulula n’okundibuza balî banji, ci ntayahuka nti ntenge omu njira y’amarhegeko gâwe.

158 Nabwîne enkola-maligo omutula gwangwârha, bulya zirhalanga ebinwa byâwe.

159 Lola Nyakasane, oku niehe kurhonya ntonya amarhegeko gâwe, oku lukogo lwâwe onnange mugumaguma.

160 Okuli lyo ifûndo ly’ebinwa byâwe n’obucirânuzi bwâwe bw’obushinganyanya buyôrha buli bw’ensiku n’amango

161 Abaluzi banshimbîre obusha, ci omurhima gwâni kukenga gwanakenga ebinwa byâwe

162 Kwo ebinwa byâwe binsîmisa, nka muhivi ogwasize nsimba nyinji

163 Obulyâlya, ntahimwa kubushomba, irhegeko lyâwe lyôhe kurhonya ndirhonya.

164 Kali nda nkukuza omu lusiku, erhi bushinganyanya bwâwe omu kutwa emmanja burhuma.

165 Abarhonya irhegeko lyâwe murhûla munji bayumva, barhanajira kantu bankasârhalakwo.

166 Burhabâle bwâwe ncìkubagîre, Yagirwa, n’amarhegeko gâwe kushimba ngashimba.

167 Omurhima gwâni kulanga gulanga amarhegeko gâwe, gunagarhonya bwenêne.

168 Kulanga nàlanzire amarhegeko gâwe, bulyala enjira ngeramwo, zoshi omu masù gâwe ziri.

169 Omulenge gwâni gukuhikekwo mâshi Nyamwagirwa, mâshi, onyigîrize n’oluderho lwâwe.

170 Mâshi omusengero gwâni guhike ah’oli mâshi mbone ondikûzc nka kulyâla warhulaganyagya.

171 Akanwa kani karhenge mw’ebîtakìro, kakuyimbire mbona wamànyigîriza amarhegeko gâwe.

172 Olulimi lwâni luderhe lunayimbe akanwa kâwe bulya amarhegeko gâwe goshi gaba gashinganìne.

173 Okuboko kwâwe kuyôrhe kuhabâ kukazintabâla, bulyala marhegeko gâwe nàcîshozire.

174 Obucire wene ndwîrhe nabulolakwo Yagirwa, n’okushagaluka kwâni erhi irhegeko lyâwe.

175 Omurhima gwâni gulame gukaz’ikukuza, n’amarhegeko gâwe gakaz’intabâla.

176 Kwo nàhezire kula ecibuzi cihabuka, okanye oje walonza mwambali wâwe bulyala ntayibagiraga amarhegeko gâwe.

120

OLULANGA LWA 119 (120): Abashombanyi b’omurhûla

1 Lwimbo. Lwa kusoka.

Nkayumva omutula, Nyakasane, Nyakasane ye nyakûza ananshuze.

2 Yagirwa, ofungire omûka gwâni oku rhunwa rhubi, n’oku ndimi zibêsha.

3 Lero olulimi lw’endyâlya cici ludesire lwankakuha erhi lukuyushulire?

4 Kâli bisonga byoji omu nfune z’entwâli, makala g’omurhi gwa Yenista.

5 Namahera nie mba muli Mesheki^e, nie mpanzire e Kedari.

6 Mwo nyubasire omu karhî kabo, balya barhakwirirwa murhûla.

7 Oku ndi nti omurhûla, bôhe mpu entambala là.

121

OLULANGA LWA 120 (121): Nyakasane ye mulanzi w’Israheli

1 Lwimbo. Lwa kusoka.

Ngalamulire amasù ebwa ntôndo, Lero owantabâla ngahi ayisha?

2 Nyakasane ye wantabâla, ye wajiraga empingu n’igulu.

3 Arhâzigè okugulu kwâni kwalabuka, arhahunira omulanzi okulanga.

4 Neci, arhahunga arhânahunge, omulanzi olanga Israheli.

5 Nyakasane ye kulanga Nyakasane ye mulanzi okuli aha burhambi.

6 Gubire mûshi, izûba lirhâkukomè, bubire budufu, omwêzi gurhâkujire kurhi.

7 Nyakasane akucinga oku ngasi kubi, âfungira omûka gwâwe.

8 Akulanga omu kubalama n’omu kushubûka buno n’ensiku zoshi.

122

OLULANGA LWA 121 (122): Obucire e Yeruzalemu burhenga

1 Lwimbo kwa kusôka. Lwa Daudi.

Nàyumvîrhe nanasîma ene bambwîra, mpu: mwo rhwaja omu nyumpa ya Nyakasane.

2 Amagulu girhu gano gakola gali, omu bululi bwâwe Yeruzalemu.

3 Yeruzalemu kwo ali muyûbake nka cishagala, nka cishagala cisêzire buzibu.

4 Yo amashanja gayinamukira, amashanja ga Nyakasane. Mpu gakûze izîno lya Nyakasane nk’oku Israheli anarhegesire.

5 Yo entebe z’okutwira emmanja ziba, entebe z’omu nyumpa ya Daudi.

6 Yâkûlizagyi Yeruzalemu omurhûla abakurhonya babe n’omurhûla,

7 Akalembe kabe omu bululi bwâwe, n’omurhûla omu minene yâwe.

8 Bene wirhu haguma n’abirhu bo barhumire nakuderha nti: «Obêmwo omurhûla.»

9 Neci nakusengerera ebinja, erhi eyi nyumpa ya Nyakasane Nnâmahanga wirhu yo erhuma.

123

OLULANGA LWA 122 (123): Rhulikûze oku kagayo k’abacîbona

1 Lwimbo lwa kusôka.

Ngalamulire amasù emund’oli, We bâ omu mpingu.

2 Kulyala amasù g’abashizi, ganayerekera enfune za ba nnawabo,

kulyâla amasù g’omuja-kazi gahenekera enfune za nn’omumwabo,

kwo amasù girhu gadwîrhe galolakwo Nyakasane Nyamuzinda wirhu,

kuhika olukogo lwirhu lumugwarhe.

3 Rhubêre nirhu olukogo, Yagirwa, rhubêre nirhu olukogo,

barhulibuzize n’akagayo.

4 Omurhima gwirhu gwayihisirwe n’amasheka g’abacîbwîne bagale,

n’aka gayo k’abacîbona.

124

OLULANGA LWA 123 (124): Omucunguzi w’Israheli

1 Lwimbo lwa kusôka. Lwa Daudi.

Nyakasane acibulaga bwarhulwirakwo -Israheli neci kuderhe-

2 Nyakasane acibulaga bwarhulwirakwo, bulyala bayisha barhuharhîrekwo,

3 singa bàrhumizire bagumaguma. Bulyala bayisha barhudwirhekwo omutula,

4 sînga rhwàzisire omu mîshi, singa emigezi yàrhuhulwirekwo.

5 Singa amîshi g’enshalalo gàrhubirundukirekwo.

6 Nyakasane ayagirwe obu àrharhulîkiriraga, mpu rhube minyama bazikamwo amîno.

7 Omûka gwirhu kwo gwàfulumusire nka kanyunyi, gwatwa oku isi ly’abarhezi, olusi lwatwika, nirhu rhwàcifulumukira.

8 Oburhabâle bwirhu kwo burhenga okw’izîno lya Nyakasane Ye wàlemaga empingu n’igulu.

125

OLULANGA LWA 124 (125): Nyamuzinda ye langa abâge

1 Lwimbo lwa kusôka.

Abacîkubagira Nyakasane kwo bali ak’entôndo ya Siyoni,

yo erhahuligana enahabâ ensiku n’amango.

2 Kula Yeruzalemu entôndo zimugosire,

kwo na Nyamuzinda agosire olubaga lwâge buna n’ensiku zoshi.

3 Nanga nta mango akarhi^f k’endyâlya

kwânahume oku mwanya gw’abashinganyanya.

Abashinganyanya bakanalambûla okuboko kwabo mpu bajiremw’okubi.

4 Nyamwagirwa abinja obajirire ebinja,

n’ab’omurhima gushingânîne kwo n’okwo.

5 Abagera omu njira zikubire bôhe, Nyakasane abalibirhekwo,

abageze omu njira nguma n’ababi.

Omurhûla muli Israheli!

126

OLULANGA LWA 125 (126): Okugaluka kw’abàli balulize

1 Lwimbo lwa kusôka.

Erhi Nyakasane àgalula empira z’e Siyoni

kwo rhwàli nk’abalôrha.

2 Lero akanwa kirhu kanaciyunjula masheka,

n’endimi zirhu zayunjula mwishingo.

Agandi mashanja gakaziderha, mpu:

Nyakasane abakolîre akirumè.

3 Neci Nyakasane arhujirire birhali binyi,

rhw’oyu rhukola rhushagalusire.

4 Okûla rhuyôsire, Yagirwa, okuhindule,

kula bahindula omugezi gw’ebumosho bw’izûba

5 Abarhwêra omu mulenge,

omu mwishingo basârûla.

6 Banagenda baja balaka,

banagenda babarhwire emburho barhwêra.

Erhi bagaluka erhi bayisha bacîshinga

n’emiha yâbo okw’irhwe.

127

OLULANGA LWA 126 (127): Okucîhira omu maboko ga Nyamuzinda

1 Lwimbo lwa kusôka. Lwa Salomoni.

Nka Nyakasane arhayûbasiri enyumpa, abayiyûbaka erhi na busha bârhamira.

Nka Nyakasane arhalanziri olugo, omulâlizi erhi na busha ârhamira.

2 Busha mwarhamira mpu mwazûka sêzisezi burhacica,

mpu murhajigwishirra duba, mpu murhalya ehi murharhamiri,

kâli anashobôze abarhonyi bâge banali iro!

3 Kâli abana ngalo ya Nyakasane, akarhenga omu nda luhembo.

4 Ababurhirwa ebusole, kwo bali nka bisonga omu nfune z’entwâli.

5 Ali w’iragi omulume obumbire omurhana gwâge myampi ya bene eyo,

enshonyi zirhâmubumbe amango ababisha bamuja aha luso.

128

OLULANGA LWA 127 (128): Omugisho oku muntu okenga Lulema

1 Lwimbo lwa kusôka.

Iragi lyâwe we rhînya Nyakasane,

we shimba enjira zâge.

2 By’omu maboko gâwe wâlye

obone iragi onasîme.

3 Mukâwe kwo ali nka muzâbîbu

guyâna bwenêne omu mwâwe.

Abana bâwe kwo bali nka mirhô ya mizâbîbu,

bazungulusire ecìbo omu bululi bwâwe.

4 Kwo agishwa ntyo, omuntu orhînya Nnâmahanga.

5 Nyakasane akugishe kurheng’e Siyoni,

ensiku zoshi z’obuzîne bwâwe.

6 Obone oku Yeruzalemu agandâza,

obone abana b’abana bâwe.

Omurhûla gube omu Israheli!

129

OLULANGA LWA 128 (129): Oku bashombanyi ba Siyoni

1 Lwimbo lwa kusôka.

Mushâna wâni, kurhenga ndi murho erhi banshimbulula, -lsraheli neci kuderhe-

2 Kurhenga ndi murho erhi banshimbulula, ci barhàmpashaga.

3 Abahinzi bàgwira bampinga oku mugongo, bahumba bahumba;

4 Nyakasane yehe bula arhalyalyanya, àtwira ababisha emigozi.

5 Enshonyi zirhangibabumba, bashubire nyuma, balya boshi banashomba Israheli.

6 Bashube nka casi cimerera oku nyumpa, co ciyûma barhanacicishugula.

7 Co cirhabumba nfune z’owasârûla! nisi erhi ecîbo c’owashubûza ebirundo.

8 N’abâgera barhâderhe, mpu: «Nyakasane amugishe»,

mpu: «Rhumugishire okw’izîno lya Nyakasane.»

130

OLULANGA LWA 129 (130): Nyamuzinda ye shundwakwo obwonjo

1 Lwimbo lwa kusôka.

Oku ndi emuhengere, Yagirwa, nakuyakûza.

2 Waliha, yumva omulenge gwâni! amarhwiri gâwe garhegêre, gayumve izu ly’omusengero gwâni.

3 Erhi wakalola ebyâha, Yagirwa, Yagirwa ndi wakayêra?

4 Caba aha burhambi bwâwe h’obwonjo bw’ebyâha bushundwa, mpu lyo bakukolera banakukenzire.

5 Niehe Nyamwagirwa ye ncîkubagîre, n’omurhima gwâni luderho lwâge gucîkubagire.

6 Omurhima gwâni gudwîrhe gwagungêza Nyakasane, kulusha kula omulâlîzi agungêza obucè.

7 Kulusha omulâlîzi walinga oku lukula ârhanda, Israheli alinge Nyakasane.

8 Yêne ye walikûza Israheli, oku byâha byâge byoshi.

131

OLULANGA LWA 130 (131): Omurhima gw’oburho

1 Lwimbo lwa kusôka. Lwa Daudi.

Yagirwa omurhima gwâni gurhalimwo bya kucîbona,

n’amasù gani garhalimwo bya cisûli,

ntaharhîri bya bukulu ntanahambîri ebindenzire bulî.

2 Kâli ciru n’omurhima gwâni gurhûzize gwanadêkerera,

kula omwana obagalirwe na nnina ayôrha,

kula omwana arhûlûla, kwo n’omurhima gukola gunyosiremwo.

3 Israheli, okazicîkubagira Nyakasane, buno n’ensiku zoshi.

132

OLULANGA LWA 131 (132): Okukengera okuhêkwa kw’Omucîmba gw’Amalaganyo

7 Lwimbo lwa kusôka.

Yagirwa, okengêre Daudi. n’obukombedu bwâge bwoshi.

2 Okengêre oku alahiriraga Nyakasane, okengêre eciragâne àlaganyagya Mugala-byoshi wa Yakobo, erhi:

3 «Ntasheshere omu cirâlo nti omu mwâni, ntasôkere oku ncingo nti ngwîshîre,

4 ntanayemere amasù gani gaja iro, ntazige engohe zani zarhamûka

5 ntanacibonera Nyakasane ahantu, ntanacibonera Mugala-byoshi wa Yakobo ecirâlo.»

6 Lola oku badwîrhe baguderha omu Efrata, rhwàgushanzire omu bihugo by’emuzirhu.

7 Rhuhike omu mwâge, rhuharâmize aha magulu gâge.

8 Yimuka, Nyamwagirwa, oje aha warhamûkira, mwe n’omucîmba gw’obwâmi bwâwe.

9 Abadâhwa bâwe bacîhundikîre n’omwishingo.

10 Mâshi mâshi, mwambali wâwe Daudi orhumire, omanye wakayôza omushige wâwe.

11 Nyakasane alahirîre Daudi, àmulaganya endagâno y’enkwira, eryâla erhatûbwamwo, erhi: «Mwana oburha nâtamaza oku ntebe yâwe.»

12 Erhi: «Abana bâwe bâkalanga eciragâne cani, bakanalanga amarhegeko nâbarhegekaga, abana babo nabo, bâtamala oku ntebe yâwe ensiku zoshi.»

13 Bulya neci Nyakasane acîshozire Siyoni, àcimwîshozire mpu eshube ntebe yâge, erhi:

14 «Kuno kwo nkola nakaziluhûkira ensiku zoshi»; erhi: «Kuno kwo nkola nayûbaka bulya kuno kwo ncîshozire.»

15 Erhi: «Ebijiro byakwo nkolaga nabigisha, n’abakenyi bakwo mbayîguse mugati.

16 Abadâhwa bakwo nkolaga nababwîka obucire, n’abemezi bakwo bashembuke n’omwishingo.

17 Eyo munda yo nâmereza Daudi ihembe, nnankolêgeze omushige wâni akamole.

18 Abamushomba boshi nâbabonesa nshonyi, n’irhwe lyâge lilabukekwo akashambala kani.»

133

OLULANGA LWA 132 (133): Akalamo k’ecinyabuguma

1 Lwimbo lwa kusôka. Lwa Daudi.

Ala nka kwayinjiha, ala nka kwanuna, okubêra haguma cinyabuguma kw’abalondana.

2 Kwo kuli nka kula banadêkereza ensholo y’amavurha okw’irhwe, gahonere omu bwânwa, omu bwânwa bwa Aroni, gayandagalire omw’igosi ly’omushangi gwâge.

3 Kwo kuli nka kula olumè lwa kuli Hermoni luyandagalira kuli Siyoni; kwo Nyakasane ahânira omugisho, n’akalamo kashinga emyâka n’emyâka.

134

OLULANGA LWA 133 (134): Oku lusiku lukulu lw’obudufu

1 Lwimbo lwa kusôka.

Kanyi! mugashânize Nyakasane,

mwe munashiga Nnawirhu mweshi,

mwe muyimanzire omu idubiro lya Nyakasane

gano mango g’obudufu!

2 Mulengereze amaboko ginyu ebwa ngombe yâge,

mugashànize Nn’igulu.

3 Nyakasane akugishe kurhenga e Siyoni,

ye wàjiraga empingu n’igulu.

135

OLULANGA LWA 134 (135): Okukuza Omulemi wa byoshi

1 Aleluya!

Mukuze izîno lya Nyakasane, kuzi ye mwe bambali ba Nyakasane.

2 Mwe muli omu ka-Nyamuzinda, omu bululi bw’enyumpa ya Nnawirhu Nnâmahanga. 3 Mukuze Nyakasane bulya arhahimwa bwinja Nyakasane, muzihire izîno lyâge bulya ali wa kusîmwa.

4 Na bulyala Nyakasane àcîshozire Yakobo, Israheli gwo gwâge mwânya acîshozire.

5 Niehe mmanyire oku Nyamubâho ali mukulu, Nnawirhu Nnâmahanga alushire banyamuzinda boshi.

6 Ebi alonzize byoshi binabe, en’igulu n’emalunga, omu nyanja n’omu ngasi muhengere.

7 Ye rhenza ebitû kurhenga enyuma z’ebihugo, ahindule emilazò eshube nkuba, n’empûsi ayishâze aha yali ecifulisire.

8 Aja aho, abanda enfula z’e Mîsiri, ez’abantu n’ez’ebintu.

9 Arhuma ebisômerine n’ebimanyîso emund’oli bulya wa Mîsiri, abirhumira Faraoni n’abambali boshi.

10 Abanda amashanja garhali manyi, ahungumula abâmi b’entwâli:

11 Sehoni mwâmi w’Abamoriti, na Ogu mwâmi w’e Bashani, n’amâmi goshi g’e Kanani.

12 Amashwa gâbo agagabira Israheli, olubaga lwâge Israheli lwagayimamwo.

13 Mushâna Nyakasane izîno lyâwe ho liyôrha liba ensiku n’amango, mushâna Nyakasane oyôrhe okengwa emyâka n’emyâka.

14 Bulyala Nyakasane ye lungere w’olubaga lwâge, yêne ye nalufa lukogo.

15 Abapagani nabo mpu bajira ba nyamuzinda, bala b’amabuye n’ebyûma! bala babinjwa n’enfune z’abantu!

16 Irumbi mpu bagwerhe akanwa barhanaderha, mpu bagwerhe amasù barhanabona!

17 Mpu bagwerhe amarhwiri barhanayumva, ciru lerhaga ehyûka omu kanwa kabo!

18 Ababatula bamôbashusha, abacîkubagira bo nabo nabo.

19 Nyumpa y’Israheli, kuza Nyakasane, bûko bwa Aroni, kuza Nyamubâho,

20 Nyumpa ya Levi, nâwe kuza Nyakasane mwe muharâmya Nyamubâho mweshi, mukuze Nyakasane.

21 Nyakasane aj’irenge omu Siyoni, ye yûbaka omu Yeruzalemu!

136

OLULANGA LWA 135 (136): Litaniya linene ly’okuvuga omunkwa

Aleluya!

1 Kuzagi Nyakasane bulyala ali mwinja,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

2 Kusagi Nyamuzinda okulire banyamuzinda boshi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

3 Kuzagi Nyakasane Mwâmi w’abâmi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

4 Yene ye jira ebirhangâzo nta wundi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

5 Ye wàlemaga empingu n’obushinganyanya,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

6 Ye walàmbûliraga igulu oku nyanya ly’amîshi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

7 Ye wàjiraga ebimole binênênè,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

8 Ajira izûba mpu likâmoleka mûshi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

9 Omwêzi n’enyenyêzi mpu bikâmoleka budufu,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

10 Ahana ab’e Mîsiri erhi àhuma oku nfula zâbo,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

11 Agalikûla Israheli ekarhî kabo,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

12 N’obuzibu bw’okuboko kwâge n’obuhashe bunji,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

13 Enyanja Ndukula àyiberamwo mpande ibirhi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

14 Ageza Israheli omu karhî kayo,

bulya obuzigire bwâge boli bw’ensiku n’amango.

15 Alohamwo Faraoni n’engabo yâge,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

16 Olubaga lwâge alutwisa irûngu,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

17 Ahana abâmi banênênè,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

18 Abâmi badarhi abahira okw’itumu,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

19 Sehoni mwâmi w’Abamoriti,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

20 Na Ogu mwâmi w’e Bashani,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

21 Amashwa gâbo agashobôza abandi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

22 Agashobôza omwambali Israheli,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

23 Arhukengêra amango bamàrhulungumarhiza,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango,

24 Arhurhenza omu nfune z’ababisha,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

25 Ye hà ngasi ciremwa ebi cirya byoshi,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

26 Mukuze Nyamuzinda w’empingu,

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

137

OLULANGA LWA 136 (137): Owayibagira ah’omunyunyu gwâge guba erhi arhamubâ

1 Erhi rhwabàga rhudahire

oku bikunguzo by’enyîshi z’e Babiloni,

yone mirenge rhwakàgidubula

erhi kufa Siyoni mûngo kurhuma.

2 Kwarhuma ciru n’ennanga zirhu rhukâzimanika,

oku mirhi ya mw’eryo ihanga.

3 Abarhuhekaga mw’eryo ihanga

erhi barhurhenza omu cihugo c’amasîma,

balinda bakala enshonyi z’okurhuhûna enyimbo, mpu:

«Rhuyimbiri enyimbo z’omwishingo gw’e Siyoni.»

4 Kurhigi rhwakayimba enyimbo z’okukuza Nyakasane omw’ihanga lya bene? 5 Yeruzalemu wehe aha nakakuyibagira,

nankashingana okulyo kwâni kwahozire.

6 Neci olulimi lwâni, waliha Yeruzalemu,

luyûmire ebiraka, aha nankakuyîbagira

nisi erhi aha nankabula kuderha oku we rnurhanzi omu bansimîsa.

7 Kengêra Nyamwagirwa, kurhi bene Edomu bàjizîre Yeruzalemu

mpu ehyajirwe kuhika okw’ibuye lizinda.

8 Kashâba we, mwâli wa Babeli,

ali w’iragi linene owabona amabî wàrhujirìre.

9 Neci ali w’iragi owagwârha ebirhaba byâwe

n’okubivunyungulira oku mabuye.

138

OLULANGA LWA 137 (138): Olwimbo lw’okuvuga omunkwa

1 Lwa Daudi.

Nakugashâniza Nyamwagirwa, n’omurhima gwâni gwoshi,

bulya wayumvirhîze ebinwa byâni,

nkolaga nakuzihira embere za bamalaika bâwe,

2 nkola nakuyimbìra enyimbo z’obukuze,

erhi nnankumbire bûbi omu ka-Nyamuzinda kâwe.

Nakuza izîno lyâwe,

erhi buzigire bwâwe n’okurhahemuka kwâwe kurhuma,

bulya eciragâne câwe cabire ca mwâmi w’izîno.

3 Olusiku nàkufukamiraga wànyumvirhiza,

wànyushûlira emisi y’omurhima.

4 Nyamwagirwa, abâmi b’omw’igulu boshi bakuvuga omunkwa,

bulya bàyumvîrhe ebirhangâzo by’ekanwa kâwe.

5 Neci bayimba enjira za Nnâmahanga,

bulya irenge lya Nnâmahanga liri likulu lwoshi.

6 Omu bukulu bwâge kurharhuma arhashibirira abanyinyi,

n’okukengula abacîbona binja.

7 Nkabâ omu maganya, onanzibuhye,

onalambûle okuboko kwâwe wagombyamwo abanshomba, onancize.

8 Neci, obuzigire bwâwe buli bw’ensiku n’amango,

omanye wankacilîkirira emikolo y’okuboko kwâwe.

139

OLULANGA LWA 138 (139): Irenge kuli olya oyishi byoshi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

Nyakasane, wàndolêrize wammanya:

2 Ntamîre, nyimanzire, orhahabiri,

enkengêro zani oku ziciri kulî, erhi okola ozimanyire;

3 ngwishìre, ndambagîre, erhi wambona,

enjira zâni zoshi nta nguma ohabire.

4 Akanwa kanabe kacindi emurhima karhacihika oku lulimi,

erhi na mira wakamanyaga koshi.

5 Ongwarhîre emalanga n’ebirhugo,

onandêkerîzekwo okuboko kwâwe.

6 Obumanye buli ntyo bunsômîre bwenêne,

buntalusire bwenêne, ntakabuyumva.

7 Ngahi nakaja nderhe nti nkola ndi kulî n’omiûka gwâwe?

ngahi nakayâkira amasù gâwe?

8 Nsôkîre emalunga, yo obà!,

ngwishîre ekuzimu-bwinini, we Nnayo.

9 Erhi nakalamukira mucêracêra,

nti njiyûbaka iduli ly’enyanja:

10 Ciru n’eyo munda nayo kuboko kwâwe kwayimpisa,

kulyo kwâwe kwayisha kundwîrhe.

11 Erhi nakanderha, nti: «Ciru omwizimya gumbwìke,

n’obudufu bunzonge nka mûshi.»

12 Omwizimya wehe gurhakubêra mwizimya,

n’obudufu kuli we kwo buli nka mûshi,

endundulya y’omwizimya kuli we kw’eri nka mûshi.

13 We wàburungusagya ensiko zani,

We wàmbumbaga omu nda ya nyâmà.

14 Ncikwitàkire bulya oku wànjirîre kusômerine,

bulyala emikolo yâwe eri ya kurhangaza.

Omurhima gwâni ogumanyire bwinja,

15 na nta kavuha kandimwo ohabire.

Nàbîre ndwîrhe nabumbwa bushâla-shâla,

nabîre ncidwîrhe nashwinjirwa omu kuzimu,

16 erhi n’amasù gâwe mîra gabonaga ebijiro byâni,

erhi byoshi binakola biri biyandike omu citabu câwe;

ensiku zani zayôrhaga ziri nganje,

erhi n’olurhanzi-rhanzi muli zo lurhacija oku nkuba.

17 Enkengêro zawe Nnâmahanga,

mbwîne ziri ndârhi; gunali mwandu, zirhankaganjwa!

18 Erhi nderha nti nziganje zoshi,

nàshanga zo nyinji oku mushenyi;

erhi nankaderha nti namàyûsa lero,

nnanashanga rhwembi rhuciri.

19 Nyamuzinda, mâshi oyirhe enkolamaligo,

n’abîsi b’abantu barhengeho omuntu!

20 Bulyala bàkugomîre okubozire,

abashombanyi bâwe bàrhwâmire kubi.

21 Abakushomba, Yagirwa, kàli nani kushomba mbashomba!

Ka mbonakwo abasharhirakwo Nyamuzinda!

22 Kushomba mbashomba, ntabakwirirwa,

omu masù gani bali bagoma.

23 Nnâmahanga, ondolêreze obone omurhima gwâni,

onje emurhima obone enkengêro zani.

24 Wâbona oku arhali njira mbi ngeramwo,

ongeze omu njira y’aba mîra, Muhânyi.

140

OLULANGA LWA 139 (140): Endyâlya erhakike aha yamera emvi, mâshi!

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa mâshi, ondikûze nani oku muntu mubi, ncinga oku muntu w’ecikalarhu.

3 Oncinge kuli balya bagerêreza okubi omu murhima, abakazitula entambala bwaca bwayira.

4 Endimi zâbo banakaz’izirhyaza nka njoka, omu kanwa kabo mino ga mpiri gamuli.

5 Nciza mâshi, Yagirwa, nkûla omu nfune z’omubisha, ncinga oku muntu w’ecikalarhu: abalâlire mpu bankube,

6 Abaminya bakazintega emirhego banayifulike, banakanûle emigozi nka kasirha.

7 We mbwizire, Yagirwa: we Nyamuzinda wâni, mâshi, Waliha, oyumvirhize izu ly’omusengero gwâni.

8 Yagirwa Nyamuzinda wâni, we burhabale we na misi yani, we cingikiza irhwe lyani olusiku lw’entambala.

9 Yagirwa mâshi, orhayêmêraga enyifinjo z’omubi, mâshi mâshi orhazigaga emihigo yâge yayunjula.

10 Abandi eburhambi balengezize irhwe, mâshi mâshi obubî bw’ebinwa byâbo burhankarhang’ibafundêza mâshi.

11 Enkuba y’ebisêsè ebarhogere, abo bakakûmba elushâyo babule cazûsa.

12 Omuntu w’olulimi lubi arhâshinge kasanzi hano igulu, omuntu w’ecikalarhu buhanya bwamushamula.

13 Mmanyire, Yagirwa, oku orhalenganya oli bûmu-bûmu, naye omukenyi orhamuzimba lubanja.

14 Neci abashinganyanya bo bakaz’ikuza izîno lyâwe abarhalyalyanya bo babêra omu masù gâwe.

141

OLULANGA LWA 140 (141): Oyimangirwe na wa-Ngwi adorna gashongwire

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Yagirwa w’ono ndwîrhe nayakûza, ntabâla duba we kasinga, yumvirhiz’omulenge gwâni w’ono ndwîrhe nayakûza.

2 Omusengero gwâni gusôker’emund’oli nka mugi gwa nshangi, n’aga maboko nalengeza gayêrekereyo nka burherekêre bwa bijingo.

3 Yagirwa ohire omulanzi aha kanwa kani, n’omulâlîzi aha luso lw’omunwa gwâni.

4 Mâshi mâshi omanye wakayêrekeza omurhima gwâni emund’okubi buli, mpu gujire ebibi birhakwânînî. Ntanajaga omu bantu bajir’okubi, mpu ndye oku biryo byâbo.

5 Omushinganyanya ankomekwo: kwo kukulu. Ankalihire erhi kwo: gali mavurha omw’irhwe. Irhwe lyani lirhâgalahire, Nâkazicisîlirira oku bali omu bubî bwâbo.

6 Abakulu babo omu kucihukula oku mabuye, lyo bajirage bayumva obununu bw’ebinwa byâni.

7 Kula owahinga ashandâza ebidaka na kula akoma irongo, kwo ebivuha byâbo byashandalire ekuzimu.

8 Neci Yagirwa Nyamubâho, amasù gani yo gayêrekîre emund’oli, yo nyakire emund’oli, omanye wakaherêrekeza omûka gwâni.

9 Onnange oku murhego bantezire, n’oku rhusa rhw’abajira ebibi.

10 Abo babi mâshi bagwe caligumiza omu mirhego badwîrhe barhega, oku nâcifulumukira.

142

OLULANGA LWA 141 (142): Omusengero gw’odwîrhe alibuzibwa anacîfulisire

1 Lwigânwa. Lwa Daudi. Amango àli omu lukunda. Lulanga.

2 Izu linene nâyakûzamwo Nyakasane, Izu linene nâyingingamwo Nyamwagirwa. 3 Omu masù gâge narhûla omutula gungwerhe, embere zâge nabulagira oburhe bungwerhe.

4 Obu omûka gunfundûremwo; câba orhahabiri enjira yani. Enjira nâyishamwo, bantegâremwo olubambo.

5 Ndozir’ekulyo nnambwîne, ci ntâye mbwîne wankanshibirira. Ntaho mbwîne nakayâkira, na ntâye mbwîne wakafungira omûka gwâni.

6 We nyakûzize, Yagirwa; We nabwîra, wene lwakiro lwâni, Weri gwâni mwanya mw’er’igulu ly’abazine.

7 Yumvirhiza omulenge gwâni, bulyala mbengîre kurhali kunyi. Ndikûza kuli aba banshimbire, bulyala bandushire misi.

8 Nkûla mw’eyi mpamikwa, nvuge izîno lyâwe omunkwa. Abashinganyanya bakolaga bangorha, hano obâ wamânjirira bwinja.

143

OLULANGA LWA 142 (143): Amingingo g’obwirhohye

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Waliha yumva omusengero gwâni, oyumve amingingo gani bulya we Mudahemuka, onyumvirhize bulya we Mushinganyanya.

2 Omanye wankajisa mwambali wâwe lubanja, bulya nta wàbusirwe oli mushinganyanya embere zâwe.

3 Kulya kuba onshombire ashimbulwîre omuka gwâni; obuzîne bwâni abuhizire aha nshi; anandekerize omu mwizimya aka abakola bali nsiku bafire.

4 Omûka gundimwo gukola ntagwo, n’omurhima gwâni gwarhemusire.

5 Namàkengêra ensiku zâli burhanzi, namàyibuka emikolo yâwe yoshi, namàsingiriza obushanja enfunc zawe zàkolaga.

6 Arhali bw’obu ndambùlire amaboko emund’oli omurhima gwâni enyôrha yagukabize nk’idaho lya canda.

7 Nyumva duba mâshi, Yagirwa, bulyala omûka gundimwo gukola ntagwo. omanye wakananfulika obusù bwâwe, nankanaba nka abayandagalira emwina.

8 Ndisa duba oku burhonyi bwâwe, bulyala wene ncîkubagira. Nyêreka njira ehi nashimba, bulyala emund’oli yo ndengerize omûka gwâni.

9 Ndikûza oku bantu banshomba, Yagirwa, wene ndangalire.

10 Nyigîriza nkazijira oku olonzize, bulya we Nyamubâho wâni. Mûka wâwe arhahimwa kuyinjiha ampise omu cibandâna.

11 Izîno lyâwe, Yagirwa, lirhume wannanga mugumaguma, olukogo lwâwe lurhume warhenza omûka gwâni omu burhe.

12 N’obwinja bwâwe burhume wahungumula abanshomba. N’abalibuza omûka gwâni boshi, obaherêrekeze, bulya ndi mwambali wâwe.

144

OLULANGA LWA 143 (144): Olwimbo lw’amatabâro n’obuhimanyi

1 Lwa Daudi.

Nnâmahanga Nyamubâho agashâne, ye mutungo gwâni, Ye komeza amaboko gani oku matabâro, anayigîrize eminwe yani okulwa.

2 Ye buzigire bwâni, ye mpenzi yani, Ye lwakiro na Muciza wâni, yêne ye kereka emirhwe oku burhegesi bwâni.

3 Nyamwagirwa, omuntu co cici obu omukoyakoyakwo okungan’aha? Mwene-omuntu co cici obu omushìbirira ntya?

4 N’obwo omuntu kwo ali nka mpûsi, ensiku zâge kwo ziri nka cizunguzungu câgera.

5 Nyamuzinda Nyamubâho gombya amalunga oyandagale, ohume oku ntôndo zitwike mabira.

6 Zûsa emilazô oshandabanyemwo ababisha, ofôle obageze mihanda erhashinganana.

7 Nyandagaliza okuboko, ondikûze, onyûlubule emûbi, n’okuboko kwâwe ontenze omu nfune z’ab’emahanga.

8 Aba akanwa karhaderha oburhali busha, n’ab’okuboko kulenzi.

9 Nyamwagirwa, Nyamubâho, nakuyimbira olwimbo luhyahya, nakuzihira olulanga lwa misi ikumi.

10 Yagirwa, Nyamubâho, we rhuma abâmi bahima, we wàkûlaga Daudi oku bwôji bw’itumu ly’ababisha.

11 Nyôkola, nkûla omu maboko g’ab’emahanga, ab’akanwa karhaderha oburhali bulenzi, n’ab’amaboko gakola amaligo.

12 Ecabona bagala birhu bayûshûsire nka mburho enazire omu busole bwâbo, na bâli birhu nka mitungo minjinja na mibinje nka nkingi z’omu bwâmi bwa Nyamuzinda.

13 Nazo enguli zirhu ziyunjule na ngasi lubero lwa myâka, omu malambo girhu ebibuzi birhu biyôloloke.

14 Enkafu zirhu ziburhane, rhurhanazimbagwa erhi kunyagwa, ntyo harhabaga ndûlù omu mihanda yirhu.

15 Bali bany’iragi abantu bagishirwe ntyo, bali bany’iragi abantu bajira Nyakasane nka Nyamuzinda wabo.

145

OLULANGA LWA 144 (145): lrenge lya Mwâmi Nyamubâho

1 Lwimbo. Lwa Daudi.

Nnâmahanga Mwâmi wâni, nalonza okukuza, nacîtakirira izîno lyâwe ensiku zoshi.

2 Nalonza ngasi lusiku nkukuze, na ngasi luj’oku nkuba nyimbire izîno lyâwe irenge.

3 Nnlìmahanga ali w’izîno anali wa kukengwa bwenêne, obukulu bwâge burhankayumvìibwa.

4 Ngasi iburha lyabwiriza eryâbo ebirhangâzo byâwe, n’ebisômerine byâwe byahekwa irenge.

5 Neci nyimba irenge ly’obukulu bwâwe, n’ebirhangâzo byâwe.

6 Abantu bakaz’iganira obuhashe bwâwe bujugumya. nani nkazibaganirira obukulu bwâwe.

7 Bakâhamagaza aminja gâwe manene, n’okubandira obwirhônzi bwâwe empûndu.

8 Nyamubâho aba mwinja na wa lukogo, arhakunira duba aba na wa buzigire.

9 Nyamubâho aba mwinja kuli boshi, nn’olukogo lwâge luyerekera emikolo yâge.

10 Aminja gâwe wajizire kukuza gakukuza Muhanyi n’abarhonyi bâwe bakugashâniza.

11 Banaganire irenge ly’obwâmi bwâwe n’okulumiza irenge ly’ebisômerine byâwe.

12 Lyo bamanyis’abantu ebirhangâzo wàbajirire. irenge ly’obwâmi bwâwe.

13 0bwâmi bwâwe buli bw’emyâka n’emyâka, oburhegesi bwâwe buyôrha buli oku ngasi iburha. Nyakasane ali w’okuli omu nderho zâge zoshi, ali na Mwimâna omu bijiro byâge byoshi.

14 Nyakasane ye kakoma ka ngasi bahirima, ye Cînamula wa ngasi bashâyire.

15 Boshi we bahirakw’omurhima n’amasù omu bulagirire, n’amango gakwânîne nâwe obahe cbi bàlya

16 Onalambûle okuboko, oyiguse n’obugale bwâwe ngasi coshi cibàmwo omûka.

17 Nnâmahanga ali mwirhônzi omu njira zâge zoshi, na wa lukogo omu mikolo yâge yoshi.

18 Nnâmahanga ali hofi ha ngasi yeshi omusengera, ngasi yeshi omusengera n’omurhima gurhajira bulyâlya.

19 Abamurhînya anabajirire ngasi byoshi bacifinja, anayumve emirengc yâbo anabacize.

20 Nnâmahanga analange abamuzigira boshi, anahererekeze endyâlya.

21 Ecabona akanwa kani kayimba irenge lya Nnâmahanga, na ngasi bàhirwe omubiri boshi bagashânize izîno lyâge litagatifu.

146

OLULANGA LWA 145 (146): Iragi lyâge ocîkubagira Nnâmahanga

1 Aleluya!

Murhima gwâni kuza Nyamuzinda

2 Oku ncibamw’omûka, nâkazikuza Nyamwagirwa, amango goshi ncizîne nakâyimbira Nyamuzinda irenge.

3 Mumanye mwakakâlangalira abaluzi, nisi erhi okucîkubagira iburha ly’omuntu elirhaciza,

4 erhi omûka gumurhengamwo anashubire omu budaka n’obwo emihigo yâge yoshi ehirigirhe.

5 Ali w’iragi oyu Nyamuzinda wa Yakobo aba murhabâzi wâge, olangalira Nnâmahanga Nyamwagirwa wâge.

6 Nnâmahanga ye walemaga empingu n’igulu, enyanja n’ebiyibâmwo byoshi. Azibuhize endagâno zâge ensiku zoshi.

7 Abalenganyire anabagalulire obushinganyanya bwâbo, ye yigusa abashalye n’ebiryo.

8 Empira Nnâmahanga ye zirikûza, abahusire anabazibûle engohe.

9 Ye yimanza abagogomirwe, Nnâmahanga azigira abîrhônzi.

10 Nyamuzinda analange abakenyi, Ye lamira enfuzi n’abakana. Ci enjira z’abanya-byâha anaziyêrekeze erushâyo.

Nyamubâho ali Mwâmi, arhegeka emyâka erhaganjwa, wâni Siyoni, Nnâmahanga ali wâwe ensiku zoshi.

147

OLULANGA LWA 146 (147, 1-20): Olwimbo lw’okuyimbira Ogala-Byoshi

1 Aleluya!

Kuzagi Nyamuzinda buly’ali mwinja, Yimbiri Nyamuzinda wirhu bulya irengc alikwânîne.

2 Nyamwagirwa, mûbasi wa Yeruzalemu, ashubuza olubaga lw’Israheli.

3 Anabuke abagogomirwe omu murhima, anabuke ebibande byâbo.

4 Ayishi omuganjo gw’enyenyêzi, ntayo ahabire izîno lyayo.

5 Nyamuzinda wirhu ali mukulu, obuhashe bwâge burhagerwa, obukengêre bwâge burhahimwa.

6 Nyamuzinda ye rhabala abazamba, abanya-byâha anatuntumire okw’idaho.

7 Yimbiri Nyamuzinda olwimbo lw’okuvuga omunkwa, zihi omu lulanga obukuze bwa Nyamuzinda.

8 Amalunga anagabwikire n’ebitû, arheganyize idaho enkuba, ameze obwâsi oku ntôndo

9 Ye hâ enkafu obwâsi zikera, n’ebyana bya hungwe bimuyêrekezize omulomo.

10 Arhali misi ya citerusi emushagalusa, nisi erhi magulu ga muntu.

11 Nnâmahanga ashagaluka erhi abamurhìnya barhumire erhi abacìkuhagira obwinja bwâge barhuma.

12 Yeruzalemu, gashâniza Nnâmahanga, Siyoni, kuza Nyamubâho.

13 Bulya ahamikirîze enyumvi zawe, abana bâwe abagishìre aha mwâwe.

14 Amaziko gâwe agalanzire, akugaza n’emburho y’emyâka yâwe.

15 Akanwa kâge kanazunguluk’igulu lyoshi akanwa kâge kwo kalibirha nka mpûsi.

16 Ananiese olubula lwêru nka boya bwa cibuzi, alumîze ecimè c’emboho nka luvu.

17 Kwo aniesa enkuba nk’ahungumula mugati, emboho yâge enakayûze ciru n’amîshi ganage.

18 Akarhuma akanwa binajonge, akarhuma empûsi yâge amîshi ganashubihulula.

19 Yene wamanyisa Yakobo akanwa kâge, n’Israheli âmumanyisa amarhegeko gâge.

20 Nta lindi ishanja ajirîre okungan’aho, nta lindi ishanja lyamanyire ecimuba emurhima.

148

OLULANGA LWA 148: Empingu n’igulu bikuze Nyakasane

1 Aleluya!

Kuzagi Nyamuzinda kurhenga enyanya emalunga mumukuze oku nkuba.

2 Mweshi Bamalahika bâge mumukuze, ninyu mweshi mirhwe yâge mumukuze.

3 Mwe mwêzi n’izûba mumukuze mwe nyenyêzi zilangashana mumukuze.

4 Mumukuze mwe malunga g’oku nkuba, ninyu mwe mishi muba emalunga mumukuze.

5 Byoshi bikuze izîno lya Nyakasane bulya kanwa kaguma kône àdesire byanabà.

6 Abizibuhize emyâka erhaganjwa, àgwisire irhegeko lirhakahindulwa.

7 Murhondêrere en’igulu mwamukuza, mwe biryanyi by’omu mîshi, ninyu mwe nyanja.

8 Omuliro, olubula n’olwikungu na ba-kalemera, barhahumba irhegeko lya Nyamuzinda.

9 Mwe ntôndo n’orhurhondo rhwoshi emirhi y’amalehe n’emirhi yoshi.

10 Ensimba z’emuzirhu n’ebishwêkwa bya ngasi lubero, ebinyâgâsi n’ebinyunyi bibalala.

11 Abâmi b’igulu n’amashanja goshi, abaluzi ninyu batwî b’emmanja b’igulu. 12 Emisole n’ensûli, abashosi n’abana.

13 Bakuze izîno lya Nyamuzinda, bulya izîno lyâge lyône liri likulu, irenge lyâge liri enyanya ly’igulu n’amalunga.

14 Ajìsize olubaga lwâge irenge, ngwarhiro ya bukuze oku barhonyi bâge, bo bana b’Israheli, ishanja limuyêgêra.

149

OLULANGA LWA 149: Olwimbo lw’obuhimanyi

1 Aleluya!

Yimbiri Nnâmahanga olwimbo luhyahya, irenge lyâge liyumvikane omu ndêko y’abarhonyi bâge.

2 Israheli ashagalukire Nnâmahanga Mulemi wâge, abana b’e Siyoni bacîtakirire omwâmi wabo.

3 Bakuze banasàmire izîno lyâge, bamuzihire ennanga banamurhimbire engoma.

4 Bulya Nyamuzinda ashagaluka n’olubaga lwâge, Ye ciza abanyinyi anabakuze.

5 Abarhonyi bâge banagandâze omw’irenge, banashagaluke n’omw’iro.

6 Obukuze bwa Nnâmahanga burhabarhenga omu kanwa, omu nfune zâbo murharhenga engôrho ya mòji abirhi.

7 Y’okucihôla amashanja, n’okuhana emirhwe

8 Okuhanika abâmi babo n’enkoba, n’abaluzi babo omu caburhinda.

9 Lyo olushika lwàtubagwa kuli bo luyunjula, lyo irenge lyàbikîrwe abarhonyi bâge boshi

150

OLULANGA LWA 150: Obukuze bw’okufundika

1 Aleluya!

Kuzagi Nyakasane omu ka-Nyamuzinda,

Kuzagi ye oku nkuba omu buhashe bwâge.

2 Kuzagi ye oku birhangâzo byâge , Kuzagi ye oku bukulu bwâge bunji

3 Kuzagi ye n’izu ly’empanda, Kuzagi ye n’ennanga n’enzenze.

4 Kuzagi ye n’amasâmo n’engoma, Kuzagi ye n’olunyege n’orhurhera.

5 Kuzagi ye n’emijegereza y’izu linja, Kuzagi ye n’ebyûma by’izu lilongîre.

6 Ngasi byoshi bibamwo omûka, kuzagi Nyakasane Aleluya!

^e120.5 Mesheki: cihugo ciri hofi n’Enyanja Nyiru. Kedari: omu irûngu ly’e Siriya.

^f125.3 Akarhi k’endyâlya: kwo kuderha obwâmi bw’enkola-maligo.

PRO – – Bible en mashi du Congo

EMIGANI משלי Mishlei

Enshokolezi

Ecitabu c’Emigani lwo lwiganyo lwinja bwenêne omu bitabu by’obumanye. Eco citabu cibâmwo enyigîrizo z’amango ga ngasi lubero, ga mîra. Ecigabi ca mîra bwenêne cibâmwo bihimbi bibirhi (10-22; 25-29) byàyandikagwa na Salomoni. Ye walolagwa ensiku zoshi nka muntu mwirhônzi kulusha abantu b’omu Israheli boshi. Cibâmwo n’eyindi migani yayandikagwa n’abandi bantu bashinganyanya na birhônzi; ci amazîno gâbo garhadesirwi (22, 17-24, 34). Ecitabu c’Emigani cifundisirwe n’enyimbo z’okukuza omukazi mutagatifu (31, 10-31).

Eci citabu ciyigîriza oku Nyamuzinda ahêmba obworhere bwinja bw’okuli, obuzigire, obucese bw’iroho n’obwirhôhye. Ci kwône anahane ngasi bijiro bibi bilwîsa obwo bwinja. Obwo bwirhônzi kuli kuderha kurhi? Kuli kukenga Nyamuzinda n’okumuyegemera yenene.

Rhwanâbone Obwirhônzi bucîderhera n’okucîkuza nka bwâgo bwâgo. Bwirhônzi bwa bene obwo buli bwa bûmvikane ekarhî kabwo bwone haguma na Nyamuzinda kurhenga ensiku zoshi, bwârhabire Nyamuzinda okulema igulu (8, 22-31). Bwo burhanzi rhwabona omu Bibliya ebyo binwa byarhôla obwirhônzi nka muntu nkana.

Buzira kuhabuka ciru n’ehitya, enyigîrizo z’eyo migani zirhalushiri ezi rhwàhabirwe na Yezu Kristu, bulya ye «Bwirhonzi bwa Nyamuzinda». Rhurhayibagiraga kandi oku idini ly’okunali lirhankaj’enyanya n’okuhimana nka lirhayimangiri oku muntu mukêngwa. Liguma liguma Endagâno Mpyahya ekolesa emigani ya muli eco citabu. Co cirhumire ngasi mukristu ayumvirhize anakenge ezo ngerêrezo z’ abirhônzi b’omu Israheli ba mîra.

EBIRIMWO

1. Mahano g’oburhimanya: cigabi 1-9.

2. Emigani mikulu ya Salomoni: c. 10, 1-22, 16 .

3. Emigani y’abandi birhônzi: c. 22, 17-24, 22 .

4. Eyindi migani y’abanya-bwenge bunji: c. 24, 23-34 .

5. Emigani ya Salomoni yayandikagwa n’abantu ba mwâmi: c. 25-29.

6. Ebinwa bikulu bya Aguri: c. 30 .

7. Emigani y’okuganja: c. 30, 15-33 .

8. Ebinwa n’amahano ga Lemuweli: c. 31, 1-9 .

9. lrenge ly’omukazi mwinja: c. 31, 10-31

Izino ly’ecitabu

1 Migani ya Salomoni, mwene Daudi, mwâmi w’Israheli:

2 oku kumanya oburhimanya n’ihano, oku kuyumva bwinja ebinwa bizibu;

3 oku kumanya abîgîrizibwa n’abalenga, okushinganyanya, okuba ntagengwa n’okurhondêza;

4 okuhereza abagûnda obulenga, n’omwana w’obusole obumanye n’obulenga bw’amakengu.

5 Omurhimanya ayumve, anayushûlemwo obulenga bwâge, n’omuntu mukengwa akûlemwo obulenga bw’okurhegeka;

6 amanyiyumva ebinwa bizibu n’emigani, ebinwa by’abarhimanya n’emigani yâbo.

7 Okurhînya Nyamuzinda, gwo murhondêro gw’oburhimanya, basirhe bwo barhakwirirwa burhimanya, barhakwirirwa n’ihano.

I. Enshula-mwanzi: Amahano gw’ oburhimanya

Omurhimanya kuyâka ayâka abîra babi

8 Yumva mwana wâni, ihano lya sho, orhahîraga okagaya akanwa nyoko akubwîra,

9 ciri cimanè ca kukwânana irhwe lyâwe, gali magerha omo igosi lyâwe.

10 Mwana wâni, erhi abanya-byâha bakalonza okukushumika, orhayêmêraga!

11 Erhi bakakubwîra mpu: «oyishe rhugende rhweshi, rhucibundike rhubulage omuko buzira igwarhiro, rhucifulike rhulinge omwêru-kwêru:

12 mpu rhubamiranguse kula okuzimu kunajira, rhubamire baguma-guma nka kula banayandagalira omu nshinda.

13 Mpu rhwabona ebinja-binji, enyumpa zirhu rhwazibûmba munyago,

14 Mpu wayesha ecigole haguma nirhu obone ogwâwe mwânya, nshoho nguma rhwakazibîkira rhweshi».

15 Mwana wâni, orhahîra okabakulikira omu njira bali, oyerekeze amagulu gâwe kuli n’enjira balimwo,

16 bulyala amagulu gâbo buhanya gayêrekîre, galibirhîre okugendibulaga omuko,

17 na bulyala kuli kurhamira busha, okulambûlira akasirha^a omu masù g’akanyunyi.

18 Abôla bonene bacîrhega, buhanya bwâbo bayunja-yunja.

19 Kwo azinda ali ntyo oli magene gw’okuzimba, amagene kuyisa gayisa oyu gamahândira.

Okuyumva amahano g’oburhimanya

20 Oburhimanya budwîrhe bwayakûliza^b omu njira, bulengezize izù omu ngô ziri emuhânda.

21 Aha mashanga-njira kuhamagala budwîrhe bwahamagala, aha nyumvi z’olugô^c, bugwerhe emyanzi.

22 Mpu «mmangaci mwaleka obuhwinja bwinyu ebi bingolo-ngolo? na ba-cinya-masheka kuhika mangaci erhi bâsheka? n’abahwinja, kuhika mangaci erhi bayânga obumanye?

23 Muyêrekere amahano gâni, nkola nâmmubwîra ogûndi emurhima, nâmmumanyisa ebinwa ngwerhe.

24 Kulya kuba nàhamagîre, kulya kuba nàlengezize okuboko na ntâye wàshibirîre,

25 Kulya kuba mwàgayaguzize amahano gâni goshi, murhanayemiri mmubwire,

26 Nani nkola nashekera obuhanya bumulikwo, nâsheka hano mujâmwo ecikângo.

27 Hano entemu emurhibukira nka nkuba ya cihônzi, hano obuhanya bwinyu buyisha nka mpûsi ya kalemêra, amango ebidârhi, n’ebibâmba byâmurhibukira.

28 Ago mango bâmpamagala ci ntadumizè, bânnonza barhânambonè.

29 Balahire obumanye, babula kwacîshoga okurhînya Nyakasane.

30 Barhalonzagya ihano lyâni, bàgayire ebi nàbabwîraga byoshi:

31 Bakolaga bâlya amalehe gw’obuhabusi bwâbo, bàyigurha amahano bàcihaga bône.

32 Bulya obuhûrha bw’omuhwinja bunamuyirhe, n’oburhashibirira bw’ebingolo-ngolo bunabihezè.

33 Ci kwône onyumva yehe âyôrha adekerire, anarhulûle buzira kuyôboha buhanya buci».

Obwirhônzi bunalange omuntu oku bîra babi

1 Mwana wâni, erhi wankayankirira ebinwa byâni, okanabîkirira amarhegeko gâni oku murhima gwâwe,

2 Okanarhega oburhimanya okurhwiri, onayerekezagye omurhima ebwa makengu.

3 Neci, erhi wankadôsa emirhima, erhi wankalakira obukengêre,

4 Erhi wankabulongereza kula balongereza ensaranga erhi wankabusikimba kula bahûmba obuhirhi,

5 Ago mango wanayumva okurhînya Nyakasane kwo kuderha kurhi, wanabandâna okurhînya Nyakasane.

6 Nyamuzinda ye hâna oburhimanya, Omu kanwa kâge mwo murhenga obumanye n’obûmva.

7 Abashinganyanya bo abîkîre obucire bwâge, yêne ye mpênzi ya balya basêza obudahemuka,

8 Yene ye mulanzi w’enjira z’obushinganyanya, ye mulanzi w’enjira z’abemezi bâge.

9 Ago mango wanamanya kurhi omuntu ashinganyanya, Kurhi abâ ntagengwa na kurhi arhondêza! Njira za bucire ezo zoshi.

10 Amango omurhima gwâwe gwâjâmwo oburhimanya, n’obumanye bushagaluse omurhima gwâwe

11 Ago mango, obwirhônzi bwanakulânga, n’obûmva bwânakubîka.

12 Kuderha mpu bakuyâse njira mbi, bakuyâse omuntu w’ebinwa by’obulyâlya,

13 Bakuyàse balya bakàlekêrera enjira nnûngêdu; balya baja baûìnda-bûnda omu njira z’omwizimya;

14 Balya bayumva basîmire okukola amaligo, banunirwe n’okubêra omu mahabwe.

15 Enjira zâbo zibâ za binzôngo-nzôngo, n’emikâba bayishamwo erhaba eshongîre.

16 Obwirhônzi bwâkulanga oku mukazi w’embuga^d, oku mukazi mugênzi n’oku binwa byâge by’olubohôlolo;

17 Olya wàlesire owabo bàkulaga bo naye, àyibagire eciragâne ca Nyamuzinda wâge.

18 Enyumpa yâge ehengemire ebwa lufù, n’enjira zâge yo ziyêrekîre ebwa mpehema.

19 Abaja emunda ali boshi barhalimwo ôgaluka, barhacifâ bâlabasire omu njira z’akalamo.

20 Ntyo kwo walambagira omu njira y’abantu nkana, kwo walanga enjira y’abashinganyanya.

21 Bulyala abantu bashinganyanya bo bâyishirya ecihugo^e, entagengwa zo zâyishicibêramwo;

22 Ci abaminya bôhe kukûlwa bayishikûlwa omu cihugo. Endyâlya kukagwa zâyishicikagwâmwo.

Ogwerhe oburhirnanya erhi anagwerhe ec’agwerhe

1 Mwana wâni, ebinwa nkubwizire obibikire emurhima, N’amarhegeko nkuhire, ogasêze, ogahire emurhima

2 Bulyala nsiku byakuyushûlira, n’emyâka y’akalamo n’omurhûla.

3 Obukûnda-lulema n’obudahemuka birhakujâga kulî! obiyambalire omu igosi, obiyandikire oku lwâsi lw’omurhima gwâwe.

4 Wâbona oku warhona onabe n’obuhashe omu masù ga Nyamuzinda n’ag’abantu.

5 Oyêgemere Nyamuzinda n’omurhirna gwâwe gwoshi, orhanahîraga okayêgemera obwenge bwâwe wenene.

6 Omu mirimo yâwe yoshi orhahîraga okamuhaba, Wâbona oku ayumanyanya enjira zâwe.

7 Orhacikebagwa mpu okola oli murhimanya: okazirhînya Nyakasane onayâke amabî;

8 Okwôla kwaciza omubiri gwâwe, kunabômbeze orhuvuha rhwâwe.

9 Okazikenga Nyakasane omu kumurhûla ebi ogwerhe, haguma n’ebirhanzi-rhanzi by’omu misi yâwe^f;

10 Ago mango enguli zawe zanayunjula ngano, n’emikenzi yâwe yanayunjulirana irivayi lihyahya.

11 Mwana wâni, orhakengulaga obuhane bwa Nyakasane, Orhanayumvagya kubi okakalihirwa

12 Bulya Nyakasane kwo akalihira oyu asîma, nka kula omulume akalihira omugala arhonya. Iragi ly’omurhimanya

13 Ali muntu muny’iragi obona âhika oku burhimanya, omuntu obona ahika oku makengu.

14 Bulya aha omuntu ankabona amagerha, ankabona oburhimanya: Obugwerhe ye yûnguka kulusha ogwerhe amasholo.

15 Bulushire amagerha citwìro; mw’ebi omuntu acîfinja byoshi nta kantu kabuhisirekwo.

16 Bufumbasire omu kulyo, omwandu gw’ensiku, n’omu kulembe obuhirhi bw’irenge!

17 Enjira bugera mwo ziri njira za masîma, n’emikâba bugeza mw’omuntu, ebwa murhûla^g ehêka.

18 Bubâ murhi gwa kalamo oku muntu obufumbasire; n’obugwerhe anashube muntu obêrîrwe.

19 Nyakasane bushinganyanya àlemagamwo igulu, àyimânika amalunga n’obukengêre.

20 Emisima bumanye bwâge bwàyihûmbaga, n’olumè bitû bikazilurhoza.

21 Mwana wàni, ebi byombi obisêzekwo amasù: obike ihano, olange n’obwirhônzi;

22 Byo byabâ buzîne bw’omurhima gwâwe, bunabe bulimbi bw’igosi lyâwe.

23 Ago mango wanashûrha enjira yâwe buzira bwôba n’okugulu kwâwe kurhasârhalè.

24 Aha kugwîshira orhâyumve côbà, n’amango okola ogwîshîre, irô lyâwe lyâbâ linunu.

25 Orhâyôbôhe cikângo, orhàyôbohè kurherwa n’abaminya.

26 Bulya Nyakasane abâ burhwâli bwâwe, acinga okugulu kwâwe oku mirhego.

27 Orhalahiraga ecijiro cinja oku muntu ocikwânîne, nk’ogwerhe obuhashe bw’okucijira.

28 Orhahîraga okabwîra omulungu, mpu: «genda, ogere lundi lusiku», erhi, mpu: «irhondo nâkuhâ», n’obwo kalya kântu kali omu nfune zawe.

29 Orhahîraga okasîngira omulungu obulyâlya, n’obwo yehe acikwikubagire.

30 Orhagwarhiraga omuntu oku lûnu wamulôngôza, na nta kubî akujirire,

31 Orhayagalagwa n’omuntu w’embaka, orhanahîraga okacîshoga enjira zâge.

32 Bulyala abahalanjisi Nyakasane arhababâkwo, abantu nkana bwo arhonya.

33 Enyumpa y’omumînya eba ehehêrirwe na Nyakasane, enyumpa y’abashinganyanya ôohe eba ngishe.

34 Ayishishekera ba-cinya-masheka, ci abagûnda kurhona bârhona emwâge.

35 Irenge gwo mwânya gw’abarhimanya, ebingolo-ngolo byôhe okukobwa kokabo kashâmbala.

Okucîshoga oburhimanya

1 Bana bàni, yumvi enyigîrizo za sho, murhege okurhwiri lyo mumanya obwenge.

2 bulya nyigîrizo nyinja nâmuhâ: murharhibaga akanwa kâni.

3 Nàli muburhe: mugala wa lârhâ! nàli mwinja na murhonyi omu masù ga nyâmâ.

4 Nàbwîne Lârha akazimbwîra, erhi: Omurhima gwâwe gusâze ebinwa byâni, osêze amarhegeko gâni wâlama.

5 Oyanke oburhimanya, oyanke obwenge, orhayibagiraga, orhacihambûlaga oku mahano gâni.

6 Orhabusigaga nyuma, bwâkulanga, oburhonye bwakubîka.

7 Omurhondêro gw’oburhimanya; kuyanka oburhimanya kuguza ebi ogwerhe byoshi obone amakengu^h.

8 Obushamâmbire, bwakuhira enyanya, bwâshuba irenge Jyâwe okubuhôbera,

9 Oku irhwe lwâwe bwâdekerezakwo ecimanè cikukwânîne bwâkuhêreza ecimanè c’irengeⁱ.

Okucîlanga oku bantu babi

10 Yumva mwana wâni, yumva ebinwa nâkubwîra; wâbona oku emyâka y’akalamo kâwe yâluga

11 Njira ya burhimanya nkuyeresire, omu njira nnungêdu nkugezize.

12 Omu kulambagira amagulu gâwe ntâco câgahanza, ciru wankakûla omulindi, orhâsarhalè.

13 Ogwarhe enyigîrizo orhazirhibaga, ozilange, ko kalamo kâwe.

14 Orhageraga omu njira z’abaminya, orhayishaga omu njira z’abantu babi.

15 Okaziziyâka orhazigeragamwo, onagere kuli orhaluke.

16 Bulya barhaja irô barhanajikola amaligo, barhabona irô nka barhacijira enkûmba;

17 na bulya mugati gwa bumînya balya, n’irivayi banywa lya buhagwè.

18 Enjira y’abashinganyanya kw’eri nka bucè bwa lubûngu-bûngu, bwo buyisha bwakula kalinde kaba kasirahinga.

19 Enjira y’abaminya kwo eyôrha nka mwizimya, Abarhamanya bici bibasarhazize.

Okucîrhega-rhega

20 Mwana wâni yùmva bwinja ebinwa byâni, emyanzi nâkubwîra oyirhege okurhwiri.

21 Erhafulumukaga isù lyâwe, oyibikire oku nyômvu y’omurhima.

22 Kulya kuba kali kalamo oku muntu wamâyihikakwo, ganali magala oku mubiri gwoshi.

23 Olange omurhima gwâwe, kulusha ebindi byoshi, gwo guba nshôko y’obuzîne.

24 Akanwa kaderha ehigalu-galu okacîke karhakulirânaga, n’omunwa gubêsha, gurhakugeragaho.

25 Amasù gâwe gakazilola embere, n’obusù bwâwe bukaziyerekera embere zâwe.

26 Okaziyumanyanya emikâba wagera-mwo, n’enjira zâwe zoshi zikazibâ zikomire.

27 Orhadungiraga ekumosho erhi ekulyo, okugulu kwaze okuyâse obubî.

Omanye omukazi mugênzi

1 Mwana wâni, yumvirhiza oburhimanya bwâni, rhega ihano lyani okurhwiri.

2 Ly’omanyilanga enkengêro zâwe, lyo n’akanwa kâwe kamanyibîka emyanzi, omukazi w’ecishûngu orhahîra okamukonolera amasù^j.

3 bulyala akanwa k’omugênzi, bûci bwa muke kâgegena, n’ebinwa byâge byo biyêngûla kulusha amavurha.

4 Ci kwône binazînde^k erhi kwo byalula nka mutuzo, kwo binayôjiha nka ngôrho ya môji abirhi.

5 Amagulu gâge yo garhandalikira ebwa lufù, n’igenda lyâge yo lihêka ekuzimu.

6 Lirhayerekera omu njira y’akalamo, ci libâ igênda lyadûnga-dûnga burhashîbirira bici.

7 Yumvagya nkubwire, mwana wâni, orhazigaga hajira ebyakuyibagiza ebinwa by’oku kanwa kâni:

8 enjira yâwe erhâgeraga bofi naye, orhanahìraga okaliràna olumvi lw’enyumpa yâge.

9 Ehyâwe byankanatweza ab’embuga, n’ehy’omu misi yâwe hirìbwe nabâgera;

10 wakazînda erhi okola wayâma, obone bamâkulya amagala n’akabale,

11 Wakazìnda erhi okola wayàma, obona bamakulya amagala n’akabale,

12 onayakûze, erhi: «oku nàbwîne nagayaguza amahano, n’oku nabwîne omurhima gwâni gwarhenguha obuhanûzi;

13 erhi ntayumvagya izù lyàbakazagimbwiriza, n’abàkazaginyigîriza ntabayumvirhizagya;

14 mpu hindi hitya ntahanyagalira aha ngombe^l, omu ndêko y’abashamuka.

15 Kazi onywe amîshi g’omu mugomero gwâwe, mîshi gàrhenga omu iriba lyâwe.

16 Amîshi g’amaliba gâwe garhakazagihululira embuga, n’enyîshi zâwe zirhajaga omu ngô z’emubânda.

17 Ziyôrhe ziri zâwe wene, ci murhazishângiraga n’abâgera!

18 Enshôko yâwe ekayâgirwa! Osîme mukâwe w’eburho.

19 Kashafu kazigirwa, mutwira gwa kashafu, ayôrhe akuganiza; n’ibêre lyâge likazikuhiramwo orukara, onakaziyôrha orhonya okurhonya akurhonya.

20 Mwana wâni cankarhuma warhebwa n’omukazi mugenzi, cankarhuma wâziga wàyêgemera ecifuba c’omugera wâgera?

21 Omanye oku amasù ga Nyakasane kubona gabona omuntu, kulolêreza galolêreza igênda lyâge.

22 Omumînya anagwarhwe omu mirhego y’amabî gâge, anashwekerwe n’omu migozi y’ecâha câge yenene.

23 Kufà anafà bulya arhabwirwa, n’isirhe lyâge kubabula lyânamubabule.

Okucîhâna cikinja

1 Mwana wâni, omunyâge ecirondo bulyala acîhanyire ncungura oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

2 erhi ankaba wàcîshwesire n’ebinwa wàderhaga wene, erhi ankaba wàgwâsirwe omu binwa byâwe wenene;

3 alaga oku wajira mwana wâni: ocirikûze, obwola wàcîhanyire omu nfune z’omulungu^m: onakanye otule omulungu wâwe,

4 amasù gâwe orhagahaga irò, n’engohe zâwe orhazirhamûlaga.

5 Ocîrikûze nka kashafu omu murhego, nka kulya akanyunyi kafulumuka omu lusi.

Omwôlo n’ebinyegere

6 Genda olole ebinyegere oyu mwôlo! Sinza engeso zabyo, oyigirekwo oburhimanya:

7 hirhajira murhambo, birhajira mulezi, birhajira obiyimangire omu mukolo.

8 Cânda birheganya ebiryo byabyo, n’amango g’okusârûla lyo bihaka olwîko lwâbyo.

9 Oyu mwôlo-mwôlo wêki, ogwîshîre kuhika mangaci? Mangaci warhengamwo eri irô lyâwe?

10 Mpu: «warhangihûnga hitya», mpu: «warhangibâ nka wahira olugobe oku lundi, mpu: «warhangibâ nka waheba okuboko oku kwabo ocîhêngeke!»

11 Oku obuligo bwahanda aha mwâwe nka mubalama, n’ecizômbo cikutulisirekwo amatumu!

Endyâlya erhamera ngohe

12 Endyâlyaⁿ, muntu wa busha! egenda ehêngwire akanwa wâni!

13 eje yagohya gohya erhânayimusa kugulu, enabulija yashâsa eminwe!

14 Murhima mugalu-galu ogurhahiga agarhali maligo, gurhanahwa gurhâzûsa mmanja.

15 Kuhera gwanahere buzira kulâlira, gurhibuke gurhakanabukwa.

Ebikabulirwa

16 Ebi Nyakasane ashomba biri ndarhu, n’ebi omurhima gwâge gurhabonakwo biri nda:

17 Amasù gw’omuntu ogayana, olulimi lw’omunywesi enfune zibulaga omukô gw’omuntu mwêru-kwêru;

18 Omurhima guhizire emihigo mibi, amagulu gakanyize mpu gajikola amaligo:

19 Omuhamirizi wahamiriza obunywesi, na cishombanya washombanya abaguma.

Amahano gw’omuzire mushamuka

20 Mwana wâni, kazi olange amahano ga sho, orhanarhibaga amahano ga nyoko.

21 Okaziyôrha ogasêgìze oku murhima, okazigayambalira omu igosi.

22 Gakazikuhabûla omu njira zâwe, gakuyimangire amango oli irô, gakuganîze amango watulûka.

23 Bulyala irhegeko kabâ kamole, n’enyigîrizo bubâ bumoleke; okukalihirwa n’okuyigîrizibwa eri njira ya kalamo^o.

24 Kuderha mpu bakulange oku mukazi w’ecirala, n’oku lubohôlolo lw’omukazi mugênzi.

25. Omurhima gwâwe gurhâgalagwa n’iranga lyâge, omanye wankarhebwa n’okukoma-komya kw’engohe zâge.

26 Bulyala omukazi w’ecishûngu^p hihimbi hya mugati alonza, mukâ bene yehe kunyaga anyaga omuntu akalamo, n’obwo kali ka citwîro cidârhi.

27 K’omuntu ankayâkiza (kufulika) omuliro oku ndâ, n’emishangi ayâmbirhe ebule bwabôyôka?

28 K’omuntu ankalabarha oku màsèsè anabule bwahîra omu lushândo?

29 Kwo abâ ntyo omuntu oyiguza mukâ owâbo, owamâhumakwo mukâ bene arhayêra.

30 Omuntu ozimbira enda nk’ashalisire, arhatumuzibwa.

31 Ci kwône akagwarhwa, anagalule kali nda kalushire, ciru ahane n’ebiri omu mwâge byoshi.

32 Omuntu wâhusha yehe eri mbula-murhima, ôkola ebiri ntyo erhi mûhera.

33 Gucîlerhere empimbo n’amasheka, n’ishêmbo gucihira-kwo ntyo, lirharhenga.

34 Bulyala emitula n’obukali bw’iba wa nyamukazi, birhamuzigira ababalira ahâi h’okocîhôla.

35 Arhâyemere ciru empôngano nguma, arhayemere bici ciru bakaluza empyûlo.

Omukazi mugênzi arhankacîshingikwa

1 Mwana wâni olange bwinja ebinwa nkubwizire obîkirire amarhegeko nkuhìre.

2 Olange amarhegeko gani gakuciza, amahano gani gabe nka mbonyi y’amasù gâwe.

3 Amahano ogashwêkere oku minwe yâwe, ogayandike oku lwâsi lw’omurhima gwâwe.

4 Obwire oburhimanya erhi: we mwâli wirhu n’obwenge obubwire, erhi: we mwîra wâni

5 Lyo bakucînga oku mûkazi mugênzi, oku mukazi w’ebinwa by’olubohôlolo.

6 Aha idirisha ly’enyumpa yâge ayêgemera, akazilola omu ngô y’emuhanda.

7 mpu ahali ankabona omu bana bahunyi omurhabana (mwinja) muhwinja.

8 Lero muguma anacigera omu muhanda, aha irhwêrhwè lyago, hofi n’enjira y’enyumpa ya nyamukazi

9 bwamanajinga omwizimya gûkola guli, obudufu bwacîbulwire n’ehizimya erhi ho ndi aho.

10 Nyamukazi kwo kuja emunda nyamwana ali, nyamukazi ayambîrhâge nka mbaraga, anacibwikîre obusù n’omushângi.

11 Oku arhahusa buderha, kwo arhânadêkerera haguma; amagulo gâge garhabêra omu nyumpa.

12 Nk’arhali omu mihanda erhi mwo ali omu ngô z’emuhânda, erhi arhegîre ah’irhwêrhwè ly’omuhânda.

13 Nyamukazi kwo kugwârha olya mwana, amuhôbera, àmubwîra buzira nshonyi:

14 Erhi «nali wa kurherekêra enterekêro ya nyabuholwe^q, ene lyo nanashalaga ecihângo.

15 Bwo bula nyishire cmunda oli, nti nyishikulônza namanakushingâna!

16 Ecibwarhalo cani nacibûmbire bibwîkwa, nalambûlirakwo amalikâni g’e Mîsiri

17 Encingo yâni nayishahulîzekwo amavurha g’akisûnunu, amavurha ga alowesi^r na cinamumu.

18 Yishaga, amasîma rhugalaluke bulinde buca, oleke rhuyumve ebinuna.

19 Omulume nn’emwâni arhali aha kâ; àgenzire, àbalamire ekuli.

20 Ahêsire enshoho yâge y’amâgerha, okugaluka aha mwâge erhi omwêzi gukola mukulu!»

21 Nyamukazi àmuhima n’orhwanzi rhunji-rhunji, amushisha-shisha n’obulimirhizi, àmuhêka.

22 Nyamwana omu buhunyi bwâge àmukulikira, kula enkâfu enakulikira odwîrhe akêre; kula akashafu kagwarhwa omu murhego,

23 empiru erînde ekarhula obudiku. Kula akanyunyi kanahenekera obulembo, karhanamanyiri oku kufà kàjifià!

24 Yumvagya nkubwire mwana wâni, yumvirhiza ebinwa nâkubwîra:

25 Omanye omurhima gwâwe gwankanahabukira emunda ow’ecishungu ali. Orhanahabukiraga omu njira zâge,

26 bulyala enkûmba àjizire zirhali nyi, ciru nabali bazibu-zibu abalambika.

27 Enyumpa yâge njira y’ekuzimu^s, mwandagalo guja omu lugò lw’abafire.

Yûmva kurhi Burhimanya ayakûza

1 K’arhali kuyakûza okwo oburhimanya budwîrhe bwayakùza? K’arhali kuhamagala okwo obûmva bwahamagala

2 Oku busongerwe bw’entôndo, omu mulimbwa, aha mashanganjira ho butwirire ccirâlo;

3 aha mihango y’olugo, aha bagerera baja omu lugo ho bayâkûlîze.

4 Mpu: «mwe mbwizire mwe balume, mwe nyakûzize mwe muburhwa n’abantu.

5 Mwe bagûnda muyige obulênga, ninyu mwe bahwinja mujâge mwayengeha.

6 Muyumve, bulya mwanzi-nyalyanzè nâderha, na bulya binwa bya bushinganyanya byârhenga omu kanwa kâni

7 Binwa by’oku akanwa kâni kâderha, obulyâlya burhambâ ekanwa.

8 Ebinwa by’ekanwa kâni byoshi bibâ bya bushinganyanya, birhabâmwo burhebanyi birhabâmwo nzônza.

9 Byoshi bibâ bishingânîne oku muntu oyûmva bibâ bishongêze oku muntu ogwerhe obumanye.

10 Murhonye ihano ahâli ha amagerha, Obumanye erhi bwo ahàli h’amasholo.

11 Bulyala oburhimanya bwo bukulu, aha magerha, nta kantu wankabugerera kwo. Yûmva oku oburhimanya bwacîvuga

12 Niene Burhimanya, nie Nn’obulenga, nie nâsingaga obulenga, nasînga n’amakengu.

13 Okurhînya Nyakasane kwo kushômba obubî; oku nshômba okucîbona kwo nshômba n’okugayana, obworhere bubî n’akanwa kanywesi.

14 Nie njira ihano, nie njira okukoza omu binwa nie nn’obukengere, nie nn’obuhashe.

15 Nie mbwiriza abâmi oburhegesi, n’abagula nie mbabwiriza okujira amarhegeko.

16 Nie mbwiriza abarhambo kurhi bârhambula olugaba, n’abazuzi kurhi bâtwa emmanja.

17 Nsîma abânsîma, abannôngereza banambone.

18 Obugale n’irenge emwâni bishûndwa, ebinja-binja n’obushinganyanya kwo na kwo.

19 Amalehe nyàna, go makulu aha masholo gacîre obushanja bwâni bwo bukulu oku marhale mîshogwa.

20 Mwo nyisha omu njira z’obushinganyanya, omu njira z’amarhegeko,

21 nka nalônza ngaze balya bansîma, nka nalônza mbûmbe enshoho zâbo.

Burhimanya bukola byoshi

22 Nyakasane àli angwerhe emurhondêro gw’emikolo yâge, embere ajire emikolo yâge mirhanzi-rhanzi.

23 Kurhenga ensiku n’amango erhi ndi muleme, kurhondêrera emurhondêro, embere igulu lirhangire.

24 Amango enyênga erhàli ecihaba naburhwa, erhi enshôko zahulula zirhacihabâ.

25 Embere entôndo zigwìkwe nàburhwa, erhi n’orhushozi rhurhacishongêra amango rhwàhabà.

26 Arhâli acijira igulu n’amashwa, nisi erhi orhujuma rhurhanzi-rhanzi rhw’akatulo k’igulu?

27 Amango àyimanikaga amalunga erhi ho ndi; amango àtwaga eciriba oku nyanya z’omuhengere,

28 amango àsezagya ebitû by’emalunga, amango àyumanyanyagya enshòko z’enyênga,

29 amango àtwiraga enyanja olubibi, n’amîshi garhatwe olwo lubibi.

30 Ho nàli aha burhambi bwâge erhi ndwîrhe nabirhondekeza byoshi, nakazimushasa ngasi lusiku, nakazisharhira ngasi mango omu masù gâge.

31 Nkola n’àrhabira oku igulu, nàkazisîma okukômerana n’abana b’abantu. Oyûmva ye lyà n’entânda

32 Muyumvagye bana bâni: bali bany’iragi abalanga enjira zâni.

33 Muyumvirhize enyigîrizo lyo mubâ barhimanya, murhazigayaguzagya.

34 Ali muny’iragi omuntu wanyûmva, omuntu oyîza ngasi lusiku aha nyumvi zâni.

35 Bulyala ombwîne erhi abwîne akalamo, kurhona àrhona omu masù ga Nyamubâho;

36 Ci ongayisize erhi iroho lyâge akolire buligo: ngasi yeshi onshômba erhi lufu arhonyize.

Burhimanya abâzire

1 Burhimanya àjire aho^t ayûbaka enyumpa yâge, àyigwikira mitûngo nda^u;

2 Abâga ebimasha byâge, àkanda irivayi anarheganya ameza gâge.

3 Ajire aho àrhuma abambali-kazi, mpu bâgendiyakûza omu irângo oku lugo:

4 Mpu: «ndi orhagwerhi kwâge? mpu ayishe emunda ndi» n’omusirhe, kwo Burhimanya amubwizire:

5 erhi: «yisha olye oku mugati gwâni, onywe n’oku irivayi nàkandaga».

6 Erhi «muleke isirhe mwabona akalamo, mugere omu njira y’okuli»

Nyânga oshekera abandi

7 Ohakanya omugambanyi anacishômbanye, okalihira enkola-maligo anacîjacizè.

8 Orhahakanyagya omugambanyi mwankanashômbana, ohakanye omurhimanya akusîma

9 Ohe omurhimanya, abâ murhimanya kulusha; obwirize omushinganyanya: àyushûla obumanye bwâge.

10 Omurhondêro gw’obushinganyanya kuba kurhînya Nyakasane: Obumanye bw’abatagatifu^v bwone bwenge.

11 Bulyala niene nâkulugiza ensiku, nie nâkuyushùlira emyâka wâlama.

12 Okabâ murhimanya obûnguke buli bwâwe, okabâ mugambanyi wene kwânababaza.

Nyamusirhye w’omukazi

13 Nyamusirhye w’omukazi arhadekerera, ali muhwinja arhanayishi bici.

14 Atamire aha luso lw’omu mwâge, oku ntebe omu irango ly’olugo,

15 Mpu ahamagale àbâgera, àbali omu njira yâbo.

16 Mpu: «ndi ociri cirhaba?», «agere eno munda» n’omulume musirhe ye nyâma wâni abwizire,

17 Erhi: «amîshi mazimbano^w go ganuna!» n’omugati gw’ebirhangâzo gurhahimwa manyunyà.

18 Na kuziga nya-mulume arhishi oku aho hali empehema, n’oku abalâlike ba nyamusirhye w’omukazi, omu rhubanda rhw’ekuzimu bali.

Oburhimanya n’obuhwinja

1 Migani ya Salomoni. Omwana murhimanya ye mushagalusa^x w’ishe. Omwana musirhe burhè anajira nnina.

2 Eby’obushambo birhaciza, obushinganyanya bôhe bunakûle omuntu omu lufu.

3 Nyakasane arhaziga omushinganyanya afà n’ishali, ye na zigulula amagene g’enyankola-maligo.

4 Njingo zihozire, buligo afulusa, njingo zikanyire bugale afulusa.

5 Ohaka cânda ye mwenge, oj’irô amango basârûla ye bya-nshonyi.

6 Omugisho gwa Nyakasane oku irhwe ly’omushinganyanya kufà murho kurhuma enkola-maligo yâgokôla.

7 Izino ly’omushinganyanya irenge lija, izîno ly’enkola-maligo cibolwe.

8 Mwenge oyemêra bamurhegeke, omuhwinja w’akalimi kuhera anahera.

9 Oshûrha enjira yâge kwône, âgenda arhimûsirwe, oja ayahuka arhabula cishobesire.

10 Olola ayûbisire amasù, analîse owundi n’amagala, ci okalihira omuntu anamulola omu masù, anamushubize omurhima omu nda.

11 Akanwa^y kw’omushinganyanya nshôko ya buzîne, akanwa k’enkola-maligo kôhe, ntambala kabâ kabwikire.

12 Enshombo kadali ezûsa, n’obuzigire bunabwikire obubî bwoshi.

13 Akanwa kw’omugula, burhimanya bubâ-mwo, oku mugongo gwendyâlya mibâmbu ekubâ,

14 Barhimanya babîka Obumanye, akanwa kw’omusirhe kôhe:ye côkeza, Oburhimanya n’obugale

15 Obugale bw’omuhirhi, lwo lwakiro lwâge, obubî bw’omugûnda, bunali bulya bukenyi bwâge.

16 Ikola ly’entagengwa kuciza liciza, ci obûnguke bw’enkola-maligo kuheza buheza.

17 Njira ya kalamo, okubika ihano wàhabagwa, ntadûndwa yehe kuhabuka anahabuka. Okuderha kubi n’okuderha kwinja

18 Akanwa kashingânîne kanafunge entambala, ôderha akanwa kabi erhi muhwinja.

19 Oderha bwenêne arhabula ah’akubîze^z, ôlanga akanwa kâge erhi mwirhônzi.

20 Olulimi lw’entagengwa gaba marhale gacire, omurhima gw’enkola-maligo gurhagwerhi citwiro cinganaci!

21 Akanwa k’entagengwa kanashalûle rubannda, ci abakenyi omu bukenyi banafira. Entagengwa n’omumînya

22 Mugisho gwa Nyakasane gugaza omuntu, emisi yone-yone erhajira cici.

23 Omusirhe asîma abulage omuko, omuntu wabona yehe akûnda âgendekere oburhimanya.

24 Omumînya ebi arhînya byo anabona, omushinganyanya naye oku acifinjire kwo anabona.

25 Erhi entambala ehwa erhi nanta mumînya ocihali, ci omushinganyanya erhi ye kola oyimanzire kulya kw’ensiku n’amango.

26 Kula enkalishi eyôrha omu mino, n’omugi omu masù kwo n’omwôlo ayôrha omu masù gw’owamurhumaga

27 Okurhînya Nyakasane kunayushulire omuntu ensiku emyâka y’omumînya yôhe kunyihya bayinyihya.

28 Okulinda kw’abarhimanya gubâ mwishingo, ebi abaminya bacîkubagira kufànânda binafànânda.

29 Nyakasane abâ Côbohwa c’enkola-maligo, abâ Lwakiro lw’entagengwa

30 Nta mango omushinganyanya ankadûndagana, enkola-maligo zohe zirhâyûbake omu cihugo.

31 Akanwa k’omushinganyanya burhimanya karhengamwo; olulimi lubi kushugulwa lwâshugulwe.

32 Akanwa k’omushinganyanya binja karhengamwo; n’akanwa k’enkola-maligo, maligo kanarhengamwo.

Obushinganyanya kwago n’obulyâlya kwago

1 Kuli Nyakasane, omunzâni gusherire binali bikabulirwa, ci kwône omunzâni guyumanîne gwo gurhona emunda ali.

2 Aha akagayo kajire erhi cihemu cinahajire, aha obwirhohye bwàjire erhi burhimanya bunahajire.

3 Abashinganyanya murhima gwa budahemuka gubalangûla enjira: enkola maligo bulyâlya bwazo bunazihabula.

4 Olusiku lw’omutula, obugale burhâjire bici, Obushinganyanya bôhe bunakûle omuntu omu lufu.

5 Obushinganyanya bw’omuntu nkana bunamukâbûlire enjira, oku omumînya ashaya omu bumînya bwâge.

6 Entagengwa bushinganyanya bwazo buziciza, enkonola-masù mwo zinagwa omu mirhego yazo.

7 Omumînya erhi afa, n’obulangalire bwagc bunahirigirhe, okulînda kw’ababî kufànanda kufananda.

8 Omushinganyanya anafume entânya. n’enkola-maligo ebe yo ezigwamwo.

9 Akalimi k’endyâlya kanagayîse abalungu, n’obumanye bw’abashinganyanya bubalikûze!

10 Abashinganyanya bakabêrwa, olugo lunasîme, enkola-maligo ekabâ buligo, banacishînge.

11 Mugisho gwa bashinganyanya guzûsa olugo, n’akanwa k’enkola-maligo kalushâbe.

Abagula bayinjiha ekà

12 Omuntu ogaya owabo erhi muhwinja, omwenge yehe anacihulikire.

13 Ow’akalimi anabase amahwe, oku omwikubagirwa afulisire omwanzi gwa bene.

14 Aharhali murhambo, abantu kuhona banahona, obwôloloke bunali omu kujira abahanûzi.

15 Kulengana analengana omuntu ocîkubagira ecigolo omuntu ocìlanga oku mirhego arhabà kurhi.

Orhugani-gani

16 Omukazi mwinja liba irenge ly’iba, ci omukazi oshomba obushinganyanya anabonese omuntu nshonyi.

17 Obâ lukogo minja acîjirira yenene, omuntu ohâna erhi kucîbikira acîbikìre yêne, ci omuntu ominya erhi yêne ocimînyize.

18 Enkola-maligo enabone oluhembo lwayirheba, omuntu omîra obushinganyanya yehe, oluhembo lwâge ho luli.

19 Omuntu mushinganyanya kalamo acîfulukiza, okuhenekera amaligo kubâ kucîhêka ebwa lufû.

20 Omu masù ga Nyakasane emirhima mibî bibâ bikabulirwa, bo arhonya abw’olugêndo nkana

21 Okuli! Omubi arhâbule buhanwa. obûko bw’abashinganyanya bôhe kucira bwacira.

22 Mulinga gwa masholo oku izûlu ly’engulube: mukazi mwinja buzira bwenge.

23 Omwifinjo gw’abashinganyanya ebwa kucira guba guyêrekîre, omulangaliro gw’enkola-maligo gôhe guba gwa busha.

24 Hali abagaba ebyâbo babuligala, abandi balunde ebirugu oku bindi, banabulikena.

25 Omurhima gujira aminja gwabêrwa, odômera abandi naye àyishidômerwa.

26 Oyôrhana engano yâge kubehêrerwa ahehêrerwa n’olubaga, ci omuntu ogulìza abandi engano kusîmwa asîmwa.

Mpara-magara arhabula kuguma àbîre

27, Olwira obwinja kurhona alonza olwira obubî abubona.

28 Ocîkubagira obugale abushâyamwo, abashinganyanya kwo bajinîrira nka buhasi.

29 Oleka aha mwâge bashûbuka mpûsi asigalana, omuhwinja âzinda erhi àbarhulira omushinganyanya.

30 Emburho y’obushinganyanya yo emerakwo omurhi gw’akalamo enkola-maligo zàhêkwa n’amango garhajihika.

31 Erhi omushinganyanya ahemberwa hanola igulu, omumînya n’omunya-byâba bôhe kurhi byâyishibâ?

Ehinja erhi na hinja, ehibi erhi na hibi

1 Osîma bamubwirize asîma amanye, ci oshomba okukalihirwa erhi muhwinja.

2 Omuntu okola bwinja, anacilerhere okurhonyibwa na Nyakasane, ci omuntu ocîkubagira enkengêro zâge yêne, erhi nkola-maligo.

3 Nta muntu obubî buzibuhya, omushinganyanya yehe aba kadûndu-ntashugulwa.

Enyumpa zifulika binji

4 Omukazi nkana irenge ly’îba, omukazi mûmaguza ciba cibolwe omu rhuvuha.

5 Emihigo y’abashinganyanya ebâhya budahemuka, ci emihigo y’enkola-maligo eba ya kurhebana.

6 Ebinwa by’enkola-maligo: mirhego ya kuyirha bantu, ci akanwa k’abashinganyanya kanakazihaza mpu bakanagwa mw’eyo mirhego.

7 Enkola-maligo ekaja oku idaho, erhazûka, enyumpa y’abashinganyanya yôhe eyôrha eyimanzire.

8 Omulume adulirwa obwirhônzi bwâge, ow’omurhima gurhashinganini yehe kugaywa anagugayirwa.

9 Omuntu ogwerhe omushizi wâge ye mukulu, ahâli h’omuntu ocikuza yêne agali bula omugati.

10 Entagengwa ebâ egendêrîre ebintu byayo, omurhima gw’enkola-maligo gôhe gubâ mumînya.

11 Ohinga ishwa lyâge anakûlemwo omugati ayigurha, ci okulikira ebilôrho erhi musirhe.

Olulimi cibâ côji

12 Bigalu-galu enkola-maligo zicîfinja, ci kwône emizi y’abantu bashinganyanya eri omu idaho linja.

13 Enkola-maligo enagwarhwe omu murhego erhi kalimi kayo karhuma, omushinganyanya yehe acîrhenze ahabi.

14 Oku mukolo gw’akanwa kâge, omuntu anayigurhe ebinja, n’oku omuntu àkozire kwo anahêmbwa.

15 Omusirhe mpu enjira yâge eshingânîne. omurhimanya yehe anarhangidôsa ihano.

16 Omuhwinja anayêrekane oburhe bwâge ho na halya, omwenge yehe anabe nk’arhali ye bajizire burhe (bagayisize).

17 Okuderha okunali kuba kuhamiriza obushinganyanya, na cali-ho c’obunywesi, erhi wundi munywesi.

18 Omuntu oderha duba, kwo ayagazanya nka ngôrho, ci olulimi lw’abashinganyanya kufumya lufumya.

19 Olulimi luderha oku binali luba lusêzire ensiku zoshi, ci olulimi lunywesi, ensimiko yalwo ya hisanzi hisungunu hyône.

20 Cigadu cizinda omu murhima gwabagerereza amaligo, oku abaja-nnâma b’omurhûla bôhe bâsigalana obusîme.

21 Omushinganyanya nta buhanya bumurhibukira, enkola-maligo zôhe buhanya zifulusa.

22 Nyakasane arhakwirirwa akanwa kabêsha bo arhonya abaderha okunali.

· 23 Omuntu mwenge anafulike ebi ayishi, omurhima gw’omuhwinja gwône gwône gufulûla isirhe lyago.

24 Kuboko kulenga ye warhegeka, kuboko kuhozire ashige owâbo.

25 Omutula omu murhima gw’omuntu njingo guvuna, akanwa kinja kwôhe kushagalusa kashagalusa

26 Omuntu ohala amagala erhi mwira wâge orhumire eri ntagengwa, endyâlya zôhe njira yazo ezihabula.

27 Omwôlo arhashushagiza hisîmba, obugale bw’omuntu bunali bukômbedu bwâge.

28 Omu njira y’obushinganyanya mwo akalamo kabâ, enjira y’emihabuka yôhe ebwa lufu ehêka.

Omwana oderha bwenêne

1 Omwana mwenge asima bamubwirize, oshekasheka arhûmva amango bamamukalihira.

2 Oku mukolo gw’akanwa kâge, omuntu analume oku hinja, ci amâgene g’endyâlya ntambala egabuka.

3 Olanga akanwa erhi mûka gwâge alanzire, oderha bwenêne kuhera anahera.

Okumanyikolesa ebirugu

4 Omwôlo hw’alingira aha ali, ci birhacîlerha byône, ba bushiru babiyigurha.

5 Entagengwa erhakwirirwa binwa bya bunywesi, camaganwa oku abêsherana kw’anahemulana.

6 Bushinganyanya bubika enjira y’obudahemuka, obwamaganwa kushûbula bushûbula nnabwo.

7 Hali oba arhajira cici, abulihimba amagale, hali n’oba ali nnabyo abulinaba mukenyi.

8 Ecicûngula omuntu, biba birugu byâge; omukenyi yehe arhayumva nka ye shimbirwe.

9 Akamole kabashinganyanya kaba kakolire, erhi n’itara ly’abâmaganwa lyâzima. 10 Akagayo, nnôngwe katula; aha bakengana ho oburhimanya bushûndwa.

11 Obugale buyisha duba kuyônda buja bwayônda; oburhondera hitya, bwo buja bwakula.

12 Okulangalira ehi omuntu arhahikakwo, kulîsibwa n’amagala, murhi gwakalamo okubona ehi omuntu acîfinja.

13 Ogaya ihano erhi muhera, okenga irhegeko ye wanacira.

14 Ihano ly’omukulu nshôko ya kalamo, bulyo bwa kubona aha walufù arhegîre. 15 Obwirhônzi bw’omuntu w’amakêngu bunarhume arhona; enjira y’abarhebanyi ebâ nzibu.

16 Omuntu wabona yeshi erhi ajâ eruhya, erhi amarhangidôsa ihano; omuhwinja yehe acîbirindike n’isirhe lyâge.

17 Ntumwa mbî erhuma omuntu ajâkwo obuhanya, entumwa nkana mugisho.

18 Buli buhanya zinali nshonyi okurhiba ihano, omuntu okuyemêra ahanûlwa buli bwâmi .

Oluhembo lw’oburhimanya

19 Okuhikakwo ehi omuntu acîfinjaga, kunashagaluse omurhima. Abasirhe barhakwirirwa okuyaka amabî.

20 Okômera abagula naye anabe mugula, okômera abahwinja anashube wundi 21 Obuhanya buba bukulikire lumino-mino omunya-byâha, abashinganyanya bwôhe oluhembo lwabo guli mugisho: munene.

22 Omugula, binjikulu, asigira akashambala kâge, ebi abahwinja basiga, mushinganyanya obiyîmamwo.

23 Ishwa lyomukenyi likahîngwa linashalûle, haligi nâbafà erhi kubula bushinganyanya kurhuma.

24 Obîkiriza ehirhi hyâge, erhi omugala anashômba, omusîma bwenêne amukubûla.

25 Omushinganyanya alya anayigurhe, endà y’enkola-maligo erhahwa kulalikira ishali.

Oburhimanya lwago n’obuhwinja lwago

1 Burhimanya yêne ocîyûbakira, omusirhe yêne ocîshâbira.

2 Okulikira enjira nnungêdu akenga Nyakasane, n’oshômba enjira zâge amugayaguza.

3 Omu kanwa komusirhe muba enzônza y’obucîbone, abarhimanya bôhe kanwa kabo kababîka.

4 Aharhali mpânzi zahinga erhi na nta ngano, âhali empânzi nzibu-nzibu ho n’omwâka guluga.

5 Câliho c’okunali arhabêsha, câliho w’obwihâmbi kubêsha abêsha.

6 Omugambanyi anacihâmbe mpu ashìmba oburhimanya, okuyigîrira kw’omurhimanya kurhabâ kuzibu.

7 Okaziyâka omusirhe, wakanahaba iderha ly’abalenga.

8 Oku muntu mwenge, okucìlanga-langa buli burhimanya, ci isirhe ly’abahwinja kunali kurhebana kwône.

Hali enjira y’abenge n’ey’abahunyi

9 Endyâlya kushekera Nyamuzinda azishekera, entagengwa zôhe kurhonya azirhonya.

10 Omurhima guyishi burhe bwâgo, n’orhali nnagwo arhashângîra busìme bwagwo.

11 Enyumpa y’endyâlya kuhya yânahye, oku ecihândo c’entagengwa cayôloloka.

12 Hali enjira eboneka nnungêdu, ebulizinda erhi yahêka ekuzimu.

13 Amasheka ganayishemwo oburhe, n’obusîme buzinde erhi eri mirenge.

14 Omurhima mugalu-galu gunayumve gusîmire enjira zagwo, n’omuntu nkana anayumve asîmire omukolo gwâge.

15 Idâga lyo liyemera ngasi oku banalibwizire, omwenge yehe anakazilola bwinja ah’âgera.

16 Omurhimanya arhahimwa kurhìnya n’okuyâka obubî, omuhwinja yêhe aburhûngane mpu ali ntwâli.

17 Obâ burhe duba anakole ebigalu-galu, omurhimanya yêhe binji alêmbera.

18 Isirhe gwo mwânya gw’idâga, abalenga bôhe, obulenga co cimanè câbo.

19 Enkola-maligo zâcihwere oku idaho, ziharamye entagengwa, n’abaminya basengerere aha lumvi lw’omushinganyanya.

Omukenyi n’omugale

20 Omukenyi ciru n’omulungu anamushombe, omugale yêhe abira bâge babâ banji.

21 Okushomba omukenyi bulenzi, muny’iragi obêra abakenyi bwonjo.

22 K’okukola amaligo kurhali kuhaba? lukogo na burhonyi oku muntu omalira ebinja obushiru.

23 Ngasi mukolo gujira obûnguke, ow’akalimi cizômbo ayunguka.

24 Ecimanè c’abarhimanya: obulenga bwâbo, ishûngwe ly’abahwinja: isirhe lyâbo.

25 Câliho orhabêsha anagalukire omûka gw’omuntu, ci enderha-kubirhi, bunywesi enaderha.

26 Okurhînya Nyakasane kwanayêgemerwa, kunabe lwâkiro lw’abana bâge.

27 Okurhìnya Nyakasane: nshôko ya buzìne nshôko ya kufumya omuntu emirenge y’olufû.

28 Irenge lya mwâmi kuba na ngabo nyinji; muhona oku muluzi abantu bakamunyihira.

Omurhimanya ye na mwirhônzi

29 Omuntu orhûza, bwirhônzi acirhegeka-mwo, ci omukali erhi musirhe.

30 Amagala gw’omuntu erhi omurhima gudêkerire, ci obwagalwa cibolwe omu rhuvuha.

31 Okulibuza omugûnda kubâ kugayisa Owamulemaga; ci okubonera omukenyi obwonjo, kukuza Omulemi wâge.

32 Omumìnya bumînya bwagc bunamulâmbika, omushinganyanya yehe omu budahemuka mwo ashànga olwakiro.

33 Omu murhima gw’obwirhônzi mwo oburhimanya bubêra, ci burhimbwa omu murhima gw’abahunyi.

34 Bushinganyanya burhuma ishânja lyayôloloka, okukola amaligo kwo kubonesa amashânja nshonyi.

35 Omushizi mwirhônzi ye rhona ebwâmi, n’okulângalira kwâge kunamucinge arhagitumula.

Hali akanwa kinja, hali n’akanwa kabi

1 Okushuza kwinja kunarhûze oburhe, ci okushuza kubî kunazûse embaka.

2 Akanwa k’abarhimanya bishingânîne kaderha, ci akanwa k’ebingolo-ngolo bya bunganyi kaderha.

3 Ngasi hoshi amasù ga Nyakasane gali, gali ebulâbi bw’abinja n’ababî.

4 Olulimi lurhûliriza abandi: murhi gwa kalamo ci akalimi kabî kubabaza kababaza omurhima

5 Muhwinja ogayaguza ihano ly’ishe ci oyemêra bamuhakanya erhi mwenge.

6 Enyumpa y’omushinganyanya eluza ebinja, ci ebi endyâlya efulusa biluza emmanja.

7 Bumanye akanwa k’omurhimanya kamira, ci omurhima gw’omubwinja, nanga.

8 Kuli Nyakasane enterekêro y’enkola-maligo, bishweka, ci omusengero gw’entagengwa bwenêne agurhonya.

9 Kuli Nyakasane olugendo lubi bikabulirwa, ci okulikira obushinganyanya, ye rhona emund’ali.

10 Omuntu ocirhenza omu njira ali wa kukalihirwa bwenêne, omuntu orhûmva ihano yehe kufâ anafâ.

11 Erhi abaga ekuzimu n’enyenga biri omu masù ga Nyakasane, (lero) omurhima gw’ababurhwa n’abantu, gohe kurhi?

12 Omugambanyi arhakwirirwa bamudûnde, arhanayerekera ahali abagula.

13 Omurhima gushagalusire gushesa obusù, murhima ali burhe bikûbi abanda.

14 Omurhima gw’oburhimanya gukûnda ihano, akanwa k’abahwinja kohe isirhe likanunira.

15 Kàlibwire arhajira lusiku lwinja, kashagali yehe ngasi lusiku erhi na lukulu.

Enkomedu nyinja

16 Ebinyi birikwo okurhînya Nyakasane, byo bikulu aha buhirhi bulikwo entanya.

17 Ennambi y’ebishogo-shogo haguma n’obuzigire, yo nkulu aha mpanzi eshushagire enalikwo enshômbo.

18 Omuntu osîma okukunira anazûse ennongwe, omuntu mwirhônzi yehe ayirhûze.

19 Enjira y’omwolo eba eyunjwire mishûgi, enjira y’obushinganyanya gubâ mulimbwa mugali?

20 Omwana murhimanya ye mushagalusa w’ishe, muhwinja ogaya nnina.

21 Isirhe, lyo omuhwinja asîma, oku omwenge ashfrha enjira yâge.

22 Aharhali buhabftzi, emihigo kufananda efanànda, ci ahali abahabftzi banji, emihigo kuyunjula eyunjula.

23 Omuntu asima alike akanwa kinja, ci kandi bwenêne kulusha asima akoze omu kushuza.

24 Enjira y’akalamo enahise omwirhônzi enyanya, emuyase enjira yàja ekuzimu.

25 Nyakasane kushâba ashâbira abagambanyi, ci olubibi lw’omukana kuyumanyanya aluyumanyanya.

26 Nyakasane ashômba emihigo y’obulyâlya ci akanwa kinja, kalya k’obukenge, kurhonya akarhonya.

27 Osîma eby’obushambo anacishâbire enyumpa, olahira okuhêmbwa yehe kucira acira.

28 Omurhima gw’abashinganyanya binjinja gugerereza, akanwa k’endyâlya kôhe kaluzagye ebigalu-galu.

29 Nyakasane aba kuli n’endyâlya, abashinganyanya bôhe anayumve omusengcro gwâbo.

30 Okulolwa bwinja kushagalula kushagalula omurhima, omwanzi mwinja gunasêze amavuha haguma.

31 Okurhwiri kuyumvirhiza owakukalihira, kwanabêra ekarhi kabarhimanya.

32 Owâleka ihano erhi kugaya acîgayire, oyumva owamukalihira anarhôle obwenge.

33 Okurhînya Nyakasane, kunayigîrize oburhimanya, obwirhohye bubâ bushokolire irenge.

Emihigo y’omurhima yo ebâ y’omuntu

1 Emihigo y’omurhima yo y’omuntu, n’okushuza kwo kwa Nyakasane.

2 Omu masù gw’omuntu enjira zâge zibâ nka zishingânîne, ci kwône Nyakasane yehe ye hombaganya emirhima.

3 Oyâbuze Nyakasane emikolo yâwe, emihigo yâwe yâyunjula obwo.

4 Nyakasane àjizire ngasi kantu erhi anamanyire ecirhumire, ciru n’enkola-maligo yâlemerwa olusiku luhanya.

5 Bishwêka omu masù ga Nyakasane, omurhima gw’akagayo, owa bene oyo barhâmusige ciru.

6 Olukogo lw’oburhabêsha bwo bulyûla ebyâha, okurhînya Nyakasane kwo omuntu ayâkamwo obubî.

7 Nyakasane akarhonya obworhere bw’omuntu, anamuliranye ciru n’abashombanyi bâge.

8 Ehinyi hy’omu budahemuka, hyo hikulu oku binji by’obungûnganya.

9 Omurhima gw’omuntu gwo gucîshoga enjira, ci kwône Nyakasane ye sêza amagulu g’omuntu omu njira?

Abâmi Nyamuzinda bagwâsa

10 Omu kanwa ka mwâmi mwo murhenga akanwa, nk’atwa olubanja akanwa kâge karhahalabuka.

11 Omunzani n’ensahani z’obushinganyanya: bya Nyakasane, ciru n’obuzirho bwa sùnzu: nabo mukolo gwâge.

12 Ecishologosa abâmi: kukola amaligo, bulyala obushinganyanya go makòndo g’entebe.

13 Kanwa ka bashinganyanya karhona ebwâmi, mwâmi asima oderha ebishingânîne.

14 Oburhe bwa mwâmi, ntumwa ya lufû, murhimanya oburhûza.

15 Oyu obusù bwa mwâmi bwashekera erhi amâlama, n’olukogo lwâge kwo luyôrha nka nkuba ezinda nyuma.

16 Aha omuntu ankarhôla amasholo ankarhôla oburhimanya, n’aha omuntu ankabona amarhale ankabona obwirhônzi.

17 Enjira y’abashinganyanya kunali kuyâka abagoma, omuntu ocîrhega-rhega ye langa akalamo kâge.

18 Kagayo kashokolera okurhibuka, n’omuhîmbo gw’omuntu gwo gushokolera okuhûnguluka.

19 Aha omuntu ankashângira omunyago n’abagayana, ankacîbêra mugûnda omu banyînyi.

20 Oyumvirhiza hwinja ihano linamucize, n’ocîkubagira Nyakasane ali muny’iragi.

21 Ow’omurhima mwirhônzi ye baderha murhimanya, n’omutûdu omu binwa ye derha ebyayumvûbwa.

22 Obwirhônzi kuciza buciza nnabwo, isirhe ly’abahwinja bwo na buhane bwâbo.

23 Murhima gwa mwirhonzi gurhuma aderha akanwa kashingânîne, gwo gunarhuma aderha ebyayumvûbwa.

24 Iderha linja cigukulu ca bûci, linanune ekanwa licize n’omubiri.

25 Hali enjira eboneka nnungêdu, ebulizinda erhi ckuzimu yahêka.

26 Ishali ly’omukozi ye linakolera, bulyala iralà akanwa kayumvîrhe lyanamusêza.

Nyamuzinda ye Lugaba

27 Omuntu wa busha busha anazûse obuhanya, akanwa kâge kabâkwo oguli nka muliro batwânyire.

28 Ow’endyâlya ntambala anatula, n’ow’omwanzi kukoza anakoza aha ayinjibîne.

29 Ow’ebihalârhi anarhebe owabo, amugeze omu njira erhali yo.

30 Ozibire mpu lyo agerêreza obulyâlya, olumire amino, akozire amaligo

31 Okumera emvi, kuyambala ecimanè c’okukengwa, mwo ciboneka omu njira y’obushinganyanya.

32 Omuntu orhûza ye mukulu oku ntwâli, n’ohira omurhima omu nda, ye mukulu hali cirimisi wanyaga ebihugo.

33 Omu mubungo gw’omwambalo bahira obuhanya, obucîrânuzi buba bwa Nyamuzinda.

Obwirhônzi

1 Ecikâmbi c’omugati mûmu omuntu alya n’omurhûla, co cikulu aha nyumpa eyunjwire nyama z’enterekêro y’omu mbaka.

2 Omushizi mwenge ye mukulu hali bene nnakâ basirhe, âyishishângira akashambala haguma nabo.

3 Omuliro gurhangula amarhale, n’ecibêye amasholo. emirhima yôhe Nyakasane oyirhangula.

4 Omumînya akanwa kabi ko ayumvirhiza, n’omurhebanyi kanwa kanywesi ayumvirhiza.

5 Oshekera omukenyi erhi Omulemi wâge agayisize, n’oshekera ohanyagîre, arhabula kuhanwa.

6 Ecimanè c’abashosi: bana b’abana babo, okukengwa kw’abana erhi ishe.

7 lderha lirhakwanana musirhe, nalwo lulimi lunywesi, lurhahimwa kushuha omuluzi

8 Omu masù g’oyihâbirwe, entanda ebâ njuma ya citwiro cidârhi.

9 Obwikira ecibi c’owundi erhi bwîra akomire, ci oja adcrha ccibi ca bene anashombanye aba ayinjibine.

10 Okukalihirwa kuyumvisa omwenge, n’eminyuli ikumi ebule buyumvisa idâga.

11 Omubi arhalonza oburhali bugoma, ci muganda mumînya banamurhumira.

12 Aha omuntu ankashigâna omusirhe ogurusire. ankabugâna mpunga banyazire abana.

13 Ogalula obubî oku bwinja, obuhanya burhankarhenga aha mwâge.

14 Okuzusa olubanja kuba kufukulira amîshi, onacîzibuke lwo lurhacikula.

15 Okulika omugoma, n’okutumuza omwêru-kwêru, bibirhi Nyakasane ashomba ebyo.

16 Obugale omu nfune z’omuhwinja erhi bwa bici? Ka mpu agule mwo oburhimanya? Ci arhajira irhwe!

17 Mwîra wa muntu obâ amuzigire ngasî mango, kw’anabâ nka mwene wabo omuntu omu mbaka.

18 Ali muhwinja omuntu oshiga haguma n’owabo agalibâ ye cihana yêne ncungura.

19 Okusîma akadali kuba kusîma empimbo, n’olengeza izu erhi kushâba alonza. 20 Ow’omurhima mubi arhabêrwa, n’ow’akalimi kuhanyagala ahanyagala.

Obuhwinja burhabukwa

21 Oburha omuhwinja mutula aburhira, nta kushagaluka kw’ishe w’ecingolo-ngolo.

22 Omurhima gurhwângusire, bufumu nkana, murhima-ali mungo, anayumye omuntu orhuvuha.

23 Endyâlya enalye bufûnda-fûnda, entânda y’okuhabula obushinganyanya, 24 Entagengwa ebwa burhimanya eyerekeza amalanga, amasù g’omuhwinja gôhe, kuzimêra gazimêra enyuma ly’ebihugo.

25 Omwana muhwinja mutula gw’ishe, gwo na mûngo gw’omuzire wàmuburhaga. 26 Kurhaba kwinja okuhôngesa omushinganyanya, n’okushûrha abarhambo kuciri kubî kulusha.

27 Omuntu ogera ebinwa byâge erhi amanyire, n’ow’omurhima mwirhonzi ye mwenge.

28 Ciru n’omusirhe akahulika naye anabonekane nka mugula, orhabumbwire akanwa anabonekane nka mwenge.

Obuhwinja isirhe

1 Owayîrha obwîra arhabula ngwarhiro, ngasi ihano erhi na libî.

2 Omuhwinja arhadôsa mirhima, ci asîma bamanye ngasi kumuli emurhima.

3 Ah’obulyâlya bwàjire harhabula kagayo, owatûha kutumula arhanga.

4 Ebinwa by’omurhimanya, nyânja ya mogôge, nshôko ya buzîne, lwîshi luyunjwire.

5 Kurhaba kwinja okuyumva endyâlya, n’okuyâgîsa omurhimanya omu kutwa olubanja,

6 Olulimi lw’ecinganyi lunacihêke ekagômbe, n’akanwa kaco kanatule entembala.

7 Ecinganyi kanwa kaco kaciyisa, n’olulimi lwaco, gubâ murhego guyôrha gucirhezire.

8 Ebinwa by’omwanzi gw’obunywesi, kwo biri nka bihimbi bya nyama nnûnu, binywengerera omu nda kuhika kuli nya-mulà.

9 Ngasi oyôlohera omukolo, ye muguma bone kashâba.

10 Izino lya Nyakasane ye: Nkingi-nzibu. mwo omushinganyanya ayâkira barhanacimuhikekwo.

11 Omugale ebirugu byâge lwo na lwakiro lwâge, oku bwâge mpu côgo cizibu cimuzônzire.

12 Omurhima gw’omuntu nka gwasherera, kuhîmba gurhânga, ci nka gwaja irenge kurhôha gurhanga.

Omurhima ye muntu

13 Oshuza arhanaciyûmva, kuyêrekana ayêrekana obuhwinja bwamubonesa nshonyi;

14 Endwâla, omurhima gw’omuntu gwanayirembera, ci omurhima omuntu amàrhiba, ndi wankaguzûsa?

15 Omurhima gw’omurhimanya gukûnda ihano, okurhwiri kw’abarhimanya kusîma kuyumve bwinja.

16 Nyalulêrha nta lûmvi arhigula, anahike ciru n’omu masù g’abakulu.

17 Orhangiderha aha ngombe ye bahâ n’olubanja, erhi owabo ayisha balushubiremwo.

Okuyirha n’okuciza, olulimi lukugwerhe

18 Kuyêsha cigole kutwa akadali; kwo kunafunga ba-ciri-misi.

19 Omuntu orhabirwe na mwene wabo, kw’ali nka lugo luyûbake buzibu. n’abîra kwo bali nka kahamikizo kazibu-zibu.

20 Mukolo gwa kanwa wanda ayigurha, omuntu, mukolo gwa kanwa kâge ashêga.

21 Okuyirha n’okuciza, olulimi lukugwerhe, abalusîma bayûmva eci lubâmwo. 22 Owàbwîne omukazi erhi hinja arhôzire, erhi ngalo ya Nyakasane abwîne.

23 Iderha ly’.omugûnda, kusengera; omugale arhashuza n’oburhali bukali.

24 Hali abîra bakenya omuntu, hali n’aba omuntu arhonya kulusha mwene wabo.

Dibi-dibi garhali magulu

1 Omugûnda orhali mudahemuka ye mukulu, oku mugale w’omusirhe na wa kanwa kabî.

2 Obushiru burhâgerereza burhali bwo, n’amagulu mabidu-mabidu ganahabuke. 3 Obuhwinja bw’omuntu bunamusherêgeze amajira, omurhima gwâge gubâge Nyakasane ye gutumuza.

4 Obugale buluza abîra, omukenyi yehe ciru n’omwîra muguma anamuyâke.

5 Omuhamirizi w’obunywesi ârhakabula buhanwa, naye kanywesi yêne ârhakafuma buhane.

6 Omuntu ohâna, banji bamusengera, ohâna boshi bamurhonya.

7 Erhi bene wabo omuntu wamâkena bamushomba boshi, kurhi abîra bâge boki bankabulaga bwamuyâka.

8 Owabwîne ahika oku mûka, anacîtakire, n’omuntu okola n’oburhimanya ye bandana obucire.

Okurhuza kw’omugula

9 Omuhamirizi w’obunywesi arhabula buhanwa, naye kanywesi yêne, kuhera ânahere.

10 Obwigusi burhakwanana musirhe, omujà naye kushuhwa ashuhwa n’okurhegeka ba nnawabo.

11 Oburhimanya bw’omulume bumanyirwa oku kurhûza kwâge, n’irenge lyâge lirhalibirira ebigalu-galu.

12 Okukaliha kwa mwâmi kwo kuyôrha nka mululumo gwa ngoromora, okurhonya kwâge kwo kuyôrha nka lumè oku byasi.

13 Omwana muhwinja buhanya bw’ishe, omukazi w’embaka kw’ali nka mirhônyi yarhoga oku nyumpa bur hahusa.

14 Enyumpa y’ebirugu, kashâmbala k’ishe wa muntu, ci omukazi mwirhônzi, ngalo ya Nyakasane.

15 Obwôlo njingo buvuna, murhima mwângu, arhafuma ishali.

Murhima mwinja omuntu asîmirwa

16 Olanga amarhegeko kucilânga acilânga yêne, ci omuntu olekerera enjira yâge kufâ ajifâ.

17 Obabalira omukenyi erhi Nyakasane abîsize, yêne ye wâjuhe.

18 Ohane mugala wâwe liciri duba, ci kwône orhacîhiraga oku ntuli y’okumuyirha.

19 Omukali yêne ocijira, okumulekerera kunali kuyushûla obuhanya bwâge.

20 Oyumve ihano onaleke bakuhakanye, lyo ozinda oli murhimanya.

21 Emihigo y’omurhima gw’omuntu eluga, ci omuhigo gwa Nyakasane gwo guêra.

22 Murhima mwinja omuntu asîmirwa, n’omukenyi ye mukulu aha munywesi.

23 Okurhînya Nyakasane eba njira ya kalamo, ecimubâ co cinamubâ, n’omubâ arhaganya buligo.

Okuhanùla

24 Omwôlo analikire okuboko oku cishânjo, arhânakuhise ciru n’ekanwa.

25 Shûrha ogayana, omuhwinja ayengehe, kalihira omwenge akûlemwo ihano.

26 Okolera Ishe amaligo akanahulusa nnina, ali mwana muhanya na muhehêrere.

27 Mwana wâni, olekage n’okuyumva amahano, akaba kuyâka walonza okuyâka ebinwa by’oburhimanya.

28 Muhamiriza mubi oshekera abashamuka e kagombe, akanwa k’endyâlya kugulinjika kagulinjika amaligo.

29 Akarhi kanali ka kuhana abagambana, n’empimbo zibâ zirinzire omugongo gw’abahwinja.

Omwenge anayâke endalwe, obukali n’obwôlo

1 Idivayi liyishi oku lishekera omulume, n’amamvu galuza akadugundu; ocirhegago nta burhimanya agwerhe.

2 Okukaliha kwa mwâmi, kwo kuyôrha nka mululumo gwa ngoromora; omujira burhe anacîzûkize nyammanjà.

3 Buli bulume okuyogôlo embaka, muhwinja ocihîra muli zo.

4 Omwôlo arhahinga nk’abandi bâhinga, nka bakola basârûla ye murhanzi, ci lerhaga!

5 Ihano omu murhima gw’omuntu, kwo liri nka mugemero mulîri, mwo omwenge âgendidômera. Nta mwinja obula ishêmbo

6 Bantu banji baciderha binja, ci omwikubagirwa ndi wankamubona?

7 Omushinganyanya, ilabarha lyâge, lya mudahemuka; abana asiga, abasiga bany’iragi.

8 Mwâmi otamire aha kagombe mmanja àtwa, ajira amasù gayerûla ngasi hibi.

9 Ndi wamkaderha, erhi: «omurhima gwâni gucire», ntayimbwâkwo câha»? 10 Obuzirho oku bwâbo, omulengo oku gundi, bibirhi Nyakasane arhakwirirwa ebyo.

11 Amashârha gw’omwana murho, ganayêrekane erhi ebijiro byâge byâyishibâ bya bucese n’obushinganyanya. Birharhenga aharhali kanwa kinja

12 Okurhwiri kuyumva, n’isu libona, byombi Nyakasane wàbijiraga.

13 Omanye orharhonyagya iro wankanakena, ozibûke waluza ebiryo orhaluse.

14 «Birhali byo, birhali byo», gwârhi owâgula, kurhânahangè arhaja acìshinga.

15 Banasime amasholo n’omwandu gw’amagerha, ci kwône ntâco cikwanana omuntu nka kanwa kamanyire emyanzi.

Bwirhonzi bulwa amatumu

16 Omunyâge ecirondo bulyala acîhanyire ncungura oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

17 Omugati gw’obushuma guyishi oku gununira omuntu, erhi gucîbûmba akanwa gushube mushênyi!

18 Omuhigo maliano ga bandi gaguzibuhya, n’amatumu bwirhônzi bugalwa.

19 Ow’akalimi anabase amahwe, orhahîra okakômera oderha bwenêne. 20 Oderha ishe na nnina buligo, ânazimirwe n’akamole omu ndunduli y’omwizimya.

21 Obugale burhangira duba n’okukula duba, bunazinde erhi burhacibona mugisho.

Okucîkubagira Nyamuzinda

22 Orhaderhaga, erhi: nacîhòla», ocîkubagire Nyakasane yêne âkulikûza.

23 Nyakasane ashomba obuzirho oku bundi, omunzâni bagolongohize gurhahimwa kubiha.

24 Nyakasane yêne olangûla amagulu gw’omuntu enjira, kurhi omuntu ankaciderheraga mpu amanya bwinja enjira alimwo?

25 Guli murhego oku muntu okuhamagaza erhi: «eyi eri nterekêro!» n’enyuma ly’eciragâne aciganye. Omûka kamole kamoleka omurhima

26 Omwâmi murhimanya kuyêrûla ayêrûla enkolamaligo, abulibarhogeza-kwo amaligo gâbo.

27 Omûka gw’omuntu kabâ kamole ka Nyakasane, kamoleka omuntu yeshi kuhika oku nyômvu y’omurhima.

28 Obukenge n’obudahemukira mwâmi bo balanzi bamulanga; obukenge byo bikondo by’entebe yâge.

29 Buzibu basimira abana b’emisole, n’abashosi mvi bakengerwa.

30 Ebibande byajababa muko bwo bufumu buhasha obumînya, empimbo aha nsholo y’omurhima zihika.

Okukola ebishingânîne

1 Omurhima gwa mwâmi kwo guli omu nfune za Nyakasane nka mugezi gwa mîshi, emunda alonzize yo anaguhengulira.

2 Omu masù g’omuntu yêne, enjira zâge zoshi zishingânîne, ci Nyakasane yehe mirhima ahombaganya.

3 Okukola ebishingânîne bikwânîne omu masù ga Nyakasane, kwo kukulu aha nterekêro.

4 Okulolera abandi oku cirhugo kugayana, enkola-maligo erhakola agarhali maligo.

5 Omwirhônzi murhima adôsa na kuyunguka ayunguka, ebya duba-duba cizombo binafulusa.

6 Obugale burhenga omu bunywesi cihemu, oku burhimanga kwo bunali bwa mihera yalonza olufù.

7 Obulala bw’enkola-maligo bwo bwânazihezè, bulyala zàlahire bwakola ebishingânîne.

Rhinga bwinja bwonene bujirwa

8 Enjira y’enkola-maligo erhashongera, ebijiro by’entagengwa byohe bibâ bishongire.

9 Aha omuntu ankabera haguma n’omukazi w’embaka, ankacijira oku kanshôsho k’enyumpa.

10 Enkola-maligo erhalongeza bandi kalamo, aha bwâge owabo arhankababalirwa.

11 Bakahana omugâmbanyi, omunyi anabe murhimanya, n’omurhimanya bakamuhanûla anayengehe.

12 Omushinganyanya analolereza enyumpa y’endyâlya; abulindike enkola-maligo omu buhanya.

13 Ofuka amarhwiri mpu arhagiyumva izù ly’omukenyi, naye ânaciyâme abule n’ecishuzize.

14 Ebihânwa bushâla-shâla binarhûze oburhe, n’ebihânwa bufunda-funda binarhûze obukali.

15 Oku mushinganyanya, okukola ebishingânîne kulyâ ntânda, ci, oku nkola-maligo, kurhahimwa câbà. Ow’amîru arhagala

16 Ocikûla omu njira y’obwirhônzi omu ndêko y’abalinda-mboho afuduka akola ali.

17 Ow’amîru arhagala, ntakwo agale omuntu osîma amamvu n’amashushi.

18 Enkola-maligo yo ncungulà y’entagengwa, n’endyâlya yo eba ncungulà y’abashinganyanya.

19 Aba wankabêra nyumpa nguma n’omukazi w’embaka oyôrha arhûnzize, wankacîbêrera omu cihugo cirhabâmwo ndi.

20 Aba mw’omurhimanya habâ ebinja, habâ n’amavurha, omuhwinja yehe abishandâze.

21 Okulikira enjira y’obushinganyanya n’ey’olukogo, ye hika oku kalamo n’oku irenge.

22 Omurhimanya ànahime olugo lw’entwâli, anahôngole olwâkiro bacîkubagira.

23 Olanga akanwa n’olulimi lwâge, oku mutula acilanga.

Banyamakobwa bali banji

24 Izîno ly’omuntu ogambana, onagayana: ye Nyamakobwa, ngasi ebi akola kagayo abikolamwo.

25 Enyifinjo z’omwôlo kuyîrha ziyîrha, bulyala enfune zâge zirhaziga zakola.

26 Enkola-maligo enalegerere yacifinja ebya bene, oku omushinganyanya ahâna ebyâge. 27 Enterekêro enkola-maligo zirherekèra erhi na bishwèka, k’oliìnga lyobe bakazirhcrekèra n’omurhima gubizire amaligo.

28 Ohamiriza obunywesi erhi muhera, ci omuntu orhangiyumvirhiza ye manyiderha.

29 Endyâlya busu bukulu eciha, omushinganyanya yehe kulola aj’alola aha âgera.

30 Nta burhimanya, nta bwirhônzi, na nt’ihano lyankacigererakwo Nyamubâho.

31 Olusiku lw ‘okulwa, abantu biterusi barheganya, ci kwône Nyamuzinda ye boshi banasengera mpu abahimire.

Okubâ n’izîno linja

1 Aha wankaluza ebirugu, wankajira izîno nkana, aha wakashegema amarhale n’amasholo, wankaja irenge.

2 Omugale n’omugunda babuganine mw’oku: bombi Nyakasane wàbalemaga.

3 Omwenge akabona obuhanya anabuyâke, abahwinja bôhe mpu barharhaluka, bayandûle.

4 Oluhembo lw’obwirhohye n’okurhînya Nyakasane, bubâ irenge n’akalamo.

Ebikwânana izîno ly’omuntu

5 Mishûgi n’emirhego omu njira y’ababî, omuntu ocilanzire yehe kuyâka ayiyâka.

6 Oyigîrize omwana wâwe enjira âgeramwo, âbâ akola mushosi erhi yo anacibâmwo.

7 Mugale orhegeka abakenyi, ohuna mpu bamuhoze, ye mujâ w’owamuhozagya.

8 Orhwêra amaligo buhanya ahaka, karhi ka burhe bwâge kamushurha.

9 Ayagirwe mâshi omuntu obâ lukogo, omuntu ohâ mukenyi oku cijumbu!

10 Ohuluse omugambanyi entambala ehwe; embaka n’ebijâci byanarhûla.

11 Nyakasane arhonya emirhima ecîre, oyishiderha ye mwâmi arhonya.

12 Masù ga Nyakasane galanga omurhimanya, ci kwône ebinwa by’endyâlya ye bibula-buza.

Ebibihya izîno

13 Omwôlo nk’aderha, mpu: «entale eri embuga», erhi: «banyirhira omu muhânda». 14 Akanwa k’abakazi b’embuga ebâ nyènga, oyu Nyakasane ashombire ye yirhogeramwo. 15 Obuhwinja buba bunanîre oku murhima gw’omwana, akarhi k’obuhane kanamulikûze kuli bwo. 16 Okurhindibuza omukenyi kubâ kumugaza, n’okushobôza omugale kubâ kumukenya.

III. Ebinwa by’abarhimanya

17 Binwa bya burhimanya, orhege ebinwa byâni okurhwiri, orhege omurhima ly’obimanya bwinja.

18 Bulyala wâyumva osîmire okubibikirira oku murhima gwâwe, n’okubona byoshi bikuli ngasi mango omu kanwa.

19 Kuderha nti okaziyôrha ocikubagire Nyakasane, kwo kurhumire nalonza okukumanyisa ene enjira washimba.

20 Ka ntabonaga nàkuyandikira bigabi makumi asharhu, bya mahano n’obulenga?

21 Kuderha, nti omanye okunali, onahashishuza n’ebinwa bikwânîne ngasi yeshi wakudôsa.

22 Orhanyagiraga omukenyi okubâ mukenyi, n’ohanyagire orhamulibulizagya aha lûmvi.

23 Bulya Nyakasane ye basambira, n’abahaguzi, yêhe mûka abahêka.

24 Orhayinjibanaga omuntu okunira bwenêne, orhakaz’îgigenda n’omuntu oba burhe duba.

25 Wakanayîga enjira zâge. obone wamâfâ.

26 Orhabaga wa muli balya bashurha omu nfune, bacihâna cikinja oku myenda.

27 Erhi wankaba orhagwerhi ebi wâjuha, banakunyonyôla n’encingo ogwishirakwo.

28 Orhahira okahindula olubibi lwa mira, oku abashakulûza bâwe bàtwaga.

29 K’obwîne omuntu mubidu omu kukola? ye wankakolera mwâmi oyo, arhakayôrha akolera abantu kwône.

Omushigo gurhahasha ngasi mulume

1 Nk’oli oku cîbo mweshi n’omukulu, onalole bwinja ehiri embere zâwe.

2 Akaba odambiha, ohire akêre aha mumiro gwâwe.

3 Orhacifinjaga ebiryo byâge by’olununirizi, hyankanaba biryo bya kurhebana.

Omwonganwa

4 Orhacîrhamagya mpu walwira okuhirhira, oleke n’okuyungukira oku bandi.

5 Obuhirhi obukonolire amasù, orhabubwini. Bulyala kwo bujira ebyubi nk’ikozi, lyo liyakira oku nkuba.

6 Orhahira okalîra haguma n’omwônganwa, orhahîra okacîfinja ebiryo byâge;

7 Bulya ebi âgerereza emurhima gwâge, ye nyamuderha erhi: «mâshi lyaga onasûze», n’obwo omurhima gwâge gurhakulikwo.

8 Wâshala ehi wamâmira, obone wamaheza ebinwa binja wacikazâg’iderha.

Amahano gw’obulezi

9 Irhondo orhahîraga okaderhera omu kurhwiri kw’ecingolo-ngolo, cankanagayaguza oburhimanya bw’ebinwa byâwe.

10 Orhahîraga okahindula olubibi lwa mira, orhayankaga n’amashwa g’enfûzi,

11 bulyala Ogala-byoshi ye mwihôzi wabo, ye wânayanka olubanja lwabo akuyâgîrize.

12 Omurhima gwâwe ogurhegêre, gurhegêre ihano, n’amarhwiri gâwe ogarhege ebinwa by’abalenga.

13 Orhahîraga okababalira omwana mpu orhâmuhana, bulyala erhi wankamushûrha, akarhi karhâmuyirhe.

14 Kâli ciru okamushûrha akarhi karhankamuyirha, kwakûla omûka gwâge ekuzimu.

Oburhimanya n’omurhima

15 Mwana, wâni, erhi wankanabâ ogwerhe omurhima gw’oburhimanya, nani ogwâni murhima gwanarhimûkwa.

16 Obulâ bundi omu ndâ bwanarhâmba, bubona akâwe kanwa kâderha ebishingânîne. 17 Omurhima gwâwe gurhayagalagwa n’enkola-maligo, ci guyôrhe gurhînya Nyakasane ngasi mango.

18 Bulyala irhondo ho liri, n’obulangalire bwâwe burhâfanânde.

19 Nkubwire mwana wâni, obe murhimanya, onayêrekeze omurhima gwâwe omu njira nnungêdu.

20 Orhahîraga okakerekera ekarhî ka ba-cambali-nzoga, nisi erhi ekarhî k’àbaziga enyama,

21 bulyala abanywi bakulu n’ab’amîru banacikenye, n’obwôlo bunarhume omuntu ayambala obwikûnjè.

22 Okaziyûmva sho wàkuburhaga, orhanagayaga nyoko mpu akola mugikulu.

23 Olonze okumanya okuli, ci orhabaga: «mpemba-nkubwire» ocihangane omanye oburhimanya, ihano n’okumany’iyumva.

. 24 Okubâ ishe w’omushinganyanya: kulya ntânda; okubâ ishe w’omurhimanya: busìme bunji.

25 Orhangishagalusa sho, n’omuzire wàkuburhaga naye ashagaluka.

26 Mwana wâni, yumva nkubwire; amasù gâwe gayêrekere amahano nâkuhà:

27 Omukazi w’ecirala: lushâyo; n’omukazi w’embuga, iriba lya bunwa buhûnde!

28 Bwifulikwe alinga nka cishûngu, na barhebwa banji ajira ekarhî k’abalume.

Obulalwe

29 Ba «namahera», na ba «yajoowe» baba ba ndi?

Zibâ za ndi entambala?

ebà ya ndi emirenge? Zibâ za ndi empimbo?

Gabâ ga ndi amasù g’ebirenge-renge?

30 Bibâ bya bala barharhenga aha c’âmamvu, bibâ bya mudûmbi-orhashubûka.

31 Orhahîra okakonolera amamvu amasù: mpu ala nka gayinjiha! Mpu alà nka gabirira bwinja omu kabêhe, mpu ala oku gahona bunyi-bunyi!

32 Ganazînde erhi galumana nka njoka, gakômole nka njoka ya mpiri!

33 Amasù gâwe gabone ebingeru-ngeru obwo, n’omurhima gwâwe guderhe eby’amahabwe;

34 Nâwe obe nka muntu ogwîshîre omu nyanja emuhengere, erhi nka muntu ogwîshîre oku murhi.

35 «Banshûsire na ntaho hânduma! «bambàmbwîre, ntanayumvîrhe! «mangaci nazûka nshubihûna orhùndi!»

1 Orhahîraga okayônganwa n’enkola-maligo, orhanalonzagya okuzikômera.

2 Bulyala omurhima gwâbo gurhagerêreza ebirhali bigalu-galu, n’akanwa kabo karhahâna erhali mihigo mibî.

3 Burhimanya omuntu ayûbakamwo enyumpa, bwirhônzi omuntu ahûmbamwo eciriba cayo;

4 Bushiru bubûmba enguli y’omuntu, bira binja-binja byoshi bija ecibuye.

5 Aha omuntu ankaluza emisi ankaluza oburhimanya, aha ankabâ ciri-misi, ankabâ mulenga.

6 Bulyala kuyêsha kwinja emirhima: kuhima ntambala, n’okubâ na bahanûzi banji kwo kuhimira omuntu.

7 Omuhwinja mpu oburhimanya buli enyanya bwenêne, arhanabumbûla kanwa aha ngombe.

8 Olonza okujira amabî, ye baderha cishûngu!

9 Omuhwinja arhalôrha ebirhali bibi, n’omugambanyi, abandi barhamubâkwo.

10 Akaba wàrhibire omurhima olusiku lw’amarhangulo, erhi obuzibu bwâwe bunali ntabwo.

11 Ogalukire abâhêkwa ebwa lufù, ofûngire n’abadwirhwe nk’eyajibâgwa.

12 Ka kwo wâyishiderha, erhi: kâli rhurhâli rhumanyire? K’orhamanyiri oku Olyala olâba emirhima ntâco ahabire? K’orhamanyiri oku omulanzi olànga omurhima gwâwe, Oku arhahabiri bici? Ye wahêmbe ngasi muguma nk’oku ànakozire.

13 Okazirya oku bùci mwana wâni, bulya bubâ bwinja, n’ebigukulu hy’obûci hirhahimwa kununa omu kanwa.

14 Ntyo kwo n’oburhimanya nabwo buli omu murhima gwâwe, erhi wankabuhikakwo wanabona ensiku, n’obulangalire bwâwe burhâfânandè.

15 Orhahîraga okahira omurhego omu nyumpa y’omushinganya, orhanamushâbiraga enyumpa.

16 Bulyala kali nda omushinganyanya akulumba anashubizûka, ba-nyankola-maligo bôhe kugwa bagwa omu buhanya.

17 Erhi omushombanyi wâwe ankakulumba, orhacishîngaga; omurhima gwâwe gurhasîmaga mpu obwenge amâsârhala.

18 Nyakasane akanagaya omu kubona ntyo, obone arhacimurhûzirikwo mûngo.

19 Orhahîraga okalubira enkola-maligo, orhayagalagwa n’endyâlya,

20 Bulya nta irhôndo ly’enkola-maligo: akamole k’endyâlya kuzima kanazima.

21 Mwana wâni, orhînye Nyakasane, orhînye na mwâmi, orhahîraga okajira oyu wagomera muli abwo bombi;

22 Bulya obubane bwâbo burhalâliza, na bulya, ndi omanyire citumule cici bâyishikuhirakwo bombi?

IV. Ebindi binwa by’abarhimanya

Okugwasanya

23 Ebi nabyo biri binwa bya barhimanya: Okulola ola ye ndi nka watwa olubanja, kurhabâ kwinja.

24 Obwîra omumînya mpu ali mushinganyanya, kuhehêrerwa ahehêrerwa n’amashanja, kugaywa anagaywa n’abandi.

25 Ci kwône abatwa olubanja bwinja, banayumve basîmire: mugisho banajâkwo.

26 Omuntu wakushuze bwinja ^a, erhi hinûnugurho akuhizire oku kanwa.

27 Orheganyize omukolo gwâwe embuga, oshubija aho ohînge ishwa lyâwe^b, wabona oku watunga enyumpa yâwe.

28 Orhahîra okayêmera duba obuhamirizi bwayâgiriza omulungu, orhanahîra okarheba omuntu n’akâwe kanwa.

29 Orhaderhaga, erhi: nâmukolera ebi ànkolire! erhi naha ngasi muguma nk’oku ànakozire»

Obwôlo

30 Nàgeraga aha kw’omwòlo, aba ishwa ly’ecingolo-ngolo,

31 Alà oku lyoshi lyàli limeziremwo omushadu, lyoshi lyàliyumjwire mishûgi, n’olugurhu-gurhu lw’amabuye erhi lwàhongosire.

32 Omu kubona ntyo nadôsa emirhima, okubona ebyo kwàmpà ezo nkengêro.

33 Mpu «wârhangibunga hitya, warhangibâ nka waheba olugohe oku lundi, warhengibâ nka wahira okuboko oku kwabo, ocihêngeke;

34 Oku ecizômbo cahânda aha mwâwe nka mubalama, n’ecizômbo cakutulikakwo amatumu!»

V. Ecitabu ca kabirhi c’ emigani yayandikagwa na Salomoni

1 Lâba eyindi migani ya Salomoni, yàyandikagwa na bambali ba Hezekiyahu, mwâmi w’eYudeya.

2 Okufulika omwanzi, liba irenge lya Nyamuzinda, ci okusholera olubanja liba irenge lya mwâmi.

3 Amalunga go gabâ enyanya n’igulu lyo liba idako, omurhima gw’abâmi gwohe libâ ishâmba.

Ebwâmi erhabêra orhali mwîrhônzi

4 Ecûma, ocibalazekwo amazi g’ecûma, wabona oku cayisha cirî-cirî;

5 Okûle endyâlya omu masù ga mwâmi wàbona oku entebe yâge yasêra omu bushinganyanya.

6 Orhahîraga okacihiramwo amakangarasa nk’oli omu masù ga mwâmi, orhanahîraga mpu wâjitamala halya h’abakulu-bakulu:

7 Bulya aha bankakuyôza omu burhwâli, bankakubwîra mpu «ogere».

Ebi amasù gâwe gàbwîne, 8 orhabihêkaga duba-duba aha kagombe, bulya kurhi okolaga wajira obwo, erhi owinyu ankakuyâgîriza?

9 Olongôle mweshi n’owinyu, ci kwône orhabasagya ihwe lya bene;

10 nnalyo akanakuyûmva obone amâkugaya, nâwe wene oheze olukêngwa.

11 Akanwa kalîke amango mînja, irehe lya masholo oku mbale y’amarhale.

12 Ehigondo hy’amasholo n’enjuma y’amasholo gacire, kwo binali nka kanwa k’omurhimanya wakalihira okurhwiri kwayumva.

13 Omurhumwa mûmva, kw’ali omu masù g’owamurhumaga nka mishi maholo-maholo amango bâsârûla, garhuliriz’omurhima.

14 Omuntu ohâna omulagi arhâjirè, kw’ali nka bitû n’empûsi erhakulikîrwi na nkuba.

15 Oburhûza bunarhume omurhambo agômba, olulimi lw’omuntu murhûza lunabeze akavuha.

16 Erhi wankashânga obûci, onalye oyigurhe, ci kwône omanye wankacîhakabo, wankanagogwa.

17 Orhahîraga okakômera enyumpa y’omulûngu, akanarhama obone mwamâshombana. 18 Omuntu ohambâra omwalungwe, buli buhiri, ngôrho, mwampi mwôji.

19 Okucìkubagira endyâlya olusiku luhanya, kunashube lino libolo, kugulu kwâhegera.

20 Okuhogola ensirha n’emboho eri, kuba kubulagira enkalishi oku cibânde, kuyimbira omurhima guli burhe.

21 Omushombanyi wâwe erhi ankashalika, onamushalûle, erhi ankagwarhwa n’enyôrha, onamuhe anywe.

22 Kuli kuliìnda amakala oku irhwe lyâge, Nyakasane akugalulira.

23 Hali empùsi elerha enkuba, olulimi luba mwanzi nalwo lunalerhere omuntu oburhe.

24 Aba omuntu ankabèra nyumpa nguma n’omukazi mudârhi, ankayûbaka oku kanshòsho k’enyumpa.

25 Omwanzi mwinja gwarhenga emahanga, kwo guli nka mìshi aba mumiro gw’omuntu oli nyòrha.

26 Omushinganyanya oyôbohire enkola-maligo, ye muguma n’iriba lilabarhanyè nisi erhi nshôko bahemwîre.

27 Okulya obiki bunji kurhabà kwinja, okurhehwa n’ehinwa by’oluhohòlolo nakwo kurhabà kwinja.

28 Olugo lw’omwerûlè, lulya lurhalikwo côgo, lwo lugumà n’omuntu orhajira murhima.

Obuhwinja burhabukwa

1 Oku ecânda cishuhwa n’enkuba y’olubula erhi nkuba kwône, kwo n’omusirhe ashuhwa n’olukengwa.

2 Kula akafûnzi kaburuduka, na kulira ehiremberembe hiheneka, kwo n’enfûlago y’obumâma egênda ciru.

3 Nka kula bayîkira eciterusi akarhi, n’ecihêsi omukoba kwo banabikira abahwinja emihini.

4 Orhahîra okadumiza omusirhe oku isirhc lyâge, wakanabà akâge nâwe.

5 Omusirhe omushuze nk’oku isirhc lyâge linali, akâmanya mpu ali murhimanya.

6 Kubula-bula na kucîtwa amaboko, okurhuma omuganda w’ecingolo-ngolo.

7 Entege z’ow’akagulu zirhajira nsimiko, zo nguma n’omugani omu kwanwa k’ecingolo-ngolo.

8 Kunanîriza ibuye oku mujaleti, okuha ecingolo-ngolo irenge.

9 Omugani omu kanwa k’ecingolo-ngolo, ihaji lya kashugi-shugi omu nfune z’omulalwe.

10 Omulwî wâlasha ngasi muntu wacìgerera, ye muguma n’omuntu oziga akolerwa n’ecingolo-ngolo.

11 Kulira akabwa kashubirira ebishaliza, kwo n’omuhwinja naye ashubirira obuhwinja bwâge.

12 K’okola oshanzire omuntu ôcibwîne burhimanya? Omusirhe ye mukulu hali ye.

13 Omwôlo erhi engoromora eri emuhanda, «entale eri emuhanda!»

14 Omwôlo kwo ahinduluka aha ncîngo, kula olumvi luhinduluka omu mulirango.

15 Omwôlo anazinde alikira okuboko oku cishânjo, okukuyêrekeza ekanwa kumurhamye.

16 Omwôlo kw’amanya mpu ye murhimanya olushine, walusha bantu nda bashuza n’obwirhônzi.

17 Okucihira omu lubanja lwa bene, kubâ kugwârha amarhwiri g’akabwa.

18 Kwo ali ak’omusirhe walasha omuherho gulikwo emyampi êkolire, gulikwo n’empiru n’olufù,

19 omuntu orheba owabo, abuliderha, erhi: «byâli bihinza!»

20 Cibula ca nshâli cizimya omuliro entambala nayo enahwe nka nta rukozo-wâkoza.

21 Omuntu mukunizi kw’azûsa akadali kulira, amakala gazûsa omuliro, kulira bahira enshâli oku cîko.

22 Ebinwa by’omuntu w’omwânzi bubâ bununîrizi, buyandagalira omu nda kuhika oku nyômvu.

23 Buhomo oku nyûngu y’ibûmba, ko kanwa k’omuntu oganira n’olubohôlolo, n’obwo omurhima gwâge guli mubi.

24 Oshombana ajira oku arhebana n’ebinwa, n’obwo omurhima gwâge guyubarhîre obulyâlya;

25 ciru akaderha n’obwonjo, orhamuyemeraga, bulyala omu murhima gwâge muli bigalu-galu nda.

26 Enshômbo hali amango ecihundikira obulenga, omu ndêko mwo eciyêrekanira.

27 Ohûmba omwîna anagugwemwo, ohirika ibuye linamugalukekwo.

28 Olulimi lunywesi lushômba okuli, akanwa kashigîriza kushâba kashâba.

1 Orhacikubagiraga omulegerege gw’irhôndo, bulya orhamanyiri bici byarhenga mw’ogu gw’ene.

2 Wundi wâkukûnga ci arhali kanwa kâwe wene, muntu wârhenga kuli ci arhali wene.

3 lbuye lizidoha n’omushenyi kwo na kwo, ci omûngo omusirhe alerhera omuntu gucilushire.

4 Omutula gubâ mumînya, n’obukali gubâ muhûsi, omûngo gw’owamânyagwa gwohe ndi wankagulîndira?

5 Aha wankasîmwa n’orhaderha, wankakalihirwa n’owakubwîririra.

6 Omwîra anakulubira obone n’oku alubire, ci omwânzi anakuhôbera erhi anakuhigîre.

7 Mumiro guyigusire anagalule obûci, mumiro gushalisire ananunirwe n’ebilulu.

8 Omuntu ogenda-genda ahike kulî n’ecihugo àburhagwamwo, kwo ali nka akanyunyi kayâbukira kuli n’olwogo lwako.

9 Amavurha gabaya bwinja kushagalusa gashagalusa omurhima, nakwo okujira omwîra nkana kunabômbeze omurhima.

10 Orhahîra okalekêrera omwîra wâwe nisi erhi omwîra wa sho, orhahîra okaja aha mwa bene winyu olusiku oli burhe. Mwîra oli hofi, ye mukulu hali muci wa muntu oli kuli.

11 Mwana wâni, hinduka murhimanya lyo oshagalusa omurhima gwâni, lyo mmanya oku nashuza ngasi abangayisize.

12 Omwenge akabona obuhanya anacîfulike, omuhwinja yehe mpu abugeraho aciyandulire!

13 Omunyâge ecirôndo, bulyala acihânyire ncungulâ oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

14 Omuntu wagisha owabo n’izu linene sêzi-sêzi^c, abandi banamugânjire omu balozi!

15 Omukazi w’embaka ye muguma na kula obona emirhônyi, era mirhônyi ehona oku nyumpa burhahusa olusiku lw’omudûmbi.

16 Ogwerhe owa bene oyo erhi mpûsi agwerhe, n’okuboko kwâge kulyo mavurha kufumbasire.

17 Cûma cirhyaza ecûma, muntu oyengehya owabo.

18 Olanga emizeti ye nayirya amalehe. olanga nnawabo ye naja irenge.

19 Kulira obusù burhashusha bwâbo, kwo n’emirhima y’abantu erhashushana.

20 Wa-nyênga na Wa-kuzimu, abo bombi barhîgurha. kwo n’amasù gw’omuntu garhîgurha.

21 Hali ecibeye c’amarhale hali n’eca amasholo: Omuntu yêne okwânîne ayirukire ayumva ebinwa by’okulimîrhiza.

22 Omusirhe ciru wankamushakulira omu cishakulo; isirhe lyâge lirhankamurhengakwo.

23 Omanye ebintu byâwe bwinja, abusò bwâwe obushîbirire;

24 bulyala obugale burhabâ bw’ensiku n’amango. obuhirhi burhasigirwa iburha n’erindi.

25 Oba wamâkolôla, n’oburheme bwamavûnda. wamânasingula ebyasi by’oku ntôndo,

26 obe n’abana-buzi ly’obona eci wâyambala, obe na bihebe nka binga wakatwamwo olubanja lwamashwa gâwe;

27 obe na marha manji ga mpene, bibe bijumbu kuli we, oku ba aha mwâwe na kuli bambali-kazi bâwe.

1 Omumînya anayâke na ntâye omulibisirekwo; omushinganyanya yehe kwo abâ adekerire nka mwana wa ntale.

2 Bubi bwa ba-ciri-misi butula entamhala, omurhimanya ayifûnge.

3 Omumînya wâlibuza omuhanya, ye muguma n’enkuba yâshereza emyâka, olônze eciribwa, ocibule!

4 Omuntu okulekerera irhegeko: kuyinjibana enkola-maligo, ci omuntu oshimba irhegeko, arhabona oku nkola-maligo.

5 Enkola-maligo zirhumva hishingânîne, abalonza Nyakasane bôhe byoshi bayumva.

6 Owabâ ali mukenyi nka anali mudahemuka, ye mukulu oku muntu w’enjira z’ebinzongo-nzongo ciru akabâ mugale.

7 Oshimba irhegeko ye mwana mwenge, okômera enkonola-masù anabonese bene ishe nshonyi.

8 Omuntu ogala n’eby’obungûnganya n’oyungukira oku bandi, analundikire abâyishibigabira abakenyi.

9 Omuntu ocîfuka amarhwiri mpu bankanamukengêza amarhegeko omusengero gwâge gurhahika.

10 Omuntu ohabulira obushinganyanya omu njira mbi, arhakabula bugwa omu mwina ahûmbaga yêne.

11 Omugale kwo aderha mpu ali murhimanya, n’obwo omugûnda w’amakengu anamuyenje anamugwase.

12 Abashinganyanya bakayaza ntâye orhasima, endyâlya zikaja eruhya abagula banayôngoloke muguma-muguma.

13 Omuntu ofulika amabî gâge kuyabirwa anayabirwa, ci omuntu ocîshobeka akanagaleka kubabalirwa anababalirwa,

14 Iragi lyâge omuntu oyôrha akomekire, ci kwône omuntu w’omurhima muzibu nk’ibuye, kuhanyagala anahanyagala.

15 Kw’ali nka ntale yalûmba, nka ciryanyi ciri ishali, omuntu obihira olubaga.

16 Omuluzi akabula bwâge bwenge ly’anyagana, oshômba eby’obuhagwe ye rihya ensiku.

17 Oyu balibirhakwo mpu ayîsire omuntu, ânalinde ahika aha nshinda erhi kuyâka ayâka, orhahîra okamuhumakwo.

18 Omuntu ojira obwôrhere bushingânîne ârhakabâ kurhi, ci omuntu odûngira eyi n’eyi: arhabula olunda arhogîre!

19 Omuntu ohinga ishwa lyâge ye nabona ecijumbu ayikula, n’olibirha oku mpûsi ye yîgurha ecizômbo.

20 Orhabêsha ye banabûmba mugisho, olonza okugala duba arhabula butumula.

21 Kurhaba kwinja okujira akanânâ, ci kwône ehihimbi hy’ecijumbu hinarhume omuntu alyâlyanya.

22 Owa amâgene anabishwire, ahabe oku olusiku lw’ecizômbo luciri nyuma.

23 Okalihira omuntu anazinde erhi arhona, kulusha ow’akalimi kalimîrhiza.

24 Ozimba ishe na nnina mpu «cirhali câha» erhi alingiyinjibana ebishambo.

25 Mwonganwa otula entambala, oyêgemera Nyakasane arhakabona itâka.

26 Ocîkubagira obwenge bwâge yenene erhi muhwinja, omuntu ogenda acîrhônzire arhabâ kurhi.

27 Omuntu oha abakenyi arhashalika, ci kwône ogenda azibire erhi mujâcire.

28 Endyâlya zikayimuka, abantu banacîfulike ci kwône zikaherêrekera, abashinganyanya banaluge.

1 Omuntu oyumva bamukalihira acikenyegule, kukenyuka anakenyuka burhalûnga.

2 Nka barhimanya barhegeka, olugaga lunayumve lusîmire, nka ndyâlya ziri oku ntebe, olubaga kulaka lulaka.

3 Omuntu orhonya oburhimanya ye simîsa ishe, orhonya abakazi b’ebishungu, kusherêza anasherêza e birugu byâge.

4 Bushinganyanya mwâmi ayôlolosamwo ecihugo, ow’obuhagwe yehe kusherêza acisherêza.

5 Olimîrhiza owundi, erhi murhego mulabarhe amufulisire.

6 Endyâlya enalambagire erhi enali ntege, omushinganyanya yehe âgenda ashagalusire.

7 Omushinganyanya anakaziyumva olubanja lw’abakenyi, endyâlya erhishi-luyumvirhiza.

8 Abagambanyi banayôce ekà, ci abagula bôhe aha bali kufûnga bafûnga entambala. 9 Omugula wajisa omusirhe kadali, anakaliha erhi ashese ci erhi anayâzire.

10 Ebishungu birhabona oku mushinganyanya, abashinganyanya bôhe kugendêrera bagendêrera obuzîne bwâge.

11 Muhwinja oziga omutula gwamurhaluka^d, omurhimanya yêhe anagurhûlirize.

12 Omurhambo okâyumvirhiza ngasi binwa bya bunywesi, abambali boshi oku banali barhabonekemwo orhali mubi.

13 Omugûnda n’omugale babuganine muli oku: bombi Nyakasane obamolekera mûshi.

14 Omwâmi otwira abagûnda olubanja n’abushinganyanya. entebe yâge kusera yânayôrhe esêra.

15 Okushûrhwa n’okukalihirwa binahe omuntu oburhimanya omwana balekêrera ye bonesa nnina nshonyi.

16 Nka nkola-maligo ziri oku ntebe ly’obubî buluga, ci kwône abashinganyanya banayishibona oku zahunguluka.

17 Okazihanûla mugala wâwe, wâbona oku acikushagalusa, anarhume omurhima gwâwe gwarhimûkwa.

18 Nka nta mulêbi, olubaga lunabe nka kulya balunika, yêhe w’iragi omuntu oshimba irhegeko.

19 Omujà arhadundwa na binwa, anabe abiyumvîrhe arhânabishimbè.

20 K’obwîne ola muntu ohamira oku binwa? omusirhe ye mukulu hali ye.

21 Orhogoza omujà ociri murho, erhi akula anamukulire.

22 Omuntu oluba duba ntambala atula; n’omukali arhahwa arhâlogorha!

23 Okugayana kunarhume omuntu ashuba nyamakobwa, n’omuntu acirhohya ye naja irenge.

24 Kunali kulukira haguma n’ecishambo, na kucîhanyagaza, okuyumva bakûngulira oyu burhalikwo, okanahulika.

25 Oyôboha abantu arhimangigwa omu murhego, ocîkubagira Nyakasane agwerhe ah’agwerhe.

26 Banji balwira okurhona emunda omurhambo ali, ci kwône Nyakasane yêne ohà omuntu olubanja.

27 Abashinganyanya barhakwirirwa nkola-maligo, n’enkola-maligo erhabona oku muntu mushinganyanya.

VI. Ebinwa bya Aguri

1 Ebinwa bya Aguri, mwene Yâkehe w’è Masi.

Alaga ebinwa oyo muntu^e àrhumiraga Itiyeli, kuli Itiyeli bona Ukala.

2 Nta muhwinja akâni omu bantu, ntajira makengu ga muntu,

3 Oburhimanya ntabuyigaga, n’obumanye bw’abimâna^f

4 Ndi okola osôkîre emalunga anabuligaluka?

ndi okola ofûmbasire empûsi omu nfune zâge?

ndi okola obohire amîshi omu cirôndo câge?

ndi wàtwaga embibi z’igulu zoshi? K’oyishi izîno lyâge?

K’oyishi izîno ly’omugala?

5 Ngasi luderho lwa Nyamuzinda lubâ lucesîbwe n’omuliro;

abâ mpenzi y’oyegemire muli ye.

6 Akanwa kâge orhahîra okakahebakwo akândi,

wankanatumula bakujire munywesi.

Omusengero

7 Bibirhi nkusêngîre, orhabinyimaga, obinshobôze ntacifà:

8 Oncînge oku bunywesi n’oku bulênzi,

orhampâga bukenyi orhampâga na bugale,

ci ondeke nani ndye oku mugati^g.

9 Kuderha nti nakayigurha obone namâkuhaba,

obone nkola naderha nti: Nyamuzinda ye ndi oyo!

nisi erhi nshalike obone nkola nazimba,

obone namahemukira izîno lya Nyamubâho.

10 Orhahîraga okashobeka omujà emunda nnabamwabo ali,

ankanakuhehêrera ohanyagale.

VII. Emigani erimwo emibalè

Enyumpa mbi ziri inni, n’ebirhayumvikana ho biri

11 Hali obûko, oku bàjacira ishe, kwo na nnina barhamukênziri.

12 Hali obûko bumanya mpu buli bwa bêru-kwêru, n’obwo izinga lyâbo libananîrekwo.

13 Hali obûko bulolera abandi oku cikanyi, n’ebisike biyunjwire kagayo.

14 Hali obûko bujira engôrho mpu mîno, n’orhwere mpu myangânga,

rhwo bashanyangulamwo abagûnda,

babarhenze hano igulu, banasigise abakenyi ababo bantu.

Hali binni birhîgurha

15 Omushûndwe gujira banyere babirhi: bo ba lêrha! lêrha!

Hali bisharhu birhîgurha na binni birhaderha mpu: «lekaga»!

16 Okuzimu, endâ y’engûmba, idaho lirhigurha mîshi,

n’omuliro gurhaderha mpu: lekaga!

17 Amasù omuntu akengulamwo ishe, âgagayira nnina wa muntu obugikulu,

bihûngu by’oku lwîshi byâgarhulè, bigukuma byâgashege!

18 Hali bisharhu nyumva bintalusire, na binni ntishi:

19 enjira ya lubaka emalunga,

enjira y’enjoka oku mbyâ,

enjira y’obwârho omu karhi k’enyanja,

enjira y’omulume omu mwanahyâ^h,

20 Enjira y’omukazi w’ecishûngu yoshi eyo:

anaba amâlya ahôrhole nakanwa, erhi:

«nta bubî nàjizire».

21 Hali bisharhu bigeza igulu mw’omusisi: na binni birhalindwa:

22 omujà wamâhinduka mwâmi,

n’omusirhe wamagala,

23 Omunyere bàkazagibênga wamâheruka,

n’omuja-nyere wamàyîmûla nn’omu-mwabo!

Ebinyinyi nabyo hiba binni

24 Hano igulu habâ binyinyi binni: cikwône barhimanya omu barhimanya.

25 Obunyegere, lubâ lubaga lwa butya-butya, ci kwône buyishi oku bahaka enguli canda.

26 Ebishegeshe, ebâ ngabo ya mbula-misi, ci kwône biyishiyûbaka omu mabâle.

27 Enzige, zirhajira murhambo, ci kwône bwinja zihinda.

28 Omusherebera, nfune egugwârha, cikwône omu bwâmi guyâlukizaⁱ.

Abayishikânânda

29 Hali basharhu bayishicûka, na banni bayishikânânda.

30 Wa-ntale, ntwâli omu by’erubala, arhayôboha bici!

31 Nyaluhazè wakânânda omu karhi k’engoko,

n’ecihebe cayâbula obusò,

na mwâmi omu ngabo yâge.

32 Erhi wankahabuka okakaliha, n’erhi wakabà wàcijire emurhima,

onahire enfune oku kanwa!

33 Bulyala, amarha, omuntu akagatûnda, ganarhengemwo amakâfè;

izulu, omuntu akalisinaga bwenêne, linarhengemwo omuko,

n’oburhe, okubunanîriza kunarhengemwo entambala.

VIII. Ebinwa bya Lemuweli

1 Ebinwa bya Lemuweli mwâmi w’e Masa, nnina wàmubwirizagyabyo.

2 Mâshi mwana wâni, mâshi k’omu ndâ! Mâshi busìngo busìnga omuliro!

3 Irhondo orhahîraga okarhega abakazi emisi yâwe, orhahîraga okacirhega ba-kaheza-k’abâmi.

4 Kurhahimwa kushuha abâmi, Lemuweli, kurhahimwa okushuha abâmi okucirhega amamvu, ciru n’oku baluzi okurhonya enzoga kurhabâ kwo!

5 Kuderha mpu okunywa kwankanabayibagiza olushika bàtwaga bône, obone bamâlenganya abarhindibuzîbwe.

6 Amamvu makali onagahe omuhera, idivayi onalihe ogwerhwe n’omutula,

7 anywe, ayibagire obuhanya bumulikwo; anywe arhacikengêraga bulya bulagîrire bwâge.

8 Okazibumbûla akanwa oderhere akaduma, oderhere n’enfûzi;

9 Okazibumbûla akanwa otwe olubanja bwinja;

omukenyi n’àbarhindibuzîbwe, okazibatwira olubanja.

IX. Irenge ly’omukazi nkana

10 Omukazi nkana ndi wankamubona? agwerhe ecitwiro cilushire ec’amagerha^j.

11 Omurhima gw’iba ye guba gucikubagire, na ntakwo abule buyunguka omugwerhe.

12 Ensiku zoshi z’obuzîne bwâge, kuciza amuciza, ci arhamulibuza.

13 Anaje aho alonze obwôya bw’ecibuzi n’ecitâni, ahirekwo n’obulenga bw’amaboko gâge.

14 Kw’abâ nka bwârho bwa murhunzi, bwo buged’ishundira kuli

15 Azuka buciri budufu, ayîkuze ab’aha kâ, agabire n’abambalikazi omukolo.

16 Akalonza ishwa analibone; bunguke bw’omu maboko gâge arhweresamwo emizâbîbu.

17 Omushângi buzibu agukobeka, n’emisi ya amaboko gâge kukolesa ayikolêsa.

18 Anakaziba ayumvîrhe oku obushanja bwâge buli bwinja, na budufu akamole kâge karhazima^k.

19 Okuboko anakulîkire oku bushanja, n’eminwe yâge ebûngule omugozi.

20 Anabumbûlire omukenyi enfune, alambûlire n’omugûnda okuboko.

21 Arhayôbohera enyumpa yâge oku nkuba y’olubula, bulyala ab’omu mwâge boshi, nta wa mushângi muguma.

22 Amalengeti gâge yêne ogaluka, omushângi gwâge gw’akaduku n’ecitâni.

23 Aha ngombe iba agwerheho olukengwa, ho atamala aha karhî k’abagula b’ecihugo.

24 Nyâmà wâni anakaziluka emishângi y’ecitâni aguza, n’omukaba agugulize omurhunzi.

25 Obuzibu n’olukengwa gwo mwambalo gwâge^l, âsheka ene, asheke n’irhondo.

26 Anakazibumbûla akanwa n’oburhimanya, n’oku lulimi lwâge kanwa ka butûdu kakubâ.

27 Arhahabiri enjira zirhenga omu mwâge n’ezimuja^m, arhanalya mugati gwa bwôlo.

28 Abagala bayimanzire, mpu baderhe oku ali muny’iragi, iba naye anakazimukûnga.

29 Abakazi bàkozire ebinja bali banji, ci kwône w’oyo ocibalushire boshi.

30 Iranga kurhebana lirhebana, n’obwinja buba bwa busha,

omukazi orhînya Nyakasane ye kwânîne okukêngwaⁿ.

31 Mumuhe oku binja by’omu mukolo gwâge

n’aha ngombe, emirimo yâge ederhe irenge lyâge.

^a1.17 «akarhonde karhafa oku bulêmbo» halî ebinyunyi birhegwa n’akasirha, ebindi bulya biri byênge bicîyakire bibona oku byamarhegwa.

^b1.20 Burhimanya kwo adesire nka muntu, nka mulêbi (Yer 7, 2; 5, 1).

^c1.21 Olugô lwa mîra e Bulaya n’e Buyahudi, lwàlikwo ecôgo cizibu.

^d2.16 «omukazi w’embuga» ko kuderha: muka bene. Eci cigabi cirhanzi cishubulwire kanji kanji eryo ihano ly’okucìlanga oku bulala (sinza Mig 5, 2-10; 6, 23-25; 7, 5-27)

^e2.21 Eco cihugo c’Israheli eco, mw’ogu mugani. Ahâli h’okuderha olubaga lwîshogwa n’agandi mashanja, omwandisi agabire olubaga lwîshogwa mwo mpiriri ibirhi: abarhimanya n’enkola-maligo erhi entagengwa n’abaminya.

^f3.9 Omwâka muhyahya, omwana wa burhanzi, enterekwa y’omuntu, lyàli irhegeko okurhùla Nyakasane omwâka muhyahya omu kushénga omushigo n’okuvuga omûnkwa (sinza Mib 18, 12-13; Lush 14, 28-29).

^g3.17 Omurhûla cirhali cidêkêrera kwônene c’okuba nta mbaka zihali ci kuli kuhashirya bwinja ehyâwe buzira bihamba bici, go mango baderha eno mwirhu, mpu: arhaganya buligo arhanabulânga (sinza Mig 8, 18) n’ornu Ndagâno Mpyahya, omurhûla bubâ. bwinja buli endalâla omu murhima gw’omuntu, ngalo ya Mûka Mwimâna.

^h4.7 Nka kulira omurhondéro gw »okuyoga kuli kuja omu mishi ly’omuntu amanyiyòga, n’okwo kuja omu mishi kuligi kurhenga eburhambi bwâgo.

ⁱ4.9 Binwa ishe àkazagimubwiriza.

^j5.2 Vulgata (Bibliya ya cilatini) yo rhuyankire-kwo okuhindula eci cinwa ntya.

^k5.4 Omwenda nka gwaciribwa erhi guli mununu, nebyâha kwo na kuguma. 5, 11: Omu kuderha: obone wamahwêrwa n’omubiri gw’eminyafu.

^l5.14 Omu ngombe mwo bahanira enkola maligo (sinza Lev 24. l6; Lush 17, 7; Burh 1, 30).

^m6.3 Sinza Vulgata: nk’omuntu analire omwenda gwa bene, anagujuhe duba, ciru bwankayira.

ⁿ6.12 Endyâlya erhamera ngohe: «endyâlya erhagania goshhi erhacikubagirwa bulya arhali muntu nkana.

^o6.23 Okayumva mpu mwene lebe ayengeha, erhi ajira ecibwiriza.

^p6.26 Nka kula rhunaderha omu mashi, mpu: omukazi mugênzi ye «tulye twende») gwàrhi abazihi b’akashâra, kukenya akenya ocirhegaye. Muka-bene acirigî mudârhi kulusha.

^q7.14 Enterekêro ya nyabuholwe, yo nterekêro y’omurhûla (Lev 7. 15-16). Enyama y’eyo nterekêro egwerhe omwânya gwa Nyamuzinda, ogw’abadâhwa, n’eyindi nyama byânalirwa ebijûmbu ko kalêmbu k’owahanaga enterekêro. Hali ezindi nyama zalikwânîne zilâle na buca zibe lyo zihânwa nterekêro kandi erhi lundi lusiku (Lev 7, 15-17).

^r7.17 Mira, alowêsi na cinamomi: ebâ mirhi y’e Buharahu enakazirhengakwo amalâshi.

^s7.27 Mw’eci cigabi ca kali-munani n’eca kali-mwenda mwo muli omurhima gw’enyigîrizo ziyêrekîre oburhimanya omu nyigîrizo z’emigani. -Oburhimanya ciri cigabi cinene ca kalamo omuntu yeshi ankahashicifìnja (Ayu 28; Bar 3, 9-4, 4) -Ako kantu kinja kanaderhwe nka kulya omuntu waja wahamagala bugenda-jira (sinza Mig 1, 20-33 ; 3, 16-19; 8-9. Anaja aganira amaburhwa gâge n’oku àli aha bàlemaga igulu (8, 22-36).

^t9.1 Burhimanya ali nka mukazi wa mbuguma, nna-bàna erhi nna-munene.

^u9.1 Mitûngo nda: « ciri cimanyiso ca buhirhi, bugale bw’eyo nyumpa«. «Nda» ciba cimanyiso c’obwimâna emw’Abayahudi.

^v9.10 Obumanye bw’abatagatifu: aha, Vulgata rhukulikire; Ebibliya y’e Yeruzalemu kw’edesire mpu «obumanye bw’omutagatifu ».

^w9.17 Omu bihugo Israheli-Palestina na Israheli, «amîshi» garhali ga cilugè ogahisirekwo kubika anabika bwinjinja, ntyo ciru omushâmbo anayishigazimba nka nnago arhagabisiri bwinja.

^x10.1 Ah’oburhimanya buli kuyinjiha hayinjiha, kusîmîsa hanasîmîsa.

^y10.11 Omu kanwa murhengwa: munarhenge ebinwa byaciza, murhenge nakakayirha erhi kalogorhere lebe, kagayise omuntu.

^z10.19 Omwana oderha bwenêne anaderhe ah’ishe alìre omwênda (mugani gwa Bashi).

^a24.26 Omuntu akakushuza bwinja, onayumve oku akusîmire; nâwe onamusîme, n’ehinûnu gurho nahyo buba bworhere bwa kulamusanya emw’Abayahudi.

^b24.27 lhano bahire omwana waja omu buhya, nka kula bankanabwîra omuntu; mpu: «ohinge onayêze», «otule onabinje».

^c27.14 Abayahudi bàli hanzibwe okulamusanya n’omuntu arhacijira omusengero gw’esêzi: sinza Ebibliya y’e Yeruzalemu.

^d29.11 Omutula gunarhaluke omuntu, nka kula amamvu gazônga omuntu. Kwo n’oburhe nabo bunaderheza omuntu ebigalu-galu.

^e30.1 30, 1: Ebinwa by’ecihabraniya biri aha, abalenga barhabiyûmva kuguma boshi.

^f30.3 30, 3: Kwo kuderha obumanye omwimâna yêne ayigîriza. Bukenge burhumire bamuderha nka hanji. ntabuyishi.

^g30.8 Omu Vulgata: «casînga ompe eci nalya»,

^h30.19 Omu mwana-hya: mukazi wa muhya, arhali kuhaba obulyo hw’okumuhima, ci ihwe ly’ukuba izîmi n’okuburha!

ⁱ30.28 Nka kula baderha eno mwirhu Bushi, mpu: omuntu anashombe nyalugaka babul’iyalukiza nyumpa nguma.

^j31.10 Er’irenge ly’omukazi nkana (murhim’ali ekà) Iuli lwiganyo lw’oburhimanya bw’omuntu

^k31.18 Anayumve asimire omukolo gwâge bulya gumubêrire. Okuderha; mpu: «itara lyâge lirhazima budufu, arhali mpu oku ciko alâla, nanga, ci mpu enyumpa yâge ecîkenzire, bulya mira emwa Ahayahudi, enyumpa ecikenzire erhazimagamwo muliro, muliro gw’oku itara, n’okuzima kwago erhi mishîbo, kandi erhi bundi buhanya (sinza Ayu 18, 6).

^l31.25 Arhaganya buligo, arhanabulânga.

^m31.27 Ayôsire ali masù ali na mushîbirizi, bakayigula olumvi aha mwâge arhahaba!

ⁿ31.30 Ahâla «Septante», erhi LXX, kandi erhi Ebibliya y’omu cigereki, ko ahahindwire, mpu: «omukazi murhimanya» ye waja irenge; okurhînya Nyamuzinda ko kwankakakûngwa. «Ye murhimanya». Lola Mig 8, 22; Burh 8, 2.

ECC – – Bible en mashi du Congo

OMUHANÛZI קהלת

Enshokolezi

Ecigabi cirhanzi c’eci citabu ciderhwa: «Ebinwa by’Omuhanûzi». Omu ci hebraniya Omuhanuzi aderhwa Koheleti. Koheleti kwo kuderha: omuntu oha nûla omu ndêko. Omuhanûzi anaciderhe «Mwana wa Daudi Mwâmi w’e Yeru zalemu,. Kwo binali, owayandikaga eci citabu arhali Salomoni, ci wundi muntu waderhaga mpu Sa/omoni ye waciyandikaga. Owayandikaga eci citabu alonza gya engerêrezo zâge zifungirwe n’omuntu mukengwa bwenêne.

Eci citabu cirharhondekanya bwinja ebinwa. Cinakavanga engerêrezo n’okugalukagaluka omu binwa byashambirwe mîra. «Busha buno, ngasi kantu koshi kabâ ka busha» (1,2; 12,8). Akalamo k’omuntu ebâ ntondekanye y’ebijiro bya ngasi lubero birhagwerhi nda na mugongo (3,1-11). Akalamo kahwera omu malibuko g’omu bushosi (12,1-7). Obuzinda bw’omuntu kuli kufa. Boshi kufa banafe (3,14-20).

Idôso ly’ecitabu c’Omuhanûzi lyo na liguma n’idôso /ya Ayubu. Ishuzo ly’Omuhanûzi lidesire mpu: «Okuli kurhahemberwa hano igulu». Ayubu n’o muhanûzi bo baguma bulya omuhanûzi ali muntu orhagwerhe malibuko. A rhalonza okushambâla ebiyêrekîre amalibuko aka Ayubu walibuzibagwa bwe nêne. Omuhanûzi abona kwône oku amasima ga hano igulu gaba ga busha. Acirhuliriza n’obushagaluke busungunu bw’akalamo ka hano igulu (3,12-13; 8-15; 9,7-9).

Omuhanûzi ali muntu wa buyemere, cikwône orhadekereza murhima kulya kuba akalamo k’abantu karhegekwa na Nyamuzinda. Omuhanûzi ayemêra okurhahêka Nyamuzinda lubanja (3,11-14; 7,13). Okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga n’okumukenga kuli kwa bulagirire bulya Ye yishi byoshi. Ecitabu c’Omuhanûzi ciyêrekana okuja enyanya kw’enyigîrizo z’idini, ci rhuyigîriza oku kurhegesirwe okuyâka akalamo kinja ka hano igulu. Obugale burhankalerha akalamo kinja kw’okuli.

EBIRIMWO

1. Ecigabi cirhanzi: Akalamo ka Salomoni: cigabi 1-2 2.

2. Ecigabi ca kabirhi: Okufa n’omulala: c. 3,1-16 3.

3. Ecigabi ca kasharhu: Amahano ga ngasi lubero: c. 7-12 .

1 Emyanzi y’Omuhanûzi Koheleti, mwene Daudi, mwâmi w’e Yeruzalemu.

Ecigabi cirhanzi Enshula-mwanzi

2 Busha-busha, gwarhi omuhanûzi Koheleti, busha bwenêne. Byoshi bunabà busha. 3 Bunguke buci omuntu akûla omu kurhama arhama hano îdako ly’izûba? 4 Abarhanzi banagende, abandi bayishe, erhi n’igulu ho linayôsire liri. 5 Onabone izûba linyonyôke, izûba lizike, obone ligende lihike, lijinyonyôkera emunda lyajâga. 6 Empûsi onabone erhenge njir’îdako eyêrekere njira-nyanya, obone erhangibinduluka, kandi ehârhûle. 7 Enyîshi zoshi ebwa nyanja zija n’enyanja erhanayunjule, n’enyîshi zirhahwa zirhabululira emunda zâhwêra. 8 Ntaco cirharhamya. Ntaye wakaderha mpu aga masù garhabonaga obu, nisi erhi mpu aga marhwiri garhasag’iyumva gasîme!

9 Okwali kwo kwanabâ, n’okwabire kwacibâ; na nta kantu kahyahya hanola îdako ly’izûba. 10 Nka kula akantu baderhire, mpu: «lâba! mpu kahyahya aka!» Okwola kukola kubîre omu gandi mango. 11 Ci bulya kwône ntâye ocikengire ebya mîra; ciru n’enyuma, ntâye wakengêra omu nsiku zâyisha.

Akalamo ka Salomoni

12 Niono Koheleti^a, nàli mwâmi w’Israheli, aha Yeruzalemu. 13 Najîre aho nalongereza n’oburhimanya ebijirwa banola îdako ly’izûba byoshi. Wani sho, bushanja bubî Nyamuzinda ahîre abantu. 14 Nasingirîze ebijirwa hanola îdako ly’izûba: kâli byoshi kubâ kurhebwa kunabâ kubiva empûsi! 15 Ehiri hiniole hirhankaba hilongêdu, ehirhahali hirhankaganjirwa omu bindi.

16 Nacîderhêza niene obwo: nti oburhimanya ngwerhe burhali bunyi, nti burhalusire abantangaga aha Yeruzalemu boshi. Nalolêrize oburhimanya bwoshi n’obumanye bwoshi. 17 Naciyigîrize oburhimanya nayiga n’ebiyigwa, nashanga oku isirhe na buhwinja. Nayumwa oku ciru n’okwo, gali mango gafire busha. 18 Burhimanya bunji, mutula munji, obumanye oku buli bunji kwo bunarhamya.

1 Naderha obwo: nti nkola narhangirêreza n’ebinuna: lâba iragi! nakwo kurhebwa. 2 Amasheka, nti: isirhe! Ebinuna nti cirigi cici? 3 Nalonza okugereka omubiri gwâni omu ndalwe, n’omurhima nagubêza omu burhimanya; nalonza okucishwekera oku isirhe, nti nyumwe obununu abantu bayumva, n’ebi bajira omu buzîne bwâbo banôla îdako ly’izûba. 4 Naja omu by’obukulu, nayûbaka enyumpa nènênè, nahinga ishwa ly’emizâbîbu. 5 Njira amasâne n’emirhi y’amalehe, nta mulehe ntahiragamwo. 6 Nasîka ebiyanja by’amîshi nti nkazidômereramwo amasâne. 7 Nabona nashîgwa n’abashizi, nashîgwa n’abajanyere. Naluza abantu, naluza n’ebîntu, enkafu n’ebibuzi, kulya ku rhasagiboneka bundi aha Yeruzalemu. 8 Nalundula ensaranga n’amasholo, nayûbaka ecibîkiro c’abâmi naluza n’ebihugo; najaho nalâlika abimbiza b’abalume n’ab’abakazi, ebi abantu balimbamwo byoshî, nabumba amasanduku n’amasanduku. 9 Nagala narhaluka abantangaga aha Yerusalemu, erhi nangwerhage n’obushinganyanya obwo^b. 10 Eb’ îsù lisîma byoshi nalihabyo, ngasi hinunu omurhima gusîma hyoshi, ntahyo naguyîmire, omukolo gwâni gwoshi nayumva gunansimîsize, kwabâ kwo na kwâni omu mirimo yoshi. 11 Nagerêreza ebiyêrekire emikolo amaboko gâni gakola, n’ebiyêrekire okurhama nàrhamire, nti kwoshi kwamabâ kurhebwa, nti na nta bunguke bubâ hanôla igulu.

12 Nadòsa emirhima oku biyêrekire oburhimanya, obuhwinja n’isirhe. Ka ndolage! owayîma omu bya mwâmi bici ajira? Bici byajizirwe!. 13 Mbwinage neci oku oburhimanya bwo bukulu oku isirhe, n’omûshi gwo mukulu aha budufu: 14 Omurhimanya anabone aha agera, oku omusirhe aja atunduza. Kubàge! Ci kwône mmanyire oku bombi obuzinda bwâbo buli buguma.

15 Naderha obwo, nti oku omusirhe ayishibâ kwo n’omurhimanya ayishibâ, akabâ ntyo, oburhimanya buligi bwa cici? Naderha obwo nti nakwo kunali ku rhebwa. 16 Bulyala ntâye okengerwa kasanzi, ôli omurhimanya, ôli omusirhe; erhi ensiku zinalondana nka kanga, erhi bamanayibagira bombi na bombi; omurhimanya kufa anafa aka omusirhe. 17 Akalamo ntakakwirirwa, bulyala okuba hanôla igulu ntakusîma; byoshi kuli kurhebwa, ganali mango gafire busha.

18 Ntasîma bankwirize omukolo nakozire hanôla igulu, omukolo ndekire omwana wayishiyîma omu byâni. 19 Câba mushâna, ndi omanyire erhi ayishibâ murhimanya erhi musirhe? Ye wanayishiyîma omu mirimo yâni yoshi, muli ebira byajàgamwo entûbano n’oburhimanya bw’obuzîne bwâni bwoshi. Nanga kuli kurhebwa kunali kuhaba lwoshi. 20 Mpakanyirage okurhama narhamire hano igulu.

21 Omuntu wakozire n’oburhimanya, n’obulenga, anayêrekana oku aha shire, ebyâge abisigîre omwôlo! 22 Bunguke buci akûzirage omu kurhama a rhamire, omu misi yoshi ajizire, amango acihali? 23 N’ensiku zâge z’amalibuko, n’okugenderera akazagigenderera ebyâge , n’okurhanya akazagilâla arhanya? Kurhebwa okwo hacu.

24 Okusîma kw’omuntu, kunali okulya n’okunywa, n’amango minja omu mukolo^c. Kwo nambona nk’ebyo byoshi omu nfune za Nyamuzinda birhenga, 25 bulyala obugale n’obukenyi Nyamuzinda birhengakwo: 26 oyu alonzize anamuhe okurhimanya, okumanya n’okusîma, anarhume n’omunya-byâha mpu alongeze analundikire oyu Nyamuzinda arhonyize, nanga, okwo kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

Olufù

1 Ngasi kantu kajira amango gako,

habà n’amango g’okukola ngasi kantu kanali îdako ly’izûba.

2 Habà amango g’okuburha n’amango g’okufà;

amango g’okurhwera, n’amango g’okurhwerûla.

3 Habà amango g’okuyirha, n’amango g’okufumya; amango g’okushâba, n’amango g’okuyûbaka.

4 Habà amango g’okulaka, n’amango g’okusheka;

n’amango g’endûlu n’aga okusâma.

5 Habà amango g’okubanda amabâle, n’amango g’okugarhôlogola;

amango g’okubagalira, n’ag’okuleka okubagalira.

6 Habà amango g’okulongereza, n’amango g’okuheza;

amango g’okubîka, n’ag’okukabulira.

7 Habà amango g’okubera, n’amango g’okuhanga; amango g’okuganîra n’aga okuhulika. 8 Haba amango g’okurhonya, n’amango g’okushômba;

amango g’entambala n’aga omurhûla.

9 Bici omuntu akolera ebi akola? 10 Ndwîrhe nalolêreza obulenga Nyamuzinda aha abantu. 11 Ngasi ehi ajira, hikwânana amango gahyo, ci kwône omu kulola amango goshi, ebi Nyamuzinda ajira kurhenga emurhondêro kuhika ebuzinda, birhumvikana. 12 Nyumvirhage oku obusîme bw’omuntu mwone bubà omu kununirwa n’omu kushagaluka amango acihali. 13 Okulya n’okunywa, okucihà ehisanzi omu mirimo, eri ngalo ya Nyamuzinda. 14 Manyire oku oburhegesi bwa Nyamuzinda burhajira mihindûlo. Kala kantu karhajakwo kandi, n’akalâla karhashôsholwakwo: Nyamuzinda alonzize abantu bakazimurhînya. 15 Ehiri ene, arhali ene erhi hibà; okwayishibà, mîra kwabaga; Nyamuzinda asîma oyu bashimbulwire.

16 Kwone ncidwîrhe nasinza hanôla igulu: aha batwira olubanja, bushungu buhali oku ntebe y’omushinganyanya, cishungu cikuli. 17 Kwo kuderhaga: nti Nyamuzinda atwa olubanja lw’omushinganyanya, atwe n’olw’ecishungu, bu lyala hali amango g’okujirira byoshi hanôla. 18 Nashubiderha kandi obwo, nti kwo abantu banali ntyo: kuderha mpu Nyamuzinda yêne abayêrekane oku 3, 9: Omwigiriza acidosize bulya gurhi omuntu arhacihangana okukola na bici birhuma arhindibuka hano igulu? Omwigîriza ashuzize kuli elyo idôso omu mulongo gwa 10 n’ogukulikire oku Nyamuzinda yerhegeka byoshi; rhurhakamanya ebiba Nyamuzinda emurhima, bulya rhuli barhôrho bwenêne embere zâge, co cirhumire erhi Nyamuzinda akashobôza omuntu iragi, kukwânîne ashagaluke anakome akagasha. banali, anamanyise oku: omuntu oku wabo muntu ciba ciryanyi kula eciryanyi cinabà. 19 Neci obuzinda bw’omuntu n’obw’ecintu bwo na buguma, omuntu anafe n’ecintu cifè bombi buzîne buguma babà bagwerhe; eci omuntu alushire ecintu ciri ntâco. 20 Bombi haguma banaja; bombi omu budaka barhenga, n’omu budaka bashubira bombi. 21 Ndi omanyire erhi omûka gw’abantu guna sôkere enyanya, erhi omûka gw’ebintu gunayandagalire ekuzimu.

22 Niehe mbwîne oku okusîma omuntu akasîma, kunali kusîmîsibwa n’emikolo yâge kwône, bulya kwo analemirwe ntyo. Ndi wayishigimuyêreka ebyayishibà enyuma zage?

Rhugende banga…

1 Ncidwîrhe nàsinza oku abantu barhindibuka hano igulu: lâba emirenge y’abalibuzibwa, barhanagwerhi carhûliriza; lâba n’olunda lw’abalibuza abandi, emisî! barhagwerhi cârhuliriza. 2 Co cirhumire ncîsîmira banyakwigendera bacifirîre kulusha abazîne bacirimwo omûka. 3 Na kulusha abo bombi, ye nsîmire olya orhaciburhwa, arhanacibona amaligo gakolwa hanôla igulu. 4 Mbwîne oku ngasi kucihangâna na ngasi lubanja omuntu ayazize, bunali bwagalwa bw’omuntu oku wabo. Kuli kurhebwa ganali mango gafire busha. 5 Omusirhe nderaminwc, anacîrye, gwarhi abaderha, ci kwône, 6 aha omuntu akaluha kabirhi n’okuheza amango, akaluhùka liguma lya bulume.

Okubà kahûmba

7 Ncidwîrhe nabona okundi kurhebwa kubà hanôla igulu: 8 Rhuderhe omuntu òli kahûmba: orhajira mwana arhajira na wabo: omukolo gwâge gurhaheka, n’amasù gâge garhajira oku gankagala. Obwola kwo biri ntyo, ndi ndwirhage nâkolera nieki mbule bwanacîsimîsa? Nanga birhali byo; kunali kurhebwa.

9 Aba omuntu akaba kahumba, bakabà babirhi, kulya kubà go mango omukolo gugwerhe obunguke. 10 Erhi hankajira owakulûmba, owabo anamuzûsa: Ci kwône owakulumba nka ali yêne, arhanagwerhi càzûsa, yêne oku lwâge: 11 N’abantu bakagwîshira babirhi banayumve idûrhu; ci oli yêne kurhi akabona idûrhu?

12 Akahumba kanakubwe, ababirhi basêre, n’olukoba lwa migozi isharhu lurhatwika duba. 13 Omurhumba mukenyi na murhimanya ye mukulu aha mwâmi mushosi na muhwinja, orhayishidôsa ihano. 14 Omurhumba anarhenga omu mugozi ajiyanka oburhegesi, nisi erhi aburhwe mukenyi omu bwâmi. 15 Mbwîne oku abali buno ye barhonyize omurhumba, owa kabirhi, owa shamula oburhegesi. 16 Ayimangîre olubaga lunji-lunji; nta burhe akabà bacîyûnjuza buzinda! neci kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

17 Omanye igenda lyâwe nka waja omu ka-Nyamuzinda. Oje hofi lyo oyumvirhiza: enterekêro yo nkulu aha ntûlo y’abasirhe, ciru akaba barhamanyiri oku kubi bajizire.

1 Orhakazagiderha duba-duba, orhanahîraga okahà Nyamuzinda omuhigo duba-duba; bulya Nyamuzinda yo abà emalunga nâwe hano igulu. Kwo kuderha oku orhaluzagya ebinwa: 2 Emanja nyinji zo zilêrha ebilôrho n’ebinwa binji bilerhe okuderha nka musirhe.

3 Erhi wankahà Nyamuzinda omuhigo, onacisêzagye n’okugujira, bulya Nyamuzinda arhasima abalimwo isirhe: omuhigo wamuhire onagusêzagye. 4 Ciru, ah’omuntu ankahâna omuhigo arhakole, ankaleka bwaguhâna kwo kukulu. 5 Orhazigaga akanwa kâwe kakujira mulenzi, orhanajagibwîra malahika wâwe mpu orhakujizire n’oluhinzo. Cankarhuma wahà Nyamuzinda igwarhiro ly’okukalihira ebinwa byâwe n’ery’okushâba obûbake bw’amaboko gâwe? 6 Ebilôrho binji byo bilêrha okurhebwa, n’ebinwa binji bilêrhe okufumwa n’amango. Obwo kwo biri ntyo okazirhînya Nyamuzinda.

Obulemenzi

7 Irhondo okabona banyaga omukenyi muli cihugo cirebe, obone balyâlyâ nye banalenganye, orhasômeragwa. Bakubwîra mpu mukulu mulebe, akulirwe n’owundi mukulu, na ntyo na ntyo. 8 Bakubwire mpu binja bya lubaga bi rhumire, na mpu mwâmi balwira.

Amagerha

9 Osima ensaranga, arhabona ezamuyigusa, n’osîma obugale arhajira aha burhenga; kunali kurhebwa okwo nakwo. 10 Aha ebirugu biluga ho haluga n’abasengezi; na nnabyo cici agwerhage? Kusîma kwa masù. 11 Iro ly’omukozi lirhahimwa kununa, ciru akalya hinyi erhi hinji; ci omugale yehe obwigusi bwâge burhamuzigira ahunga.

12 Hali obulênzi mbona buluga hano igulu: obugale nnabwo abîka bumule rhere omuhona. 13 Oburhunzi bwahona, bunarhume aherwa n’ebyâge, aburhe omwana amango arhacigwerhi bici. 14 Aburhagwa bushugunu, ashubibà mu shugunu; omukolo gwâge gurhamurhengeragamwo ehyasigala omu nfune. 15 Kuli kulenga bwenêne okubà yeshubiribà mushugunu: bunguke buci akuzirage omu kubà busha akolîre? 16 N’ensiku zâge zoshi mwo zihwera omu burhe, omu mutula, omu ntanya, endwâla n’omungo.

17 Alaga oku mbwîne: okasîma omuntu, akasîma kuli kulya n’okunywa, n’okubona obuluhûkiro omu mukolo akola hano igulu, erhi n’ensiku Nyamuzi nda ahâga omuntu zanayisha zâgera, bulâlya kwo omuntu analemirwe ntyo. 18 N’amango Nyamuzinda ahîre omuntu obugale mpu ahirhire, bulya bugale omuntu anabuyumanyanyagye, abulye, asîme anacîsime omu mukolo gwâge, bulâlya eri ngalo ya Nyamuzinda. 19 Lyoki ciru omuntu ankarhangibà nk’ayibagira ensiku z’obuzîne bwâge, amango Nyamuzinda aciyîbagizize omuntu n’ago masîma.

1 Hali obundi buhanya ncibwîne hano igulu, oku irhwe ly’abantu. 2 Omuntu Nyamuzinda ahîre okugala, okubîka n’okukengwa: olya orhaganya buligo arhanabulanga. Nyamuzinda amuyêreke arhanamuzigire alya, ci kwône aleke ow’embuga abe yebirya. Kuli kurhebwa okwo, kunali kulibuka bwenêne! 3 Nisi erhi omuntu waligwerhe bana bâge igana n’okulama myâka minji, owanaga likola àli mulamu. Bayumve mpu bamusigîsize ebyâge abule ciru n’enshinda abishwamwo! Lyo nkaderhaga nti «ecimomano co cikulu».

4 Arhenge omu mwizimya, anaje omu mwizimya; ci kwône naye izîno lyâge lijirekwo omwizimya. 5 Arhabonaga izûba, arhanabwini buluhûkiro; omurhanzi arhalushiri owabo. 6 Ciru ankalamire kabirhi kabirhi myâka cihumbi, buzira kulya oku byâge, kâli bombi haguma bahwerire?

7 Okulya kw’omuntu arhamira, n’enda erhi erhanasîma; 8 Bici omurhimanya alushire omusirhe? Kurhi rhwankaderha oku omukenyi ayishi oku omuntu ayôrha omu bandi? 9 K’ehyaboneka hyo hikulu oku hiri omu nda? Kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

10 Okwarhanziribà bamanyire izîno lyakwo, banamanyire omuntu ali cici: arhankalwîsa omulushire misi^d. 11 Omuntu akaluza ebinwa, analuze n’ebi aciyunjuliza, kucirigi kwa bici okuluza ebinwa? 12 Ndi omanyire ebyankakwânana omuntu.ocizîne, ngasi lusiku luja oku nkuba lunakwirhe obulenzi, naye anayisha ayonda nka cizunguzungu! Ndi wakamubwîra ebyayishibà bano igulu enyuma zâge?

Enshokolezi

1 Izîno lyo likulu oku mavurha g’engulo ndârhi; n’olusiku lw’okufà lwo lukulu aha lusiku lw’okuburhwa. 2 Aha omuntu ankaja aha balya, ankaja aha balaka, bulya bwo buzinda bwa ngasi muntu, n’omuntu naye anakengêre okwo. 3 Aha omuntu ankasheka ankabà burhe, n’obukali bw’ebusu buyinjiha. 4 Omurhimanya anakazigerêreza oguli ebufire n’omusirhe yehe akengêrage ahali amasîma. 5 Aha omuntu ankayumvirhiza olwimbo lw’omusirhe, ankayumvirhiza ihano ly’omurhimanya. 6 Bulyala olwimbo lw’omusirhe kwo lujira olubi nka nshâli za mishûgi îdako ly’enyungu; kuli kurhebwa. 7 N’amasheka ganahwìnjagaze omurhìmanya, n’amasìma ganahûse omu rhima.

Obuhane

8 Aha wankabà aha barhondêra akantu wankabà aha kâshwìnjwa, omurhima gw’okulinda, gwo mukulu aha bwihâmbi. 9 Orhahîra okacîdîrhibula duba-duba, bulyala murhima gwa musirhe guba mwo entanya. 10 Orhaderhaga erhi: cìcî cirhumire ensiku zàli burhanzi zilusha eziri buno? Kulya kuba eryôla idôso lirhali lya burhimanya. 11 Oburhimanya kwo buyinjiha nka kashambala, abali hanôla ìgulu bwo bukwânana. 12 Bulyala olwakiro lw’oburhimanya lwo na lwakiro lw’ensaranga, n’obu nguke bw’obumanye kunali kulya oburhimanya buciza nnabo. 13 Orhangilola omukolo gwa Nyamuzìnda: ndî wankagondôla ehi agô ndesire? 14 Olusiku lw’obusîme, onashagaluke; n’olusìku lw’obuhanya, olole kwône: Nyamuzinda wabijiraga byombi, mpu ly’omuntu alekîbona akantu enyuma zage yêne^e. 15 Omu buzîne bwâni bw’omurhebwa, bàbwîne omushìnganyanya afa omu bushinganyanya bwâge, n’enkola-maligo yasigala omu maligo gayo. 16 Orhabàga mushinganyanya okurhalusire olugero, orhacijiraga murhima nya omu masù g’abandi; cici carhuma wacilibuza? 17 Orhahîraga okabîha okurhalusire olugero, omanye wankanasirhaha; ca rhuma wafa embere amango gâwe gahike. 18 Kukwânîne omuntu asêze ehi buzira kuleka hira, bulyala okenga Nyamuzinda, anabihikekwo byombi. 19 Oburhimanya bunahè omurhimanya emisi elushire eya barhambo ìkumî omu lugo luguma. 20 Hanôla igulu harhali omuntu mushinganyanya olya wankakola amìnja buzira kulogorha cìru n’eriguma. 21 Obwo kwo birî ntyo, orhahîraga okayumvirhiza emyanzi minji-minji, wa nkanayumva baderha oku mwambali wâwe akuderhaga buligo. 22 Nawe wene omurhima gwâwe gurhahabiri kanga wamaderha abandi ku bî! 23 Ebyo byoshi nabigeziremwo n’oburhimanya, namanya nti nnandi mu rhimanya, ci kwône bindushire bulî. 24 Akantu kali kandushire bulî, kali emwina kuli kuli, ndi wankakahika-kwo? 25 Nashubijà aho nacihangâna nti nongereze oburhimanya haguma n’oluhe mbo; nti manye oku obubî linali isirhe, n’oku okuhwinjagala kunali kuhaba. 26 Ka ntabugâna ebirhalusire olufu bululu: omukazi wa! bulyala omukazi gubà murhego, n’omurhima gwâge kabà keshe, n’amaboko gâge bubà budagule: orhînya Nyamuzinda yefuma abakazi, ci enkola-maligo erhafuma. 27 Alaga ebi, mbwîne, Koheleti okudesire, erhi nankabihira haguma byoshi. 28 Ishiriza, nalonzize nalonza, ci ntarhôlaga. Mulume muguma omu cihu mbi, neci mmubwîne, mukazi muguma muli boshi ntamubwini. 29 Alaga kwône ebi mbwîne obwo: Nyamuzinda ajizire omuntu mwirhohye, naye yêne yedwirhage alonza okuhalûla ebihazire!

1 Ndi oli ak’omurhimanya, na ndi bad[osa anamanyishuza? Oburhimanya bunarhume omuntu ashagaluka, n’obusù bwâge, bunahinduke n’obwo bwali bukali. 2 Naderha obwo: nti oshimbe irhegeko lya mwâmi erhi ndahiro ya Nyamuzinda erhuma. 3 Orhalirhibaga duba-duba: orhacinanîrizagya omu bworhere bubî, bulyala okwalonzize kwoshi ajira.

4 Akanwa ka mwâmi kali kaguma, na ndi wankamubwîra, erhi: «Bici ebyo wajira?» 5 Omuntu ojira oku arhegesirwe arhabanyagala; n’omurhimanya ayôsire amanyire oku hali amango hali n’okutwa olubanja. 6 Bulya neci hali amango hali n’okutûbirwa ngasi kantu katûbirwa olubanja, na nta muntu oyôrha ama nyire kurhi lwatûbwa. 7 Bulya kandi nta muntu oyishi ebyâbà na ndi wabwîra omuntu hano bibà. Empûsi crhabà ya ndi akaderhaga mpu arhayilika, olusiku n’olufu nabyo birhali bya ndi. 8 Amatabâro nago garhalindisibwa, n’obumînya burhaciza nnabwo.

9 Ebyo byoshi, mbimanyire, omu kulolêreza ebibà bano igulu, amango omuntu arhegesire owabo muntu, buhanya bwâge. 10 Ci kandi mbwinage abaminya bahekwa ebwa kubishwa, n’abantu banarhenge omu ka Nyamuzinda bajibahera obukenge ekà, kulya kubà bajizire ntyo, kuli kurhebwa! 11 Kulya kubà olusiku batwiraga omuntu olubanja arhali lyo anajuha, abantu nabo banakazibà bayunjwire irala ly’okujira okubi.

12 Enkola-maligo enagakole kal’igana enabuli lama. Mmanyire neci oku banaderhe mpu abarhînya Nyamuzinda banabone iragi kulya kurhînya Nyamuzinda kurhumire. 13 Mmanyire n’oku nta kusîma kw’omumînya n’okula ma kwâge kunali kulibuka kwa cizunguzungu, kulya kuba arharhînya Nyamuzinda. 14 Ci kwône binji birhebana hanôla igulu, bulyala hali abashinga nyanya barhogerwa n’ebyali bikwânîne ebijiro by’enkola-maligo; hali n’enkola-maligo zibona okwali kukwânîne ebijiro by’abashinganyanya. Ndesire nti kurhebwa okwo!

Ndà bakolera

15 Niehe okusîma kwo ndesire kukulu, bulya iragi ly’omuntu mwone libà omu kulya, omu kunywa n’omu kucisîmîsa. Ebyo byo bilusa omukolo gwâge e nsiku z’obuzîne Nyamuzinda amuhire hanôla igulu. Obuzigire 16 Erhi mba namacihangâna okumanya oburhimanya, nalonza okulola bu shanja buci omuntu ajira hano igulu. Omanye oku omuntu arhabona lya mûshi arhabona lya budufu. 17 Mbwinage n’omukolo gwa Nyamuzinda gwoshi: omu ntu arhankavulûla omukolo gujirwa hano igulu, gulya gwakubwiriza ecirhuma omuntu arhama alonza buzira kuhikakwo ehi alonza, n’omurhimanya ciru akacihamba mpu ayishi ecirhuma, arhankacihikakwo.

Ebiyêrekire obuzîne bw’omuntu: Ntakwinja

1 Bulya neci narhimanyize kuli ebyo byoshi, nayumva oku abashinganyanya n’abarhimanya n’emikolo yâbo omu nfune za Nyamuzinda babâ. Oli obuzigire, oli enshômbo, nta ciguma omuntu ayishi n’omu masù gâge, byombi biri birhebanyi. 2 Buzinda buguma bagwerhe boshi: omushinganyanya n’omumînya ocigwerhe bwinja n’orhacigwerhi bwinja, owarherekêra n’orharherekêra; kwo nakuguma. Naye kwo na kwo, omuntu mwinja n’omunya-byâha, owacîgasha n’owarhînya kwacîgasha. 3 Kubi okwôla, okubona obuzinda bw’ebijirwa hano igulu byoshi buli buguma kuli boshi n’okubona omurhima gw’omuntu guyunjwire mababale, n’okubona isirhe libîkîrwe abantu amango bacizîne n’e nyumpa amango bamafâ wâni! 4 Bulya neci ôciri omu buzîne erhi analangalire, n’akabwa kazine ko kakulu oku ntale efire. 5 Abazîne bamanyire ciru oku kufâ bafâ, abafire bôhe barhamanyiri cici; barhacigwerhi luhembo, bulyala ntâye ocibakengire. 6 Obuzigire bwâbo, enshombo zâbo n’obwagalwa bwâbo, byoshi byahezire; barhâcishangire ciru n’eriguma oku bikolwa hanôla igulu.

7 Kanya, olye ehigati hyâwe n’obusime onanywe orhwamvu rhwâwe n’omu rhima gushongwire; bulyala Nyamuzinda mîra ageraga ebijiro byâwe. 8 Okaziyôrha oyambirhe ebyêru-byêru, n’amavurha garhakalaga oku irhwe lyâwe! 9 Oyanke akalamo n’omukazi ozigire, ensiku z’obuzîne bw’akalengane Nyamuzinda akuhìre hanôla igulu, bulyala kwo walemirwe ensiku onalibukira hanôla igulu. 10 Ngasi bushanja onabwîne wankarhangira, onabukole amango onacizîne, bulyala ekuzimu wayishija, erhabà kukola, nisi erhi kuganja, erhi kumanya erhi kurhimanya.

Obuhanya burhalaliza

11 Nshubirisinza hanôla nshi: abalibisi bakulu, arhali bo baja mashigwe g’okulibirha, n’abazibu-zibu arhali bo balwa. Nta mugati abarhimanya bajira, na nta bugale ab’obukengere bajira n’abanya-bumanye nta burhonyi bajira, bulyala boshi banarhibukirwe n’obuhanya. 12 Omuntu arhabà ayishi ensa yâge: kulyâla enfi zigwarhwa omu keshe kafulike, nisi erhi ebinyunyi oku murhego, kwo n’omuntu naye agwarhwa n’obuhanya, amango bumurhibukîre buzira kulâliza.

Oburhimanya bw’omukenyi burhakengwa

13 Mbwîne okundi kubi hanôla igulu, nabwîne nka kurhalusire olugero. 9, 10: Kuli kwinja ensiku z’akalamo kâwe hano igulu ozigeze omu kukazijira aminja. Bulya amango waba wafire ntâco ciru n’eciguma wakacijira. 14 Hali lugo luguma lusungunu, lurhalimwo bantu banji, Mwâmi muguma muzibu ayisha alurhêra, alugorha analuyûbakira ebinene n’ebinja. 15 Ci kwône abuganamwo omukenyi murhimanya, yewafungiraga olwo lugo n’oburhimanya bwâge. Oyo mukenyi barharhamagimuyibagira! 16 Kwo kuderhaga nti oburhimanya bwo bukulu aha misi, ci kwône oburhimanya bw’omukenyi barhalonza okubumanya, n’ebinwa byâge barhabiyumvirhiza. 17 Ebinwa binja by’omurhimanya banabiyumvirhize kulusha okuyâma kw’omwâmi w’abasirhe. 18 Oburhimanya bwo bukulu aha matumu, ci kwône ishembo liguma linashereze binja binji.

1 Enzi zifire zinashereze enjebe y’amavurha g’amalashi, isirhe lisungunu linakole kulusha oburhimanya n’olukengwa. 2 Omurhimanya bwinja ahêka, n’omusirhe agende oluhengu. 3 Omusirhe aje omu mulimbwa kwône: abule irhwe anayêreke abandi oku ali musirhe. 4 E rhi mwâmi akakuhêkakwo oburhe, orhahinyagya, bulyala okurhûza kunarhume omuntu arhalogorha. 5 Hali obubî mbwîne hano nshi kulinziribà nka kuhaba kw’omukulu: 6 isirhe libè lyo bayîmika, n’abagale bakeresibwe halya hababonesa nshonyi. 7 Ndwîrhe nabona abaja bagenda oku nfarasi n’abarhwâli bagende n’amagulu nka baja.

8 Ohumba omwina anagugwemwo, n’ohumba olukuta, enjoka enamulume. 9 Olengeza amabuye, ganamuyagaze, obeza enshâli naye hali amango aciyaga za. 10 Embasha ekatûha, kubula carhyaza kurhuma, omuntu anayibande n’emisi; ci kwône obunguke bw’oburhimanya, kuli kuhasha. 11 Enjoka erhi yankaluma omuntu, kubula cashungurhira kurhuma, burhali bunguke bwa mushâke. 12 Akanwa k’abarhimanya binja kaderha, akanwa k’omusirhe yehe ko kanamuheza.

Obugula n’isirhe

13 Emyanzi yâge ayirhangira ya bihalarhi, ayishwinje likola isirhe. 14 Omusirhe yeluza emyanzi: omuntu arhishi ebyabà; mbwîraga ndi wankamubwiriza ebyayishibà enyuma zâge? 15 Omukolo gw’abasirhe gunabashologorhe, orhamanyiri njira arhankaja omu lugo.

16 Wamahera we cihugo mwâmi ali murhumba, n’abarhambo balegerere ha lya kurhenga sêzi. 17 Iragi ly’ecihugo omwâmi aburhwa muluzi, n’abarhambo balye amango gakwânîne, kuderha mpu babone emisi, ci arhali mpu banywe. 18 Okuba ntabiruba kunarhume omutungo gwahonongoka n’okubula cakombêra kunarhume enyumpa yaloba. 19 Ci kwône mpu ntâye bahanzize okusheka nk’ali oku cibo! mpu amamvu ye mushagalusa! mpu n’ogwerhe igerha erhi ntâco arhagwerhi! 20 Orhahira okasigira mwâmi enfûlago, ciru akaba omu nkengêro orhahîra, orhahehêreraga omugale, ciru akaba omu lwâwe oli, bulyala akanyunyi kanahêke emyanzi, n’okubà omwanzi gujira ebyubi.

1 Kweba omugati gwâwe oku mîshi, wazinda erhi washubigurhôla. 2 Obegere bantu nda erhi munani bulyala orhamanyiri buhanya buci bwakayisha hano igulu. 3 Ebitû bikayunjula nkuba, binayidubulire oku idaho. N’omurhi gukakulumba, njira nyanya erhi njira îdako gulya murhi ho gunahwêra halya gwahongokeraga. 4 Osingiriza empûsi arhamìra, ololêreza ebitû a rhasârûla. 5 Nka kula orhishi enjira y’empûsi, orhishi n’amahwe g’omukazi ôli izîmi, kwo orhakanamanya n’omukolo gwa Nyamuzinda orhegeka byoshi. 6 Sêzi oyanke emburho yâwe oyimîre na bijingo orhayôrhaga kwône. Bulyala muli ebyo byombi, orhamanyiri ciguma cakubêra; akanaba byombi-byombi bihisize haguma omu bwinja.

Obukulu n’oburho

7 Omûshi guyinjiha, n’amasù gasîma gabone izûba. 8 Omuntu akalama myâka minji, akwânîne ayikolêse yoshi, akengêre n’oku ensiku z’omudumbi zabà nyinji; ngasi hyayishe erhi na kalengane. 9 We mwana osîme obu ociri musole, onacîshinge ensiku ociri murho oshimbe enjira omurhima gukuhire, n’enyifinjo amasù gakuyeresire. Ci kwône omanye oku muli ebyo byoshi, Nyamuzinda akuhamagala omu lubanja. 10 Okûle oburhè omu murhima ohêke kuli n’omubiri gwâwe ogurhenzekwo ngasi mababale. Ci kwône abusole n’ensiku z’emviri nyêru, byoshi kunali kurhebwa.

1 Onakazikengêra omulemi wâwe ensiku ociri murho, oku ensiku mbi zirhaciyisha, n’oku erhaciyisha erya myâka wayishiderha erhi «ntayirikwo eyo». 2 Onakazimukengêra oku izûba n’omûshi, omwêzi n’enyenyêzi birhacija mwo omwizimya; n’oku ebitû birhacigaluka n’enkuba yahumbûka. 3 Okazimukengêra olusiku abalanzi b’enyumpa bageramwo omusisi, olusiku abalume bazibu-zibu bagombamwo lulya abakazi balekamwo okushwa, bulyala omûshi gwamahorha aha kabonezo, 4 n’olumvi lukola luyigale emuhanda; amango olwanjikwa lurhacivuga, amango akanyunyi karhacilyogôla, n’amango abimbiza bahulika, 5 galya mango abantu barhînya okusôka, banagaliyahagira omu njira. Amango omulehe guyasa, n’oluzige luyigurhe n’amango omurhi gw’entoborhobo gujakwo ecirhumbwe, galya mango omuntu aja ebwa nyumpa yâge y’ensiku n’amango. N’abalasi bajinduluke omu muhanda; 6 embere ehigozi hy’amarhale hitwike, embere itara ly’izahabu libereke, embere akabindi kaberekere aha iriba, embere omugozi gw’adôma gutwikire omu iriba; 7 n’e mbere akatulo kashubire omu idaho nk’oku kanarhengagamwo, n’obuzîne emwa Nyamuzinda wabuhânaga^f. 8 Busha-busha mâshi, gwarhi Koheleti, byoshi busha!

Okushwinja

9 Kurhaderhwa kwôhe oku Koheleti àli murhimanya, ci kandi ayigîrize obumanye; ayanka ahira oku munzani, agerekanya anakubûla migani minji. ¹⁰ Koheleti àli alonzize okuyandika emyanzi minunu n’okusiriba bwinja enkengêro z’okunali. ¹¹ Ebinwa by’abarhimanya kwo biri nka kababo, kwo biyôrha nka birhi bigwike, kulonza obwôloloke bw’obusò bwâge kurhuma lungere abikolêsa. ¹² Kulusha aho, mwana wâni, oyôrhe omanyire oku okujira ebitabu bubà bushanja burhayunjula, n’oku amasomo manji ganarhamye omubiri. ¹³ Okushwinja emyanzi: byoshi biyumvikine. Orhinye Nyamuzinda onashimbe amarhegeko gâge, bulya gwo mukolo gwa ngasi muntu. ¹⁴ Kulya kuba ebijiro byoshi, Nyamuzinda anabihêke omu lubanja, na kandi anabone na ngasi hifulike, hibè hinja hibè hibi.

^a1.12 Niono « Muhanûzi«, kuli kuderha olya mwandisi wayandikaga ecigabi cinene c’ecira citabu, cidesirwe oku mpu ye mwâmi Salomoni, mwâmi w’Israheli, kulya kuba ye wali muntu w’obukengere bunji.

^b2.9 : Oku biyêrekire obugale bwa mwâmi Salomini, lola muli 1 Bam 10, 14-25; 2 Nga 9, 13-28; oku biyêrekire obushinganyanya bwâge, olole muli 1 Bam 3-4. 2, 12: Akaba kwo binali oburhimanya n’obwenge bijira amakwanane manji, ago makwanane galî ga busha bulya abandi bantu banagashereze, bulya oburhimanya n’obwenge byoshi kuhwa byanacihwe.

^c2.24 Omwandisi arhamanyiri bwinjinja kurhi akalamo k’omuntu kayishiyôrha enyuma ly’okufà kwâge, na ntyo, arhankahashîshuza bwinja.

^d6.10 Mwene omuntu yêne arhankahashirhegeka akalamo kâge, nta mango amanye ebyabà irhondo, ebyarhamanyaga embere z’amango. Co cirhumire kuli kwinja mwene omuntu amanye akacibera irhwe. Ci kwônene aleke Nyamuzinda yêne ajire eby’alonzize. Rhurhegesirwe rhumuyemêre.

^e7.14 Nk’oku biyôsire oku buzindazinda bw’ebindi bigabi (3, 11.22; 6, 12; 8, 7;9, 12; 10, 14; 11, 5), omuhanûzi akengezize kulusha oku omuntu arhankamanya ebyayisha, arhankanahashicibwîra yêne ehi Nyamuzinda alongize igulu. Ntyo oku omuntu akajira, kuli kuyemêra ebi Nyainuzinda alemire nka kulya yêne alonzagya mpu biyôrhe.

^f12.7 Ngasi kantu koshi ojira karhenga omu idaho, mwo kananashubire. ci kwône omuntu ajira akantu karharhenga omu idaho. Ako kantu karhengaga emwa Nyamuzinda, yo kananashubire (Lola 3, 20-21).

SNG – – Bible en mashi du Congo

OLWIMBO LW’ENYIMBO שיר השירים

Enshokolezi

Olwimbo lw’ Enyimbo, kwo kuderha lwimbo lwinjinja lulushire ezindi nyimbo zoshi. Omu mpindulo ya ngasi lubero, eci citabu ciyimbire olwimbo lw’obuzigire bw’abasîmîne babirhi: omuhya-mulume n’omuhya. Obwo buzigire bugera omu marhangulo manji: hali amango busera, buzibuhe; hali n’amango buba nk’obufire, buhune okulumulwa.

Muli eci citabu omuhya-mulume ali aderhwa «mwâmi» (1, 4-12), erhi «Salomoni» (3, 7-9) n’omuhya naye mpu ye «Sulamita» (7, 1-6). Okushimba ebinwa n’olulimi lw’eci citabu, rhwanaderha oku cayandikagwa omu mango gali kurhenga mwâka gwa 450 kuhika mwâka gwa 400 embere Yezu Kristu aburhwe.

Abalenga b’Abayahudi badesire oku enyigîrizo z’ecitabu c’Olwimbo lw’Enyimbo luli lwiganyo lw’obuzigire bwa Nyamuzinda n’lsraheli, lubaga lwâge lwîshogwa. Amandiko Matagatifu kwo gayerekana Obuzigire bwa Nyamuzinda nka buzigire bwa Lungere oku bintu byâge , nka buzigire bwa muhya-mulume oku muhya. Ecitabu c’Olwimbo lw’Enyimbo ciyimbire okwo kusîmana kw’omu hya-mulume n’omuhya, mpu luyumvise omurhimanya wasoma, oku obuzigire bwa Nyamuzinda burhajira lugero.

Bashakulûza b’e Ekleziya bagerire olwo lwiganyo lw’obuzigire bw’abahya oku ihwe ly’obuhya bwa Yezu Kristu n’e Ekleziya yâge. Abandi bagerera ebinwa by’eci citabu oku buzigire bw’okunali bulunga omulume n’omukazi omu buhya nkana. Rhumanye buzinda oku ezi nyigîrizo ziyêrekîre obuzigire bwa ngasi muntu kuli Nyamuzinda.

Eci citabu cirimwo ihano likulu bwenêne na linja na lwiganyo lwa Nyamuzinda oku bashebine n’abayankine, owalonza agashongwire adôma ah’iriba. Ndigi olushire Nnâmahanga okurhuhâ ihano. Rhuyumvîrhe oku nka mushebine erhi muyankine:

1. Mulolere Nnâmahanga kw’olwiganyo. Erhi acîshoga Israheli ayêrekîne oku obuzigire burhagulwa. Ye Muzigirwa na Musîmwa ali akunga Cirangashana wâge, Muzira izâbyo wâge. Ciru abakoyakoya bakakoyakoya, Engûkù yâge eri nguma yône. Nnâmahanga acêsize enderho, enkengero n’ebijiro abayankine bajirirana omu buzigire.

2. Orharhinyaga oku bwîra owinyu oku enderho, enkengero, n’ebirumbu byâge byoshi bikusîmîsa. Omubwire lyo aba cinogerwa câwe anarhimûkwe. Ciru wakabona abakukeyakeyakwo, banakuba engohe, oderhe , erhi : «Engûkù yâni eri nguma yone, ye mukanie, ye ibanie!»

Abana birhu babe ba Burhashengwa na Ba Murhonyi arhaniampa gubaya. Ababona oku muzigirana bakayagalwa kulya amashanja gakagiyagalwa na Israheli.

EBIRlMWO

1. Olwimbo lurhanzi: cigabi l, 1-2, 7

2. Olwimbo lwa kabirhi: c. 2, 8-3, 5

3. Olwimbo lwa kasharhu: c. 3, 6-5, 1

4. Olwimbo lwa kani: c. 5, 2-6, 3

5. Olwimbo lwa karhanu: c. 6, 4-8, 4

«6. Olwimbo lwa kali ndarhu: c. 8, 5-14

Izîno ly’ecitabu n’enshula-mwanzi

1 Olwimbo lw’Enyimbo. Lwa Salomoni.

Omuhya

2 Ayishe anûnugurhe n’ehinûnugurho hy’akanwa kâge.

Okusîmwa nâwe kwo kununu ah’idivayi.

3 Amavurha ocîshizire ala nka gahumula bwinja!

izîno lyâwe ciru lyone, mavurha gadubuka,

co cirhuma abanyere bakusîma^a.

4 Onkeme nkushimbe, rhukanye!

Mwâmi ampesire omu mwâge;

We waba busîme na bushagaluke bwirhu.

Okusîmwa nâwe kwarhulalusa kulusha idivayi^b;

Bayazize abakusîma.

Ecitak’iro cirhanzi

Omuhya

5 Ndi mwiru ci ndi mwinja^c, wâni mwe banyere b’e Yeruzalemu,

kwo ndi aka amahema g’e Kedari, aka ebihando by’e Shalma.

6 Murhalolaga omubiri gwâni mwiru, izûba eryo lyambabaga?

Bagala ba nyâma^d abâla bandubiraga, banjira mulanzi wa mizâbîbu.

Elyani ishwa ly’emizâbîbu ntalilangaga!

7 Mbwîraga mâshi Muzigirwa w’omurhima gwâni:

ngahi wayabulira obusò?

ngahi waziyahula hano zirhenga omu iziko?

Lyo ntagija nageragera nka cirala

emunda amasò^e g’abinyu gayabukire.

Abîmbiza

8 Akaba orhamanyiri wâni namwinja w’abakazi boshi^f,

okulikire enshando z’obusò

onayabulire abana-hene bâwe

entambi z’ebwa bigala by’abangere.

Omuhya-mulume

9 Wani Musimwa wâni,

namakushushanya na kahesi wâni

bashwekire oku ngale ya Faraoni!^g

10 Amarhama gâwe nka gayinjiha

aha karhi k’ebisikiyo,

ala ehigosi ogwerhe omu karhî k’amagerha.

11 Bisikiyo bya masholo^h rhwakulongeza

n’olugole lw’amarhale.

Bône na nnene: omuhya n’omuhya-mulume

12 Oku nnakuno ali omu côgo câge,

n’obuku bwâni bwayuduka.

13 Omuzigirwa wâni hiri hirhu hya buku,

hidekerire aha karhî k’amabere gombi.

14 Omuzigirwa ali cihadu ca mukû

omu ishwa ly’emizâbîbu y’e En-Gadiⁱ.

15 -Ala nka wayinjiha, Muzigirwa wâni, ala nka wayinjiha!

Amasu gâwe ziri nguku

16 -Nka wayinjiha Muzigirwa wâni,

nka wanuna wâni! Encingo^j yirhu ishamba.

17 -Emitungo y’enyumpa yirhu eri ya nduluma

n’oburhungiri buli bwa nsindani.

1 -Nciberire nshungululu y’e Saroni, Lisi y’e rubanda^k. 2 Kwo ali nka lisi omu marhadu omusîmwa wâni omu karhi k’abana-hya.

3 -Kwo ali nka mulehe ekarhi k’emirhi y’omu busâne, omuzigirwa^l wâni omu karhi k’abana-rhabana. Ntamîre omu cizunguzungu câge nacifinjaga, n’irehe lyâge liri linunu omu kanwa kani.

4 Andengerize aha cengero, n’ecêrekanè anongerîzekwo, ye buzigire.

5 Citûntume ca muzâbîbu mwandengezamwo hano, mumpembule n’irehe linja, bulya ndi bufa n’obuzigire.

6 Okuboko kwâge kulembe kwo nshegemire, n’okulyo kwo kunzonzire.

7 -Banyere b’e Yeruzalemu mwe mukasinga, mwe mukalya empene mulye n’orhushafu rhw’emuzirhu, murhatule, murhazûse Musîmwa n’amango gâge g’okusîma garhacihika.

Ecîtakîro ca kabirhi

Omuhya

8 Namayumva Muzigirwa wâni; Neci ye yishire; ayisha ahama oku ntôndo, ayisha ashembuka orhurhondo.

9 Muzigirwa wâni kwo ali nka kashafu, nka mutwira gwa kashafu. Laba oku ayimanzire enyuma ly’ecôgo cirhu Adwîrhe alolera omu kabonezo, adwîrhe alolera omu murhule.

10 Muzigirwa wâni amalengeza izu amanyakûza^m, erhi: «J’eno, Musîmwa wâni. Namwinja wâni, yisha.

11 Laba oku empondoⁿ yagezire, ensiku z’emidumbi zahwire, zagenzire.

12 Omu ishwa lirhu emyâka ekola yayâsa. Amango g’enyimbo^o z’obusîme gahisire, enyimbo z’enguku zidwîrhe zashakanya omu ishwa lirhu.

13 Omutini gwamayâna amalehe marhanzi n’emizâbîbu eyâsize amauwa g’ehibayo hinja. Yimanga, Musîmwa wâni, Namwinja wâni, yishaga.

14 Nguku yani nfulike omu migâku y’olukunda, omu ngobe y’amabâle, nyêreka obusù bwâwe, nyumvisa izu lyâwe, bulyala omulenge ojira gurhajira wundi, n’iranga lyâwe kwo na kwo.

15 Mâshi murhugwarhire bala banyambwe^p mâshi, obwola bunyambwe budwîrhe bwarhuyonera emizâbîbu n’obwo emizâbîbu ekola yayâsa!

16 Muzigirwa wâni ali wâni, nani ndi wâge. Mwo ayâbulire obusò bwâge omu karhî k’obwaso bwa lisi.

17 Oku emboho y’obuce erhacishungûrha, n’oku omwizimya gurhacihirigirha, ogaluke… Muzigirwa wâni obe nka kashafu nka mutwîra gwa kashafu omu ntôndo z’Ecihango^q.

1 Aha ngwîshîre, budufu, namàlonzagya omuzigirwa w’omurhima gwâni, namalonzagya ci lerhaga!

2 Nkolaga nayimuka ngeragere omu lugo^r! Omu njira n’omu ngo, nalongezamwo olya omurhima gwâni guzigira. Namulonzize ci ntamubwîne!

3 Abalâlizi bambuganyire, balya bagera-gera omu lugo: «Nti ka murhabwîne olyala omurhima gwâni guzigira?».

4 Ene mba namabarhaluka, namabugâna olyala omurhima gwâni guzigira. Namamugwârha ntanacimulîke, kuhika nmuhise omu nyumpa ya nyâma^s, omu mw’olya muzire wamburhaga.

Omuhya-mulume:

5 Banyere b’e Yeruzalemu mwe mukasinga, mwe mukalya empene n’orhushafu rhw’emuzirhu, murhatule, murhatule Musimwa wâni n’ensa y’okushâsha kwâge erhacihika.

Ecîtakîro ca kasharhu

Kabala-myanzi

6 Lero cici cira casôka omu irûngu nka mugi mulî-mulî^t, nka mûka mudûrhu gwa buku, obubâni n’amalashi g’ekuli goshi!

7 Laba ecipoyi ca Salomoni^u, bambali makumi gali ndarhu bamugosire, ntwali za muli bene-Israheli.

8 Boshi, balenga ba kuhuma engôrho, balwi ba kurhenga mîra. Ngasi muguma ahizire engôrho oku cikanyi mpu bakanarherwa budufu.

9 Mwâmi Salomoni abinjisize entebe^v y’obwâmi n’omurhi gw’e Libano.

10 Emitungo y’eyo ntebe eri ya marhale n’olulenga lwayo lwa masholo, ecibwarhalo ciri ca kaduku na nyamwegemerwa wayo wa kaduku.

11 Mwe banyere b’e Siyoni mukanye mubone: Mwâmi Salomoni ayambirhe ishungwè^w nnina amuyambikaga olusiku lw’obuhya bwâge, olusiku lw’obusime bw’omurhima gwâge.

Omuhya-mulume

1 Ala nka wayinjiha, Musîmwa wâni, ala nka wayinjiha! Amasù gâwe ngûkù mw’ogu mushangi^x gukubwisire emviri zawe buso bwa mpene za bishamvu buyabukire omu lurhambi-rhambi lwa Galaadi.

2 Amîno gâwe^y gali nka buso bwa bibuzi bimome byayinamuka kurhenga aha mugomero. Ngasi rîno ly’enyanya ligwerhe eryâbo ly’idako. ngasi ciguma n’ecâbo c’omu mahasha, na nta mwihala gubirimwo.

3 Akanwa kâwe nka higozi hya kaduku, n’emyanzi yâwe minunu-minunu! Amarhama gâwe nka mpande za grenadi^z omu mushangi gukuli ebusu.

4 Igosi^a lyâwe kwo liri aka enkingi ya Daudi, eri ngwike buzibu-zibu; emanisirwekwo ecihumbi c’empenzi; emyampi y’abarhabâzi yoshi kwo emanikwa.

5 Amabêre gakuli oku cifuba gombi, bana-hene babirhi, mahasha ga kashafu, gayabukîre omu karhî k’obwaso bwa lisi.

6 Oku emboho y’obuce erhacishungûrha, n’oku omwizimya gurhacihirigirha, naba naja oku ntôndo y’obuku n’oku ntôndo y’obubâni.

7 Wamâyinjiha, mushâna, Musîmwa wâni, we «Nt’izabyo»^b.

8 Nj’eno orhenge e Libano, mukazi wâni^c, nj’eno orhenge e Libano, ja omu nyumpa. Oyimange oku ntôndo ya Amana olole bwandagala, n’oku ntôndo ya Samiri na Hermoni, lukunda lwa ngoromora ntôndo za bakapiri.

9 Ci wamampêka omurhima mâshi mwâli wirhu, mukazi wâni, wamampêka omurhima n’amasù ogwêrhe, n’igerha likuli omu igosi ciru lyone!

10 Ala nka kwasimîsa okusîmwa nâwe, wâni mwâli wirhu, mukazi wâni! Ala nka kwanuna okusîmwa nâwe… agandi mavurha gacihambâge!

11 Akanwa kâwe mukazi wâni, lero muke gwa bûci kali kashongôla bûci kali kashongôla la! Aha idako ly’olulimi lwâwe, bûci buhali n’amarha^d; obwehe bw’emishangi yâwe, kwo buli nka malashi g’e Libano.

12 Ali busâne^e bulikwo olugurhu, mwâli wirhu, omukazi wâni, busâni bulikwo olugurhu iriba liyûbakirwe.

13 Emirhi ekumezirekwo ejizire obusâne bw’engrenadi, olikwo emirhi erhabonekerera: 14 Aha mirhi y’esindani yahûmula bwinja, aha y’obukû n’eya amashahi, ebisheke n’e kinamomi^f, emirhi y’e Libano yoshi emirhi y’amane-mane n’eya olowesi, na ngasi hyasi hihûmula bwinja.

15 Oli nshôko edômera obusane, iriba ly’amîshi gahulula, lwîshi lwâhona e Libano.

Omuhya

16 Yimuka, kaboho-boho k’ekuli. Yimuka, kaboho-boho k’emahanga, shungurhira omu busâne bwâni, buyenge amavurha minja! Omuzigirwa wâni aje omu busâne bwâge, ayumve obununu bw’amalehe gamuli.

Omuhya-rnulume

1 Namaja omu busâne bwâni, wâni mwâli wirhu, mukazi wâni; nkola ndwîrhe nahûmbûla obukû bwâni n’amashahi gâni, ndwîrhe nalya omuke gwâni n’obuci bwâni, ndwîrhe nanywa idivayi lyâni n’amarha gâni. Cinyweri bîra bani, munywe mulaluke, barhonyi bâni.

Ecîtakîro ca kani

Omuhya

2 Ngwishîre ci omurhima gwâni guzîne. Namâyumva Muzigirwa wâni akomomba oku lumwi^g: Nyigulira mâshi mwâli wirhu, mukazi wâni, mâshi ngûkù yâni, mâshi Mwinja-Muzira-ishembo. Kali irhwe linyunjwire lume, emviri zinyunjwire mirhonyi ya budufu.

3 Nahogwire iropo lyâni, kurhi nashubigi riyambala? Nashusire amagulu, Kurhi nashibigigazinza?

4 Musimwa wâni agezize okuboko omu murhule gw’olumvi; namayumva omurhima gwadûrha.

5 Nti nazûka, nti nyigulire Muzigirwa wâni, enfune zâni zamayunjula mavurha, eminwe yâni namàrhônya mavurha mangu! oku kahamikizo k’olumvi^h.

6 Nti nàyigulira Muzigirwa wâni, kusiga agalusire arhaciboneka! Okugenda kwâge kwarhuma narhibuka omurhima. Namulonzize ci ntacimubwîne, namuhamagire ci arhacishuzize.

7 Abalâlîzi bambuganyire, bala bagera-gera omu ngo budufu. Banshûsireⁱ bànyagaza, banyaga ecirondo câni, balya balanga ebyôgo by’olugo.

8 Banyere b’e Yeruzalemu, mwe mukasinga, bici mwabwîra Muzigirwa wâni mukamubona? Nalwâzire endwâla y’obuzigire

Abimbiza

9 Omuzigirwa wâwe bici alushire abandi, wâni Mwinja-Olushire abandi bakazi. Omuzigirwa wâwe bici alushire abandi obwo warhuyimbirira ntyo?

Omuhya

10 Omuzigirwa wâni aciri musole gukanyire, arhankahabwa omu cihumbi.

11 Irhwe lyâge lya masholo gacire bwenêne, emviri zâge, mashami ga mirhanda, nyîru-nyîru aka hungwe^j.

12 Amasu gâge nka ngûkù, oku mîshi omu lwôgero, nka kulyâla ziyôga omu marha, nka kulya zigwa omu nyanja.

13 Amarhama gâge nka malingo ga mubono-bono, nka ntôndo za bukù. Akanwa kâge nka bwaso bwa lisi, amavurha gayenga garhabamwo izabyo.

14 Enfune zâge nshangabuye za masholo, ziyunjwire mabuye g’e Tarsis, enda yâge eri nka muntinda gw’ihembe, guli nka kulya baguyambika enjuma z’e Safiri.

15 Amagulu gâge nka nkingi za mabuye mêru, nkingi ziyimangire oku masholo gacire bwenêne. Enshusho yâge, kwo ashushire aka Libano^k, ntwâli nka nduluma.

16 Emyanzi yâge minunu-minunu, naye yêne mushagalusa; kwo ali ntyo Omuzigirwa wâni, kwo ali ntyo omulume wâni, wâni mwe banyere b’e Yeruzalemi.

Abîmbiza

1 Ngahi Omuzigirwa wâwe ajirage, wâni Mwinja-Olushire abandi bakazi? Ngahi ayerekirage, Omuzigirwa wâwe, rhumulonze haguma nâwe?

Omuhya

2 Omuzigirwa wâni ayandagalire omu busâne^l bwâge, omu mivungiro yahumula bwinja, kulonza mpu ayâbulire obusò bwâge omu busâne, anahumbule obwaso bwa Iisi.

3 Niono ndi wa Muzigirwa wâni, naye Muzigirwa wâni ali wâni. Ayâbulire obusò bwâge omu mauwa ga lisi.

Ecîtakîro ca karhanu

Omuhya-mulume

4 Mwîra-kazi wâni, kwo oyinjiha aka Tirsa, kwo osoleha aka Yeruzalemu. We côbohwa nk’engabo z’amatabâro.

5 Orhandole ntya, amasu ogwerhe gamambuza omurhima. Emviri zikuli oku irhwe buso bwa mpene, kula bunahona oku mwandagalo gwa Galadi.

6 Amino ogwerhe, buso bwa bibuzi, kula bisôka byarhenga omu izîko. Ngasi ciguma n’ecâbo c’omu mahasha, na nta mwîhala gubirimwo.

7 Amarhama gâwe nka mpande za gerenadi, omu mushangi gukuli ebusu.

8 Abagoli bali makumi-gali ndarhu, abakazi baherula bali makumi gali munani, n’abana-nyere (barhaganjwa) mwandu.

9 Engûkù yani eri nguma^m. Muguma-obula-ishembo ali muguma nie nnaye. Ali wago-wago omu mwâbo, murhonyi w’omuzîre wamuburhaga Abahya bamubwîne bàmusîma. Abagoli n’abakazi baherula bamuyûnamira

10 “mpu ye ndi oyo oyishire nka mucera-cera, mwinja nka mwêzi. Ayisha amoleka nk’izûba, mudârhi nka ngabo za balwiⁿ”.

11 Nayandagalira omu busâni bw’amalehe nti ndole oku emburho yamera omu lubanda, nti ndole oku emizâbîbu yashabuka nti ndole erhi emirehe ekola yâyâsa.

12 Ntamanyiri kurhi, … Ci omurhima gwankweba omu ngâle z’olubaga lwâni, nka murhambo.

Abimbiza

1 Galuka galuka Sulamita^o, galuka galuka rhukulole ebusu. Cici mwâlolakwo Sulamita mwanasamira okwo bigamba byombi?

Omuhya-mulume

2 Ala amagulu gâwe nka gayinjiha omu mikarabanda yâwe, wâni mwâli wa Nnahano!

3 Omunyunyu^p ogwerhe ! kwo guli nka ntabunganwa erhalimwo idivayi. Enda yâwe cirundo ca ngano cizonzirwe n’obwaso bwa lisi.

4 Amabêre^q gâwe gombi, bana-hene babirhi, mahasha ga kashafu.

5 Igosi lyâwe kwo liri nka nkingi y’ihembe. Amasu gâwe kwo gali ak’enyôgero za Hesboni, aha muhango gwa Bati-Rabimi. Izulu lyâwe nka munara gw’e Libano muzamu oyêrekîre e Damasko.

6 Irhwe lyâwe kwo liyimanzire ak’entôndo ya Karmeli; ensirha balilukire kwo ziri nka kaduku. Mwâmi arhonyize emihunga yâwe.

7 Nka wayinjiha wâni; nka wasoleha wâni!

8 Kwo osogorosire nka murhanda, n’amabêre gâwe nsisi za murhanda.

9 Nanaciderha nti narhangishonera oku murhanda, nyankekwo bihadu nka binga. Amabêre gâwe gabe nka nsisi za muzâbîbu, n’obwehe bw’omûka gwâwe buhumule nk’irehe linja;

10 ebinwa byâwe bibe nk’irivayi linunu!

Omuhya

Liryâla Omuzigirwa wâni akananywa, liryâla akanabêza omu kanwa aha karhî k’amino.

11 Niono ndi wa Muzigirwa wâni, n’omurhima gwâge emunda ndi guyêrekire.

12 Yisha Muzigirwa wâni, yisha rhuje omu mashwa! Mwo rhwajilâla omu bishagala,

13 buca sezi^r rhuje omu ishwa ly’emizâbîbu. Rhwalola erhi omuzâbîbu gukola gushabusire, erhi kuyasa gukola gwayasa, erhi emirhi y’engerenadi ekola yayâsa. Lyo nakuha obuzigire bwâni ago mango.

14 Amandragori^s gohe gakola gadwîrhe gabaya, n’amalehe minja goshi aha luso garhuli. Amahyahya n’amarhanzi, nkubikirego wâshi Muzigirwa wâni.

1 Ocibaga mushinja wirhu, olya wayonkaga ibêre lya nyâma^t! Singa amango nkubuganyire embuga nanakuhôbera abandi barhanangaye.

2 Nanakuheka nkuhise omu mwa nyâma^u nâwe onyigîrize. Nankakulabuzize oku irivayi lyani linjinja n’oku murhobo gwâni gw’engerenadi;

3 Okuboko kwâge kulembe kwo nshegemire, n’okulyo kwâge kwo kunzonzire.

Omuhya-mulume

4 Banyere b’e Yeruzalemu, mwe mukasinga, murhatule, murhatule Musîmwa wâni n’ensa y’okushâsha kwâge erhacihika.

Okushwinja

5 Mwa ndi ôla wayinamuka arhenga omu irûngu ayegemîre Omuzigirwa wâge? Ho nakutuliraga aha murhi gw’epomi, halya nyoko ayankiraga izîmi lyâwe honene, halyala ayankiraga izîmi omuzire wakuburhaga^v.

Omuhya

6 Ompire nka ciziriko oku murhima gwâwe, nka ciziriko oku kuboko kwâwe. Bulyala obuzigire kwo buzibuha nka lufù^w, emitula yo miguma n’okuzimu, naye ye karhagomba. Emyampi y’emitula guba muliro, ngulumira ya Nyamuzinda.

7 Amîshi galuge kurhi, garhazimiza buzigire, nanga obuzigire burhahêkwa na lwîshi. Owahâna ebiri omu mwâge byoshi mpu agule enzigi, kagayo kwône akayungukamwo.

Enyushûlo

Bashinja haho omuhya

8 Mwâli wirhu^x ali murho: ibêre lyâge lirhacihona; Lero kurhi rhwajira mwâli wirhu olusiku bâmuganîza?

Omuhya-mulume

9 Akaba ali lukûta, rhwalushwinja n’amarhale, gukaba muhango, rhunâgusêze n’embaho z’enduluma.

Omuhya

10 Nciberire lukûta, n’amabêre gani go galigi minara. Omu masu gâge, ndi nka mbwîne omurhûla obu!

11 Salomoni âjiraga ishwa ly’emizâbîbu aha Baali-Hamoni. Alilangisa abalanzi, mpu ngasi muguma ayishimugalulira ebyafa by’amalehe: cihumbi ca magerha.

12 Eryani ishwa ly’emizâbîbu ndwîrhe nalilangîra: Wâni Salomoni ebihumbi by’amagerha byo byâwe, n’amagana abirhi g’abalanzi b’amalehe.

Omuhya-mulume

13 Nawe wabêra omu masâne, abirhu badwîrhe bakuyumva. Nani, obe nka walinyumvisa! izu lyâwe^y!

Omuhya

14 Yâka, Muzigirwa wâni obe nka kashafu, nka mutwîra gwa kashafu kalume, oyâkire oku ntôndo z’amalashi!

^a1.3 Omuhya: lsraheli yeri muhya wa Nyamuzinda: naye Nyamuzinda yêne ye Muhya-Mulume.

^b1.4 Abanyere go mashanja. Arhali Israheli yêne walolakwo Nyamuzinda obucire. Agandi mashanja goshi nago ye Muciza wago. -Nyamuzinda ye Mwâmi w’oluhaga lwâge. -Omu ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu. -Banaderha mpu omuntu anayigurhe obusîme. Omu Mwandiko Mutagatifu namwo banaderhe mpu obusîme bunalaluse nka mamvu.

^c1.5 Ndi mwiru ci ndi mwinja: -lsraheli arhahezagya obwinja bwâge ciru akaba ali omu buja e Babiloni. -Kedari na Shalma, bishagala by’e Buharabu. Amahema g’abagendagenda omu irûngu (babedwini), gaba gajizirwe n’empu z’empene ganaba miru.

^d1.6 Bagala ba nyâma: Ngâbo ya Bakaldeyi ba Nabukondonozori: bo bàshâbaga Yeruzalemu. Abakaldeyi bali bene wabo Israheli bulya Abrahamu âli w’e Huri emwa Abakaldeyi (Murh 11, 28.31). -Buja bw’e Babiloni. -Israheli oyo obuja bwàkulaga aha mwâge, bwamuheka emwa bene.

^e1.7 -Muzigirwa w’omurhima gwâni, nk’omuhya ye waderha -Nyamubâho ye Lungere wa Israheli. -Agandi maso, go gandi mashanja.

^f1.8 Israheli, ishanja lîshogwa. Namwinja w’abakazi boshi ye Israheli, ishanja lîshogwa.

^g1.9 Obuja bw’e Babiloni bushushine na bulya bw’e Mîsiri.

^h1.11 Okuyambikwa ebisikiyo bihyahya kuli kuyerekwa oburhonyi: akolaga aleka ebi ali agwerhe amango ali muja, ayambale ebihyahya. Rhulole muli Lk 15, 22.

ⁱ1.14 1, 14: Olwo lugo kwo luderhwa buno mpu ye « Ain Djidi«, omu iderha ly’Abaharabu), ebwa Nyanja y’Omunyu. -Obuso n’abana-hene, gwo muzinzi gw’abaja erhi aharhenga buja. -Ntondo ya Siyoni yo abâmi b’Israheli bayûbakagakwo.

^j1.16 1, 16: Encingo, co cihugo ca Paalestina-Israheli, cihugo cigishe, cirya ciyêramwo ngasi hyasi na ngasi lushogo.

^k2.1 Cibandâna c’ebwa nyanja nnene (Mediteraneya, kwo kuderha Nyanja y’e karhî ka Bulaya na Afrika), aha karhi ka Karmeli na Jafa.

^l2.3 Busîme bw’okuba n’Omusîmwa.

^m2.10 Omuhya n’omuhya-mulume bayisha balonzanya.

ⁿ2.11 Empondo erhi mango ga mboho: kurhengera mwêzi gwa kali ikumi na liguma kuhika o gwa kabirhi erhi gwa kasharhu,

^o2.12 Erhi amango g’emboho gahwa, banarhangira amango minja, mpu yo «printemps»: emirhi eyase, ebinyunyi biryogôle.

^p2.15 Abo «banyambwe», bo balungu babi badwîrhe bayônera Israheli. (Rhulole rnuli Ezr 4, 2; 9, 2; 10, 18; Neh 2, 19; 3, 34). 2, 16: Israheli, lubaga lwa Nyamubâho; na Nyamubâho yêne Israheli ayishi. Kwo kuderha oku Nyamubâho ashubûzize olubaga lwâge. Alugalula omu Paalestina-Israheli-Israheli (Lola 2,1).

^q2.17 Erhi «entôndo z’ebintu biberange». Ako kanwa kakengezize ecihango ca Nyamuzinda bo na Abrahamu (Murh 15, 9-10). Go mango Nyamuzinda ahâga Abrahamu omulagi.

^r3.2 Lugo lwa Yeruzalemu olwôla; kulya kuba banyere b’e Yeruzalemu bayakûzibwe, na Ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemi badwîrhe haderha (1, 4, 17; 3, 4; 5, 10-16).

^s3.4 «Omu mwa nnina», kwo kuderha omu «ka-Nyamuzinda», k’e Yeruzalemu; Bene-Israheli barhanzi, balya bàyûbakaga aka-Nyamuzinda abôla adesire mpu nnina! Omu «hatagatifu-hatagatifu».

^t3.6 Omugi mulî-mulî ciba cimanyiso ciyêrekîre aha Nyamuzinda ali. (Lub 13,22). Omu lubungo lwa kabirhi, Nyamuzinda yêne ogalwire abali bahêsirwe buja (Iz 40,3). Abarhunzi b’omu Israheli bàkagijà malashi cingana e Buharabu n’emwa Abahindi (Ezr 17, 4; 27, 13-25).

^u3.7 Eri izîno «Shalomô, (Salama), kwo liri nka kula rhwakaderha «Murhûla» omu mashi. Abâli omu buja bakazagiringa oku «omurhûla» gwâyisha obuja buhwa (lz 11, 6; 9, 5-6; Ezr 34, 23-25). Salomoni badesire aha, arhali olya murhanzi, ci omwâmi wayisha n’omurhûla: Masiha.

^v3.9 Bakengezize enyumpa Salomoni akazagitwiramwo emmanja n’entebe 3 kazagitamalakwo ago mango.

^w3.11 Mpu balole oku bayimika omwâmi w’omurhûla: Masiha. Oyo nnina wa mwâmi, lwo lubaga lwa Nyamubâho (1, 5; 3, 4). Omu Israheli, mwâmi arharhangira omukolo n’olubaga lu rhacimuyankirira, ciru akaha Nyamuzinda yêne wacimwishogaga (1 Sam 11,5; 1 Nga 11, 10, 29, 22). Olwo lusiku lw’obuhya, lwo lusiku lw’okugaluka kw’omukazi wali ogenzire; lwa kushubirhona kw’owali wamashombehala: okwo kwaba omu mango ga Masiha (lz 61, 10; 62, 3-5).

^x4.1 Olushungi lw’omuhya, lwakazâgihona ebusu, lubwikire (Murh 24, 65; 29, 23-25). Empene z’e Israheli-Palestina-Israheli ziba za bishamvu na nyiru.

^y4.2 Amîno mêru: Amango omushaku guciri murho, go mango biyeruha bwenêne.

^z4.3 «Grenade», liba irehe lirhenga oku murhi mpu ye «grenadier»; murhi gumera omu bihugo biri eburhambi bw’enyanja y’e «Mediteraneyo».

^a4.4 Magerha gali omu igosi ago (Iz 27, 10-11). 4, 6: Ntondo barherekêrerakwo eyo. Yo enabâkwo aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu.

^b4.7 lsraheli acêsibwe n’amalibuko abwîne e Babiloni (lz 40,2); akola acibêrire «muzirizabyo». Oburhe bw’owamuhanaga bwahwire.

^c4.8 Mukazi wâni: Israheli kwo abire nka mukazi iba ahulusize erhi bulala bwâge burhuma (Hoz 2, 4; Yer 3, 1-8; Iz 54, 6-7); amango g’okugendimugalula, galigi nka ga kusheba (Hoz 2, 21-22; Iz 49. 18). Oyimanzire oku ntôndo ya Hermoni, anabone Israheli-Palestina-Israheli bwinja. Israheli nk’aderha ahabisha bamuhekaga buja, kwo abaderha mpu biryanyi: ngoromora erhi kapiri (Yer 4, 7; 5, 6; Nah 2, 12-14).

^d4.11 Ecihugo ciyêzire, kudûdusa cidûdusa, cibaye bwinja (Hoz 14. 17). Omukazi wâbwîne nyumpa naye, anabaye enyumpa! Okurhwinja kwâge kunayumvise oku abwinc e nyumpa!

^e4.12 busâne: Abalêbi bayôrha baderha oku Israheli muhyahya âbâ busâni bwa Nyamuzinda, busâni bulimwo emirhi yahûmula bwinja: Hoz 14, 6-7; Eze 3, 35; Iz 51, 3.

^f4.14 «Kinamomi» guli murhi gurhaba eno Bushi; rhugudesire nk’oku gunadesirwe omu Cihabraniya n’omu Cigereki; nk’oku rhunaderha omurhi gwa «karadusi» nk’oku gunaderhwa omu cilatini.

^g5.2 Olume ciri cimanyiso c’omugisho gwa Nyamubâho, bwenêne omugisho gw’amango gâyi sha (Lola Hoz 14.6).

^h5.5 Emunda omuhya-mulume aderheraga mpu ayigule olumvi lumuyabira, àsiga amavurha g’amalashi gàmuli omu nfune gahûmula oku lumvi. Asiga olumvi lwabaya!!

ⁱ5.7 Abôla balâlizi burhanzi barhakafukunyize (3, 3); lero kukola kuhiva bahiva n’okushurha nyamukazi.

^j5.11 Omuhya acirhonyize! Kwo abwîne omulume wâge nka bûbake buzibu-zibu, bwenêne obûbake bw’aka-Nyamuzinda.

^k5.15 Aka.-Nyamuzinda ka Salomoni, kàli kayûbasirwe n’emirhi y’e Libano.

^l6.2 Obwo busâne, kuli kuderha ecihugo ca Paalestina-Israheli, kunali kuderha omuhya.

^m6.9 Ogwo mwandu gw’abakazi gukengêzize balya baka Salomoni (mulongo. 8 na 9). Omurhonyi anali muguma: Israheli, ci erhi n’abandi ho banali: go gandi mashanja.

ⁿ6.10 Ebi binwa bikengêzize okurhenga omu buja bw’e Babiloni; bikengezize n’amango g’aba lwi ha Daudi.

^o7.1 «Sulamita», kwo kuderha: olyala okola ogwerhe omurhûla; shalom: orhûzize, salama, Omurhûla gwâyisha gwo badesire. Israheli muhyahya âguhâbwa na Salomoni muhyahya. -Kani kwoshi mpu «galuka, galuka»: kuderha mpu ayishe, arhenge emwa bene. Boshi badwîrhe balinga olusiku lw’okushubira eka n’okurhenga omu buja bw’e Babiloni. Hali n’okugalula omurhima gwâ1i guhabusire mpu gugaluke: Hoz 3, 5; 5, 15; Yer 3, 14.

^p7.3 Ogwo munyunyu, Yeruzalemu oyo, «muyûbake omu karhi k’amashanja» (Eze 5, 5; 38, 12), oku ntôndo ezonzirwe n’orhubanda ci kwône arhali enyunda zoshi. -Eryo idivayi, buzigire obwo. -Entôndo ziri emarhambi g’entôndo ya Yuda, kwo zishusha nka mihuli myûmu ya ngano, (nka ntôndo erikwo omushûshu). N’engano ekengeza okuyêra ecihugo câyishiyêra amango ga Masiha. Hoz 14, 6-9; Lul 72. 1. -Obwaso bwa lisi omu rhubanda bulugibà.

^q7.4 Ago mabêre, zo ntôndo ibirhi: Ebali na Garizîmi.

^r7.13 Obudufu n’esêzi, mango ga marhangulo; gayishihwa amango ga Masiha (1, 7; 3, 1; 5, 2).

^s7.14 Mandragori: mirhi ya malehe eyo nayo; n’obwaso bwâyo burhahimwa. kubaya bwinja.

^t8.1 Kucifinja okwo Sulamita acîfinjire, erhi: nka wali mwene nyâma! Ci kwône Nyamuzinda, iba w’Israheli, arhali muntu. Ensiku aciderha «Mwene muntu», «Nyamuzinda haguma nirhu, , », «Emanûweli» zo zicifinjirwe.

^u8.2 Omu mwa nyâma muli omu ka-Nyamuzinda (3, 4).

^v8.5 8, 5: Omuzire wàburhaga Israheli (Eze 16, 3, 44-45). Bene-Israheli emwabo e Kanâni, ishe wabo Muamoriti; nnina Muhititi.

^w8.6 Obuzjgire amango bwamarhabâla, kwo kuli nka olufù, burhajibwa omu irhwe. -Emitula kwo eri nka luhali; aha eri, kwo hali nk’aha omuliro guli: kuyokêra eyokêra. -Anagaya birya birugu, bulya birhalêrha buzigire. Byanagendera busha.

^x8.8 Mwâli wirhu ye Yeruzalemu oyo badesire: ishwa lirhali linganaci, arhanagwerhi côgo cizibu cakamufungire oku babisha.

^y8.13 Omuhya oyo bâbirwe; bamujizire «burhimanya» balonzize okuyumva n’okumanya (Bush 8, 2). Abalenga b’omwandiko kwo bacikebwa mpu ogu musemwa gwayushûlagwa buzinda, erhi n’ecitabu cikola ciyunjwire, kuderha mpu bahugûle ebinwa bimuli. Mpu omuhya wa muli eci citabu: Burhimanya, bwo budesirwe muli co. Nka kulya omu Bush 8, 2-3, burhimanya oli nka mu hya wakanasîmwa, n’omu Mig 31, 10-31, oburhimanya buli nka mukazi mwikubagirwa.

byaboneka oku idaho^r. 20 Omuliro gwabonera emisi omu mîshi, n’amîshi gayibagira obworhere bwâgo bw’okuzimya omuliro. 21 Olundi lunda, engulumira yaleka erhahumaga oku nyama y’ensimba zakag’ibâ ziri nsungunungunu zinabul’iyikira omuliro; ebiryo bya Nyamuzinda nabyo birhajongaga n’obwo byali bishushire olubula lwo lujonga duba.

Okushwinja 22 Neci Yagirwa, olubaga lwâwe wali olukuzize muli ebyo wanaluhà irenge; orhalugayaga ci wakaz’ibâ oluyimangire ngasi mango na ngasi hantu!

^r19.19 Bene Israheli n’ebintu byâbo, bàgera omu nyanja nka kulya bakagera oku idaho. Birya bikere byajaga eka omu cihugo ca Mislri.

SIR – – Bible en mashi du Congo

OBURHIMANYA BWA MWENE-SIRA

Enshokolezi

Oburhimanya Mwene-Sira ayigîriza burhenga kuli Nyamuzinda, buyigîriza okukenga Nyamuzinda bunalerha akalamo kinja. Eci citabu c’oburhimanya bwa Mwene-Sira cayandikagwa na Yezu, mugala wa Sira (50, 27). Omwinjikulu acihugula omu Cigereki erhi ali alama e Mîsiri. Erhi ali e Yeruzalemu abona n’amasu gâge kurhi Abayahudi banji bali bamavuna amarhegeko g’idini erhi bantu bayishig’iyîma omu cihugo câbo barhuma.

Nyamuzinda amumolekera mpu ayandike eco citabu lyo Abayahudi barhag’iheza obuyemêre bwâbo, mpu lyo bashimba Amarhegeko n’enyigîrizo z’oburhimanya bwa kurhenga mîra. Abakengeza akalamo k’lsraheli n’a k’abarhegesi bâge lyo abarhwalihya omu mango g’amalibuko.

Mwene-Sira akengeza ebisomerine Nyamuzinda ajiraga. Nyamuzinda ajira eciragâne na Nuhu, Abrahamu, Yakobo, Musa, Aroni na Daudi; ciragâne n’olubaga lwîshogwa, ci cinayêrekîre milala miguma miguma, nshokano ya nsiku nyinji.

Bulya ali mwirhonzi w’okuli, Mwene-Sira alangalira oku olubaga !wâge lwarhenga omu buja. Okurhenga omu buja lwayîsh’iba luhembo lwa Nyamuzinda nka lwankashimba amarhegeko gâge.

EBIRIMWO

1. Oburhimanya omu kalamo kw’omuntu: cigabi 1-42, 14^a

2. Oburhimanya en’igulu n’omu ngasi mango: c. 42, 15-50

3. Okuyushula: c. 51, 1-30

Akanwa k’omuhinduzi

1 Abandisi b’ecitabu c’ Amarhegeko; Abalêbi 2 n’abandi bandisi bali enyuma zâbo barhusigire enyigîrizo nkulu bwenêne ziyêrekîne obumanye n’oburhimanya bw’Israheli. 3 Co cirhumire Israheli akonkwa. 4 Na bulya omuntu akwânîne ayirigîrire n’okusoma, 5 na hano akola ayigîrîre, naye arhondêre okuyigîriza abandi b’embuga, 6 omu nderho n’omu myandiko yâge: 7 naye shakulûza wâni Yezu, erhi aba amasimika omu kuciyigîriza 8 ecitabu c’Amarhegeko, 9 Abalêbi, 10 n’ebindi bitabu bya bashakulûza, 11 abona akol’âhalûsire kurhali kunyi, 12 arhondêra naye okuyandika binwa biguma-by’okuyigîriza n’okurhimanya, 13 mpu ly’abantu balonza okuyigîrira n’omurhima nkana, banalonzize okushimba aga mahano, 14 babone kurhi balama n’okushimba irhegeko bwinja. 15 Nkuhûnyirage nani we musomi, 16 osome eci citabu bwinja, 17 omanye! olole bwinja, 18 onabe wa lukogo 19 aha wakabona 20 ntamanyir’ihindula olulimi omu lundi, ciru akaba mpu ncisêzize. 21 Kuli kuderha oku birhagenda kuguma, 22 ebinwa byarhanzir’iderhwa omu cihabraniya, ntako wakabiderha omu lundi lulimi; 23 ciru, 24 n’erhi wankalola ecitabu c’lrhegeko oku ciri, Abalêbi, 25 n’ebindi bitabu; 26 erhi bihindulwa omu lindi iderha birhaciyumananaga lwoshi lwoshi n’iderha lirhanzi-rhanzi. 27 Omu mwâka gwa makumi asharhu na munani, nyakufa mwâmi Yergeti ali oku ntebe, 28 naja e Mîsiri, n’oku ndi eyo, 29 narhimâna ecitabu cirimwo enyigîrizo nkulu bwenêne, . 30 nani nacîsêza, nacîshwêkerera n’emisi yoshi nti kuhika mpindule eci citahu. 31 Nacisêzize obudufu n’omûshi haguma n’obulcenga bwoshi, 32 ago mango nti 33 lyo nyukiriza omukolo nanguyerekane, 34 nti abandi nabo, balya bali kuli, ihanga, banalonzize okuciyigîriza, 35 babone kurhi bayinjihya engeso zâbo, banalame nk’oku Irhegeko linarhegesire.

Ebiderhwa biluga

lhwe ly’oburhimanya

1 Oburhimanya bwoshi emwa Nyamuzinda burhenga^b hofi naye buba ensiku n’amango. 2 Ndi wankahasha okuganja omushenyi gw’enyanja, emirhonyi y’enkuba erhi ensiku ziba ensiku n’amango? 3 Ndi okola ohisire aha amalunga gahekera, ndi oyishi obugali bw’igulu, nisi ndi okola ojirisâgarha aha okuzimu kuhekîre? 4 Oburhimanya bwalemirwe embere !ya byoshi, obukengêre-burhimanya burhali bwa mango n’ene. 5 Enshôko y’obushinganyanya, kaba kanwa ka Nnâmahanga omu mpingu; n’enjira zâge go marhegeko g’ensiku n’amango. 6 Ndi wafululîrwe ecisiki c’obumanye? Obuhirhi bwâge ndi obumanyire? 7 Ndi bafululîre obumanye bw’obushinganyanya? n’obuhirhi bw’enjira zâge, ndi obumanyire? 8 Omurhimanya anali muguma, ali na wa kuyôbohwa nk’atamire oku ntebe yâge. 9 Nyamuzinda ly’izîno lyâge, ye walemaga oburhimanya, àbulola anabukereka, àbugabanya emikolo yâge yoshi, 10 àbuhira omu ngasi ciremwa nk’oku analonzize, àbugabira abantu bamuzigira.

Okurhînya Nyamuzinda

11 Okurhînya Nyamuzinda^c kuli kulimba kuli na kuj’irenge, buli bushagaluke eri na nsirha ya busîme. 12 Okurhînya Nyamuzinda kushagalusa omurhima, kusimîse omuntu amwemwerhwe, kunamuhe akalamo karhali kanyi. 13 Omuntu orhînya Nyamuzinda, obuzinda bwâge murhûla, olusiku lw’okufà kwâge mugisho, 14 Omurhondêro gw’oburhimanya kuli kurhînya Nyamuzinda; oburhimanya bwàlemirwe n’abemêzi, buli nâbo kurhenga omu nda ya bannina. 15 Oburhimanya bwayûbasire ekarhî k’abantu, bwagwika eciriba c’ensiku n’amango, bwanacishwekera oku buko bw’abantu. 16 Okurhînya Nyamuzinda bwo bushwinjiro bw’oburhimanya, bujira n’amalehe galalusa abantu. 17 Bunahire obugale omu nyumpa zâbo, n’enguli zâbo buzibumbe muhako. 18 Obushwinjiro bw’oburhimanya kuli kurhînya Nyamuzinda, kunahâne omurhûla n’amagala. 19 Nyamuzinda abwîne, abubwîne anabukereka, adubula obumanye n’obukengêre, àlengeza irenge ly’abarhimanya. 20 Omuzi gw’oburhimanya, kurhînya Nyamuzinda, ebibabi byabwo kalamo kanene. 21 Okurhînya Nyamuzinda kunarhenze ebyâha, omuntu ocihangâna muli okwo, anacikûlekwo oburhe bwa Nyamuzinda. 22 Amagene g’omubi garhamuha lubanja, obuzirho bwâgo ekuzimu buhêka. 23 Omuntu w’omurhima gurhulwire kulinda alinda amango, n’erhi gayisha gube mwishingo. 24 Arhabadukira omu binwa, n’abandi banabone oku ali wa bukengere.

Oburhimanya n’obwimâna

25 Omu cibîkiro c’oburhimanya muba bizibu binji by’obumanye, ci omunya-byâha arhakwirirwa obukunda-Lulema. 26 K’ohubîre oburhimanya? Shimba amarhegeko, Nyamuzinda akushobôza-bwo. 27 Bulya okurhînya Nyamuzinda buli burhimanya zinali nyigîrizo, eci Nyamuzinda azigira bwikubagirwa n’obutûdu. 28 Orhabâga ntumwa omu biyêrekîre okurhînya Nyamuzinda, n’omu kukulikira okurhînya Nyamuzinda, orhabâga wa mirhima ihiri. 29 Orhabâga ndyâlya omu masù g’igulu, onalange akanwa kâwe. 30 Orhacîhiraga enyanya, bulya warhoga, enshonyi zikugwârhe, bulya Nyamuzinda anakajalûla ebikuli emurhima, omu karhî k’endêko, akushenye oku idaho, Ntyo kumanyîkane oku orharhînya Nyamuzinda, n’oku omurhima gwâwe guyunjwire bulyâlya^d.

Okurhînya Nyamuzinda omu malibuko

1 Mwana wâmi, okacihambira okukolera Nyamuzinda, ocîrheganye n’oku malibuko. 2 Bâ n’omurhima gushingânîne, obe na ntwâli, orhazigaga bakuhabula amango g’amalibuko. 3 Omusere-mwo, orhamujâga kuli, ly’okuzibwa omu lusiku luzinda. 4 Ngasi ebi akurhumire, obiyankirire, omu buzamba bwâwe, okazibirembera, 5 bulya amasholo muliro bagarhangulamwo, n’abashinganyanya omu cibêye c’obwirhohye barhangulirwa. 6 Langalira Nyamuzinda, akurhabâla, jâ n’obulangalire omu njira ekubûsire. 7 Mwe murhînya Nyamuzinda, mulangalire obwonjo bwâge, murharhengaga omu njira yâge lyo mulekihirima. 8 Mwe murhînya Nyamuzinda mumulangalire n’oluhembo lwinyu lurharhêreke. 9 Mwe murhînya Nyamuzinda, mulangalire aminja gâge, mulangalire obusîme bw’ensiku n’amango n’obwonjo bwâge. 10 Mulole amaburhwa ga mîra, mubone: Ndi mwàyumvîrhe olangalire Nyamuzinda agalibulabula? Erhi ndi rnwàyumvîrhe amusêzire-kwo, Nyamuzinda agalimurhiba? Erhi ndi wàmulakire, abula kumuyumva? 11 Nyamuzinda arhahimwa lukogo, abâ wa bwonjo, anakule ebyâha, acize n’amango g’amalibuko. 12 Buhanya bw’ab’emirhima myôba, n’ab’amaboko gahozire, buhanya bw’omunya-byâha w’olugendo lw’okurhebana. 13 Buhanya bw’omuntu w’omurhima mwôlo n’orhajira buyeêre, bulyala arhakabona câfungira. 14 Buhanya bwinyu mwe mwàrhibire omurhima, kurhi mwajira amango Nyamuzinda ayishimmurhangula? 15 Abarhînya Nyamuzinda barhavuna omu kanwa kâge, njira yâge abamuzigira bakulikira. 16 Abarhînya Nyamuzinda balonza okumusîmîsa, amarhegeko^e gâge luba lûma lw’abamuzigira. 17 Abarhînya Nyamuzinda, omurhima gwâbo yêne guyôrha gulinga, banayîsh’icîrhohya omu masu gâge. 18 Rhuyakire omu maboko ga Nyamuzindaa, ahâli h’okucîkweba omu g’abantu, oku obukulu bwâge buli kwo n’obwonjo bwâge buli.

Sho na Nyoko

1 Bana bâni, munyumve, nie sho, mushimbe oku mrnubwizire, mwacira. 2 Nyamuzinda nk’aha omushamuka irenge, anamuhe abana, yenazibuhya obuhashe bw’omuzire omu bagala. 3 Omwana okenga ishe erhi mwenda alyuzire, 4 omwana okuza nnina erhi buhirhi abisire. 5 Okenga ishe, naye âbona obusîme omu bâge bana, olusiku lw’okushenga, Nyamuzinda ayumva omusengero gwâge. 6 Okuza ishe, âbona akalamo k’ensiku n’ensiku, osîmîsa nnina erhi Nyamuzinda akenzire. 7 Ababusi bâge kw’abakolera nk’owakolera Nyakasane. 8 Okenge sho omubijiro n’omu nderho zâwe, wabona oku omugisho gwâge gwakuhikako. 9 Obwanga bw’omushamuka kuyûbaka buyûbakira abana bâge, enfûlago ya nnina wa muntu yôhe kushâba eshâba. 10 Sho akabiha, orhacîshingaga, bulya nt’irenge warhenza omu bubî bwa sho. 11 Irenge ly’ishe wa muntu erhi ry’omuntu yêne, nnina wa muntu akashekerwa erhi omuntu yêne oshekirwe. 12 Mwana wâni, rhabâla sho omu bushosi bwâge, orhamujiraga burhe amango acizîne. 13 Ciru obukengere bwâge bwakazambaha, obe n’omurhima gw’olukogo, orhamugayaguzagya w’eciri musole. 14 Aminja wâjirire sho garhakayibagirwa, garhuma wabona ciru n’obwonjo oku byâha byâwe. 15 Nyamuzinda âkukengêra olusiku lw’amalibuko, ebyâha byâwe kwo byâhirigirha kul’olubula lujonga oku izuba. 16 Kw’ali nk’ojacire Nyamuzinda omwana oyibagîre ishe, n’ôjira nnina mungo, ali mwana wahehêrirwe emwa Nyakasane.

Obwirhohye

17 Mwana wâni, okole n’obutûdu omukolo gwâwe, wârhona kulusha omurhonyi. 18 Oku obukulu bwâwe buli, kwo n’obwirhohye^f bwâwe bunabâge, ly’orhona emwa Nyamuzinda. 19 Abantu b’obuîibone n’abany’irenge bali banji, cikwône abirhohye bwo amanyisa amahwe gâge. 20 Bulya Nyamuzinda aba mukulu, ci birhohye bamuharâmya. 21 Orhakâgicihambira ebi orhagale, orhasingirizagya ebikulushire misi. 22 Akanwa wabwizirwe, okasêzeko omurhima, ebiciri mahwe byôhe, orhacirhamagya mpu wabisâgarha. 23 Orhacirhamagya n’ebilushire obukengere bwâwe, ciru ebi wàyigîrizibwe bikola binji oku bukengêre bw’omuntu. 24 Bantu banji bahabusire n’obucîbone, okucîkunga kwâbo kwabahabula enkengêro.

Obucîbone

25 Okubula emmonyi kwo na kubula obulangashane, okabula obumanye, orhacîshomagya mpu wayigîriza. 26 Murhima-arhumva buhanya afâna, n’osima entambala arhayihumba^g. 27 Murhima-arhumva arhahwa burhe, n’osîma ebyâha bindi abona. 28 Obuhanya bwa cibone burhabukwa, bulyal’obubî bwàmumezizemwo emizi. 29 Omuntu mwenge emurhima adôkeza omugani, n’okubwîra owayumva, kw’omuntu murhimanya acifinja. · Okurhabâla ab’obuligo 30 Amîshi ganazimye engulumira, n’okuhâ ow’obuligo kunazaze ebyâha. 31 Kujira-bwinja ali mubîsi, olusiku abâ buligo, arhabule carhabâla.

1 Mwana wâni, orhayîmaga omukenyi ehyamubîka, orhalungumarhazagya abali buligo. 2 Orhalibuzagya omushalye, ow’obuligo orhahîraga okamulisa n’amagala. 3 Orharhindibuzagya owarhindibusire, orhalegerezagya n’omukenyi olikuhûna. 4 Orhakumîraga omukenyi orhindibwire, orhakengulaga omukenyi. 5 Orhakengulaga omuntu olagirîre, omanye irhondo orharhumaga bakusigira enfûlago. 6 Bulya erhi omuntu olagirire akakusigira enfûlago omu bulagirire bwâge, Nyamuzinda wamulemaga anamuyumva. 7 Obe musîmwa eka, okazikenga abakulu. 8 Orhege omukenyi okurhwiri, akakulamusa, nâwe omulamuse n’obutûdu. 9 Ofungire oyu badwîrhe barhindibuza, orhabâga mwôba nka watwa olubanja. 10 Obe ishe w’enfûzi, orhabâle abakana. Ntyo wabâ nka mwene Ow’Enyanya, akusîma kulusha oku nyoko akusîma.

Oburhimanya kulera bulera

11 Oburhimanya bunalere abana bâbwo^h, bushibirire ababulonza. 12 Omuntu ozigira oburhimanya erhi buzîne azigire, abantu babukulikira kurhenga sêzi, bayumva obusîme. 13 Owabuhisirekwo, ayîma omu irenge, ngasi hantu akaja, ajâne n’omugisho gwa Nyamuzinda. 14 Abakolera oburhimanya, Nyamuzinda bakolera, n’ababusîma, basîmwa naye. 15 Omuntu oyumva izu ly’oburhimanya, bwinja atwa olubanja, omwîra wâbwo agwerhe eciyimangîre. 16 Ocîkubagira oburhimanya kushobôla abushobôlako, n’iburha lyâge libuyimemwo. 17 Kulya kuba bwimarhangimuheka omu njira y’ebinzongonzongo, bumuyobohye yeshi ashukume, bumulibuzc, bumukome yeshi, kuhika abe wa kucikubagirwa, yeshi akangavukc, 18 buzinda, bumugalulc obwo, bumushubize omu njira ekubllsire, bumumanyisc amahwe gabwo. 19 Omuntu akacikenyagula, bunamurhibe, bumuleke agende lwâge.

Hali enshonyi n’enshonyi

20 Mwana wâni, lola eburhambi n’obundi, ocizibuke amabî, orhacigayaga kulya kw’obuho. 21 Bulya hali enshonyi ziheka omuntu omu caha, hali n’enshonyi ziri irenge n’inema. 22 Orhabiiga mukali kuli we wene okurhalusire, oleke n’okuba nshonyi kwarhuma wacihcza. 23 Orhamiraga akanwa kankaciza, orhafulikaga oburhimanya bwâwe. 24 Bulya binwa bimanyisa oburhimanya, n’ekanwa yo erhenga ihano. 25 Orhaderhaga okurhali, ci oyumve enshonyi z’okubii muhwinja. 26 Orhabiiga nshonyi z’okuyemera ecâha câwe, orhahiraga okaheka muhusi gw’olwîshi kwo ebikanyiili. 27 Orhacirhegaga omusirhe, orhahiraga okazimbira omugale olubanja. 28 Olwire obushinganyanya kuhika okufa, nâwe Nyakasane Nyamuzinda akulwira. 29 Orhabiiga ntwiili omu binwa, ogaliba mwolo na mwoba omu bijiro. 30 Orhabiiga nka ntale omu mwâwe ogalibii mwoba embere za bambali bawe. 31 Okuboko kwâwe kurhabiduhiraga okuhiibwa, kukanazidohera okugalula.

Obuhirhi n’obucîbone

1 Orhacîkubagiraga obuhirhiⁱ, orhaderhaga, erhi: «Nalamirako ebi». 2 Orhayemêraga enyifinjo n’emisi yâwe yakuhêka omu magene g’omurhima. 3 Orhaderhaga, erhi: «Ndi wampasha?», bulya Nyamuzinda arhabule kwakuhana. 4 Orhaderhaga. erhi: «Ci nàbwîne najira ecâha, kurhigi nabire?», bulya Nyamuzinda ayishivumbika gwahalâla. 5 Orhacîkubagiraga okubabalirwa, olinde oyushula ebyâha oku bindi. 6 Orhaderhaga. erhi: «Nyamuzinda arhahimwa bwonjo, k’arhambabalira?» bulya neci ali wa bwonjo, ci ye lumbikunira, n’obukunizi bwâge kurhibuka burhibukira abanya-byâha. 7 Orharhindiraga bwashubirira Nyakasane, orhalindaga ensiku zacikonya, bulyala oburhe bwâge ye cirhibuka, wakabona wamagenda omu nsanya olusiku lw’obuhane. 8 Orhacîkubagiraga ebirugu bizimbano, birhakucize hano obuhanya buyisha.

Ogwârhe obuzibu onasimike

9 Orhakagiyerulira ngasi mpûsi, orhakulikiraga ngasi njira, (omunya-byâha w’enderhera-habiri yeki ojira ntyo). 10 osêze buzibu ebikuli emurhima, obe na kanwa kaguma. 11 Obe mûmvirhiza mubidu, ci orhabâga wa kuhalabuka omu kushuza. 12 Akaba omanyire eci washuza, oshuze owinyu, ci âkaba nanga, obumbe akanwa. 13 Ekanwa erhenga obukuze, erhenge n’enshonyi, n’olulimi lunayîse nnalwo. 14 Oleke okuja kwaderha abandi, orhabaga murhimbuzi wa kalimi, bulya oku enshonyi zigwârha omushambo, kwo n’obuhane bugwârha endyâlya. 15 Omu hinene n’omu hinyi ocilange oku byâha, orhahindukaga mushombanyi n’obwo wali mwîra.

1 Bulya okuderhwa kubi n’olubaga lwoshi, ziri nshonyi bwenêne, kw’ali ntyo omunya-byâha w’enderha-kubirhi. 2 Orhaîrekêreraga ebwa murhima gw’amagene, gwakanakuyâgaza nka mpanzi nkali, 3 erhi gukuyône, gukunînibuze gurhakusigire ehishulo, obone wamacibêra karhi-kumu. 4 Murhima guli magene, lushilmyo oku muntu, gunarhume abashombanyi bâwe bakushekera.

Obwîra

5 Akanwa kinja kanalerhere omuntu bîra banji, oluderho lw’obutûdu lunarhume omuntu ashuzibwa bwinja. 6 Okômere bantu banji, ci nka muhanûzi walonza, orhôle muguma omu cihumhi. 7 Nka walonza omwîra, orhangimurhangula, orhayirukiraga wâmubwîra amahwe gâwe. 8 Bulya omwîra w’ebijingo, anakurhibemwo sêzi ehibanja hikujakwo. 9 Mwîra-ngwerhe anahinduke mushombanyi-ngwerhc, akubcre enda, enshonyi zikugwarhe. 10 Mwira-ngwerhe, analire oku meza gâwe, hano ohanyagala, akuyâke. 11 Amango ogwerhe, we ye aha mwâwe erhi aha mwâge, 12 lindag’okene, obe mubisha omu babisha, akuyâke wakanamulola omu masù. 13 Ocîzibuke abashombanyi bâwe, ci omanye n’abîra bawe. 14 Burhabâle bunene, omwîra nkana, okumubona kuli kuhirhira. 15 Omwîra nkana arhagulwa, ntâye wankabona ebi amugula. 16 Mavurha ga buzîne, omwîra mwinja, abarhînya Nyamuzinda bone bamubona. 17 Omuntu orhînya Nyamuzinda, alonza abîra binja, bulya oku omuntu ali kw’anayinjibana.

Okuyiga oburhimanya

18 Mwana wiâni, kurhenga eburho bwâwe, osîme okuciyigîriza, kuhika obe wa mvi, wabona oburhimanya. 19 Kul’omuhinzi n’omurhwezi banajira, nâwe oshibirire oburhimanya, olingûze oku bwayêra, warhama nsiku nsungunu z’okuhinga, ci amango g’okusârûla, wâyumva osîmire. 20 Kurhamya barhamya abahwinja, ecingolongolo cirhabukwirirwa. 21 Kuzidoha buzidohera nk’ibuye lizirho, arhimangibukabulira. 22 Bulya neci ihano likwânîne izîno lyalyo, lirhabona ngasi ye. 23 Yumva, mwana wâni, enkengero zani, orhalahiraga ihano lyâni, 24 Oyemere emigozi y’oburhimanya ekushweke amagulu, n’empogo yabwo ekuje omu igosi. 25 Oburhege ecirhugo buzidoherekwo, orhacîdirhibulaga mpu bwakushweka. 26 Obuje hofi n’omurhima gwoshi, oje omu njira yabwo n’emisi yoshi. 27 Okulikire amashando gabwo, obulongereze, wâbona oku bwacimanyisa, orhacihulikaga hano obuhikakwo. 28 Bulya aha buzinda wâburhamukiramwo, gube mwishingo gwâwe. 29 Eyàli migozi eshube mpenzi, n’ezàli mpogo gabe magerha ga mulimbo. 30 Ogwàli muzigo gw’obuja guhe mwambalo gw’irenge, eyàli migozi ya kushweka zibe nnigi za mulimbo. 31 Okubundi oburhimanya obuyambale nka mwamhalo gwa lusiku lukulu, ohwinje bwinja, obuyambale buny’ishungwè ly’ebwâmi. 32 Mwana wâni, erhi wankalonza wanacîyîgîriza, n’obutûdu bwâwe bwakuhisa oku bukengêre. 33 Wâyiga akaba osîma okuyumvirhiza, akaba oyishirhega amarhwiri, wâba murhimanya. 34 Osîme okuja ah’abashosi bali, n’okabona omurhimanya, omukomekwo obwîra. 35 Oyumvirhize ngasi kanwa karhengako Nyamuzinda, emigani mizibu erhakufumaga. 36 Mang’okabona omuntu murhimanya, onalamukire aha burhambi bwâge, amagulu gâwe gamutwire ec’olusò. 37 Amarhegeko ga Nyamuzinda okazigagerêreza, okazigashîbirira bwaca bwayira. Ye wakuzibuhya omurhima, n’oburhimanya odwîrhe wacîfinja wâbushobola.

Amahano ga ngasi lubero

1 Oleke okujira amabî, n’amabî garhakuyâlule; 2 oyâke obulyâlya, n’obulyâlya bwâkuyâka. 3 Mwana wâni, oleke okurhwêra omu mpinga y’obulyâlya, ly’olek’isârûla akal’ibala. 4 Orhasengeraga Nyamuzinda entebe ya burhanzi, orhahûnaga na mwâmi ecikono c’irenge. 5 Orhacikungaga mushinganyanya embere za Nyamuzinda, n’embere za mwâmi orhahimhaga amarhimanya. 6 Mwana wâni, orhahambiraga omukolo gw’obucirânuzi akaba orhankahashimanyula obulyâlya, bulya omugale anakuhira olunda !wâge, obone wamaba ndyâlya nâwe. 7 Orhacîshubulaga omu ndêko y’olugo, orhabâga wa busha embere z’olubaga. 8 Orhayemêraga bakukulula kabiri mpu ojire amabî, bulya n’eliguma orhalifume. 9 Orhaderhaga, erhi: «Ka Nyamuzinda arhâlola entûlo zâni, erhi k’arhâziyankirire hano nzirhûla emund’ali». 10 Nka washenga oleke okucîdirhibula, orhalekaga n’okuhâna entûlo y’omukenyi. 11 Oleke okushekera omuntu ohanyagire, bulya hali amango ôwamuhebagakwo^j obwo buhanya ankacimuzûsa. 12 Orhakazagisingira mwene winyu obunywesi, n’omwîra wâwe kwo n’okwo. 13 Omanye okunywerha, bulya nta minja garhengamwo. 14 Orhabaga muvole omu ndêko y’ahashosi, oleke n’orhunwa rhunji-rhunji omu masâla. 15 Orhayâkaga emikolo mizibu, ciru n’omukolo gw’enfuka, bulya Ow’Enyanya ye wagujiraga. 16 Orhacîhiraga oku lukere lw’abanya-byâha, omanye oku obukunizi burhâlegame 17 Obe mwirhohye bwenêne, bulya omuliro n’emivunyu bwo buhane bw’enkola-maligo. 18 Omanyceomwîra wankamugera ebirugu, nîsi erhi mwene winyu omugere amasholo g’e Yofiri. 19 Omukazi nkana na murhimanya, orhahîra okamushomba, obwinja bwâge bulushire amasholo cicîro. 20 Oleke okurhindibuza omuja okozire bwinja, nîsi erhi mwambali wâwe ocîhanganyire. 21 Ozigire omuja^k w’obukengêre nk’oku ocîzigira wene, orhabulaga bwacîmwirikira.

Abana

22 K’ojira amasò^l? Ogashibirire; akaba galimwo obunguke, ogalange bwinja. 23 K’ojira abana? Obalere bwinja, obagombye kurheng’eburho bwâbo. 24 K’ojira abanyere? Obashîbirire bwinja, ci kwône obayêreke obusù bukali. 25 Oyâluse mwâli wâwe, kuli kwinja bwenêne, ci omuhe omulume mwinja. 26 Ka mukazi nkana ojira? Omanye wankamuhulusa, n’akaba oyu ogwerhe arhali ye, orhacîkubagiraga-ye.

Ababusi

27 Okenge sho n’omurhima gwoshi, n’amalibuko nyoko^m abwîne orhahîra okagayîbagira. 28 Gerêreza oku bo bakuburhaga: mbwîraga bici wàbagalulire oku minja bàkujirire?

Abadâhwa

29 Orhînye Nyamuzinda n’omûka gwâwe gwoshi, okenge n’abadâhwa bâgeⁿ. 30 Owakulemaga omuzigire necmisi yâwe yoshi, n’abarhumisi bâge orhabahabaga. 31 Orhînye Nyamuzinda, okenge n’omudâhwa, omuhe omwanya gwâge bamutwirîre: omwâka muhyahya, enterekêro y’okucîyunjuza, entûlo y’oluziha, enterekêro y’okushukûlwa, n’ebirhanzi n’ebitagatifu.

Abakenyi n’abahanyagire

32 Olambûle enfune, ohe omukenyi, ly’obona omugisho mwimâna. 33 Ohe ngasi oyîsa omûka, ciru n’abafire nabo orhabayîbagiraga^o. 34 Orhayâkag’abadwîrhe balaka, ofe mûmgo gw’abalaka. 35 Orhayôbohaga okushibirira abalwâla, okwo kwarhuma nâwe wâsîmwa. 36 Omu bijiro byâwe byoshi, kengêra obuzinda bwâwe, na ntyo wayâka ebyâha.

Okucîrhonda n’okugerêreza

1 Orhalwisagya omukulu, bulya akanakulagîriza. 2 Orhalwâga mwe n’omugale, bulya ankakuhima kuhonga: omanye oku amasholo gahezize banji, galembya ciru n’omurhima gw’abâmi. 3 Orhajâga kadali mwe na kadegende, kuli kuhira enshâli oku cîko. 4 Orhajiraga obuzâla mwe n’omuntu walezirwe kubî, bulya yehe anajâcira na bashakulûza b’omuntu. 5 Orhakalihiraga omunya-byâha ociyunjuzize, kengêra oku rhweshi rhwabîhire. 6 Orhagâyaguzagya omushosi, bulya nirhu rhwankacîshosihala. 7 Orhacishingiraga okufà kw’owundi, kengêra oku olufu luli lwirhu rhweshi.

Okw’abakulûkulu

8 Orhagayaguzagya akanwa k’abakulukulu, kanji-kanji ogaluke omu binwa byâbo, bulya bo bakuyigîriza oyîgirire, omanye n’obulenga abantu bashigamo. 9 Orhakengulaga ebinwa by’abashosi, bulya bo barhanziriyîgira oku babusi bâbo, bo wâyîgirakwo okucirhonda, n’obulenga bw’okushuza nka mugula.

Okucirhonda

10 Orhakolêzagya enshâli z’omunya-byâha, bulya engulumira y’omuliro gwâge yakuyôca. 11 Omanye obukali bw’owundi muntu bwakakuhabisa, gwakanaba murhego gwarhuma walogorha. 12 Orhahaga omuntu okulenzire misi akantu mpu wamuhoza, n’okamuhoza oderhe oku wanahezirwe. 7. 36: Wayaka ebyâha: oyôrhe oli mwinja ngasi lusiku ly’obà n’iragi ly’okuha mwinja olusiku luzinda. 13 Orhayîmangiraga owâlya omwenda gukulenzire buli, okamuyîmangira onacirheganyagye n’okulyûla. 14 Orhajâga lubanja mwe n’omucîrânuzi, bulya hano balutwa, ye baluhà. 15 Orhabalamaga mwe n’ecishungu, bulya akuhêka olunda orhishi: okw’ali kw’anagenda, arhabwirwa: isirhe lyâge lyânakuyîrhira omu mpinga mwe naye. 16 Orhajâga kadali mwe n’omuntu okunira duba, orhanageraga mwe naye aharhaba nyumpa, bulya akômerire okubulaga omuko. 17 Ihwe lyâwe orhalibwîraga encinganyi, bulyala cirhakamanyibîka ihwe lyâwe. 18 Ecijiro c’okuyôrha ciri mahwe-mahwe, orhacikolaga embere z’ow’e mbuga, bulyala orhamanyiri bici akakusingira. 19 Orhabohôleraga ngasi yeshi omurhima gwâwe, orhacîkebagwa n’iduba mpu akola wâwe.

Abakazi

1 Orhayagalagwa na mukâwe, orhamuhaga enkengêro z’okukujirira kubi. 2 Orhacîhanaga emw’omukazi, wakanabona yekola okukulire. 3 Orhashimbaga omukazi w’ecishungu, wakanagwa omu mirhego yâge^p. 4 Orhakômeraga omukazi mwîmbiza, wakanagwarhwa omu menge gâge. 5 Orhasingirizagya omunyere, wankanahanirwa haguma nâye. 6 Orhacîhiraga omu nfune z’embaraga, yakanakuyusa ebirugu. 7 Orhasingirizagya hoshi-hoshi omu lugo, orhakômeraga n’enra zàhômbire. 8 Omuhya mwinja, orhahîra okamukonolera amasu, orhanahîraga okasingiriza muka bene. Banji barhebirwe n’iranga ly’omukazi, amagene gâbo gayaka nka muliro. 9 Oleke amazâla haguma n’omukazi ogwerhe omu mwâge, omurhima gwâwe gwankanahya n’obwinja bwâge, obone amagene gamakuhira ecîko.

Oku omuntu ayôrha omu bandi

10 Orhalekaga omwîra wa mîra, omuhyahya arhamulushe. Omwira muhyahya, mavu ga cibabe, linda gahole ly’oganywa bwinja. 11 Orhayagalagwa n’okubêrwa kw’omubi, orhamanyiri obuzinda bwâge. 12 Orhakungaga okubêrwa kw’ababi, kengêra oku barhabule bwahanirwa hano igulu. 13 Oyakire omwîsi w’abantu kuli, ntyo ecôba c’olufu cakurhengamwo. N’erhi wankamuyêgêra, omulabe bwinja, omanye akurhenzamwo omûka. Omanye bwinja oku emirhego ekuzonzire, n’oku elugerêro oli. 14 Okomerane mwe n’omulungu wâwe nk’oku onahashire, onakazidôsa abagula ihano. 15 Olonze okukashambâla mweshi n’abantu nkana, n’enshambâlo yâwe eyêrekere irhegeko ly’Ow’Enyanya. 16 Abashinganyanya babe bo bîra mulîra haguma, orhanalimbiraga okurhali kurhînya Nyamuzinda. 17 Bushanja bwa mulenga bukengwa, yehe muntu okulîre olubaga akwânîne abe mulenga omu binwa. 18 Kishiderha kuyôbohwa ayôbohwa eka, na kadegende arhabonwakwo.

Abarhegesi

1 Omurhegesi murhimanya kulanga alanga ecihugo omu njira nyinja, n’obukulu bw’omurhimanya bunarhindc bwinja. 2 Oku mwâmi ayimire, kw’anashîgwa, n’oku omurhambo ali, kwo n’abantu bâge banahimba. 3 Mwâmi muhwinja, buhanya oku bambali, bukengêre bwa barhegesi buyinamula ecihugo. 4 Nyamuzinda ye nn’oburhegesi bw’igulu, amango abwîne go anagoshôla omurhegesi okwânîne. 5 Okubêrwa kw’omuntu emwa Nyamuzinda kurhenga, ye ha abajira amarhegeko irenge.

Okulwîsa obucîbone

6 Oleke okubîkira owinyu akarhinda ciru ankabiha, oleke okuhingira omujina. 7 Obucîbone bugayisa Nyamuzinda n’omuntu, bombi kandi barhabona oku bulyâlya. 8 Ecihugo cinalye ecâbo oburhegesi, ohulyâlya, okuniga n’ensaranga birhumire. 9 Cirhuma obudaka n’oluvu bicîbona, n’obwo oku acizine erhi n’obula mîra bwàbayaga? 10 Endwâla y’omujânyi erhumva bufumu, mwâmi ene, irhondo erhi afîre. 11 Owafire gukola munyama gwa bigûku, nsimba na mivunyu. 12 Okuleka Nyamuzinda, n’okurhenzako Lulema omurhima, yo ntangiriro y’ohucîbone. 13 Omurhondêro gw’obucîbone co câha. Bulyala ecâha lyo igwarhiro ly’ohucîbone, n’omwîra waco buhanya alerha eka. Co carhumire Nyamuzinda amuhà obuhane budârhi, amujira busha. 14 Nyamuzinda arhenzize abagale oku ntebe, ahebakwo ahatûdu. 15 Nyamuzinda àkûzire abacîbonyi. n’aha mwabo ahiraho abirhohye. 16 Nyamuzinda ashâbire ebihugo by’amashanja, abishâba kuhika oku ciriba ciri omu idaho. 17 Hali n’amango abimanywire, abishâba lwoshi, abizâza omu igulu birekikengêrwa. 18 Ohucibone burhali bulume, n’obukunizi bw’okuyîrha burhali bw’oku bûko bw’omukazi.

Abantu bakwânîne olukengwa

19 Bûko buhi bukwânîne olukengwa? Bûko bw’omuntu. Bûko buhi bukwaninc olukengwa? Bûko bw’abarhînya Nyamuzi nda. Bûko buhi bukwânîne okugaywa? Bûko bw’omuntu. Bûko buhi bukwânîne okugaywa? Bûko bw’abavuna irhegeko. 20 Omurhegesi anakengwe na bene wâbo, n’abarhînya Nyamuzinda banakuzibwe naye. 21 Okurhînya Nyakasane gw’omurhondêro gw’okuzihwa; obucibone n’obuzibu bw’omurhima gw’omurhondêro gw’okugayaguzibwa. 22 Omugale, omurhonyi, nîsi erhi omukenyi, alimbîre okurhînya Nyamuzinda. 23 Kurhakwânîni okugayaguza omukenyi w’obukengêre, kurhashigânîni kandi okuhâ enkola-maligo okukengwa. 24 Omurhegesi, omucirâmuzi bali bakulu, kukwaninc okubakenga, ci nta mukulu olushire omuntu orhînya Nyamuzinda. 25 Omuja murhimanya anashigwe n’abalengerîre, n’omuntu wayigîrizibwe bwinja arhacîduduma

Obwirhohye n’okuli

26 Omanye wakacîbona bwenge nka oli omu mukolo, omanye wakacîkunga n’obwo oli omu bulagirire. 27 Omuntu wâkola, abe mugale ye mukulu, aba muntu ocîkùnga n’obwo ntyo alâla. 28 Mwana wâni, oîkùnge n’olugero, olole oli wa lugero lunganaci. 29 Omuntu ocîbihire yêne, ndi wakamunywêra emizimu? nîsi ndi wankakenga ocîgayire yêne? 30 Omukenyi akengerwa murhima gwâge, n’omugale bamukengere ebirugu byâge. 31 Mukenge omu bukenyi, hano agala lyohe kurhi? Mugaywa omu bugale, lyohe hano akena kurhi?

Embuga: galangala erhi na malunde

1 Omukenyi nk’ali murhimanya, irhwe ayînamula, n’ekarhî k’abakulu abwârhala. 2 Orhakùngiraga omuntu mubi obulî, orhanagayiraga omuntu amagala manyi. 3 Olujuci luba lunyi omu bibalala ci ebi lujira birhahimwa bununu. 4 Orhalimbiraga emyambalo yâwe, orhacîbonaga bamakukùnga: bulya emikolo ya Nyamuzinda erhahimwa bwinja, ci kwône eri mifulike omu masù g’abantu. 5 Kanji abâmi barhenzibwe oku ntebe, n’ecigolo cayambala ishungwè lyâbo. 6 Kanji baciri-rnisi bayandazibwe burhaba, na bannahano bakulu bashuba bashizi.

Okugerêreza n’okuyisha bunyi-bunyi

7 Orhaganyagya embere orhangule bwinja, gerêreza burhanzi, obuliganya. 8 Orhashuzagya orhanaciyumva, orhatwiraga owinyu omu binwa. 9 Orhakalihiraga olubanja lurhakuyerekîri. orhajâga omu ntambala y’abanya-byâha. 10 Mwana wâni, oleke okuhambalikanya emanja, zikalugirira orhazifume, ciru wankalibirha, orhashegûke, n’okuyâka kurhakufumye. 11 Abacîkanangula ho bali: barhame, balibirhe, ci oku balibisire, kwo n’emunda baja yabayâka.

Okulangalira Nyamuzinda

12 Hali abazamba bahûna oburhabâle: bakenyi ba birugu ci bakenyi bagale, Nyamuzinda kurhonya abarhonya, anabayînamule omu buligo bwâbo. 13 Nyamuzinda anarhume bashubiyînamula amalanga, abandi hasômerwe obwo. 14 Aminja n’amabî, akalamo n’olufu, obukenyi n’obugale byoshi emwa Nyamuzinda birhenga. 15 Obushinganyanya. obwenge n’okumanya irhegeko rhubihâbwa na Nyakasane, obuzigire n’ebijiro binja byoshi emwâge birhenga, 16 isirhe n’obumînya byalemeragwa abanya-byâha, banyankola-maligo, obuhanya buli bwâbo. 17 Enshokano za Nyamuzinda zishohôlwa n’ahamukunda, n’oburhonyi bwâge bubalusize ensiku zoshi. 18 Hali abantu bagala erhi kubîkirira okujinika kurhumire, lolaga oluhembo lwâbo^q: 19 Olusiku baderha, erhi: «Nakarhamukaga, birhali binyi ebi, nâlamira aha», barhamanyiri nsiku inga zisigîre: bàbisiga, bafe , abandi babirye. 20 Mwana wâni, ocisêgereze oku mukolo gwâwe, okazigushîbirira, olinde oshosihaliramwo. 21 Orhayâgalagwa n’emikolo y’omunya-byâha, ocîkubagire Nyamuzinda, osêre oku mukolo gwâwe. Bulya kuli kulembu emwa Nyamuzinda, okugaza omukenyi bunobuno, mwa kano kanya. 22 Omugisho gwa Nyamuzinda lwo luhembo lw’omuntu omurhînya, kano kanya, omugisho gwa Nyamuzinda gwamanajako obwâso. 23 Orhaderhaga, erhi: «Bici ndagirirekwo? kurhenga ene, ebyâni biri binganaci bulya?» 24 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntakola mugale, kurhi naciba?» 25 Olusiku lw’iragi omuntu arhakengêra amalibuko, n’olusiku lw’obuhanya, omuntu anayibagire iragi. 26 Kwo kuderha oku, emwa Nyamuzinda, kuli kulembu, olusiku lw’okufù, anahembe ngasi muntu nk’oku ebijiro byâge binali. 27 Hisanzi hitya hya malibuko hinayibagize obwîgusi, n’omu kanya kazinda k’omuntu mwo emikolo yâge ebonekera. 28 Orhakùngaga iragi ly’owundi anacizine, bulya omuntu amanyirwa aha buzinda bwâge^r.

Okucilanga oku mubi

29 Enyumpa yâwe erhabaga ishubûkiro lya ngasi yeshi, bulya amenge g’omubî gali manji. 30 Kula bagwârha enkwâle, bayihira omu irhonga, kwo guli omurhima gw’omucîbonyi, ye mujishamba walinda oku wafa. 31 Omunywcsi anahindule chinja hihi, n’ehinja hirhabula ishembo emund’ali. 32 Isasi ly’omuliro linayâse ecibêye, omubî anaîbundike àkol’alingihuma omuko. 33 Omanye omubî bulya ye kabindi-afunikira-obubî, omanye akuhirakwo akafinjo. 34 Ow’e,buga omuhire aha mwâwe, kuyôkêra ohayôkire, wabona oku akukoza oku ba-aha-mwâwe.

Embuga: galangala erhi na malunde

Okugerêreza n’okuyisha bunyi-bunyi

Okulangalira Nyamuzinda

12 Hali abazamba bahûna oburhabâle: bakenyi ba birugu ci bakenyi bagale, Nyamuzinda kurhonya abarhonya, anabayînamule omu buligo bwâbo. 13 Nyamuzinda anarhume bashubiyînamula amalanga, abandi hasômerwe obwo. 14 Aminja n’amabî, akalamo n’olufu, obukenyi n’obugale byoshi emwa Nyamuzinda birhenga. 15 Obushinganyanya. obwenge n’okumanya irhegeko rhubihâbwa na Nyakasane, obuzigire n’ebijiro binja byoshi emwâge birhenga, 16 isirhe n’obumînya byalemeragwa abanya-byâha, banyankola-maligo, obuhanya buli bwâbo. 17 Enshokano za Nyamuzinda zishohôlwa n’ahamukunda, n’oburhonyi bwâge bubalusize ensiku zoshi. 18 Hali abantu bagala erhi kubîkirira okujinika kurhumire, lolaga oluhembo lwâbo^s: 19 Olusiku baderha, erhi: «Nakarhamukaga, birhali binyi ebi, nâlamira aha», barhamanyiri nsiku inga zisigîre: bàbisiga, bafe , abandi babirye. 20 Mwana wâni, ocisêgereze oku mukolo gwâwe, okazigushîbirira, olinde oshosihaliramwo. 21 Orhayâgalagwa n’emikolo y’omunya-byâha, ocîkubagire Nyamuzinda, osêre oku mukolo gwâwe. Bulya kuli kulembu emwa Nyamuzinda, okugaza omukenyi bunobuno, mwa kano kanya. 22 Omugisho gwa Nyamuzinda lwo luhembo lw’omuntu omurhînya, kano kanya, omugisho gwa Nyamuzinda gwamanajako obwâso. 23 Orhaderhaga, erhi: «Bici ndagirirekwo? kurhenga ene, ebyâni biri binganaci bulya?» 24 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntakola mugale, kurhi naciba?» 25 Olusiku lw’iragi omuntu arhakengêra amalibuko, n’olusiku lw’obuhanya, omuntu anayibagire iragi. 26 Kwo kuderha oku, emwa Nyamuzinda, kuli kulembu, olusiku lw’okufù, anahembe ngasi muntu nk’oku ebijiro byâge binali. 27 Hisanzi hitya hya malibuko hinayibagize obwîgusi, n’omu kanya kazinda k’omuntu mwo emikolo yâge ebonekera. 28 Orhakùngaga iragi ly’owundi anacizine, bulya omuntu amanyirwa aha buzinda bwâge^t.

Okucilanga oku mubi

Okuja haguma n’abinyu

1 Omuntu akahuma oku bulembo, bunamunanîrekwo, n’okômera omucîbonyi anamushushe. 2 Orhabarhulaga omuzigo orhagale, orhayinjibanaga omuzibu n’omugale kulusha we. Cici cankarhuma wahira enyungu y’ibumba haguma n’ey’ecûma? n’obwo erhi zankahukulana, ey’ibumba yanabereka? 3 Omugale anahe amanyagana abulinalîmbirana, omukenyi ananyagwe ehyâge, abulihisengera. 4 Omugale amango omukwânîne anakukolêse. n’amango wamanyihya obushiru anakujandike, 5 amango ocigwerhe ehyâwe, buciri bwîra, ci erhi analinzire, buzira nshonyi, mpu akunyagehyo. 6 Amango alagirire oku burhabâle bwâwe, anakurhonye, akuyêreke amasheka, olangalire, akubwire ebinwa binja, mpu: «bici olagîrîrekwo?» 7 Kurhâhanga arhakubonêsa nshonyi hano akol’agaba, ciru anakunyâge kabiri-kasharhu, na buzinda akuhe ebinioko. Hano akulangira, akuyâke, adunde irhwe acîzongere. 8 Omanye orharhebagwa, balekikubonêsa nshonyi erhi buhwinja bwâwe burhuma. 9 Okabona omugale akuhamagala, onabe nk’orhumvîrhi, wabona oku akuyimbîrira. 10 Orhacîhunikaga bulya banakugalula nyuma, kandi orhabêraga kuli bwenêne bulya banakuyîbagira. 11 Orhakômeraga omugale, omanye ebinwa byâge binji-binji. Ebinwa byâge binji-binji byo biri bya murhego, oku ali mpu ashagalusire, n’obwo alikwo akuyenja. 12 Omanye omurhûnzi w’ebinwa, arhakushurhîsa, akushwekêse. 13 Omanye-omanye, bulya obuhanya bukulusize omu njira. 14 Erhi wankayumva okwo amango ol’iro, onazûke; omu kalamo kâwe koshi, ozigire Nyakasane onamuyakûze akuciza.

Omugale n’omukenyi

15 Ngasi cintu cizîne coshi cisîma ecâbo, na ngasi muntu kwo n’okwo. 16 Ensimba erhahambarha erhali ya bûko bwâyo, n’omuntu naye wâbo muntu ayinjibana. 17 K’onabwîne oku eciryanyi cakayumvanya n’omwana-buzi? omuntu mubî n’orhînya Nyamuzinda, nabo kwo na kuguma. 18 K’onabwîne oku omurhûla gwankaba ekarhî ka mpunga n’akabwa? kwo-na-kuguma nta murhûla ekarhi k’omugale n’omukenyi. 19 Ensimha nto byo biryo by’entale emuzirhu, ntyo, abakenyi yo minyama y’abagale. 20 Emw’omucîbonyi obwirhohye kuli kushûbuka, ntyo, omugale naye arhabona oku mukenyi. 21 Omugale abe nk’asarhala kwône, abîra hage banamugwarhirire, ow’obuligo akahirima, ciru n’abîra bâge banamusige. 22 Omugale àkasarhala, banamugwarhirire banji, akaderha ebirhali byo, banakongôrheze. Ow’obuligo akasârhala, banamulongôze, na ciru akaderha ebinwa binja, barhabihiramwo izu. 23 Omugale akabumbula akanwa, boshi banahwekêre, n’akanwa kâge kamanyikane hoshi-hoshi. Omukenyi akabumbula akanwa, banaderhe, mpu: «hya ngahi ehi?». Akasârhala banamususunike oku idaho. 24 Obugale buli bwinja nka burhalikwo câha, omu iderha ly’enkola-maligo obukenyi buli bubî. 25 Murhima guhà omuntu iranga, gulijire linja erhi libî. 26 Omurhima mwinja bwo na busù bwinja, okusinga emigani guba mukolo muzibu.

lragi ly’okuli

1 Iragi ly’omuntu orhasagijira ecâha omu nderho, n’orhayumva omurhima gw’ebyâha byâge gwamulya. 2 Iragi lyâge omuntu orhacîtumuzizi cici, omuntu orharhiba murhima.

Okuyâgalwa n’obujinisi

3 Obugale burhakwânana nshahu, n’oku muntu w’amagene, ebirugu binji birigi bya cici? 4 Ohaka n’ishali lyamuyîrha, bandi ahakira, ebyâge byalîbwa n’abandi. 5 Owaciyîrha yêne, ndi akaciza? owayôboha ciru okuhuma oku byâge. 6 Nta mwîsi mubî kulusha ocîyîrha yêne, lwo luhembo lw’okumînya kwâge. 7 Okujira aminja kwâge kunabe nka kuhugwa, buzinda anayêrekane obumînya bwâge. 8 Ali mumînya omuntu w’amasu g’oluhubo, kukengula akengula n’okugayaguza abandi. 9 Omuyâgalwa arhasîma ehi agwerhe, amagene kuyumya gayumya omurhima. 10 Omujinisi arhalîka bulye, n’amêza gâge cizombo. 11 Mwana wâni, nk’ogwerhe onalye, orhule na Nyamuzinda entûlo ahûnyire. 12 Orhayibagiraga oku olufu omu njira luli, n’oku omulâli gw’ab’ekuzimu ntâye osagikubwirago. 13 Ojirire abîra bawe aminja oku orhacifa, ohâne nk’oku onahashire. 14 Orhalahiraga iragi lya buno, orhanenaga ehinja omurhima gucifinjire. 15 Kâli obugale bwâwe bandi wabusigire? n’ebirugu byâwe kâli iragi lyâbigaba? 16 Ohûne, onahâbwe. osîme, arhali ekuzimu yo balongeza obusîme. 17 Ngasi mubiri kwo gukoya nka bwikunje, okufa liri irhegeko ly’ensiku n’amango. 18 Kul’obona orhwasi rhw’omurhi gujagalire, rhurhaliholoka rhurhali shoga, kwo n’amaburhwa g’omubiri, n’omu gali, oku baguma bafà abandi bâburhwa. 19 Ngasi bushanja bukoya kuhwa bunahwa, na nnabwo bombi bagendanwa.

Iragi ly’omuntu murhimanya

20 Iragi lyâge omuntu okengêra oburhimanya, n’orhimanya n’obukengêre bwâge, 21 agerêreze emurhima enjira z’oburhimanya, anakulikire amahwe gabwo. 22 Kw’abushimba nka muhivi, oku njira yabwo alingûkiza; 23 anaje ah’idirisha lyabwo, atamale aha luso lwâbwo; 24 acumbike eburhambi bwâbwo, agwike omulindizo omu côgo câbwo; 25 ayûbake eburhambi bwâbwo, abwârhale omu kahwenyenye k’omurhûla. 26 Abuyûbuze abana bâge, naye yêne ayakire omu mashami gâbwo. 27 Omu cihôho câbwo mwo akaziyakira idûrhu, na ntyo aje omu irenge lyâbwo.

1 Kw’ajira ntyo omuntu orhînya Nyamuzinda; ôyankirira irhegeko burhimanya ashobôla. 2 Kwo bumuyankirira nka kula nnina wa muntu amuyankirira, bumuyankirire nka muhya wayankirira iba; 3 bumulise akalyo k’obwirhonzi, bumunywese amîshi g’oburhimanya; 4 abuyegemere, arhanacidundagane, abusêrekwo, arhanacibulabule. 5 Bumulengereze enyanya ly’ababo, omu karhî k’endêko, bumubumbûle akanwa. 6 Ayumve omurhûla anabone ecimanè c’obusîme, ahabwe irenge ly’ensiku n’amango. 7 Abasirhe nta mango babuhikekwo, n’abanya-byâha barhakabubona. 8 Oburhimanya burhabonanako n’obucîbone, n’abanywesi barhabukwîrirwa. 9 Obukuze burhaba omu kanwa k’omubî, bulya Nyamuzinda arhamuhiribwo. 10 Bulya oburhimanya bwo buyêrekana obukuze, na Nyazmuzinda ye bulangûla enjira.

Obuhuru bw’omuntu

11 Orhaderhaga, erhi: «Nyamuzinda warhumire najira ecâha», bulya Nyamuzinda arhankajira ebi ashomba^u. 12 Orhaderhaga, erhi: «Nyamuzinda warhumire nahabuka», bulya ntâco ajira n’omunya-byâha. 13 Nta bikabulirwa Nyamuzinda akwîrirwa, n’abantu bamurhînya barhabikwîrirwa… 14 Kurheng’aha murhondêro ye walemaga omuntu, anamuleka omurhima gwâge gumuhe. 15 Nk’olonzize, amarhegcko wanagakulikira, okubêra omu njira nyinja okuhashire. 16 Embere zâwe, ahebireyo omuliro n’amîshi, lambûla okuboko, orhole eci olonzize. 17 Embere z’abantu, eri obuzîne n’olufu, muli byombi, eci balonzize co banacîshoga. 18 Bulya oburhimanya bwa Nyamuzinda burhajira lugero, byoshi ahashire na byoshi abona. 19 Amasù gâge gayêrekîre balya bamurhînya, amanyire yêne emikolo yoshi y’abantu. 20 Ntaye akol’arhegesire mpu abe nkola-maligo, na ntâye akola ayemêrire mpu abe mugoma.

Obuhanya bw’ababî

1 Orhacîfinjaga okuburha ha-bunji-bwa-busha, orhacîshingiraga abana b’ebyâbi. 2 Orhacîshingaga ciru bankaluga, nka barharhînya Nyamuzinda. 3 Orhalangaliraga okulama kwâbo, orhalangaliraga n’enjira balimwo, bulya muguma nkana ye mukulu aha cihumbi, n’aha omuntu akaburha enkola-maligo, akacîfira buzira mwana. 4 Omuntu muguma nkana anabumbe olugo, iburha ly’ababî kuhwa linahwa. 5 Niene nabwîne n’amasù gani bintu binji bishushana; nanayumva n’amarhwiri gâni ebiri bizibu. 6 Omuliro gucîtuzire omu ndêko y’endyâlya, n’obukunizi buzûsire omu ngabo y’abagoma. 7 Nyamuzinda arhahabaliraga balya ba ciri-misi ha mîra, bagomaga erhi kulimbira emisi kurhuma^v. 8 Arhababaliraga olugo Loti^w aliyûhasiremwo, erhi obucîbone bwa bene-lwo bwamamugayisa. 9 Arhabaga bwonjo oku bûko bw’emihera^x, boshi baholoka erhi byâha byâho birhuma. 10 Akujirira n’engabo ya bihumbi magana galindarhu^y, balya bacîhindulaga^z erhi buzibu bwa mirhima yâbo burhuma. 11 Ciru ankabire muntu muguma cikanyi-cirhagomba, okumuleka arhahanyirwi kwanasômerana, bulya obwonjo n’obukunizi biri bya Nyamuzinda, nn’olukogo ye na nn’oburhè. 12 Obwonjo bwâge buluga, ci n’obukali bwâge burhali bunyi, anatwe olubanja lw’abantu nk’oku emikolo yâbo enali. 13 Arhaleka buzira kuhana omunya-byâha n’amabî gâge, arhanalindisa busha omuntu omurhînya. 14 Aba wa lukogo lunji, ci ngasi muguma ashobôla nk’oku ebijiro byâge binali. 15 Nyamuzinda adundaguzize omurhima gwa Faraoni mpu lyo amanyisa emikolo yâge hano igulu. 16 Obwonjo bwâge bucîyêrekana oku biremwa byoshi, obulangashane n’omwizimya abijirire abantu boshi.

Oluhemho ho luli

17 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntacîfulika oyo Nyamuzinda, eyo nyanya ndi wânkengêra?» «Ndi waja anfukula omu karhî k’entuliri y’abantu?» «Ndi ntâye ekarhî k’ebiremwa binji^a ntya». 18 Lola: empingu, enyanya kurhaluka amalunga, ekuzimu n’igulu, okuyisha kwâge kwamabigezamwo omusisi. 19 Caligumiza entôndo n’eciriba c’igulu, byamageramwo ogwa nyugunyu embere zâge. 20 Ci kwône barhakengêra ebyo byoshi, ndi ogerêreza ogw’enjira zâge? 21 Ciru n’omusirûla gurhabonekana, hofi emikolo yâge yoshi gali mahwe. 22 «Emikolo y’obushingnyanya^b, ndi wayimanyisa? Ndi wayirinda? Bulya endagâno eri kuli». 23 Zo nkengcro z’omuntu w’obukengere bwofi ezo, omuhwinja n’omuhabà barhalôrha elirhali isirhe.

Omuntu omu biremwa

24 Nyumva, mwana wâni, oyigîrire, ebinwa nakubwîra obirhege omurhima. 25 Nakuyêreka olugero lw’enjira, nacîhangana nkuyumvise omanye. 26 aha murhondêro, erhi Nyamuzinda alema ebiremwa byâge^c, oku ayusirema, agabira ngasi ciguma aha cabêra. 27 Ebiremwa byâge abiha olukere lw’ensiku n’amango, kurheng’emurhondêro gwabyo kuhika okuli kw’amango. Ebiremwa byâge birhafà ishali, birhafà murhamo, na nta mango bireka omukolo gwâbyo. 28 Ntaco cisagihukula ecâbo, na nta mango bibula kumuyumva. 29 Nyamuzinda asinza igulu obwo, aliyunjuza ebinja byâge. 30 Alihiramwo ngasi bûko bwa nsimba, n’omu idaho zânâshubire.

1 Nyamuzinda arhenzize omuntu omu budaka, na buzinda omu idaho amushubiza^d. 2 Abantu àbatwirîre ensiku n’amango gagerêrîre, abaha obuhashe oku byoshi^e biri en’igulu. 3 Nk’oku yêne ali, abahà emisi, abalema bamushushire^f. 4 Ahà ngasi ciremwa okuyôboha omuntu, ly’omuntu akulira ensimba n’ebinyunyi. 5 Bashobôla okukolêsa mahashe arhanu ga Nyakasane, nka buhashe bwa kalindarhu, bahabwa okukolêsa obwenge n’obushinganyanya nka buhashe bwa kalinda, buhugûla ago mahashe gâge. 6 Abalema bagwerhe akanwa, olulimi, amasu, amarhwiri, abahà omurhima gw’oburhimanya. 7 Abayunjuza bumanye n’obukengere, abamanyisa ehibî n’ehinja. 8 Abahir’obumoleke omu murhima, mpu babone obunji bw’emikolo^g yâge. 9 Anabaha okujira obukuze bw’ebisomerine byâge, ensiku n’amango. 10 Bakuze izîno lyâge limâna, baganire obunji bw’ebi ajizire. 11 Anabahe obumanye, kandi anabamanyise irhegeko ly’akalamo. 12 Ajira haguma nabo endagano y’ensiku n’amango, abamanyisa enkengero^h zâge. 13 amasù gâbo gabona obunji bw’irenge lyâge, amarhwiri gâbo gayumva obunene n’obwinja bw’izù lyâge. 14 Ababwîra, erhi: «Mucilange oku bubî bwoshi», abahà amarhegeko bakulikira ngasi muguma oku wâbo.

Nyamuzinda mutwî w’emmanja

15 Olugendo lwâbo kubona alubona ensiku zoshi, nta mango lucîfulike aha arhalubone. 16 Kurhenga oburho bwâbo, enjira yabo erhabayêreecza oburhali bubî, ciru barhanahashaga okuhindula omurhima gwâbo guli nk’ibâle, gube murhima gwa muntu. 17 Ngasi lubaga aluhîre omurhambo wâlurhegeka, Israheli yehe guli mwanya gwa Nyamuzinda yêne. 18 Bulya ye murhanzi, amulera omu bworhere nkana, omu kuba amuyunjuzize bulangashane bw’obuzigire bwâge, arhacimulikiriraga. 19 Ebijiro byâbo byoshi biri nk’izûba embere zâge, amasu gâge garhahusa kwalola olugendo lwâbo. 20 Obulyâlya bwâbo burhacifulisiri amasù gâge, ebyâha byâbo byoshi biri embere za Nyamuzinda. 21 Cikwône Nyakasane aba mwinja, ayishi n’eciremwa câge, Arhabiherêrekeza erhi kubilîkirira, ci kulanga abilanga. 22 Okuhâna kw’obuzigire kuli kubîka kw’omuntu, kunalange ecijiro cinja nka mbonyi y’isù. 23 Olusiku Nyamuzinda abahemba ho luciri, abavangulire omugisho gw’oluhembo lwâbo. 24 Abacîyunjuzize anabahe omurhima gw’okugaluka, arhûlirize abacîzigulusire.

Muciyunjuze

25 Ogaluke emunda Nyamuzinda ali, oleke ebyâha byâwe, omushenge bwinja, oleke okumugayisa. 26 Oshubire Ow’Enyanya, oleke obulyâlya, oshomhe lwoshi lwoshi obulenzi. 27 Bulya ndigi wankajikuza Nyamuzinda ekuzimu, akaba abazîne barhamukuzizi, bamuhà irenge lyâge? 28 Obukuze burhaba emw’emifù nk’oku burhaba emw’abarhahali, ozîne agwerhe n’amagala ye Nyamuzinda. 29 Neci, obwonjo bwa Nyamuzinda bubà bunji, olukogo lwâge oku bantu bayêrekîre emund’ali. 30 bulya omuntu arhankaba na byoshi, mwene-omuntu arhali karhafà. 31 Bici bimoleka kulusha izûba? Kurhahanga lirhafulikwa n’ecitû. Omubiri n’omuko maligo byaka nakola. 32 Nyamuzinda ye lola ngasi buhashe buli enyanya emalunga, abantu boshi bunaba budaka na luvu.

Nyamuzinda abà mukulu

1 Nyamubâho ensiku n’amango ye walemaga byoshi. 2 Nyamuzinda yêne mushinganyanya. 3 Nta wundi omulushire, yerhegeka igulu n’akashanashanwe, byoshi bikenga obulonza bwâge, bulya ye mwâmi wa byoshi, oku buhashe bwâge ye berûla ebitagatifu n’ebirhali bitagatifu. 4 Ndi àhîre obuhashe bw’okuderha ebijiro byâge, na ndi wankavûlula ebinja byâge? 5 Ndi wankagera obuhashe bw’obwâmi bwâge, na ndi wankaganira obwonjo bwâge? 6 Ntaco omuntu ankanyihyakwo na ntâco ankayushûlakwo, ntâye wankavûlula ebinja bya Nyamuzinda byoshi. 7 Erhi omuntu ayûsa, gwo gukola murhondêro, erhi kwo kukola kurhangira, n’erhi ahusa kube kurhângâlaⁱ.

Omuntu aba ntâye

8 Omuntu aba cici? Abà wa bici? Ngahi ayinjihira na ngahi abihira? 9 Akalamo kage? Emyâka igana nk’eri minji. 10 Murhônyi gudômwa omu nyanja, mbeke ya mushenyi, kwo eyo myâka eri embere z’ensiku n’amango. 11 Co cirhuma Nyamuzinda alember’abantu, co cinarhuma anabarhulirako olukogo lwâge 12 Abwîne, amanyire oku obuzinda bwâbo bubà buligo, co cirhuma aluza obwonjo. 13 Omuntu ababalira omulungu wâge, ci Nyamuzinda yehe ababalira ngasi muntu yeshi, anahanûle, akubûle, ayîgîrize, arhange kul’omungere anajira obusò bwâge^j. 14 Olukogo !wâge luba oku bantu bakulikire enjira yâge, balya balongereza okushimba amarhegeko gâge.

Okuhâna kulimwo kubiri

15 Mwana wâni, aminja ojirire omuntu orhagakulikizagyako bijâci, n’ebi wahâna, orhabihânaga wanacîduduma. 16 Olume lunanyihye idûrhu bulya? Akanwa kinja kalushire okuhâna. 17 Neci, akanwa kinja kalushire okuhâna, ci omuntu nkana byombi haguma abihira. 18 Omusirhe anabe arhahâna anabulijâcirana, n’omwâgalwa anahâne ehi alakira.

Okucirhonda n’okulalira

19 Embere oje lubanja, orhangidôsa emirhima, ocîbuke oku orhacilwâla. 20 Ocîyâze embere oje lubanja, hano oluja, bakulîka. 21 Ocîrhohye embere olwâle, yerekana oku ocîyunjuzize nka wamajira ecâha. 22 Harhajiraga ecakuhanza kwayûkiriza eciragâne câwe bwacibona, orhalindaga olufù mpu lyo obà mwinja. 23 Gerêreza embere olaganye Nyamuzinda, olekiyôrha nk’owarhangula Nyamuzinda. 24 Kengera obukunizi bw’ensiku nzinda, amango g’okucihôla, amango Nyamuzinda akengulana. 25 Amango oyezize, kengêra ecizomho, n’amango ohirhire, kengera obukenyi n’obuligo. 26 Kurhenga sêzi kuhika bijingo, akasanzi karhayimanga, byoshi kugera bigera duba embere za Nyamuzinda. 27 Omurhimanya kucîlanga acîlanga muli byoshi, omu nsiku z’obugoma, anacilange oku bulenzi. 28 Omuntu w’obukengêre yeshi ayishi oburhimanya; owabuhisirekwo kukûnga abukûnga. 29 Abantu b’obukengêre n’abadesi nkana nabo bashibirire oburhimanya, n’ebi baganira eri migani ekwânîne obushinganyanya.

Okucîrhegeka kw’omuntu

30 Orhayemêraga amagene g’àbakulula, oshube oku nyifinjo zâwe. 31 Okushimba enshumi z’amagene gâwe, kwanarhuma abashombanyi bâwe bakushekera. 32 Omanye wakarhonya obunùnîrizi bw’amasîma, orhayinjibanaga ab’enkomedu ziri ntyo. 33 Orhajiraga ensiku nkulu n’ensaranga mpozanyo, amango enshoho yâwe eri nyûmu.

1 Omuntu ojira ntyo arhakagala, n’ogaya ehinyi agwerhe, bukenyi ahingira. 2 amamvu n’abakazi b’ebishungu byo bihûsa abalume omurhima, n’omwîra w’embaraga arhabâ nshonyi^k. 3 Oyo muntu guli munyama gw’ebigûku n’emivunyu, n’ecirala cirhafuma aho.

Omanye okudegenda

4 Oyemêra dudaduba erhi wa murhima mwangu, n’ojira ecâha yêne ocîkolera amabî. 5 Osîma amabî ayishihanwa. 6 Orhakwîrirwa kalimi afuma lunji. 7 Omwanzi gwa bene orhagubwîraga owundi, ntâye wakushombera okwo. 8 Gwa bene orhagubwîra ndi: oli omwîra wâwe, oli omushombanyi wâwe, nkaba libe irhegeko emund’oli ly’okuderha. 9 Bânakurhega amarhwiri, bâkukemerane, buzinda bakushombe. 10 Ka bakubwizire omwanzi? Ocibêre nshinda. Yaah! Orhabashe! 11 Mwanzi musungunu baguhe omwerûzi, gumuheke nka mukazi wabiga-bigwa n’emikero mibishi. 12 Omwanzi babwîra ecinganyi, guli nka mwampi bamulashire omu cibero.

Wayumvîrhe, gendaga olole wene

13 J’emw’omwîra wâwe: kwankanaba ntako anajizire, n’akaba hali oku anajijire, arhacishubirire. 14 J’emw’omulungu wâwe, kwankanaba ntakwo anadesire, n’akabâhali oku anadesire, arhacikuderhe. 15 Ja wene emw’omwîra wâwe: bulya abantu barhahimwa kunywerha, orhayemêrezagya ngasi coshi bakubwizire. 16 Kanji olulimi lufuma omuntu n’obwo arhakulonzagya, ndi akanwa karhasâgifuma? 17 Genda oshambâze mulungu wâwe embere omujise luhanja, kulikira amarhegeko g’Ow’Enyanya orhajira burhe. 18 Amarhegeko ga Nyamuzinda gwo guba murhwe gw’olukogo lwâge, n’obushinganyanya buyunguka obuzigire bwâge. 19 Okumanya amarhegeko ga Nyamuzinda^l n’okugakulikira yo njira y’a kalamo, abajira ebimusîmîsa banahumbûle oku murhi gw’obuzîne bw’ensiku n’amango.

Oburhimanya bw’okuli n’oburhali bwo

20 Ngasi burhimanya kubâ kurhînya Nyamuzinda, na ngasi burhimanya bubâmo okuyûkiriza irhegeko n’okumanya obuhashe bwâge. 21 Omushizi obwîra nnawabo erhi: «Ntajire ehi walonza». ciru ankahijira buzinda, kugayîsa agayîsa omuha eci alya. 22 Okumanya amabî burhaba burhimanya, n’ihano ly’abanya-byâha burhaba bwirhonzi. 23 Hali obulenga burhali bwo, musirhe, omuntu orhajira burhimanya. 24 Owaba na bwenge bunyi akanarhînya Nyamuzinda, ye mukulu aha mwenge-mwenge wavuna irhegeko. 25 Hali obulungu bw’obulâlya, hali abanywerha mpu lyo babona eci balonza. 26 Hali abantu bagenda bajonjoboka n’omûngo, n’obwo kwa bwengûza. 27 Obone akube igosi, abe nka wa bihuli, ye na murhanzikola amaligo hano abona obulyo. 28 Hali onunirwa n’obuzamha bw’okujira ecâha, hano abona akasanzi k’okucijira erhi na yeshi oyo. 29 Ebusu omuntu amanyirwa, omuntu nkana abonekana emalanga. 30 Myamhalo y’omuntu emanyisa omukolo gwâge, n’olugendo lwâge luyêrekane al muntu muci^m.

1 Omuntu ojira ntyo arhakagala, n’ogaya ehinyi agwerhe, bukenyi ahingira. 2 amamvu n’abakazi b’ebishungu byo bihûsa abalume omurhima, n’omwîra w’embaraga arhabâ nshonyiⁿ. 3 Oyo muntu guli munyama gw’ebigûku n’emivunyu, n’ecirala cirhafuma aho.

Omanye okudegenda

Wayumvîrhe, gendaga olole wene

13 J’emw’omwîra wâwe: kwankanaba ntako anajizire, n’akaba hali oku anajijire, arhacishubirire. 14 J’emw’omulungu wâwe, kwankanaba ntakwo anadesire, n’akabâhali oku anadesire, arhacikuderhe. 15 Ja wene emw’omwîra wâwe: bulya abantu barhahimwa kunywerha, orhayemêrezagya ngasi coshi bakubwizire. 16 Kanji olulimi lufuma omuntu n’obwo arhakulonzagya, ndi akanwa karhasâgifuma? 17 Genda oshambâze mulungu wâwe embere omujise luhanja, kulikira amarhegeko g’Ow’Enyanya orhajira burhe. 18 Amarhegeko ga Nyamuzinda gwo guba murhwe gw’olukogo lwâge, n’obushinganyanya buyunguka obuzigire bwâge. 19 Okumanya amarhegeko ga Nyamuzinda^o n’okugakulikira yo njira y’a kalamo, abajira ebimusîmîsa banahumbûle oku murhi gw’obuzîne bw’ensiku n’amango.

Oburhimanya bw’okuli n’oburhali bwo

Embero z’ebyâha

1 Mwana wâni, ka wajizire ecâha? orhacishubiriraga, ohûne obwonjo oku byâha byâwe byoshi bya mîra. 2 Oyâke ecâha kula onayâka enjoka: okaciyegera, cakuluma, amino gâco gali nka ga mpangaza, go gazigulula abalume. 3 Ngasi câha eba ngôrho ya môji abiri, aha yatwâga hanaje akafinjo. 4 Obukali n’entambala, kwo n’enyumpa ya cibone eshâbûka ntyo. 5 Omusengero gw’omukenyi omu marhwiri ga Nyamuzinda guhika, n’okushuza kwâge kurhalegama. 6 Orhasîma bamukalihire, kajira ka banya-byâha akulikira, orhînya Nyamuzinda yehe murhima agalula. 7 Kishiderha anaje irenge hoshi-hoshi, ci omuntu w’obukengere arhahabiri obuzamba bw’okwo. 8 Okuyûbaka aha mwâwe n’ebirugu bya bene, kuli kucîhumbira enshinda wanabona. 9 Endêko y’ababî, nsinga ya muliro, obuzinda bwâyo kukwebwa ecîko. 10 Enjira y’ababî erhahimwa kukoma, ci ekuzimu^q ehêka.

Omurhimanya n’omusirhe

11 Omuntu oshibirira irhegeko kushuba ashuba oku magene gâge, obwimâna bw’okurhînya Nyamuzinda buba burhimanya. 12 Hali oyâbirwa n’okucîyigîriza, kubula irhwe kurhuma, ci haligi n’oba agwerhe eyo nshokano y’irhwe emurhindibuze. 13 Omurhimanya eba nyenga ya bumanye, n’obulonza bwâge, iriba lya nshongôle. 14 Omurhima gw’omusirhe, ndaha mbere, yo erhabîka bici. 15 Omuntu mwenge akayumva akanwa kinja, anakabîke emurhima, ayushulekwo n’akâge; leka omusirhe akayumve, asheke, kwo na kuyîbagira. 16 Ebinwa by’omusirhe biba nka muzigo guyâbire omubalama, ci ekanwa k’omurhimanya binja biyirhenga. 17 Akanwa k’omuntu nkana basîma okukayumva omu ndêko, oku adesire, ngasi muguma anakuhire emurhima. 18 Nyumpa ya mushaka bwo burhimanya bw’ecihwinja, n’obumanye bw’omusirhe, binwa birhagwerhi nda na mugongo. 19 Emw’omusirhe, enjira ly’akalamo gubà mugozi emagulu, kabangiro emaboko. 20 Omusirhe nk’asheka, analinzi basha, ocikenzire yehe kugera agera amasheka gâge. 21 Emw’omuntu nkana, irhegeko gali masholo ga bulimbi, ngolo ekuboko kulyo. 22 Ecinganyi cinacishokoze okudâha, omuntu mwenge arhangiba nk’alinda; 23 ecinganyi cinakâhêngûliza oku lumvi, omuntu ocikenzire anabe nk’aciyegûla. 24 Okuyumvirhiza aha lumvi kuba kwa muntu orhaleragwa, nshonyi kubonêsa omuntu. 25 Akanwa ka bakadegende karhahwa kujumbulusa ebinwa bya bene, enderho z’abarhimanya zôhe zijira olugero. 26 Omurhima gw’ebinganyi ekanwa guba, ci akanwa k’abarhimanya, murhima gwâbo. 27 Omubî anahehêrere omushombanyi wâge, n’obwo yêne ocihehêrire. 28 Omuntu ohambara abâbo, yêne ocîkolera amabî, kushombwa ashombwa n’abalungu bâge.

Omwolo

1 Omwôlo kwo ali nk’ibuye banîrekwo, ngasi wagera na kuheba olushungûrho. 2 Omwôlo kwo ali nka camvu ca njalira, mazingonoko, ngasi ogahumakwo kuhôrhola anahôrhola enfume.

Emifiriri y’abana

3 Zibâ nshonyi z’omulume okuburha ecirala c’omurhabana, ci okuburha ecirala c’omunyere kôhe kulengana bwenêne. 4 Omunyere nkana, buhirhi bw’owamuyanka, ci omunyere mubî, mûngo gw’owamuburhaga. 5 Cikala-nshonyi w’omunyere, ishe na nnina azibonêsa, bombi kukaga bamukaga. 6 Obukali burhagwerhi lugero, lwimbo lwa mishîbo, ci okushûrha n’okuhanûla buba burhimanya bukwânîne^r. 7 Abana bagwerhe ecibâlya banali birhonzi, banabuke ababusi bâbo omungo. 8 Abana bagayanyi na mbula bukenge, banajâcize obwôrhere bwinja bw’omulala gwâbo.

Oburhimanya n’isirhe

9 Okuyigîriza omusirhe kuba kuhanga orhujo, kuba kuzusa omuntu wafîre n’iro. 10 Okuhanûla omusirhe, kuba kuhanûla omuntu oli iro, buzinda akudôse, mpu: «Bici ebyo?» 11 Olakire ofire: agenzire, arhakàcibona izûba, olakire omusirhe: arhacigwerhi murhima, gwàhûsire; kunyi wâlakira ofire, bulya kurhamûka ajire, ci kuli omusirhe, olufu lwo lukulu aha kalamo kâge. 12 Emishîbo y’ofire ziba nsiku nda, ey’omusirhe n’omubî, nsiku zoshi z’akalamo kâbo. 13 Orhabwîraga omusirhe binwa binji-binji, orhajâga ciru emund’ali, omanye akulerhera embaka za busha, omanye akuzinza. Omuyâke, wabona omurhûla, ebihenyango byâge birhacikulibuze. 14 Bicigi bizirho kulusha amabuye? Kurhi biderhwa? Cingolongolo. 15 Omushenyi, omunyu, enundo y’ebyuma, byo byangu by’okubarhulwa aha cingolongolo. 16 Oburhungiri buyûbake n’emirhi mizibu, burhagagajwa na musisi, omurhima gurhanziricidôsa gubulihiga, gurhahomhagana ornu mango g’entambala. 17 Omurhima guyêgemire enkengêro z’oburhimanya, guli nka kulya bayinjihya olukuta n’irangi lyananira bwinja. 18 Orhubuye rhutya-rhutya ah’irhwerhwe ly’olukuta, rhurhalindira mpûsi, omurhima gw’ecingolongolo ebi gugerêreza byo binaguyôbohy.

Obwîra

19 Bakashûrha isu, linadwe emirenge, bakahika omuntu oku nyomvu y’omurhima, banamanye ecikuli. 20 Obanda irongo, abalaza orhunyunyi, ohângala omwîra, bwîra ayirha. 21 Akaba wayômolire omwîra engôrho, orharhâga omurhima, kwankanaba acigaluka; 22 akaba waderhire omwira kubî, orhayôbohaga, mwanaciyumvanya; ci omuhe rubanda, hoshi aho, obwîra bunafe. 23 Mulungu wâwe akenyire, mulole bwinja, hano agala, wasîma haguma nâye; akajakwo obuhanya, orhamurhibagamwo, hano afuma olwo, mwe naye mwagabana ebyâge. 24 Engulumira mugi guyishokolera, kwo n’okwo bijâci bishokolera omuko. 25 Ntakaba nshonyi z’okufungira omwîra, ntakanacîfulika ye. 26 Akabâga ye n’enganya, abandi bakuyumva bamujire ndyâlya.

Obe masu

27 Lero ndi wakampira omulanzi oku kanwa, ahire omu binwa byâni ecinwa c’obukengêre, lyo ndekisârhala byo birhumire, olulimi lulekimpeza?

1 Yagirwa Nyamuzinda, we Larha we na Nnawâbo akalamo kâni, orhandekaga omu magene gâhyo, orhayemêraga nasârhala muli byo. 2 Lero ndi wayêreka enkengêro zâni ornu za omurhima gwâni, aguyêreke ihano ly’oburhimanya, aleke okuntogoza amango mpabusire, ndekiyûbakwa n’ebyâha. 3 Ntyo, amabî gâni garhayushuke, ebyâha byâni birhaluge, ndeke okuhirima omu maboko g’ahashomhanyi bâni, omushombanyi wâni abule aha angwarhira. 4 Nyakasane-k’emirenge, Larha na Nyamuzinda w’akalamo kâni, ontabâle nyâke obucîbone. 5 Oncînge oku bwâgalwa, 6 amagene n’amîru mabî garhampimaga, orhanampanaga emunda enyifinjo mbî ziri.

Endahiro

7 Mwe bâna, muyumve ebinwa byâni, obikulikîre arhakabulabula. 8 Omunya-byâha yêne ocishweka n’ebinwa byâge , byo bihirimya omuhambûzi n’omucîbonyi. 9 Lek’enkômedu y’okucîgasha, orhakômerere okulahira izîno ly’Omwimâna. 10 Kul’omubôyi barhangula ngasi kasanzi arhafuma mpimbo, kwo n’omuntu ocîgasha n’okuderhaderha izîno lya Nyamuzinda, arhafuma ecâha. 11 Omuntu osîrna okucîgasha ali mubî, obuhanya burharhenga aha mwâge. Akajira ecâha, ecâha câge cimuhonere; akaderha mpu ahalîza, abîhire kabiri; akalahira ebirà, arhafungirwe, obuhanya bwamuhandira aha ka.

Ebinwa bibî

12 Hali iderha liyâkuza olufu, okwo nta mango kubâge muli bene Yakobo, bulya abantu nkana barhakwîrirwa ntyo, barhacîjandika n’omu câha. 13 Orhakomerezagya akanwa kâwe eby’obûmaguza, byo bibamo akanwa k’ecâha. 14 Kengêra sho na nyoko amango oli ekarhî k’abakulu, omanye wacîjandaga embere zâbo, kube kuyôrha nka cingolongolo, obone wamacînfinja abarhaburhagwa, otumuze olusiku waburhagwa. 15 Omuntu wakômerire ebinwa bibî arhakubûlwa. 16 Hali bibiri biluza ebyâha, n’ecâha kasharhu cilerhe oburhe; 17 gala mîru gayôca nka muliro, garhatwîka garhanayîgusiri, omuntu ocîfinja omubiri gwâge yêne, arhalèkè n’omuliro gurhacimuyôca, oku muntu mûmaguza, ngasi biryo erhi binunu, lufu lwo lwamutwa arnîru. 18 Omuntu ojirira ecâha aha ncingo yâge, n’okuderha, erhi: «Ndi wambona’? Omwizimya gundi eburhambi, ebizimbêro bincîkirize, ntâye wambona, bicigi nayôboha? Ow’Enyanya arhankakengera ebyâha byâni». 19 Oyo masù ga bantu gône ayobohire, arhamanyiri oku amasù ga Nyamuzinda, galushire izûba bumolcke kali bihumbi ikumi, oku ganabône ebijiro by’abantu byoshi, gahike n’omu ngasi hyongobana. 20 Embere aleme, ali ayishi ebintu byoshi, n’erhi ayûsa kwo n’okwo. 21 Oya muntu omu lugo ahanirwa 1 obuhanya bwamamurhibukira amango arhalaliri.

Omukazi mugonyi

22 Omukazi ohemukira iba naye kw’ali ntyo, anamulerhere omwâna w’embuga mpu yo nfula. 23 Burhanzi avunyire irhegeko lya Nyamuzinda, kandi abîhîre iba; n’obwa kasharhu. acîshûbwîre n’okuhusha, haguma n’okwola kujishunda abâna embuga. 24 Omu ndêko bâheka olubanja !wâge, n’abâna bâge babasingirize. 25 Abâna bâge barhâmerekwo muzi, amashami gâge garhajekwo hiciza. 26 Bakazimukengêrera okuhehêrerwa ahehêrîrwe, na ntâye wamukûle enshonyi. 27 Ntyo, abali enyuma zâge bamanya oku okurhînya Nyamuzinda kwône kushingânine, n’oku nta cinja cilushire okushimba amarhegeko gâge.

Oburhimanya bwaderha nka muntu

1 Oburhimanya bukolaga bwacivuga, bukolaga bwarhangifekembera omu karhî k’olubaga^s. 2 Bwamàderha ntya omu ndêko y’Ow’enyanya, bwàmilyerekana irenge lyabwo embere z’Obuhashe, erhi: 3 «Ndi nkonôka y’oku Kanwa k’Ow’Enyanya, nàyisha nacibulula nka lwikungu nàbwikira igulu. 4 Aha mwâni, emalunga, entebe yâni gwàli mulunga gwa bitû. 5 Niene, kuno na ndi, nazungulusire engo y’emalunga, nàjire kuli kuhika ekuzimu. 6 Obwâmi bwâmi bwàgandazize omu nyanja, omu igulu, oku ngasi lubaga n’oku ngasi cihugo. 7 Emwa boshi nàlonzize ahantu nâdêkerera, nàlonzize ngahi nâgwike icumbi lyâni. 8 Lero Lulema w’igulu ànacimpa irhegeko, owàndemaga angwikîsa ihêma lyâni, àmbwîra, erhi: «Yûbaka muli Yakobo, oje omu kashambala k’Israheli». 9 Embere ly’amango, kurhenga omurhondêro ly’andemaga, ensiku n’amango erhi ho mba. 10 Omu cihando citagatifu, embere zâge nagashâniza, na ntyo nacumbika omu Siyoni^t, 11 nàbêra omu Kinja k’olugo, omu Yeruzalemu mwo obuhashe bwâni buba. 12 Nàmezire emizi emw’olubaga lw’irenge, omu kwa Nyamuzinda, omu cishumba câge. 13 Nàkuliremwo nka nduluma y’e Libano, nka murhi oku ntôndo ya Hermoni. 14 Nakula nka mubô gw’En-Gadi, nka mirhô ya bwâso bw’e Yeriko, nka muzeti gunagirîre omu lubanda, nakula nkanduluma ya murhi. 15 Obwehe bwâni buli nk’ obw’ecinamoma na nk’obw’omusipalata, akisununu kâni kali nk’ak’enshângi ntumîrira, nk’ak’egalbanumo, onikisi n’obubâni, nka cidûrhu ca nshângi omu Cihando. 16 Nàlandiza amashami nka murhi gwa terbenta, mashami ga bwinja n’irenge. 17 Kwo ndi nka muzâbîbu gulandizize emirhô minja-minja, n’obwâso bwâni eba mburho y’irenge n’obuhirhi. 18 [Nie nnina w’obuzigire nkana, nie nnina w’olukengwa, nnina w’obumanye n’obulangalire; nahîrwe lwoshi abâna bâni boshi, balya Yene agoshôlaga kurhenga ensiku n’amango.]^u 19 Muyishe emwâni, mwe mucînyifinja, mulye oku mburho yâni. 20 Bulya okunkengêra kulushire obununu bw’obûci, akashambala kâni ko kinja aha cigukulu c’obûci. 21 Abandya barhakaleka okushwira emunda ndi, n’abanywa barhakàgambwa. 22 Oyumva ebi mmubwîra, arhankabibêra burhe, n’abajira emikolo yâni barhakàhirima omu câha.

Oburhimanya n’lrhegeko

23 Ebyo byoshi citabu c’Endagâno ya Nyamuzinda w’Enyanya eco. Irhegeko lyàmanyisibagwa na Musa, ko kashambala kàsigiragwa endêko za Yakobo. 24 Murhalekaga okucîzibuhya muli Nyakasane, mumusêrekwo lyo amuzibuhya, Nyakasane w’Emirhwe yêne Nyamuzinda, buziraye, ntawundi muciza. 25 Er’lrhegeko lyo liluza oburhimanya nka mîshi ga Fizone, nka kula olwîshi lwa Tigre luyunjula amango emyâka eyezire; 26 lyo liluza obukengêre nka mîshi g’Efrati, nk’aga Yordani amango bakalala; 27 lyo lihûna enjira nk’olwîshi lwa Nili, na nka Gihini omu nsiku bahumbûla emizâbîbu. 28 Oku omurhanzi arhaciyûsa okulimya, kwo n’omuzinda aciri kulî nalyo. 29 Bulya obukengêre bwalyo bulushire enyanja bunji, n’emihigo yalyo yo miri kulusha enyenga. 30 Niono, kwo ndi nka mubunda gwârhenga omu lwîshi, nka hîshi hihesire omu ishwa ly’amasîma. 31 Nâdesire, nti: «Nkola nadômerera omu kwâni, ngeze amîshi omu ishwa lyâni». Lero nabona omubunda gwâni gwahinduka lwîshi, n’olwîshi yashuba nyanja. 32 Nkolaga nalomeka enjira kurhenga sêzi, akamole kabone kuhika emahanga. 33 Navangula enyigîrizo nka bulêbi, zihike n’oku maburhwa gali nyuma. 34 K’obwîne: arhali nie nacîlongeza, ci nakolera balya boshi bazilonza.

Emigani

1 Hali bisharhu omurhima gwâni gucîfinja, birhahimwa kusîmisa Nyamuzinda n’abantu; okuyumvanya kw’abaguma, enyumpa omulume na mukage bayumvanyamwo. 2 Haligi na bantu basharhu omurhima gwâni gurhabonakwo, na nkayumva oku ho bacibâ nnânshologorhwe; omukenyi w’obucîbone, omugale munywesi, omushosi w’enkonola-masu bagwârha omu mwa bene.

Abashosi

3 Amango orhabikaga ociri musole, bici wabonage okola mushosi? 4 Ala nka zayinjiha emvi zigwerhe ihano! Okumanya ihano kw’abakulukulu nako kuyinjiha. 5 Ala nka bwayinjiha oburhimanya bw’abashosi, n’obukengêre bwinja bw’abakulu b’er’igulu. 6 Irenge ly’abashosi kuli kulya kuba «Babwîne binji», okulimba kwâbo kunali kulya «Babwîne binji», okulimba kwâbo kunali kulya kurhînya Nyamuzinda. Okurhînya Nyamuzinda bwône bukulu 7 Hali bintu mwenda nkengire^v, nambwîne oku birimwo iragi, n’eca kali ikumi nakubwiraco: Omuntu obona omwishingo omw’iburha lyâge, ye obona omu kalamo kâge oku abashombanyi bâge baherêrekera; 8 Iragi lyâge ojira omukazi mwirhonzi, omuntu orhahingan’empanzi na punda, omuntu orhasagijira ecâha omu nderho, omuntu wabwîne omushigo mwinja. 9 Iragi lyâge owahisire oku bwirhonzi, n’obwîra owayumva. 10 Neci, ali mukulu owahisire oku burhimanya, ci ntâye ocilushire orhînya Nyamuzinda. 11 Okurhînya Nyamuzinda kurhalusire byoshi, owahisire aho, bici ankagererwakwo?

Abakazi babî

12 Okurhînya Nyakasane gwo guba murhondêro gw’obuzigire bwâge, ci, oku buyemêre barhondêrera n’okumusêrako. 13 Oyâgalike ci orhayâgalikaga omurhima! oshimbe obumînya, ci orhashimânaga obumînya bw’omukazi! 14 Bube buhanya, ci burhabâga bwa kuhubuka emw’omubisha! bube bulyâlya, ci burhabâga bwa kuhubuka emw’omushomhanyi! 15 Nta bwêge bubî kulusha amanjokanjoka, nta nshombo nkulu kulusha ey’omubisha. 16 Okubêra haguma n’empangaza erhi enkuba-joka, kwo kukulu aha kubêra nyumpa nguma n’omukazi mumînya. 17 Obumînya bw’omukazi bunamuhindule obusù, abange enzizi, omanye rnpu akola ciryanyi. 18 Oku iba ali oku mêza haguma n’abalungu bâge, erhi adwîrhe adwira n’omu nda nk’ihiri. 19 Obumînya bwoshi ntabwo buhisire oku buminya bw’omukazi: mâshi! abona eci abanya-byâha babona! 20 Nsinga ya mushenyi omu magulu g’omushosi, ye mukazi w’akalimi aha mw’omulume w’omurhûla. 21 Omanye warhebwa n’iranga ly’omukazi, orhahîra okaleka omukazi akubuza murhima. 22 Kurhahimwa kujira omuntu burhe, kumubulise obukenge, kunamubonêse nshonyi, okuyumva mpu muka lebè yekola obîka iba. 23 Burhe omu murhima, burhe emalanga, cibande cifulike, gwo mukolo gw’omukazi mumînya. Maboko gahozire, madwi gakomanya, ye mukazi ohanyagaza iba. 24 Ecâha oku mukazi càrhondêreraga, na mukazi warhumire rhweshi rhukafa. 25 Orhasîkûliraga amîshi, orhahâga n’omukazi mumînya oluhya lw’okuderha. 26 Akaba arhayumvirhiri oku munwe erhi omu masù, omuyâke.

Omukazi mwinja n’omubî

1 Iragi lyâge omulume ojira omukazi nkana, omubalè gw’ensiku zâge gwayushûka kabiri. 2 Omukazi nkana busîme emw’iba, iba alama n’omurhûla emyâka yâge yoshi. 3 Omukazi nkana eba nshokano yâgoyâgo, eshobâlwa n’abalume barhînya Nyamuzinda. 4 Babe bagale erhi bakenyi, busîme buli emurhima gwâbo, ensiku zoshi busù bwa nshagali. 5 Hali bisharhu nyôboha: n’eca kani musisi cingezâmwo: obunywesi bulumira eka, okunyagwa kw’olubaga, okuhêka owundi lubanja oku busha: ebyo bibâ bibi kulusha olufù; 6 ci kuli nka kurhîngamira omuntu, gali malumwa omukazi okuyâgalwa n’owâbo, okwo kwoshi abâ nyamanjà olerhwa n’akalimi. 7 Omukazi mumînya, murhamba gwa mpanzi bashwesire kubî; okacihamba mpu wamugomhya kuli kugwârha cilumira-habiri. 8 Omukazi mulalwe ali wakujira omuntu burhe, enshonyi acibonêsa zirhayibagirwa. 9 Omukazi w’ecirala omu masù ahonekera, kukema-kema kwâge kumuyêrekana. 10 Omanye omunyere oyengehusire kubî, orhamufume hano abona obuzamba bwâwe. 11 Omanye amasuù gahwîremwo enshonyi, orhacisômeragwa hano gakuhira omu mashumi. 12 Kw’ayâshama aka mubalama enyôrha egwerhe, amîshi ashimanyire go ananywa, obugonyi bwâge ntaho arhabuhêka, omubiri gwâge agurhege ngasi izinga. 13 Obwinja bw’omukazi busîme bulerhera iba, obukengêre bwâge misi bumuyûshûlira. 14 Omukazi orhaderhera eba ngalo ya Nyamuzinda, oyu balezire bwinja ntâco ankagererwakwo. 15 Omukazi ocîkenga aba mwinja kabiri, ow’omurhima gucîre arhagwerhi buhirhi akagererwako. 16 Kul’izûba lishoshoka oku ntôndo za Nyamuzinda, kwo n’obwinja bw’omukazi buyôrha omu nyumpa alimo. 17 Kula akamole kanayôrha emugamba omu ka-Nyamuzinda, kwo n’iranga linja linayôrha oku mubiri gw’omwana hya. 18 Mitungo ya masholo omu ciriba c’ebyûma, amagulu minja oku rhunsisirha rhuzibu. 19 «Mwana wâni, omanye wahemula obusole bwâwe n’emisi yâwe orhayihaga abanya-mahanga. 20 Hano oba wamalonza ishwa liyêra kulusha agandi g’omu cihugo, orhwêremwo emburho yâwe, kucîkubagira oburhwa bw’obûko bwâwe kurhumire. 21 Ntyo, abâna wânasige bayishikâcîkunga, bulya bamanyire oku ziri ntwâli. 22 Omukazi omuntu arhizagya arhali ciru nka bikâyiza, omukazi w’obuyumpa aba muzibu nka mulunga (gwa lufu). 23 Omukazi w’ecishungu ayishigabirwa omunya-byâha, omukazi mwirhonzi ayishihâbwa omuntu orhînya Nyakasane. 24 Omukazi mûmaguza wahwîre kw’enshonyi kuzigira azigira okuhemuka, omukazi orhayûmaguza bwinja ayôrha, ciru na nk’ali n’iba. 25 Entwâli y’omukazi erhakengwa kulusha akabwa, cikwône omukazi mwirhohye kuyôboha ayôboha Nyakasane. 26 Omukazi okengêsa iba abâ murhimanya omu masù ga boshi, cikwône obonêsa iba nshonyi, kugayaguzibwa agayaguzibwa omu bucibone bwâge. Ali muny’iragi omulume ojira omukazi nkana, bulya omubale gw’ensiku zage hano igulu gwayushuka kabirhi. 27 Omukazi oderhaderha na w’akajamwe guba mushekera gutula entambala, ngasi mulume ojira owamwen’oyo arhahwa ntambala omu kalamo kâge.»

Ebintu by’oburhe

28 Hali bibiri nyumva bindumire n’eca kasharhu candwâza ecirungula: okubona owafungiraga ecihugo afa bushosi omu buligo, okubona abantu barhimanya bahirwakwo akagayo, omuntu ocirhenza omu njira nyinja aja omu y’ecâha, yehe ngôrho ya Nyamuzinda yamuyîrha.

Oburhunzi

29 Oku murhunzi, okuhima amashumi kuli kuzibu, omugulirwa, kuzibu okuyâka ecâha.

1 Banji bahirima omu câha erhi kusîma obunguke kurhuma, owalonza obugale arhafa bwonjo. 2 Banafunde omurhi ekarhî k’amabuye gagwarhîne, ekarhî k’okugula n’okuguza ecâha ciyija. 3 Omuntu orhasêzizi okurhînya Nyamuzinda, enyumpa yâge erhi yanajire oku idaho.

Enderho

4 Nka bashebula ensheke zinasigale oku kayungiro, kwo n’okwo binwa bya muntu bimanyisa ishembo lyâge. 5 Omubumbi muliro arhangulamwo obuzibu bw’enyungu zâge, omuntu naye binwa byâge bamurhangulamwo. 6 Ishwa limanyirwa oku mburho yarhengamwo, kwo n’okwo ebinwa by’omuntu bimanyisa eciri emurhima gwâge. 7 Orhakûngaga omuntu embere oyumve eci adesire, aho ho wamugwârhira.

Obushinganyanya

8 Erhi wakakulikira obushinganyanya, wanabuhikakwo, obuyambale obwo nka mwambalo gwa lusiku lukulu. 9 Ecihungu cirhagwa aharhali câbo, obushinganyanya bulonza obukulikire. 10 Entale kulingûza eringûza omunyama gwâyo, ecâha naco cisîma abalyâlyânya. 11 Ebinwa by’omuntu nkana ensiku zoshi kurhimanya, ci ecingolongolo kwo cihinduka nka mwêzi. 12 Nk’oli mwe n’ebingolongolo, onagere amango, ci nk’oli mwe n’abantu nkana, ogende buzira bwôba. 13 Ebinwa by’abahwinja bibî bya kushologosa, okusheka kwâbo erhi kucishingira byâha. 14 Ebinwa by’osîma okucîgasha, binarhume emviri ziri oku irhwe ly’omuntu zagurumanwa. Okulongôla kwâge kunafuke abantu amarhwiri. 15 Okulongôla kw’abacibonyi muko kubulaga, n’ebijâci byâbo bibî bya kushaza.

Amahwe

16 Omuntu obera amahwe arhalangalirwa, na nta mwîra nkana abona. 17 Osîme onalangalire omwîa wâwe, ci olusiku wâbera amahwe gâge, erhi na hoshi aho obwîra bwamafa; 18 bulya kwo wayisire obwîra nka kula bayîrha omubisha. 19 Kul’omuntu akanalîka akanyunyi afumbirhe, kacîbalalira, kwo nâwe walîsire omwîra, orhâcimubone. 20 Orhamukulikiraga, mira akol’ali kulî, acigendire kula akashafu kayâka omurhego. 21 Banarhube ecihulu, bababalire n’ecijâci, ci omuntu wàbasize ihwe, nanga.

Obulyâlya

22 Omuntu okomakomya erhi bulyâlya adwîrhe asinga, na ntâye wamurhanga. 23 Amango ali embere zâwe. ye Iûbika, ebinwa byâwe binamurhwe yeshi, buzinda akunioke, akuderhere oku orhadesire, aderhe mpu wajâcire lebè. 24 Nshomba binji, ci oyo muntu ntamubonakwo, na Nyamuzinda arhamusîma. 25 Obanda ibuye emalunga, ah’irhwe acibandalyo, olibandira obulenzi yêne ocîrenganya. 26 Ohumba omwîna, agurhogeramwo, orhega omurhego gunamugwârhe. 27 Ecibi cirha nnaco, arhamanya ciru olunda cahubuka. 28 Akanege n’ebijâci biba bya mucîbonyi, ci kwône olwihôlo lumulingûzize nka ntale. 29 Omu murhego bagwa abantu bacîshingira okuhanyagala kw’abantu binja, abôla amagala gabalya embere bafe.

Obumvu

30 Obumvu n’obukunizi nabyo bindi bikabulirwa, bimera omu ishwa ly’e nkola-maligo.

1 Omuntu ocihôla naye arhâfume olwihôlo lwa Nyamuzinda, Nyamuzinda ye yishi oku ebyâha biganjwa. 2 Babalira owinyu obubî bwâge, lyo nâwe, hano oshenga, obabalirwa. 3 Kurhi omuntu obikîre owabo obumvu akashenga mpu Nyamuzinda amufumye? 4 Omuntu orhaba bwonjo oku wâbo, kurhi akashenga mpu yehe abâge ye babalirwa? 5 Ye muntu kwône abikîre owâbo omujina, ndigi yeki abwîne wamubabalira? 6 Kengêra obuzinda, oleke okushombana, kengêra okufà n’okubola, oshimbe n’amarhegeko. 7 Kengêra amarhegeko, oleke okubîka omujina, oyîbagire ecijâci.

Entambala

8 Oyâke entambala, wayâka ecâha, omuntu w’amagene ye nyankozi omu babo. 9 Omubî kavango ahira omu bîra, ye côkêza-malambo ekarhî k’abantu barhulwire. 10 Oku enshâli ziri kwo n’omuliro gugulumira, oku entambala ekozîbwe, kw’enaluga. Omuntu arukûza nk’oku emisi yâge enali, n’oku obugale bwâge buli, kw’anakunira. 11 Entambala y’obushâlashâla enazûse omuliro, ennongwe y’obuhwinja enabulage omuko. 12 Bûha oku isese omuliro guyâke, ogutwireko guzime, obonereho obuhashe bw’akanwa kâwe.

Olulimi

13 Omanye kadegende n’enderhera-habiri, abo bombi bahezize abantu balicîberire omu murhûla. 14 Akalimi kàyimusize bantu banji, kabashandâza cihugo omu cindi; kahongwîre ebishagala bizibuzibu, kashâbira n’abarhwâli. 15 Akalimi kahulusize abakazi omu mwâbo, kabanyagisa cmyâka yabo. 16 Oyumvirhiza omudesi-wagwo arhaja iro, anabule omurhûla. 17 Bashûrhe omuntu akarhî, kasiga omubambu, bamushûrhe akalimi, kamujonjaga yeshi. 18 Bantu banji bafire n’engôrho, ci abafire n’akalimi bo banji kulusha. 19 Iragi lyâge oyu karhasâgihikakwo, oyu karhali omu njira yâge, oyu karhasâgijira muja wâko, oyu karhasâgiziriringa n’emigozi yako. 20 Obuja bwâko buha buja buzibu, n’emigozi yako, migozi ya budagule. 21 Olufù lwâko, lufù lubi bwenêne, ekuzimu yo nkulu kuli lwo. 22 Akalimi karhahasha abantu barhînya Nyamuzinda, engulumira yako erhabayâsha. 23 Abacîrhenza kuli Nyamuzinda, yo minyama yako, engulumira yako erhazima muli bo, kwo kabahiva nka ntale, kabashangule nka ngwi. 24 Yumva: oyûbake ecôgo c’emishllgi aha mwâwe, oseze ebirugu n’obu gale bwâwe. 25 Ohire enderho zâwe oku munzani, ozigere, ohire omurhemere n’igufuli oku kanwa. 26 Omanye wakasârhalira ekanwa, olekigwa omu maboko g’okugungezize.

Okuhoza

1 Okuhoza owinyu kuli kumufà lukogo, okumurhabâla kuli kushimba amarhegeko. 2 Kuli kwinja okuhoza owinyu amango alagîrîre, ci kukwânîne okulyûla amango mwalagânîne. 3 Orhatwâga omu kanwa kâwe, onayumvanye n’abandi, n’amango wa lagîrira, wabona oburhabâle. 4 Banji bahoza bamanye mpu kubêrwa, bayumîrize balya babàhozagya. 5 Embere ly’okuhoza, kurhângishisha nyakuhozibwa, kukunga obugalc bwâge, olusiku lw’okulyûla lulegerere, lube lwa mirongwe, oyumve mpu amango gali mabî! 6 Ka balyûla Nyakulyûza akabona ecihimbi c’ebyâge erhi abirîrwe. Akaba arhalyûzirwi, ebirugu bimuhere. kandi abe n’omushombanyi w’obumâma, oku alyûla ajâcira n’okutulagula, ebijâci gube gwo munkwa bwo na bukenge. 7 Bantu banji –burhali bulonza bubî – balahira kuhoza, barhalonza cebyâbo bihere.

Okuhâna

8 Obe wa lukogo oku b’obuligo, orhabayumukizagya aha mwâwe balinda oburhabâle. 9 Oshimbe irhegeko, orhabâle omukenyi; alagîrîre, orhamugalulaga maboko mumu. 10 Ebirugu byâwe bije emwa mwene winyu n’omwîra, birhaboleraga e mwîna busha. 11 Okolêse obugale bwâwe nk’oku Nyamuzinda arhegesire, wâgala kulusha. 12 Okuhâna guli muhako gwâwe, gwakuciza amango g’obuhanya. 13 Okuhâna kwo kukulu aha mpenzi nzibu, ah’itumu lyôji, kwâkulwira embere z’omushombanyi.

Okucîhâna cikinja

14 Omuntu nkana anacihâne cikinja erhi wâbo orhuma, bulya okumulikirira ziri nshonyi nkulu. 15 Orhayibagiraga aminja g’owakufungiraga, acihâna yêne ahali hâwe. 16 Omubî arhakengêra obwinja bw’omufungizi, n’omugâmbanyi anayibagire omuciza. 17 Ecikinja cakenyize àbali bagale, cabahêka eyi n’eyi nka mulaba gw’omu nyanja. 18 Caluliza abantu banênênè, bahabukira omu bihugo, emahanga. 19 Omuminya anashwire okucihâna cikinja, mpu ly’ayunguka, n’obwo buhanya ashwirîre. 20 Orhabâle owinyu nk’oku onahashire, ci omanye nâwe wâhirima.

Okuba cigolo

21 Akantu karhanzi k’okulama: mîshi, kalyo, mwambalo n’enyumpa y’o kulâla. 22 Okubêra mukenyi aha mwâwe, omu nyumpa yâwe y’obukere, kwo kukulu aha kukâyigurhira omu nyumpa nyinja ya bene. 23 Ogale erhi okene, osîme, orhacijiraga cigolo. 24 Kalamo kabî, okuhandûla ene n’irhondo, aha wankaja, nta kubumbûla akanwa; 25 oli ho cigolo, n’enshonyi zâwe haguma, n’ebinwa bakubwîra, bya kanego: 26 «Bwîra oyo w’ekuli, ayishe arheganye amêza. arhujirire ebi rhwâlya». 27 «Ewâni sho! orhenge omwo, bulya mwâja owundi: mwene wirhu ambalamîre, mwo nanamuhandisa omwo». 28 Nshonyi ezo muntu w’obukengere okucinaguzibwa ntyo oku cihando, n’okulolwa nka muntu oli omu mwenda.

Okulera

1 Omubusi ozigira omwana wâge arhamurhogoza, irhondo erhi olya mwana yekola cimala-mungo. 2 Olera bwinja omwana wâge âsîma, bâmukûnga ekarhî k’abîra bâge. 3 Oyigîriza bwinja omwana wâge, buyâgalwa azukiza omushombanyi wâge, ci busîme ekarhî k’abîra bâge. 4 Ciru ishe w’omwana mulere akafà, kurhali kufà afire, bulya asizire oli nka ye. 5 Acizîne, abwîne obusîme muli ye, buno akol’afà, nta burhe. 6 Asizire entwâli y’okucîhôla oku bashomhanyi, asigîre abîra bâge owabavuga omunkwa oku minja bamujirîre. 7 Orhogoza ornwana wâge, acirheganye n’okukârhuba ebibande, ngasi kuyâma, omurhima gumukangalale. 8 Enfarasi nshwêke kubî enagâmbane, karhagobaga naye kubî akula. 9 Nêci, orhogoze omwana, kwône acikukanga, omushâse kwône, wâcicîlakira. 10 Orhashekaga mwe naye âkaba orhalonza okulaka mwe naye, wâcizinzibala obusù. 11 Orhamulekêreraga amango acikula, orhazibaga mpu orhagibona obubî bwâge. 12 Omuyumvise bwinja oku acikula, ciru n’okumushûrha amango aciri mwana, bulya cikaba cigamba arhakàkuyumva, n’oburhe bukugwaârhe. 13 Lera onaherhe bwinja omwana, ly’oleka okuyishirhindibuka n’obugamba bwâge.

Amagala minja

14 Omukenyi muzibu w’amagala minja, ye mukulu aha mugale w’amagala magalu-galu. 15 Amagala minja n’emisi bilushire obuhirhi bwoshi bw’igulu, amagala mazibu galushire obugale. 16 Nta buhirhi bulushire amagala, na nta bugale hulushire obusîmc bw’omurhima. 17 Olufù lwo lukulu aha kalamo k’omutula, obuluhûke bw’ensiku n’amango bwo bwinja aha ndwâla erhafuma. 18 Okuhira entûlo aha nshinda, kwo kuguma n’okuhira ebiryo oku kanwa kabumbe, 19 Ebi barhûla ensalamu êrhalya erhanahinya, bibâ bya cici? Ntyo kw’ali omuntu Nyamuzinda ashimhire. 20 Analabaganye, ayise mutya. Kw’ali nka kulya bashahula omuntu babulimuha omukazi, abande enani.

Obusime

21 Orhabâga we nnaburhe, orhacirhegega entânya zilerha omutula. 22 Busîme bw’omurhima ko kalamo k’omuntu, bushagaluke kwo kuyushûla ensiku zâge. 23 Orhebe entanya zâwe, orhûlirize omurhima, ohive oburhe: bulya omugungunu gwâyîsire banji, nta bûnguke gwankalerha. 24 Amagene n’obukunizi binanyihye akalamo, entanya zinabiduhye obushosi. 25 Nka omurhima gushagalusire, ebiryo binazigire omuntu, ehi omuntu àlyaga himugwe bwinja.

Obuhirhi

1 Okubula iro buhirhi bukulerha, kurhamya kunarhamya, entanya z’obuhirhi iro zihiva. 2 Entanya z’omûshi zinarhume omuntu arhaja iro, endwâla nkali enahanze îro. 3 Omugale akola mpu ly’ebirugu byâge biluga, n’okurhamûka kwâge erhi kucîsîmîsa; 4 omukenyi akola mpu ly’abona eci alya, n’okurhamûka kwâge bushube buligo. 5 Osîma ensaranga arhafuma câha, ohubira obunguke bwo bunamuhubya. 6 Banji ensaranga zayîsire, lufù bàlimo, barhakabuzire bufà. 7 Guba murhego oku bantu bazisîma, n’abahwinja boshi mo bahwêra. 8 lragi lyâge omugale oyôsire buzira izabyo, n’orhashimbulula masholo. 9 Ye ndi oyo rhumusîme? ajirire olubaga aminja garhankaderhwa. 10 Ndi wajire muli ebyo anarhengamwo mugumaguma? ndi oyo wabulaga bujira ecâha n’obwo ali akuhashire? abula bujirira abandi amabî, n’obwo àkagajizire? 11 Obugale bwâge burhahuligane, n’endêko yâmanyisa aminja àjizire.

Ebiryo

12 K’amêza olikwo gahirhîre? orhaderhaga n’okucîkunga, mpu: «Neci, ene nayîgurha, byamâluga!» 13 Kengêra obubî bw’amasù g’obudambyè: ka hali eciremwa cibi kulusha isù? erilakira obusha! 14 Orhalikiraga okuboko ah’okulalisire ayêrekîze okwâge, orhacirhunikaga oku cibo kuguma nâye. 15 Manyira owinyu kuli we wene, na muli byoshi obe murhimanya. 16 Olye nka mugula ehi bakuhîre, oleke okuvûkuza amarhama, n’okuci bonesa nshonyi. 17 Obe we rhangireka okulya, bugula obwo, orhahùbaga zakanaba nshonyi. 18 Akaba muli banji oku mêza, orhacîhaga embere z’abandi. 19 Hitya hiyîgusa omulume! erhi agwîshira, ayise bwinja. 20 Hunga bwinja. ntalya-binene, omuntu asagizûka duba, anayumve irhwe liri lyangu. Enkananga, olushalo, okulumwa omu nda, lwo luhembo lw’omudambyè. 21 Kwankanaba wasezîbwe okudambiha, yîmuka, oje embuga, oshale, wayumva okola mwangu. 22 Nyumva, mwana wâni, orhangayaga, buzinda lyo wayumva ebi nkubwizire. Obe n’olugero omu ngasi mukolo wakola, wabona oku nta mango endwâla yakuhikeko. 23 Omushamuka olalikîne akaluza ebiryo bwenêne asîmwa, banajire nsiku baderha okuhâna kwâge. 24 Ci kwône olalikîne akabijinikira kushekerwa ashekerwa omu lugo, n’obujinisi bwâge kuderhwa buderhwa.

Amamvu

25 Orhabâga ntwâli y’amamvu, amamvu gahezize banji. 26 Eluganda, muliro barhangulamwo ecûma, ntyo kw’amamvu garhangula emirhima aha abalume banywera. 27 Amamvu ko kalamo k’omulume, casînga omuntu anywe galya g’olugero. 28 Bushagaluke bwa murhima, busîme bw’omuntu, go mamvu omuntu anywa ensa nyinja, n’omu lugero lwinja. 29 Kaheza, go mamvu omuntu anywa nk’ahagula, aganywere amîru n’o mujina. 30 Endalwe enazûkize omuhwinja enongwe yamuheza, emuheze, emisi enyihe n’okulwa kuhaje, evune enjingo abulilerha amalwa. 31 Muli oku mêza, orhasholoshonzagya owinyu, orhamushekeraga akaja mwo orukara, orhamubonesagya nshonyi, orhanamujiraga burhe mpu akulyûlage.

Ebiryo by’olusiku lukulu

1 Bakujizire mukulu w’amêza, orhajiraga bucîbone, obere ekarhî k’abinyu nka muntu akâbo, obagabulire obulibwârhala nâwe. 2 Wamajira emikolo yâwe yoshi oku enali, bwârhalaga, nâwe osîme haguma n’abinyu, bakusîme, lwo luhembo lw’omukolo mwinja wakozire. 3 We mushosi, derhaga, kuli kwinja emund’oli, ci bunyi-bunyi, orhahulisagya enyimbo. 4 Amango bali bayumvirhiza oluzihwa, orhaluzagya olubî, oleke okuhahàbuka. 5 Amango bali oku mêza, olulanga aba namulisa, kuli nka kula bayushûla enjuma nyinja-nyinja oku magerha. 6 Cifungo ca hibuye hinjinja omu burhunge bw’amasholo, lwo lulanga lw’omulya mwinja amango banywa orhwamvu rhwinja. 7 Derhaga, nâwe musole, akaba kwa bulagirire, akabiri karhali kanyi erhi bakàkudosa. 8 Oyofihye ebinwa byâwe, oderhe binji omu bisungunu, obe wa kuhulika-kwa-muhya^w. 9 Orhaderhezagya abakulu nka binyu mûmanîne mweshi, owundi muntu akaderha, oshube oku byâwe binwa. 10 Mukemezo gushokolera omukungulo, inêma lishokolera omuntu murhimanya. 11 Amango gâwe gamahika, gendaga, orhacilegerere, libirhira eka, oleke okula kusharhira omu njira. 12 Aha ka, ocîmîmise, oshârhe, orhabihaga omu kuderha buzira lugero. 13 Ovuge Lulema omunkwa kuli byoshi, ye kushobôza aminja gâge.

Okurhînya Nyamuzinda

14 Omuntu orhînya Nyamuzinda, ayumva akanwa kâge, abamulonza kurhona barhona emwâge. 15 Omuntu odôkereza irhegeko kuyîgusa limuyîgusa, ci endyâlya kusarhaza liyîsârhaza. 16 Abarhînya Nyamuzinda banajirwe bashinganyanya, ebijiro byôbo binja kwo bimoleka nka kamole. 17 Omubi arhaziga bamuhanûla, arhabula igwarhiro ly’okujira obulonza bwâge. 18 Omuntu nkana arhagaya ihano, mubi-ogayana yehe arhaba lugwêgwè. 19 Orhajiraga bici buzira kugerêreza, ntyo orhacîyunjuze kw’ebi wàjizire. 20 Orhageraga omu njira y’ebikunguzo, orhagija wasârhala. 21 Orhacîkubagiraga enjira ekubûsire, 22 n’abana bâwe nabo orhacîkubagiragâbo. 23 Ocîlange wene muli byoshi, okwo nakwo kuli kushimba amarhegeko. 24 Omuntu ocîkubagire irhegeko, kushimba ashimba ebi lirhegesire, olangalira Nyamuzinda arhabulabula.

1 Orhînya Nyamuzinda, obubî bunamugere kulî, ciru n’amarhangulo gabwo anagafume. 2 Oshomba irhegeko arhali murhimanya, n’oli mpu alishimbire arhanalishimbiri kw’ali nka bwârho omu mulaba. 3 Omuntu w’obukengêre kucîkubagira acîkubagira irhegeko, oku bwaâge likwânîne okuyemerwa nka mulêbi. 4 Ogerêreze eci waderha lyo bakuyumva, ocije emurhifma embere oshuze. 5 Ebiba emurhima gw’ecinganyi kwo biyôrha nka mizizi ya ngâlè, obukengêre bwâge kwo buzunguluka nka masini 6 Enfarasi nto kw’eri nka mwîra olimbira amasheka, bakagerêreza mpu bayishonakwo, eyâne.

Birhûmâna

7 Cirhuma ensiku zirhayûmânana? n’obwo omwâka gwoshi, omûshi oku izûba gurhenga? 8 Kuli kuderha oku Nyamuzinda arhayûmânyanyagya ensiku: ye wajira- ga ecanda n’empondo n’ensiku nkulu. 9 Akuza anayîminika nguma-nguma, ezindi azijira nsiku kwône. 10 Abantu boshi barhenga omu budaka, Adamu budaka àlemagwamwo. 11 Nyamuzinda omu burhimanya bwâge ababerûla, abagerera ngasi muguma kwâge-kwâge. 12 Hali baguma agishire, abahira enyanya, abagoshôla, abahira hofi naye, hali n’aba àkazire, àbarhanya, àbakaga aha bàli. 13 Kul’ibumba liyôrha omu nfune z’omubumbi, alibûmbe oku alonzize, kwo n’abantu bayôsire omu masù ga Lulema, ye bagabira n’obushinganyanya bwâge. 14 Obwinja buyîmanzire omu masù g’obubî, n’obuzîne buyîmanzire omu masù g’olufù, ntyo n’omunya-byâha omu masù g’omuntu nkana. 15 Osingirize ebiremwa by’Ow’Enyanya byoshi, byoshi bigenda bibiri bibiri biyerekerîne^x. 16 Niono, nie muzindiyisha, nàyirîrwe, naba nk’omurholigozi wayisha enyuffia z’âbasârûla. 17 Omugisho gwa Nyamuzinda gwanjira wa burhanzi, nka musârûzi, nabûmba olurhanda. 18 Omanye kwône oku ntakoleraga bûnguke bwâni bwône, ci n’obwa balya boshi basîma okuyîgîrira. 19 Munyumve, mweshi bakulu b’olubaga, mwe mukulire endêko, murhege amarhwiri.

Okuba ntagengwa kw’omuntu

20 Aha mwâwe, mango ocizîne, orhalekaga mpu omwana wâwe, muka we, mene winyu, omwîra wâwe akurhegeke. Orhahaga owundi ebirugu byâwe, kwanaba kucîyunjuza buzinda mango wabihûna. 21 Oku ocizîne onacidwîrhe wayîsa omûka, orhacîjiraga muja wa ndi. 22 Okuhûnwa n’abana bâwe, kwo kukulu aha kuyerekera abana oburha wabahûna. 23 Ngasi kantu wajira koshi, oyôrhe we nnako, omanye wankacîshubula. 24 Amango waba wamayunjuza ensiku z’akalamo kâwe, lwo kusiku lw’okufa, ogabe ebyâwe.

Abaja

25 Ecihêsi ciri ca byahirwa, karhi na mizigo, omuja ali wa biryo, buhane^y na mukolo. 26 Okolese omuja wâwe, wabona omurhûla, omuleke buzira mukolo, wabona oku naye alonza kurhi ankarhenga omu buja. 27 Omurhamba n’olukoba, binagombye ecihêsi, obukali n’akarhi binatwe ifêka, ly’omushizi mubî. 28 Omuhe omukolo, akole, aleke okuyôloha, bulya kuyôloha kuyîgîriza amenge mabî. 29 Omuhe omukolo gumukwânîne, n’akakalahira, omuhogeke omugozi. 30 Ci oleke obukali bw’okumînya oku bantu, okulikire obushinganyanya. 31 K’ogwerhe muja muguma yêne? omulole nka ye we, bulya wamulibukîre. 32 Ka muja muguma yêne ogwerhe? omulole nka mwene winyu, bulya omulagîrirekwo. 33 Bulya okamukolêsa kubî, akuyâka, ngahi wacimurhangira?

Ebilôrho

1 Okulangalira obusha n’ebirhaboneke, kuli kwa musirhe, n’ebingolongolo byo birhambira ebilôrho. 2 Kuli kugwârha ecizunguzungu na kushimba empûsi, okulegerera oku bilôrho. 3 Ecilolero n’ebilôrho bishushîne, ociloleremwo, wabona obusù bwâwe. 4 Cinja cici cirhenga omu izinga? K’okuli kunarhenge omu bunywesi? 5 Okulagula, okukera engoko, ebilôrho, byoshi busha, kahalalo ka mukazi oli izîmi. 6 Akaba arhali Nyamuzinda obirhumire, orhabishibiriraga. 7 Ebilôrho byarhebire banji, banji balibilangalîre bahona. 8 Amarhegeko garhanywerha, Irhegeko lyôhe linakulikirwe buzira kurhebana, oburhimanya nabo buba bwimâna burhabêsha.

Okubalama

9 Okubalama kuyigîriza binji, owagezire omu bihugo binji anamanye na binji, n’omuntu wabwîne binji yenayishiganîra. 10 Omuntu orhasâgija omu malibuko, arhishi binji, ci owàgenzire ayishi orhunjirhunji. 11 Nabwîne binji ebwa kubalama, ebi nayumvîrhe byo binji kulusha ebi nakamanyiderha. 12 Olufù lwampushire kanji kanji, nanatwa oku isî, alagi kurhi: 13 Abarhînya Nyamuzinda balama, bulya bamulangalîre, bulya bacikubagîre owakanabaciza. 14 Orhînya Nyamuzinda arhayôboha cici, arhajuguma, Nyamuzinda ye aba acîkubagîre. 15 lragi ly’omuntu orhînya Nyamuzinda, ndi ayimangîrekwo? ndi ayegemîre?

16 Amasù ga Nyakasane, gayerekîre balya bamusîma, ye mulikûza, mutuga muzibu, ye mâkiro, omu mpûsi y’omu irûngu, ye mbohôlolo oku idûrhu ly’akasirahinga^z, ye mucika-ntambala, ye na mukoma-afungira-abali-bhirima. 17 Kulengereza alengereza emirhima, azibûle amasù, ahûne amagala, akalamo n’omugisho.

Enterekêro

18 Okurhûla Nyamuzinda ebizimbano kuli kumushekera, entûlo z’ababî zirhamusimîsa. 19 Ow’Enyanya arhabona oku ntûlo z’ababî, arhali bunji bwa mbâgwa burhuma ababalira ebyâha^a. 20 Kuli kuniga omwana n’ishe asinza, okurhûla Nyamuzinda ebi wa nyagaga abakenyi. 21 Ehitya hy’omukenyi ko kalamo kâge, okumunyagahyo kuli kumuyîrha. 22 Kuli kuniga owinyu okumunyaga ehi alamirakwo, oyîma omukozi oluhembo lwâge erhi mwîsi wa bantu. 23 Muguma ayûbake, owundi ashâbe, bunguke buci barhenzamwo aha nyuma ly’oburhe. 24 Muguma agishe, owundi ahehêrere: muguma ohi Nyakasane ayumva? 25 Owacîshuka kulya kuba anahumire omurhumba akanashubiguhumako, erhi cici acîshukirage? 26 Kw’ali ntyo omuntu ocîshalisa oku byâha byâge, buzinda kandi abishubîrire! ndi okolaga ayumva omusengero gwâge? bunguke buci burhenzirage muli okwo kucîrhohya?

11 Omanye wankagèreza mpu wahôngera Nyamuzinda, arhakaziga; orhacîkubagiraga enterekero y’obushambo. 12 Bulya Nyamuzinda abâ mutwî wa mmanja. yehe arhajira kabôlo omu bantu. 13 Nyamuzinda arhajira kabôlo ka kulenganya omukenyi, kuyumvirhiza ayumvirhiza omulenge gw’oyu badwîrhe bâlibuza. 14 Arhakengula enfûzi emulakire, arhayîbagira n’emirenge y’omukana. 15 K’emirenge y’omukana erhahulula omu marhama gâge bulya, k’endûlù yâge erhabonêsa nshonyi owamulasagya? 16 Omuntu okolera Nyamuzinda n’omurhima gwoshi kurhona arhona, n’izu lyâge enyanya lihika. 17 Omusengero gw’omwirhohye bitû gurhulukânya. arharhûlirira gurhanacihika. 18 Arhagoheka na Nyamuzinda arhacimushuza, nka Nyamuzinda arhacitwa olubanja lw »abashinganyanya, n’okukubûla enjira y’obushinganyanya. 19 Nyamuzinda arhâlegame, arhâlembere emihera, 20 kuhika avune ezo ncuku omugongo, acihôe oku mashanja; 21 kuhika aherêrekeze bacibone boshi, avune akarhi k’oburhegesi bw’e ndyâlya; 22 kuhika ahembe ngasi muguma nk’oku ebijiro byâge binali, atwire abantu olubanja nk’oku emirhima yâbo eri; 23 kuhika atwire olubaga !wâge olubanja lw’obushinganyanya, alushobôze obusîme bw’obwonjo bwâge. 24 Obwonjo burhahimwa kuyinjiha amango g’amalibuko, nka kula ecitû c’enkuba cinaboneka canda.

Omusengero gw’okulikûza n’okuyûbaka Israheli buhyâhya

1 Orhubabalire, Nyamwagirwa, Nyamuzinda w’igulu, lola, ojugumye amashanja goshi. 2 Oshunge amashanja g’ihanga okuboko, gabone oku buhashe onajira. 3 Kulya wabayêrekaga oku oli Mwimâna, warhulibuza banasinza, kw’ojirage buno, nirhu orhuyêreke obukulu bwâwe kuli bo. 4 Bakumanye nk’oku nirhu rhwamanyaga oku nta wundi Nyamuzinda kuleka We, Nyamwagirwa. 5 Oshubirire okujira ebirhangâzo, ojire cbindi bisômerîne, oyêrekane obukulu bwâwe, okengêse okuboko kwâwe, okulyo kwâwe kuj’ire nge. 6 Ozuse omungo, obulage omutula, oyîrhe omubisha, oherêrekeze omushombanyi. 7 Obiduhye ago mango, kengera ecihango, ojire rhukuze ebijiro byâwe by’oburhwâli. 8 Omuliro gwâwe gw’olwihôlo gusingônole abasigîre, balya barhindibuza olubaga lwâwe bahererekere. 9 Otuntume amarhwe ga balya bakulu b’ihanga, baderha, mpu: «Mâshi rhwêne!» 10 Oshubûze emilala ya Yakobo yoshi, oyigalulire omwanya gwayo nk’oku byâli burhanzi. 11 Nyakasane k’emirenge, babalira olubaga luderhwa izîno lyâwe: babalira Israheli, we wamujiraga nfula yâwe. 12 Olukogo lw’ecishagala câwe citagatifu lukugwârhe, lukogo lwa Yeruzalemi, ho mwâwe orhamûkira. 13 Siyoni, omuyunjuze bukuze bwâwe, n’akarhwa-bwâmi kâwe okajire kayunjule irenge. 14 Oyîmangire ebiremwa byâwe birhanzi: oyêrekane okuli kw’obulêbi bwajiragwa oku izîno lyâwe. 15 Orhimûle abakulangalira, kubonekane oku abalêbi bâwe bo ba nyamuderha-kuba. 16 Nyakasane, oyumvirhize omusengero gwa bambali bâwe, kulyâla kw’omugisho gwa Aroni oku lubaga lwâwe. 17 Boshi, en’igulu, bamanye oku we Nyakasane, Nyamuzinda w’ensiku n’amango.

Okuhugûkwa

18 Olurholero luyankirira ngasi kalyo luhabirwe, ci hali ebiryo binja kulusha ebindi. 19 Olulimi lumanyira ehisimbi-simbi oku bwehe bwahyo, kwo n’okwo omurhima murhonde gurhahaba ebinwa by’obunywesi. 20 Omurhima mubî gunayîrhe mutula, ci omuntu wâbona kucîlanga acîlanga kuli gô.

Okulonza omukazi

21 Omukazi arhayîra mulume, ci abanyere babamwo bamunyere nkana na bacinyere kwône. 22 Obwinja bw’omukazi kusîmîsa busimisa amasù, kwo n’omurhima gw’omulume gulakira. 23 Omukazi ogwerhe ohwinja n’obutûdu ekanwa, iba ali w’iragi ekarhî k’abandi. 24 Okuyanka omukazi guba murhondêro gw’obuhirhi, ye murhabâzi oli akâge, nyamwegemerwa wâge. 25 Ishwa lirhajira côgo lirhahwa kuyônwa, buzira mukazi, omulume ye milumbo na muhabuka. 26 Kurhi wakacîkubagira cishamho-ali-magala. Orhali eyo arhali n’eno? 27 Ntyo kw’ali omulume orhajira aha abâ, olâla ah’obudufu bunamushimanyire.

Irumhi mpu bîra

1 Ngasi mwîa anaderhe: «Nani ndi mwîra wâwe», ci hali omwîra w’iziîno kwône. 2 Ka gurhali mutula munene oku muntu okubona owinyu erhi mwîra ahinduka mushombanyi? 3 Aye! murhima mubî, kurhi weki walemirwe, mpu ohire obuminya omw’igulu? 4 Winyu kwône ali mwîra amango ayôsire bwinja, hano ensiku zicikwihindulira, naye acihindule. 5 Winyu kwône ali mwîra amango akulinzirekwo akantu, amango g’entambala akutulikekwo amatumu. 6 Orhayîbagiraga omwîra w’okuli omu ntambala, omubîke emurhima omu bugale bwâwe.

Abahanûzi

7 Ngasi muhanûzi mahano ahâna, ci hali abagahânira okulonza obunguke. 8 Omanye omuhanûzi. burhanzi cidôse bulagirire buci bumugwerhe – kwankanaba bûnguke bwâge bwône alonza, – alekikuhirakwo akarhunzi. 9 Arhakubwîraga erhi «njira nyinja eyo olimo, abule na bwaja ebulabi akabona oku byâba. 10 Orhadôsagya ihano emw’orhakusîma, n’abayâgalwa nâwe orhaba bwîraga emihigo yâwe. 11 Orhadôsagya omukazi ihano liyêrekîre mukîba, n’omwôba orhamudôsagya ihano ly’okulwa, n’omurhunzi orhamudôsagya ery’okurhiîmbûla, n’owagula orhamudôsagya ery’okuguza, n’omuyâgalwa orhamudôsagya ery’okuvuga omunkwa, n’omujinisi orhamudôsagya ery’okuhâna, n’omwôlo orhamudôsagya ery’okukola, n’omulimya orhamudôsagya ery’okuyûsa omukolo, omushizi mwôlo orhamudôsagya ery’omukolo muzibu; abo nt’ihano bankakuhà. 12 Ci ohûne ihano emw’omuntu orhînya Nyamuzinda, olya omanyire oku ashimba amarhegeko, olya omurhima guli nk’ogwâwe, olya wakufà lukogo erhi wankayâbirwa. 13 Buzinda, osêre oku ihano ly’omurhima gwâwe, bulya nta mwîra ôkurhonya kugulusha. 14 Kanji kanji omurhima gw’omuntu gunamurhonde bwinja, kulusha bajishamba nda bali oku ntôndo. 15 Kulushisa aho, oshenge Nyamuzinda: ayerekeze amagulu gâwe omu njira y’okuli.

Oburhimanya: obw’okuli n’obw’obunywesi

16 Omurhondêro gwa ngasi cijiro, bukengêre, gerêreza embere orhondêre omukolo. 17 Omuzi gw’enkengêro, murhima, gugwerhe mashami ani: 18 aminja n’amabî, obuzîne n’olufù, n’ensiku zoshi olulimi luyôsire lubiyimangire. 19 Wanabona ali mulenga w’okuyigîriza abandi, n’obwo kuli ye yêne ali wa busha; 20 lebè: w’akalimi, ye nyamakobwa, azinda erhi ishali lyamuyîrha, 21 bulya Nyakasane arhamurhonyizi, nta burhimanya agwerhe. 22 Lebè abà murhimanya omu nkengêro zâge yêne, n’omu iderha lyâge, obukengere bwâge liri ishwa liyêra. 23 Omurhimanya w’okuli lubaga !wâge ayigîriza, n’emikolo y’obukoengêre bwâge esêzire. 24 Omurhimanya abà ayunjwire mugisho, abamubona boshi bamuderha w’iragi. 25 Ensiku z’akalamo k’omuntu ziri nganje, ci ez’lsraheli zoki zirhankaganjwa. 26 Omurhimanya, ekarhî k’olubaga, ali mwikubagirwa, izîno lyâge lya bâho ensiku n’amango.

Onyihye oku miru gâwe

27 Mwana wâni, amango ocizîne, omanye ohworhere bwâwe, hirhakujîri, orhahîhambiraga. é8 Bulya arhali ngasi kantu kakwânana hoshi arhali na ngasi muntu okômera byoshi. 29 Orhahubiraga ngasi hyanuna, oleke okuziga ebiryo, 30 bulya obudambye buli bubî, nda-ya-byo arhahwa kulumwa omu nda. 31 Banji balîre n’obudambye, omuntu ocîlanga bwinja anayushûla akalamo kâge.

Omufumu (Munganga), amafumu n’endwâla

1 Okenge munganga, nk’oku akwânîne okukengwa erhi mikolo yâge erhuma, bulya nâye Nyamuzinda wamulemaga. 2 Okufuma emwa Ow’Enyanya kurhenga, kwo kuyîsha nka nshokano y’ebwmami. 3 Obumanye bwa munganga bwo burhuma akananda, bwo bunasômeza abagale. 4 Nyamuzinda analengeze abanyinyi, omuntu wabona arhabagayaguza. 5 Kali karhi lushâli kayinjihagya amîshi^b, kayêrekana obuhashe. 6 Nyamuzinda ye hà kandi abantu obukengêre, kandi ye hà abantu obuhashe, mpu bacitakîrire ebinja by’obuhashe bwâge. 7 Anabikolêse, oku kubuka n’okurhûliriza, omufumu anarhôle atunturnîre haguma kwône. 8 Ntyo emikoio yâge erhahwa, ye lumiza n’aminja omu igulu. 9 Mwana wâni, mango walwâla, oleke okulumbwîja, shenga Nyamuzinda akafumya. 10 Oleke obubî bwâwe, onalange n’enfune zâwe omu bucêse, onashuke omurhima gwâwe ko ebyâha. 11 N’akakengêzo k’obwâso bw’enshâno, orhûle nk’oku obugale bwâwe bunali. 12 Kandi oje emwa munganga, bulya naye Nyamuzinda wamulemaga, orhamulahiraga, omulagirîrekwo. , 13 Hali amango okufuma kuli omu maboko ga bamuganga. 14 Nabo bakolaga bashenga Nyamuzinda, mpu abashobôze engalo y’okurhuliriza, n’ey’okufumya lyo bamanyigalukira abandi. 15 Omuntu ojira ecâha omu masù ga Lulema, akumbe omu maboko ga muganga.

Olufù n’emishîbo

16 Mwana wâni, olakire owâwe ofire, olake omutula gwâwe, orhayîbagiraga n’okukâkenga ecusho câge. 17 Olake bwenêne, olake omutula gwâwe, oshîbe nk’oku nyakufa anakwanîne^c, lusiku luguma erhi ibiri, bulya ekanwa k’abantu ebabwa, buzinda omutula gwâwe gurhûlirire. 18 Bulya omutula gunayîrhe, omurhima gwamarhoga nta buzibu gucigwerhe. 19 Wamabisha omuntu wâwe, oyîbagirage omutula gwâwe, omutula gurhalamirwakwo. 20 Orhabîkiriraga omutula emurhima, ogurhenze, kengêra okuhwa kw’a kalamo kâwe. 21 Orhayîbagiraga, ejibwa ci erharhengwa^d, emirenge yâwe erhagalule nyakufa: nâwe wene kucîbabaza ocîbabazize. 22 Kengêra aka kanwa kani, kaba kâwe nâwe: «injo erhi nie ene ali we». 23 Mango wamabisha omuntu wâwe, orhingiba nka waleka okumukengera, obu omûka gwamurhenziremwo, orhûlirirage nâwe.

Obushanja bw’amaboko

24 Oburhimanya bw’omwandisi buyîgwa amango g’okurhamuka, n’orhaliko mmanja yeba murhimanya. 25 Kurhi akaba murhimanya omuntu ozukira oku ngâlè y’okuhinga, omuntu irenge lyâge lyoshi liri omu kufumbarha akarhi k’okuyâbula, omuntu oja atunda empanzi anaziregerereko, ôrhaderha ogurhali gwa nkafu!^e 26 Omurhima gwâge guli omu by’okuhinga, n’ebijingo byoshi erhi ayahirira amanina. 27 Kwo na kuguma n’abanyakasi n’abanya bushanja boshi, bali oku kasi buca-buyira, barhagoheka, abajira obulonga bw’okubinja ebimanyiso^f, bahindulage ene n’irhondo ecimanyiso babijirire: mpu lyo bayumanyanya n’ecisiki, balale oku ciko mpu lyo bashwinja obushanja bwâbo. 28 Kwo na kuguma n’abatuzi eluganda: obone arhole ecûma, idûrhu ly’omuliro limuyûdukire, yeshi arhubanukirwe; okutôrha kw’enyundo kumufuke amarhwiri, arhasinza handi, cirya cûma cône; omurhima gwoshi kwa gulya mukolo gunali, oku ciko alala mpu lyo ayûnjuza. 29 Kwo na kugurna na nababômbi, aha bushanja bwâge, ayôkoleze n’amagulu; obushanja bumuli aha nyomvu, n’okucîbûnda guli mulâli; 30 amaboko gabûmbe ibûmba, amagulu galilabarhe, emurhima kukombeza bwinja kwône, na ngasi bijingo kuhyajira amasiga. 31 Abo bantu boshi bacîkubagire amaboko gâbo, ngasi muguma ali mulenga omu bushanja bwâge. 32 Buzira bo, nta lugo lwankayûbakwa, ntâye wankabalama erhi kujiyuûbaka handi. 33 Ci kwône orhabashimâne omu ihano ly’ecihugo, barhali n’omu lugero lw’abakulu b’endêko. Barhali bazûzi, barhanayumva irhegeko oku ligenda. 34 Barhali bayigîriza, barhali ba kugerêreza bwenêne, barhali b’omu murhwe gw’abajizi b’emigani. Ci kwône bali mutungo omu igulu, n’omusengero gwâbo guba guyêrekîre obushanja-bwâbo.

Omwandisi

1 Kundi kundi ayôrha omuntu osêgeza omurhima n’enkengêro oku irhegeko ly’Ow’Enyanya. Kulongereza alongereza oburhimanya bw’abakulukulu boshi, amango gâge g’okurhamûka, arhamûkire oku bulêbi. 2 Kubîka abîkirira emyanzi y’abantu bajire irenge, asheshere omu rhwonga-rhwonga rhw’emigani. 3 Analongereze okuhundûla omugani, ayumve irala ly’amahwe g’emigani. 4 Ekarhî k’abakulu yo akolera, wamushimâna haguma n’abarhegesi. Abalame, aj’ihanga, abwîne ebinja n’ebibi bibâ omu bantu. 5 Kurhenga sêzi, n’omurhima gwoshi, emwa Nyamuzinda, Lulema wâge ayêrekera, ayinamulîre omurhima emw’Ow’Enyanya, arhenge omu kanwa, ashenge, ahûne obwonjo oku byâha byâge yêne. 6 Omukulu Nyamuzinda akalonza, amuyunjuza mûka gwa bukengere. Naye yêne aderha ebinwa by’oburhimanya, ashenga avuge Nyamuzinda omunkwa. 7 Abona obumanye n’ihano lishingânîne n’amahwe mafulike agashwêkere oku murhima. 8 Ebi ayigîrizîbwe abiyêrekana, analimbire irhegeko ly’endagâno ya Nyamuzinda. 9 Banji bakunga obukengêre bwâge, na nta mango ayîbagirwe. Barhakahusa kumukengera, izîno lyâge lyâlama omu ngasi maburhwa. 10 Amashanja gâganira oburhimanya bwâge, n’endêko ekuze irenge lyaâge. 11 Erhi akalama bwenêne, izîno lyâge lyaj’irenge kulusha ecihumbi, n’cerhi akafà duba, gurhali muhona.

Mukuze Nyamuzinda

12 Nnonzire okushubiderha enkengêro zâni, omurhima gwâni guyunjwire nka mwêzi mukulu. 13 Munyumve bana bâni, mukule nka roza ntwêre oku cikunguzo c’olwlîshi. 14 Murhengemwo akisûnunu kinja nka nshangi, muyâse nka mburho, obwehe bwinyu buyudûke, muyimbe olwimbo, mukuze Nyamuzinda oku mikolo yâge. 15 Mukuze izîno lyâge, muyâlize irenge lyâge, muyimbe muzihe, muderhe mpu: 16 Neci mushâna, erhahimwa kuyinjiha emikolo ya Nyamuzinda! oku adesire kwo binabâ. Nta kuderha mpu: Byo bici ebyo? Cirhumire bibâ ntyo? Ngasi kantu kayîgwa omu mango gâko. 17 Oluderho !wâge lwône lunasike amîshi, lugasingike, izu lyâge linafukule amîshi, 18 oku adesire kunabe, ntâye wankacika ecijiro câge c’okuciza. 19 Ebi abantu bajira byoshi abimanyire, kurhankahashikana habe eci arhabona. 20 Kubona abona kurhenga ensiku n’amango, ntâco cimusômera. 21 Nta kuderha mpu: Co cici eco? Cirhumire bibà ntyo? ngasi kantu kagwerhe eci kalemîrwe. 22 Kul’omugisho gwâge gwalumiraga byoshi nka lwîshi, gwajomya idaho nka nkuba y’ecihonzi, 23 kw’agabira amashanja obukunizi bwâge, ntyo kw’ahindulaga amîshi^g mûnyu. 24 Oku enjira zâge zishinganyire oku bantu bamurhînya, kwo zinali za bikunguzo oku bantu babî. 25 Ebinja byàlemîrwe abinja kurhenga emurhondêro, n’ebibî ababî. 26 Akantu karhanzi k’obulagirire omu kalamo k’omuntu: mîshi, muliro, cûma c’omûnyu, nshâno, marha n’obûci, murhobo gw’oku muzabiîbu, mavurha n’omwambalo. 27 Ebyo byoshi bibâ binja oku binja, ci oku babî, binahinduke bibî. 28 Hali empûsi balemeraga okuhâna, oku bukunizi bwâge ayijira buhanya. amango g’obuhane enayishe n’omuhûsi gwâyo, ejire omukolo obukunizi bwa Lulema buyirhumire. 29 Omuliro, olubula, ecizombo n’olufù, ebyo byoshi byalemirwe okuba buhane. 30 Amîno g’ebiryanyi, endumira-mucira, enjoka engôrho y’olwihôlo lw’okuheza ababî, 31 byoshi ebà nganda yâge y’okujira oku adesire, biri en’igulu byalinga okurhumwa, hano amango gahika, birharhenguhe. 32 Co carhumaga nyanka omuhigo kurhenga emurhondêro. nagerêreza nanayandika nti: 33 «Emikolo ya Nyamuzinda yoshi eba minja aha nsa ekwânîne, anashobôze olagirîre. 34 Nta kuderha mpu: ehi hirhali hinja nka hira, bulya ngasi kantu kali kinja omu mango gâko. 35 Bun6ôa, n’omurhima gwoshi muyashamage, muyimbe, mukuze izîno lya Nyamuzinda!»

Obuligo

1 Obuhanya bwàjire oku bantu boshi, omucîmba gw’obuja gwarhamize bene Adamu, kurhenga olusiku omuntu arhenga omu nda ya nnina, kuhika olusiku ashubira emwa nnina wa boshi^h. 2 Enkengêro zâbo, obwôba bubali emurhima, binali birya bihamba by’olusiku luminya lw’okufà. 3 Mwâmi otamîre oku ntebe y’irenge, na nyakahuku otamîre omu mvungu n’omu luvu, 4 omukulu oyambalîre obugale, ensirha y’obukulu omu irhwe, na hibushangi-bufundike, kuli boshi burhe, mutula, ntemu, musisi, bwâba bwa kufà, ntambala n’enongwe. 5 îro ly’obudufu, mango omuntu agwishîre, mpu arhamûka, liba lya kuyîbagiza kwône amaganya: 6 hano omuntu aderha mpu akarhamûkaga, ayumve oku liguma nka gukola mûshi, n’obwo ali îro, bamugezemwo omusisiⁱ, nka muntu washugunusire amatumu. 7 Erhi asinsimuka-atulûka, gabe nka go mango bamulîkûzize, asômerwe yêne n’obwôba bwâge. 8 Oku ngasi ciremwa, kurhenga oku omuntu kuhika oku nsimba, ci bwenêne kali nda oku banya-byâha: 9 lufù, muko, ntambala n’engôrho, mutula, cizombo, buhanya, ye lwa-boshi! 10 Ebyo byoshi byalemîrwe abanya-byâha, bo barhumaga n’ecihonzi cinene cimirîra igulu. 11 Ngasi hirhenga omu budaka, omu budaka hishubira, na ngasi hirhenga omu mîshi, omu nyanja hija.

Emigani

12 Okuhonga n’okulenganya byacihwa, ci obuyêmêre bw’omurhima nkana bwayôrha ensiku n’amango. 13 Abagale b’endyâlya bahuba nka mugezi, bâhirigirha nka mulazo gwa nkuba nyâmûka, 14 Omubî akabumbûla enfune anacîshinge, n’obwo kukola kuhera^j kwâge. 15 lburha ly’ababî lirhaluza mashami, emizî migalu-galu erhabugâna agarhali mabâle. 16 Kasheke akunda amîshi n’ebikunguzo, ye barhangitwa. 17 Okurhona kwo kuli nk’ishwa liyunjwîre mugisho, n’okusholôlera omukenyi, mugisho gw’ensiku n’amango.

Ebinja

18 Entagengwa n’ogwerhe omukolo gwâge bajira akalamo kinja, ci owarhôzire obuhirhi acirhalusire. 19 Abana n’olugo lûbake banalamye izîno, ci okuhika oku burhimanya kucilushire. Okushwêka enkafu, okuba n’amashwa, kunajîse irenge, ci okuyanka omukazi nkana kulushire. 20 Erivayi n’obulenga binashagaluse omuntu, ci okuzigira oburhimanya kucilushire. 21 Akarhêra n’oluzihwa binanyunye olwimbo, ci izu linja lilushire. 22 lranga n’igenda linja binashagaluse amasù, ci olwange luli omu ishwa lucilushire. 23 Abîra n’abayumanîne banashimânane, ci okushimânana kw’omulume na mukâge kwo kukulu. 24 Bene winyu n’abunkwa baba bakukurhabâla amango oli omu mbaka, ci okusholôlera omukenyi kunamugalukire bwenêne kulusha. 25 Amasholo n’ensaranga binalimbîse omuntu, ci ihano linja licikwânîne kulusha. 26 Obugale n’emisi binarhwalihye omurhima, ci okurhînya Nyamuzinda kulushire. 27 Okurhînya Nyamuzinda kuli nk’ishwa lirimwo omwavu, irenge lyakwo lilushire agandi goshi kumanyilanga.

Okuja kwahûna

28 Mwana wâni, orhalamiraga okuja kwahûna, okufà kwo kukulu aha kuhûniriza ene n’irhondo. 29 Omuntu okonolera ebya bene amasù, akalamo kâge karhakaderhwa kalamo. Kuli kushâhuka okukalâlira eby’embuga, omuntu balezire banamuhanûla, arhakômera eyo njira. 30 Ekanwa k’owahwîrekwo enshonyi, okuhûniriza kuba kwinja, ci kwône erhi na muliro omu nda yâge.

Olufu

1 Lufù mâshi! okukengêra oku h’oli kurhahimwa bululu oku muntu oli n’iragi ekarhî k’ebyâge, kuli kàshêga, oyu byoshi bibêrîre, n’owacîhasha okulya yêne. 2 Mâshi lufù, kâli irhegeko lyâwe licîfinjirwe emwa kàlibwîre^k, oyu amagala gàrhibire mîra, emw’omushosi civandagwa olâl’arhânya, ôwarhibire omurhima arhiba n’obulangalire. 3 Orhayôbohaga olufù, kengera àbakushokolire n’abali nyuma zawe. 4 Liri irhegeko Nyamuzinda àhebirekwo ngasi muntu cakarhuma wacikenyagulira obulonza bw’Ow’Enyanya? Olame myâka ikumi, myâka igana erhi myâka cihumbi, ekuzimu barhakutumuze obulamu bwâwe.

Oluhembo lw’abantu babî

5 Bana ba mihera endyâlya ziburha, abakômera enyumpa z’enkola-maligo. 6 Akashambala basigira abana baburhwa na abanya-byâha kuhera ka nahera, iburha lyâbo cijâci ca ngasi lusiku. 7 Omubusi mubî kujâcirwa ajâcirwa n’abana bâge, bulya kulî ye ecibi carhengaga. 8 Buhanya bwinyu, mwe nkola-maligo, bulya mwalesire irhegeko lya Nyamuzinda w’Enyanya. 9 Mwabusirwe, mwaburhirwa obuhanya, mwâfa, mufâne n’obuhanya. 10 Ngasi hirhenga omu budaka, omu budaka hishubira, enkola-maligo kwo na kwo, bahehêrirwe na kuhera bahera. 11 Emishîbo bajirira abafîre eba eyerekîre emigogo yâbo, ci izîno ly’emihera kuhera linahera. 12 Oshîbirire izîno lyâwe bulya lyo lyasigala, lyo likulu aha buhirhi bw’ensaranga. 13 Akalamo k’iragi kanashinge nsiku, ci izîno ly’irenge libà ly’ensiku n’amango.

Enshonyi

14 Bana bâni, mubîkirire n’omurhûla enyigîrizo zâni, Burhimanya bufulike na buhirhi burhaboneka, makwânane maci byâkabona? 15 Omuntu wafulika oku ali musirhe ye mukulu, oku muntu wafulika oburhimanya bwâge. 16 Ntyo mukaziyumva enshonyi nk’oku namubwîra, bulya enshonyi zibàmo kunji, hali ezikwânîne omuntu, hali n’ezirhamukwânîni, n’abantu boshi barhazibà kuguma. 17 Mube nshonyi z’obûmaguza embere za sho na nyoko, n’ez’okunywerha embere z’omurhegesi n’omukulu, 18 ez’okuvuna irhegeko embere z’omuzûzi, n’embere z’omurhambo w’a bazûzi, n’ez’okubà mubî embere z’endêko y’olubaga. 19 Obe nshonyi z’obulyâlya embere z’owinyu n’omwîra, n’ez’obushambo eka; 20 embere z’okuli kwa Nyamuzinda n’endagâno yâge; obe nshonyi z’okuhira engofola oku mêza^l, 21 ez’okuhânira embere z’abagayanyi, ez’okurhâgalula omusingo gw’âbakulamusize: 22 ez’okulolêreza embaraga, n’ez’okuyôza ow’emwinyu; 23 ez’okunyaga ornwanya gw’owundi erhi akantu bamuhîre, ez’okuloleêreza omukazi ogwerhe iba; 24 ez’okushâsa mwambali-kazi wâwe, omanye encingo yâge. 25 Ez’okuderha kubî embere z’abîra bâwe, n’oyu wahâga orhamukangulaga; 26 ez’okuja kwaderha n’okulumîza omwanzi wayumvîrhe, n’okuderha amahwe ga bene. 27 Ntyo wanamanya enshonyi zikwânîne, n’abandi boshi bânakurhonya.

1 Ci kwône, orhabâga nshonyi z’ebîra bikulikîre^m, orhajiraga ecâha erhi bwôba bwa bantu burhuma. 2 Orhabêraga irhegeko lya Nyamuzinda n’endagâno yâge nshonyi, orhabâga nshonyi z’okutwîra enkola-maligo olubanja lwâbo, 3 ez’okushâmbâa n’abinyu muli mweshi, ez’okuhà abîra bâwe oku byaâwe sho àkusigiraga. 4 okulola bwinja omunzâni n’olugero lwâgwo, okubà n’obunguke busu ngunu erhi bunene bw’olugeru, 5 okuyunguka omu burhunzi bwâwe, okukalihira abana bâwe, okuhanûla n’akarhi omuja mubî. 6 Embere z’omukazi wakulonzako emyanzi, okuhulika kwo kukulu, n’aha abantu bahumahuma, orhayîbagiraga okufûnikira bwinja. 7 Okuganja n’okugera bwinja kwo kumanyibîka, ebyâwe n’ebya bene byoshi biyandikwe. 8 Orhabâga nshonyi z’okuhabûla omuhwinja n’omusirhe, n’omushosi w’emvi waja kadali n’emisole. Kwo wayerekana ntyo oku wàlezirwe bwinja, n’abandi boshi bakusîma.

Entanya z’ishe w’omunyere

9 Buzira kumanya, omunyere ntanya nyinji alerhera ishe, enkengero amulerhera zinamuhanze kuja îro: nka aciri murho, bwôba mpu nkaba ârhayishiheruke duba; erhi aheruka, bwôba mpu k’abona obunyumpa bwinja! 10 Oku aciri munyere, bwôba mpu erhi bakamurhebaga, abêre ifûnze aha mwâbo! Amango akol’agwerhe iba, bwâba mpu erhi akagumbaga 11 Mwâli wâwe arhayumva? Omulange bwinja, omanye akubonêsa nshonyi emw’abashombanyi bâwe, olekiba lwimbo oku lugo, muderhwa w’esêzi n’ow’cbijingo, abantu boshi bakakushunga omunwe!

Abakazi

12 Oleke okulolêreza iranga lya ngasi muntu, oleke n’okukâbwârhala haguma n’abakazi. 13 Bulya omwambalo gujira obugukuzimu bwâgwo, n’omukazi naye agwerhe obubî bw’omukazi. 14 Obubî bw’omulume bwo bukulu aha bwinja bw’omukazi: omukazi analerhe ihanjaⁿ n’ecitumulè.

II. lrenge lya Nyamuzinda

15 Buno, nkolaga naganira ogw’emikolo ya Nyamuzinda, nkola naganira ebi nàbwîne. Luderho lwâge^o Nyamuzinda àjiragamwo emikolo yâge, n’ebiremwa byâge oku alonzize kwo bijira. 16 Izûba kumoleka limoleka, libone ngasi kantu, n’omukolo gwa Nyamuzinda guyunjwire irenge lyâge. 17 Nyamuzinda àrhahâga abatagatifu obuhashe bw’okuganira ebinja byâge byoshi, ebi Nyamuzinda, nnawabo-byoshi, asimbanyize mpu ly’igulu libêra omu irenge lyâge. 18 Alikîre isù omu cirumbi c’enyanga n’omu murhima gw’omuntu, abona amenge gâbo, bulyal’Ow’Enyanya ye nn’obumanye bwoshi, alolerîze ebimanyîso by’amango. 19 Anayêrekane ebyàgezire n’ebyâyisha; amanyise n’ebifulike. 20 Nta nkengêro ahabire, nta kanwa kamuhuzire^p. 21 Ebinja byâge byoshi àbirhondesire n’oburhimanya, bulya ali w’ensiku n’amango, ntâco ankayushûlirwa, na ntâco bankamunyaga, arhalagîrîri oku ihano lya ndi. 22 Emikolo yâge yoshi erhahimwa bwinja, kw’eri kula omuntu akalolêreza enkunya-kunye. 23 Ebyo byoshi ho bibà binali by’ensiku n’amartgo, na ngasi mango biyumva oku adesire. 24 Ebiremwa byoshi bigenda bibirhi-bibirhi biyerekerîne, ntâco ajizire cirhayûmânini. 25 Ngasi ciremwa ciyêrekîne obwinja bw’ecindi, ndi wankarhama n’okusingiriza irenge lyâge?

Izûba

1 Okulîmba kw’amalunga, ecirêre cilangashane, ntyo kw’amalunga ga bonekana omu irenge lyâgo. 2 lzûba erhi lishoshôka sêzi linahamagaze: «Al’obwinja bw’omukolo gw’Ow’Enyanyal» 3 Erhi lija omu nkuba-karhî, likaze igulu, ciru ndi wankalinda idûrhu lijira! 4 Cibêye batwâna àbalonza idûrhu linji, izûba lyôhe linayôce entôndo kasharhu kalushire; citumbûkemo ecidûrhu cayôca, lirike emisholo yalyo, amasù gahune. 5 Mushâna, Nyakasane waliremaga ali mukulu, na luderho !wâge luliyeêreka enjira lyageramo buhena.

Omwêzi

6 Omwêzi nago ngasi mango gwo na gulya, gwo gugaba emyêzi gutwe n’amango. 7 Gwo gumanyisa ensiku nkulu, ciba cimole cishubira eburho, n’obwo carhenga ebukulu. 8 Mwêzi-cimole gurhengako omwêzi-nsiku, gunaje gwâkula-bugenda njira, cibà cimanyiso c’engabo z’e malunga, co cimolekera ecirêre oku nkuba.

Enyenyêzi

9 Obumoleke bw’enyenyêzi bwo buyêrekana obwinja bw’emalunga, zirhahimwa kuyinjihya amalunga ga Nyamuzinda. 10 Oku Mwimîma adesire kwo zinahêka, zirhagosa omukolo gwâzo.

Omutirigongo

11 Lola omutirigongo, okuze Lulema, gurhahimwa bwinja omu myambalo yagwo. 12 Guba muherho gw’irenge ly’emalunga, kuboko kwa Nyamuzinda kwagugokaga. 43. I: Iûba: lola Dan 3,52….. : Lul 19; 139. 43, 7: Ebukulu: mnwêzi gukula gurhôha.

Obwinja bw’ebiremwa

13 Nyarnuzinda oku bulonza bwâge ananiêse olubula, arhurne n’emikemezo. 14 Obone enfûnikire zâge zifûnuke, ebitû bibalale nka binyunyi. 15 Oku buhashe bwâge, ebitû binànage, bihinduke mabuye. 16 Oku buhashe bwâge, oku bulonza bwâge, empûsi y’ifô enahûse. 17 lzuù ly’ornukungulo gwâge linajugurnye idaho, kul’omusirûla guhubuka enyanya bo na kalemêra. 18 Kul’orhunyunyi rhugwa oku idaho, kw’arhoza olubula, lugwe nka nzige. Amasù gasômerwe n’okuhona olwêru-lwêru, obukengêre burhangâle n’okulubona. 19 Kandi, idaho alibulagirekwo oguli nka rnûnyu, lume lwanazire n’emboho, luhinduke rhushûgi-rhushûgi. 20 Empûsi y’emboho y’enyanya yamahûsa, ebigakala byanamera oku miîshi, ngasi cidekêra ca mîshi cinajekwo ebigakala. 21 Wampûsi anayabuke entôndo, ahyajire empinga, asingônole ebyâsi nka muliro. 22 Lero obwo, ebitû nabyo birhinde nka bufumu, olurne lugalule obuzîne ecanda càmâhwa. 23 Nyamuzinda, oku mulali gwâge, ahima enyanja, n’omu nyanja, amezamo ebirhwa. 24 Abagera omu nyanja banarhubwire ebibarnwo; ernyanzi yâbo eri ya kurhusôrneza: 25 kutwa batwa oku isi, barhangâle: aha nsirnba za ngasi lubero, aha mahirahira g’omu nyanja. 26 Iragi, Nyarnuzinda anabihêke bwinja: na byoshi bishirnbe oluderho !wâge. 27 Erhi rhwankaganira ebyo, bwanaca bunayire; arhankaderhwa: «Ye byoshi». 28 Mbwîraga aha ernisi yarhenga y’okurnukuza? bulya ye Shabukuru, e nyanya lya byoshi, 29 Nyakasane, Côbohwa Nnârnahanga, Obuhashe bwâge busôrnerine. 30 Mucitakîrire Nyarnuzinda nk’oku rnunahashire, arhankaderhwa. Murnukuze n’ernisi yoshi, rnurharharnaga, bulya rnurhayuse. 31 Ndi okol’ornubwîne wankaderha oku ali? ndi wakarnukuza oku akwânine? 32 Arnahwe gâge rhurhishi go rnanji kulusha ebyo; bulya ebi rhubona biri binyi ornu mikolo yâge. 33 Nyakasane ye walemaga byoshi, ye hà n’abantu bamurhînya oburhimanya bajira.

Irenge ly’abashakulûza

1 Rhuderhage ogw’abajire irenge, bashakulûza^q nk’oku banakulikirine. 2 Nyamuzinda aluzize irenge, ayêrekana obukulu bwâge kurhenga ensiku za mîra. 3 Omu balume, baguma bahâbwa obwâmi, banaja irenge erhi burhwâli bwâbo burhuma, abandi baba balenga omu kuhâna ihano, batwa emigani y’obulêbi. 4 Abandi barhegeka olubaga n’amahano gâbo, n’obukengêre burhimanya omu lubaga, banayigîriza n’ebinwa by’oburhimanya. 5 Abandi bashuba bazihi, bayandika n’ebinwa binunu. 6 Abandi bahirhira oku birugu n’oku buhashe, balama n’omurhûla aha mwâbo. 7 Boshi oku banali baba n’olukengwa, emw’abantu b’amango gâbo, bakuzibwa omu kalamo kâbo. 8 Baguma muli bo basiga izîno, izîno liciderhwa n’obukenge kuhika ene, 9 Abandi barhasigaga kashambala; bagenzire nk’abarhahali. Kwo bali nka kuno barhali en’igulu, kwo n’okwo iburha lyâbo enyuma zâbo. 10 Ci lolaga abagâbo, aba aminja gâbo garhayibagiragwa. 11 Iburha lyâbo lyalanzire akashambala kâbo, omwîmo gwâbo guli mwîmo gwa bulume. 13 Obûko bwâbo bukulikire amarhegeko, n’abana bâbo omu njira yâbo. 11 lburha lyâbo lyâbâho ensiku zoshi, irenge lyâbo lirhakageramo citû, 14 Emibiri yâbo yabishirwe n’omurhûla: izîno lyâbo liyôsire lizîne omu maburhwa. 15 Ebihugo byaderha oburhimanya bwâbo, n’endêko emanyise obukuze bwâbo.

Henoki

16 Henoki asimîsa Nyamuzinda, Nyamuzinda amuhêka, lwinganyo lw’okuhinduka kw’amaburhwa.

Nûhu

17 Nûhu abonekana okunali muntu mushinganyanya, omu mango g’obukunizi, aba ye nyamerè: oku burhabale bwâge, igulu lyayôrhana kasigwa^r, amango ecihonzi camirîraga igulu. 18 Muli ye, endagâno z’ensiku zoshi zajirwa,: mpu ly’abantu baleki shubiholoka n’ecihûsi.

Abrahamu

19 Abrahamu, shakulûza w’irenge w’amashanja mwandu, ntâye wàhisire oku irenge lyâge. 20 Akulikira irhegeko ly’Ow’Enyanya; àjira n’eciragâne haguma naye. Eco ciragâne acijira omu mubiri gwâge, n’erhi arhangulwa, abonekana oku anali mwemêzi. 21 Co carhumire Nyamuzinda amulaganya n’ecihango, oku agisha amashanja goshi omu iburha lyâge, n’oku aluza obûko bwâge nka katulo k’oku idaho, analengereze iburha lyâge nka nyenyêzi z’emalunga, abahè ecihugo bayîmamwo, kurhenga oku nyanja kuhika oku yindi, kurhenga oku lwîshi kuhika ah’igulu lihekera.

Izaki na Yakobo

22 Nyamuzinda kandi ashubulula, omugisho gwâge oku bantu boshi muli Izaki, erhi ishe Abrahamu orhuma; adekereza ecihango oku irhwe lya Yakobo. Amuyîmika omu mugisho gwâge; amugabira n’ecihugo c’omwîmo, acitwâmwo mpande, acigabanyiza emilala oku enali iku mi n’ibiri.

Mûsa

1 Nyamuzinda arhôlamwo Yakobo omuntu nkana, musimwa emwa boshi, rnurhonyi wâge n’ow’abantu, ye Mûsa, mukengêre-okengêrerwa-omugisho. 2 Amuhà irenge liyumânîne n’ery’abatagatifu, amuhà obuhashe bw’okujugumya abashombanyi. 3 Oku cinwa ca Mûsa, Nyamuzinda ayimanza ebirhangâzo^s, amukuza embere z’abâmi, amuhà amarhegeko oku lubaga !wâge, aba nk’amuyêreka oku irenge lyâge. 4 Omu bwemêzi n’omu butûdu amuyinjihya, acîshoga-ye ekarhî k’abazine boshi; 5 amuyumvisa izu lyâge, amuheka omu bitû, amuhira embere zâge, amuhà amarhegeko, irhegeko lya kalamo n’obukengêre, ga kuyigiîriza Yakobo endagâno, ga kuyêreka lsraheli enjira.

Aroni

6 Azûsa Aroni, mutagatifu aka Mûsa, mwene wâbo, w’oku mulala gwa Levi. 7 Afundika haguma naye endagâno y’ensiku zoshi, arnuhâ obudâhwa bw’olubaga. Amujira w’iragi ornu rnyarnbalo yâge, arnubwîka ornwarnbalo gw’irenge^t. 8 Arnuhondakwo irenge linene, arnuyarnbika ecinya-bugale, ernyambalo y’ornu ndalâla, ecirondo c’oku nyanya n’omuroha. 9 Emyambalo yâge ayihirakwo amashondo, n’enzege z’amasholo, nyinja bwenêne eburharnbi n’obundi: oku agenda zajegera, baziyumve ornu ka-Nyarnuzinda, kantu olubaga lwakâmukengêrerakwo^u. 10 Amuyambika omwambalo gw’amasholo gw’ecirhînyiro, gwa mukara na mudukula, bushanja bwa mulenga; amuha ecirnanyîso c’ekagombe, Urimu na Tumimu^v, cidukula, kandi bushanja bwa mulenga. 11 Arnuhà olunigi lwinjinja lw’enjurna ziyandisirweko n’akali nka kashè, zinarhunzirwe -oku rnugozi gw’amasholo, mukolo gwa murhûnzi mulenga, mpu ebe nkumbu, hagurna n’arnandiko mabinje, nk’oku emilala y’lsraheli enali. 12 Amuhà ishungwè ly’amasholo mpu akaliyarnbalira oku citambara bunya-nsirha, baliyandisirekwo oku ali mwîshogwa wa Nyamuzinda, mandiko ga bulenga, mukolo rnukornbêre: busîme oku masù eyo myambalo yoshi. 13 Embere zâge barhalisâgibuna ebyo bundi, na nta mango ôw’embuga abiyambirhe: bana bâge bone n’omulala gwâge ensiku zoshi. 14 Enterekêro zâge z’okusingônoka lwoshi, kabiri ornu lusiku amango goshi. 15 Mûsa ye wamuyambikaga akashala k’omwîshogwa^w , anamushîga arnavurha matagatifu, Yaba ndagâno y’ensiku n’arnango kuli ye n’oku bûko bwâge amango amalunga ganacihabâ, mpu akulire abarherekêzi, akole ornukolo gw’obudâhwa, agishe n’olubaga oku izîno lya Nyakasane. 16 Nyamuzinda acîshoga ye ekarhJ k’abazine boshi, mpu abe mu rherekczi wa Nyakasane, atûmbûse enshangi n’obukù bw’akakengêro, arherekêre enterekêro y’olubôle^x oku byâha by’olubaga. 17 Amuha amarhegeko gâge, arnubwîra na kurhi gashirnbwa, rnpu ayigiîrize Yakobo eyo njira, anarnolekere Israheli ornu biyêrekîre irhegeko lya Nyakasane. 18 Ebigolo byanaciyisha, byamujira ihinzi^y, bayâgalwa naye omu irûngu, ornurhwe gwa Datani na Abirarni, n’ogwa Korè, ba bumvu na ba ntambala. 19 Lero Nyamuzinda ababona, akunira, obukunizi bwâge bwabahungumula. Abahirakwo ebirhangâzo, bahungumuka n’engulumira^z y’omuliro gwâge. 20 Ayushûla irenge lya Aroni, omuhà omwanya, amushobôza okurhûlwa omwâka muhyahya^a, burhanzi omugati gwakayîgusa. 21 Enterekêro Nyamuzinda arherekêrwa byo biryo balya, yêne wamuhâga cco cikono ahà n’obûko bwâge^b. 22 Ci omu cihugo arhajiramwo lyâge ishwa, arhajira gwâge mwanya omu lubaga, Nyamuzinda yêne ye mwanya gwâge.

Pinâsi

23 Pinâsi naye, mwene Eleyazari, ye wa kasharhu oku irenge, bulya ayêrekîne obushiru bw’okurhînya Nyamuzinda, asimika n’oburhwâli embere z’olubaga n’obwo lwamàgoma^c, Israheli ababalirwa erhi yerhuma. 24 Endagâno y’omurhûla yafundikwa naye, yamujira mukulu w’Ecirhinyiro ca Nyamuzinda n’ow’olubaga, na ntyo ye bo n’iburha lyâge, bàgwerhe ecikono c’omudâhwa mukulu w’ensiku n’amango. 25 Hâbire endagâno haguma na Daudi, mwene Yese, w’oku mulala gwa Yuda, mwîmo gwa bwâmi; yêne omu bana ishe aburha, ayambala akashâmbala. Aroni yehe, akashâmbala kage kali k’obûko bwâge bwoshi. 26 Mâshi, Nyamuzinda ajire mube barhimanya, murhegeke n’obushinganyanya olubaga !wâge, lyo amalume ga bashakulûza galek’ihera, lyo n’abana bâbo bakaziyôrha bayambirhe akashâmbala k’irenge lya bîshe.

Yozwè

1 Ali ntwâli omu matabâro^d, Yozwè, mwene Nûni, mukula wa Musa omu mukolo gw’okulêba, izîno lyanamukwânana, aciyerekana mukulu wa kuciza abîshogwa, ahana abashombanyi bagoma, adêkereza Israheli omu cihugo câge. 2 Neci, yàIi ntwaâi, erhi wakamubwîne amaboko enyanya, engôrho omu nfune, ajirhêra ebishagala by’ababisha! 3 Muntu ndi, embeze zâge, wahisire aho oku burhwâli? Yene aàshokolera abalwi b’amatumu ga Nyamuzinda. 4 Kali ye wabwîraga izûba mpu liyimange^e: omulegerege muguma yaba ibiri? 5 Ashenga Nyamuzinda, erhi akol’aminisire abashombanyi hingolengole enyunda zoshi, Nyamuzinda ayumva omusengero gwâge, aniêsa enkuba y’olubula okurhasagiboneka. 6 Arhibukira oku ngabo y’abashombanyi, abaminikakwo akabayirhira oku mwandagalo: ayêreka amashanja oku amatumu gâge garhajibwa omu irhwe, mpu lyo bamanya oku Nyamuzinda badwîrhe balwîsa.

Kalebu

7 Bulya àIi muntu wa Nyamuzinda, mîra, amango ga Mûsa, ayerekana obushiru bw’omurhima nkana, bona Kalebu, mwene Yefunè, go mango bahagalikaga omwandu gw’abantu, bahanza olubaga okujira ecâha, bahulisa n’okucîduduma^f kubi. 8 Bombi bone barhahumagwakwo, ekarhî ka bihumbi magana ndarhu ga balwi, mpu bahike oku kashambala, omu cihugo ciluza amarha n’obûci. 9 Nyamuzinda aha Kalebu emisi, n’eyo misi ayiyôrhana kuhika ebushosi, amusôsa oku ntôndo ziri omu cihugo, ko kàbire kashambala abana bâge bayimiremo buno, 10 mpu ly’Israheli yeshi abona oku neci, kunali kwinja okukulikira Nyamuzinda.

Abacîrânuzi

11 Abacîrânuzi, ngasi muguma nk’oku anahamagîrwe, balya boshi baàrhagomaga murhima, barhacîhinduliraga Nyamuzinda, okubakengêra gubê mugisho’ 12 Amavuha gâbo gazibuhe ekuzimu, amazîno gâbo galame, abo bany’irenge bagashânize abana babo.

Samweli

13 Samweli^g arhona bwenêne emwa Nyamuzinda, ashuba mulêbi wa Nyamuzinda, anayimânika obwâmi, ashîga abâmi b’ecihugo amavurha. 14 Akâtwa emmanja z’endêko omu kukulikira amarhegeko ga Nyamuzinda, na ntyo Nyamuzinda aba haguma na Yakobo. 15 Omu bwemêzi bwâge, abonekana oku anali mulêbi, omu nderho zâge, acîmanyisa oku ye nyamuderha kuba. 16 Ashenga Nyamuzinda Ogala-byoshi, amango abashombanyi balimu gosire enyunda zoshi, arherekêra omwana-buzi orhalikwo izâbyo. 17 Nyamuzinda, kurhenga emalunga, avuza omukungulo, enkuba yàkungula, izù lyâge lyayumvikana; 18 àhungumula abakulu b’abashombanyi, n’abarhambo b’ Abafilistini. 19 Samweli, embere aluhûke ensiku n’amango, acîgasha emunda Nyamuzinda na mwâmi bali, erhi: «Niono nta muntu nalenganyize oku hyâge; ciru enkwerho y’emigozi yo nyi». Na ntâye wamuhêsire lubanja. 20 Abire amafà abulirêba, abwîra mwâmi oku obwâmi bwâge bwàhwire; izù lyâge lyarhenga ekuzimu; lyalêba kwa kuzaza obubî bw’olubaga.

Natani

1 Hayisha Natani enyuma lya Samweli, alêba oku ngoma ya Daudi.

Daudi

2 Kula bananûla amashushi oku cimasha c’enterekêro y’okuvuga omunkwa, kwo Daudi acîshozirwe ekarhi ka bene-Israheli. 3 Ashâsa empangaza kula bashâsa omwana-hene, eciryanyi kula bajira omwana-buzi. 4 K’arhabâga aciri murho ayîrha n’entwâli, akûla ecihugo nshonyi: aheba ehibuye oku muzâreti, ahibanda hyanakoza, atwa Goliyati ifeka? 5 Aho erhi amàshenga Nyamuzinda w’Enyanya, naye Nyamuzinda amuhà emisi y’okuyîrha omulwî mukulu, n’okuzûsa ihembe lya Israheli^h. 6 Okwo kwarhuma bamuhà irenge lya bihumbi ikumiⁱ, bàmukuza omu mugisho gwa Nyamuzinda, bàmuyambika akashala k’irenge. 7 Ashâbira abashombanyi bali eburhambi, aherêrekeza abashombanyi b’e Filisteya, àbalambika burhazûka. 8 Omu mikolo yâge yoshi, akuza Omwimâna w’Enyanya n’ebinwa by’irenge^j; acîtakiraye n’omurhima gwoshi, ayerekana oku azigira Lulema. 9 Ahira ennanga aha luhêro, omulya gwâzo gwàkazirhuma izùu ly’abazihi lyayinjiha okurhalusire. 10 Ayinjihya ensiku nkulu, zalangashana okulushine, Obwimâna bw’lziîno lya Nyamuzinda bwakuzibwa, ecirhînyiro^k ca Nyamuzinda cakazidumûka kurhenga sêzi. 11 Nyamuzinda àmubabalira ebyâha byâge^l, àlengereza obuhashe bwâge

Salomoni

12 Salomoni, mwene Daudi, muntu mwirhonzi, ayîma omu by’ishe; n’oku burhabâle bw’ishe alama omu iragi. 13 Salomoni arhegeka ecihugo omu mango g’omurhûla, Nyamuzinda àmuhira omurhûla eburhambi n’obundi, mpu ly’ayubakira Izîno lyâge enyumpa, anarheganye ecirhînyiro c’ensiku n’amango. 14 Neci, wàli murhimanya omu busole bwâwe, wàli wa bukengêre bunji nka mîshi! 15 Obukenêere bwâwe bwahundikire igulu, waliyunjuza migani mizibu. 16 Irenge lyâwe lyahika emahanga, wazigirwa omu murhûla gwâwe. 17 Ennanga, emigani, obulenga omu binwa n’amashuzo gâwe byasômeza igulu. 18 Oku izîno !ya Nyakasane Nyamuzinda, ye Nyamuzinda rhuderha w’lsraheli, walundika amasholo nka byûma, n’ensaranga zakulugira nka mabuye^m. 19 Ci aye! mubiri gwâwe wagurhega abakazi, wacîjira muja w’amagene gâwe. 20 Ntyo wadôkôza irenge lyâwe, wahira ihanja oku bûko bwâwe, warhuma obukunizi bwacîhonda oku bana bâwe n’omutula oku iburha Iyâwe: 21 amâmimâmi gazûka, Efrayimu azûkamwo obugoma. 22 Ci kwône Nyamuzinda arhayibagiraga obwonjo bwâge, arhatwâga omu kanwa kâge, arhayimaga omwîshogwa wâge iburha, arhaherêrekezagya obûko bw’owalimuzigîre. Ntyo àlekera Yakobo hikasigwa, na Daudi omuzi gwa kuli ye.

Roboami

23 Salomoni ajirhamûka haguma na bîshe, asiga ow’oku mulala gwâge, musirhe bwenêne ekarhî k’olubaga, muntu orhagwerhi bukengêre buci: ye Roboami, ye wasunikaga ecihugo omu bugoma.

Yerobwâmi

24 Yerobwâmi mwene Nebati naye, ajirîsa Israheli ecâha, ayigîriza Efrayimu enjira y’amabî. Kurhenga ago mango, ebyâha byâbo byalugîrira, byarhuma balulizibwa kulî n’ecihugo câbo. 25 Bali bacihêsire omu bibi bya ngasi lubero, byarhuma bahâbwa obuhane.

Eliya

1 Lero omulêbi Eliya anacizûka nka muliro, ebinwa byâge bwakâyôca nka ngoke. 2 Ye wàbahamagaliraga ecizombo, n’omu bushiru bwâge, abahungumula. 3 Oku luderho lwa Nyamuzinda, àhangamya enkuba, kasharhu koshi àmanula omuliro emalunga. 4 Eliya neci wàli ojire irenge omu birhangâzo byâwe! ndi muntu wankaba n’obucîbone bw’okucîgerera kuli we ? 5 We wàkûlaga omuntu omu nfune z’olufù, wamurhenza ekuzimu, oku luderho lw’Ow’Enyanya. 6 We wàshabiraga abâmi, abakulu wàbarhenza oku ntebe. 7 We wayumvagya obukali oku Sinayi, n’irhegeko ly’olwihôlo oku Horebu, 8 washîga abâmi b’okucîhôla amavurha, washîga n’abakûla bâwe amavurha g’obulêbi, 9 wàhekwa muli kalemera w’omuliroⁿ, oku ngale, y’ebihesi by’omuliro, 10 we wacishogeragwa obukali bwayisha, mpu obe murhuliriza w’obukunizi embere buyishe, mpu oshubize omurhima gw’ishe w’omwana oku mwana^o, onayinamule emilala ya Yakobo. 11 Iragi lyabayishikubona, n’abafânîne obuzigire, bulya nirhu rhwayishiba n’obuzîne.

Elisha’

12 Ntyo kwo Eliya ali, ye muntu wahekagwa muli kalemêra. Omûka gwâge gwayunjuza Elisha’; omu nsiku z’akalamo kâge, nta murhegesi wakamuyâshire, ntâye wakamugombize. 13 Ntaco camuyabiraga, owalêbaga ciru ali n’ekuzimu!^p 14 Amango àIi azîne ajira ebirhangâzo, anabire amâfa ajira n’ebisômerîne.

Obugoma n’obuhane

15 Byaba ntyo, ci omurhima gw’olubaga gurhagalukaga, basera oku byâha byâbo, balinda balulizibwa kuli n’ecihugo câbo, bàbashandabanya omu igulu lyoshi. 16 Hasigala amahûnga g’olwàli lubaga, n’omurhambo w’oku mulala gwa Daudi. Muli bo, baguma baguma basimîsa Nyamuzinda, ci abandi bashubikaluza ebyâha.

Hezekiyahu

17 Hezekiyahu azibuhya ecishagala, ahisa amîshi omu lugo !wâge, arhula ibuye n’ecûma, ayûbaka iriba ly’amîshi. 18 Mw’ago mango, Senakeribu amera omu muherho, arhuma Rabushakè, naye Rabushakè omu bucîbone bwâge, arhêra Siyoni. 19 Lero bajuguma amaboko n’omurhima, balumwa nka mukazi waja aha lubako^q, 20 bayakûza Nyamuzinda w’obwonjo, bamurhega amaboko, Omwimâna abayumva kurhenga empingu, abaciza n’okuboko kwa Yesha’yahu. 21 alasa ebihando by’ab’e Sîriya, malahika wâge abahungumula.

Yeshayahu

22 Byabà ntyo bulya Hezekiyahu amasimîsa Nyamuzinda, acîyerekana muzibu omu kukulikira enjira y’ishe Daudi, nk’oku omulêbi Yesha’yahu ali amurhegesire, Yesha’yahu mukulu na mutabêsha omu bulêbi bwâge. 23 Omu nsiku zâge, iziûba lyàgenda cinyumanyuma, n’akalamo ka mwâmi^r kayushûka. 24 Abonera omu buhashe bwa Mûka oku ensiku zahwire, arhûliriza abagogomirwe b’e Siyoni, 25 amanyisa ebyâyisha binaciri kuli omu mwizimya gw’ensiku n’amango, n’ebifulike abimanyisa embere bibonekane.

Yoshiyahu na Yeremiya

1 Yoshiyahu okumukengêra kuli nka kujira envange nyinja y’obubâni kula omuvanzi w’amarâshi anajira; buli nka bûci bwo bununa omu ngasi kanwa, nka lulanga lwazihwa omu idinye. 2 Aj’aho, Yoshiyahu, akulikira enjira nyinja, erya y’okugalula omurhima gw’olubaga, arhenza obugalugalu bulya bukakàbulirwa; 3 omurhima gwâge aguyerekeza Nyamuzinda, n’omu mango g’amabî, alwîsa anahimira obukunda-Lulema.

Abâmi n’abalêbi bazinda

4 Kuleka ba Daudi, Hezekiyahu, na Yoshiyahu, abandi boshi baluza obugoma, bajahika irhegeko ly’Ow’Enyanya: abâmi b’e Yudeya bahwa. 5 Obuzibu bwâbo erhi babulekîre abandi, irenge lyâbo erhi balirekîre ecihugo c’emahanga. 6 Ecishagala citagatifu cîshogwa, abashombanyi baciyôca, emihanda yaco bayihambya, 7 Kulya Yeremiya anaderhaga. Bàli bamulibuzize n’obwo ali mulêbi mwîshogwa kurhenga omu nda ya nina, mpu akundule, ashâbe analambike, ci kwône kandi mpu ayûbake anarhwere^s. 8 irûngu abonekerwa n’irenge, Nyamuzinda amuyerekalyo oku nyanya ly’engâle ya Bakerubi^t. 9 akengera abashombanyi omu nkuba y’ecihonzi, mpu lyo ahimira abakulikira enjira nyinja. 10 Balya balêbi ikumi na babiri nabo, amavuha gâbo gashabuke nka mburho omu nshinda zâbo, bulya barhûlirîze Yakobo, bamuciza omu buyemere n’omu bulangalire.

Zorobabeli na Yozwè

11 Kurhi rhwacitakirira Zorobabeli? Kw’ali nka kashè omu kuboko kulyo^u; 12 naye owabo Yozwè, mwene Yosedeki, bombi, omu mango gâbo. bayûbaka aka-Nyamuzinda, bayabulira Nyamuzinda olubaga lutagatifu, lubaga lubikirwe irenge ly’ensiku n’amango.

Nehemiya

13 Nehemiya naye ali mukulu w’okukengêrwa, ye warhuzûkizagya enkuta zàli zamahongoka, ajira enyumvi anazisimbanya, ayinamula eka.

Okushubûlula

14 Ntaye en’igulu walemirwe mpu ayumanane na Enoki; ye bàbalalanaga kurhenga igulu. . 15 Ntaye kandi wabusirwe oli nka Yozefu, arhona emwa bakulu bâge, aba nyamwegemerwa w’olubaga lwâge, amavuha gâge gajirekwo omugisho. 16 Semu na Seti nabo bajire irenge omu bantu, ci kwône Adamu yenaciri enyanya lya ngasi ciremwa cizîne.

Omudâhwa Simoni

1 Omudâhwa mukulu, Simoni, mwene Oniasi, ye washakalaga aka-Nyamuzinda, amango acihali, azibuhya n’ecirhînyiro. 2 Ye wabandaga eciriba c’okuyûbaka banyamwegemerwa babirhi omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 3 Amango gâge lyo bahumbaga ecibîkiro c’amîshi, bahumba ecîna cigali bwenêne nka nyanja. 4 Ayûbaka buzibu olugo, mpu ly’acingira bwinja olubaga amango lurhêzirwe. 5 Arhàhimagwa kukwananwa ekarhî k’olubaga, erhi abàga ahuluka arhenga ebwa lusîka, 6 nka nyenyêzi y’esêzi omu bitû, nka mwêzi mukulu^v, 7 nka myonzi y’izûba oku nyanya ly’aka-Nyamuzinda kw’Ow’Enyanya, nka mutirigongo gwalangashana omu bitû by’irenge, 8 nka bwâso bwa rôza omu mpondo, nka bwâso bwa lisi emezire hofi n’iriba, nk’ihaji lya murhi gwa kasuku omu canda, 9 nka muliro n’obubâni omu cetêzo, nka kabindi ka masholo, katâke n’ensobeke y’ensobeke y’enfuma za ngasi lubero, 10 nka muzeti gujagalîre malehe, nka murhi gwa nsindani guhisire omu nkuba karhî. 11 Oku akazâgikwânanwa erhi abâga ayambalîre olusiku lukulu, arhôle n’emyambalo y’obukulu, erhi abâga akola ayinamukira aha luhêrero lutagatifu, amanabumba obululi bw’aka-Nyamuzinda bwoshi irenge! 12 Ala oku ayinjihaga erhi abaga akola ayankirira eby’enterekêro omu maboko g’abadâhwa, erhi abaga ayimanzire yêne ebwa karhî k’oluhêrero, na bene wâbo bamuyimanzirage eburhambi! onabone ayosire nka nduluma y’e Libano n’amashami gâyo, nka kula omubô guba guzonzirwe n’amashami gâgwo. 13 Ala oku ayinjihaga amango bene Aroni boshi omu irenge lyâbo babaâga bafumbîrhe entulo za Nyakasane, baligi embere z’endêko ya bene lsraheli, 14 naye yêne adwirhage arherekêra aha Luhêrero, analiko ashumbiriza n’obukenge Ow’Enyanya entûlo z’obukulu 15 Obone alambulire okuboko oku kabehe, ayanke ntonyi nsungunu za murhobo gwa muzâbîbu, azibulagire aha burhambi bw’oluhêrero, hazûke ehisûnunu hy’okusîmîsa Ow’Enyanya, Nnâmahanga goshi. 16 Ago mango lyo bene Aroni bakazagibanda orhuhababo, babuhe emishekera yâbo minene y’amarhale, izù lishakânye, mpu kabe kakengêzo emw’Ow’Enyanya. 17 Erhi bahikaga aho, onabone olubaga lwoshi, luhwere oku idaho caligumiza, luharamye Nyakasane Ogala byoshi, Nyamubâho w’Enyanya bwenêne. 18 Abimbiza nabo bayankirire, bayimbe obukuze, ogwo mulenge gwoshi gwakazishuba lwimbo lwinjinja. 19 Olubaga lusengerage Nyamuzinda w’Enyanya obwo, lushenge Nyakasane k’emirenge, kuhika ogwo mukolo gw’okurhumikira Nyamuzienda guhwe. 20 Enyuma Iy’aho, onabone ayandagale, alambûlire endêko y’olubaga lw’Israheli kw’amaboko, n’izù linene, abahe omugisho gwa Nyamuzinda, erhi anagwerhe irenge ly’obuhashe bw’okuderha eryol’izîno. 21 Aho, bukolaga bwa kabiri obwo, olubaga lwanafukama luyankirire omugisho gw’Ow’Enyanya.

Museze omurhima

22 Na bunola, kuzagi Nyamuzinda Nnâmahanga, yejira ebinja n’ebinênènè ngasi hoshi, ye walengezagya ensiku zirhu kurhenga omu nda za banyâma, arhujirira nk’oku obwonjo bwâge bunali. 23 Arhuhage n’omurhima gushagalusire, arhushobôze omurhûla rnwa zino nsiku zirhu, gugandâze omu Israheli ensiku n’amango. 24 Inema lyâge liyôrhe liba haguma nirhu, anarhulikûze mwa gano mango.

Omugani

25 Hali mashanja abiri ntabonakwo, erya kasharhu lirhali ishanja: 26 abantu b’entôndo y’e Seyiri, Abafilistini, n’olubaga lw’abahwinja b’e Sikemi.

Enfundika-binwa

27 Nyigîrizo za burhimanya n’obumanye ezira Yezu, Mwene-Sira, Eleyazari w’e Yeruzalemu, asiribire mw’eci citabu, adubuliramo oburhimanya bw’omurhima gwâge, nka kul’enkuba enadubuka. 28 Iragi lyâge omuntu ogwerhe amango g’okucîyigîriza, anabone oburhimanya n’okubuheba e murhima. 29 Akahêka ntyo, âba ali muzibu ngasi mango, bulya akamole ka Nyamuzinda yo njira yâge.

Okucitakira kw’omunkwa

1 Nkola nilkuvuga omunkwa, Yagirwa Mwâmi, nakukuza, Nyamuzinda, Muciza wâni, 2 Wàndwirîre, wànfungira, wandikûza omu mino ga nyamulûmba, wa ntenza omu murhego gw’olulimi lubî, wankûla ekanwa k’abanywesi; wanyimangira embere z’abangosire, wanciza, 3 omu lukogo lwâwe lunji n’oku bukuze bw’izîno lyâwe, wandikûza omu kanwa k’abayashamire mpu bandye, wantenza omu maboko g’abanshimbire mpu banyîrhe, omu malibuko goshi nabwîne, 4 wankûla ecîko nnankola ndi buhuba, wankûla omu muliro muhangala! 5 wandikuza oku lulimi lw’obulyâlya, n’oku nderho z’obunywesi. 6 – kalimi ka balenzi omu bwâmi.- Nashugunuka olufù, omûka gwâni gwagalukira aha nshinda-burhambi. 7 Bangorha nieshi, nabula n’ecirhabîre; nalola eyi n’eyi nti nkaba nabona owirhu wantabâla, namubula. 8 Ka lêro ntakengera obwonjo bwâwe, Nyakasane k’emirenge, emikolo yâwe ya kurhenga ensiku n’amango, nakengera oku we ciza abakulangalira, obakûle omu maboko g’abashombanyi. 9 Omusengero gwâni gwayînamukira emund’oli, nashenga nti ondikûze omu lufù. 10 Nashenga Nyakasane, ishe wa Nnahamwirhu, nti: «Orhantibe omu nsiku z’amalibuko, omu nsiku z’abacîbonyi n’abalenzi. Nâkuza izîno lyâwe ngasi mango, nâcîtakiriralyo, mvuge omunkwa». 11 Omusengcro gwâni gwàyankirirwa, wantenza ekuzimu, wandikûza oku mango g’obubî. 12 Co cirhumire nacîtakira, nkuvuge omunkwa, nkuze izîno lya Nyakasane.

Olulanga lw’oburhimanya

13 Omu busole bwâni, erhi nàbaga nabalama, nantangishenga, nsengere n’obwâlagale oburhimanya. 14 Nabusengerera aha luso lw’ecirhînyiro: na kuhika olusiku lwâni luzinda erhi bwo nankulikire. 15 Amango bwàli buyâsize, nka muzâbîbu guyanyire, omurhima gwâni gwabusîma. Amagulu gâni gaja omu njira ekubûsire, kurhenga ebusole bwâni erhi burhimanya nnongereza. 16 Naburhega okurhwiri, nanabuhabwa, nahika oku nyigîrizo nyinji. 17 Nàgenda bwinja bwo burhumire, nàkuza owampaga oburhimanya. 18 Bulya narhozire omuhigo gw’okubukulikira, nalongereza n’obushiru enjira y’aminja, nta mango nâbulabule. 19 Iroho lyani lyabulwira, nacîseza okushimba irhegeko, nayinamulira amaboko enyanya, nahuna obwonjo oku buhwinja bwâni. 20 Omurhima gwâni gwàyerekera emunda buli, nàbushimana n’omurhima gucire; bw’obûla nkulikire kurhenga emurhondêro, co carhuma ntasigala omu marhabi, 21 Nayekemba enda erhi bwo burhuma, nàbushimâna, nàrhimana ebinja. 22 Nyamuzinda ampire, ampa engalo y’olulimi lw’okumukuza, 23 Muyishe emunda ndi, mwe bahwinja, muje omu masomo gâni. 24 Cirhumire mucijira bakenyi, n’obwo enyôrha y’oburhimanya emugwerhe? 25 Nabumbwîre akanwa nti nderhe: gulagi, burhafa nsaranga^w, 26 mugombe ecikanyi, muyigîrizibwe, enyigîrizo hofi hofi ninyu ziri. 27 Ninyu mwene mucîbonere: mubwîne okuntarhamaga bwenêne, nabulibona obuluhûkiro bw’enkwîra. 28 Muhâne birugu binji oku nyigîrizo, zammuhisa oku mwandu gw’amasholo. 29 Omurhima gwinyu, gurhimukwe n’olukogo lwa Nyakasane, murhabâga nshonyi z’okumukuza. 30 Mujire omukolo gwinyu oku amango garhacihika, olusiku hano luyisha, ammuhà. oluhembo lwinyu. Nyakasane akuzibwe emyâka yoshi, n’izîno lyâge liyimbwe kurhenga oku iburha kuja oku lindi iburha. Omunwe muzinda: Burhimanya bwa Yezu! Mwene -Sira.

^a1.0 Ngasi habulisire omulongo omu LXX, rhuli rhwahazâbûla n’oburhabâle bwa Vulgata (https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/biblia-sacra-vulgata/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 43 / 220001 / 229999/ch / 549aad1a89fa5e1a4109a70598f4606e / ) na Ebibliya Ntagatifu, Verbum Bible, Kinshasa, 1992

^b1.1 Olwîko lw’omuzi gw’oburhimanya ndi ogumanyire, Nyamuzinda yêne oyishi ebyâge, yênène onabimanyisa abalonzize: lola Ayu 28, 12-28.

^c1.11 Okurhînya Nyamuzinda kurhali kurhînya kwa bwôba, ntemu ya kumuyâka, ci kurhînya kwa bukenge, kula omuntu arhînya ababusi bâge, erhi nnawâbo n’obwo abazigire, bulya ahali nkulwe, harhakulwa.

^d1.30 nani nacîsêza, nacîshwêkerera n’emisi yoshi nti kuhika mpindule eci citahu, kuli kuderha oku ecitabu c’Oburhimanya cali ciyandike omu ciherbraniya, hali abaderha oku babwîne ehisharhi hya kulico omu cihebraniya aha Masada, hofi n’Enyanja y’Omunyu.

^e2.16 Amarhegeko: omuntu ozigira Nyamuzinda arharhama acidôsa mpu kàshimba irhegeko lirebe erhi nanga, bulya okuzigira Nyamuzinda n’okumuyumva byo biguma.

^f3.18 Ly’arhona emwa Nyamuzinda: omukulu walonza okusîmîsa Nyamuzinda abe mwirhohye, amanye endalwe y’obukulu: lola Mt 20, 26-28.

^g3.26 Kunazâze ebyâha: ojira bwinja bundi ajirwa, omuntu ojirira owâbo aminja Nyamuzinda orhumire, naye Nyamuzinda amubabalira, lola 1 Pt 4,8. 4.

^h4.11 Ababulonza: Oburhimanya budesirwe nka muntu, lola Mig 1,25; 8,12; Lk 7,35.

ⁱ5.1 5, 1: Lola 11, 24; Lk 12, 15-21.

^j7.11 Owamuhebagakwo: hali amango Nyamuzinda arhangula omuntu n’amalibuko, lola Ayubu.

^k7.21 Obuhuru bwâge: omuja ocîkenzire akwânîne alolwe nk’abandi bantu, ahabwe okuba ntagengwa kwâge nk’akola amanyire obuhuru co cici. Lola Filemoni.

^l7.22 Amasô: masô ga bintu, nkafu, bihuzi…

^m7.27 Nyoko àbwîne: okenge sho na nyoko, liri irhegeko lya Nyamuzinda, lola Murh 20, 12… okukengera amalibuko nyoko abwîne werhumire kurhume kandi wamukenga kulusha.

ⁿ7.29 omûka: iroho, buzîne: abadâhwa bâge: omudâhwa akwânîne olukengwa bulya ali murhumisi wa Nnâmahanga, lola « omuganda akengerwa nnawabo«.

^o7.33 Okukuza abafire: abafire bacikwânîne okukengwa bulya bali muli Nyamuzinda, lola Tob I, 17; 12.12.

^p9.3 9, 3: Emirhege yâge: lola Mig 7 ,6-27; 23.27; 29,3.

^q11.18 Oluhembo lwâbo: en’igulu emwa mugulûza, nta kucîbona. lolà Ayu 27, 16 … Lk 12, 16..

^r11.28 buzinda bwâge: okufà bwinja ly’iragi, ofe oli murhonyi emwa Nyamuzinda; ah’obugale bwankakurhanga, bwankakuzinda.

^s11.18 Oluhembo lwâbo: en’igulu emwa mugulûza, nta kucîbona. lolà Ayu 27, 16 … Lk 12, 16..

^t11.28 buzinda bwâge: okufà bwinja ly’iragi, ofe oli murhonyi emwa Nyamuzinda; ah’obugale bwankakurhanga, bwankakuzinda.

^u15.11 : Ebi ashomba: omuntu agwerhe obuhuru, anacîshoga ehi omurhima gumuhire; yêne anacijâmwo, aderhe «nalonza hirebe, najira hirebe; ntâlonza, ntâjire … » buzira kusêzibwa na ndi, Omuntu arhankashobeka Nyamuzinda mpu ye wamujirîsize amabî: lola Yk 1, 13-14.

^v16.7 Muhimbo gwa busha: lola Murh 6, 1-7.

^w16.8 Loti: mwene wâbo Ahrahamu: lola Murh 19. 1-29.

^x16.9 Emihera: ab’e Kanâni barhanzi, balya barhashangîraga na Nyamuzinda w’okuli:

^y16.10 murhima gwâbo mubi: lola Lub 12, 37.

^z16.9 Emihera: ab’e Kanâni barhanzi, balya barhashangîraga na Nyamuzinda w’okuli.

^a16.17 Binji ntya: lola Murh 3, 10; 4, 9.

^b16.22 Eri kuli: owalinda endagâno ya Nyamuzinda ahire omurhima omu nda, nta kuderha mpu ama!egama. arhâciyishe!

^c16.26 Ebiremwa byâge : lola Murh 1, 1: okulemwa kw’igulu.

^d17.1 Amushubiza: lola Murh 2: omuntu kufà afà.

^e17.2 byoshi: lola Murh 1, 28.

^f17.3 Bamushushire: lola Murh 2, 27.

^g17.8 Emikolo yâge: lola Rm 1. 19-20.

^h17.12 Enkengêro zage: Marhegeko Nyamuzinda ahâga Musa.

ⁱ18.7 Kurhângâla: ebya Nyamuzinda birhaheka, omuntu akwânîne alole, asômerwe, kandi aharamye owabijiraga.

^j18.13 Obuso bwâge: Nyamuzinda arhahimwa lukogo oku bantu, lola 2 Mak 6, 13; Bush 12,19…

^k19.2 Omu kukulikira La bible de Jérusalem, otremolet.free.fr, rhukûzire emilongo yalijire yashubirirwa kabiri n’okuleka emihenge y’olukere lukûlisirwe kuli milongo miguma miguma omu mandiko g’ecigereki garhenga muli LXX

^l19.19 Okashimba amarhegeko gâge waba n’olukogo lwâge, n’obushinganyanya bwâwe bwâkulêrhera obuzigire bwâge.

^m19.30 Rhwamayimangira oku milongo 30 eri omu Ebibliya Ntagatifu , Verbum Bible, Kinshasa , 1992, n’obwo LXX ahisire oku milongo 35

ⁿ19.2 Omu kukulikira La bible de Jérusalem, otremolet.free.fr, rhukûzire emilongo yalijire yashubirirwa kabiri n’okuleka emihenge y’olukere lukûlisirwe kuli milongo miguma miguma omu mandiko g’ecigereki garhenga muli LXX

^o19.19 Okashimba amarhegeko gâge waba n’olukogo lwâge, n’obushinganyanya bwâwe bwâkulêrhera obuzigire bwâge.

^p19.30 Rhwamayimangira oku milongo 30 eri omu Ebibliya Ntagatifu , Verbum Bible, Kinshasa , 1992, n’obwo LXX ahisire oku milongo 35

^q21.10 Ekuzimu: lola Mt 7, 13.

^r22.6 Bukwânîne: okuhana n’okushûrha: lola Mig 13,24; 19,18; 22,15; 23, 13-14; 29, 15-17.

^s24.1 Ohurhimanya bwaderha: ahâla oburhimanya kwo buli nka muntu, n’eci cigabi kwo ciri nka murhima gw’eci citabu. Lola Mig 8, 22. Omu Liturjiya katolika. ebi binwa Ekleziya ebiyêrekezize Bikira Mariya.

^t24.10 Nàrhumikire omukolo omu ka-Nyamuzinda guli mukolo gwa Burhimanya: lola 24, 23…

^u24.18 Ohushinganyanya bwayishigererwako Yezu Kristu. Lola Yn l4, 6.

^v25.7 Abashombanyi bahirime: Nnawirhu Yezu Kristu arhegesire rhuzigire abantu boshi, ciru n’abashombanyi birhu, lola Mt 5, 44; 9-40: Lk 6, 27-35.

^w32.8 Kuhulika kwa muhya: omuntu anahulike n’ohwo arhahuziri eci âderha; ci kwa burhimanya, kuyumvirhiza ebi abandi baderha.

^x33.15 Biyerekerîne: lola 42,24; Murh 3,1-8.

^y33.25 Abaja: obukenge oku baja, lola Ef 6,9; Kl 4,1; Fm 16.

^z34.16 Akasirahinga: gala mango izûba lija omu nkuba karhî, ntâye wahinga erhi idûrhu Iirhuma « okuhinga kumuzire«.

^a34.19 Ebyâha: lola Am 5, 21

^b38.5 Obukulu omu mîshi: lola Lub 15,23: ecisômerine c’e Mara.

^c38.17 Ekanwa ebâbwa: hali ebihugo bijira enkomedu erhi wakabula bulakira omuntu ofire, banakushobeke mpu we muyisire’..

^d38.21 Erhagalukwa: ekuzimu.

^e38.25 Empanzi: omuntu orhagerêreza bindi bici ogurhali mukolo gwâge gwône, erya nkomedu n’erya nka masini, acibuzire akantu; oburhimanya buhûnyire omuntu acidôse «cici cirhuma njira ntya?»

^f38.27 Ebimanyiso: kantu kamanyisa nn’akantu bakananisirekwo, kandi erhi kashè.,

^g39.23 Agahindula mûnyu: lola Murh 19, 24-26.

^h40.1 Olukulu: lubanja lukulu, buhanya bwa kufà; nnina wa boshi: budaka, ekuzimu, lola Ayu 14, 1-2.

ⁱ40.6 Omusisi: kuyôboha okufà ngasi mango ecikango c’olufù câjîre omu bantu, omu nyanja: lola 40, 10; Muh 1, 7; Murh 3, 19: Lul 146.

^j40.14 Okuhera kwâge: omuhwinja w’ensiku…

^k41.2 Emwa kàlibwîre: amalibuko ganarhuma omuntu acîfinja ôwafire.

^l41.20 Engofola oku mêza: kuli kubula bukenge okuhira engofola oku mêza amango walya, kwo kuguma n’okuhira okuboko ah’irhama..

^m42.1 Enshonyi zirhakwânîni: hali enshonyi z’obukenge, zo nyinja; hali n’enshonyi z’obuhwinja n’ohwôba, zo mbî, zinayise nnazo.

ⁿ42.14 Ihanja: Lola Muh 7, 26-28.

^o42.15 Luderho lwâge: lola Murh 1, 3; Yn 1,1.

^p42.20 Nta kamuhuzire: Nyamuzinda ntâco ahabire, ayîshi byoshi.

^q44.1 Abakulùkulu birhu: balarha, bashakulûza.

^r44.17 Kasigwa: mwana ishe afire amusiga omu izîmi erhi amusiga aciburhwa ntya: Nûhu n’omulala gwâge ali «kasigwa»; kwo kuderha owasigire yêne abandi boshi bàmafà., lola Iz 4,3.

^s45.3 Birhanâzo embere z’abâmi, lola Lub 8,8; 9,33… oku irenge lyâge: lola Lub 19.1; 33.20..

^t45.7 Mwambalo gw’irenge: Lola Lub 28.

^u45.9 Lwâkâmukngêrerakwo: kukengera oku lebe ayôrhaga, oku ayambalaga.

^v45.10 Urimu na Tumimu: lola Lub 28,6 ; 1 Sam 14.

^w45.15 Omwîshogwa: lola Lev 8,1-13; Obukù: kantu kabaya bwinja, marashi.

^x45.16 Kuzimiza, kufungira, kubwîra olubaga mpu luciyunjuze, lola Lev 16,1.

^y45.18 Ihinzi: ihano abantu bayumvinyemwo mpu bajire kulebe, kwinja erhi kubi.

^z45.19 Ngulumira: lola Mib 16,1; 17,15.

^a45.20 Mirhangisârûlwa: busârûlle burhanzi, emyâka erhangiyêra, lola Mib 18, 12-13.

^b45.21 Obûko bwâge: lola Lub 29,28.

^c45.23 Lwamàgoma: lola Mib 25,7.

^d46.1 Matabâro: matumu, birha, kulwa. lzîno limukwânine: Yozwè erhi Yezu; kwo kuderha: Nyamuzinda kuciza aciza: ye Muciza, Côkola.

^e46.4 Liyimange: lola Yoz 10,13.

^f46.7 Okucîduduma kubi: lola Mib 14,6-10.

^g46.13 Samweli: lola 1 Sam 10,1…… 16.13.

^h47.5 Israheli: lola 1 Sam 17.

ⁱ47.6 Bihumbi ikumi, lola 1 Sam 18,7.

^j47.8 Binwa by’irenge: Nnanga za Daudi, lola 2 Sam 23,1.

^k47.10 Cirhînyiro: hantu harhînywa, ha lukengwa, aha luhêrero.

^l47.11 Ebyâha byâge: lola 2 Sam 12,13,24, ensiku n’amango, amujirira endagâno y’obwâmi, amuhà entebe y’irenge omu Israheli.

^m47.18 47. 18: Nka mabuye: obugale bwa Salomoni bwàli bunji bwenêne: lola 1 Sam 10,11…. ; Mt 6,29. 47, 19: Mujà w’amagene gâwe: lola 1 Barn 11,1-13.

ⁿ48.9 By’omuliro: lola 2 Barn 2,1-11.

^o48.10 Oku mwana: lola Mal 3,24.

^p48.13 Ali n’ekuzimu: lola 2 Barn 13, 20-21.

^q48.19 Aha lubako: okuja aha lubako kuli kuhurha.

^r48.23 Akalamo ka Mwâmi kayushûka: lola 2 Barn 20, 4-11; Iz 38,4-8.

^s49.7 Anarhwera: lola Yer 1,10.

^t49.8 Bakerubi: lola Eze 1-3; 9-10.

^u49.11 Kulyo: okuboko kulyo haba hantu ha bukenge, muntu mukengwa bahira ekulyo.

^v50.6 50, 6: Cirhêbo ca mwêzi: gala mango omwêzi gukola mukulu, gukola guyunjwire, muburunguse, nka cirhêho c’aha ngombe.

^w51.25 Burhafà nsaranga: lola Iz 55,1; Mig 4,5-7.

nalonzagya, lunayûkirize oku lwàrhumagwa. 12 Neci, mwâgenda muyunjwire bushagaluke munaje nwayerekwa enjira y’omurhûla; entôndo n’orhurhondo byâkaz’immukomera kagasha, n’emirhi yoshi y’erubala ekûbize. 13 Ahantu harhasag’imera mishûgi hakola hamera ensindani, n’ahantu hàmeraga olushusha hakola hamera omurhi gw’obukû. Lyâbà irenge kuli Nyakasane na cimanyîso cirhazâzika ensiku n’amango.

III. Israheli ayish’iyâgaluka Aka-Nyamuzinda kaguma oku mashanja goshi.

1 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Mushimbe amarhegeko munakaz’ijira okushingânîne, bulya obucunguzi bwâni buyiruka n’obushinganyanya bwâni bukola bwâciyerekana.»^m 2 Iragi lyâge omuntu okajira ntyo na mwene-Adamu ocîshwêkera kuli ebyo, olanga olwa-sabato buzira kuluhemukira analange okuboko kwâge kulek’ijira amabî. 3 Mwene-ecigolo ocishwêkirekwo Nyakasane, arhaderhaga, erhi: «Ntâco carhuma arhanyegûla omu lubaga lwâge!» N’enkone erhaderhaga, erhi: «Kali niehe ncîbêrire murhi mumu!» 4 Bulyala ntyâla kwo Nyakasane adesire, erhi: «Enkone zilanga ensiku zâni za sabato, ezishimba obulonza bwâni zinacishwêkera oku ndagâno yani, 5 nazihêra omu nyumpa yâni n’omu byôgo byâni irenge n’izîno bilushire abana-rhabana n’abana-nyere; naziha izîno ly’ensiku n’amango lirhakazâzika. 6 Nabo bene-ebigolo bacîshwêkerakwo Nyakasane, omu kumurhumikira n’omu kuzigira izîno lya Nyakasane, mpu lyo bahinduka bambali, na ngasi boshi bâkaz’ilanga olwa-sabato buzira kuluhemukira banacishwêkere oku ndagâno yâni, 7 nâbahêka oku ntôndo yâni ntagatifu nnâbasimikize omu nyumpa yâni y’okushengaⁿ. Embâgwa zâbo n’enterekêro zâbo zâyankirirwa bwinja aha luhêrero lwâni, bulya enyumpa yani yakaz’iderhwa nyumpa amashanja goshi gakaâshengeramwo. 8 Kwo adesire ntyâla Nyakasane Nyamubûho, oshubûza bene-Israheli bàli bashandabîne: «Nâshubûliza abandi haguma na balya bàli bamashubûka.»

Abarhamho bagalugalu

9 Mweshi, mwe nsimba^o z’erubala, muyishe mufonfomere! Nwe nsimba z’emuzirhu, muyishe mweshi! 10 Abalâlîzi bâge babire mihûrha, boshi boshi barhishi cici; boshi boshi kwo bali nka rhubwa rhuduma rhurhankahash ‘imoka; rhunakaz’ilôrhera halya rhunagwîshîre, rhusima okuhunira. 11 Orhwo rhubwa rhugwerhe omumiro muhubu rhurhanahûga, bo bangere barhankahash’iyumwa cici! Boshi banakaz’ishimba ngasi muguma enjira yâge, ngasi muguma anakalonza obunguke bwâge: 12 « Yishi, nkola nalerha amamvu, rhunywe rhunalaluke; n’irhondo kwo na kuguma: gacisigîre manji!»

1 Omushinganyanya amaherêrekera, na ntâye ciru n’omuguma omushibirîre; abantu bajira aminja badwîrhe bahirigirha, n’okwôla kurhamanyikini! Neci, bubî budwîrhe bwarhuma omushinganyanya ahirigirha! 2 Acigendera n’omurhûla, na balya bakulikira enjira y’obushinganyanya baluhûkira omu ncingo zâbo.

Okucilanga oku by’obukurungu

3 Ci mwehe muyegere hano, aba bana b’omukazi mukurungu, er’iburha lya citwamba n’ecishungu! 4 Ndi mudwîrhe mwashâsa? Ndi mudwîrhe mwafôkafôkera mwanalashira olulimi? Ka murhali bana ba bugoma n’iburha lya bulyâlya? 5 Munakaz’ishumikana aha musinga n’aha ngasi murhi mubishi! Mudwîrhe mwagend’ibâgira abana^p binyu omu rhubanda, omu nyâla z’amabuye! 6 Amabuye makombêze g’omu nshalalo z’amîshi go gakola gaba mwanya gwâwe, go ganakola cigabi ocîkubagira! Kuli go kwo okôla ojirira enterekêro z’embulaga kwo onakola ohânira ezindi ntûlo! Ka nakaziga kwa bene okwôla? 7 Oku ntôndo nnene enalihûsire kwo wajir’itwa encingo yâwe! N’eyôla munda yo okaz’isôkera okwôla waj’irherekêra! 8 Enyuma ly’olumvi n’ely’omulirango wàjire wahirayo ecimanyîso caâwe. Kulî na nâni wàrhondêra okukûla emyambalo, washona, washanjula encingo yâwe; wayumvanya mweshi na balya orhonyeza encingo, warhondêra okulolerêza. 9 Wajire emwa Mêleki erhi odwîrhe amavurha haguma n’omwandu gw’emvange y’obukù. Wàlikirayo entumwa erhi onaciri kulî, wàcinyihya kuhika wàhwera omu kuzimu. 10 Okuja wagenda kwarhuma warhama, ci orhaderhaga, erhi: «Kurhamira busha kuno!» Wàyushula okucîhangana, buzira kuyabirwa. 11 Ndi wakâg’irhinya, ndi wakâg’iyôboha, owarhumaga onteba onaleka okukaz’inyibuka n’okukaz’inshibirira? Ka niehe ntacihulikiraga kurhenga mîra? Ci w’oyo orhantinya! 12 Cikwâne nâyâliza obushinganyanya bwâwe n’emikolo yâwe, eyi orhakulagamwo bunguke buci. 13 Mango okayâma, bakulikuzagye abôla banyamuzinda b’obwihambe banji-banji! Boshi bayehûkanwe n’empûsi, bayehûlwè n’omuyaga! Ci ngasi yeshi olongeza olwâkiro aha burhambi bwâni, ayîma omu cihugo anabêre oku ntôndo yâni ntagatifu.

Nyamubâho ayôkola olubaga lwâge

14 Bayish’ikaz’iderha, mpu «Mutwe, mutwe enjira, mukombêze omulimbwa! Murhenze ngasi cihanzo omu njira y’olubaga lwâni!» 15 Neci, kwo adesire ntyâla Ow’Enyanya emalunga, oyôrha abâho ensiku n’amango; izîno lyâge liri litagatifu: «Nie mba enyanya omu ndâro ntagatifu; ci mbêra haguma n’omuntu ocîyunjuzize n’ow’omurhima mwirhôhye, lyo mpira obuzîne omu myûka y’abirhôhye, lyo nnampira obuzîne omu mirhima y’abaciyunjuzize. 16 Bulya ntalonza nkaz’iyôrha naja kadali, erhi okukaz’iyôrha nkunire ngasi mango, singa embere zâni omûka n’obuzîne nalemaga byanafananda. 17 Obubî bwâge bwarhumire nakunira, nàmushûrha erhi nnandwîrhe nafulika obusù bwâni, nàkunira bwenêne; ci yehe aciberera omu buhalanjisi bwâge, àkaz’ishimba oku omurhima gwâge gunamubwizire. 18 Nàbwîne enjira zâge, ci nàmufumya, nâmulongolana nnâmuyunjuze burhulirize, ye n’abâge bali omu mishîbo. 19 Nâbaha okukaz’iderha omu kanwa kâbo, mpu: «Buholo! buholo oku bali kuli n’oku bali hofi, kwo adesire Nyakasane! Neci, nâbafumya!» 20 Ci abantu babî kwo bali nka nyanja yamatulûla erhankanacihasha okurhulûla; emihûsi y’emilaba yâge yanakaz’iyisha ekumbirikinye omushenyi n’ebijondo. 21 Nta murhûla oku bantu babî, kwo adesire Nyamuzinda wâni!

Okucîshalisa kusimîsa Nyakasane

1 Oyakûze n’izu linene burhahusa, oshekêreze nka mushekera, obwire olubaga lwâni ebyâha byâlwo, n’enyumpa ya Yakobo amabî gâyo.^q 2 Nie bakaz’ilonza ngasi lusiku, banacifinje okumanya enjira zâni, nk’ishanja lishimba obushinganyanya lirhanasâg’ilekerera Nyamuzinda walyo. Banakaz’indôsa oku biyêrekîre amarhegeko gashingânîne, banacifinje okuyegera Nyamuzinda. 3 «Cici cankarhuma rhwacîshalisa akaba orhakubwini? cici cankarhuma rhwacîbabaza akaba orhakumanyiri?» Ewe, kali omu lusiku lwinyu lw’okucîshalisa, munabe binyu binyu byo mukola mugugumirizekwo n’okurhindibuza abarhumisi binyu boshi! 4 Neci, omu mirongwe n’omu ntamba]a mwo mugereza okucîshalisa kwinyu, munakaz’ishurhana ebifundo bikali. Murhacihîra mukacicîshalisa nk’olw’ene mukalonza izù linyu liyumvikane enyanya! 5 Ka kwo kucîshalisa nnonza okwôla’! Ka luligi lusiku omuntu ankaderha mpu acîshalisizemwo olwôIa? Okulegerera okubire igosi nk’ishasha, okucibwîka sunzu n’okucîshiga oluvu: ka okwôla kwo odesirage kucîshalisa, kulyâla kwankasimîsa Nyakasane? 6 Okucîshalisa nnonza ka kurhali kw’okûla: okushwêkûla enkoba z’obubî, Okutwa obudagulè okulîka abali omu mpamikwa n’okutwa ngasi budagulè? 7 Kali kuli kukâgabana ebiryo byâwe n’oshalisire, okukâhandisa abakenyi barhajira nyumpa, okukâyambika ab’obwîne barhambirhi buzira okuyâka owinyu muntu? 8 Ntyo wânalangashana nka buce bwa sêzi, ebibande byâwe byanafuma dubaduba, obushinganyanya bwâwe bwanakaz’ikushokolera, n’irenge lya Nyakasane lyanakaz’ikukulikira. 9 Obwo wânayakûza na Nyakasane âkushuze, wânahamagala, naye âderhe, erhi: «Nie ono!» Erhi wankarhenza budagulè emwâwe, okaleka okukaz’ishunga omunwe n’okuderha ebinwa bibî; 10 erhi wâkahà omushalye akalyo wankasimîre olye, n’erhi wankayigûsa oli omu malibuko, akamole kâwe kânayâka omu mwizizi, n’omwizimya gwâwe gwânabà nka kasirahinga, 11 Nyakasane ânakaz’ikushokolera ngasi mango ânakuyiguse omu irûngu; anakomeza amavuha gâwe, obe nk’ishwa lidômerirwe na nk’iriba lirhahubamwo mîshi. 12 Ebyàli bigûkà byânashub’ihinduka mûbako, wânashub’iyimanza emyûbako kurhenga oku iburha kuja oku lindi; bâkuyirika elya Cûbaka ciyûbaka eyali ekola yalangala, elya Nyamuhambûla-njira zàli zikola zihambire, mpu lyo babona aha bayûbaka.

Olwa Sabato

13 Erhi wankaleka okukaz’ilambagira olwa sabato n’okujira eby’oburhimbûzi bwâwe omu lusiku Iwâni lutagatifu, erhi wankayirika olwa-sabato «masîma» n’olusiku lutagatifu lwa Nyakasane «lukengwa», erhi wankalukenga, okaleka okukâgenda n’okukâjira eby’oburhunzi bwâwe n’okuja wadalika, 14 Obwo wanabona omwishingo muli Nyakasane, nânakulengeza oku ngâlè omu nkuba-karhî y’ecihugo, nkushobôze akashambala ka sho Yakobo, olye oyigurhe. Neci, kanwa ka Nyakasane kakudesire!

Okucîyunjuza kwo kulerha obucunguzi

1 Nanga! Okuboko kwa Nyakasane kurhali kofi kwa kubaciza, n’okurhwiri kwâge kurhaba na buzibu bwa kuyumva! 2 Ci mabî ginyu go garhuma murhaba hofi na Nyamuzinda winyu, n’ebyâha binyu byo bimmufulika obusù bwâge, mubule kumuyumva. 3 Bulya amaboko ginyu gàhemusire omu kubulaga omuko, n’eminwe yinyu yàhemusire n’amabî. Orhunwa rhwinyu rhunakaz’iderha eby’obunywesi, n’olulimi lwinyu ludwîrhe lwahwehwerheza eby’obulyâlya. 4 Ntaye ciru n’omuguma wankaderha mpu aheka aha kagombe olubanja kushingânîne, ntâye obûlana omu kuderha eby’okuli; banakâyegemera ebyâzo birhali byo n’okuderha eby’obunywesi, banahige obuhanya, baburhe obubî. 5 Banakaz’iberaguza amaji ga cibugusha, baluke n’enyôgo za nyalwirhangulira. Ngasi yeshi olyakwo amaji gâbo, anafe; n’owâgalabarha, ganarhengamwo empiri. 6 Enyûzi zâbo zirhankarhengamwo mwambalo, barhankanacibwîka ehy’omu bushanja bwâbo. Obushanja bwâbo buli bushanja bwa mabî gonene, na bijiro bibî byône bibaba omu nfune. 7 Amagulu gâbo kugend’ijira amabî galibirhira, barhanahimwa okubiduha nka bagend’ibulaga omuko gw’omweêru-kwêru. Enkengêro zâbo ziri za mabî gône; okushanda n’okunyaga byône bibî omu njira zâbo! 8 Enjira y’omurhûla barhayiyishi, n’obushinganyanya burhabà omu majira gâbo. Enjira zâbo banazijire za binzongonzongo; ngasi ozigeramwo arhabona murhûla. 9 Okwo kwo kwarhumire obucîranuzi bwacîyegûla nirhu n’obushinganyanya burharhuhikayo. Rhwakâg’ilingûza obulangashane, lero gwàbire mwizimya go guyisha! Rhwakâg’ilongereza omulengezi, lero omu ndûnduli y’omwizizi mwo rhudwîrhe rhwalambagira! 10 Rhudwîrhe rhwatunduza nka mihûrha yaja yamâmârha oku cizimbêro; rhwaja rhwamâmârha nka bantu barhajira masù! Rhunaje rhwadungubeja omu kasirahinga nka bantu baja bafûfûrha cajingwe; kwo rhuli nka mifû n’obwo rhurhalwâla! 11 Rhunaje rhwalumba nka ngoromora, rhurhahwa kulugûrha nka ngûkù. Rhunalingêze oku rhwatwîrwa olubanja, rhukubule! rhunalingûze obucunguzi, ci bucîyegûle kuli nirhu! 12 Okwôla ebwa kuba obugoma bwirhu bwàlûzire embere zâwe, n’ebyâha birhu byône byarhushombanyîsize. Neci, ebyâha birhu birhuli emalanga, n’amabî girhu rhurhagababiri. 13 Rhwalenganyize, rhwagomire Nyakasane, rhwayerekîze Nyamuzinda wirhu omugongo. Rhwagwîra okukaderha eby’okushâba n’eby’obugoma, okukâhiga n’okukâlalira eby’obunywesi omu murhima. 14 Ntyo rhwakwêba obucîranuzi enyuma, n’obushinganyanya rhwabuyimanza erhali hofi. Okuli kurhaciderhwa aha kagombe, n’obushinganyanya bwo hahe: burhacihayerekera! 15 Okuli kwàhirigisire, n’owaderha mpu yêhe arhajira kubî erhi kwo na kucînyagîsa! Nyakasane àbwîne okwôla naye, anashologorhwa n’okwôla kubula obucîranuzi. 16 Abwîne oku nta muntu ciru n’omuguma, asômerwa n’okubona oku ntâye wadesire mpu ahanze abâbo. Lero okuboko kwâge kwâmugwâsa, n’obushinganyanya bwâge yâbà yo nsimiko yâge. 17 Acihundikira obushinganyanya nka mpenzi, n’obucire yâbà yo nsirha y’omu irhwe lyâge. Ayambala emyambalo y’olwihôlo nka cirondo, âcîhundikira n’olûji nka cishûli. 18 Ahembera ngasi muntu ebi àkozire: obukunizi oku bashombanyi bâge n’obubane oku banzi bâge; ebirhwa abirheganyize olwihôlo. 19 Kurhenga ebuzikiro bw’izûba barhinya izîno lya Nyakasane, n’irenge lyâge kurhenga ebuzûk’izûba, bulya kwo ayisha nka lwîshi luhumbarhaze lwayisha lwatundugurhwa n’omûka gwa Nyakasane. 20 Omuciza wa Siyoni amayisha, al’iciza balya bene Yakobo baleka obugoma bwâbo, Nyakasane okudesire. 21 Oku bwâni, Nyakasane okudesire, alaga endagâno yâni rhweshi nabo: Omûka gwâni gukulimwo n’ebinwa byâni nâhiraga omu kanwa kâwe, birharhenge omu kanwa kâwe, n’omu kanwa k’abana bâwe, nisi erhi omu kanwa k’iburha lyâwe, Nyakasane okudesire, bunôla na kuhika emyâka n’emyâka.

Irenge lya Yeruzalemu muhyahya

1 Zûka, oyunjule bumoleke! bulya obulangashane bwâwe bw’obwo buyishire, n’irengc lya Nyakasane lyakumolekire. 2 Neci, oku omwizimya guhundikire igulu n’oku omwizizi gubwikîre amashanja, kuli we wehe Nyakasane ayimanzire, n’irenge lyâge lyaja lyalangashana muli we. 3 Amashanja g’abantu gahira njira, gashimbûlîre obulangashane bwâwe, n’abâmi bashimbûlira obumoleke bw’omucêracêra gwâwe. 4 Yinamula amasù eburhambi bwâwe, osinze: boshi bashubûzinye, bayishire emunda oli. Bagala bâwe barhenga kuli na bâli bâwe bayishire baherhwe emugongo. 5 Hano obona okwôla washagaluka, omurhima gwâwe gwarhwangûka, gushagaluke, bulya amagale g’omu nyanja galêrhwa emunda oli, n’amahirhi g’amashanja bayisha bagalundûlire emunda oli. 6 Amasô g’engamiya gakuzunguluka, kuguma n’orhunina rhw’engamiya z’e Madiyani n’ez’Efa. Abarhenga e Saba boshi bayisha bakudwîrhire amasholo n’enshangi, banayishe bayimba irenge lya Nyakasane. 7 Amasô g’e Kedari goshi gashubûkira emwâwe; engandabuzi z’emwa Nebayoti we wâkaz’izikolêsa; zakasôkera ebwa luhêrero lwâni, zintûlwe. Neci, nakuza endâro y’irenge lyâni! 8 Bo bahi bala bayisha bayêrera emalunga nka bitû, baja babalala nka ngûkù ziyêrekîre ebwa nyôgo zâbo? 9 Neci, nie ebirhwa bicîkubagîre: amârho g’e Tarsisi go marhangiriza, gâyisha gadîjrhe abana bâwe barhenga kuli, bacîyikîre amarhale n’amasholo gâbo, mpu baj’ikuza iziîo lya Nyakasane Nyamuzinda wâwe, Omwimâna w’Israheli wàkujîsagya irenge. 10 Abantu b’ihanga bâshub’iyûbaka engo zâwe, n’abâmi babo bâkaz’ikurhumikira. Omu bukunizi bwâni nàkushusire, ci omu bwonjo bwâni nakubîre lukogo. 11 Emihango yâwe ekola yakaz’iyôrha eri miyîgule, erhakayîgalwa n’ôli mûshi n’ôli budufu, lyo bâkaz’ikulerhera amahirhi g’amashanja gayîsha garhuzirwe n’abâmi. 12 Bulya ishanja erhi obwâmi byâbule bwakurhumikira byahirigirha, n’amashanja gâgukumûke. 13 Irenge lya Libano lyâja emunda oli, n’omurhi gw’ensindani, omukalakala n’omuberebere bakaz’iyisha bakudwirhireyo haguma, mpu eyinjihye endâro yani ntagatifu, mpu nkuze halya ndekereza amagulu gâni. 14 Abana ba balya bakazag’ikulibuza, bâkâyisha emunda oli bafukamire, bakacirhimba aha magulu gâwe ngasi boshi bakazâg’ikugayaguza, bâkaz’ikuderha mpu we «lugo lwa Nyakasane», mpu we «Siyoni w’Omwimâna w’Israheli». 15 Ahali h’okuba cijandagwa, mushombwa buzira owaderha mpu akugeraho, nkola nâkujira lukengwa lw’ensiku n’amango na nsîko ya busîme kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 16 Wayish’iyonka amônka g’amashanja, wâyish’iyonka amabêre g’abâmi, onamanye oku niêne Nyakasane nie Mucunguzi wâwe, n’oku Omuyôkozi wâwe ye Ciri-misi Ntwâli ya Yakobo. 17 Ahâli h’omulinga, nakulerhera amasholo, ahâli h’eûuma, nakulerhera amarhale, ahali h’enshâli, âakulerhera omulinga, n’ahali h’amabuye, nakulerhera ecûma. Abacîranuzi nâkuha go Murhûla, n’abarhambo bâwe bwâba Bushinganyanya. 18 Barhakaciyumva akavulindi kaderhwa omu cihugo câwe, nisi erhi buhaguzi erhi ishabâbè omu mbibi zâwe, Ebizimbêro byâwe wâbiyîrika erya «Bucire», n’emihango yâwe erya «Bukuze». 19 Izûba arhali lyo lyacikaz’ikumolekera mûshi, arhanali mwêzi gwo gwacikaz’ikumolekera budufu: Nyakasane ye okola wâbà bumoleke bwâwe ensiku n’amango. na Nyamuzinda wâwe ye okola wâbà irenge lyâwe. 20 lzûba lyâwe lirhakacizika, n’omwêzi gwâwe gurhakacihera, bulya Nyakasane ye okola wâbà bumoleke bwâwe bw’ensiku n’amango, n’ensiku z’emishîbo yâwe lero zikola zâhwa. 21 Omu lubaga lwâwe murhakacibonekana aharhali bashinganyanya, bayîma omu cihugo ensiku n’amango, yo mimera y’omu ishwa lyâni, gwo na mukolo gw’amaboko gâni, mpu lyo bayêrekana irenge lyâni. 22 Owali munyi lero akola aj’iba bihumbi n’owali munegeshe lero akola aj’iba ishanja lizibuzibu. Nie ono, Nyakasane, hano amango gahika, okwôla nakujira oku iri ndo liguma.

Omushîgwa wa Nyakasane amanyisa emyanzi y’akalembe

1 Omûka gwa Nyakasane Nyamubâho guli kuli nie, bulya Nyakasane anshîzire amavurha; antuma mpu ngend’iyigîriza abakenyi emyanzi y’akalembe, nfumye abababîre omu murhima, nyâlîze omwanzi gw’obuyôkozi emwa abali omu buja, nnambwîre abali omu mpamikwa oku balîkûzibwa; 2 ndâlike omwâka gw’obwonjo bwa Nyakasane n’olusiku lw’olwihôlo lwa Nyamuzinda wirhu, ntûlirize abali omu mishîbo boshi; 3 ndêrhere abali aha Siyoni omwishingo, mbayambise ecimanè ahâli h’oluvu, mbashîge amavurha g’obushagaluke ahâli h’omwambalo gw’emishîbo, mbayambise omwenda gw’olusiku lukulu ahâli h’omurhima gwarhanya. Bâyish’ikaderhwa mitudu y’obushinganyanya, ndimiro y’irenge lya Nyakasane. 4 Bâshub’iyûbaka ebyali bikola bigûkà, bashub’iyimanza enyumpa za bashakulûza bâbo zàli erhi zahongosire; bâshub’iyûbaka engo zali erhi zashabûsire n’enyumpa z’abantu b’amaburhwa ga mîra. 5 Ebigolo byâyish’ikâyâbula amasô ginyu, abantu barhenga ihanga bo baba bahinzi binyu na bakolozi b’e nkoma zinyu. 6 Ci mwêhe mwaderhwa badâhwa ba Nyakasane, mwayîrikwa erya barhumisi ba Nyamuzinda wirhu. Mwâkaz’ikalya oku buhirhi bw’amashanja, n’irenge lyâbo mwe mwâliyîmamwo. 7 Ahâli h’enshonyi, mwâhabwa bigabi bibirhi, n’ahâli h’ebijâci, nabo bakola baband’empundu. Okwo kwârhuma bâyushulirwa kabirhi ogwâbo mwanya omu cihugo câbo, na ntyo babone amasîma g’ensiku n’amango. 8 Neci, nie ono Nyakasane, bushinganyanya ntonya, ci ntakwîrirwa obushambo n’obulyâlya. Nkola nâbahà empyûlo y’okunali, nnanjire rhweshi nabo endagâno y’ensiku n’amango. 9 Iburha lyâbo lyâj’irenge omu gandi mashanja, n’obûko bwâbo bwayôloloka omu zindi mbaga; 61. I: Lola muli Lk 4. 18-19. ngasi boshi banâbabone bayish’ikaderha oku liri ishanja ligishwa lya Nyakasane.

Okuvug’omunkwa

10 Ndwîrhe nacishinga muli Nyakasane,

omurhima gwâni gwamarhwangûka muli Nyamuzinda wâni,

bulya anyambisize emyenda y’obucire,

ampundikira ecishûli c’obushinganyanya,

nka kula omuhya-mulume ayambala ishungwè,

na nka kula omuhya ajagalira emyambalo yâge.

11 Neci, kulya idaho lifunûkamwo emburho

na kulya ishwa limeramwo emburho,

kwo Nyakasane Nyamubâho ameza obushinganyanya

n’obukuze embere z’amashanja.

lrenge lya Yeruzalemu

1 Ntahulike erhi Siyoni orhuma, ntadêkerere erhi Yeruzalemu orhuma, kuhika obushinganyanya bwâge bubonekane n’obwâlagale, n’obucire bwâge bumoleke nka kamole. 2 Amashanja gabona obushinganyanya bwâwe, n’abâmi boshi babona irenge lyâwe. Bakuyîrika izîno lihyahya akanwa ka Nyakasane kamanyîsa. 3 Wâbà cimanè calangashana omu nfune za Nyakasane, ishungwè ly’obwâmi omu bula bw’enfune za Nyamuzinda wâwe. 4 Barhakacikuderha mpu we «Cijandagwa!» n’ecihugo câwe cirhakaciderhwa mpu «Bigûkà!» Ci wakâderhwa «Nshagi yâni», n’ecihugo «Muhya», ebwa kuba Nyakasane akurhonya, n’ecihugo câwe câbona owâciyanka. 5 Nka kulyâla omulamba anayanka omunyere, kwo n’owâkuyûbaka akuyanka nâwe; na nka kulya omuhya-mulume anashagaluka omuhya orhuhimire, kwo na Nyamuzinda wâwe âshagaluka we orhumire. 6 Oku nkûta zawe, Yeruzalemu, nàhizirekwo abalâlîzi; ôli mûshi ôli budufu, nta mango bankabulika. Ewe! mwe mukaz’iyîbuka Nyakasane, murhagohekaga! 7 Murhamulekaga aluhûka, kuhika ashub’iyûbaka Yeruzalemu, kuhika ashub’imujira irenge ly’igulu. 8 Nyakasane àcigashire okulyo kwâge n’okuboko kwâge kugala-byoshi, erhi: «Ntakaciziga nti emburho yâwe elibwe n’abashombanyi bâwe; n’abantu b’ihanga barhakac’igorhomera amamvu waluhiraga. 9 Ci ngasi abanâsârûle emburho, bo banayiryekwo banakuze Nyakasane, na ngasi abanâtwe emijôco, bo banâyinywekwo amamvu omu bululi bw’endâro yâni ntagatifu». 10 Mugere, mugere omu mihango, murheganyize olubaga lwâni enjira; mukombeze, mukombeze omulimbwa, murhenzemwo amabuye; mumanike ecimanyîso c’okushûbûza olubaga! 11 Ala oku Nyakasane amabirikira kuhika ebuzinda bw’igulu, erhi: «Mubwire mwâli wa Siyoni, mpu: ‘Omucunguzi wâwe oyo oyiruka, ayîshire n’oluhembo lwâge, n’empyûlo yâge emushokolire’. 12 Bâkaz’iderhwa ‘Lubaga lutagatifu’, ‘Abacungulagwa na Nyakasane’; nâwe wene bâkâkuderha ‘Owakâg’ilongerizibwa’, ‘Lugo lukombêre’».

Obuhane bwa Edomu

1 Ye ndi oyôla warhenga e Edomu, arhenga e Basra anayambîrhe emyenda yayisha yalaza? Ali mwinja omu myambalo yâge, anayisha akananda n’emisi yâge yoshi: «Niêne^r nie nderha n’obushinganyanya, nie ntwali omu kuciza». 2 Cirhumire omwambalo gwâwc gulikwo akaduku, cirhumire oyambîrhe nka mukanzi? 3 «Aha mukenzi niêne niêne nàliho nàkanda, na ntâye omu lubaga wàntabire. Obwo omu burhe bwâni nanacibakanda, nabalabarha omu bukunizi bwâni; omuko gwâbo gwampamira oku mishangi, na ntyo nazinza emyambalo yâni. 4 Neci, omu murhima gwâni muli olusiku lw’olwihôlo, n’omwâka gw’obucunguzi bwâni gwamâhika. 5 Nàlozire eyi n’eyi: nta murhabâzi! Nàzânwa: ntabonaga burhabâle! Lero okuboko kwâni kwàntabâla n’obukunizi bwâni bwànzibuhya. 6 Omu burhe bwâni nàlabarha embaga, omu bukunizi bwâni nàbavungunyula, omuko gwâbo nàgubulagira oku idaho.»

Nyamubâho ye Muciza

7 Nkola nâkuza engalo za Nyakasane n’irenge lya Nyamubâho, ngasi kantu Nyakasane arhujirire kwoshi, n’aminja gâge garhajira lugero ajirire enyumpa y’Israheli, Arhuyeresire obwonjo bwâge erhi arhubabalira n’erhi arhushobôza omwandu gw’engalo zâge. 8 Anaciderha, erhi: “Neci, bâmaba lubaga lwâni, bana bâni barhankannenganya»; ànacibaciza. 9 Omu malibuko gâbo goshi, arhali ntumwa nisi erhi malahika, ci yene wàyishir’ibacungula. Omu buzigire n’omu lukogo lwâge, yene wàbayôkwire; àbabarhula, àbahêka yene omu nsiku za mîra zoshi zoshi. 10 Ci bôhe bamugomera banakuniza Omûka gwâge mwimâna. Lero ànacihinduka mushombanyi wâbo, yene abatulakwo entambala. 11 Obwo bàkengêra ensiku za mîra, amango g’omurhumisi wâge Musa. Ngahi àjirage olya wabayôkolaga omu nyanja, olya lungere w’obusô bwâge? Ngahi aligi olya wàbahiragamwo Omûka gwâge mwimâna? 12 Ye olya wajag’alusa okulyo kwa Musa n’okuboko kwâge kw’irenge, olya wàgabanyagya amîshi ember zâbo, mpu lyo izîno lyâge likuzibwa ensiku n’amango. 13 Ye olya wàbagezagya emuhengere nka citerusi cagera omu irûngu, barhanàhuliganaga, 14 ci baciyôrhera nka bishwêkwa byàyandagalira omu lubanda. Omûka gwa Nyakasane gwabahêka ah’iluhûkiro. Ntyo kwo wàlongoline olubaga lwâwe, mpu lyo izîno lyâwe lij’irenge. 15 Sinza kurheng’emalunga, ocîbonere kurheng’ebwa ndâro yâwe ntagatifu n’ey’iranga. Ngahigi olûji lwâwe n’oburhwâli bwâwe byàjire? K’okuboko kwâwe n’obwonjo bwâwe kuli nie byàhwire? 16 Neci, we larha! Bulyala Abrahamu arharhuyishi, naye Israheli arhankacirhumanya. W’oyo, Nyakasane, we larha, we Muciza wirhu kurhenga ensiku n’amango, lyo izîno lyâwe. 17 Cici cirhumirage, Yagirwa Nyakasane, oleka rhwahabukira kulî, rhwarhenga omu njira zâwe, n’okudundaguza emirhima yirhu ebule kukurhînya? Galuka erhi buzigire bw’abarhumisi bâwe burhuma n’obw’amashanja gw’omwîmo gwâwe. 18 Gali manyi amango olubaga lwâwe lutagatifu lwayîmiremwo ako kashambala; abashombanyi birhu bahumânyize endâro yâwe ntagatifu. 19 Kurhenga mîra rhurhaciyôrha nka lubaga orhegeka, olurhacijira izîno lyâwe. Acibâga wankabera amalunga, okayandagala! Entôndo zânageramwo omusisi embere zâwe!

Obuhane bwa Edomu

1 Ye ndi oyôla warhenga e Edomu, arhenga e Basra anayambîrhe emyenda yayisha yalaza? Ali mwinja omu myambalo yâge, anayisha akananda n’emisi yâge yoshi: «Niêne^s nie nderha n’obushinganyanya, nie ntwali omu kuciza». 2 Cirhumire omwambalo gwâwc gulikwo akaduku, cirhumire oyambîrhe nka mukanzi? 3 «Aha mukenzi niêne niêne nàliho nàkanda, na ntâye omu lubaga wàntabire. Obwo omu burhe bwâni nanacibakanda, nabalabarha omu bukunizi bwâni; omuko gwâbo gwampamira oku mishangi, na ntyo nazinza emyambalo yâni. 4 Neci, omu murhima gwâni muli olusiku lw’olwihôlo, n’omwâka gw’obucunguzi bwâni gwamâhika. 5 Nàlozire eyi n’eyi: nta murhabâzi! Nàzânwa: ntabonaga burhabâle! Lero okuboko kwâni kwàntabâla n’obukunizi bwâni bwànzibuhya. 6 Omu burhe bwâni nàlabarha embaga, omu bukunizi bwâni nàbavungunyula, omuko gwâbo nàgubulagira oku idaho.»

Nyamubâho ye Muciza

Obuhane bw’abaharâmya banyamuzinda bw’obwihambe

1 Nalembire okuyegerwa n’abarhakag’ind6sa, naycmire okushimanwa n’abarhakûg’innonza. Nanacibwîra ishanja lirhashenga izîno lyani, nti: «Nie onol nie ono!»

2 Ngasi lusiku nakiuambulira amaboko gani cbwa lubaga lw’entumva, ebwa balya bakulikira enjira mbi omu kushimba amiru gâbo.

3 Luli lubaga lukaz’insholoshonza burhahusa: banakaz’irherekera omu mashwa n’okusing6nolera obuku oku madofali.

4 Banayubakc omu byusho n’okuja bacifulika budufu; banakaz’ilya enyama y’engulube n’okuyunjuza embehe zâbo n’ebiryo bigalugalu.

5 Banakaz’iderha, mpu: «Ociyegule, orhanyegeraga, bulya ndi mwimâna kukulusha!» Ebyola kwo biri nka mugi omu mazulu gani, nka muliro guyôrha gwadurha ngasi mango.

6 Ala oku biyandisirwe embere z’amasu gani; ntahulike kuhika mpane nnampane lwoshi lwoshi

7 amabî ginyu n’amabî ga basho, goshi haguma, Nyakasane okudesire. Bakazag’igend’iyokcra obuku oku ntôndo n’okundogorhcra oku rhurhondo; ebijiro bya mira nkolaga nabigerera oku lugero lukwânîne.

8 Ntyala kwo Nyakasane adesire: Nka kula abamashimana omurhobo omu cihadu c’omuzâbîbu, banaderhe mpu: «Omanye orhacishcrezagya, bulya muli omugi sho», ntyôla kwo najira erhi barhumisi bani barhuma, ndek’ishereza byoshi.

9 Olubaga lwa Yakobo naluha iburha, na muli Yuda nakulamwo owayima omu ntôndo zani: abishogwa bani bazihabwa n’abarhumisi bani baziberakwo.

10 Saroni âhiduka lwâbuko lwa bibuzi, n’olubanda lwa Akori lwâba cirâlo c’enkafu kuli olwôla lubaga lwâni lwakazâg’innongereza.

11 Ci mw’oyo, mwe mwàlekereraga Nyakasane, mwe mwàyibagiraga entôndo yâni ntagatifu, mwe mwagwîkiraga Gadi oluhêro mwanakaz’ibumbira Meni akabehe,

12 ngôrho mmubîkîre. Mweshi mweshi mwânigirwa aha ibâgiro, bulya nàhamagazize murhanayàkuzagya, nàdesire murhanayùmvagya; ebi mbona bibi byo mwajizire, n’ebinshologorha byo mwehe mwaciîshozire,

13 Co cirhumire aderha ntyala Nyakasane Nyamubâho; Ala oku abarhumisi bâni bâbona eci balya oku mw’oyo mwahungumuka n’ishali! Ala oku abarhumisi bâni bâbona eci banywa oku mw’oyo mwafà n’enyôrha! Ala oku abarhumisi bâni bahama n’omwishingo oku mw’oyo enshonyi zammubumba!

14 Ala oku abarhumisi bâni bâkaz’ibanda empundu z’omwishingo n’obusîme omu murhima oku mw’oyo mwâbanda endulu z’entanya omu murhima, na ntyo mulake munatwike omurhima!

15 Mwâsiga izîno linyu liyôrhe ndahiro y’ abishogwa bâni, bâkaz’ iderha, mpu: «Nyakasane Nyamubâho akakurhingamira!» Ci abarhumisi bâge âkabaderha omu lindi izîno.

16 Ngasi yeshi wânalonze omugisho omu cihugo, ânagishwe na Nyamuzinda w’okuli, na ngasi wânalonze okunywa akasheba omu cihugo, anacîgashe oku izîno lya Nyamuzinda w’okuli . Bulya amalibuko ga mîra gâyibagirwa, gafulikwe kuli n’amasu gâni.

17 Ala oku nkola nalema amalunga mahyahya n’igulu lihyahya^t; barhakacikengera ebyàgezire, barhakacibiyîbuka bundi.

18 Ci mushagaluke munahame n’omwishingo ensiku n’amango erhi ebi nâlema birhuma. Neci, nkola nahindula Yeruzalemu abe mwishingo , n’oluba ga !wâge bube busime

. 19 Nacishingira Yeruzalemu nnashagaluke erhi lubaga lwâge lurhuma; murhakaciyumvikana ndûlu erhi cihogêro .

20 Murhakacibonekana hibonjo hyalama nsiku nsungunu , nisi erhi mushosi orhâyunjuze ensiku zâge zoshi; bulya omusole gwakaz’ ifîra oku myâka igana, n’orhahisiri oku myâka igana erhi ali muhehêrere.

21 Bâkaz’iyûbaka enyumpa banazibêre mwo, bâkaz’irhwêra olukoma lw’e mizâbîbu banalye amalehe gayo.

22 Barhakaciyûbaka enyumpa mpu owundi muntu abe ye oyihandamwo, barhakacirhwêra mpu owundi muntu abe ye obirya; bulya ensiku z’olubaga lwâni zaluga nk’ez’omurhi, n’abishogwa bâni bâkaz’ishajîsa ebyàlukagwa n’amaboko gâbo.

23 Barhakacirhamira busha, barhanakaciburhira mishîbo; ci bwâba bûko bw’abagishwa ba Nyakasane, bo n’abana bâbo.

24 Niene nâkaz’ibashuza embere bampamagale^u; bâkaz’ iba barhaciyusa okuderha erhi mîra nabayumvirhizagya.

25 Ecihazi n’omwana-buzi bakâkerera haguma; entale yakâkera akahasi nka nkafu; n’enjoka yôhe yakâlya omutulo. Nta bubî na nta buligo byacikolwe oku ntôndo yâni ntagatifu yoshi, kwo Nyakasane adesire.

Okuharâmya kushingânîne

1 Ntyâla kwo Nyakasane adesire: Empingu yo ntebe yani y’obwâmi, n’igulu co citumbi mpirakwo amagulu. Nyumpa nci mwankanyûbakira na ngahi hankaba buluhûkiro bwâni?

2 Ebyôla byoshi maboko gani gabijiraga, biri byâni ebyôla byoshi, Nyakasane okudesire. Alaga oyu ndolakwo: omukenyi n’omunyinyi, ogeramwo omusisi omu kuyumva oluderho lwâni.

3 Banarherekêre enkafu bagal’igend’iyîrha omuntu! banarherekêre omwana-buzi banagal’igend’iniola akabwa igosi! Banarhule enterekêro, ci ya mwamba gwa ngulube! Banasirîze enshangi, ci erhi banaharâmya banyamuzinda b’obwihambe!^v Bohe bàcishozire enjira zâbo, n’emirhima yâbo omu bibîbibi mwo elongeza amasîma!

4 Nani nkola nacîshoga ebiri bibi kuli bo, nabahondakwo obuhanya badwîrhe barhînya, bulya nahamagire, na ntâye wayakûzize, nadesire, na ntâye wayumvîrhe; bajizire ebiri bibi omu masù gâni, n’ebingayisa byo bacishozire.

Obushagaluke omu Yeruzalemu

5 Yumvagi akanwa ka Nyakasane, mw’oyo mwe murhinya akanwa kaâge! Balya bene winyu bammushôshôba banammulibirhakwo izîno lyani lirhuma, badesire, mpu: «Nyakasane ayerekanage irenge lyâge, lyo nirhu rhubona obusîme bwinyu!» Cikwône bo enshonyi zabumba!

6 Akashakanyo kali omu lugo, akahâye kali ebwa ka-Nyamuzinda: izu lya Nyakasane elyo, al’ihâ abashombanyi bâge oluhembo lubakwânîne.

7 Embere arhangire okufumba, erhi mira aburhaga; embere arhangire okuyumva emikero, âhebaho omwana-rhabana.

8 Ndi okola oyumvîrhe kwa bene okwôla, ndi okola obwîne kwa bene okwôla? Ka ecihugo cankaburhirwa oku lusiku luguma’? Ka ishanja lyankaburhwa caligumiza? Oku anacirhangira okufumba, Siyoni amaburha abana bâge.

9 Ewe! ka nankayigula enda y’omuzire buzira kumubusamwo omwana? Nyakasane okudesire. N’akaba nie mburhîsa, ka nankaderha nti nkola nafunika enda? Nyamuzinda wâwe okudesire.

10 Cishingi mweshi na Yeruzalemu, shagaluki erhi ye orhuma, mweshi mwe mumuzigira! Yunjuli busîme haguma naye, mweshi mwe mwàli omu mishibo haguma naye!

11 lyo muhash’iyonka munayigurhe amonka gâge g’oburhulirize, lyo munûnugurha munacîshingire ibêre lyâge ly’irenge.

12 Bulyala ntyala kwo Nyakasane adesire, erhi: Ala oku namuyerekeza omurhûla nka kula olwîshi luhulula, namuyerekeza irenge ly’amashanja nka mugezi guyunjulîre. Mwayonkesibwa, muhêkwe emugongo munajûhirizibwe oku madwi.

13 Nka kula omuzire arhûliriza omwana wâge, kwo nani nammurhûliriza, murhimûkwe e Yeruzalemu.

14 Mwabona okwôla, omurhima gwinyu guyunjule mwishingo; amavuha ginyu, nka kula olubala luyâsa, kwo nago gayâsa. Okuboko kwa Nyakasane kwamanyisibwa omu barhumisi bâge, n’obukunizi bwâge omu bashombanyi bâge.

15 Neci, Nyakasane oyo oyishire omu ngulumira y’omuliro, n’engâle zâge ziri nka mpûsi ya cihûsi, mpu lyo ayîsh’iyumvisa obukali bw’obukunizi bwâge, n’emihigo yâge omu ndimi z’ornuliro.

16 Neci, ornu muliro atwîra ngasi muntu olubanja, erhi anafumbasire engôrho yâge anayiyerekîze ngasi muntu: abanigûsibwa na Nyakasane bali banji!

17 Balya bacicêsa n’okucîshukira omu mashwa, mpu bashimbe olya ogalimwo ekagarhî, ngasi balya banalya enyama y’engulube, ebiryo bigalugalu n’amalindye, abôla boshi bâhungumukira haguma, Nyakasane okudesire^w.

Amashanja goshi gashubûzibwa

18 Nie ono mmanyire ebijiro byabo n’enkengero zâbo. Nyishir’ishubûza amashanja goshi n’abantu ba ngasi lulimi, bayisha babone irenge lyâni. 19 Nâbahebakwo ecimanyîso, na balya bafulumukaga olufù muli bo, nâbarhuma emw’amashanja: e Tarsisi, e Puti n’e Ludi -emwa balya bafôla omuherho–, nâbarhuma e Tubali, e Yavani n’omu birhwa bya kulî-kulî, birya birhasâg’iyumva naderhwa birhanâsag’ibona irenge lyâni; bâyîsh’imanyisa irenge lyâni. 20 Barhenza bene winyu boshi ebw’amashanja goshi, babalerhe nka nterekêro yarhulwa Nyakasane: bâyisha oku biterusi, oku ngâle, oku bitanda, oku ndogomi n’oku ngamiya, baj’ebwa ntôndo yâni ntagatifu, e Yeruzalemu, kwo adesire Nyakasane; na bene Israheli bâyisha badwîrhe entûlo omu rhulugu rhwinjinja, bazihêke omu ka-Nyamuzinda. 21 Ciru narhôla muli bo ababa badaâhwa n’abaleviti, kwo adesire Nyakasane.

22 Neci, nk’oku amalunga mahyahya n’igulu lihyahya nâlema byâyôrha bibâho embere zâni, kwo adesire Nyakasane, ntyo kwo obûko bwinyu n’izîno linyu byâyôrha bibâho. 23 Kurhenga oku mwêzi gwabaluka kuhika oku gundi gwabaluka, na kurhenga oku sabato kuja oku wundi sabato, ngasi muntu ayîsh’ikaz’ifukama embere zâni, kwo adesire Nyakasane. 24 Okubundi obwo banaja bashimâna emirhumba y’abantu bàngomeraga, bulya omuvunyu gwâbo gurhâfè n’omuliro gwâbo gurhazimè; bayôrhe bali côba oku bantu boshi.

^m56.1 Ezi nderho za Nyamuzinda ziyalizize obucunguzi bw’amashanja goshi.

ⁿ56.7 Enyumpa y’okushenga: Rhulole muli Mt 21, 13.

^o56.9 Ezo nsimba, luli lwiganyo lw’abakulu n’abashombanyi b’Israheli. Abàli bakulire olubaga embere z’olubungo, barhàli bantu nkana.

^p57.5 Hali amango erhi abana babâzirwe amango g’obugashânize bw’ecipagani; kwàli kugashâniza banyamuzinda b’obunywesi na b’obwihambi, bazimu n’enshanga abapagani bacîkumbabo. Rhulole muli Lub 18, 21.

^q58.1 Obuyemere nkana: burhanzi kali kantu k’omu murhima, ci arhali kubonekana embuga konene. (Lola muli Am 5, 21).

^r63.1 63, 1: Ezo nderho eri nshambalo ya Nyamuzinda bône omulêbi. Edomu luli lwiganyo lw’abashombanyi boshi ba Nyamuzinda.

^s63.1 63, 1: Ezo nderho eri nshambalo ya Nyamuzinda bône omulêbi. Edomu luli lwiganyo lw’abashombanyi boshi ba Nyamuzinda.

^t65.17 Lola Maf 21, 1; 2 Pt 3, 13.

^u65.24 65, Rhulolc ccigabi ca 11, 7. 9.

^v66.3 Ebyo byo bijiro by’ecipagani byalihanzibwe n’lrhegeko,

^w66.17 bijiro bya cipagani ebyo,

59 Seraya mugala wa Neriya mwinjikulu wa Maseya, àli rnurhabâzi w’oku côgo ca mwâmi Sedekyahu w’e Yudeya. Omu mwâka gwa kani gw’obwâmi bwa Sedekyahu, alusa mwâmi e Babiloni. 60 Yeremiyahu naye oku bwâge àli ayandisire amahanya gahonera kuli Babiloni goshi omu citabu, erya myanzi enadesirwe ahâla nyanya. Yeremiyahu anacikomêreza Seraya, erhi: 61 «Hano onahika e Babiloni, onakengêre okusona ebi binwa n’izù linene. 62 Cazinda oderhe, erhi: Nyakasane, wenênè waderhaga oku eci cishagala cayishisherêra, oku cirhâsigalemwo muntu ôli ecintu, oku cahinduka irûngu lyûmu oku nsiku zoshi. 63 Hano onayûsa okusoma eci citabu, onacishwêkerekwo ibuye, ocikabulire omu Efrata, 64 okubundi oderhe ebi binwa, erhi: Ntyo kwo Babiloni âyishihirigirha, arhakanacizûka omu buhanya Nyakasane amurhumîre. «Amashanja gamalibuka.» Obwo bwo buzinda bw’ebinwa bya Yeremiyahu.

VI. Enyushûlo

Nabukondonozori àgwârha Sedekyahu

1 Sedekyahu aligwerhe myâka makumi abirhi na muguma erhi ajirwa mwâmi w’e Yuda; ayîma myâka ikumi na muguma e Yeruzalemu. Nnina, izîno lyâge ye wali Amitali, mwâli wa Yimeyahu w’e Libna. 2 Sedekyahu àjira ebigalugalu birhasîmisizi Nyakasane aka Yehoyakimu. 3 Ebyabîre ago mango e Yeruzalemu n’omu bwâmi bw’e Yuda byasholoshonza obukunizi bwa Nyakasane, lêro naye akabulira olubaga !wâge kuli bwenêne naye.

Sedekyahu agomera mwâmi Nabukondonozori w’e Babiloni. 4 Lero ayisha obwo e Yeruzalemu n’engabo y’abasirika bâge boshi. Emirhwe yâge yatwa icumbi embere z’ecishagala yanazungulusa Yeruzalemu mîna. Gwàli mwâka gwa kali mwenda gw’obwâmi bwa Sedekyahu, omu nsiku ikumi z’omwêzi gwa muhaho. 5 Ecishagala càgorhwa ntyo kuhika omu mwâka gwa kali ikumi na muguma gw’obwâmi bwâge. 6 Ecizombo cadârhabala bwenêne omu cishagala, · cirhâcirimwo biryo by’okulîsa olubaga. 7 Abakaldeya barhula akasheshero omu côgo cizungulusire ecishagala. Erhi kuba budufu, mwâmi Sedekyahu haguma n’engabo y’abalwî boshi basheshera halya, omu côgo hofi n’ishwa lya mwâmi. Abakaldeya erhi bagosire olugo. Barhenga omu Yeruzalemu bagerera ,omu muhango guli ekarhî ka byôgo bibirhi hofi n’ishwa !ya mwâmi. Bagwârha enjira y’omu lubanda lwa Yordani. 8 Engabo y’Abakaldeya yanacilibirhakwo mwâmi Sedekyahu, yajimugwarhira omu lubanda lwa Yeriko, engabo yâge yoshi erhi yashandîre yàmuleka. 9 Abakaldeya bàmugwârha, bàmuhekera mwaâmi Nabukondonozori aha Ribula, omu cihugo ca Hamati. Eyo munda yo Nabukondonozori àtwirîre olubanja lwa Sedekyahu. 10 Kandi eyo munda yo Nabukondonozori agwârhire bagala ba Sedekyahu, àbafunda engôrho erhi n’ishe wâbo asinza, haguma n’abarhambo bakulu b’e Yuda boshi. 11 Enyuma ly’aho, mwâmi w’e Babiloni ayanka Sedekyahu yene àmurhomola amasù, amuhira omu lukoba, amuhêka mubohe e Babiloni. 12 Omu mwêzi gwa karhanu, zali nsiku nda zâgwo, mwâka gw’ikumi na mwenda gw’obwâni bwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, Nabuzaradani, cirongôzi c’enganda za murhamho wa mwâmi w’e Babiloni, àhandira Yeruzalemu. 13 Aka-Nyamuzinda akaha muliro, enyumpa z’oku bwâmi n’e nyumpa z’e Yeruzalemu zoshi àzidûlika muliro. 14 Engabo alidwîrhe yoshi yacihonda oku byôgo bya Yeruzalemu, yabiha oku idaho. 15 Okubundi Nebuzaradani, murhambo w’engaho, ashanashana olubaga lwoshi lwàlicisigîre omu cishagala, haguma n’abàli bamacihêka bone emwa mwâmi w’e Babiloni, n’agandi mâhûngà g’olubaga, àluliza e Babiloni. 16 Ci kwône àleka obuhinzi butya bw’ecihugo mpu bukahinga bunakakolôlera enkoma. 17 Abakaldeya bàjonjaga emitungo y’omulinga yàli aha luso lw’aka-Nyamuzinda, haguma n’engâlè n’omukenzi munene byàli omu karhî k’engo. Bahêka ogwo mulinga goshi e Babiloni. 18 Barhola kandi n’ebirugu by’omulinga byoshi byakagikolesibwa oku burherekêre: ebyungu by’okugukiramwo oluvu, empaho, ebirhôlo, orhubehe rhw’okuhiramwo amîshi g’okukangûla n’orhuzinzi. 19 Omurhambo w’engabo ashubirhôla n’ebirugu byoshi by’amasholo n’eby’amarhale: ensahani, amabakuli, orhubehe rhw’amîshi g’okukangûla, embehe z’okugukiza oluvu, ebinâra, n’orhuzinzi. 20 Kwàli kuzibu okugera obuzirho bw’ecûma c’ebyo birugu by’omulinga byoshi mwâmi Salomoni àjiriraga aka-Nyamuzinda ka Nyakasane: emitungo ibirhi, omukenzi munene haguma n’empanzi ikumi n’ibirhi gwakagiyimangirakwo, n’engâlè. 21 Olwiganyo: eyo mitungo ngasi muguma gwàli gwa bulî bwa makoro mwenda, kwankana kwânîne mugozi gwa bulî bwa makoro ndarhu oku kuguzunguluka, eyo mitungo yàli ya mûlulu, obunene bw’eciguno c’ecûma câyo bwàli bwa minwe munani. 22 Ngasi muguma gwagwerhe irhwerhwe ly’omulinga, lya bulî bwa makoro abirhi n’ecihimbi, litâsirwekwo akali nka kasirha ka mulinga n’amalinga n’amalehe g’amakomanga, nago ga mulinga. Eyo mitungo yombi yali eyumânîne kuguma. 23 Omu marhambi mwàli malehe makumi gali mwenda na ndarhu ga makomanga, go gàligi malehe igana goshi haguma galizungulusire akasirha koshi. 24 Oyo murhambo mukulu w’enganda ashwêka omudâhwa mukulu Seraya, bo n’omukulikire Sefaniya haguma n’abadâhwa basharhu balanzi b’omuhango gw’aka-Nyamuzinda. 25 Ashwêka kandi n’omukarâni mukulu w’abasirika, na bantu nda b’omu côgo c’ebwâmi, kandi n’omukarâni mukulu w’omurhambo w’abasirika, owakagiyandika ngasi baja omu mukolo gw’obusirika, haguma na balume makumi gali ndarhu b’e Yuda, abo bantu boshi bo baciri e Yeruzalemu. 26 Nebuzaradani anacibahêkera mwâmi w’e Babiloni aha Ribla. 27 Naye anacibafunda engôrho ho n’aho, omu cihugo c’e Hamati. Ntyo kwo olubaga lw’e Yuda lwalulizîbwe kuli n’ecihugo câlwo. 28 Alaga omubale gw’abantu Nabukondonozori alulizize: omu mwâka gwa kali nda gw’obwâmi bwa Nabukondonozori: Bayahudi bihumbi bisharhu na makumi abirhi na basharhu; 29 omu mwâka gwa kali ikumi na munâni gw’obwâmi bwâge, àluliza bantu magana gali munâni na makumi asharhu na babirhi b’ e Yeruzalemu; 30 omu mwâka gwa kali makumi abirhi n’isharhu, Nebuzaradani, murhambo w’enganda, kandi ashubiluliza Bayahudi magana gali nda na makumi ani na barhanu. Bayunjula boshi haguma bihumbi bini na magana gali ndarhu^t.

Omwâmi w’e Babiloni ashwêkula Yoyakini 31 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda gw’okululizibwa kwa Yoyakini mwâmi w’e Yuda, Evili-Merodaki, àba mwâmi w’e Babiloni. Omu nsiku makumi abirhi na nda z’omwêzi gw’ikurni na kabirhi z’ogwo mwâka, ababalira Yoyakini anamurhenza omu mpamikwa. 32 Amushambâza bwinjinja n’olukogo anamuhà ecikono c’enyanya kulusha ec’abâmi bàli haguma naye e Babiloni. 33 Yoyakini ayemêrerwa okurhacikayambala emyambalo y’ab’omu mpamikwa, na kurhenga olwo lusiku, akazilîra ngasi lusiku oku cibo ca mwâmi w’e Babiloni. 34 Ntyo kwo Yoyakini akagihâbwa na mwâmi w’e Babiloni ngasi byoshi ànali àlagîrîrekwo omu kalamo kage koshi kuhika okufà kwâge.

^t52.30 Okuhekwa buja kwa burhanzi kwàli omu mwâka gwa 598, okwa kabirhi 587, okwa ka- sharhu omu 582. , . .

LAM – – Bible en mashi du Congo

ENDÛLÙ Eikha (איכה, « Où »)

Enshokolezi

Eci Citabu c’ Endûlù cayandikagwa na muntu muguma oku burhegesi n’obuhabûzi bwa Muka Mutagatifu. Oyo muntu alamaga omu Palestina-Israheli embere ly’okulibuzibwa kwa Yeruzalemu, omu mwâka gwa 587, embere ly’okuburhwa kwa Kristu.

Endûlù ziba nyimbo za mishîbo. Abayahudi bakagiziyimba amango gw’oburherekêre omu ka-Nyamuzinda.

Endûlù, ziba nyimbo za kumanyisa oku Yeruzalemu n’abantu ba muli ye balibuzibwa. Ecitabu c’endûlù ciyerekana oburhe bw’okunali haguma n’obulangalire: «Nyamuzinda aba Mwinja oku bayishimulinda» (3,25).

Ekleziya Katolika ekolesa Endûlù omu Liturjiya ly’Omugobe Mutagatifu, ogu rhukengeramwo okulibuzibwa kwa Yezu Kristu.

EBJRIMWO

Omu Citabu c’ Endûlù muba bigabi birhanu:

1. Endûlù ntanzi: cigabi I

2. Endûlù ya kabirhi: c. 2

3. Endûlù ya kasharhu: c. 3

4. Endûlù ya kani: c. 4

Endûlù ntanzi

1 Yajêwe! Ala gulya murhundu^a gwayunjulaga bantu mîra oku gukola guyoôsire gwône! Gulya gwàgwerhe irenge kulya omu gandi mashanja, gukola guli nka mukana. Nnjo erhi ali muluzi-nyere okulire ebishagala, lero akolesibwe obukukuru bw’abajà.

2 Akola ageza obudufu bwoshi alaka, amarhama gâge gakazihulula mirenge. Muli balya bamuzigiraga boshi, ntâye ciru n’omuguma w’okumurhûliriza. Abîra bâge^b boshi bamulesire, bahindusirage bashombanyi bâge.

3 Yuda amahêkwa ihanga lya bene mpu alibuzibwe n’okulembera obujà: Ayûbasire ekarhî k’entakembûlwa, nta bushagaluke agwerhe. Abakagimulibuza boshi bàmugwanyanyize bamugwârhira omu maganya gaâge.

4 Enjira z’e Siyoni ziri omu mishîbo, zalesirwe na balya bakagiyishija oku lusiku lukulu. Emihango yâge yoshi eri bwâmwa, abadâhwa bâge bali omu mulenge. Ensûli zâge zatwisire omurhima. Ala oku ebyo byoshi byâdarhabalira Siyoni yâga!

5 Abashombanyi bâge bo bahimire, abanzi bâge badekerîre. Nyakasane oyo wamubabazize erhi bugamba bwâge bunji burhuma. Abagala barhorho baja batundulikwa n’omubisha wabagwâsire mpira abahêka bujà.

6 Siyoni amabona oku ebyakagirhuma aj’irenge byagenda^c. Abarhambo bâge bakola bali nka rhushafu rhwabuzire akahasi rhwakera, rhulya rhwaja rhwayâka omuhivi rhurhanacigwerhi misi ya kulibirha.

7 Mw’ezo nsiku z’amababale n’obuhanya bwâge, Yeruzalemu akazikengêra birya azigiraga byoshi, birya byàli by’omu nsiku za mîra. Erhi abantu bâge boshi bakaz’ihirima oku bwôji bw’engôrho y’omushombanyi, hanabulikana ciru n’omuntu muguma w’okubarhabâla.

8 Yeruzalemu akozire amaligo manene bwenêne, co cirhumire akola ali wa kushologorhana. Abamukengaga lero badwîrhe bamugayaguza, ene babona akola ali bushungunu. Asigalirage okukaziyâma kwône n’okuhinduka ashubira nyuma.

9 Omwambalo gwâge gunanirekwo ebirhobero by’izinga Iyâge. Arhali amanyire bici byâmuyishira; ntyo kwo ayandagîre, nta muntu wacimuhà omurhima. Amaderha erhi: «Mâshi Nyakasane, lola buno buhanya bundikwo: obone oku omushombanyi wâni ye wahimîne.»

10 Omubisha ahêsire obuhiri bwâge bwoshi omu nfune. Ciru anabwîne n’oku abapagani bayenjerera omu cirhînyiro ca Nyakasane. N’obwo, Yagirwa Nyakasane, wene wahanzagya mpu irhondo abo bapagani barhajaga ahantu h’endêko yâwe.

11 Olubaga lwa Yeruzalemu ludwîrhe lwayâma lwalonza eci lwalya. Ludwiîrhe lwahâna akantu luzigira kulusha, luhâbwc eci lwalya lubonemwo amagala n’emisi. Lwamashenga erhi: «Olole Nyakasane, kuno ndwîrhe nagayaguzibwa.»

12 Mwe mudwîrhe mwagera omu njira mweshi, mulole ninyu erhi hali amalibuko gali nk’aga gandikwo, aga Nyakasane ampiragakwo omu lusiku lw’obukunizi bwâge budârhi.

13 Kurhenga enyanya ambulagire omuliro omu rhuvuha rhwâni, rhwanayabirwa nagwo. Antezire akasirha mpu angwâse amagulu, anankuba. Anjizire muntu wâgo wâgo, na mulwâla buca buyira.

14 Amabi najizire arhagarhenzakwo isù, gayosire nka kuno agonya ecifundo omu kuboko kwâge, gasosire gahika omu igosi lyâni. Nyakasane afunyâzize emisi yâni ampâna omu maboko g’abashombanyi, balya nta nkahasha.

15 Abasirika b’entwâli nagwerhe abajugucîre nka bikabulirwa. Antumira omurhwe gw’abalwî mpu bahinage emisole yâni. Niono Siyoni w’omu Yuda, ampinazire nka kula banahinagira emizâbîbu omu mukenzi.

16 Obwo buhanya bwo burhuniire ndwîrhe nalaka emirenge yâni yoshi. Owakantuliriza ashubingalulira emisi y’okulama, ali kulî. Abana bâni balesirwe maboko mûmu, bulya omushombanyi abahimire.

17 Siyoni adwîrhe alambûla amaboko, ci ntâye ciru n’omuguma abwîne w’okumurhûliriza. Oku irhegeko lya Nyakasane, abalungu b’lsraheli bo bahindusire bashombanyi bâge. Muli bo Yeruzalemu ahindusirage kantu ka kushologosa.

18 Nyakasane ye Mushinganyanya. bulya nagomîre irhegeko lyâge. Mwe muli hano mweshi, muyumve bwinja, munalole gano mababale gâni: ensûli zâni n’emisole yâni bakola ebwa kulibuzibwa ihanga.

19 Nahamagîre abanzigiraga, kurharhumire barhandeka nahirima. Abadâhwa bâni n’abahanûzi bâni baholire omu cishagala, n’obwo kulonza bajaga balonza eci balya mpu hashubibonamwo emisi.

20 Nyakasane, olole, obone mababale manganaci gano gangwerhe obulà buli bwajugumana na buno omurhima gubangalîre, bulya nakugomire kubî bwenêne! Engôrho yanyukîze abana omu njira, n’omu nyumpa mifu yone yone elambamire. 21 Oyumve kuno ndwîrhe nahûmagukwa, ntâye ciru n’omuguma w’oku ntûliriza. Abashombanyi bâni boshi bàyumvirhe emyanzi y’obuhanya bwâni, bàcîshinga kuli okûla wanjizire. Olerhage lulya lusiku waderhaga, nabo babe kuno nabîre. 22 Obubî bwâbo bwoshi buyâlagale embere zâwe, obakolere nabo nk’ebira wankolîre erhi bugamba bwâni burhuma. Obwîne oku malumwa gano gone gandikwo, omurhima gwâni gwababîre lwoshi.

Endûlù ya kabirhi

1 Yajêwe! Nyakasane omu bukunizi bwâge bunene anabwîne ecitù ciru enyanya za Yeruzalemu. Eryâli irenge ly’lsraheli, alijugucîre oku idaho kurhenga enyanya empingu. Amango oburhe bwâge bwabirûnduka kuli Siyoni, ayibagira oku co càli citumbi c’okuhirakwo amagulu gâge.

2 Nyakasane amirangusize omwîmo gwa Yakobo gwoshi buzira lukogo. Omu bukunizi bwâge, anahongwîre ebishagala bizibubizibu bya Yuda byoshi, obwâmi n’ababurhegeka boshi ahemwîre, abirhimba oku idaho.

3 lhembe lsraheli alimbagamwo, analivunyire omu bukunizi bwâge budârhi, alahira kufungira olubaga erhi lurhêrwa n’omushombanyi.

4 Afôzire omuherho gwâge nka mushombanyi, okuboko kwâge kulyo kuli nguzize okulasha. Anaciyêrekîne mushombanyi wirhu bulya amahungumula ebyakagirhusîmisa. Adubulire omutula gwâge nka muliro oku ka-Nyamuzinda ka Yeruzalemu^d.

5 Nyakasane anacîjizire nka mushombanyi wirhu, amirangusize lsraheli oku caligumiza haguma n’enyumpa zâge nyinjinja zoshi, ebyôgo byâge abihebire oku idaho, aja alumîza oburhe hoshi hoshi omu lubaga lw’e Yuda.

6 Ahugunyire olugurhu lw’ishwa lyâge, ashâba ahantu akâgirhubugâna. Nyakasane ayibagizize ensiku nkulu n’eza sabato e Siyoni. Mw’okwo kubîka omutula gwâge agayaguza ciru na mwâmi n’abadâhwa.

7 Nyakasane arhacilonza oluhêrero lwâge, analesire ahantu hage hatagatifu, enyumpa nyinjinja z’e Siyoni analesire zarhibukira omu maboko g’omushombanyi. Olubî lwàli lunji bwenêne omu ka-Nyamuzinda nka kula binayôrha amango g’olusiku lukulu!^e

8 Nyakasane ali ahizire okusherêza ebisika bya Yeruzalemu. Alambwire omugozi gw’okugalagaza, àrhacîsire okuboko kwâge mpu kurhashâbaga. Ci ebyôgo n’ebisika abihebire omu mishîbo. Byashubire migandu byoshi haguma.

9 Emihango y’ecishagala yahongosire, orhuhamikizo rhwaco rhwoshi arhuvungunywîre. Mwâmi n’abarhambo bagwîre omu maboko g’abapagani banyamahanga. Ntaye ciru n’omuguma w’okuderha ebi Nyamuzinda alonza; ciru n’abalêbi barhacimanya obulêbi bwarhenga emwa Nyakasane.

10 Abahanûzi b’e Siyoni babwârhire oku idaho banaguguma, amarhwe gâbo bagashîzire omutulo banayambala babusunzu. N’ensûli z’e Yeruzalemu zayûnamîre oku idaho.

11 Amasù gâni garhûnzire n’okulaka emirenge, omurhima gundimwo gwarhozire, ntankabula bwaziguluka kw’obu buhanya bwamarhinda oku lubaga lwâni, bulya abana b’ebirhaba n’abaciri oku ibêre badwîrhe bafira omu ngo z’ebishagala n’enyôrha.

12 Abana badwîrhe badôsa bannina, mpu: «Ka nta kantu kalîbwa ka nkaciboneka?» Erhi banaja bahirima nk’abatumirhîrwe omu njira z’ebishagala banarhengeremwo omûka omu bifuba bya nnina.

13 Ntacimanyiri kurhi nankakubwîra yaga Yeruzalemu, obworhere bwâwe burhashushini na bundi buhi! Ndigi nankakushushanya naye, nti lyo nkurhûliriza we munyere^f w’e Siyoni? Obuhanya bwâwe buli bunene nka nyanja, ndigi wankacikufumya? 14 Abalêbi bâwe^g barhakulêberaga ebirhali bya bunywesi, babula kukuvuhûlira obubî bwâwe, mpu bakugalulire akalamo k’iragi. Emyanzi yabo kuli we bwwànali bunywesi bwône bwône n’obuhalanjisi.

15 Abadwîrhe bagera omu njira bakazikoma kagasha boshi, badwîrhe bakubandira olwôho we Yeruzalemu, banakudundira irhwe baderhe, mpu: Ka ko binali co cirya cishagala bakâgiderha mpu «Cinjinja buzira izâbyo na busîme bw’igulu lyoshi eci wâni?»

16 Abashombanyi bâwe boshi badwîrhe bakushanyangulira, bakugurhe amiîno baderhe, mpu: «Rhwamamuherêrekeza! Lwo lulya lusiku rhwakagicîfinja kurhenga mîra olu. Lwahisirage lero nirhu, rhwalubwinagel »

17 Nyakasane anakozire ebi àkagihiga, ayunjuzize akanwa àderhaga kurhenga mîra. Anashâbwire buzira lukogo, asîmisize omushombanyi n’obuhanya bwâwe, azibuhize obucîbone bw’omubisha wâwe.

18 Yeruzalemu, osôkeze endûlù z’okulaka kwâwe emwa Nyakasane. Oleke emirenge ekuhulule omu marhama nka nshalalo ngasi mûshi ma budufu. Orhagohekaga walaka, emirenge yâwe erhahubaga.

19 Yimanga, obande endûlù budufu, gala mango bayîza, odubulire omurhima gwâwe nka mîshi embere za Nyakasane. Omulambûlire amaboko, ly’ociza obuzîne bw’abana bâwe b’ebirhaba, balya baja baholera n’ishali omu mashango g’enjira zoshi.

20 Nyakasane, lola obone ndi ojirîre ntyo. Mâshi Nyakasane, kurhi abakazi bankahika cingana aha, kulya abana boburhaga bone banabalera? Kurhi abashombanyi bankalinda bahika aha kuyîrhira abadâhwa n’abalêbi omu cirhînyiro câwe?

21 Emisole n’abashosi bajîre balambama oku idaho omu njira, abana-rhabana bâni n’abana-nyere bahwêrire oku bwôji bw’engôrho. Wàbayisie omu lusiku lw’omutula gwâwe, wanigûza buzira lukogo.

22 Abashombanyi bâni badârhi wàbalalisire nk’oku lusiku lukulu. Yagirwa Nyakasane, olusiku omutula gwâwe gwabashaga, harhajiraga omuntu wasigala erhi ashugunuke. Omushombanyi àhungumwîre abana nàleraga nanakazagihêka emugongo.

Endûlù ya kasharhu

1 Nie muntu wabwîne amalumwa g’akarhi k’obukunizi bwa Nyakasane.

2 Ansunika embere zâge, angeza omu mwizimya, buzira kamole.

3 Niene niene acikubûlîre okuboko buca buyira.

4 Arhumire omubiri gwâni gwahorha kurhangirira oku irhwe kuhika omu magulu, amvunyungwîre orhuvuha.

5 Ayimanzize eciri nka côgo ca malumwa n’amalibuko eburhambi bwâni.

6 Anjugucîre omu mwizimya nka mufu gwa mîra-mîa.

7 Anjirîre ecisikirizo mpu cimpanze okurhengamwo, anziriringa n’obudagulè.

8 Nayâmire namuhamagala, ci omusengero gwâni arhaguyumvirhîze.

9 Anfukîre enjira n’amabuye magôye, enjira zâni aziyêrekeza ebwa kuhabuka.

10 Anambêrîre nka mpangaza elingûzize, nka ntale ecifulisire omu ishaka.

11 Enjira zâni azihindwîre: anandesire; ansizire kahumba, côbohwa.

12 Afôzire omuherho gwâge, antega mpu ankoze.

13 Anantulungwîre ensiko nieshi n’ebisonga byâge.

14 Abantu boshi badwîrhe banshekera, lwâni ludwîrhe lwayimbwa buca buyira.

15 Anyunjuzize malumwa, andalusize n’omutula.

16 Anansezize okukugurha olukalabuye, anantindagirira omu katulo^h.

17 Anyasize akalamo k’omurhûla, nayibagira iragi kwo kuderha kurhi.

18 Naderha nti; «Nta kalamo nacibone, ntabyo ncilangalîre by’emwa Nyakasane».

19 Kengera amalumwa gâni n’obuhanya bwâni, ko buli nka boge bwashakamira.

20 Omurhima gwâni erhi gubikengêra, nieshi nnanjogonokerwe ebirumbu.

21 Ci kwonô, kwo nkolaga nakengêra ntya, kurhume nalangalira.

22 Olukogo lwa Nyakasane lurhacîkwa, obuzigire bwâge burhaheka.

23 Olukogo lwâge lushâshuka ngasi sêzi. Ala oku obwîkubagirwa bwâwe bwaluga, Nyakasane!

24 Kwo ndesire: nti «Nyakasane ye kuhirhira kwâni, co cirhumire mmulangaliraⁱ.

25 Nyakasane aba mwinja kuli ngasi yeshi umuyegemera, olya omulongereza.

26 Kuli kwinja okulangalira omu kahwenyenye obucire Nyakasanc ârhuma.

27 Kuli kwinja oku muntu okubarhula omuzigo gwa Nyakasane kurhengera oburho bwâge.

28 Aciyungulire omu kahwenyenye amango Nyakasane amuhizireko amarhangulo.

2’9 Ayunamirize kuhika amime akatulo, omu kulangalira oku Nyakasane ayishimurhabâla.

30 Irhama lyâge aliyêrekeze owamushûrha, anayemêre bamuyiguse bijâci ^j

31 Bulya Nyakasane arhaba wa kukabulira omuntu omu nsiku zoshi.

32 Bulya ciru ankamubabaza, kurharhuma arhamubabalira omu lukogo lwâge lunene.

33 Bulya omurhima gwâge gurhasima kugayisa abantu erhi kubarhindibuza.

34 Gala mango balabarhanya ababohe b’omu cihugo boshi.

35 Amango bagorombekanya olubanja lw’abanyinyi omu masù g’Ow’Enyanya bwenêne.

36 Amango bayîmira omuntu okuli kwâge ekagombe; ka Nyakasane arhabona ebyo byoshi obwo?

37 Ndi wankahashiderha akanwa kanabe? K’arhali Nyakasane ohiga?

38 K’arhali kanwa ka Nyamuzinda w’Enyanya bwenêne kazûsa byoshi, ebibi n’ebinja?

39 Bicigi lêro omuntu ankacîdudumira, akaba acizîne, n’obwo agwerhe mabi manji?

40 Rhulole bwinjinja olugendo lwirhu, rhushubire emwa Nyakasane.

41 Rhushenge n’omurhima gwirhu gwoshi, rhuyinamulire amaboko emwa Nyamuzinda oli omu mpingu.

42 Rhwabîre babî na bagoma; nâwe orharhubabaliraga kuli okwo.

43 Wacibwîkira omu bukunizi bwâwe, warhushimbulula, wanigûza buzira lukogo.

44 Wacîyegulira enyuma ly’ecitù, mpu lyo ensengero zirhu zirhagikuhikakwo.

45 Warhujizire bikabulirwa, nka câmvu, omu karhî k’agandi mashanja.

46 Abashombanyi birhu boshi bakazibumbûla akanwa barhusholoshonza.

47 Ecôba gwo gukolaga mwanya gwirhu, kuhugalala, kusherêra, buhanya bwêne bwône.

48 Amasù gâni gadwîrhe gahona nshalalo ya mirenge, erhi buhanya bw’olubaga lwâni burhuma.

49 Amasù gâni yabire nshoko erhahuba, garhâgoheka.

50 Ndwîrhe nalinga oku Nyakasane ayûnama kurhenga enyanya, alolereze anabone:

51 Ebi byarhinzire oku banyere b’omu cishagala ciru biri bya kundumîsa amasù.

52 Abanshombera obusha baja bampiva nka kanyunyi.

53 Bantogîze omu mwîrna nandi mugumaguma, bahira ibuye enyanya zâni.

54 Amîshi gakazinzungulira aha nyanya z’irhwe; lêro naderha nti namahera.

55 Nakuyâkûzize kurhenga omu kuzimu, Nyakasane.

56 Wanyumvîrhe oku nakubirikira: orhafukaga amarhwiri gâwe oku nsengero zâni n’ndûlù yâni.

57 Amango nàkuhamagalaga wanyegera wanabwîra, erhi: «Orhayobohaga».

58 We wambulânire, Nyakasane wàciza obuzîne bwâni^k.

59 Obwîne obubî banjirire, Nyakasane, ontwire luno lubanja.

60 Wabwîne oku bacîhôla kuli nie, wabwîne emihigo yabo kuli nie.

61 Wayumvîrhe ebijâci byâbo, Nyakasane, n’emihigo yâbo mibi kuli nie.

62 Enshambâlo n’enkegêro mbî z’abashombanyi bâni nie zidwîrhe zagerako buca-buyîra.

63 Obone ebi badwîrhe bajira byoshi, nie nashubirage lwimbo lwâbo.

64 Nyakasane, wayishibakolera ebiri nk’ebi bàmkolîre.

65 Wâbatubâza obukengêre, gube mulagi gwâwe mubî kuli bo.

66 Wâbashimbûlula n’obukunizi bwâwe, obaherêrekeze lwoshi hano igulu.

Endûlù ya kani

1 Yoo! amasholo^l galangashana kulya, ecûma cinjinja kulya, kurhi lêro catubîre wâni? Kurhi amabuye matagatifu gàjire gashandala hoshi hoshi omu mashango ga ngasi njira?

2 Abana b’e Siyoni, abayumananaga n’amasholo oku bwinja, kurhi lêro bankagereragwa oku nyungu buyungu y’ebidaka?

3 Ciru na banyambwè bajira omurhima gw’okuha abana babo ibêre. Ci kwône olubaga lwâni lwàbîre rnuzire wa cihûngo ak’enyûnda z’omu irûngu^m.

4 Abana baciri oku ibêre, olulimi lwabayumîre ebiraka n’ecûmwe, abana b’ebirhaba badwîrhe bahûna omugati na ntâye wabahà ciru n’ehihimbi hyâgwo.

5 Abakagirya ebinja-binja bishushagîre, lêro baja balengukira omu njira. Abalereragwa omu by’obugale, bakola baja bafukula ecavu n’amaboko gombi.

6 Amabî g’olubaga lwâni go manene kulusha ebyâha by’abantu b’e Sodomo, ho bàbirundulagwa omu kanya kasungunu buzira ciru n’amango g’okulambûla amaboko mpu babarhabâle.

7 Abaluzi bâlwo bo balangashanaga kulusha olubula, enshusho yâbo yali nyêru kulusha amarhà, n’omubiri gwâbo gwoshi gwàli gwa kaduku. Emisi ebalanganyiremwo yakagishusha enjuma y’akasi.

8 Lero bakola bali biru-biru nka muyeye, barhacidwîrhi bamanywa omu njira. Ecikoba c’omubiri gwâbo cikola cibananîre oku rhuvuha, cikola cûmu-cûmu bushâli.

9 Okuhirima oku bwôji bw’engôrho kwo kukulu aha omuntu ankafà n’obuligo aja ayûma anagangabala n’ishâli.

10 Abazire, oku barhahimwa lukogo, lêro bôhe, bakaziyenda abana babo banabalya, mw’obwo buhanya bunene bwarhogire oku lubaga lwâni.

11 Nyakasane ayukirize omutula gwâge, adubwîre obukunizi bwâge bunene, ayâsize ntakanjirwa w’engulumira omu Siyoni àyôkera ciru n’ebiriba byoshi.

12 Abâmi b’igulu ciru n’abantu kwône en’igulu ntâye ciru n’omuguma wa nkayemîre oku hali lusiku luguma omushombanyi ankahimire agere omu mihango ya Yeruzalemu.

13 Obwo buhanya budwîrhwe n’ebyâha by’abalêbi bâge, haguma n’amabî g’abadâhwa bâge, bo babulagaga omuko gw’abantu bîmâna.

14 Badwîrhage baja bahukuza omu njira nka mihûrha, n’emyambalo yâbo ezinzire n’omuko.

15 Erhi baciba bagera, abantu bababona banayakûzc abâbo, mpu: «Muyâke, muyâke, abo bali b’izinga! Muyâke, murhabayêgeraga!»ⁿ Oku baja balibirha barhanamanyiri ngahi bayerekîre, abanya-mahanga baderhe, obwo, mpu: «Aba ntako bankacishinga nsiku eno mwirhu!»

16 Nyakasane yene oyo wabashandâzagya, arhacilonza abalolekwo. Abadâhwa barhacilolagwa isù, ciru nta bukenge bwaciri oku bashosi.

17 Amasù girhu gàrhama gahengûza aha oburhabâle bwâyisha, bwànabulikana. Rhwageza amango goshi nti rhwalinda ishanja ly’ihanga lyâyishirhuciza, lirhanacirhucizagya^o.

18 Badwîrhe bayunja enshando zirhu, ntâkwo rhwankacihika aha mwirhu. Amango girhu gahisire, ensiku zirhu zahwîre, bulya obuzinda bwirhu buli hofi.

19 Abarhushimbire bo babidu kulusha ikozi lyabalala omu nkuba-karhî. Baja barhulibirhakwo omu ntôndo, baja barhuhengûza ciru n’omu irungu n’okurhurhega.

20 Ngasi oyu akalamo kirhu kàli kacisimikirekwo, oyu kàlicikubagire, omwâmi washîgagwa amavurha na Nyakasane^p, ye rhwakagiderha, nti: «Ye rhwalamirakwo oyu omu karhî k’amashanja», y’oyo naye wagwaâsirwe mpira omu mwîna gw’omushombanyi!

21 Osîmage onacishinge, we munyere w’e Edomu, we yûbaka omu cihugo c’e Usi^q. Ci kwône nawe akabehe k’omutula kâkuhikakwo, wâkanyweramwo onalaluke, kuhika oyambale obusha!

22 Obuhane bwâwe bwahwîre, we munyere w’e Siyoni, orhacihêkwe ebwa kululizibwa. Kuli we, wêhe munyere w’e Edomu, Nyakasane ahana amabî gâwe, ajalabule amabî gâwe goshi.

Endûlù ya karhanu

1 Nyakasane, orhayibagire okula rhwabîre, olole obone kuno badwîrhe barhujira^r.

2 Ebirugu birhu binjinja byanyazirwe n’abandi, n’enyumpa zirhu zàjibwamwo n’entakembûlwa^s.

3 Balarha ntâbo bahali, na rhôno rhukola rhuli nfuzi na banyâma babîre bakana. 4 Rhurhacinywa amîshi g’amaliba girhu rhurhanagaguziri nsaranga. N’enshagali nta kucizibona rhurhanahyûziri igerha.

5 Abanzi birhu rhubahêrhe aha mugongo, rhwalibwîre, rhwàrhama, omurhûla gwàrhuyâsire.

6 Abanyamisri n’Abanyasîriya^t bo rhukolaga rhurhega amaboko nti nkabaga bo bârhubonera ebyankarhubuka ishali.

7 Ababusi birhu bakolaga ago mabî barhacibâho, ci kwône rhwe rhukolaga rhubarhwîre amaligo haguma n’amazibu g’obugoma bwâbo.

8 Abàli bajà birhu bo bakolaga barhurhegeka, na ntâye ciru odesirage mpu arhulikûza kuli bo.

9 Rhukola rhuja rhwahushwa n’ebishumusi by’omu irûngu erhi kuja kwalonza ebi rhwalya kurhuma.

10 Ecikoba c’omubiri gwirhu cikola cirhuyôca nka kuno barhurhogeza omu cibeye c’omuliro, erhi kulumwa n’ishali kurhuma.

11 Abakazi badwîrhe bakolerwa ebihigo omu Siyoni, n’abanyere kwo na kuguma, omu bishagala bya Yuda.

12 Bagwâsire abarhambo banabamanika, barhanadesiri ciru mpu bakenge abashosi. 13 Abana b’emisole bakazibarhula olwanjikwa, oku abanarhabana baja badandabagana n’emizigo y’enshâli.

14 Abashosi ntâho bacidwîrhe baja omu ihano, n’emisole erhacihuma oku mulya gw’olulanga mpu yâziha.

15 Nta bushagaluke bucirhuli emurhima, okusâmira engoma kwirhu kwàhindusire mishîbo.

16 lshûngwe rhwàgwerhe oku irhwe lyàrhozire! Yajewe! Ala oku rhwabwîne rhwagomera Nyakasane!

17 Obu rhukola rhuhîrîre ntya oku nsholo y’omurhima, n’amasù garhurhûnzire n’emirenge:

18 Kuli kuba bulya entôndo ya Siyoni yahindusire irûngu, ekola eba bulumba bwa banyambwè!

19 Ci kwône wehe, Nyakasane, obà Mwâmi ensiku zoshi^u, we yôrha orhegeka omu myâka n’emyâka.

20 Cici cànkarhumire warhuyibagira lwoshi lwoshi? Cankarhuma waârhulekerera lwoshi lwoshi?

21 Orhugalule emunda oli, Yagirwa Nyakasane, lyo rhushubira okunali lwoshi emunda oli; akalamo kirhu oshubikajira kahyahya nka kulya kwa mîra.

22 Kurhigi wankarhukabulira lwoshi lwoshi’! Ka wanarhushombaga oku ngana âho?

BAR – – Bible en mashi du Congo

BARUKI

Enshokolezi

Eci citabu cayandikagwa na bantu banji banji. Omurhondêro gwâco gurhumayisa oku Baruki ye waciyandikaga erhi ali mwandisi w’omulêbi Yeremiya (1,1-14). Cikwône bigabi biguma biguma byayandikagwa n’owundi muntu erhi n’abandi bantu. Buzinda muntu muguma abiheba haguma, càbà citabu ciguma, cahêka izîno lya Baruki, muntu wagwerhe irenge linene. Eco citabu cirhuyêreka oku Abayahudi bàli kuli na aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu bàcihangana okushimbûlira enyigîrizo n’okuyunjuza amarhegeko gâbo: okusalira, okurherekêra omu milungano, okushimba Amarhegeko, okuyumvikana na bene wâbo b’e Yeruzalemu, okulangalira okuyisha kw’Omucunguzi.

EBIRIMWO

1. Enshokolezi: cigabi 1,1-14

2. Isala ly’abalulize: c. 1,15-3, 8

3. Olwimbo lw’oburhimanya: c. 3,9-4,4

4. Endûlù n’obulangalire bwa Yeruzalemu: c. 4,5-5,9

Amaruba ga Yeremiya: Okuleka okuharâmya banyamuzinda bw’obunywesi: c. 6

Enshula-mwanzi

Baruki embere z’olubaga lw’Abayahudi e Babiloni

1 Ebi biri binwa by’ecitabu Baruki, mwene Neriyasi^a, Neriyasi ya Masiyasi, Masiyasi ya Sedekiyasi, Sedesiyasi^b mwene Asadiyasi^c, mwene Hilkiyasi^d ayandikiraga e Babiloni, 2 omu mwâka gwa karhanu, nsiku ndarhu z’omwêzi, galya mango Abakaldeya bàgwarhaga Yeruzalemu, banamudûlika muliro^e. 3 Baruki anacisomera ebinwa by’eci citabu embere za Yekoniya^f mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, n’embere z’abantu boshi balishubûzinye mpu bayish’iyumva, 4 embere z’abarhambo na bagala ba mwâmi, embere z’abagula, embere z’abantu boshi, abakulu n’abarho, embere za ngasi boshi bàli e Babiloni, ishiriza ly’olwîshi lwa Sudi. 5 Abantu bakazilaka, bacîshalisa, banashenga e mbere za Nyakasane. 6 Okubundi banacisholola ensaranga, ngasi muguma akaz’ihâna nk’oku anahashire, 7 bazirhurna e Yeruzalernu, ernw’ornudâhwa Yowakirnu, rnugala wa Helkiyasi, rnwinjikulu Salornu, n’ernwa abandi badiâhwa bali hagurna naye eyo Yeruzalernu. 8 Baruki ye wali erhi ashubûzize ebirugu by’ornu ka-Nyarnuzinda ka Nyakasane, ornu nsiku ikurni z’ornwêzi gwa Siwani, byàli birugu bya rnarhale Sedekiyasi, rnwene Yosiyasi rnwâmi w’e Yuda àtulisagya, 9 erhi Nabukondonozori mwârni w’e Babiloni arnayus’iluliza Yekoniya kurhenga e Yeruzalernu anamuhêka e Babiloni hagurna n’abarharnbo, abashwêke, abakulu b’olubaga n’olubaga lwoshi. 10 Banaciderha, rnpu: «Loli oku rhwammurhumîre ensaranga, ogwo rnubalè rnugulernwo ernbâgwa z’okuhâna ntûlo n’enterekêro oku byâha, rnugule enshângi, rnujire entûlo, rnuhâne enterekêro oku luhêrero lwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, 11 munasengerere akalamo ka Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, n’ak’ornugala Baltazari, lyo ensiku zâbo za hano igulu ziba nk’ez’ernalunga. 12 Okubundi obwo Nyakasane arhuhe emisi arhurnolekere n’arnasù, rhularne idako ly’ecîhôho ca Nabukondonozori, n’idako ly’ecihôho c’ornugala Baltazari, rhubarhurnikire nsiku nyinji bwenêne rhunarhone ornu rnasù gâbo^g. 13 Nirhu rnurhusengerere ernwa Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, bulya rhwàgornîre Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, na kuhika olusiku lw’ene, oburhe n’obukunizi bwa Nyamuzinda burhasag’irhurhengakwo. 14 Cazindà rnusorne eci citabu rhummurhumire lyo mujira obucîyunjuze bw’ebyâha, omu ka-Nyarnuzinda ka Nyakasane, arnango g’olusiku lukulu, n’ezindi nsiku zikwânîne. 15 Muyish’iderha ntya, rnpu:

I. Isala ly’abalulize

Okufulûla ebyâha

«Obushinganyanya buli bwa Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, ci kwône kuli rhwe, nshonyi ebusù, nk’oku binabonekîne ene! Nshonyi oku rnuntu w’e Yudeya n’abantu b’e Yeruzalernu^h, 16 nshonyi oku bâmi birhu, abarharnbo birhu, abadâlhwa birhu, abalêbi birhu na balarha. 17 Bulya rhwàbihîre Nyakasane, 18 rhwàmugomîre, rhurhayumvirhizagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wirhu, owàkâgirhubwîra mpu rhukulikire amarhegeko àhizire embere zirhu. 19 Kurhenga lulya lusiku Nyakasane àrhenzagya balarha omu cihugo c’e Mîsiri kuhika olusiku lw’ene, rhurhasag’ihusa okuba bagoma emunda Nyakasane Nyamuzinda wirhu ali, rhwanakaz’ikola ebigalugalu omu kurhayumva izù lyaâge. 20 Na kandi, nk’oku binabonekîne ene, amahanya garhunanîrekwo, na zirya nfûlago Musa mwambali wa Nyamuzinda àderhaga oku irhegeko lya Nyakasane, lulya lusiku àrhenzagya balarha omu cihugo c·e Mîsiri mpu arhuhe ecihugo cihululamwo amarha n’obûci. 21 Rhurhayumvirhizagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wirhu, nk’oku ebinwa hy’abalêbi bâge akagirhurhumira binadesire, 22 ci rhweshi rhwàkâgenda ngasi muguma nk’oku omurhima gwâge mubî gunamubwîzire, okurhumikira abandi banyamuzinda, okujira ebiri bigalugalu omu masù ga Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

1 Co cirhumire Nyakasane ayunjuliza akanwa aderhaga kuli rhwe, oku bacîrânuzi birhu balirhegesire Israheli, oku bâmi n’abarhambo birhu, oku bantu b’lsrahcli n’ab’e Yuda, 2 hano idako ly’amalunga harhasag’ijirwa ebiri nk’ebi ajizire aha Yeruzalemu, nka kulya binayandisirwe omu Irhegeko lya Musa; 3 kuhika rhwalinda rhuhika aha omuntu alya enyama y’omugala, owundi naye alye enyama y’omwâli. 4 Na kulusha aho, Nyakasane abahâna omu buhashe bw’amâmi garhuzungulusire goshi, mpu lyo rhubà masheka na binioko emw’abantu b’ebihugo birhuli eburhambi n’obundi, ebi Nyakasane arhushandabanyizemwo. 5 Rhwàbà bashizi, ahâli h’okubà barhegesi, bulya rhwiàbihîre Nyakasane Nyamuzinda wirhu, erhi rhubula buyumvirhiza izù lyâge. 6 Obushinganyanya bunali bwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, ci kuli rhwe na kuli balarha, nshonyi ebusù nk’oku binabonekîne ene. 7 Ebi Nyakasane aderhaga kuli rhwe byoshi, ago mahanya goshi gacihonda kuli rhwe. 8 Rhurhashengaga obusù bwa Nyakasane nti ahindule enkengêro z’omurhima mubî gwa ngasi muguma muli rhwe. 9 Nyakasane naye àbikirira ago mahanya ànarhurhumirago; bulya Nyakasane abà mushinganyanya mw’ebi àrhurhegekaga mpu rhujire byoshi, 10 ci kwône rhurhayumvirhizagya izù lyâge lyarhubwîraga mpu rhukaz’igera omu njira y’amarhegeko Nyakasane ahizire embere zirhu.

Ornusengero gw’amingingo

11 Lero bunôla, Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, we wàrhenzagya olubaga lwâwe omu cihugo c’e Mîsiri n’okuboko kwâwe kuzibuzibu, omu bimanyîso n’ebirhangâzo, oku buhashe bunene n’okuboko kulambûle, wàcîbonera ntyo Izîno ly’irenge kuhika eneⁱ. 12 Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, rhwajizire ebyâha, rhwàlogosire, rhwàbuzire obushinganyanya oku marhegeko gâwe. 13 Ojire obukunizi bwâwe burhugere kuli bulya rhukola rhusigîre mâhungà masungunu omu karhî k’amashanja wàrhushandabanyizemwo. 14 Yagirwa Nyakasane, oyumvirhize ensengero n’endûlù yirhu, orhucize erhi lukengwa lwâwe lurhumire, orhuyêrekeze olukogo lwâwe embere z’abantu bàrhululizagya, 15 lyo n’igulu lyoshi limanya oku we Nyakasane Nyamuzinda wirhu, bulya Israheli n’iburha lyâge Izîno lyâwe bayirisirwe. 16 Yagirwa Nyakasane, olole kurhenga ebwa ndâro yâwe ntagatifu, orhukengêre: rhega okurhwiri, orhuyumvirhize; 17 lambûla^j amasù gâwe Nyakasane, obone: emifu y’ekuzimu, eyarhenzibwe omuka omu mubiri, arhali yo yankahà Nyakasane irenge n’obukuze, 18 ci omurhima gugogomirwe bwenêne, omuntu wagenda ayûnamirize anajogonokîrwe; amasù gali buzimangana, n’omurhima gushâlisire, byo bya nkakuhà irenge n’obukuze, Yagirwa Nyakasane!^k

19 Rhurhacikubagiri makwânane ga balarha erhi ga bâmi birhu obu rhwadubulira ensengero zirhu embere ly’obusù bwâwe, Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu. 20 Bulya warhurhulirekwo oburhe n’omutula gwâwe, nk’oku wanaderhaga mîra omu kanwa k’abalêbi bambali bâwe, amango waderhaga, erhi: 21 «Ntya kwo Nyakasane adesire: Mugombye ebirhugo, murhumikire mwâmi w’e Babiloni, lyo muyishibêra omu cihugo nahâga bâsho. 22 Ci akaba murhayumvirhizi izù )ya Nyakasane ommubwizire mpu murhumikire omwâmi w’e Babiloni, 23 ncijira kwoshi kuhika izù ly’arnasîma n’omwishingo, izù ly’omuhya-mulume n’ery’omuhya bizimangane omu bishagala bya Yuda birhenge n’omu Yeruzalemu, ecihugo coshi ciyôrhe bwâmwa, cirhâciyimbwemwo muntu.» 24 Ci kwône rhurhayumvirhizagya izù ]yâwe lyakâg’irhubwîra mpu rhurhumikire omwâmi w’e Babiloni, lero wayunjuliza ntyo ebinwa waderhaga omu kanwa k’abalêbi bambali bâwe, erhi: «Amavuha g’abâmi birhu n’amavuha ga balarha gabishûlwa aha gàli omu nshinda.» 25 Go gano ganakolaga galangisirwe oku idûrhu ly’omûshi n’oku mboho y’olubula lw’obudufu; bafîre omu malumwa madârhi, g’ishali n’engôrho n’obukagwa, 26 n’eyi nyumpa yakâg’iderhwa izîno lyâwe wayihindwîre yayôrha nk’oku enakola eyôsire ene, erhi bugamba bw’enyumpa y’Israheli n’enyumpa ya Yuda burhuma.

27 Ciru na ntyo, Nyakasane, kwo warhujirîre nk’oku obwonjo bwâwe bunali n’obutûdu bwâwe bunji bwenêne, 28 nk’oku wanali erhi wadesire omu kanwa ka mwambali wâwe Musa lulya lusiku wamurhegekaga mpu ayandikire Irhegeko lyâwe embere !ya bene Israheli, waderha, erhi: 29 «Mukabà murhayumivirhîzi izù lyâni, mwabona oku oyu nyamugege w’abantu yeshi anyiha, babe mâhungà ga bantu omu karhî k’amashanja nayish’ibashandabanyamwo, 30 bulya mmanyire oku barhanyumve, bali lubaga lwa cikanyi-cirhagomba. Ci kwône bacicija emurhima bonene mw’eryo ihanga lya bene balulizibwemwo, 31 banamanye oku nie Nyakasane Nyamuzinda wâbo. Nabahà omurhima n’amarhwiri g’okuyumva. 32 Bampêra irenge mw’eco cihugo balulizibwemwo, bakengêra izîno lyâni; 33 barhacibe bacikanyi-cirhagomba; bashologorhwa n’e bijiro byâbo bibi bakengêra omwanya gwa bishe bagomeraga Nyakasane. 34 Okubundi nshub’ibagalula omu cihugo nalaganyagya bishe wâbo Abrahamu, Izaki na Yakobo, baciyîmemwo. Nâbaluza barhanacinyihe. 35 Nâbayîmangiza endagâno y’ensiku n’amango, lyo mba Nyamuzinda wâbo, nabo babe lubaga lwâni. Ciru n’olubaga lwâni lw’Israheli ntakacilurhenza omu cihugo naluhire.»

1 Yagirwa Nyakasane Ogala-byoshi, Yagirwa Nyamuzinda w’Israheli, murhima gugogomîrwe, murhima gurhadêkeriri byo bidwîrhe byakubirikira. 2 Oyumvirhize Nyakasane, onababalire, bulya rhwajizire ebyâha embere zâwe, 3 wehe oyôrha obâho ensiku zoshi, ci rhwehe. rhwaherêrekire lwoshi! 4 Yagirwa, Nyakasane Ogala-byoshi, Nyamuzinda w’lsraheli, oyumvirhize, Waliha, omusengero gw’eyi mifu y’Israheli, bu bana ba balya bantu bàkubîhiraga: barhàyumvagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wâbo, lêro amahanya ga rhunanîragekwo. 5 Orhacikengeraga ebyâha bya balarha, ci mwo kano kasanzi, okengêre okuboko kwâwe n’lzîno lyâwe^l, 6 bulya we Nyakasane Nyamuzimla wirhu, nirhu rhukâkukuza Nyakasane. 7 Bulya wahizire ecâba câwe omu mirhima yirhu, mpu lyo rhukaz’ishenga Izîno lyâwe. Rhulonzize rhukaz’ikukuza mw’obu bukagwa bwirhu, bulya rhwarhenzize obubî bwa balarha omu mirhima yirhu, bo bàkujiriraga ebyâha. 8 Ololage oku ene rhuli mw’obu bukagwa wa rhushandabanyizemwo mpu rhube banyamakobwa, bahehêrere, erhi mabî ga balarha garhuma bo bacinanûlaga kuli Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

II. Oburhimanya: kashambala Israheli arhashangira na ndi

9 Wâni Israheli, yumvirhiza amarhegeko g’obuzîne, orhege okurhwiri kwâwe, okengukwe, orhacibe idâga.

10 Kurhi oku, wâni Israheli, ci oli omu cihugo c’abashombanyi bâwe? Ca rhumire washosihalira ihanga lya bene?

11 Wàhemukîre omu karhî k’abapagani, bali nka mifu, waganjirwa muli banyakwigendera bâjà ekuzimu.

12 Kali bulya wàlesire Enshoko y’Obushinganyanya.

13 Ocishimbaga enjira ya Nyamuzinda, wankabwîne omurhûla ensiku n’amango.

14 Manyîrira ngahi obumanye buli, n’emisi, n’obukengêre: lyo omanya ngahi obunji bw’ensiku buli, omanye n’aha obulangashane bw’amasù buli n’omurhûla.

Ntaye wankahash’ifulûla obushingauyanya

15 Ndi wafulwîre aha obushinganyanya buhanda n’omu Obushinganyanya bubikirwa?

16 Ngahi baligi balya barhegesi b’amashanja na balya bàkag’ishwêka ensimba z’erubala,

17 balya bakag’irhegeka ebinyunyi by’ernalunga, balunda ensaranga n’amasholo, byo abantu bacîkubagira, balya bantu obugale bwâbo burhàgwerhe lugero?

18 Erhi balya bakâg’itula arnarhale n’obushiru bunene kuhika emikolo yabo ya rhaluka obukengêre?

19 Boshi bahirigisire, bakaz’iyandagalira ekuzirnu! N’abandi bayisha enyurna zâbo.

20 Abarho kulusha babalirnwo, babwîne oburnoleke banabêra hano igulu, ci kwône barharnanyaga enjira y’obushinganyanya,

21 barhashibiriraga okurnanya emikâba yabwo, nabo abana bacîyegûla n’enjira ya bishe.

22 Ntâye wayurnvirhe Obushinganyanya bwaderhwa e Kanani, nîsi erhi bwàba nwa e Temani,

23 ciru bene Hqgari balongereza amalenga ga hano igulu abarhunzi b’e Merani n’ab’e Tema, abahugûla emigani n’abalongereza amalenga, barhamanyaga enjira y’Obushinganyanya barhanashibiriraga okumanya ernikâba yabwo.

24 Mâshi Israheli, ala oku enyumpa ya Nyarnuzinda^m yaluga wâni, ala oku ecihugo c’omwîmo gwâge cagaliha wâni!

25 Ciba cinene cirhajira lubibi, ciba cirîrî kurhalusa olugero!

26 Yo baburhagwa balya bantu banênènè ba rnîra, balya bàli balîrî bwenêne na ntwâli omu bîrha.

27 Arhali bo Nyamuzinda àcîshozire, arhanali bo àyeresire enjira y’Obushinganyanya;

28 boshi baherêrekera, bulya barhagwerhe bumanye, baherêrekera erhi buhwinja bwâbo burhuma.

29 Ndi wàsôkire emalunga agend’iburhôla anabuyandagaza kurhenga omu bitù?

30 Ndi wayikîre enyanja aj’ibulonza abulêrha oku citwîro ciri nk’ec’amasholo gacîre bwenêne?

31 Ntâye ciru n’ornuguma oyishi enjira y’Obushinganyanya, ntâye wankamanya aha bugera.

Nyamuzinda yene ye hà lsraheli obushinganyanya

32 Ci kwône, Olya oyishi byoshi, yeki oyishi enjira yabwo, àyifulûlaga n’obukengêre bwâge: Yene wayimanzagya igulu burhadundagana, analiyunjuza nsimba za magulu ani.

33 Anarhume obulangashane rnpu bugende; anashub’ibuhamagala buyishe bwajuguma.

34 Enyenyêzi kulangashana zilangashana, ziyîze n’omwishingo.

35 Anazihamagale, nazo ziyakûze, mpu: «Ho rhuli hano!» Obwo zilangashane n’ornwishingo, Mulemi wazo orhumire.

36 Oyo ye Nyamuzinda wirhu, ciru nta wundi omushusha.

37 Afulwîre enjira z’Obushinganyanya zoshi, azifumbika Yakobo, mwambali wâge, na Israheli, murhonyi wâge.

38 Obushinganyanya nabwo bwàpamuka omu igulu, bwàjiyûbaka haguma n’abantu.

1 Obushinganyanya, co citabu c’Amarhegeko ga Nyamuzinda, na mahano ga kulama ensiku n’amango. Ngasi boshi bagashimba, bashobôla akalamo, ci abagaleka, kufa banafa. Kukwânîne okuba n’obushinganyanya

2 Galuka, mashi Yakobo, ogashimbe, shubira emunda omulengêzi guli obu wacibona.

3 Irenge lyâwe orhalihe wundi, nîsi erhi okuhà ishanja ly’ebigolo obunguke bwâwe.

4 Rhuli bany’iragi, mâshi Israheli: bulya ebisîmîsa Nyamuzinda rhwe byàfululîrwe.

Ill. Emirenge n’omulangaliro gwa Yeruzalemu

5 Ozibuhe, lubaga lwâni, we kashambala k’Israheli!

6 Bàmmuguzize emw’amashanja, ci kwône murhâhere. Mwàbihîre Nyamuzinda co carhumire muhânwa omu maboko g’abashombanyi.

7 Bulya mwagayîsize Lulema, mwàrherekêra abazimu, mwàleka Nyamuzinda.

8 Mwàliyibagire ommuhà eci mwalya, Nyamuzinda w’ensiku n’amango, mwàgayîsa na Yeruzalemu, nyoko.

9 Bulya erhi àbona oburhe bwa Nyamuzinda bumujakwo, aderha, erhi:

Yeruzalemu ârhuliriza abana bâge balulize

«Muyumve, mwe balungu ba Siyoni; Nyamuzinda antumire ibala likulu.

10 Nàbwîne oku bagala bâni na bâli bâni bahekwa buja, n’okwo kwârhenga emwa Nyamuzinda.

11 Nakag’ibalera erhi nambasîmire, erhi bàhekwa bujà, nalaka nalakûla.

12 Mumanyâge ntâye ocîshingirage oku ndi: nie nyamugosha na namunyagwa. Niono nkola kahumba erhi byâha by’abana bâni birhuma, bulya bàvunyire Amarhegeko ga Nyamuzinda,

13 barhamanyaga amahano gâge, barhageraga omu njira z’amarhegeko ga Nyamuzinda, barhanashimbaga enjira y’okubalera omu bushinganyanya bwâge.

14 Balya balungu ba Siyoni bayishage! Mukengere obujà Nyamubâho ahizire mwo bagala bâni na bâli bâni.

15 Bulya àbanisirekwo ishanja lyarhenga ihanga, ishanja lirhafa nshonyi, lya lulimi lurhumvûbwa, lirhakenga mushosi, lirhafa mwana na cirhaba bwonjo;

16 lyo lyàhesire abana bazigirwa b’omukana, lyàmusiga buhumba amafirwa na bâli bâge,

17 Niono, kurhi nâmmurhabalaga,

18 Olya wammurhuliragakwo ago mahanya, ye wânammukula omu nfune z’abashombanyi binyu,

19 Kanyi, bana bâni, mucîgendere, niehe nie oyu namalekwa mpugalîre, omu buhumba;

20 nahogwire ecishûli c’omurhûla nayambala sunzu w’emishîbo; nâkaz’ilakira Ow’Enyanya ensiku z’akalamo kâni zoshi,

21 Muzibuhe, bana bâni! Mulakire ernunda Nyamuzinda ali, âmmurhenza mw’obwo burhegesi bubî, âmmukula omu maboko g’abashombanyi binyu;

22 bulya niehe Nyamubâho ye mpiziremwo obulangalire bw’okucira kwinyu, nyunjwîre mwishingo gwarhenga emw’Omwîmâna: obwonjo bwâmmuyîshira kurhenga emw’Omwîmâna Mucunguzi winyu,

23 Bulya nàmmulekaga mwagenda omu malumwa n’amalibuko, ci kwône Nyamuzinda âshub’immugalula emunda ndi omu masîma n’omwishingo gw’ensiku zoshi,

24 Nk’okûla abalungu ba Siyoni badwîrhe babona obujà mulimwo buno, ntyo kwo bânabona obucire bwinyu bwa muli Nyamuzinda, bwâmmuyishira omu bushagaluke bunene, oku irenge lya Nyamubâho,

25 Bana bâni, mulembere obukunizi bwàmmurhengeraga emwa Nyamuzinda, Omushombanyi wâwe akulibuzize, ci kwône orhâyimang’ibone oku âherêrekera onamulabarhe igosi,

26 Abana bâni bazigirwa bàgezire omu njira z’olukalabuye, abashombanyi bàbaheka n’emisi ak’ezajibâgwa.

27 Mucisêze, bana bâni, muyakûze Nyamuzinda. Ye wâmmushûrhaga, Ye wânammulembûla.

28 Nk’oku mwàgwerhe omuhigo gw’okuhabukira kulî na Nyamuzinda, ntyo kwo mugalukage, mulongereze Nyamuzinda kal’ikumi kulusha burhanzi.

29 Bulya Ye wàmmuhiragakwo obu buhanya, Ye wânashub’immuhà obusîme bw’ensiku n’amango, âmmucize.

Omulangaliro gwa Yeruzalemu

30 Zibuha, Yeruzalemu. Olya wàkuhaga izîno lyâwe, âkurhûlirizaⁿ.

31 Buhanya bwâbo balya bàkukoleraga amaligo banacishingira okuhanyagala kwâwe!

32 Biri bihanya birya bishagala abana bâwe balimwo bujà! Ciri cihanya ecishagala cayankiriraga abana bâwe.

33 Bulya, nka kulya cakushekeraga erhi ohirima, canacishingira okushâbûka kwâwe, ntyo kwo naco câlumwa n’okuhongoka kwâco conene;

34 nâcinyaga omwishingo gw’okubona cibamwo bantu banji, n’omuhimbo gwaâco gwahinduka malibuko;

35 bulya Nyamubâho w’ensiku n’amango acirhulirakwo omuliro gw’ensiku nyinji cibe icumbi lya bashetâni nsiku nyinji bwenêne.

36 Yeruzalemu, lola Ebushoshôkero bw’izûba, obone obusîme bukuyîshîre kurhenga emwa Nyamuzinda.

37 Alaga, bayîshire abana wàbonaga bagenda, bayîshire, bashubûzinye kurhenga ebushoshôkero kuhika ebuzikiro oku kanwa k’Omwîmâna, bâyisha bacishingira irenge lya Nyamuzinda.

1 Yeruzalemu, ohogole omushangi gw’emishîbo n’oburhe, oyambale obuuze bw’irenge lya Nyamuzinda ensiku n’amango.

2 Ocîhundikire ecishûli c’obushinganyanya bwarhenga emwa Nyamuzinda, ohire n’ishûngwe ly’irenge !ya Nyamubâho w’ensiku n’amango oku irhwe lyâwe.

3 Bulya Nyamuzinda ayêrekana obwinja bwâwe omu igulu lyoshi linaba idako ly’amalunga,

4 ânakuhe izîno oku nsiku zoshi, eryo izîno ly’eri^o: «Murhûla-gwa-Bushinganyanya», na «Irenge-lya-Bukuze».

5 Yimuka, Yeruzalemu, oyimange ahalengerire, olabe ebushoshôkero bw’izûba, lola oku abana bâwe bashubûzibwe n’akanwa k’Omwîmâna kurhenga ebuzikiro bw’izûba kuhika emunda lishoshoka, erhi banashangalusire oku Nyamuzinda anakengîre.

6 Bàrhenzire omu mihango yâwe bàgenda n’amagulu, erhi baminisirwe n’abashombanyi, ci Nyamuzinda àkugalulîrebo, badwîrhwe omw’irenge nka kula bahêka entebe y’omwâmi.

7 Bulya Nyamuzinda ànarhegesire okuyofihya ngasi ntôndo elihûsire, lyo igulu lyoshi liyumânana, ntyo Israheli anahash’igenda kwinja omu irenge lya Nyamuzinda.

8 Ciru n’emizirhu na ngasi murhi gwa buku buhumula bwinja, nayo yaàrheganyîze Israheli ecihoho câyo, oku bulonza bwa Nyamuzinda.

9 Bulya Nyamuzinda âhêka Israheli n’obusîme, omu bulangashane bw’irenge lyâge, omu lukogo n’obushinganyanya bwârhenga emwâge.

IV. Amaruba ga Yeremiya

Empamîso y’amaruba Yeremiya^p arhumiraga abagwârhagwa bahêkwa bujà e Babiloni n’omwâmi w’e Babiloni, mpu ababwire ebi Nyamuzinda amurhumire.

IV. Amaruba ga Yeremiya

Empamîso y’amaruba Yeremiya^q arhumiraga abàgwârhagwa bahêkwa bujà e Babiloni n’omwâmi w’e Babiloni, mpu ababwîre ebi Nyamuzinda amurhumire.

1 Mwâlulizibwa na Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, muhêkwe e Babiloni, erhi ebyâha mwàjizire birhuma^r. 2 Hano muhika eyo Babiloni, mwâbêrayo myâka minji bwenêne, ciru kuhika oku maburhwa nda; ci kwône buzinda, nâmmurhenza eyo munda n’omurhûla. 3 Kurhenga ene, eyo munda e Babiloni mwakaz’ibonayo banyamuzinda b’amarhale, ab’amasholo n’ab’emirhi, abakaz’ibarhulwa aha lurhugo banayôbohya amashanja bwenêne. 4 Mumanye! Murhashimbaga okw’ebyo bigolo, erhi nîsi mpu mwayôboha abo banyamuzinda^s 5 hano mukaz’ibona orhutù rhw’abantu rhuli enyuma n’embere zâbo rhwaja rhwabaharâmya. Ci munakaz’iderha omu murhima gwinyu, erhi: «Yagirwa, Nyakasane, wenene rhukwânine okuharâmya.» 6 Bulya malahika wâni ali ekarhî kinyu, ye washibirira akalamo kinyu. 7 Bulya, olulimi lw’ebyo bibomborogo lwakomezibagwa n’omulenga, banababwikirakwo ehyûla hy’amasholo n’amarhale; biba bibomborogo, birhankahash’iderha ciru n’ehitya. 8 Nka kula omwana-nyere analongereza eby’omulimbo, abo bantu banarhôle amasholo batulemwo ishungwè bahira oku marhwe g’abo banyamuzinda wâbo. 9 Haligi n’amango abadâhwa bâbo babazimba ago masholo n’ago marhale, bagakolese oku makwânane gâbo bone, 10 ciru banalinde bagahêkera n’abakazi b’ebishungu babêra omu nyumpa y’enyanya. N’abo banyamuzinda b’amarhale, b’amasholo n’ab’emirhi, banabayambike emyambalo nka bantu. 11 Ci kwône bonene barhankacîcingakwo ngisha erhi nnundo, oku bayambîrhage ntyo emyambalo y’obwâmi, abantu banakaz’ibahôrhola amalanga, bulya akatulo k’omu mpêro zâbo kanakaz’ibayudû kirakwo kanji bwenêne. 12 Abo banyamuzinda, banabemwo ofumhasire akarhî k’obukulu nka mucirânuzi wa cihugo, n’obwo ciru arhankahash’iyîrha owamujirire kubî, 13 banabemwo n’ofumbasire engôrho n’embasha, cikwône arhankacicinga oku bîrha n’oku bishambo. 14 Kwo binaligi oku barhabà banyamuzinda, kuziga murhabayôbohaga! 15 Nka kula endaha mbere erhakolesibwa kuli bici, 16 kwo n’abo banyamuzinda bali ntyo amango bamabahira omu mpêro zâbo: amasù gâbo ganayunjule katulo kabalazibwa n’abantu bajà omu luhêro. 17 Na kula owajacîre mwâmi bamuhamikira omu nyumpa, balinda okugend’imuniga, ntyo kwo abadâhwa bahamika empêro n’enyumvi buzibuzibu n’orhuhamikizo, mpu abo banyamuzinda bankahêkwa n’ebishumûsi. 18 Banayâse orhumole rhunji rhunji kulusha orhu bankaciyâkiza bonene, n’obwo abo banyamuzinda barhankahash’ibona ciru n’akaguma mulirhwo. 19 Kwo bali nk’era mitungo y’oluhêro: aba ntu banaderhe mpu enahabe erhi yanalundugusirwe omu ndalâla, nabo ennundo erhenge omu idaho enabalundugurhe haguma n’emyambalo yâbo, barhanayumve. 20 Barhabona oku busù bwâbo bwayiruhire n’omugi gw’omu luhêro. 21 Bakubukubu, orhwiremberembe n’orhundi rhunyunyi, ebyo byoshi binakaz’ibabalalira oku mubiri gwâbo n’oku irhwe, ciru na babûsi banakaz’ibagerakwo. 22 Co mwamanyirakwo eco oku barhaba banyamuzinda; kuziga murhahiraga mukabayôboha! 23 Baba bashîge masholo g’okubayinjihya, ci kwône nka nta muntu w’okukaz’igakulakwo engisha, bonene barhankagayinjihya mpu galangashane. Bulya erhi batulwa barhayumvagya akantu. 24 Ebyo bibomborogo banabigule oku citwîro cidârhi. Ci kwônene birhayimbwamwo mûka gwa buzîne. 25 Kulya kuba barhajira magulu, banaje babarhulwa aha lurhugo, buzira hicikirizô, baje bahûsa abantu amasù. Balya babarhumikira nabo zinali nshonyi kuli bo, bulya erhi bankarhibukira oku idaho barhankacizûsa bonene, kuhika abo bambali bâbo babarhabâle. 26 Erhi abantu babayimanza, bonene barhankahash’icidunda, bakabayimanza oluhengu, barhankaderha mpu baciyinamula bonene; n’erhi abantu babarherekêra entûlo, kunali nka kuzirhûla emifu. 27 N’ebintu bàbarhulaga, abadâhwa bâbo banabiguze bacîboneremwo obunguke; ciru n’ebindi bakâbo babirhwêsemwo omunyu, barhanaderhe ciru mpu babihakwo omukenyi n’omuzamba. Omukazi oli omu mugongo n’owaciburhaga, banahuma oku ntûlo z’abo banyamuzinda. 28 Kuziga mwanamanyiraga kw’ezo nyiganyo oku barhaba banyamuzinda, murhakâg’ibayôboha! 29 Kurhigi bankaderhwa Nyamuzinda menemene, n’obwo banakazi rhumikira abo banyamuzinda b’amarhale, b’amasholo n’ab’emirhi? 30 Abadâhwa banahêke engâlè omu mpêro zâbo, basharhule emyambalo bayambirhe, bacikungule emviri bamôme n’obwânwa, n’irhwe lirhali libwîkire: 31 barhangirage balumba obwo n’okuyâmira embere za banyamuzinda wâbo nka bantu bali omu mishîbo. 32 Abadâhwa banayanka emyambalo y’abo banyamuzinda bayiyambike bakâbo n’abana bâbo. 31 Abo banyamuzinda, obajirire kwinja erhi kuligo, ntâco bankahash’imugalulira; barhankanahash’iyimika mwâmi erhi kumuyîmûla. 34 Na kandi barhankahashivangulira omuntu obugale nîsi erhi okumuha ciru n’olusaranga luguma; nka hali owabuzire buyunjuliza eciragâne abajirîre, barhakahasha okumudôsa ecarhumire. 35 Barhankayôkola omuntu omu lufu, erhi nîsi okurhenza omuzamba omu maboko ga cirimisi. 36 Barha nkahurhûla omuhûrha; omuntu oli omu mbaka barhankamukûla muli zo, 37 erhi okufa omukana bwonjo, erhi ciru okubabalira enfûzi. 38 Abo banyamuzinda babwîke amarhale n’amasholo, kwo banali nka gala mabuye bahumba omu ntôndo, ababarhumikira nshonyi zâbabumba. 39 Kurhigi rhwankacîkebwa erhi kuderha nti bali banyamuzinda!. 40 Abakaldeya nabo bone banababonese nshonyi: gala mango babona akaduma bagend’ikayimanza embere za Baali, bamuhune mpu oyo muntu aderhe, nka kuno oyo nyamuzinda wâbo ankahash’iyumva^t; 41 ci barhankahash’irhimanya kw’oko, bakabajandika, bulya nta kurhimanya bagwerhe! 42 Abakazi banashwêkere omugozi ecibunu, baburhamale oku njira, barhangire bayôca omulolo ahali h’enshangi, 43 na muguma muli bo akakululagwa n’omugera wacigerera mw’eyo njira, akagend’ihusha bo naye , nyamukazi erhi agaluka arhondêre okugayaguza owabo mpu barhayumanîni naye, bulya yehe ntâye wacimwishozire, n’omugozi gwâge ntâye wagutwîre. 44 Ngasi byoshi biyêrekire abo banyamuzinda, bunali bunywesi; kurhigi bankalolwa erhi kuderhwa mpu bali banyamuzinda? 45 Babinji ba mirhi babakolaga n’abatuzi b’amasholo, barhankanahinduka mpu bashusha kundi-kundi okurhali kulya abo balenga balonzagya mpu bayoôrhe. 46 Ciru n’abo bàbakolaga bone barhankalama myâka minji. 47 Kurhigi obulenga bw’amaboko gâbo bwankaba banyamuzinda? Ntyo kwo abo bantu bayishisigira iburha lyabo obunywesi n’enshonyi. 48 Ebîrha bikayishira abantu erhi mbaka ndebe, abadâhwa b’abo banyamuzinda banajire ihano ly’okulonza ngahi bagend’icifulika haguma na banyamuzinda bâbo. 49 Kurhigi barhankamaywa oku barhali banyamuzinda abarhankahash’icifulumula omu bîrha erhi kucicinga omu mbaka? 50 Binaba bintu bishîge amarhale n’amasholo, buzinda byâyish’ibonekana oku bunali bunywesi bwone; embere za boshi, embere z’abantu n’amabî, n’oku nta cijiro ciru n’eciguma ca Nyamuzinda cibabâmwo. 51 Ndigi yeki orhabwini oku kwo kunali abo barhali banyamuzinda » 52 Bulya barhankayimika mwâmi omu cihugo, erhi okuniekeza abantu enkuba; 53 barhankatwa emmanja z’abantu, erhi kuciza olagirizîbwe, kwo banali kula hungwe abalala emalunga, nta buhashe bajira. 54 Oluhêro lw’abo banyamuzinda babwîke amarhale n’amasholo erhi lwankagwârha muliro, abadâhwa bamwo banaciyâkire bafumye akakoba kabo, ci bôhc banasingônoke nka bisinde bya mirhi omu karhî k’engulumira. 55 Barhankahash’ilwîsa omwâmi erhi nîsi omushomhanyi. 56 Kurhigi omuntu ankayemêra erhi kucikebwa mpu bali banyamuzinda? 57 Abo banyamuzinda babwisirwe ecula c’amarhale n’amasholo, barhankahash’icifulumula omu maboko g’ebishambo erhi g’abanyazi, abacîgwârhîre mîsi babanyaga ago masholo n’amarhale, babihêke haguma n’emyambalo bàlibayambisire, ciru barhankahash’icîrhabâla. 58 Kuziga okuba mwâmi wayeêrekana oburhwâli kwo kukulu; nîsi erhi ecirugu c’omu nyumpa cakolesibwa na nnaco co cikulu kulusha abo banyamuzinda b’obunywesi; erhi ciru olumvi lw’omu nyumpa luyigalira ebirugu bimuli, lwo lukulu hali abo banyamuzinda. 59 lzûba, omwêzi n’enyenyêzi bimoleka bijire omukolo byahîrwe, binaguyunjulize; 60 omulazo nagwo, gukalangashana gunasimîse amasù; empûsi enahûse omu ngasi cihugo, 61 ebitù nabyo biyûkirize irhegeko byahîrwe na Nyamuzinda ly’okugera omu igulu lyoshi; n’omuliro gumanuka emalunga gusingônola ento ntôndo n’emizirhu, gunajire omukolo gwarhumirwe. 62 Ci kwône, abo banyamuzinda barhahisiri kw’ebyo oku bwinja n’oku buhashe. 63 Kuziga ntâkwo rhwankacikebwa erhi kuderha nti bali banyamuzinda, bulya banayabirwe n’okuciraânula, barhankanakwânana abantu bici. 64 Mumanyirage obwo oku barhali banyamuzinda, murhabayôbohaga! 65 Bulya barhankahash’ihehêrera mwâmi erhi kumusûhira obwanga, 66 nta cimanyîso c’oku nkuba bankahash’iyêreka abantu, barhankalangashana nk’i zûba erhi kumoleka nka mwêzi. 67 Ensimba z’erubala zibalushire: bulya zohe zinalibirhire ahali ecigala zicifulike abazishimbire. 68 Nta kantu ciru n’akaguma kankayêrekana oku bali banyamuzinda, kuziga murhabayôbohaga! 69 Abo banyamuzinda bâbo b’emirhi bashîzirwe amasholo n’amarhale, kwo banali nka cisinde cigwîke omu ishwa ly’emyungu, co cirhalanga cici. 70 Niîi erhi nk’ishaka lya mishûgi omu karhî k’ishwa, lyo lirhwâkwo ebinyunyi bya ngasi lubero, kandi erhi nka murhumba bakabulîre omu mwizimya, ntyo kwo bali abo banyamuzinda b’emirhi bashîzirwe amasholo n’amarhale. 71 Omu kubona emyambalo y’akaduku n’ecitâni byababolerakwo, lyo mwankamanya oku barhali banyamuzinda. Cazinda nabo bone balundugurhwa, bayish’ihinduka nshonyi. 72 Omuntu mushinganyanya orhagashâniza nshusho ya muzimu ye mukulu, yeki wâyish’ifulumuka enshonyi!

^a1.1 Ogu murhundu gw’e Yeruzalemu. Omuzihi aliaderha obworhere bugalugalu Yeruzalemu âja mwo erhi bubî bwâge burhuma.

^b1.2 Abîra ba Yuda ba mîra, balya anywânanaga nabo mpu bakamurhabâla; lero boshi bamamulekêrera. Lola muli Yer 4, 30; 30, 14: Eze 16, 37-40; 23, 22-29.

^c1.6 Sinza Eze 10, 18; 11, 22; 16, 37; Iz 47, 3.

^d2.4 Nk’omu Yer 12, 7; 30, 14; bayêresire Nyakasane nka mushombanyi wa lubaga lwâge lwishogwa: Israheli.

^e2.7 Eco cihôgêro cirhàli ca mwishingo nka kulya bashamambira, bagashâniza olusiku lukulu, ci càli ca bashombanyi balirhêra aka-Nyamuzinda.

^f2.13 «Munyere w’e Siyoni»: ko kuderha Yeruzalemu.

^g2.14 «Abalêbi bâwe»: Balêbi b’obunywesi, halya hàdesire eby’obunywesi.

^h3.16 «Kukugurha olukalabuye» ko kugalanjuka omu luvù..

ⁱ3.24 «lgwarhiro ly’okulangalira ciru n’omu malibuko»: sinza Lul 16, 5; 73, 26; 3, 30; Iz 50, 6; Mt 5, 39.

^j3.30 Sinza Mt 5, 39: Iz 50, 6. 3, 32: Abashi mpu: «Engoko enalabarhe omwana wâyo erhi enamubwîne»: Nyamuzinda ye muzire «Ntahwa lukogo».

^k3.58 Nyamuzinda ye «mucunguzi» w’olubaga lwâge.

^l4.1 Amasholo n’amabuye matagatifu, cimanyîso c’olubaga lw’e Yeruzalemu

^m4.3 Lola Ayu 39, 13-17.

ⁿ4.15 Emw’Abayahudi, abanya-byâha bàkagilolwa nka bantu ba lushomyo ntâye wankabayegîre embere bacîyûnguze.

^o4.17 lshanja ly’ihanga ye Mîsiri bànywananaga naye oku matabâro gâbo mazinda, Mîsiri naye arhayishaga okubarhabâla.

^p4.20 Mwâmi Sedekyahu ye wayîmisirwe ayîrikwa ago mazîno: «Mushîgwa wa Nyakasane» Naye abashombanyi bamugwârha mpira, olubaga lwàrha omurhima, lwadaga. Lola 2 Bam 25, 6.

^q4.21 Cihugo ca Usi: co cirimwo abalungu ba bene Israheli, bo balimwo ba Mowabu, Amoni, ab’e Edomu (Lola Murh 36, 28; Ayu 1,1). Nabo bali barhabâzi ba bene Israheli omu ntamhala, bàbâ kucishinga bacishingira okuhimwa kwa bene lsraheli: Lola Iz 34, 5. Co càrhumaga bene Israheli bàkâgikaga Edomu omu myandiko y’Abalêbi, enyuma ly’okurhenga omu bujà e Babiloni: Lola Iz 34; Eze 25.

^r5.1 Endûlù ya karhanu omu Vulgata badesire oku gwo musengero gwa Yeremiya.

^s5.2 Entakêmbûlwa bo barhali Bayahudi, abarhali b’omu bûko bwa bene-Israheli. Bulya Abayahudi bene Israheli hoshi bàli bakêmbûle (Lola Murh 17,10.24).

^t5.6 Abanyasîriya bo balama e Babeli.

^u5.19 Ciru akaha mpu aka-Nyamuzinda kâge k’en’igulu kamashâbwa, Nyamuzinda-Nyakasane, ali Ogala-byoshi. Irenge lyâge liri ly’ensiku n’amango. Entebe yâge eri y’ensiku zirhaheka omu mpingu (Lola Lui 102, 12: 145, 13: 146, 10).

^a1.1 Omu cihebraniya, Neriyasi ye Neriyahu ; Masiyasi ye Masyahu;

^b1.1 omu cihebraniya, Sedekiyasi ye Sedekiyahu, Masiyasi ye Mashiyahu

^c1.1 omu cihebraniya, Asadiyasi ye Asadyahu

^d1.1 omu cihebraniya, Hilkiyasi ye Hilkiyahu

^e1.2 Mwâka gwa karhanu kurhenga Abayahudi bahêkagwa e Babiloni. Lola Yer 52, 12; 2 Bam 25, 8.

^f1.3 omu cihebraniya, Yekoniya ye Yekonyahu

^g1.12 Okulama idako ly’ecihôho ca Nabukondonozori kwo kulangwa na Nabukondonozori.

^h1.15 Aga mahano gayêrekire gurhi Ahayahudi bacijaga emurhima, bayemêra oku bàbihire (Bar 1, 15-20), bàgerêreza oku Nyamuzinda abahîre obuhane bushingânîne (Bar 2, 1-10). Rhulole muli Dan 9, 4-19.

ⁱ2.11 Okurhenga omu bujà bw’e Mîsiri kw’oluhaga lw’Israheli, kwàrhuma irenge lya Nyamubâho lyalengerera; okwo kwàrhuma baba n’obulangalire omu ngasi cijiro c’obucire. Omu kucihà olukengwa, Nyamubâho ayôkola Bayahudi baguma (Bar 2, 11-18), ci, barhali balingânîne okubabalirwa (Bar 2, 19-26), cikône Nyamubâho abamanyisa oku olubaga lwâge lucîyunjuze lunamugalukire (Bar 2, 27-35). Isala ly’okucîyunjuza (3, 1-8).

^j2.17 lambûla amasù, kandi erhi: « bungûla amasù »

^k2.18 «Abirhohye b’en’igulu» bwo balanganyizibwe obucunguzi (Lola Sof 2, 3).

^l3.5 Eyi milongo: 3, 5-4, 1, eyêrekîre Obukuze bw’obushinganyanya. Rhulole muli Mig 8; Burh 24; Ayu 28.

^m3.24 Enyumpa ya Nyamuzinda, kwo kuderha igulu.

ⁿ4.30 Omwandisi amarhuliriza ecihugo ca Yeruzalemu omu kucilaganya Omucunguzi wayish’iciyûbaka buhyahya. Omulêbi ali adesa Yeruzalemu omu nderho ziri zayîbusa Iz 40-55; Yer 31-33.

^o5.4 Agandi mazîno ga Yeruzalemu, rhulole muli Iz 1, 26; 60, 14; Yer 33, 16; Eze 48, 35. lzîno lihyahya lirhengerîre kuli Iz 43, 1; 56, 5-6; 62, 2. 4. 12.

^p5.9 omu cihebraniya, oyu mulêbi aderhwa YEREMIYAHU

^q6.0 Yere;iya, omu cihebraniya ye YEREMIYAHU oyo enfarasè n’ecigereki byahindwire Yeremiya, bulya enfarasè n’ecigereki bijira embaka z’okuhubula erq herufi H, omu cihebraniya ba «h» bali basharhu: babiri b’ebiraka n’ola ohubulwa nka omu mashi, kiswahili n’ecingereza

^r6.1 Aga maruba gàlishambîre kuli ngasi baharâmya banyamuzinda bâbo b’obunywesi.

^s6.4 Lola Yer 10, 1-16; Iz 40, 20.

^t6.40 Abakaldeya, aha, badâhwa ba Baali badesirwe. Rhulole muli Dan 2, 2.

EZK – – Bible en mashi du Congo

EZEKIYELI (Yehezqel, Yehezekiyeli) יחזקאל

Enshokolezi

Yehezekiyeli ali mudâhwa mukulu wakag’icîlibuza bwenêne erhi ka-Nyamuzinda n’oburherekêre bw’emilungano birhuma. Akuhâna amahano nka badâhwa omu bworhere bw’obushinganyanya. Cikwône oyu mudâhwa ali mulêbi. Enyigîrizo nyinji za Yezekiyeli zirhenga omu kubonekerwa kwâge: okubonekerwa n’engâlè ya Nyamuzinda (c. 1-3), okubona akabanda kw’orhuvuha rhuzîne (c. 37); okucîshalisa erhi ka-Nyamuzinda kahyahya karhumire (c. 40-48); abakazi babirhi (c. 23) na ntyo na ntyo.

Ecitabu caYehezekiyeli cimayisa oku Yehezekiyeli ayigirizagya e Babeli kurhenga okubunga kurhanzi (593) kuhika omu mwâka gwa 571 embere Kristu aburhwe. Ayigirizize n’e Yeruzalemu nayo. Ecigabi cirhanzi cishambala bwenêne bwene ne kuli Yeruzalemu.

Yehezekiyeli ashimba enyigîrizo z’abalêbi bamushokoleraga. Cikwône alerha engerêrezo mphyahya: Amalaganyo Mahyahya bwàli bwonjo Nyamuzinda afira ga abantu (16,62-63). Omucunguzi walaganyibagwa Yehezekiyeli arhali mwâmi w’okuharâmya ci «lungere» w’amashanja (34, 23; 37, 24), ali murhambo wa Nyamuzinda (34, 24). Nyamuzinda yene wayish’iba mwâmi (45, 7 n’ebindi bigabi).

Yehezekiyeli asêza bwenêne oku Nyamuzinda ayish’ihemba ngasi muntu nk’o ku akozire (c. 18 na 33). Ayigîriza oku oburherekere, entûlo n’obuzigire biba bya busha amango birhajizirwi n’omurhima goshi gw’omuntu. Kuli kwa bulagiîrire okuba n’omurhima muhyahya (11, 19; 36, 26).

Yehezekiyeli ye warhangiraga olubero lw’abandisi bahyahya babonekeragwa kwâgo kwâgo, olwo lubero lw’abandisi luderhwa lubero lw’abandisi b’ «amafullûo» gamanyisa iragi ly’abemêzi olusiku luzinda.

EBIRlMWO

1. Okuhamagalwa kw’omulêbi: cigabi 1-3

2. Okukalihirwa n’okurhegekwa kw’obûko bwa Yuda: c. 4-24

3. Nyamuzinda ashambâza amashanja: c. 25-32

4. Omulêbi arhuliriza olubaga amango gw’okurhêrwa kwa Yeruzalemu n’omu mango gakulikiraga: c. 33-39

5. Okubonekerwa n’aka-Nyamuzinda kahyahya n’okuyumanyanya idini , amango olubaga lwagaluka omu Palestina-Israheli: c. 40-48

Enshula-mwanzi

1 Omu mwâka gwa makumi asharhu, omu mwêzi gwa kani, omu nsiku irhanu z’omwêzi, erhi ndi ekarhi k’abalulize, oku burhambi bw’olwîshi Kebari, amalunga ganaciyiguka, nabona amalêbi garhenga emwa Nyamuzinda. 2 Omu nsiku irhanu z’omwêzi -gwàli mwâka gwa karhanu kurhenga mwâmi Yoyakini alulizîbwe-, 3 akanwa ka Nyakasane kanacibwîrwa omudâhwa Yehezekiyeli, mwene Buzi, omu cihugo c’Abakaldeya, oku burhambi bw’olwîshi Kebari. Ahôla ho okuboko kwa Nyakasane kwamurhindakwo.

Okubonekerwa n’engale ya Nyakasane

4 Nakâg’isinza: kwanaciyisha empûsi yakâg’ihûsa kurhenga olunda lw’e mwênè, cali citù cinênènè cali ciyunjulîne bulangashane bwa muliro n’omu kagarhî gw’ogwo muliro mwakazâg’irhenga engulumira eri nka njuma ya lubula^a. 5 Omu kagarhî nanacibonamwo ebiri nka nsimba ini. Enshusho yazo kwo yàli nka ya bantu. 6 Zàli zigwerhe ngasi nguma malanga ani na ngasi nguma byûbi bini. 7 Amagulu gâzo gali bwimâna n’ensenyi zâgo zàli zishushîne n’ensenyi z’enkafu, zànakazâg’ilangashana nka mulinga mushuke. 8 Amaboko gàli nka ga muntu, gali ah’idako ly’ebyûbi byâzo, ganali gayêrekîre ebwa mpande ini z’igulu, n’amalanga gâzo n’ebyûbi byâzo okuziri ini kwo na kwo. 9 Ebyûbi byâzo byàli bilungîne ngasi ciguma oku câbo. Zirhakazâg’ihindamuka erhi zabâga zagenda, ci ngasi nguma yakag’ija emhere yayo. 10 Enshusho yamalanga yazo yàli nshusho y’amalanga ga muntu. Zoshi oku ziri ini zàli zigwerhe amalanga gali nka ga ntale, ebwa kulyo; zoshi oku ziri ini zali zigwerhe amalanga gali nka ga mpanzi, ebwa kumosho; zoshi oku ziri ini zali zigwerhe amala nga gali nka ga nyunda. 11 Ehyûbi byâzo bilambtlkîre enyanya. Ngasi nguma yàli egwerhe byûbi bibiri bilungîne na bindi bibiri bibwikîre omubiri gwâyo. 12 Zakazâg’ija zagenda ngasi nguma embere yayo. Zajaga zaja zinahesirwe na mûka, zirhanajaga zahindamuka erhi zajaga zagenda. 13 Ekagarhî k’ezôla nsimba yali ngali nka masese gatumbûka muliro, gakazâg’imoleka nka bimole, gajaga gaja eyi n’eyi ekarhî k’ezôla nsimba; mw’ogwôla muliro mwakazâg’irhenga obulangashane, na mw’ogwôla muliro mwakazâg’irhenga emilazo. 14 Ezôla nsimba zajaga zagenda zanagaluka zinali nka mulazo. 15 Nanacilolêreza ezôla nsimba: oku idaho kwali omuzizi, aha burhambi bwâzo oku zinali ini. 16 Eyôla mizizi yakazâg’ilangala nka njuma ya njwijwi. Oku enali ini yàli eshushîne; omu kubonekana yali eyôsire nk’ejire yashomekwa ngasi muguma omu gwâbo. 17 Erhi yabaga yagenda, yakag’ija ebwa mpande ini, erhanajaga yahindamuka erhi yabâga yagenda. 18 Obunene bwâyo bwàli bulengerîre, n’oku enali ini yàli eyunjulirîne masu omu marhambi goshi. 19 Erhi ensimba zabâga zagenda, eyôla mizizi nayo enazigende eburhambi, n’erhi ensimba zabalalaga, eyôla mizizi nayo enabalale. 20 Olunda mûka abaga ayihêsire lwo na lunda eyôla mizizi yakazâg’ija, yanakâg’iyimangira caligumiza, bulya mûka wàli omu nsimba ye wànali muli eyôla mizizi. 21 Erhi ensimba zagendaga, nayo eyôla mizizi enagende, erhi zayimangaga, nayo eyôla mizizi enayimange, n’erhi ensimba zabalalaga, eyo mizizi nayo enabalale, bulya mûka wàli omu nsimba ye wàli n’omu mizizi. 22 Oku marhwe g’ezôla nsimba kwàli oluli nka lurhalarhala lwakazâg’ilangashana nka njuma ya lubula; lwàli lubambulîre aha nyanya ly’agôla marhwe gâzo. 23 Ah’idako ly’olôla lurhalarhala, hali ebyûbi biyêrekerîne ciguma ebwa câbo; ngasi nguma yali egwerhe byûbi bibiri bizibwisire omubiri. 24 Nanaciyumva olubî lw’ebyôla byûbi byâzo: erhi zabâga zagenda, lwàli nka lubî lwa mîshi manene gavongoboka, nk’izù ly’Ogala-byoshi; lwàli nka lubi lwa mwandu gwa bantu, nka lubî lwa murhwe gwa balwî. Erhi zayimanganga zinafunye ebyûbi byâzo. 25 Kurhenga aha lurhalarhala lwàli aha nyanya ly’amarhwe gâzo, hayumvikana izù. 26 Aha nyanya ly’olwôla lurhalarhala lwàli aha nyanya ly’agôla marhwe gâzo hàli eliri n’iibuye lyâbuka, lyàli nka ntebe y’obwâmi, n’oku nyanya y’eyôla ntebe kwàli oli nka muntu enyanya bwenêne. 27 Okubundi nanacibona eri nka nshusho yalangala nka njuma, oguli nka muliro omu marhambi gâge mwoshi; kurhenga agali nka marhungu gâge kuhika enyanya, na kurhenga agali nka marhungu gâge kuhika ahanshi, nanacibona oguli nka muliro gwa kazâg’imoleka omu marhambi mwoshi. 28 Gwàli gushushire omutirigongo gubonekera omu bitù amango g’enkuba: ntyôla kw’obwôla bulangashane bwàli omu marhambi. Bwàli nka buboneke bw’irenge lya Nyaka sane. Nanacisinza, nakulumba bubî oku idaho; nanaciyurnva izù ly’owakazâg’inderheza^b.

1 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu^c, yîmanga, nakudôsa». 2 Mûka anacinjamwo nk’oku anali ambwîzire, anyîmanza. Okubundi nanaciyumva olyâla wakag’indesa. 3 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, nkola nakurhuma emwa bene Israheli, emw’olubaga lw’abagoma, abagoma bangomeraga. Bone na bishe bangomire kuhika oku lusiku lw’ene. 4 Emwa abôla bana bagwerhe irhwe lizibu n’omurhima gudundagwîre, yo nkurhumire, nti ogend’ibambwîrira, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho! 5 Bakuyumve nisi erhi babe barhakuyumvirhi, -bulya eba nyumpa ya bagoma-, bâmanya oku haba omulêbi ekarhî kabo. 6 Ci woyo, mwene omuntu, orhabayôbohaga, orhanayôbohaga ebinwa byâbo, bulya oli ekarhî kabo nka ôli ekagarhî k’emishûgi na bulya otamîre oku mahiri-joka. Orhayôbohaga ebinwa byâbo orhanabayôbohaga bône, bulya liri iburha lya bagoma. 7 Obabwîre ebinwa byâni, babiyumve nisi erhi babe barhabiyumvirhi, bulya liba iburha lya bagoma. 8 Ci woyo, mwene omuntu, yumva oku nakubwîra: orhabâga mugoma aka eyôla nyumpa y’abagoma; obumbûle akanwa onalye ngasi ebi nakanakuhà». 9 Nanacilolêreza: nabona okuboko kulambulîrwe emunda ndi kunafumbasire ecitabu cizinge. 10 Anacicibungûlira embere zâni: càIi ciyandike olunda n’olundi; càIi ciyandikekwo: «Ndûlu, njamu, mirenge!»

1 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ebyôla bakuyêrekize obilye! Olye ecôla citabu, onakanye, ogendidôsa enyumpa y’lsraheli!» 2 Nanacibumbula akanwa, andîsa cirya citabu. 3 Anacimbwîra, erhi; «Wâni mwene omuntu, lya, oyigurhe eci citabu^d nkuhire». Nanacilya: omu kanwa canunira nka buci. 4 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, okanye, oje emwa bene lsraheli, onabahêkere ebinwa byâni. 5 Bulya arhali emwa lubaga lw’iderha lirhayumvikana nîsi erhi emwa lubaga lwa lulimi ludârhi yo nkurhumire, ci cemwa bene Israheli. 6 Arhali emwa mbaga mwandu, ez’iderha lirhayumvikana n’ez’olulimi ludârhi, zirya orhayumva ebi zaderha. Nk’emwâbo nakurhumaga, bali bakuyumva. 7 Ci bene Israheli barhalonzizi okukuyumva, bulya barhalonza okunyumva; kulya kuba enyumpa y’Israheli yoshi eri ya cikanyi-cirhagomba n’omurhima muzibu. 8 Neci, alaga oku namàjira obusù bwâwe buzibu nk’obusù bwâbo, n’amalanga gâwe mazibu nk’amalanga gâbo. 9 Amalanga gâwe nâgazibuhya nka diyama, yo elusha ibuye okuzibuha. Orhabayôbohaga, orhabarhinyaga, bulya bali iburha lya bagoma». 10 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ebinwa byoshi nkubwîzire, obibîkirire emurhima, onabiyumvîrhize n’amarhwiri gombi. 11 Okubundi okanye, oje emwa abalulize, emwa bene olubaga lwâwe, ogendibadesa. Bakuyumve nîsi erhi babe barhakuyumvîrhi, oj’ibabwîra, erhi: «Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho!» 12 Okubundi Mûka anacinyehukana, naja nayumva omu nyuma zâni olubî luli nka cihogêro, lwaja lwaderha, erhi: «Liganze irenge lya Nyakasane ngasi ahâli n’ah’âbà hoshi!» 13 Olwôla lubî lwàli lwa byûbi bya zirya nsimba byayishaga byakubakubira ngasi ciguma ebwa cindi; lwàli lubî lw’erya mizizi yàli âha burhambi bwâzo, na lubî lwa cihogêro. 14 Mûka anacinyehûkana, ampêka. Nagenda erhi nnankunîre n’omurhima guyunjwîre burhe, ci n’erhi okuboko kwa Nyakasane kungwêrhe buzirho. 15 Nanacihika aha Tel-Abibu, emwa abalulize, eburhambi bw’olwîshi Kebari, ho bàli bayûbasire; nahandaho nsiku nda ndi nka kadunduguli ekarhî kâbo.

Omulebi kw’ali nka mulanzi w’olubaga

16 Erhi kugera nsiku nda, akanwa ka Nyakasane kantindakwo, erhi: 17 «Waâni mwene omuntu, nkujizire mulanzi w’enyumpa ya bene lsraheli: mango okayumva oluderho lw’ekanwa kâni, onagend’ibarhonda oku nie nkurhumire. 18 Erhi nankabwîra nyankola- maligo, nti: «Kufa wâfa», nawe okabula kwakâmurhonda, okabula kwakâderha lyo ohanza oyo nyankola-maligo mpu aleke olugendo lwâge lubî lyo alama, oyôla nyankola-maligo yêhe anafana obubî bwâge, ci omuko gwâge nakulyûzegwo. 19 Ci erhi w’oyo wankarhonda oyo nyankola-maligo, akanabula kugokôla n’okuleka olugendo lwâge lubî, yêhe anafana obubî bwâge, ci w’oyo wanayôkola obuzîne bwâwe. 20 Erhi omushinganyanya akaleka obushinganyanya bwâge, akakola amabî, nanahira omurhego embere zâge: kufa akanafa. Akaba orhàli omurhonzire, afana ecâha câge, n’ebijiro by’obushinganyanya ajizire barhakacibikengêra, ci omuko gwâge nakulyûzegwo. 21 Ci erhi wakarhonda omushinganyanya mpu amanye ankajira ecâha, akanalek’ijira ecâha, kulama akanalama, bulya ali arhonzirwe, nâwe, wene wanaciza obuzînc bwâwe».

I. Embere Yeruzalemu arhêrwe n’ababisha

Yehezekiyeli, iderha lyamugenda

22 Ahôola go mango okuboko kwa Nyamubâho kwarhindaga kuli nie, anacimbwîra, erhi: «Yîmuka, okanye oje ebwa kabanda, najikubwîra». 23 Na naciyimuka nanacija ebwa kabanda, nalola oku irenge lya Nyamubâho lyàli liyimanzire eyôla munda, lyàli liyosire nka lirya irenge nanabonaga hofi na olwîshi Kebari, nanacikumba bûbi 24 Okubundi Mûka wa Nyamubâho anacinjamwo, anyîmanza akaz’indesa. Ambwîra, erhi: «Okanye ogend’iciyîgalira omu mwâwe. 25 Wâni mwene omuntu, lola oku bakola bagend’ikushwêka n’emigozi eryâla orhankahashi cishwêkûla , orhânahash’icîrhenze muli yo^e. 26 Olulimi lwâwe nalugobekera ebiraka, waba kaduma, waleka okukazibarhonda, bulya liri iburha lya bagoma. 27 Na, amango nânakudese, nânashub’ikuyîgula akanwa, wanababwîra, erhi: Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho adesire: Ngasi yêshi walonza okuyumva, ayumve na ngasi yêshi orhalonza okuyumva, aleke, bulya bacibêra iburha lya bagoma.»

Okumanyîsa oku Yeruzalemu âgorhwa

1 Mwene omuntu, yanka itofali, olihebe embere zâwe: Otâkekwo olugo Yeruzalemu. 2 Enyuma z’aho wânarhangira okugorha olwôla lugo, wanalulundikakwo ebisinga, wanaluhirakwo enkingi, wanaluyunjuza birâlo, wanaluzonza bimpokolo omu marhambi moshi. 3 Okubundi, wanayanka olukalangiro lw’ecûma, lube nka lwo luyûbasirwe ekarhî kawe n’olugo, Waânayêrekera emunda luli, wânalugorha, loshi oluzonge. Cimanyiso ecôla oku mulala gw’Israheli. 4 Gwesherera oluhande lw’ekumosho, cibarhuze ecâha c’omulala gw’Israheli, Ensiku wakanagez’ogwishîre ntyôla erhi zo onabarhwîremwo ecâha câbo. 5 Niene nkugerîre emyâka y’ecôla câha câbo, gali mango ga nsiku magana asharhu na makumi gali mwenda, na muli agôla mango wânabarhulamo ecâha c’omulala gwa bene Israheli. 6 Hano oba wamàziyûsa, wânagwesherera kandi olunda lw’ekulyo, wânacibarhuza ecâha c’omulala gwa Yuda, wanageza nsiku makumi ani. Nâkugerera amango, lusiku luguma oku mwâka muguma, 7 Wânayêrekera lulya lunda Yeruzalemu agorhîrwe, wanayînamula okuboko kwâwe kulyo kurhali kubwîkire na cici, wânaderha ebinwa bya obulêbi kuli Yeruzalemu, 8 Lola oku nâkushwêka n’emigozi, lyo olekikazihindamukira olunda n’olundi, kuhika omale ezôla nsiku zâwe z’okushwêkwa, 9 Kuziga orholage engano, emparabuka, emporoji, ebishimbo, enkole, obulo: ebyôla byoshi wânabivanganya haguma, obidêkere nyungu nguma ojiremwo omugati gwâwe, Ensiku wâkanageza oli ogwêsherire lunda luguma erhi na ogwôla mugati gwâwe gwo onadwîrhe wâlyakwo, 10 N’ebyôla biryo wâkazilyakwo, wânakazirhôla lugero lwa sikeli nguma, byo wâkalya oku lusiku, oku lusiku luguma loshi. 11 Wâkazinywa amîshi ci konene ga lugero wânakazinywa ecigabi ca kali ndarhu c’e setiri omu lusiku lugumagumà, 12 Ebyôla biryo byâwe wânakaziryanka mburungusè ya mugati ogu wàyokeraga oku mazî g’abantu erhi bânabona, 14 Wânaderha erhi: «Ntyâla kwo adesire Nyamubâho Nyamuzinda w’lsraheli. Ntyôla kwo bene Israheli bâyishikalya ebiryo byâbo bihemusire omu karhî ka amashanja emunda nàbahivire,» 14 Okubundi nanaciderha nti: Mashi! Nyakasane Nyamubâho, iroho lyâni li rhahemusiri. Kurhenga e burho bwâni kuhika bunôla, nta mango ciru n’amaguma nkola ndîre enyama yaniolagwa igosi, nîsi erhi eyi bàsharhulaga, nta mango enyama ngalugalu ekola enjîre e kanwa. 15 Anacimbwîra, erhi akaba ntyôla nkolaga nkuyemêrîre okaz’ibiyôca n’amashî ahali h’amazî g’abantu, okwôla kwo wakaziyôkera omugati gwâwe, 16 Kandi àshubimbwîra erhi: Mwene omuntu, lola oku nkola navunanga nsherêze embîko y’omugati gwa Yeruzalemu: Bâkazilira oku bihamba ecihimbi c’omugati cigere, n’amîshi nago bânakaziganywa erhi bânajuguma bulya nago gali magere, 17 okwôla koshi ali ebwa kuba omugati n’amîshi byâbulikana: boshi haguma bâhorha banayûmîrire erhi byâha byâbo birhuma.

1 Nâwe mwene omuntu, yanka engôrho nyôji, oyifumbarhe nka lwembe lumôma bwânwa, yigeze oku irhwe lyâwe n’oku bwânwa bwâwe. Kandi wânarhôla omunzani, wânarhondêra okugera n’okugabanya erya migohe y’emviri watwâga. 2 Ecigabi ciguma ca kasharhu, wânacidulika muliro omu karhî k’olugo, ago mango olugo lwâbalugorhe. Wânashubirhôla ecindi cihimbi ca kasharhu wânaja wâcitwa n’engôrho, kuzunguluka olugo loshi. Ecindi cihimbi ca kasharhu cizinda, wânacibuha cihêkwe n’empûsi, erhi nâni namâyisha nyomwîre engôrho enyuma zâbo. 3 Kandi wanashubirholakwo rhundi rhuviri rhusungunu, orhugonyere omu muhiro gw’ecishûli câwe. 4 Kuli orhôla rhuviri wânashubirhôla kwo kandi rhusungunu, orhukwêbe omu karhî k’omuliro onarhuyôce. Rhwânagarha muliro.

5 Kandi, wânabwîra omulala gwa bene Israheli boshi, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, alaga Yeruzalemu nàsimikaga ekarhî k’amashanja, âzungulukwa n’ebihugo by’ihanga. 6 Yeruzalemu abîre mugoma, anahemukîre engeso zâni kulusha amashanja, agayaguza àmarhegeko gâni kulusha ebihugo bimuli eburhambi, bulya àgayire engeso zâni n’amarhegeko gâni arhagashimba.

7 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi; «Ebwa kuba mwabîre bagoma kulusha amashanja gamuzongolosire, murhashimba amarhegeko gâni, murhanalanga engeso zâni, na ciru murhashimba engeso z’amashanja gamuzongolosire, 8 okwôla kwamarhuma aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: «Nâni nta kuli kwo, nkola nakuhira kwo amahanya, embaga zoshi zirhangâle». 9 Nâjira ntyôla kuli we oku ntasagijira, ntakanacikujira bundi, n’ecarhuma gali agôla mabî gawe magalugalu. 10 Co carhuma, b’ishe w’abana bakola bakazilira abana babo ekarhî kâwe, n’abana balye b’ishe wâbo. Nâkuhonda kwo amahane nnanshandabanye abana bâwe bacisigire baje enyunda zoshi z’igulu. 11 Co cirhumire, ndahîre oku buzîne bwâni, Nyakasane Nyamubâho okudesire, ebwa kuba wàhemwîre ahantu hâni hatagatifu n’amabî gâwe magalugalu, nani nkola nâmujandika buzira masù ga bwonjo na buzira kubabalira. 12 Cihimbi ciguma ca kasharhu c’abantu bâwe bafa n’ecihûsi, ishali lyâbamalirira ekarhî kâwe, ecindi cihimbi ca kasharhu engôrho yâcimalirira eburhambi bwâwe n’ecindi cihimbi ca kasharhu cicisigîre nâcishandabanya balibirhe erhi n’engôrho ebali omu nyuma. 13 Lero obwo, obukunizi bwâni bwânarhimukwa n’oburhe bwâni bwânarhulirira kuli bo bulya nama cihôla; ntyo banamanya oku niene Nyamubâho, nie nahigaga ntyo erhi lûji lurhuma, nâbayûkizakwo oburhe bwâni. 14 Nâwe wene, nâkujira bwêrûlè, wâbà eembere z’amashanja gakuzongolosire na ngasi bagera boshi. 15 Wâbà masheka, kantu ka nshonyi, lwiganyo lwa kuyôbohya oku mashanja gakuzonzire amango nakujirira ebyôla byoshi omu bucirânuzi bwâni haguma n’oburhe n’obukunizi n’amahane makali. Nie Nyamubâho okudesire. 16 Omu kukurhumira enyampi yâni mikali y’ecizomho, yo yanakumalira bulya nayirhuma ekuheze, ciru nanyushûle eryo ishali kuli we, -nânaherêrekeza omugati olya, ogu wali ocicîbikîre. 17 Nâkurhumira ecizombo n’ebiryanyi bikali bikazikulya abana; ecihûsi n’omuko byâgera emwâwe. Nâkurhurnira n’engôrho ekumalîre. Nie Nyamubâho okudesire.

Oku biyêrekîre entôndo z’lsraheli

1 Oluderho lwa Nnamahanga lwanacintinda kwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni mwene omuntu, oyêrekere ebwa ntôndo z’Israheli ozibwîre ebinwa by’obulêbi. 3 Ozibwîre, erhi: Wâni ntôndo z’Israheli, yumvagyi oluderho lwa Nyakasane Nyamubâho. Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, akubwîzire entôndo, akubwîzire orhurhondo, emisima n’orhubanda^f. Loli oku nâlerha abayisha bamuyomolîre engôrho, bashanda empêro zinyu. 4 Empêrero zinyu zashandwa, ebîko binyu bayôkeramwo enshangi byasherezibwa, abayûbaka kuli mwe boshi nâbahungumula, bânigwa embere s’abazimu binyu, 5 n’amavuha ginyu goshi nagalundalunda eburhambi bw’empêrero zinyu. 6 Ngasi hoshi muyûbasire, ebishagala byâshandâla, empêro zinyu zahenangulwa, lyo empêrero zinyu zishandâzibwa bananyâge ebiri kwo byoshi, lyo abazimu binyu bajonjagwa banahirigirhe n’ebîko binyu muyôkeramwo enshangi bihashisherêzibwa na ntyo eby’obushanja bwinyu bihirigirhe. 7 Abantu bafunde engôrho bâkazihirima omu karhî kinyu, na ntyo mwânamanya oku ho mbà, nie Nyamubâho. 8 Ci konene nâbabalira baguma muli mwe, baguma bâfulumuka engôrho omu mashanja, banashandabane omu mashanja. 9 Okubundi obwôla, ngasi bàfumire olufu bamulimwo, bânashubikaz’inkengêra emwa galya mashanja bàjaga emwabo, bali bantu nâlumisa omurhima gwandekaga n’amasù gâbo g’obugonyi^g, agajag’icîshwêkera oku bazimu. Bâkaziyumva olushologorho kuli bwo bonene erhi galya mabî gâbo goshi bajira garhuma. 10 Ntyo, banamanya oku nie Nyamubâho: Nakudesire, n’ebinderha birhaba bya busha, oku nâbakolera amaligo.

Ebyâha b’lsraheli

11 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Mushûrhe omu mahi, mushûrhe n’okugulu okw’idaho munaderhe mpu: Yajeeewe! Oku mabî goshi gàjiragwa n’omulala gw’Israheli, lêro ndi okolaga wâfà n’engôrho, n’ecizombo n’ecihûsi. 12 Abali kulî bâfa n’ecihûsi, abali hofi bâyîrhwa n’engôrho, abashugunusire ebyo babagorha bafe n’ishali, ebwa kuba nayûkiza ohurhe bwâni kuli bwo. 13 Mwamanya oku nie Nyamubâho hanôla mubona oku emirhima yâbo migwîke ngôrho eyunjulire ekarhî k’abazimu babo. eburhambi bw’e mpêrero zâbo, oku ngasi hirhondo hilengelîre, oku busongerwe bw’entôndo zoshi, oku ngasi murhi mubishi, oku ngasi murhi gwa cishakashaka halya barherekêrera omugavu gw’okurhuliriza abazimu bâbo. 14 Nâlambulira okuboko kwâni kuli bwo n’ecihugo coshi ncijire bwamwa kurhenga omw’irungu kuhika e Ribla, na ngasi hoshi bayûbaka na ntyo banamanya oku nie Nyamubâho.

Oku byayishiba buzinda

1 Oluderho lwa Nnamahanga lwanacintinda kwo muli ebîra hinwa, erhi: 2 Mwene omuntu, oderhe, erhi: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire ecihugo c’Israheli, erhi: Hoshi aho! Obuzindazinda bunôla bwamayisha empande zoshi z’ecihugo. 3 Lero bunôla olwâwe lwamayûrha, nkola nalikûlira oburhe bwâni kuli we, lyo nkutwîra olubanja oku olugendo lwâwe lunali, n’okukudôsa kuli galya mabî goshi okazijira. 4 Ntakubere obwonjo, nta kubabalire, ci nakudôsa oku lugendo lwâwe na kuli galya mabi gâwe gaboneka na ekarhî kâwe, na ntyôla wamanya oku nie Nyamubâho.

5 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku obuhanya bwamayisha oku bundi. 6 Obuzindazinda bunôla buyiruka, obuzindazinda bunola bukuyishire, lola oku bukuyishire, lola okubuyiruka. 7 Gakola mango gâwe, ewâni, we oyûbaka omu cihugo. Amango gayiruka, olusiku luli hofi kakola kavango ci burhaciri bushagaluke oku ntôndo. 8 Na bunôla nkolaga nakujahika kwo obukunizi bwâni, n’oburhe bwâni mbuyukize kuli we: nkola nakutwîra olubanja nk’oku olugendo lwâwe lunali, nankudôse kuli galya mabî goshi okazijira. 9 Nta busù bwa bwonjo nâjira, ntâbabalire, ebwa kuba nakudôsa oku lugendo lwâwe na kuli galya mabî gâwe gabonekana ekarhî kâwe, na ntyo wâmanya oku nie Nyamubâho, nie ndwîrhe nashûrha.

10 Alaga olusiku, alaga oku luyiruka, amango gâwe gamayisha, obuhanya buli hofi obucîbone bwâwe bwàmayalagala. 11 Akavango kamayushûka, kàmabà buhanya bwa bwîsi bwonene. 12 Amango gayishire, olusiku luli hofi. Owagula amanye ankacîshinga, naye owagûza amanye ankacîduduma, ebwa kuba obukunizi bwahonîre ngasi muguma. 13 Owagûza arhacibone ebi anaguzize; ngasi muguma analama omu câha câge buzira kurhabâlwa na ndi. 14 Omushekera gwàmabûhwa, byoshi bikola birheganye, na ntâye wankaderha mpu akola ajilwa, ebwa kuba oburhe bwâni bwaciîhulire oku bantu boshi.

Ebyâha b’lsraheli

15 Engôrho eri embuga, ecihûsi n’ecizombo nabyo biri omundalâla. Erhi ankaba hali oli omu ishwa, oyôla ananigwe n’engôrho, na ngasi yeshi oli omu lugo, ecizombo n’ecihûsi byânamumalira^h. 16 Abankaderha mpu bayâka bakola bayâkira oku ntôndo, nka ngûkù zarhenga omu rhubanda, nâyish’ibanigûliza eyôla munda boshi, ngasi muguma erhi mabî gâge garhuma. 17 Amaboko goshi ganoga, n’amadwi goshi gaforhama. 18 Bâyambala sunzu, n’omusisi gwâbabumba obusù boshi bwayunjula nshonyi, amarhwe goshi gamômwa. 19 Bâjahika ensaranga zâbo omu mirimbwa, n’amasholo gâbo gabageza mwo omusisi. Barhakaciyîgurha, barhakâcibumba enda bulya amasholo n’ensaranga byo byarhumaga bahirima omu byâha. 20 Bàkazâg’ilimbira ebisikiyo byâbo: babijira byàba nsanamu zâbo ngalugalu, byàba bazimu bâbo. Co carhuma nkola najira kabe kantu kakaz’ibagezamwo omusisi. 21 Ebyôla nâleka abantu b’ihanga bayish’ibinyaga, bigukumbwe n’ebishungu by’omu cihugo. Bânayishibihemula. 22 Nâbayâsa obusù, banayishihemula embîko yâni, abashombanyi b’ihanga bahika muli yo, bayihemule.

23 Cilukire omugufu bulya ecihugo cayunjwîre mifu ya bantu bajabânigwa, olugo luyunjwire kavango. 24 Nayisha ndwîrhe galya mashanja makali bwenêne, gayishibanyaga enyumpa zâbo. Nâfunyaza obucîbone bw’abanya-buhashe, n’ebirhînyiro byâbo byahemulwa. 25 Okujuguma kuyiruka, balonza omurhûla banagubule. 26 Obuhanya bwâja oku bundi, omwanzi gwâkaziyisha oku gundi: bakazihûna mpu omulêbi abalêberage, omudâhwa abahe amarhegeko, ihano libulikane oku bagula. 27 Mwâmi aja omu mishîbo, omuluzi ayunjula mirhanyo, amaboko g’abantu b’omu cihugo gâgeramwo omusisi. Nâbajirira nk’oku olugendo lwâbo lunakwânîne, nabatwîra emanja nk’oku emanja zâbo zinali, na ntyo banamanya oku nie Nyamubâho.

Obulêbi bw’ebyâha bya Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali ndarhu, omu mwêzi gwa kali ndarhu, omu nsiku irhanu z’omwêzi nàli ntamîre aha mwâni, erhi n’abagula b’e Yuda batamîrage nâbo aha mwâni, okuboko kwa Nyamubâho kwanacicîhonda kuli nie. 2 Nakaz’ilolêreza: nàbona hali oli nka muntu. Ebyàkazâg’ibonekana nka nsiko kuja idako, gwàli muliro, na kandi kurhenga oku nsiko kuja enyanya bwàli bulangashane buli nka bwa nyenyêzi. 3 Anacilambûla okuli nka kuboko, angwârhira oku mviri; mûka anacinyehûkana ekarhî k’amalunga n’igulu, a mêka e Yeruzalemu, omu kuyâgânwa na Nyamuzinda, andêkereza aha muhango gw’omu ndalâla gudwîrhe gwalola olunda lw’emwênè, ahantu bali bahizire omuzimu w’oluji ye onalerha oluji. 4 Ci, lola oku ahôla ho hali irenge lya Nyamuzinda w’Israheli, lyàli nk’oku nanalibonaga omu kabanda. 5 Anacimbwîra erhi: Mwene omuntu, yînamulira amasù olunda lw’emwênè». Nanaciyînamulira amasù olunda lw’emwênè, nàlola olunda lw’omuhango gwàli emwênè aha luhêrero yo munlda ali oyôla muzimu w’oluji, aha muhango. 6 Anacimbwîra, erhi: Wani mwene omuntu, k’obwîne ebibakola bajira? K’obwîne aga magalugalu galushire olugero ben’Israheli bali bajira hano, mpu lyo bantenza omu ka-Nyamuzinda kâni? Wâcibona kandi agandi magaulgalu manene gâkushologosa. 7 Anacimpêka omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda. Nanacilolêreza: omurhule gwàli omu lukûta. 8 Anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, rhula olukûta». Nanacirhula olukûta, hàli omuhango. 9 Anacimbwîra, erhi: «Kanya ojemwo, ojilola agôla magalugalu eyôla munda». 10 Nanacijamwo, nakazilolêreza, nanacibonamwo ensanamu za ngasi lubero: ez’ebinyagâsi n’ez’ensimba zirya zankashologosa omuntu, n’abandi bazimu boshi b’omulala gwa ben’lsraheli, zàli oku nkûta empande zoshi. 11 Na bantu makumi gali nda bw’omu mulala gwa bene Israheli bali bayîmanzire embere z’abôla bazimu na Yazanyahu mugala wa Shafani naye àli ekarhî kabo, -ngasi muguma erhi anafumbasire ecetêzo câge. N’omugi gw’enshangi erhi gudwîrhe gwadudumuka. 12 Anacimbwîra, erhi: «Kw’obwinage wâni mwene ornuntu ebi abagula b’Israheli bajirira omu mwizimya, ngasi muguma omu hiyumpa hyâge hishîge irangi? Banakaziderha mpu: Nyamubâho arharhubona, mpu Nyamubâho arhenzire omu cihugo». 13 Anacimbwîra kandi, erhi: «Wâcibona ebindi bigalugalu bajira». 8, 3: Nyamwagirwa ayercka omulebi oku abantu b’e Ycruzalcmu bahanwa bwenêne kulusha. Barhahanirwc amabî h’ishc hajiraga ci hahanirwa amahi gâbo gwonene. 14 Anacimpeka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda gudwirhc gwalola olu nda lw’cmwene, nalola oku eyola munda yali etamîre abakazi, bakazâg’ilakira Tamuziⁱ. 15 Anacimbwîra, erhi: «Ka wabwîne obwo mwene muntu? Erhi, waci bona ebindi bigalugalu bilushire ebyôla. 16 Anacimpêka omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda. Nalola oku aha muhango gwa aka-Nyamubâho, ekarhî k’ecirhînyiro n’oluhêrero bantu makumi abirhi na barhanu bayêrekîze aka-Nyamuzinda omugongo, banadwîrhe balola olunda lw’ebuzûka-zûba, olwôla lunda lw’ebuzûka-zûba bakazâg’ifukamiriza yo izûba. 17 Anacimbwîra, erhi: «Ka wabwîne obwo, wâni mwene omuntu? Ka ntakolaga nfuhirwe obwo n’ebîra bijiro bigalugalu ab’omu mulala gwa Yuda bakola bacihebiremwo? Bamabumba ecihugo kavango, banakaz’insholoshonza ntyoôla: Lola oku badwîrhe bayegeza ishami oku izûlu lyâbo. 18 Nani nkolaga nâbajirira ebya bukali, ntababalire, ntanabere bwonjo. Bâyakuliza bwenêne omu marhwiri gâni ntanabayunvirhize».

Obuhane

1 Go mango àyakûzize n’izù linene, anderhera omu marhwiri, erhi: «Amahanya galuno lugo gayiruka. Ngasi muguma afumbirhe akalugu kâge k’okushâba^j». 2 Nalola oku hamayêgera bantu ndarhu, bayishaga ebwa muhango guli enyanya olunda lw’emwênè, ngasi muguma n’akalugu kâge k’okuyirha omu nfune. Ekarhî kâbo yali muntu muguma oyambirhe ebyêru analihagarhîre aha mukaba gwâge olwandiko lw’omwandisi. Banacija omu nyumpa, bayîmanga aha luhêrero lw’omulinga. 3 Irenge lya Nyamuzinda w’lsraheli lyanaciyîmanga kurhenga kuli Kerûbi lyàli lidekerîre, lyàja ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda. Anacihamagala olya muntu wàli oyambirhe ebyêru, anahagarhîre olwandiko lw’omwandisi omu mukaba. 4 Anacimubwîra, erhi: «Ozunguluke olugo loshi, ozunguluke Yeruzalcmu onaje wahira ecimanyîso c’omusalaba ngasi bantu badwîrhe balaka erhi ebîra bijiro bibî bijirwa mulilwo birhuma». 5 Nayumva anacibwîra abandi, erhi: «Muzunguluke olugo, muyishe enyuma zâge, muje mwayîsha mwashûrha, ntâye mubêraga obwonjo, ntâye mubabaliraga, 6 abashosi, abana b’emisole, abananyere, abana barho, abakazi, muyîrhe munigûze boshi. Ci ngasi yeshi ogwerhc ecimanyîso c’omusalaba aha malanga murhamuhumagakwo. Murhangirire omu ka-Nyamuzinda kâni». Banacirhangirira oku bashosi bàli embere z’aka-Nyamuzinda. 7 Anacibabwîra, erhi: «Muhemule aka-Nyamuzinda. muyunjuze obululi mirhumba munahuluke». Banacihuluka, bakanya baja banigûza omu lugo mwoshi. 8 Agôla mango bajaga banigûza, nanacibêra halya nali, nanacikumba bubî oku idaho. Nanaciyâma nti: «Mashi Nyakasane Nyamubâho, ka onakolaga wamalira ogu musigala gw’lsraheli omu kuyâkiza oburhe bwâwe kuli Yeruzalemu?» 9 Anacimbwîra erhi: «Obubî bw’omulala gw’lsraheli n’ogwa Yuda buli bunji okurhalusire, ecihugo cayunjulîre muko, olugo ludwîrhe lwalerengana, bulya badwîrhe baderha, mpu: «Nyamubâho àrhenzire omu cihugo, Nyamubâho arhankabona. 10 Co cirhumire nâni ntâbe na bwonjo buci, ntânababalire ndi, nabadôsa eby’olugendo lwâbo». 11 Go mango olya muntu wàli oyambîrhe ebyêru, anahagarhîre olwandiko omu mukaba, ayishirage alimanyîsa oku anajizire, aderha erhi: «Najizire nk’oku wanantumaga».

1 Nanacilola: Lola oku olurhalarhala lwàli ahanyanya ly’irhwe lya bakerûbi lwâli lushushire nk’ibuye lyâlabuka, n’akantu kakazâg’ibonekana nk’ishungwè nako kakaz’ibonekana enyanya lyâbo. 2 Anacibwîra olya muntu wàli oyambirhe ebyêru, erhi: «Oje ekarhî k’engâlè, idako lya kerûbi, oshamarhe n’amaboko gombi ogabumbe makala gali ekarhî ka bakerûbi ogend’ishandâliza omu lugo». Anaciyija erhi nanabona. 3 Bakerûbi bàli ebwa kulyo kw’aka-Nyamuzinda erhi oyôla muntu ajamwo, n’olwikungu lwàli lubwîsire obululi omu ndalâla. 4 lrenge lya Nyamubâho lyanacirhenga kulya kerûbi lyaja ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda. Aka-Nyamuzinda kayunjulira lwikungu, n’obululi bwayunjulira bulangashane bw’irenge lya Nyamubâho. 5 N’olubî lw’ebyûbi bya bamalahika lwakaziyunvikana kuhika omu bululi bwàli emuhanda, nka mukungulo gwa Nyamuzinda Ogala-byoshi amango akola aderha. 6 Gwo mango àhânaga eri irhegeko emwa olya muntu wàli oyambirhe ebyêru, erhi: «Rhôla omuliro ekarhî k’engâlè, ekarhî ka bakerûbini». Olya muntu àyija agend’iyîmanga hofi n’omuzizi. 7 Kerûbi alambulira okuboko ebwa muliro gwàli aha karhî ka bakerûbi, agudahula ahira omu maboko g’olya muntu wàli oyambîrhe ebyêru. Oyôla muntu agurrôla anahuluka. 8 Ago mango nabona oku bakerûbi bàli bagwerhe agali nka maboko idako ly’ebyûbi byâbo. 9 Nanacilolêreza: Hàli mizizi ini aha burhambi bwa bakerûbi, ngasi muzizi aha burhambi bwa kerûbi muguma, n’eyôla mizizi yakazâg’ilangashana nk’ibuye lya lubula. 10 Yali eshushîne yoshi oku enali inni, nka kula ngasi muzizi gwàli ekarhî kw’ogwabo. 11 Amango yakazâg’igenda, yakazâg’ija ebwa mpande inni, yakazâg’ija embere ci erhankahindamusire omu kugenda ebwa kuba yakazâg’ija olunda irhwe linayêrekire. 12 N’omubiri gwâbo goshi, omugongo gwâbo, amaboko gâbo n’ebyûbi byâbo haguma n’emizizi, byàli biyujwire masù omu marhambi moshi, eyôla mizizi oku enali inni. 13 Nayumva bayirika eyôla mizizi izîno lya «Galgali». 14 Na ngasi muguma àli agwerhe malanga anni: amalanga g’omurhanzi gàli malanga ga kerûbi, amalanga gw’owa kabirhi gàli malanga ga muntu, owa kasharhu àli agwerhe amalanga g’entale n’owa kani àli agwerhe amalanga g’enyunda. 15 Abôla bakerûbi bayîmanga: yàli erya nsimba nabonaga oku lwîshi lwa Kebari. 16 Erhi bakerûbi bàgendaga baja embere, nayo eyôla mizizi enaje embere aha burhambi bwâbo, erhi bamalahika bashanjulaga cebyûbi bàbalala, eyôla mizizi erhankahindamusire ciru. 17 Erhi bayîmangaga nayo enayîmange, erhi bayîmukaga, nayo enayimuke boshi nabo ebwa kuba mûka w’erya nsimba àli muliyo. Irenge lya Nyamubâho lyarhenga omu ka-Nyamuzinda 18 Irenge lya Nyamuzinda lyarhenga halya muhango gw’aka-Nyamuzinda, lyashubira enyanya lya bakerûbi. 19 Bamalahika bashubishanjûla ebyûbi byâbo, bayêrera enyanya ly’igulu erhi nandwîrhe nalola oku bagenda, n’emizizi nayo kwo na kuguma boshi nayo. Banacigend’iyîmanga aha muhango guli olunda lw’e buzûka-zûba lw’aka-Nyamuzinda erhi nalirya irenge lya Nyamuzinda linali enyanya zâbo. 20 Yàli erya nsimba nabonaga idako-idako lya Nyamubâho w’Israheli hofi n’olwîshi lwa Kebari, nanamanya oku bàli bakerûbi. 21 Ngasi muguma àli agwerhe malanga anni na byûbi binni n’ebiri nka maboko ga muntu idako ly’ebyûbi. 22 Amalanga gâbo gàli gashushîne n’amalanga nabonaga hofi n’olwîshi Kebari. Ngasi muguma akazâg’ija alola embere zâge yonene.

Ebindi byâha bya Yeruzalemu

1 Mûka anyîmukana, ampêka aha muhango guli ebuzûka-zûba bw’aka Nyamuzinda, gwo muhango guyerekire ebwa buzûka-zûba. Nalola oku aha c’oluso c’ogwôla muhango hàli balume makumi abirhi na barhanu, na muli bo nabona Yazanya mugala wa Azuru na Palatiyahu mugala wa Benayahu, murhambo w’olubaga. 2 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, aboôa bantu bali bantu badwîrhe balalira okujira amabî, babumbire olugo n’amahano gâbo mabî. 3 Badwîrhe baderha, mpu: «K’arhali bunôla rhwayûbaka enyumpa? Loli enyûngu n’oku nirhu rhwe rhuli nyama zirimwo». 4 Co ci rhumire ogend’ibabwîra ebîra binwa by’obulêbi, ogend’ibalêbera wâni mwene muntu. 5 Mûka gwa Nyamubâho anacicîrhunika kuli nie, anacimbwîra, erhi: «Oderhe! ntyo kwo Nyamubâho adesire. Neci ntyôla kwo mwaderha wâni mulala gw’Israheli, na mmanyire enkengêro ngalugalu zikuli emurhima. 6 Mwàjire mwayushûla emirhumba y’abadwîrhe banigwa muli lunôla lugo mwàyunjuzize enjira mirhumba mwakaz’iyîrha. 7 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Eyôla mirhumba mwàhiraga omu karhî k’olugo zo nyama, nalo olugo yo nyûngu, ci konene nabarhenza muliyo. 8 Muyobohire engôrho ci konene ngôrho nâbalerhera, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Namurhenza muli olwôla lugo, nâmuhâna omu maboko g’abihanga, ntyo kwo namuhana. 10 Ngôrho yamumaliriza omu cihugo c’Israheli, namutwîra oluba nja lyo munamanya oku nie Nyamubâho. 11 Olûla lugo lurhâbe kuli mwe nyûngu, murhâbe nyama yadêkerwamwo: omu cihugo c’Israheli mwo namulibûkiza. 12 Na ntyôla mwamanya oku nie Nyamubâho olyâla mwàlekaga bushimba amarhegeko gâge n’engeso zâge mwàzigayaguza, mwagend’ishimba engeso z’abantu bamuzonzire. 13 Ci nk’oku nànalêbaga, Pelatiyahu, mugala wa Benayahu anacifa. Nakumba bubî oku idaho, nanaciyâma n’izù linene, nti: «Mashi Nyakasane Nyamubâho, k’onakolaga wamalira ogu musigala?»

Eyindi ndagâno y’abalulizîbwe

14 Okubundi akanwa ka Nnamahanga kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 15 Mwene omuntu, bali bene winyu, ababusi binyu n’oku mulala gw’Israheli bwo bantu b’e Yeruzalemu bakaz’ibwîra, mpu: «Muli kulî na Nyamubâho, mpu rhwe rhwahîrhwe ecihugo mpu rhuciyimemwo.» 16 Co carhuma ogend’iderha ntyâla, erhi: Ntyâla kwo amaderha Nyakasane Nyamubâho, erhi: Neci nàbahesire kulî omu mashanja, nàbashandabinye omu bihugo b’ihanga, nanaba kulî bwo lwâkiro mango masungunu eyôla munda bàli bajire. 17 Co carhuma ogend’iderha, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâmushubûza murhenge ekarhî k’ezôla mbaga, nâmukula mweshi muli birya bihugo mwàli mushandabinemwo, namuha ecihugo c’Israheli. 18 Bayisha bacîjemwo, barhenzemwo ngasi hibi hyoshi, na ngasi higalugalu hyoshi. 19 Nâbaha murhima muguma, nânahira mulibwo owundi mûka muhyahya: narhenza omu mubiri gwâbo, omurhima guli nk’ibuye, mbahe omurhima gw’omuntu, 20 lyo bahashishimba amarhegeko gâni, banalange engeso zâni, banazishimbe. Ntyôla bâbà lubaga lwâni nâni mbe nie Nyamuzinda wâbo. 21 Kuli balya omurhima gwâbo gwacîshwêkîre oku bazimu n’oku ngeso ngalugalu, nâyish’ibadôsa kuli olwôla lugendo lwâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Irenge lya Nyamubâho lyarhenga muli Yeruzalemu

22 Okubundi bakerûbini banacilambûla ebyûbi byâbo, n’emizizi nayo yarhangira okugenda haguma nabo, erhi n’irenge lya Nyamuzinda w’Israheli liri kuli bwo, oku nyanya lyabo. 23 Irenge lya Nyamubâho lyànaciyimuka, lyarhenga omu lugo, lyagend’iyîmanga oku ntondo eri olunda lw’ebuziûka-zûba lw’olugo. 24 Milka anacingendana, ampeka emwa Abanya-Kaldeya, omu karhi k’abahckagwa buja, omu kuyaganwa na milka wa Nyamuzinda, na ntyôla kwahirigirha kulya kuyaganwa nabonaga nnankuhamiriza; 25 nanacishambalira abola bali bahesirwe buja cbyola Nyamubâho ali anyeresire.

Okuyîganya omubunga

1 Akanwa ka Nnamahanga kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi; 2 Mwene omuntu, oyûbasire ekarhî k’iburha ly’abagoma abagwerhe amasù barhanabona, amarhwiri g’okuyumva barhanayumva ebwa kuba liri iburha lya bagoma. 3 Ojage ahôla wâni mwene omuntu, ocîshanire omuzigo gw’omuntu mukage, obunge mâshi erhi banabona^k. Obunge orhenge ahôla oyûbasire oje handi, erhi banadwîrhe basinza. Nkaba bamanyiraho oku linali iburha lya bagoma. 4 Oshane ebikunga byâwe nka muntu mukage, owagenda mâshi erhi banabona. W’oyo, wânahuluka bijingo erhi banadwîrhe bakubona, nka kula abakage banagenda. 5 Embere zâbo ojire omurhule omu lukûta, onagerere muli gwo. 6 Embere zâbo obarhule omuzigo gwâwe, oguhire aha lurhugo, ogende omu mwizimya; ocibwîke obusù ly’olek’ijawabona ecihugo, ebwa kuba nâmakujira lwiganyo oku mulala gw’Israheli. 7 Nanacijira nk’oku nali ntegesirwe, nanacishana ebikunga byâni nka mukage mâshi, erhi kuba bijingo, n’amaboko gâni najira omurhule omu lukûta nanacihuluka omu mwinzimya, naheba omuzigo gwâni aha lurhugo erhi banabona. 8 Okubundi, sêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa: 9 «Mwene omuntu, omulala gwa bene lsraheli, erhi iburha ly’abagoma, ka barhakudôsize mpu: «bici ebyâla wajira?» 10 Obabwîre erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebîra binwa by’ohulebi bidesirwe e Yeruzalemu n’omu mulala gwa bene Israheli boshi ngasi aha banayûbaka. 11 Oderhe, erhi: Kuli mwe ndi kabala-myanzi, okûla mbajirire kwo banay’ish’ijirirwa; bâlulizibwa bahekwe bujà. 12 N’omuluzi obali mwo abarhula omuzigo gwâge aha lurhugo, agende omu mwizimya, agere omu lukûta barhulaga mpu ho bagera, acibwîkira obusù lyo arhagibona ecihugo, n’amasù gâge. 13 Nâmurhega, agwârhwe omu kasira kâni; nâmuhêka e Babiloni, omu cihugo c’Abanya-Kaldeya. Ci konene arhacibone, ciru yo anafira. 14 Na balya boshi bamulusize, balya boshi bakazâg’imulanga, emirhwe yâge yoshi nâyishandabanya balumire mpande zoshi, na mbayomolere engôrho omu nyuma zâbo. 15 Ntyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho, hano mbahêka omu mashanja nnangalibashandabanya omu bihugo b’ihanga. 16 Ci naleka baguma muli bo bafulumuke engôrho, bashugunuke ecizombo n’ecihûsi lyo bahash’iyish’ikazishambâla agola mabî gâbo emwa agôla mashanja bâja emwâbo, lyo nago gamanya oku nie Nyamubâho. 17 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Mwene omuntu, olye omugati gwâwe erhi onadwîrhe wajuguma, onywe amîshi gâwe erhi onayôbohire. 19 Wânabwîra olubaga lw’omu cihugo, erhi: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire abantu b’e Yeruzalemu, balya bashandâlaga omu Israheli oku bâkazilya omugati gwâbo erhi banayôbohire, bâkazinywa amîshi gâbo erhi banajuguma, lyo ecihugo na ngasi binabamwo byoshi birhagijakwo akavango k’abantu bayûbasire muli co. 20 Engo ziri nyûbake zâshandwa n’ecihugo câyôrha bwâmwa, na ntyo mwâmanya oku nie Nyamubâho.

Emigani ederhwa n’olubaga

21 Akanwa ka Nnamahanga kanacintidakwo muli ebîra binwa: 22 Mwene omuntu, bici mulonza okuderha muli ogûla mugani guderhwa omu lsraheli mpu: Ensiku zinaje oku zindi n’eby’obulêbi binahirigirhe? 23 Ee! Obabwîrage, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nâhanza ogwôla mugani gurhakaciderhwa bundi omu Israheli. Ci obabwîre, erhi: Ensiku ziyiruka zirya, ngasi byanalêbirwe byayishibayunjulira muli zo. 24 Bulya harhakaciba eby’obulêbi birhâbe, na nta bya bugeremwa byâcibe bya bunywesi ekarhî k’omulala gwa bene Israheli, 25 ebwa kuba niene nie Nyamubâho nie nâkaz’iderha. Oku nadesire erhi nanakudesire, kunabe buzira kurhalusa amango; ebwa kuba gali omu mango gâwe, wâni iburha lya abagoma, mwo nanaderhera akanwa nankayunjulize, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 26 Akanwa ka Nyamubâho kantindakwo muli ebîra binwa, erhi: 27 Wâni mwene omuntu, lola oku ab’omu mulala gwa lsraheli banakaz’iderha, erhi: «Obulêbi oyôla alêba buba bw’amango ga kulî, anakaz’ilêba eby’omu mango ga kulî.» 28 Ee! Obabwîrage, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nta mango ganacimanyikane g’ebinwa byâni byoshi. Oku ndesire kwânaba, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Oku balêbi b’obunywesi

1 Akanwa ka Nyakasane kanacintindakwo rnuli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene ornuntu oderhe ebinwa by’obunywesi ebiyêrekire abalêbi bIsraheli, olêbe ohwîre balya bakazicikunga mpu bali balêbi bacirhuma bonene erhi: Yumvagi akanwa ka Nyamubâho. 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Buhanya bwâbo abalêbi bali nka basirhe, abashimba enjira zâbo zonene eby’obukengêre bwâbo bonene buzira kubona akantu. 4 Kula banyambwe bayôrha omu bwerûlè ntyôla kwo nabo bali abalêhi bâwe wâni, lsraheli. 5 Orhasâg’ibona mazibu maci, orhasâg’iyûbakira omulala gwa bene Israheli olugurhu lyo gubona emisi oku lusiku lwa Nyamubâho. 6 Eby’obulêbi byâbo biba bya busha, banakazilêba eby’obusha baderhe, mpu: «Kwo adesire ntyâla Nyamubâho». N’obwo Nyamubâho arhabarhumaga, banabulikaz’ilingûza oku ebyôla binwa byâbo byayunjulira. 7 Ka okunali arhali binwa binyu bya bunywesi mulêba, k’arhali bya bunywesi mubwîra abantu gala mango muderha, mpu: Kwo adesire ntyâla Nyarnubaho n’obwâla ntadesire akantu? 8 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba mwanywesire, mwanalêbire eby’obunywesi, neci, nani ndesire oku ntaciri haguma na ninyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Okuboko kwâni nâkubangalaliza balya balêbi b’obunywesi, balya bakaz’ilêba ehy’obunywesi: barhakacilabarha omu ndêko y’olubaga lwâni, barhanakaciyandikwa omu citabu c’omulala gwa bene Israheli, barhakacilabarha omu cihugo ca bene Israheli, na ntyo mwanamanya oku nie Nyakasane Nyamubâho. 10 Bulya bàmakaz’ihabula olubaga lwâni: omu kubabwîra, erhi: «Murhûla» n’obwôla nta murhûla, n’obwôla agola mango badwîrhe bayûbaka olugurhu banaluzibuhya n’ibumba^l. 11 Obwîre abôla badwîrhe bazibuhya olugurhu n’ibumba, erhi: Enkuba y’ecihonzi ekola yania, olubula lukola lwarhoga n’empûsi y’ecisirûla yabayîshira. 12 Loli oku olwôla lugurhu lwamahongoka. Ka barhamudôse mpu: «Ngahi liri lirya ibumha mwashigaga olugurhu?» 13 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nkola namulikirakwo empûsi y’ecisirûla, omu burhe bwâni, olubula lukola lwania erhi bukali bwâni bwa kubaheza burhuma. 14 Nahongola lulya lugurhu mwashîgaga ibumba, nâluhenangulira oku idaho, ebihimbi by’ekuzimu biyêrekere enyanya. Olwôla lugurhu lwâhongoka, lunamuhongokere mufire muli lwo, na ntyo mwanamanya oku nie Nyamubâho. 15 Amango obukunizi bwâni bwâhwa kuli olûla lukûta n’oku baluyûbakaga boshi, nânamubwira nti olugurhu lurhaciri hwo, kuguma n’abaluyûbakaga bàlushiga ibumba, 16 bo balya balêbi b’Israheli bakazâg’ilêba Yeruzalemu omu kuderha mpu murhûla n’obwo harhàcibâga murhûla, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Oku balêbi-kazi b’obunywesi

17 Nawe mwene omuntu, oyerekeze obusù bwâwe emwa abalebi-kazi b’omu lubaga lwâwe, abakaz’iderha eby’obunywesi bacirhuma bonene, nabo obabwîre ebîra binwa bya obulêbi. 18 Obabwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Buhanya bwâbo balya bakazi baja bahangira orhushangi oku biboko byoshi, n’abakaz’ilukira ecitambara oku irhwe ly’abantu ba ngasi lubero, lyo mugwârha amaroho gâbo omu mirhego. Munakaz’igwârhira omu murhego abantu b’olubaga lwâni, munagali leka amaroho ginyu mwehe. 19 Munakaz’imbonesa nshonyi embere z’olubaga lwâni oku mushamarha musungunu gwa ngano n’erhi bihimbi bisungunu bya mugati birhuma, mwanayîrha ntyôla abantu barhali bakwânîne okufa, munaleke balya bàli bakwânîne okufa, omu kurhebêba olubaga lwâni lusîma okubayumvirhiza omu by’obunywesi. 20 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Loli oku nâni nkolaga narhabâlira rhulyâla rhutambara rhwinyu mukaz’igwârhamwo amaroho nka kula banagwârhira rhunyunyi oku murhego. Nabusharhangulira omu maboko ginyu, ndikûze agôla maroho mulonza okugwârhira omu murhego nka rhunyunyi. 21 Nasharhangula ebitambara binyu, ndikûze olubaga lwâni, ndurhenze omu maboko ginyu, barhâcibè nka nsimba egwâsirwe omu maboko ginyu. Na ntyo, mwanamanya oku nie Nyamubâho. 22 Ebwa kuba munakaz’ilibuza omurhima gw’omushinganyanya erhi bunywesi bwinyu burhuma, n’obwôla niono ntabalibuza, kandi ebwa kuba munakaziha omubî emisi na ntyo arhacihash’irhenge omu mabî gâge, lyo alama, 23 yumvagyi! Murhakacifa mwalêbire eby’obunywesi, murhakacifa mwadesire eby’okurhebana. Nalikûza olubaga lwâni ndurhenze omu maboko ginyu, na ntyo mwânamanya oku nie Nyamubâho.

Oku biyêrekire okurhererekêra abazimu

1 Baguma omu bashamuka b’Israheli bayisha emunda ndi, baja embere zâni. 2 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 3 Mwene omuntu, abôla bantu bazindisire abazimu bâbo omu mirhima yâbo, barhagokôla oku mango gâbo g’okujira amabî, ka naziga bayishindôsa? 4 Yumvagya ogend’ibaderheza obabwîre, erhi: Ntyâla kwo amaderha Nyakasane Nyamubâho. Ngasi muntu w’omu mulala gw’Israheli, onazindika abazimu omu murhima gwâge, arhanagokôla oku mango gâge g’okujira amabî, kandi abuliyisha mpu alidôsa omulêbi, niene Nyamubâho nie nâmushuza erhi ogwôla mwandu gwâge gw’abazimu gurhuma, 5 lyo mpashihika oku nsholo y’omurhima gwa bene Israheli, bo bantu baciyegûlaga kuli nie erhi abôla bazimu bâbo mwandu barhuma.

6 Yumvagya, ojibwîra omulala gw’lsraheli, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Galuki, muleke abôla bazimu binyu, muleke loshi ngasi bijiro binyu bigalugalu, 7 ebwa kuba kuli ngasi muntu w’omu mulala gw’Israheli, kuli ngasi mubunga wanayûbasire emwa bene Israheli, erhi akanaciyungula kuli nie, abe abazimu bâge bwo ahira emurhima, akanashimbûlira amango gâge g’okujira amabî, n’erhi ankaja emunda omulêbi ali mpu ali ndôsa akantu, niene Nyamubâho nie nankamushuza niene. 8 Nanacihindula kuli oyôla muntu, nanamujira lwiganyo na mugani oku bandi, nanamukûla omu lubaga lwâni, na ntyôla mwanamanya oku nie Nyamubâho. 9 N’erhi omulêbi ankayemêra arhebwa, kandi aderhe ebinwa by’obulêbi, niene Nyamubâho, nie nankamurhebûka, nânamulambulirakwo okuboko, nânamumalira arhenge ekarhî kw’olubaga lwâni lw’Israheli. 10 Bonene banakazibarhula omuzigo gw’amabi gâbo. Obubî bw’omulêbi bwanaba nk’obubî bw’olyâla walimudôsa. 11 Ntyôla omulala gwa bene Israheli gurhacicirhenze kuli nie, gurhacicihemule n’ebyâha byâge bya ngasi lubero. Baba lubaga lwâni, nani nâba nie Nyamuzinda wâbo, kw’adesire Nyakasane Nyamubâho.

Obubî bwa ngasi muguma

12 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 13 Wâni mwene omuntu, erhi ecihugo cakangomera omu kukanjirira ebibî, nânacilambulirakwo okuboko kwâni, ncivungunyulire omugati gw’olwîko, nânacirhumira ecizombo kandi nyîrhe muli co abantu na ngasi hya bûko nyama, 14 n’erhi muli ecôla cihugo mwankaboneka bantu basharhu bali nka Nuhu, Daniyeli na Ayubu, abôla bantu banaciza obuzîne bwâbo erhi bushinganyanya bwâbo burhuma, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 15 Erhi nankaleka ebiryanyi bikazizungula omu cihugo, bikazicirya abana cirinde cisigala bwâmwa, mulya omuntu arhankacicîgeza erhi kuyôboha ebiryanyi kurhuma, 16 erhi omu cihugo mwankabonekana abantu bali nk’abôla basharhu, ndahire akalamo, nie Nyakasane Nyamubâho nkudesire, barhankahashilikûza oli abanarhabana, oli abananyere, bonene bankacilikûza, n’ecihugo cisigale bwâmwa. 17 Erhi na nkaheka engôrho muli ecôla cihugo, nkaderha nti: «Engôrho egere muli ecîra cihugo, nânanigûzamwo abantu n’ebintu». 18 Na ciru omu cihugo mwankaba abali nk’abôla basharhu, ndahire akalamo kâni, niz Nyakasane Nyamubâho nkudesire, barhankahashilikûza oli abanarhabana oli abananyhere, bonene bankacilikûza. 19 Erhi nankarhuma ecihûsi muli ecôla cihugo n’erhi nankabayûkizakwo oburhe bwâni omu kushêshemwo omuko, mperêrekeze ebintu n’abantu; 20 n’erhi Nuhu, Daniyeli na Ayubu bankaba muli ecôla cihugo, ndahire akalamo kâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, barhankahashilikûza oli ahanarhabana oli ahananyere, ci honene banalikûza obuzîne bwaâbo erhi bushinganyanya bwâbo burhuma.

21 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ciru erhi nankarhôla galya mahanya gâni anni g’okujugumya, engôrho, ecizombo, ebiryanyi n’ecihûsi, nka bihonda kuli Yeruzalemu, lyo mpezamwo ebintu n’abantu, 22 na lero hayishig’ibonekana abâsigala bafume olufu, banafumye abanarhabana na abananyere bâbo, kandi obone bakuyishire mpu wene obone olugendo lwâbo n’ebijiro byâbo, na mpu ly’orhulûla n’ago mahanya nârhumira Yeruzalemu, n’oku ngasi bindi bibî binji nankamurhumira. 23 Abôla bantu banakurhuliriza, nka wamanabona olugendo lwâbo n’ebijiro byâbo, na kandi okanamanya oku arhali busha najiriraga Yeruzalemu okwôla koshi namujirîre, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho».

Omugani gw’omuzabibu

1 Akanwa ka Nyamuhaho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni, mwene omuntu, bici olushâli lw’omuzâbîbu lulushire kwo ezindi nshâli z’amashami g’emirhi y’omu muzirhu? 3 ka bankatwâkwo ecihimbi mpu babinjemwo kalugu kalebe? Ka bankajiramwo engondôzo mpu bakazimanikakwo kantu kalebe? 4 Ala oku banalukwêbe omu muliro, lusingônoke. Omuliro gunasingônole olunda n’olundi; n’aha kagarhî naho hanasingônoke, ka lwankacikolwamwo akantu? 5 Ciru n’amango lwàciri lugumaguma ntâco bankabinjiremwo; lero amango lwamasingônoka na omuliro, ka bankacikûlamwo akantu? 6 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Nka olushâli lw’omuzâbîbu omu yindi mirhi y’emuzirhu, olu naàrholaga ndukwêba omu muliro, lunasingônoka, ntyo kwo najirîre abantu b’e Yeruzalemu. 7 Nàhindamwire obusù bwâni kuli bo. Bafumire omuliro, ci muliro gwânabamalîre. Na ntyo mwâmanya oku nandi Nyamubâho, amango nâhindamula obusù bwâni kuli bo. 8 Ecihugo nâcijira bwâmwa, ebwa kuba bangomire, kwo adesire Nyakasane Nyamubaho.

Akalamo k’lsraheli omu nyiganyo

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu omanyîse Yeruzalemu amabî gâge magalugalu^m. 3 Oderhe erhi ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho kuli Yeruzalemu. Omu kulola oku cisiki n’oku kuburhwa kwâwe oli w’omu cihugo ca Kanâni. Sho abaga munya-Hiti. 4 Aha kuburhwa kwâwe, olusiku wajagamwo eno igulu, barhakutwaga enkunga, barhakuhiraga omu mîshi mpu bakushuke, barhakushîgaga munyu, barhakubwikaga n’ebirere. 5 Ntâye wadesire mpu akayûnamira emunda oli akurhabâle muli agôla malagirire goshi, ebwa kukubêra obwonjo, agôla mango waburhagwa, bakujahika omu lubala bulya barhàkubonagakwo.

6 Nanacigera hofi na nâwe, nanàkubona odwîrhe wakubakubira omu muko gwâwe, nakubwîra nti: «Olame», 7 onakule ogundumuke nka byâsi by’omu mashwa. Wanacikula wagundumuka wayushûka wahika oku mango wankashebagwa, amabêre gâwe garhuna, enviri zâwe zaluga. Ci erhi onali mushugunu wêshi. 8 Okubundi nanacigera hofi na nâwe, nàkubona. Gali gakola mango gâwe, mango ga kushebwa. Nakulambulirakwo lubuga lw’ecishuli câni, nàbwîkira obushugunu bwâwe. Nacigasha n’endahiro, nàjira endagâno haguma na nâwe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, -wanaciba wâni. 9 Nanacikuvundika omu mîshi, nanacishuka omuko gwàli gukuyunjwîre, nanakushîga amavurha. 10 Nakuyambisa emyambalo eri kwo obushengerêre, nakuhira enkwerho z’oluhu e magulu, nakuyambika omukaba gw’ecitâni, n’ecishûli cadirhimana. 11 Wêshi wajagalira enjuma, nakuhira engolo emaboko, n’olunigi omu igosi. 12 Nahira ehigondo oku izulu lyâwe, ebisikiyo oku marhwiri gâwe, ecimanè cinjinja càkuja oku irhwe. 13 Wàyambaliza amasholo n’amarhale, wacîhundikira ecitâni, emyambalo yadirhimana enali ya bushengerêre. Enshano y’omula, obûci n’amavurha byo byàli biryo byâwe. 14 Waja irenge omu mashanja erhi bwinja burhuma, ebwa kuba bwàli bwinja loshi, erhi lirya irenge lyâni nàkubwikaga lirhuma, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

15 Cikône wacîbonera obwinja bwâwe, okuja irenge kwarhuma wagend’icihemula, wahâna ebya amasîma gâwe emwa ngasi wakanagera. 16 Wàyansire oku myambalo yâwe wagend’iyinjihirizamwo ahantu h’okurhererekêrera, wanajiriraho eby’enshonyi, okurhankaba kurhankanajirwa. 17 Wanacirhôla enjuma zâwe z’amasholo n’eza amarhale ezi nakuhaga wagend’ijiramwo ensanamu z’abalume wanacihemula nazo. 18 Wàyansire oku myambalo yâwe y’obushengerêre waziyambikakwo, n’amavurha gâni n’obuku bwâni wabarhererekêra byo. 19 Omugati nakuhaga gw’omu nshano y’omulà, amavurha n’obûci nakazâgikulisamwo wabihêkera abôla bazimu bâwe mpu lyo obasimîsa. K’obwine ebyo wàjizire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

20 Wàrhôla bagala bâwe na bâli bâwe aba wàmburhiraga, wagend’ibayîrha mpu yo nterekêro y’abôla bazimu bâwe mpu balye. Ka okwôla kuhemuka kwâwe kwàli kunyi obwo? 21 Wànizire bagala bâni, wabahâna mpu babageze omu muliro, mpu lyo abo bazimu bâwe baja irenge. 22 Mw’ebyôla bijiro byâwe bigalugalu, na muli okwôla kuhemuka kwâwe, orhacikengeraga amango g’eburho bwâwe, galya mango wàli bushugunu wêshi odwîrhe wakubakubira omu muko.

23 Lero wanaciyêrekana oku onali mubî loshi-loshi, -buhanya, buhanya bwâwe! kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.- 24 Wagend’iyûbaka omusinga, wahajira hantu hâwe ha kurhererekêrera, wabilumiza ngasi hantu. 25 Aha ngasi mashango waja wayûbaka ho oluhêro lw’okuzinza obwinja bwâwe n’okuhâna omubiri gwâwe emwa ngasi wagera; wayushûla ntyo okuhemuka kwâwe. 26 Wagend’ihemukira emwa Abanya-Misiri, balungu bâwe, ba mubiri gwa misi, waluza ebihemu byâwe mpu lyo onshologosa. 27 Lola oku nâkuyinamulira okuboko. Nânyihya ebiryo byâwe, nâkuhâna emwa abashombanyi bâwe b’abakazi, bwo banyere b’Abafilistini, abashologorhagwa n’olugendo Iwâwe lubî. 28 Wàgend’ihemukira emwa Abanyasîriya ebwa kuba orhayîgurhaga. 29 Wayushulira obubi bwâwe omu cihugo c’abarhimbûzi, emwa Abanyakaldeya, ciru n’eyôla munda orhaderhaga mpu wanayîgurha.

30 Oku omurhima gwâwe gwàli muzamba wâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, gwo gwakazagirhuma wajira ebyôla bijiro bibî byoshi ebiringânîne omukazi muhemusi w’omusirhe. 31 Erhi wàyubakaga omusinga aha mashango ga ngasi njira, amango wàjaga wayûbaka empêro ngasi hantu, orhali ciru nka mukazi muhemusi owaja walonza oluhembo. 32 Omukazi mugonyi ahali h’iba, anayankirire abalume b’ihanga. 13 Abakazi bahemusi banakazihabwa oluhembo, ci kônene wêhe we wàjaga waha abîra-lume bâwe oluhembo, wakazibahà ebya ngasi lubero mpu lyo bakazirhenga ngasi hantu bayandûkire emunda oli, omwôla kuhemuka kwâwe. 34 Wàjizire oku abandi barhajira muli obwôla buhemusi bwâwe, nta mulume wàlibirhiraga emunda oli, ci kônene wêhe we wakâgihonga orhanahongerwe ebwa kuba wàli erhi wàbihire Ioshi. 35 Ewâni! mukazi muhemusi, yumvagya akanwa ka Nyamubâho. 36 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, ebwa kuba wayêrekîne enshonyi zâwe, wàbwikula obushugunu bwâwe agôla mango wàjaga wahemuka n’abôla bîra-lume bâwe, kuguma n’abôla bazimu bâwe bagalugalu, kuli gulya muko gwa bagala bâwe wakazâgibahà. 37 Agôla mabî goshi gamarhuma nkola nâshubûza balya bîra-lume bâwe wakazâgicîsimîsa mwe nabo, aba wàli orhonyize n’aba wàli oshombire, nâkushubûliza bo boshi bakuzonge lyo babona obwôla bushungunu bwâwe boshi. 38 Nkola nâkuha obuhane hw’abakazi bagonyi na bisi ba bantu: nkola nakulekera omu bukunizi n’omu bongwa, 39 Nâkuhira omu maboko gâbo, bakola bashanda emisinga yâwe, banahongole empêro zâwe, bâkunyaga emishangi oyambirhe n’enjuma zâwe, bakusige mushugunu. 40 Kandi bânakusunikakwo olubaga, lukubande amabuye, lukufunde engôrho. 41 Enyumpa zâwe bazidûlike muliro, banabulikuhanira embere z’omwandu gw’abakazi; nakugokôza okuja wahemuka, orhakacifa waja wâkamasa oluhembo. 42 Ntyo, nanamala oburhe bwâni kuli we n’oluji lwâni kuli we lwânahwa, nânarhulirira n’oburhe bwânayurha, 43 Ebwa kuba orhacikengêraga oku nsiku z’amango g’oburho bwâwe, ebwa kuba orhahusagya kunjira burhe, lola oku nâni nkolaga nâkubarhuza olwôla lugendo lwâwe lubî, aha irhwe lyawe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka orhacîbonesagya nshonyi erhi ebyôla bijiro byâwe bigalugalu birhuma?

44 Lola oku abatwî b’emigani bakola batwa muguma kuli we mpu: Olugendo lw’omukazi lwo na lw’abâli. 45 Neci oli mwali w’olya mukazi washombaga iba n’abana bâge, neci we muguma n’abandi banyere ba nyoko abakazagigayaguza b’iba wabo n’abana habo. Nyoko ahaga munya-Hiti na sho munya-Mori.

46 Mwali winyu mukulu ye Samariya oyubasire ebwa kumosho kwâwe, kuguma n’abali. Mwali winyu w’omuziba ye Sodomo, oyubasire ekulyo kwawe kuguma n’abâli. 47 Orhabulaga kushimha obworhere bwâbo, nîsi erhi okujira amabî bakazâgijira, ciru wanaciyêrekana mubî kulusha bo omu lugendo lwâwe loshi. 48 Ndahire obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, mwâli winyu Sodomo kuguma n’abâli barhajiraga amabî wàjizire we na bâli bâwe. 49 Alaga obubî bwa Sodomo, mwâli winyu: Bucîbone, budambye, okucikunga n’okurhashibirira, zo zàli ngeso mbî za Sodomo n’abâli bâge; barhakazâg’irhabâla omukenyi n’olagirire, 50 Baba ba kucîbona, bajira okubî embere zâni, na ntyo nàbaherêrekeza nk’oku wànabwîne. 51 Oku biyêrekîre Samâriya aàrhahikaga ciru omu cihimhi ca kabirhi c’amabî gâwe.

Wàjizire amabî wàbalushîsa. Erhi oja wàjira agôla mabî goshi, wàyêrekana oku ciru bàli bakulushire bwinja. 52 Ci kônene, wene, obarhulage agôla mabî gâwe garhuma bâli binyu balolwa nka binja: biri birya byâha byàrhumaga oba mubî kubalusha, bakàzibonekana nka bo binja kukulusha. W’oyo, enshonyi zikugwârhage, onabarhule agôla mabî gâwe erhi onadwîrhe wayêrekana oku bâli binyu bali binja kukulusha.

53 Nâshubibayîmanza. Nâshubiyîmanza Sodomo n’abâli, nâshubiyîmanza Samâriya n’abâli, kandi na nâwe nâshubikuyîmanza ekarhî kâbo, 54 lyo oja wâbarhula obubî bwâwe, onakazibona enshonyi z’ebi wàjizire nabo banarhûlirira. 55 Mwâli winyu Solumo, kuguma n’abâli, bâshubiyôrha nk’okubànali omu mango ga mîra. Samâriya n’abâlii, bâshubiyôrha nk’oku bànali omu mango ga mîra, W’oyu na bâli bâwe, mwashubiyôrha nk’oku mwànali burhanzi. 56 Sodomo, mwâli winyu, k’orhàli okola wakazimushekera olusiku lw’okucîbona kwâwe, 57 embere bubonekane obushugunu bwâwe? Lero ene we okola bijaci by’abanyere b’e Edomu na ngasi bandi babali eburhambi, bo banyere b’Abafilistini, badwîrhe bakugayagûza boshi boshi. 58 Okugaywa kwâwe, n’amabî âawe wene wàcîbarhuzagya gwo, kwo adesire Nyamubâho.

59 Bulya ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nakujirira nk’oku wànajiraga, we wakazâgigayaguza ebi wahigaga kuhika wanavuna endagâno. 60 Ci kônene nâkazikengêra endagâno najiraga haguma na nâwe, amango waciri murho, nanàjira oku bunguke bwâwe, endagâno y’ensiku n’amango. 61 Olunda lwâwe, wâkazikengêra olugendo lwâwe, enshonyi zikubumbe mango wâbona oku nâyanka bâli binyu, abakulu n’abarho, kandi nkuhe bo nti bakola bâli bâwe n’obwo nta ndagâno yàli ensezize okukujirira ntyôla. 62 Bulya niene nie nâshubiyimanza endagânoⁿ yâni na nâwe, na ntyo wanamanya oku mbà Nyamubâho, 63 lyo okaziyôrha wayîbuka, enshonyi zikugwârhe, n’omukucihaba oku wajira, kube kuhulika ohulika amango nâba namakubabalira ngasi mabî wànajizire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Olwiganyo lw’enyundà

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, otwe omugani onahâne olwiganyo oku mulala gw’Israheli; 3 oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Enyundà nnene, ya byûbi birîbirî na ya mujunja mulîrî, eyàli eyunjwire moya ga ngasi ibara, yanacija e Libano, yanacigwa aha irhwe ly’omurhi gw’omuyerezi. 4 Yanacitwakwo ishami lyàli lijire enyanya kulusha agandi goshi, yalijâna omu cihugo c’abarhimbûzi, yagend’ilirhûla omu lugo lw’abadwîrhe basaka. 5 Kandi yahêka emburho nguma y’omu cihugo, yayihêka omu ishwa lihinge okucikunguzo c’olwîshi lunene. 6 Lirya ishami lyanacikula lyanacishuba muzâbîbu, gwanacijakwo emirhô n’amashami. 7 Hanaciyisha eyindi nyundà nnênènè, ya byûbi birîrî, ya mashala manji manji. Ala oku gulya muzâbîbu gwanaciyêrekeza emizi yago emunda erya nyundà eri kuguma gwayêrekezayo n’amashami ekazigadomêrera, kurhenga muli agôla mashwa gàli guhinzirwemwo. 8 Omu ishwa ly’okuyêra, oku burhambi bw’amîshi manene kwo gwàli guhinzirwe, lyo gujakwo amashami gunaleheke, gube muzâbîbu mwinjinja. 17, 3: Eyo nyunda nnene ye Nabukondonozori. 9 Oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka gwahasha? Ka enyundà erhavune emizi yago, enarhenze amalehe gago birinde hiyûma ehyâsi hihyahya byaja kuli gwo, buzira kuderha mpu habe emisi minene n’engabo nyinji y’okugukula oku mizi yago? 10 Alaga oku ecigundu camashubirhwêrwa, ka camera ciyâne hwinja? Hano ehûsa empusi y’ebuzûka-zûba, ka gurhayume? Mulya budaka gwamêreraga, gwayumiramwo. 11 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 12 Obwîre ogwoôa murhwe gw’abagoma, erhi: Ka murhamanyirikwo kuderha kuci okwôla? Oderhe, erhi: Loli oku omwâmi w’e Babiloni ajire e Yeruzalemu; arhenza yo mwâmi n’abaluzi anacibahêka emwage e Babiloni. 13 Anaciyanka omwana wasigalaga wa mwâmi, anacijira endagâno haguma naye, amusêza mpu acigashe erhi ayusirhenza abakulu b’ecihugo, 14 lyo obwâmi buyôrha busungunu bulya burhacihambira kukula lyo ahasha okulanga endagâno yâge arhayivune. 15 Ci kônene oyôla muluzi amugomera, arhuma obugo e Misiri mpu bagend’imuhunira enfarasi n’engabo nyinji z’okulwa. Ka ahasha? Ka ahima oyôla wajiraga kwa bene okwôla? Ka avune endagâno yâge abulihasha! 16 Ndahire obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, ndahîre oku: ali mulya cihugo c’olya mwâmi wamuhiraga oku ntebe, olya ajiriraga endahiro agalinayivuna, emwa oyôla mwâmi, omu karhî ka Babiloni anafira. 17 Faraoni arhamucize n’engabo y’abalwî bâge mwandu omu kulwa, ciru bankayûbaka ebisika banatwa emibunda, baheza abantu banji. 18 Ajandisire endahiro yâge, avuna n’endagâno yâge n’obwôla ali amahâna eciragâne. Ajizire okwôla kwoshi arhacikufume. 19 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Ndahîre oku izîno lyâni, erya ndahiro yâni alahiraga, erya ndagâno yâni avunaga, namuhirabyo aha irhwe lyâge. 20 Namulambulirakwo akasira kâni anagwârhirwe omwôla kasira kâni, nâja namukululira e Babiloni, ngend’imuhanira eyo kuli erya ndagâno àvunaga. 21 Entwâli z’engabo y’abalwî bâge zoshi bakumba omu ngôrho; abafumire bâshandabana empande zoshi. Na ntyo mwamanya oku niono Nyamubaho nakuderhaga. 22 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nani nayanka irhwerhwe ly’ogwôla murhi gw’omuyerezi munene oku nyanya ly’agandi mashami kwo nakula eryo ishami, nalirhwera nienene oku ntondo ndiri bwenêne. · 23 Oku ntondo ndiri y’lsrahcli kwo nalirhwêra. Lyajakwo amashami linayâne amalehe, gunabe muyerezi mwinjinja. Ebinyunyi bya ngasi lubero byayishikaziyûbakakwo, ebibalala binji byayishikarhamûkira omu mashami gâge. 24 N’emirhi yoshi y’omu mashwa yamanya oku nie Nyamubâho, nie nfunyâza omurhi gulihûsire n’okulihya ogufunyîre, oyumya omurhi mubishi, anashubijira mubishi ogwàli gukola mûmu. Niono Nyamubâho, nadesire ntyo, na ntyo kwo nânajira.

Omushinganyanya ahemberwa obushinganyanya bwâge n’omubî ahanirwa obubî bwâge. Omwana arhatumula h’ishe n’ishe arhatumula hya mwana

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Cici cirhuma mukaziyôrha mwaderha ogûla mugani omu cihugo c’lsraheli, mpu: «Balarha balîre ebîrhumbwe by’emizâbîbu, amino g’abanarhabana bâbo gabola?» 3 Ndahîre obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, murhacikazâgitwa bundi ogwôla mugani omu lsraheli.

4 Lolagi: Obuzîne boshi buli bwâni, ôli obuzîne bw’ishe w’omwanarhabana, oli obuzîne bw’omwanarhabana boshi buli bwâni. Owàjizire ecâha ye wâkanafa. 5 Ngasi yêshi oli mushinganyanya ashimba okuli n’obushinganyanya, 6 arhalîra oku ntondo, arhalola oku bazimu b’omulala gw’lsraheli, arhahemula muk’omulungu wâge, arhayegêra omukazi oli omu mugongo, 7 arhalibuza ndi, agalula ngasi ehi alire cikinja, arhazimba, ashalûla omushalye, ayambika oli bushugunu, 8 arhahôza ehirugu hyâge omu kulonza obunguke^o, arhahambira bunguke, afunya okuhoko kwâge oku mabî, atwa emanja n’ohushinganyanya embere z’abantu, 9 omu lugendo lwage ashimbulira amarhegeko gâni, analanga engeso zâni lyo ahasha okujira nka oku okuli kunadesire, omuntu wa bene oyâla ali mushinganyanya, kwo adesire Nyamubâho.

10 Ci kwône erhi ankaburha omwana w’ecâbi n’ecishungu, ohirimira muli cibî ciguma muli ebîra bibî, 11 n’obwôla ishe yêhe ntâko ajizire ciru n’ehitya, omwana wakakaz’igend’ilira oku ntondo, omwana wakahemula muka bene, 12 owakazilibuza abakcnyi n’aharhindibusirc, owakazizimba, orhagalula cciki nja ca bene, okazilola oku bazimu, okazijira amabî, 13 okazihôza n’okulinga obunguke, okazihambira obunguke, mwana wa benc oyôla arhankalama owamàjira ebijiro bigalugalu bya bene ebyo, omwana wa bene oyôla akwânîne okufa n’omuko gwâge yênene wanagutumule.

14 Ci kônene erhi omubusi ankaburha omwana, n’oyôla mwana akazibona amabî ishe adwîrhe ajira ci arhamuyige; 15 arhâkazilîrè oku ntondo, arhâkalolè oku bazimu b’omulala gw’lsrahcli, arhakazizinzc muka omulungu wage, 16 arhâkazilibuza ndi, arhâkazilya ecikinja, arhâkazizimbè, ânakazihana omugati gwâge oku mushalye, ânakaziyambika oli bushugunu omushangi, 17 ânakaziyaâsa okuboko kwâge amabî, arhâhôza n’okushimba obunguke, arhâhambira bunguke, âshimbulira engeso zâni, ânagenda bwinja omu marhegeko gâni, oyôla arhânkafa erhi mabî g’ishe garhuma, kukwânîne âlame. 18 Ebwa kuba ishe cali cishungu, akazagizimba, arhalamaga bwinja ekarhî k’olubaga lwani, ala oku âfa erhi mabî gâge garhuma. 19 Kandi munakaziderha mpu: «Cici cirhuma omwana arhabarhula amabî g’ishe?» Ci kônene oyûla mwana ashimbire okuli kwinja n’okushingânîne, ashimbûlîre amarhegcko gâni goshi, anagalanga, kukwânîne âlame. 20 Owàjizire kubî ye wânkanafa; omwana arhâkazibarhulè amabî g’ishe, kuguma n’ishe w’omwana arhânkabarhula omuzigo gw’omwana wâge, omushinganyanya ahemberwa obushinganyanya bwâge n’omubî ahinirwa obubî bwâge.

21 Ci erhi omubî ankaciyûnjuza ebyâha byâge byoshi àjizire, akanashimbûlira amarhegeko gâni goshi ânakazijira ebiri binja n’ebishingânîne, oyôla kukwânîne âlame, arhânkafa^p. 22 Barhankacikengêra ebyâha byoshi àjizire, ânalama erhi kulya kushingânîne ajiraga kurhuma. 23 Ka nâkasima omubî âfe, -kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, kali nsîma âleke olugemlo lwâge lubî^q, âlame?

24 Ci erhi omushinganyanya ankakabulira obushinganyanya bwâge, akarhangira okukajira amabî, akakazijira ebigalugalu nka bîra omubî anajira, k’âlama obwôla? Barhankacikengera obushinganyanya boshi àjizire, ci obugoma ajiremwo, n’ecâha ajizire byo byarhuma âfa. 25 Munakaziderha, mpu: Okwôla Nyakasane ajira kurhaba kushingânîne. Yumvagyi, wâni b’omu mulala gw’Israheli: ka oku njira kwo kuba kurhashingânîni? K’arhali okwinyu mujira kwo kuba kurhashingânîni? 26 Amango omushinganyanya amakabulira obushinganyanya bwâge, akakazijira amabî, erhi âkanafa mwo okwôla kubî, bulya bubîàajizire bw’anafiremwo. 27 Omubî erhi ankaleka ecâha akazagijira, akarhangira okukazijira okwinja n’okushingânîne, oyo akwânîne okulama. 28 Anacishozire okuleka enjira y’amabî akazagijira, kukwânîne alame, arhankafa. 29 Ci kurharhuma omulala gw’Israheli gurhaderha, erhi: «Okwôla Nyakasane ajira kurhaba kushingânîne». Ka okwôla njira kwo kurhaba kushingânîne, wâni mulala gw’Israheli? K’arhali okwinyu mujira kwo kuba kurhashingânîni? 30 Co cirhumire namutwîra olubanja, ngasi muguma nk’oku anajizire, wâni mulala gw’Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Mugomôke, muleke ebyâha binyu, harhacibâga kuli mwe ecarhuma mwâjira amabî. 31 Mulekage ebyâha binyu byoshi mwakazâgingayisamwo munarhôle omurhima muhyahya n’omûka muhyahya. Cici cirhumire wâcilongeza olufu, wâni mulala gw’Israheli? 32 Nta kwirirwa olufu lw’omuntu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Mugomôke, mwâlama.

Omulenge oku baluzi b’lsraheli

1 W’oyo ojimanyîsa ogûla mulenge oku baluzi b’Israheli. 2 Obabwîre, erhi: Kurhi nyoko ayôrhaga? nka ntale-kazi omuzindi ntale; aka entale-nkazi egwishire ekarhî k’entale ntôrho, edwîrhe yayoônkesa abana bâyo^r. 3 Yanacitusa muguma omu bana bâyo, anaciba mucûka gwa ntale-ndume, ayiga okukazishanshanyula omunyama gwâge, akazilya abantu. 4 Amashanja gayumvirhe ogwâge, yanacigwârhirwa omu mwîna gwâbo, bayihêka enalimwo emigera omu cihugo c’e Misiri. 5 Wa ntale-nkazi abona oku busha arhamîre, ohulangalire bwanyiha: Yashubirhôla wundi mwana muguma omu bana bâyo, yanacimulera bwinja, alinda aba mucûkà gwa ntale-ndume. 6 Arhondêra ahivira omu karhî k’ezindi ntale, anacishuba mucûkà gwa ntale-ndume, ayiga okukazishanshanyula omunyama gwage, akazi lya abantu. 7 Akacirhunika oku nyumpa zâbo, ashereza engo zâbo, ecihugo n’aba ntu baco bakazigeramwo omusisi erhi bayumvagya omulumbo gwaâge. 8 Amashanja gamurhabâlira, byo ebihugo by’eburhambi; banacimurhega n’akasira, anacigwârhirwa omu mwîna gwâbo. 9 N’emigera yâbo bamuhira omu irhonga, bamuhekera mwâmi w’e Babiloni banaciyiheka omu nyumpa eyubasirwe kulî, lyo balekikayumva izù lyâge, omu ntondo z’Israheli. 10 Nyoko kw’ali nka muzâbîbu, murhwere oku burhambi bw’olwîshi, gwàkaziyâna gwànajira ebyâsi binji, bunji bw’amîshi burhuma. 11 Gwanacimerakwo amashami mazibuzibu, ganaciba rhurhi rhw’obwaâmi; ganacikula, ganaciliha, gahika omu karhî k’ebitu, bakazisômerwa n’obuli bwâgo, n’obunji bw’amashami gâge. 12 Ci kônene bagukûzirage, bagukwêba oku idaho, empûsi y’ebuzûka-zûba yayumya amalehe gâgo, gwanacicivunikira, ishami lyâgo lizibuzibu lyanaciyuma, omuliro gwalisingônola. 13 Lola gwo gukol’irhwcêwa omu irûngu, omu cihugo ciyumûsire na c’idûrhu. 14 Omuliro gwanacipamuka omu ishami lwâge, gwanacifonfomera amashami n’irehe lyâge. Gurhakacibona lirya ishami lyâgo lizibuzibu, akali kola karhî k’ebwâmi. Guli mulenge ogwôla; gunakolêsibwe nka mulenge.

Emyanzi y’amabî g’lsraheli

1 Omu mwâka gwa kali nda, omu mwêzi gwa karhanu, omu nsiku ikumi z’omwêzi, baguma omu bashamuka b’Israheli bayisha balidosa Nyamubâho banacitamala embere zâni. 2 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 3 Mwene omuntu, oderheze abôla bashamuka b’Israheli; obabwîre: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka kuyishindôsa kurhumire mwayisha? Ndahire obuzîne bwâni, ntâzige mwadôsa, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 4 Ka wâbatwîra olubanja? Ka wâtwa olubanja wâni mwene omuntu? Obamanyise amabî magalugalu ga b’ishe wâbo. 5 Obabwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Olusiku nacishogaga Israheli, nîsi erhi olusiku nalambuliraga okuboko ebwa obûko bw’enyumpa ya Yakobo, nàcîmanyisize kuli bwo omu cihugo c’e Misiri, nayinamulira okuboko kwâni kuli bwo nàderha, nti: Nie Nyamubâho Nyamuzinda winyu. 6 Olwôla lusiku nàlengezize okuboko kwâni kuli bwo nanalahira nti akaba ntabarhenzizi omu cihugo c’e Misiri n’okubashubiza omu cihugo nabishogeraga, cihugo cihululamwo amarha n’obûci, cihugo cinja kulusha ebindi bihugo byoshi. 7 Nanacibabwîra, nti: Mukabulirage ngasi muguma birya ibala mumêkeza amasù, murhahîraga mukacihemula n’abazimu b’e Misiri, nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 8 Ci bàcihindula kuli nie, barhalonzagya okunyumva. Ntâye ciru n’omuguma wakabulire ebyôla by’ibala bàkazâgimêkeza amasù; barhalekaga abazimu b’e Misiri. Nàba n’olukengêro lw’okuderha nti nabadubulirakwo obukunizi bwâni, nti mbayûkize kwo oburhe bwâni, omwôla cihugo c’e Misiri. 9 Ci nashubikengêra izîno lyâni, nàjira kulya kwankarhuma lirhahemuka omu masù g’agôla mashanja bàli bayûbasire ekarhî kâbo, bulya nàli mbabwizire oku nahêka olubaga lwâni erhi banadwîrhe babona, ndurhenze omu cihugo c’e Misiri. 10 Okubundi nanacibarhenza omu cihugo c’e Misiri, nabahêka omw’irungu. 11 Nanacibahà amarhegeko gâni, nanacibamanyîsa engeso zâni ezi bàli bagwâsirwe okushimba lyo balama nazo. 12 Ciru nanacibaha ensiku zâni za sabato nti zibe cimanyîso ekarhî kani nabo, lyo bakazimanyirira oku niene nie Nyamubâho ndwîrhe nabacêsa. 13 Ci omulala gw’lsraheli gwàcihindula kuli nie omwôla irungu; barhashimbaga amarhegeko gâni, bàjandika engeso zâni ezi balibagwâsirwe okushimba lyo balama nazo, barhajiraga okurhali kuhemukira ezo nsiku zâni za sabato. Okubundi nanaciba n’olukengêro lw’okuderha oku nkola nabadubulirakwo abukunizi bwâni omwôla irungu, nti mbamalîre. 14 Ci nashubikengêra izîno lyâni, nàjira kulya kwankarhuma lirhahemuka omu masù g’agôla mashanja agabonaga oku nabahêkaga. 15 Kulusha okwôla nanaciyînamulira okuboko kwâni kuli bwo omwôla irungu, omu kulahira nti ntabahêke muli cirya cihugo nabahaga, cihugo cihulula mwo amarha n’obûci, cihugo cinja omu bindi bihugo byoshi. 16 Bulya bamajandika engeso zâni, barhashimbaga amarhegeko gâni, banahemukira ensiku zâni za sabato, ebwa kuba omurhima gwâbo gucishwêkire bwenêne oku bazimu. 17 Ci kônene nababêra obwonjo, naleka okubamalîra, ntacibahungumuliraga omu irungu.

18 Nanacibwîra abana bâbo omwola irungu, nti: Murhahîra mukashimba enjira za basho, murhashimbaga engeso zâbo, murhacihemulaga n’abazimu bâbo. 19 Nie Nyamubâho Nyamuzinda winyu. Mushimbe amarhegeko gâni, mulange engeso zâni munazishimbûlire. 20 Mukenge ensiku zâni za sabato zibe cimanyîso ekarhî kani na ninyu, bakazimanya oku nie na ndi Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 21 Ci abôla bana bacihindula kuli nie, barhashimbaga amarhegeko gâni, barhalangaga barhanashimbaga engeso zâni, ezi bàli bagwâsirwe okushimba lyo balama nazo; bahemukira enâiku zani za sabato. Okubundi nanaciba n’olukengêro lw’okuderha oku nkola nabadubulirakwo obukunizi bwâni, nti mbayûkizekwo oburhe bwâni omwola irungu. 22 Ci nagalula okuboko kwâni. nashubikengêra izîno lyâni, najira kulya kwankarhuma lirhahemuka embere z’amashanja, galya gabonaga oku nabahêka. 23 Ci kône kandi nabalambulirakwo okuboko, omwol’irungu, omu kuhiga nti nkola nâbashandabanya omwôla irungu baje emwa amashanja, bashandabane omu bihugo b’ihanga. 24 Bulya barhashimbaga engeso zâni, bajandisire amarhegeko gâni banahemukira ensiku zâni za sabato, n’amasù gâbo gacishwêkera oku bazimu ba b’ishe wâbo. 25 Ciru nàli nkola nabaha amarhegeko garhàli minja n’engeso barhankahashire okushimba n’okulama nazo, 26 nàbazinza n’enterekêro zâbo, omu kubahûna nterekêro abana bâbo b’enfula, kwàli kubahana, lyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

27 Co cirhumire ogend’iderheza omulala gwa bene Israhelil, wâni mwene omuntu. Obabwîre erhi ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ahôla kandi basho bàngayisa erhi bànjirira okw’obulyâlya. 28 Kurhanarhumaga obwôla ntabahisa muli cirya cihugo nàlaganaga n’endahiro oku nâbaha co. Babwîne mwo orhurhondo rhwa ngasi lubero rhulengerire, emirhi ya ngasi lubero eyunjwîre byasi, banagend’irhererekêrerayo, banahânirayo entûlo zâbo z’okunshologosa, banadêkereza ho obuku bwâbo bw’okurhûliriza banabulagiraho enterekêro yâbo y’embulaga. 29 Nanacibabwîra, nti: Eyo bwa luhêro musôkera kurhi yankaderhwa? Banaciyiyirika izîno lya Bama kuhika oku lusiku lw’ene. 30 Ee! Ogendigibwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka kwo binali mudwîrhe mwacihemula omu kuba n’olugendo luli nka lugendo lwa basho, omu kucihemula n’abazimu bâbo, 31 omu kuhâna entûlo zinyu n’omu kukazigeza abana binyu omu muliro? Ka kunali kw’okuli okûla mwakaziyôrha mwacihemula n’abazimu binyu boshi kuhika oku lusiku lw’ene? Ka niono, nanabuligiyemêra muyishindôsa, wâni mulala gwa Israhcli? Ndahire oku izîno Iyâni, kw’adesire Nyakasane Nyamubâho, ntâzige mwayishindôsa. 32 Oku biyêrekire ecilôrho cikaziyôrha ciri omu bukengêre bwinyu, cirhabe nk’okwôla munalôrha, mpu: Rhwaba nk’agandi mashanja, nka ngasi bundi bûko bw’omu bihugo by’ihanga, rhukazikolera emirhi n’amabuye. 33 Ndahîre oku buzîne bwâni. kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, ndahire oku niene nie nanayîma kulimwe, n’enfune ndârhi, n’okuboko kubangalîre, namuyemêza n’obukunizi bwâni. 34 Nâmurhenza omwôla karhî k’amashanja, nâmushubuza kurhenga omu bihugo by’ihanga emunda mwàli mushandabîne, nâmurhcnza yo n’enfune ndârhi, n’okuboko kubangalîre, nayîsha mmudwîrhe n’obukunizi bwâni. 35 Nâmuhêka omu irungu ly’amashanja, mmutwîremwo olubanja, busù oku busù. 36 Nk’oku natwîraga basho olubanja omw’irungu ly’ecihugo c’e Misiri, ntyôla kwo nâmutwîra olubanja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 37 Nâmugendesa n’obuhiri, nyishe mmudwîrhemwo bantu basungunu. 38 Nâmuyûngulamwo abagoma, balya bacihindulaga kuli nie, nânabarhenza omu cihugo bayûbasire buno, ci kônene barhâhike omu cihugo c’lsraheli, na ntyo mwanamanya oku nie Nyamubâho.

39 Ewâni w’oyu, mulala gw’lsraheli! Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ngasi muguma ajag’ikolera abazimu bâge, ci enyuma mbabwizire okuli oku mwâcinyumva. Murhâciyishikazihemule izîno litagatifu Iyâni n’entûlo zinyu n’abazimu binyu. 40 Bulya oku ntondo yâni ntagatifu, oku ntondo ndiri y’Israheli, -kwo adesire Nyakasanhe Nyamubâho,- yo gwayishikazinkolera omulala gw’Israheli goshi oku gunali omu cihugo. ômunda yo nayankira bwinjinja na nshub’ilongeza yo entûlo zinyu, erya ntûlo yinyu elushire ezindi ntûlo zinyu ntagatifu. 41 Nâmuyankirira nka buku bwa kurhuliriza hano mba namâmurheza ekarhî k’amashanja, nâmushubiza kurhenga omu bihugo mwàli mushandabîne, nâkuzibwa na mwe embere z’amashanja. 42 Na ntyo mwânamanya oku nie Nyamubâho, hano mba namâmuhisa oku idaho ly’Israheli, omu cihugo nàlaganyangya n’endahiro oku nâciha basho. 43 Eyôla munda yo mwanashubikakengêra olugendo lwinyu na kuli birya bijiro binyu bigalugalu mwàcihemulagamwo, n’aho mwânayumva mucishologorhe mwênene, erhi agôla mabî ginyu mwakazagijira garhuma. 44 Mwânayishimanya oku nnandi Nyamubâho hano mubona kurhi nàmujiriraga bwinja erhi izîno lyâni lirhuma, ci arhâcibe oku lugendo lwinyu lubî n’oku bwôrhere bwinyu bubozire, wâni mulala gw’Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho^s.

Engôrho ya Nyamubâho

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebi binwa: 2 Mwene omuntu, oyêrekere olunda lw’ekulyo, oderhe ebinwa bikali ebwa lunda lw’emukondwè, oderhe ebinwa by’obulêbi oku muzirhu gw’ecihugo ca Negêbu. 3 Obwîre omuzirhu gwa Negebu, erhi: Yumva akanwa ka Nyamubâho. Lola oku nkola najikuzûkiza omuliro gwafonfomera ngasi murhi mubishi na ngasi murhi mûmu. Eri ngulumira erhâzima: na ngasi busù bwâbabuka nago kurhenga e Negêbu kuja olunda lw’emwene. 4 Ngasi muntu âbona oku niene Nyamubâho, nie nànaguyasagya, gurhânazime. 5 Nanaciderha, nti: Mâshi! Nyakasane Nyamubâho, badwîrhe baderha, mpu: Lola ye kandi! Yoyo odwiîrhe ashubirira okuderha ebinwa. 6 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 7 «Mwene omuntu, oyêrekere olunda lw’e Yeruzalemu, oderhe akanwa oku ka-Nyamuzinda, onaderhe ebinwa by’obulêbi oku cihugo c’Israheli. 8 Obwîre ecihugo c’Israheli. erhi: Ntyâla kwo adesire Nyamubâho. Lola oku namàcîhindula kuli we; nkola nayômola engôrho omu lûba nâmalira muli we ngasi mushinganyanya na ngasi munya-byâha. 9 Oku kumalira omushinganyanya n’omunya-byâha kwo kwarhuma engôrho yâni yarhenga omu lûba, yanigûza ngasi muntu kurhenga e Negebu kuja olunda lw’emwênè. 10 Ntyo ngasi muntu amanya oku nie Nyamubâho nie nayômolaga engôrho omu liba e rhakanacishubiramwo.

11 Nawe mwene omuntu abande akahababo, orhe omurhûma. Ago mango wâba oyunjwîre burhe, obande orhuhababo erhi onali embere zâbo. 12 N’erhi bankakudôsa mpu orhwôla rhuhababo rhuli rhwa kurhi: wânaderha, erhi: Ecirhumire guli omwanzi mubî guyîshire, emirhima yoshi ekola yârhà n’amaboko galembaguke, emyûka yâba mizamba n’amadwi gâkomanya. Loli oku ogwôla mwanzi guyîruka, kwo byâba ntyo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho».

13 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebira binwa, erhi: 14 Wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi. Oyish’iderha, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda, erhi: Engôrho, engôrho yamàrhyazibwa yamànacêsibwa. 15 Yamàrhyazibwa mpu lyo emalira engabo, yamàcêsibwa mpu lyo eja yabanda ensasi… 16 Yahanyirwe mpu bayishuke lyo bayifumbarha omu nfune, engôrho ya rhyàzîbwe yanashukwa lyo eja omu kuboko kw’omwîsi. 17 Banda olujamu, lumba, wâni mwene omuntu, ebwa kuba olubaga lwâni eyêrekîre; eyêrekîre abaluzi b’Israheli n’olubaga lwâni. Babwîre oku engôrho erhacibaleke boshi n’olubaga lwâni. Co cirhumire ocîkomombe ecifuba.

18 Bulya gali marhangulo. Kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 19 Nawe, wâni mwene omuntu, olêbe, onakome akagasha. Engôrho eyiîrhe kasharhu kulushire, ehungumule embaga, eyo ngôrho kaheza, ekâheza ciru n’abali e burhambi! Y’elambika engabo. 20 Lyo emirhima erhà, lyo nabahungumuka babà mwandu, narhezire ngasi muhango engôrho, yayîsha yâlaza, enashusirwe mpu lyo emalîra embaga. 21 Yêrekana oku oyôjehire e kulyo n’ekumosho ngasi hali ntambala. 22 Nani nânakazikoma akagasha, nârhuliriza oburhe bwâni. Nie, Nyamubâho, nkudesire.

Mwâmi w’e Babiloni omu mashango g’enjira

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 Nawe mwene omuntu otwe njira ibirhi, lyo egera engôrho y’omwâmi w’e Babiloni. Ojire zirhenga oku zinali ibirhi muli cihugo ciguma. Otwe omukâla gwârhenga ahôla, guyêrekane enjira y’olugo, 25 gumanyîse engôrho, enjira y’e Rabawa emwa Abanya-Amoni n’ey’e Yuda na ey’olugo luzibuzibu, y’e Yeruzalemu. 26 Bulya omwâmi w’e Babiloni ayîmanzire aha mashango, aha murhondêro gwa njira adwîrhe adôsa enyungu. Amàshabaganya emyampi yâge, amàdôsa empivu zâge, amàsingiriza obudiku. 27 Omu kuboko kulyo enyungu zamagwaârha Yeruzalemu: mpu yo agendihira ebimokolo byâge biri nka ngandabuzi, mpu ahâne irhegeko ly’okuyîrha embaga, mpu babande orhuhababo rhwa okutula entambala, mpu bahire ebimokolo by’engabuzi oku mihango, mpu bayûbak’emisinga, banahumbe emibunda. 28 Omu masù gâbo byàli nka bya busha endahiro bàjiraga. Babalaganya oku bakengêza amabî bajizire, agàrhuma bayishigwârhwa bujà. 29 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba muli bahamîrizi b’amabî ginyu, omu kuyêrekana ebyâha binyu, omu kuyêrekana obubî bwinyu omu ngasi bijiro binyu byoshi, na bulya mwacîyêrekîne loshi, mukola mwâgwârhwa bujà. 30 Kuli we wâni muluzi w’Israheli, nyankola-maligo wàcîhemwire, oyu ensiku nzinda z’amabî ziri hofi. 31 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: bayanka ishungwè, baârhôla ecimanè, haj’empidûlo, ehyàli idako hikola hyâja enyanya, ehyàli enyanya, hikola hyâja idako. 32 Nâyijira bwerûlè, bwerûlè, bwerûlè! okurhasâgibonekana bundi kuhika ayîshe olya wahâbirw okutwa olubanja, olya nayîshiyîmika.

Obuhane bwa Amoni

33 Nawe mwene omuntu, olêbe, oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Kuli bene Amoni n’ebijâci byâbo, obabwîre, erhi: Engôrho, engôrho yamàyomolwa mpu eyîrhe; yamàcêsibwa mpu lyo emalîra, mpu eje yâlasha ensasi, 34 omu mango ogwerhe ebilôrho bya busha, amango odwîrhe wadôsa ebw’obushonga by’obunywesi, kwaba kumalîra balya bîsi bagalugalu, balyâla olusiku lwâbo luzinda luyîruka na obwîsi bwâbo buzinda bw’amabî gâbo. 35 Oyishubize omu lûba. Kali halya hantu walemeragwa, mulya cihugo waburhiragwa mwo nâkutwîra olubanja. 36 Nâkubulagirakwo obukunizi bwâni, nâkubûhirakwo omuliro gw’oburhe bwâni, nâkuhana omu maboko g’abantu b’ihanga, abalenga b’okushereza. 37 Wâlibwa n’omuliro, omuko gwâwe gwahululira omu karîi k’ecihugo, ciru n’ehitya barhâkazikukengera kwo, ebwa kuba niene nie Nyamubâho, nkudesire.

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Ka nawe mwene omuntu wankatwa olubanja; ka wankatwîra olubanja ecîra cihugo cibulaga omuko? Ocibwîre amabî gâco magalugalu. 3 Oderhe erhi ntyaâla kw’adesire Nyakasane Nyamubâho: Ewâni lugo lukazibulagira omuko ekarhî kâwe mpu lyo amango gâwe gakuhikira, ewâni lugo lwaciyûbakiraga abazimu mpu lyo ocihemula. 4 Kuli gulya muko wabulagaga wene wàcijira mubî, kuli balya bazimu wàjiraga wenene wàcîhemula, amango gawe wàgabiduhya, okola wamàhisa emyâka yâwe. Co cirhumire namàkujira ibonesa-nshonyi emwa amashanja, na masheka g’ebihugo byoshi. 5 Bibe bya hofi, bibe bya kuli, byoshi byâkazikushekera, wâni lugo lw’izîno lyabîhaga, lugo luyunjwîre ishabâbe. 6 Ala oku emwâwe, abaluzi b’Israheli bali babulaga omuko nk’oku ngasi muguma anahashire. 7 Emwâwe, omuntu anakazigayaguza ishe na nina, emwâwe banakazilibuza ababalama, emwâwe banakazilibuza abakana n’e nfûzi. 8 Orhajira bukenge buci oku hantu hatagatifu, orhakenga ensiku zâni za sabato. 9 Emwâwe eba abashobekana mpu lyo babulaza omuko. Emwâwe banakazilîra oku ntondo, emwâwe banakaziyûmaguza. 10 Emwâwe omuntu anabwikûle obushungunu bw’ishe, emwawe banasherêze omukazi oli omu mugongo. 11 Muguma anajire amabî boshi na muka mulungu wâge, owundi anahemule omwâli-kazi bacibonese nshonyi, owundi anarhabirekwo mwâli wâbo, mwâli w’ishe. 12 Emwâwe banakaziyanka oluhembo, mpu lyo babulaga omuko, onakazilya ecikinja n’okukazihôza, onanyagûze mulungu wâwe n’emisi, nâni niene wanyibagîre, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 13 Na lola oku nkola nkoma akagasha erhi ebyôla by’obushungu bwâwe okazijira birhuma na kuli ogûla muko gwabulajikîre emwâwe. 14 Ka omurhima gwâwe gwasimika, k’amaboko gâwe gayôrha mazibu omu lusiku nacîhôla kuli we? Niono nie Nyamubâho nkudesire, nânakujira. 15 Nâkushandabanya emwa amashanja, najikuhira eyi n’eyi omu bihugo by’ihanga, nâheza obubî buli ekarhî kâwe. 16 Wâmbonesa nshonyi cmbere z’amashanja, wânamanya oku nie Nyamubâho.

17 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 Waâni, mwene omuntu, omulala gw’Israhcli kuli nie guli nka cûma cibîcibî: Boshi bali nka mulinga, bali ba marhale, ba cûma, ba mazi ga cûma gali e luganda, ciri cûma cibîcibî. 19 Co cirhumire amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba mwêshi muli cûma cibîcibî, ceci nkola nâmushubûliza mwêshi omu karhî ka Yeruzalemu. 20 Nka kula banagusha haguma omu luganda, amarhale, omulinga, amazi g’ecûma n’okuhirakwo omuliro byoshi bijongere haguma, ntyôla kwo nâmushubûza omu burhe bwâni n’omu bukunizi bwâni nâmuhira omu ituliro. 21 Nâmushubûza na mwêshi namuhirakwo omuliro gw’oburhe bwâni, nnânjire mwêshi mujongere omu karhî k’olugo. 22 Nka kula amarhale gajongera e ruganda, ntyôla kwo ninyu mwajongera ekarhî kw’olo lugo, mwanamanya oku niene nie Nyamubâho nie nâmubulangirakwo oburhe bwâni.

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 Mwene omuntu ocibwîre, erhi: Oli cihugo cirhasagihabwa ôli enkuha, ôli ecihonzi omu lusiku lw’oburhe, 25 oli cihugo eci abaluzi ba muli cwo bali nka ntale yaja yalumba nk’ekola yashanshanyula omunyama gwâyo. Bashanyagwîre abantu, barhola obugale, enjuma, baluza n’abakana omu karhî kâco. 26 Abadâhwa bâco bavunyire irhegeko lyâni, bahemwîre ahantu hâni hatagatifu, emwâbo akantu karherekîrwe n’akarharhererekêragwa byoshi byo na biguma, barhanayigîrizagya abantu oku bankamanya akantu kinja n’akabî, bayegwîre amasù oku nsiku zâni za sabato, nanàbonêsibwa nshonyi ekarhî kâbo. 27 Abarhambo b’ecôla cihugo, omu karhî k’olugo kwo bali nka rhubwa rhw’emuzirhu rhuli rhwashanshanyagula omunyama gwâbo, ababulaza omuko, abayîrha abantu lyo bazimba ebirugu byâbo. 28 Abalêbi bâge bafulisire ebyôla bibî omu bulêbi bwâbo bw’obunywesi n’omu bulaguzi bwâbo lw’obunywesi. Banaderhe mpu: «Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho», n’obwo Nyamubâho arhadesire akantu. 29 Olubaga lw’omu cihugo lwàluzize okuyîrha n’okunyaga, lwàlibuzize omukenyi n’omuhanya, lwàlibuzize omuntu w’ecigolo n’obwôla nta buhashe lugwerhe. 30 Nàlonzize muli bo muntu muguma olya wankayûbaka olukûta, olya wâkanakaziyimanga oku nyanya embere zâni, lyo afungira olugo anampanze oku lushâba, ci ntacibona ciru n’omuguma. 31 Oku bundi lêro, nanacibabulagira kwo oburhe bwâni, nàbayâkiza omu muliro gw’obukunizi bwâni. Nàhira oku irhwe lyâbo olugendo lwâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Olwa Yeruzalemu na Samariya omu nyiganyo

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, hali mango maguma bakazi babirhi, banyere ba nina muguma . 3 Bakagishungulira e Misiri, bajaga bahula-hula kurhenga baciri barho. Eyôla munda yo bakazâgikagwârhira omu cifuba n’okuhuma oku nda yâbo y’obubikira. 4 Alaga amazîno gâbo: Ohola lwo lubere, Oholiba ye mulumuna wâge. Banaciba bâni bakaziburha abanarhabana n’abananyere. Amaziîno gâbo gadcsire oku Samâriya ye Ohola, Yeruzalemu ye Oholiba. 5 Lero Ohola anacihemuka n’obwôla ali akola aba wâni; arhonya bwenêne abasolomi bâge, abanya-Asuru, balungu bâge. 6 Bakazâgiyamhala eby’akaduku, bàli barhambo na ha cikono, boshi banali misole na bakuhangalaza omurhima, bàli balenga b’okugenda oku nfarasi. 7 Anacihâna amasîma gâge omu murhwe gw’entwâli gw’abanya-Asuru n’emwa ngasi abânasimire boshi, aja acihemula n’abazimu bâbo. 8 Arhacilekaga amahemusi gâge arhangiriraga e Misiri erhi bagwîshira boshi naye, kurhenga anaciri murho, omu kukazigiriginya enda yâge y’obubikira lyo bamuyîsa n’amasîma gâbo. 9 Lêro nanacimuhâna emwa abôla basolomi bâge, emwa abanya-Asuru aboôa anali asîmire. 10 Banacimubwîkula ayôrha bushugunu, banacirhôla abagala n’abâli bâge naye yenene banacimuyîrha n’engôrho. Anaciderhwa bwenêne omu bandi bakazi: bulya bamuhana okunashingânîne. 11 Mulumuna wâge Oholiba ye wàli muhamirizi, ci naye iralà lyâge n’obuhemusi bwâge byàlushîsa, byasârhaza kulusha ebya mukulu wâge. 12 Anacisîma abanya-Asuru, abàli barhambo, banya-cikono na balungu bâge, bàli bayambîrhe bwinja bwinja, bàli balenga b’okugenda n’enfarasi, boshi bàli misole ya kujejula n’okuhangalaza omurhima gw’owababwîne. 13 Nanacibona oku naye amabîha, nanacibona oku bombi bàli bagwerhe lugendo luguma. 14 Ayushuûa obuhemusi bwâge: Erhi abona abantu bacapirwe oku lukûta, zàli nsanamu za banya-Kaldeya, ezali zicapirwe n’ibara ly’akaduku, 15 Abàli bayambîrhe emikaba omu cibunu n’ensirha zàli oku irhwe lyâbo, abàli bagwerhe boshi enshusho y’abarhwâli, bakazagibonekana oku bali banya-Babiloni b’e Kaldeya – cihugo baburhiragwamwo – 16 erhi ayûsibabona, abayumviza amiru mabî na ntyo abarhumakwo entumwa kuhika e Kaldeya. 17 Abanya-Babiloni banaciyiîsha emunda ali mpu bashangire boshi naye encingo y’obuhya, bamuhemula n’amasîma gâbo. Erhi ayusihemuka abaleka. 18 Ci konene ajaga aciyêrekana oku enali mbaraga, ayêrekana obushugunu bwâge, lêro nanacimuleka nk’oku nanalekaga mukulu wâge. 19 Ci abaraga kulusha olugero, omu kuyîbuka ebya eburho bwâge, amango akazagihemukira e Misiri, 20 amango àli acîshwêkîre omu bushungu bwâge; bushungu bwàli n’emisi eri nk’ey’endogomi n’obutwamba buli nka bwa nfarasi.

21 Washubîrigalukira olugcndo lwawe lubî, olwa galya mango Abanya-Misiri, bakazâgikugwarhira omu cifuba n’okukugiriginya amabêre g’obusole. 22 Co cirhumire Oholiha, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku nkola nakushombanyisa emwa abasolomi bâwe balyâla walekaga, nâyîsha mbadwîrhe bakurhabâlire kurhenga empande zoshi. 23 Abanya-Babiloni, abanya-Kaldeya boshi aba e Pekodi, ab’e Showa n’aba Kowa, Abanya-Asuru haguma nabo, boshi misole ya kujejula na kubangalaza omurhima, boshi barhambo na ba cikono na balenga bakulu omu kugenda n’e nfarasi. 24 Bakurhabâlira kurhenga olunda lw’emwênè omu ngâlè nnene n’ensungunu, bayîsha barhambwîre engabo mwandu. Bâkuyêrekeza empenzi zaâbo ennene n’ensungunu haguma n’ensirha yâbo nzibu-nzibu. Nàbahire obuhashe bw’okukutwîra olubanja, bakutwîra olubanja oku obuhashe bwâbo bunali. 25 Nayêrekeza olûji lwâni emunda oli, bâkulibuza omu bukunizi, bâkukula izulu n’amarhwiri na ngasi ebi ocisigaline byahenanguka n’engôrho; bagwârha bagala bâwe na bâli bawe n’ebicisigire kuli we byafonfomerwa n’omuliro. 26 Bâkuhogola emyambalo banakunyage n’enjuma zâwe, 27 nâkuyukiza lula lugendo lubî n’obubaraga bwâwe warhangiriraga e Misiri. Orhakacibikabagana na Misiri omuyîbagire. 28 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku nkola nakukwêba omu maboko ga balya washombaga onabaleka. 29 Bâkulibuza erhi mujina gurhuma, bâkunyaga ebi wakazagikolera bakuleke oli bushugunu. Ntyo enshonyi z’okuhemuka kwâwe zanabonekana. Obûmaguza n’olugendo lwâwe lubi 30 lwo lukudwîrhire agôla mazibu goshi bulya omu kucihemula n’amashanja, wacizinza n’abazimu bâbo. 31 Wayîzire olugendo lwa mukulu wâwe, omanyage oku nâhira akabehe kâge omu maboko gâwe.

32 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Wanywa akabehe ka mukulu wâwe, kabehe kagali na kalîrî, Waba wa kushesa n’okurhangâza erhi bunji bw’ebirimwo birhuma. 33 Wâyunjula ndalwè n’amaganya, Kali kabehe ka kulaka n’okulakûla, akôla kabehe ka mukulu wâwe Samâriya. 34 Wâkanywa okanûnûse, kandi bakabere rhunjonjo, kanakubera enda. Ebwakuba nkudesire niono Nyakasane Nyamubâho.

35 Co cirhumire amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Ebwakuba waànyibagire, wànjadika enyuma zâwe, nawe wene ohekage enshonyi zâwe n’obuhemusi bwawe.

36 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: Mwene omuntu, ka walonza okutwa olubanja lwa Ohola na Oholiba onabakalihire kuli agôla mabî gâbo magalugalu? 37 Ebwakuba bacibêrire bagonyi, amaboko gâbo gakuyîrha, bajire omu bugonyi haguma n’ahazimu bâbo. Oku biyêrekire abana bàmburhiraga, bàbagezizc omu muliro mpu lyo babasingônola. 38 Kandi bàshubinjira ntyâla: Bahemwîre aka-Nyamuzinda kâni muli ezîra nsiku, n’ensiku zâni za sabato barhazikengaga. 39 Na, oku badwîrhe barherekêra abana bâbo emwa abazimu bâbo, banabulikanya muli olwôla lusiku lonene bagendizinza aka-Nyamuzinda kâni. Obwinage ebi bàjizire omu nyumpa yâni mwonênè.

40 Nakulusha ahôla, abôla bantu barhengaga omu bihugo b’ihanga, abàli bahamagîrwe n’entumwa, banaciyisha: wanagendicîshuka, wanacilabika obusù, wanaciyambaliza amagerha g’obulimbi erhi bo barhuma·. 41 Wanacitamala oku ncingo nyinjinja, eyi bàli bahizire amêza embere, na kuli agôla mêza wàli obikîrekwo enshangi yâni n’amavurha gâni. 42 Eyôla munda bakaziyumva yo izù ly’abantu barhâcifufumukwa bici, ebwa kuba gwàli mwandu gwa bantu baàrhengaga omu irungu, bayambisize abakazi orhwishûgu omu maboko n’ecimanè cinja-cinja oku irhwe lyâbo. 43 Ntyo nakazicidesa oku biyêrekire oyu omukazi wakoyire n’obugonyi bwâge: kuhika buno kandi ye ciri wâcihemula 44 Banakazija emunda ali nk’emwa omukazi muhemusi. Ntyôla kwo bajîre emwa Ohola n’emwa Oholiba aôola bakazi b’ebibolêreza. 45 Bantu bashinganyanya bo batwîra olubanja nk’oku bankalutwîra abakazi bagonyi, balya baja bashesha omuko ebwa kuba baba bagonyi n’amaboko gâbo gaba ga bwîsi.

46 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Balâlike embugânano lyo babahana, babagezemwo omusisi banabanyage. 47 Kandi olubaga lw’e mbugânano lubabande amabuye lunabanigûze n’engôrho; bayîrhe bagala baâbo na bâli bâbo banadûlike omuliro oku nyumpa zâbo. 48 Narhenza ishârha oku cihugo; kwâba na kurhonda abandi bakazi baleke okuyîga lula lugendo lwinyu lubî. 49 Bâmubarhuza obwôla bubî bwinyu, mwânabarhula ntyôla omuzigu gwa ebyâha binyu by’okuharâmya abazimu, mwânamanya ntyo oku nie Nyakasane Nyamubâho.

Okurhêrwa kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali mwenda omu mwêzi gwa kal’ikumi, omu nsiku ikumi z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, oyandike olusiku lw’ene, ebwa kuba omwâmi w’e Babiloni amarhêra Yeruzalemu oku lusiku lw’ene.

3 Oderhage ecinwa c’obulcêbi kuli ogwôla murhwe gw’abagoma. Oyishibabwîra: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ohire enyungu oku cîko, oyihirekwo onabulagiremwo amîshi. 4 Oyushulemwo ebihimbi by’enyama, birya binali bihimbi binjinja, by’oluziha n’eby’entugorhugè. Oyiyunjuze n’amavuha minjinja. 5 Ocishoge omu buso, ecibuzi cinja-cinja, ocizunguluse enshâli otwânirekwo omuliro. Oyende bwinja bidogome, ciru n’orhuvuha rhuli muli eyo nyungu narho rhuhye.

6 Bulyâla ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Buhanya bw’olugo lushesha omuko, nyungu ya ngisha, eyi engisha zirhankacirhenga! Oyikulage ebirimwo, cihimbi oku cindi buzira kulondôla^t. 7 Bulya omuko gwâyo guli ekarhî kâyo, yaguhizire oku ibuye liri bwaâmwa erhaguhizire omu budaka lyo gubwîkirwa n’akatulo. 8 Lyo mbulaga oburhe bwâni, lyo ncihôla, nàhizire omuko gwâge oku ibuye liri bwâmwa, buzira kugubwîkira. 9 Co cirhumire, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Buhanya bw’olugo lushesha omuko! Nani nkolaga naniga nnanigûze. 10 Olundikage enshâli, oyâse omuliro, oyende enyama yoshi ehondôke, ohebemwo enungo, orhuvuha rhusingônoke. 11 Kandi odêkereze enyungu erhalimwo cici oku masese, ly’omulinga gwâyo gudukumbuka, ly’izinga lirimwo lijonga, lyo n’engisha zisigônoka.

12 Ci ensinga y’engisha erhârhenge n’omuliro. 13 Nàlonzagya okukushuka kwo eryo izinga ly’amabî gawe, ci orhayêmîre washukwa eryo izinga. Kuziga orhâce kuhika oburhe bwâni bukuhwêrekwo. 14 Niono nie Nyamubâho namàderha, okôla ndesire kwâba, nâkujira buzira kushubira nyuma, ntâbabalire, ntâbe na bwonjo. Oku olugendo lwâwe luli n’oku ebijiro byâwe biri kwo bânakutwîra olubanja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Omulêbi Yehezekiyeli arhangulwa

15 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 16 Mwene omuntu, ala oku nkola narhenza caligumizà obushagaluke^u omu masù gâwe. Ci kônene orhacîdudumaga, orhahîra okarhoza emirenge. 17 Olakire emurhima, orhahîra okaja omu mishîbo y’abafire, ofundikire ecitambara câwe omu irhwe, ohire enkwêrho zâwe emagulu, orhabwîkiraga obwânwa bwâwe, orhanalyâga omugati abalungu bakakulerhera^v. 18 Naganirira oluhaga sêzi, erhi kuba bijingo, mukanie anacifa. Nanacijira nk’oku nanarhegekagwa. 19 Okubundi olubaga lwanacimbwîra, erhi: «Kawakarhubwîra bwinja kwo kuderha kurhi okula odwîrhe wajira?» 20 Nanacibabwîra, nti : «Akanwa ka Nyamubâho kampisirekwo muli ebîra binwa, erhi: 21 Ojibwira omulala gw’lsrahcli ebîra binwa: kwo Nyakasane Nyamubâho adesire ntyâla: Loli oku nkola nagendizinza aka-Nyamuzinda kâni, ho hantu mulimbira, gwo mwishingo gw’amasù ginyu, go masîma g’emirhima yinyu. Bagala binyu na bâli binyu mwasigaga bakola bajifa n’engôrho. 22 Mwayishijira nk’oku njizire: Murhayishibwîke amânwa ginyu, murhanayishilye omugati bankamulerhera. 23 Mwabêra n’ebitambara binyu omu irhwe n’enkwêrho zinyu emagulu, murhajamîraga, murhanalakaga. Mwaherêrekera erhi mabî ginyu garhuma, na ngasi muguma abandire owâbo endûlù. 24 Yehezekiyeli aba cimanyîso kuli mwe. Mwayishijira nk’oku anajiraga. Na hano okwôla kubà lyo mwâmanya oku nie Nyamubâho.

25 Nâwe mwene omuntu, k’arhali okunali kwo byanaba ntyôla olusiku narhenza ebi basimikiragakwo, ebi balimbira, ebyabâga mwishingo gw’amasù gâbo, ebyabâga masîma g’omurhima gwâbo, bagala bâbo na bâli bâbo. 26 Owôla lusiku, owafulumusire âyisha emwâwe alimanyisa omwanzi. 27 Olwôla lusiku akanwa kâwe kayîguka kadese oyôla wafulumusire, wânashambâla orhânacishubibe kaduma; kuli bo wâbà cimanyîso na ntyôla bânamanya oku nie Nyamubâho.

II. Obulêbi bw’okuhana amashanja

Okubiyêrekire bene Amoni

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa·, erhi: 2 Mwêne omuntu oyêrekere emunda bene Amoni bali onaderhe ebinwa by’obulêbi kuli bo. 3 Obwîre bene Amoni, erhi: Yumvi akanwa ka Nyakasane Nyamubâho. Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Kulya kuba wàdesire, erhi: Ha! ha! oku biyêrekire aka-Nyamuzinda kâni amango kàhemulagwa n’oku cihugo c’lsraheli amango càhagulagwa, oku mulala gwa Yuda amango gwàhekagwa bujà. 4 Okwo kwarhuma nâni namàkuhâna omu maboko ga bene olunda lw’ebuzûka-zûba. Bakola batwa ebirâlo byâbo emwâwe, banayûbakeyo. Bo bakola bâjikazilya emburho zâwe bananywe amarha gâwe^w. 5 Nâjira Raba ahinduke cirâlo ca ngamiya, n’ezindi ngo za bene Amoni zibe lwâbuko lwa bibuzi. Na ntyo mwânamanya oku nie nandi Nyamubâho. 6 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwakuba wàkomire akagasha wanadîrha amagulu, wasîma n’omurhima gwâwe gwàyunjula kagayo erhi cihugo c’Israheli cirhuma. 7 Co cirhumire ololage oku namàkulambulirakwo okuboko, nkolaga nâkuleka amashanja gakuhagule, nkuherêrekeze omu zindi mbaga nankuherêrekeze omu bindi bihugo. Nâkumalîra ly’omanya oku nie Nyamubâho.

Kuli Mowabu

8 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Kulya kuba Mowabu na Seyiri bàdesire, erhi: «Lola oku omulala gwa bene Yuda kwo gunali nka agandi mashanja goshi. 9 Kwo kwarhuma nâni nkola najibwîkula ebirhugo bya Mowabu nanshande engo zâge zoshi ngasi aha anahikira, bulya ecihugo ciyinjihire, Beti-ha-Yeshimoti, Baali-Meoni na Kiriyatayami. 10 Bene ebuzûka-zûba, abashombanyi ba Amoni bo mpîre olola lugo, lyo balekishubikaziyîbuka Amoni omu mashanja. 11 Ntyôla kwo nhanamwo Mowabu, banamanya oku nie Nyamubâho.

Kuli Edomu

12 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebwa kuba Edomu àjizire olwihôlo, oku mulala gwa Yuda, àcîjira mubî okulushire erhi agendicîhôla ntyôla. 13 Ko kurhumire Nyakasane Nyamubâho adesire, erhi: Nkola nâlambûla okuboko kuli Edomu naye, nâmaliramwo enyama^x n’abantu. Nâjira ayôrhe mwerûlè, kurhenga e Temani kuja e Dadani, bâhungumuka n’engôrho. 14 Nâcîhôla kuli Edomu n’okuboko kw’olubaga lwani lsraheli, bâlibuza Edomu nk’oku obukunizi n’oburhe bwâni binali, na ntyo bânamanya oku luli lwihôlo lwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Oku Bafilistini

15 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebwa kuba Abafilistini bajizire amabî omu kucihôla, bànacîhola n’omurhima gw’akagayo, bànalonza okushanda erhi mujina gurhankahwa kurhuma; 16 ko kurhumire ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ala oku nkola nâlambûla okuboko kwâni oku Bafilistini, nkola nâmalîra Abanya-Kereti, mpereêrekeze ngasi balya boshi bàyûbakaga oku burhambi bw’enyanja. 17 Nâbajirakwo enyihôlo z’okujugumya zirya zirhankahamwa nnambahè obuhane bukali, bânayishimanya oku nie Nyamubâho hano babona kurhi nâcihôla kuli bo.

Oku biyêrekire Tiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma, omu lusiku lurhanzi lw’o mwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, ebwa kuba Tiri anadesire kuli Yeruzalemu, erhi: He! he! alaga oku gwamavunika omuhango gw’amashanja! Akola ayêrekire emunda ndi, obugale bwâge bwahagwîrwe. 3 Ee! ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ala oku namàderha nti ntacikulikwo, wâni Tiri. Nâkushubulizakwo amashanja mwandu, nka kula enyanja esôka n’emihûsi yayo. 4 Bâhenangula enkûta za Tiri, banakundule enkingi zâge, nâhyajiramwo akatulo, lisigale ibuye lyonene. 5 Aba, omu karhî k’enyanja, lwanikiro lwa rhweshe. Bulya nàdesire, niono nie Nyakasane Nyamubâho, lwâba lugo lwâlibwa n’amashanja! 6 Oku biyêrekîre abana bâge bali omu mashwa, bâyishinigwa n’engôrho. Ntyo bânamanya oku nie Nyamubâho. 7 Bulyala ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku namàrhumira Tiri, Nabukondonozori, mwâmi e Babiloni, mwâmi w’abâmi, arhenga olunda lw’emwênè, âyishire n’enfarasi, n’engâlè, n’abagenda oku nfarasi , ngabo ya bantu mwandu. 8 Banigûza bâli bâwe n’engôrho omu mashwa, âkuyubakira enkûta, âkulundikira emisinga, âkuyêrekeza empenzi. 9 Enkûta zâwe, âzirhulira emihuku eri nka ya ngandabuzi, ahongola cenkingi zâwe n’enfuka zâge. 10 Obunji bw’enfarasi zâge, bwâkuyunjuza katulo. Enkûta zâwe zâgeramwo omusisi n’olubî lw’abalwî bâge bagenda n’enfarasi, n’olw’emizizi n’engâlè, hanôla akola agera omu mihango yâwe nka kula banacihandalika omu lugo lwamanyagwa. 11 Nta njira zâwe arhâlabarhemwo n’ensenyi z’enfarasi zâge, ânigûza olubaga lwâwe n’engôrho, ahenangula ensanamu z’abazimu bâwe ciru akaba zineneha. 12 Bânyaga obuhirhi bwâwe, bâhagula oburhunzi bwâwe, bahongola enkûta zawe, enyumpa zâwe nyinjinja bazishâba. Amabuye gâwe, emirhi yâwe y’oburhungiri n’omutulo gwâwe byoshi bâbikwêba emuhengere. 13 Nkola nâhulisa enyimbo zâwe, zifanande na ntâye waciyumve omulya gw’ebitari byâwe. 14 Nâkujira ibuye lyonene, wâba lwânikiro lwa rhweshe. Orhacishubiyûbakwa, bulya niono Nyamubâho nkudesire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Omulenge kuli Tiri

15 Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire Tiri. Oku lubî lw’amango wâhirima, amango abamàlemala bakola bayâma, hano bâniguliza abantu ekarhî kâwe, ka ebihugo biri ekarhî k’enyanja birhâjugume? 16 Abaluzi b’omu nyanja boshi, bashonôka oku ntebe zâbo, bahogola ebishûli byâbo n’emyambalo yâbo y’obushengerêre. Bayambala entemu, bâshu rhama oku idaho bâgeramwo omusisi gwa nyegenye bânarhangâle erhi w’orhuma. 17 Bâkujirira olwimbo lw’okukulakira baderhe, mpu: Bici wa! Gurhi wamàhenanguka, wamàhirigirha omu nyanja, wâni Lugo lwàlijire irenge. We wàli lugo lunya-buhashe omu nyanja, we kuguma n’abantu bâwe. 18 Lêro bunôla ebizimba byamageramwo omusisi oku lusiku lw’okuhirima kwâwe. Ebizimba by’omu nyanja byamarhemuka n’okuyûrha kwâwe.

19 Bulyala ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Amango nâkujira lugo luli bwâmwa nka engo zirhacibamwo bantu, amango nâyinamulira wanyanja kuli we n’amîshi g’emuhengere gakufûnika, 20 ago mango nâkuherêrekeza haguma n’abaja ekuzimu, wâshanga abantu ba mîra, nânakuyûbasa omu cihugo c’ekuzimu, omu kahwenyenye k’ensiku n’amango, haguma n’abaja ekuzimu, lyo orhagirhengayo mpu wâyishiyûbaka omu cihugo c’abazîne. 21 Nâkujira obe wakuyôbohwa, orhânacihabe. Bâkazikulonza barhânacikubone bundi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Okushandwa kwa Tiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Nawe, wâni mwene omuntu oderhe ebinwa by’okulibuka kwa Tiri. 3 Obwîre Tiri, lwo lugo luli oku burhambi bw’enyanja, lwo lugo embaga nyinji z’omu bizimba zirhimbûliramwo, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Erhi:

Ewâni Tiri we wakazagiderha, erhi: ndi nkuge eyinjiha ehimana. 4 Obwâmi bwâwe bwàli buhisire omu karhî k’enyanja, n’abakuyûbakaga bakuyinjihya kulusha. 5 Bayûbaka amarhambi gâwe n’empaho z’ensindani z’e Seniri. Baya nsire omwerezi gw’e Libano bakujiriramwo omutungo. 6 Bakujirira engasi n’emirhi minênènè y’e Bashani. Bakuyûbakira irheme ly’ihembe ly’enjavu lishomeke ekarhî k’emiyerezi y’omu bizimba bv’e Kitimi. 7 Omulondo gw’ecitâni c’e Misiri guli kwo obushengerêre gwàba gwo mwenda gwâwe wàjiramwo olurhalarhala. Emishangi y’akaduku n’eya akalinga y’omu bizimba by’Elisha yo wàyûbasiremwo omu ndalâla y’eyo nyumpa yâwe. 8 Abantu b’e Sidoni n’ab’e Arvadi bo bàli bashâna bâwe. N’abagula bâwe, wâni Tiri bo bakazâgikola omu mwâwe. 9 Abashamuka b’e Gebali n’abalenga bâyo bàli emwâwe bwo bakazagiharhûla ebisherîremwo.

Amârho g’omu nyanja goshi kuguma n’abashâna bâgo bakazagiyisha emwâwe balirhimbûlirayo. 10 Abantu b’e Persi, ab’e Ludi n’ab’e Puti, bàli omu ngabo y’abalwî bâwe, bo bakazagikujîra oku matabâro. Emwâwe yo bakazagimanika empenzi yâbo n’ensirha yâbo. Bànarhuma waja irenge. 11 Bene Arvadi, n’omurhwe gw’abalwî bâbo bo bakazagiyinjihya enkûta zâwe omu marhambi banakazilanga orhuhembe rhwâwe. Bakazagimanika empenzi zâbo oku nkûta zâwe, ntyo bayushûla bwenêne obwinja bwâwe. 12 Tarsisi akazagiyishigulira emwâwe, abona adwîrhe ayungukira oku bugale bwâwe. Bakazagikuha ensaranga, ecûma, akasiteriti (kasigiriti), nawe wànabaha ebirugu bali gula. 13 Yavani, Tubali na Mesheki, bakazagiyishirhimbûlira emwâwe. Bakazagiguza abantu n’ebirugu byâbo by’omulinga nawe wànabaha oku biryo byâwe. 14 Abantu b’e Beti-Togarma bakazagikulerhera enfarasi, n’enfarasi zâbo z’okuja oku matabâro kuguma n’endogomi. 15 Bene Dodani bakazagiyishirhibûlira emwâwe; bantu banji b’oku burhambi bw’enyanja bakazagiyishigulira emwâwe; bakazikujuha amahembe g’enjavu n’embaho nyirubala. 16 Edomu akazagiyishigulira emwâwe erhi bunji bwa bintu byâwe burhuma: akazagikujuha ezumaridi, emishangi y’akaduku, ey’obushengerêre n’eyindi eri nka citâni cinjinja n’amarajani n’e akiki, byo bakazagikujuha oku bintu bagulaga emwêwe. 17 Ciru na Yuda boshi n’Israheli bakazagiyishigulira emwâwe: bakazikulerhera engano y’e Miniti, obulo, obûci, amavurha n’enshangi. 18 Damasi akasagiyishirhibûlira emwâwe erhi bunji bwa birugu byâwe burhuma n’obwo obugale bwâwe bwakazagikulerhera idivayi ly’e Helboni n’amoya g’ebibuzi by’e Sethari. 19 Dani na Yavani, kurhenga e Uzali, bakazagikulerhera e byûma bitule, orhubati rhw’ecûma n’amasheke byo bakazagijuha oku birugu byâwe. 20 Dedani ayishigikazirhimbûlira emwâwe, akazikulerhera amalangeti g’enfarasi. 21 Arabiya n’abarhwâli b’e Kedari boshi bakazagiyishigulira e mwâwe, bakazijuha abana-buzi, engandabuzi, n’ebihebe. 22 Abarhimbûzi b’e Seba n’ab’e Rama bakazagiyishigulira emwâwe: bakakulerhera obuku bw’e ngulo ndârhi, amabuye g’engulo ndârhi n’amasholo byo bakazagikujuha oku birugu byâwe. 23 Harani, Kane na Edeni, abarhimbûzi b’c Seba, ab’e Asuru n’ab’e Kilmadi bayishigikazigulira emwâwe. 24 Bakazikulerhera emishangi minji y’obugale, ebishûli by’akaduku n’eby’obushengerêre, n’emishangi y’amabara, emigozi mizibu-zibu byo bakazagikujuha oku birugu byâwe. 25 Amarho g’e Tarsisi gakazagiyishira oburhunzi bwâwe. Kuziga wali mugale na wakuja irenge omwo karhî k’enyanja.

26 Abashâna bakuhêka emuhengere. Empûsi y’ebuzûka-zûba yakuvunira emuhengere gw’enyanja. 27 Obugale bwâwe, eby’oburhimbûzi byâwe, omuhako gwâwe, abûbasi bwâwe, abarhunzi bâwe, abalwî bâwe ojawahêka, n’omwandu gw’engabo eri omu ndalâla yâwe boshi balohoma omu karhî k’enyanja olusiku wâzika. 28 Hano biyumva olubî lw’abashâna bâwe, ebikunguzo byoshi byânagerwemwo n’omusisi. 29 Oku bundi ngasi bavugama boshi banarhenga omu marho gâbo, abashâna, abantu boshi balegerera omu nyanja banajibêra okw’idaho lyûmu. 30 Bâlaka banalakûle erhi we orhumire. Bâcikweba omutulo omu irhwe, bâcivuluvunza omu luvu. 31 Bâcimomogola irhwe erhi we orhumire, bânayambale sunzu. Bâkulakira bavumugule emirenge minene. 32 Bâkaziderha kuli we hano bakola bali omu mishîbo yâwe, bakola bakulakira banaderha, mpu: «Ndi wàli aka Tiri w’obucîbone omu karhî k’enyanja? 33 Erhi wahakulaga eby’oburhimbuzi bwâwe, ly’oyigusa embaga zoshi n’obugale bwâwe, n’ebiryo byâwe mwandu, wakazagigaza abâmi b’igulu. 34 Lêro w’oyu wavunisire n’emibungè y’amîshi omu karhî k’enyanja. Omuhako gwâwe n’engabo yâwe mwêshi mwamalohoma. 35 Abantu bayûbaka omu bizimba by’ekuli bàgeziremwo omusisi erhi we orhuma. Abâmi bâbo bamarhangala, obusù bwâbo bwàmazinzibala. 36 Abarhimbûzi b’embaga bamaheba olushungurho kuli we, bulya wamârhuma bâgeramwo omusisi n’okuhererekera kwâwe Joshi.»

Oku mwâmi w’e Tiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, ojibwîra omuluzi w’e Tiri, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Bulya omurhima gwâwe guyunjwire bucîbone, wanaciderha, erhi: «Ndi nyamuzinda, erhi ndi ntamîre oku ntebe ya Nyamuzinda omu kagarhî k’enyanja». N’obwo oli muntu ci orhali Nyamuzinda, wacikûnga mpu obulonza bwâwe buli bwa Nyamuzinda. 3 Ala oku oli murhimanya kulusha Daneli, nta murhimanya oli akâwe. 4 Oburhimanya haguma n’obukengêre bwâwe wacîhire obugale, wàhasire amasholo n’amarhale omu mbîko zâwe. 5 Obulenga bwâwe bwalushine omu kurhimbûla, wàyushwire obugale bwâwe, omurhima gwâwe gwanaciyunjula bucîbone erhi obo bugale burhuma. 6 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Bulya wacikûnzire mpu obulonza bwâwe buli bwa Nyamuzinda, 7 ee! nkolaga nakuhondakwo ab’ihanga, ishanja libî kulusha agandi mashanja. Bayômolera obwôla burhimanya bwâwe engôrho, bahemula eryo irenge lyâwe. 8 Bakukwêba emwîna, wâfa wabandira obuliji emuhengere gw’enyanja. 9 Ka wâciderhe bundi, erhi: Ndi nyamuzinda, embere z’abîsi bâwe? Ci, omanye oku oli muntu orhali Nyamuzinda, oyu wâciyîrhira omu maboko gâge. 10 Bantakembulwa bakuyîrha, wâyirhwa n’ab’ihanga. Bulya nie nkudesire, kanwa ka Nyakasane Nyamubâho.

Okuyurha kw’omwami w’e Tiri

11 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 12 «Mwene omuntu, ogendiderha ebîra binwa by’okulasa emw’omwâmi w’e Tiri. Wajimubwîra, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. We wali lwiganyo lw’obwîmâna, wàli oyunjwîre burhimanya, wàli wakurhangaza oku bwinja. 13 Wabaga omu Edeni, lyo ishwa lya Nyamuzinda. Mabuye mwandu ga ngulo ndârhi gali galukîrwe oku cishûli câwe: ag’eyakiki, ag’eyakuti y’akasi, ag’e alumasi, ag’ezabatajadi, ag’eshohamu, ag’eyasipi ag’eyakuti y’ecirala ag’ebaharamani n’ag’ezumaridi, n’amasholo go bàjiziremwo orhugoma rhwâwe n’orhurhêra rhwâwe, ebyôla byaàrheganyibagwa aha kulemwa kwâwe. 14 Nali nkuhizire kwo kerûbini wakazikulanga, wàli oku ntondo ntagatifu ya Nyamuzinda, wakazagigera omu karhî k’amasèsè g’omuliro. 15 Wàli lwiganyo omu lugendo lwâwe kurhenga aha kulemwa kwâwe kuhika olusiku obubî bwàbonekanaga muli we. 16 Oburhimbûzi bwâwe bwakuyunjizize budârhi n’ebyâha. Nàkuyandagazize bimbirimbiri okwôla ntondo ya Nyamuzinda, na kerûbini wakazâgikulanga àkulengerize omu karhî k’amasèsè. 17 Omurhima gwâwe gwahemwîre n’obucîbone erhi bwinja bwâwe burhuma. Wàsherêzize oburhimanya bwâwe erhi irenge lyâwe lirhuma. Nàkukwebire oku idaho, nàkujizire masheka g’abâmi. 18 Obunji bw’amabî gâwe, obulyâlya bw’oburhimbûzi bwâwe, byaàrhumire wahemula enyumpa yâwe y’aka-Nyamuzinda. Nàkurhenzizemwo omuliro gwakufonfomera. Nàkujizire luvu ah’igulu embere za balya bakazagikulolêreza. 19 Omu mashanja, ngasi yeshi wanakuyishigi, anakazifuduka erhi we orhuma, okola oba wa côba, olwâwe lwamayûrha loshi».

Kuli Sidoni

20 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 21 «Mwene omuntu, oyêrekere olunda lwa Sidoni, onaderhe kuli ye ebîra binwa by’obulêbi. 22 Oderhe, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ntaciri kuli we Sidoni. Nalonza nje irenge omu karhî kawe. Bâmanya oku nie na ndi Nyamubâho, hano mba namamuha obuhane ntyo nanyêrekane obwimîna bwâni muli ye. 23 Namurhumira ecihuûsi, omuko gwâbulajikira omu njira zâge, emifu yâkazihenangukira omu karhî kage erhi ngôrho bamuyômolire omu marhambi erhuma, na ntyo bânamanya oku nie Nyamubâho.

lsraheli âyôkolwa ekarhî k’amashanja

24 Murhakacibonekana omu Israheli, oli mushûgi gwankalemaza n’oli lukerêrhe lwankayôgôla, nta bantu bamuli eburhambi bâcimugayaguze, banamanyiraho oku nie na ndi Nyakasane Nyamubâho. 25 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Amango nashûbûza omulala gwa bene Israheli kurhenga omu karhî k’amashanja, emunda bali basha ndabîne, nâyêrekana ntyo obwimâna bwâni embere z’amashanja. Gwayûbaka mulya budaka nàhaga omurhumisi wâni Yakobo. 26 Bâyubakamwo n’omurhûla, bâyûbaka enyumpa banarhwêre emizâbîbu; bâyûbakamwo n’omurhûla. Hano nkola nahâna obuhane kuli balya bamuzongolosire bànakazagimugayaguza, bânamanyamwo oku nie Nyamubâho, Nyamuzinda wâbo.

Kuli Misiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi, omu mwêzi gwa kal’ikumi, omu nsiku ikumi n’ibiri z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, oyêrekere emunda Faraoni ali, ye mwaâmi w’e Misiri, onaderhe ebinwa by’obulêbi kuli ye n’oku cihugo c’e Misiri coshi. 3 Oderhe onamubwîre, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ntakuli kwo, wâni Faraoni, mwâmi w’e Misiri, we ngôna^y elambukire muli ba Nili bâwe, w’odwîrhe waderha, erhi: «Ba Nili bâni banali bâni, niene nàbajiraga». 4 Nakuhira emigera y’endobo omu myanganga, nnanshwêkere oku magamba gawe enfi z’omu ba Nili bâwe, nankukûle muli abôla ba Nili bâwe kuguma n’enfi z’abôla ba Nili bâwe, zoshi nshwêkere oku magamba gâwe. 5 Nakukwêba omw’irungu, we mweshi n’enfi za muli ba Nili bâwe. Wâhenangukira omu budaka buhinge, orhârholwe orhânabishwe. Nâkuha ensimba z’erubala n’ebinyunyi by’emalunga bikulye. 6 Lyo Abanya-Misiri boshi bamanya oku nie na ndi Nyamubâho. Ebwa kuba bali lusheke nyamwegemerwa oku mulala gwa bene Israheli. 7 Erhi baderhaga mpu bakugwârhirizakwo, onavunikire omu nfune zaâbo, onababwâbwârhule enfune zoshi. Erhi bakuyêgemeraga onatwîkemwo, bagere omusisi omu nda.

8 Co cirhumire amâderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku namâkurhumira engôrho yajinigûza emwâwe abantu n’ebintu. 9 Ecihugo ca Misiri câhinduka irungu na buhanya, ntyo bamanya oku nie Nyamuzinda. Bulya adesire, erhi: Nili aba wâni, erhi niene nàmujiraga. 10 Ee! nani ntacikulikwo, ntaciri n’oku ba Nili bâwe. Ecihugo ca Misiri nâcijira irungu na buhanya, kurhenga e Migdoli kuja e Sewene na kuhika oku lubibi lwa Etiyopiya. 11 Okugulu kw’omuntu kurhakacigera eyôla munda, n’amagulu g’ensimba ga rhakacigera eyôla munda: Misiri ayôrha bwâmwa kuhika myâka makumi anni. 12 Ecihugo ca Misiri nâcijira cibe cihugo cahagwîrwe omu karhî k’ebindi bihugo byahagwîrwe; engo zâge zâba ngo zihagwîrwe omu karhî k’ezindi ngo zahagwiîrwc, kuhika myâka makumi anni. Abanya-Misiri nâbashandabanya ekarhî k’amashanja. 13 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Hano kugera myâka makumi anni, nâshubishubûza Abanya-Misiri, kurhenga omwôla mashanja bàli bashandabîne. 14 Abâla bahêsirwe bujà nâbarhenza e Misiri nangend’ibashubiza omu cihugo ca Patrosi, omu cihugo câbo baburhwamwo. Bayuûbaka mwo obwâmi busungunu. 15 Misiri âba bwo bwâmi busungunu omu gandi mâmi goshi, arhakacirhegeka amashanja; namunyîhya lyo aleka okushubikâcikuza oku gandi mashanja. 16 Kuli Israheli arhakaciba ye nyamwikubagirwa, akazibona oku abarhwîre amabî gâge muli agôla mango àli ayêrekîre emunda ali. Bânamanyiraho oku nie Nyakasane Nyamubâho».

17 Omu mwâka gwa kali makumi abiri, omu mwêzi gwa burhanzi, omu lusiku lurhanzi akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Wâni, mwene omuntu, Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni amaârhola omuhigo mwinja gw’okurhabâlira Tiri. Amarhwe goshi gamayûnulwa, ebirhugo byamâtunyulwa byoshi, ci nta bunguke arhenzizemwo ôli kuli ye, ôli oku ngabo yâge, muli ogwôla muhigo ali arhôzire gw’okurhabâlira Tiri. 19 Amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, namâmuha ecihugo ca Misiri. Ahongesa yo obugale, âsabunga yo eminyago, anakungûje yo minyago yâge, n’ebyo lwo lwâba luhembo lw’engabo yâge. 20 Oku murhamo gwâge anarhamiraga e Tiri, nkola nâmuha ecihugo ca Misiri, ebwa kuba nie anakazâgikolera, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 21 Muli agôla mango nâmeza ihembe omu mulala gwa bene Israheli na nkuyemêrere okubumbula akanwa wakaderha ekarhî kâbo. Na ntyo bâmanya oku nie Nyamubâho.

Olusiku Iwa Nyakasane na Misiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni, mwene omuntu olêbe oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Mubande orhuhababo: Yaga! Lusiku luci! 3 Buiya lulya lusiku luyîruka, luyîruka lulya lusiku lwa Nyakasane, lwàba lusiku luyunjwîre bitù, mango g’amashanja. 4 Engôrho yaja omu Misiri, Etiyopiya arhungwe n’obôba hano emifu erhondêra okuhenanguka omu Misiri, hano bârhangira okugukumba obugale bwage na hano amakondo gâge gâciyôheka oku idaho. 5 Kusi na Puti na Ludi, Arabiya yoshi na Lubi na bene Endagâno yani boshi bafa n’engôrho.

6 Ntyâla kwo adesire Nyamubâho: Ebyêgemero bya Misiri byâhirima, byâhirigirha birya emisi yâge elimbira: kurhenga e Migdoli kuja e Sewene bâkazikumba n’engôrho, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 7 Bâhagulirwa omu bihugo byahagwîrwe; engo zâge zâja omu ngo zikola ziba bwerûlè. 8 Bâmanya oku nie Nyamubâho, hano mpira omuliro kuli Misiri na hano abarhabâzi bâge bajonjagwa. 9 Muli olwola lusiku, entumwa zâni narhuma, zanagende n’amârho g’e nkuge bagend’itula akavango e Etiyopiya muli kala kahwenyenye kâge. Obôba bwarhunga abayûbakayo, muli olwo lusiku lwa Misiri lw’onw’olwo luyîruka!

10 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâhungumula gulya mwandu gw’abantu b’e Misiri, nâbamalira n’okuboko kwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni. 11 Ye boshi n’olubaga !wâge lulya luba lukali kulusha agandi mashanja goshi, barhumwa ebwa kugendishanda ecihugo. Bayômolera Misiri engôrho, babumbe ecihugo mirhumba, 12 Ba Nili nâbaganya, ecihugo nâciha ebishungu. Nâhagula ecihugo coshi n’ebi cijira byoshi, nâkolesa okuboko kw’ab’ihanga. Niono Nyamubâho nadesire. 13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nâhirigisa abazimu, nârhenza Nofu bo bazimu b’engandabûzi. Murhakaciba muluzi omu Misiri. Nâlumîza obôba omu Misiri. 14 Nâhagula Patrosi, nâdûlika omuliro aha Sowani, nâyûkiza amahano gani e No. 15 Nasheshera oburhe bwâni kuli Sini, ho kantarhunganwa k’e Misiri; nâmalira omwandu gw’engabo y’e No. 16 Nâdûlika omuliro omu Misiri, Sini arhungwe n’obwôba, e No eyunjulire mîshi n’amîshi ganashandabana. 17 Abana b’emisole b’e Oni n’ab’e Pi-Beseti bâhirima n’engôrho n’engo zâbo zanyangwa bujà, 18 E Tafanihezi, olusiku lwanâshubeyo budufu nkola nayusayo okushigwa na Misiri na hano eya misi acikubagira ehwa. Olwikungu lwâyibwîkira n’abananyere bâge bayishihêkwa bujâ, 19 Ntyôla kwo nâhanamwo Misiri. Kandi bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

20 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma omu mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku nda z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra bi nwa, erhi: 21 «Mwene omuntu, nàvunyire okuboko kwa Faraoni, rnwâmi w’e Misiri, na lola oku ntâye wadesire mpu arhuba ecibande câge ahire kwo obufumu, mpu ahire kwo ecitambara anakushwêke, lyo ashubibona emisi y’okufumbarha engôrho. 22 Co cirhumire aderha ntya Nyakasane Nyamubâho. Lola oku ntaciri kwo Faraoni, mwâmi w’e Misiri; nâmuvuna amaboko, okuzibu n’okwavunisire, nâmurhoza engôrho ekuboko kwâge. 23 Nâshandabanya Misiri omu mashanja, naja nâmuheba hala na hala omu bihugo. 24 Nâzibuhya amaboko gw’omwâmi w’e Babiloni, nnamufumbase engôrho yâni omu kuboko kwâge, Nâvuna amaboko ga Faraoni, ashinge n’omulumbo embere z’omushombanyi wâge nka muntu okola wafa. 25 Nâzibuhya amaboko g’omwâmi w’e Babiloni, n’aga Faraoni garhoge. Bânayishimanya ntyo oku nie Nyamubâho hano mpira engôrho yâni omu kuboko kw’omwâmi w’e Babiloni na hano ayiyômolera ecihugo ca Misiri. 26 Nâshandabanya Misiri omu mashanja, nâja nâmuheba hala na hala omu bihugo; ntyo bâmanya oku nie na ndi Nyamubâho».

Enduluma y’e Libano

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma, omu mwêzi gwa kasharhu, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintinda kwo muli ebîra hinwa, erhi:

2 «Mwene omuntu, obwîre Faraoni mwâmi w’e Misiri kuguma n’omwandu gw’abambali, erhi: Bici nankakugerera kwo muli obula bugale bwâwe? 3 Alaga byo: oku muyerezi^z gw’e Libano ogujira amashami minjinja, ebyasi byofofi n’omurhi gulengerîre, omu bitu mwo irhwerhwe lyâge lihikira. 4 Amîshi garhuma gwàkula, omusima gwarhuma gwàliha, enyîshi zakazâgihulula aha burhambi bw’aha gwàli gurhwezirwe n’emibunda yazo yakazihika oku yindi mirhi yàli omu mashwa, 5 Kwo kwarhumaga gulihûka okwo kulusha eyindi mirhi y’omu mashwa, n’amashami gâgwo galuga, n’amahaji gâgwo galandira bwenêne ebwa obwôla bunji bw’amîshi gakazagija emunda guli. 6 Ebinyunyi by’emalunga byoshi byayishikaziyûbaka enyôgo muli gwo, ensimba z’erubala zakaziburhira muli gwo, abantu ba ngasi lubero bakazihumûkira omu cihoho câgo. 7 Gwàli mwinjinja omu buli bwâgo n’omu kulandira kw’amashami gâgwo. Emizi yagwo yakazilandira omu mîshi manene bwenêne. 8 Erhayumananaga nagwo emiyerezi y’omu ishwa lya Nyamuzinda, ensindani zirhankagerîrwe oku mashami gâgwo nta yindi mirhi ya nkalingânîne n’amahaji gâgwo, nta murhi gw’omu ishwa lya Nyamuzinda gwankagurhalusire bwinja. 9 Nàleka gwàshabuka bwinjinja. Gwakaziyagalana kulusha eyindi mirhi y’omu ishwa lya Nyamuzinda.»

10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba gwamashigalika erhi kulihûka kwâge kurhuma, ebwa kuba irhwerhwe lyâge linakazihikira omu bitù, ebwa kuba gukola gukazicîbona erhi okwôla kurhuma, 11 nàguhanyire omu maboko g’omuluzi w’amashanja nti agujirire nk’oku obubî bwge bunali, obubî bwâge bwàrhumire nâgukaga. 12 Abantu b’ihanja bagutwîre bali balya bantu b’ishanga kulusha agandi mashanja goshi, bâgukubira oku ntondo, amashami gâgo garhogera omu rhubanda rhoshi; abanagaka bâgo bavunirwa omu misima yoshi y’omu cihugo, amashanja goshi g’igulu gayâsire ecihôho câgo, bàgukabulira. 13 Oku misigala yago^a, ebinyunyi by’emalunga binakaziyishikabêra kwo, n’omu banagaka bâgo muli ensimba zoshi z’erubala.

14 Lyo harhagiba omurhi gudomererwa gwacîkuza, erhi bulî bwâgo burhuma, gurhaginaheka obulî bwâgo omu nkuba karhî k’ebitù, lyo harhagiba omurhi gwayunjula mîshi na ntyo gube gwa bucîbone oku yindi mirhi. Bulya yoshi eligunzibwe n’olufu, yâja ekuzimu omu idaho, yajibêra haguma n’abana ba abantu balya bayandagalîre ekuzimu. 15 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Olusiku gwayandagaliraga e kuzimu nàrhegeka nti habe okushîba, nàbwikula ekuzimu, nàyimanza enyishi zâge n’amîshi gâge manjimanji gàyimanzibwe. Nàyimanzize Libano erhi gwo gurhuma, kandi gwàrhuma emirhi yoshi y’omu lubala yahuha. 16 Oku lubî lw’okuhirima kwâgo, amashanja goshi, naàgagezamwo omusisi, erhi nguyandagaliza ekuzimu haguma na balya bayandagalira omu mwîna. Yajire rhûlirizanya eyôla kuzimu. Eyo mirhi y’e Edeni, yo yàli bulimbi na bwinja bw’e Libano, ngasi mirhi yanakazâgidomererwa. 17 N’iburha lyâgo lyayûbakaga omu cihôho câgo, omu karhî k’amashanja, nalyo lyàja ekuzimu, emwa abantu bànigagwa n’engôrho.

18 Guhi mwàli muyumânîne mweshi nago oku kuja irenge n’oku bulî, omu mirhi yoshi y’omu Edeni? Okwôla wâjikwebwa, mweshi n’emirhi y’omu Edeeni, omu ndalala y’idaho, wâgendigwishira ekarhî k’entakembulwa, haguma n’abayisirwe n’engôrho. Lâba Faraoni n’omwandu gw’engabo yâge, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Obuhanya bwa Faraoni n’obw’e Misiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi, omu mwêzi gwa kal’ikumi na kahiri, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu oderhe ebinwa by’okulakira Faraoni, mwâmi w’e Misiri omubwîre, erhi: Wâni ntale ntorho y’amashanja wamâherêrekera! Wàli oyosire nka kula engôna^b erhogomerera omu nyanja, wakazâgicirhunika omu nyîshi zâwe; wakazigirhwanza n’amagulu gâwe, ntyo washerêza emibunda yazo. 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâkurhega n’akeshe kâni, amashanja gâkugorha, gayishe gâkukulula omu milaga yâni. 4 Nakukwêba ebulambo ngendikuheba omu bulambo, nanjire ebinyunyi by’emalunga byoshi bikazigwa kuli we, ensimba z’omu igulu zikulye ziyigurhe. 5 Nâlambika omurhumba gwâwe oku ntondo, weshi oyunjuze orhubanda bibolereza. 6 Nâdomerera ecihugo n’ebwa kuhulula mwôgo muko, gusôkere ciru n’oku ntondo n’emisima yoshi yayunjulira n’ogwo muko. 7 Amango obulangashane bwâwe bwâzima nanabwîkira amalunga, mpire n’omwizimya omu nyenyêzi, nâbwikira izûba n’ebitù n’omwêzi gurhacikamoleke n’obulangashane bwâgwo. 8 Ebimole by’e malunga byoshi nâbizimya erhi we orhumire, n’ecihugo câwe ncibumbe mwizimya, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Nâkuniza omurhima gw’embaga nyinji, amango nâmanyisa omu mashanja, birya bihugo orhishi, ngasi mabî gàkuyishire erhi ohirima.

10 Nâhira embaga nyinji omu mirhanyo erhi we orhuma, n’emviri z’abâmi bâbo zibangalale oku irhwe erhi we orhuma, amango babona nâgeza engôrho yâni embere zabo. Ntâye orhâgeremwo omusisi yeshi muli olwôla Iusiku wanâhirime. 11 Bulya, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Engôrho y’omwâmi w’e Babiloni yâkubwabwarhula! 12 Nâmalira omwandu gw’engabo yâwe n’engôrho y’abalume b’entwâli, bantu bakali omu mashanja goshi; basabunga obugale bw’e Misiri n’omwandu gw’engabo yâge goshi gwaherêrekera. 13 Ebishwekwa byâge byoshi nâbimalirira oku burhambi bw’amîshi manji; okugulu kw’omuntu kurhakacigarhwanza, ensenyi z’ensimba zirhakacigarhwanza. 14 Nânyihya amîshi gâzo, n’enyishi zâgo zikazihulula nka mavurha, kwo adesire Nyamubâho.

15 Amango najira ecihugo ca Misiri cibe cihugo cisherîre, cihugo cahagwirwe, cihugo cirhacibamwo akantu, amango nâmalira abantu baciyûbakamwo, ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 16 Gwo mulenge ogwôla, baguyimbe abanyere b’amashanja baguyimbe; baguyimbe, bakola balakira Misiri n’omwandu gw’engabo yâge; baguyimbe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho».

Faraoni ayandagalira ekuzimu

17 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi, Omu nsiku ikumi n’irhanu z’omêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Mwene omu□tu, olakire omwandu gw’engabo z’e Misiri, oguyandagaze ekuzimu gonene kuguma na bâli b’amashanja g’abaluzi, gaje omu idaho kuguma na ngasi bandi baja omu nshinda. 19 Ndi wali omlushire bwinja? Oyandagalire omu nshinda mweshi n’entakembûlwa! 20 Bâkumba boshi n’abandi banizirwe n’engôrho. Obwo engôrho yamâyomolwa oyishage wakulula Misiri n’omwandu gwâge gw’engabo. 21 Abaàli ntwâli kulusha, kuguma n’abakazag’imurhabâla, bamuganirira eyola kuzimu mpu: Bayandagîre; bakola bacihengesire balya bantakembûlwa, banigagwa n’engôrho!

22 Eyôla munda eri Asuru boshi n’engabo yâge, ebyûsho byâge bimuzongolosire; boshi bali bànizirwe, bafa n’engôrho. 23 Ebyûsho byâge babiheba omu ndalâla ekuzimu, engabo yâge ezungulusire ecusho câge; boshi bâli baniziriwe, bafa n’engôrho, n’obwo bwo bakazag’ihira ecâba omu igulu ly’abazîne! 24 Eyôla munda eri Elamu n’omwandu gw’engabo zâge guzungulusire ecusho câge, boshi kunigwa bànizirwe, bafa n’engôrho, ntakembûlwa zàyandagaliraga ekuzimu omu idaho; bakazâg’ilumiza ecôba omu igulu ly’abazîne, bagendanaga enshonyi zâbo eyôla munda emw’abayandagalire ekuzimu. 25 Bàmuha ecirâlo omu karhi k’abanizirwe, ebyusho by’omwandu gw’engabo zâge bimuzonge; ezo ntakembulwa zoshi ngôrho yàziyisire. N’obwo abantu bakazâg’igeramwo omusisi erhi kubayôboha kurhuma hano igulu ly’abazîne; bagendanaga enshonyi zâbo emwa balya bayandagalire ekuzimu. Babahira omu ngabo y’abanizirwe.

26 Eyola munda eri Mesheki, Tubali n’omwandu gwabo gw’engabo, ebyusho byâbo bimuzongolosire; ezôla ntakembulwa zoshi engôrho yàziyisire; n’obwo bàli bamahira ecôba omu igulu ly’abazîne. 27 Barhâkacihengeka aha burhambi bw’entwâli, abôla b’entakembulwa bafaga, bayandagalira ekuzimu n’emirasano yâbo n·engôrho zâbo bakazizihira aha irhwe lyabo erhi n’ebyaha bajizire biri omu mavuha gâbo, n’obwo ecôba c’ezôla ntwàli cali cilumîre igulu ly’abazîne. 28 Ci wehe wâyirhirwa omu karhî k’entakembulwa, bâkuhengeka aha burhambi bw’abàyirhagwa n’engôrho. 29 Eyôla munda eri Edomu: abami bagc hoshi n’abaulzi bagc, ciru akaba ntaho barhahimaga, bakola bàganjîrwe muli balya bàyirhagwa n’engôrho; nabo bakola bacihengesire aha burhambi bw’entakembûlwa, bâbo bayandagalire ekuzimu nka bwo.

30 Eyôla munda eri abaluzi lw’olunda lw’emwênè, bali yo boshi haguma na abanya-Sidoni boshi; bàyandagire kuguma n’abanigagwa, n’obwo barhâhimagwa kujira ecôba, lêro buno enshonyi z’oburhwâli bàlibagwerhe zikola zibabumbire! Zicihengekage ezôla ntakembûlwa, haguma n’abayirhagwa n’engôrho, banahêke enshonyi zâbo emwa balya bayandagalire ekuzimu! 31 Faraoni âbabona anarhulirira hano abona ogwôla mwandu gw’engabo; nabo ngôrho yâbayirha Faraoni n’engabo yâge. Kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 32 Neci, nàli mmuyemêrire ahire ecôba omu igulu ly’abazîne, ci lolaga oku akola acihengesire aha burhambi bw’entakembulwa, haguma na balya bayirhagwa n’engôrho. Faraoni kwo àbire ntyôla boshi n’omwandu gw’engabo zâge, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Omulêbi ali mulanzi w’olubaga lwa bene lsraheli

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, ogend’ibwîra bene olubaga lwâwe, erhi: Nka namâyomolera ecihugo engôrho, abantu b’ecôla cihugo banayanke muntu muguma muli bo mpu abe mulanzi; 3 oyûla mulanzi, nk’amabona engôrho ekola eyômolîrwe ecihugo, anabuhe omushekera arhonde olubaga. 4 Omuntu wankayumva omushekera gwabûhwa akanabula buyâka, erhi engôrho yankayisha ekanamuhunjukana, yene wankabarhula omuko gwâge. 5 Anayumvîrhe omulenge gw’omushekera arhanadesire mpu ayâka; omuko gwâge yene gulikwo; ci kônene erhi ankayâka, oyôla muntu ânaciza obuzîne bwâge. 6 Ci erhi omulanzi akabona engôrho ekola eyômolîrwe ecihugo, akanabula kubûha omushekera gw’okurhonda olubaga n’erhi engôrho yankayisha ekahunjukana muguma muli bo, neci oyôla afire erhi câha câge cirhuma, ci kônene omuko gw’oyu muntu nagudôsa omulanzi. 7 Nawe wâni, mwene omuntu, nàkujizire mulanzi w’olubaga lwa bene Israheli: erhi okayumva oluderho lw’ekanwa kani, wanababwîrizakwo oku izîno lyani. 8 Erhi nankabwîra omuntu mubî nti: «We muntu mubî, okuli wâfa!» erhi wankahulika okabula bwamubwîriza mpu aleke enjira yâge mbî, oyôla muntu anafa erhi câha câge cirhuma; ci kônene we nankadôsa omuko gwâge». 9 Ci kônene erhi wankamubwîriza mpu aleke enjira yâge mbî, akana bula buleka eyôla njira mbî, oyôla muntu anafa erhi câha câge cirhuma, ci kônene wehe wanaciza obuzîne bwâwe.

Okugoma n’okugomôka

10 Nawe wâni mwene omuntu, ojibwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Loli oku munakaziderha ebîra binwa, erhi: Amabi girhu n’ebyâha birhu rhwenene binali kwo, kandi byo birhuma rhufa; kurhi rhwakalamaga? 11 Ogend’ibabwîra oku: Ndahire obuzîne bwâni! Kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ntalonza nti omunyabyâha aherêrekere, ci nti omunyabyâha aleke enjira yâge mbî analame. Mugomôke, mugomôke, muleke enjira mbî! Cici carhuma wâlekifa, wâni mulala gwa bene lsraheli? 12 Nawe wâni mwene omuntu, obwîre bene olubaga lwâwe, erhi: Obushinganyanya bw’omushinganyanya burhankamuciza nka amaba mugoma, n’omubî arhankafa n’obubî bwâge nka amaleka obôla bubî bwâge, kuguma n’omuntu wàli mushinganyanya arhankalama erhi obôla bushinganyanya bwâge burhuma nka kulya amacihira omu câha. 13 Erhi nankabwîra omushinganyanya nti okuli wâlama, ci yehe omu kucîkubagira obushinganyanya bwâge, ârhondêre okukazijira amabî, barhankacikengêra ebijiro byâge by’obushinganyanya na bulya bubî bwâge àjiraga bo bwârhuma ankafa. 14 Na nka namaâbwîra omunyabyâha nti wafa okunali, nka akaleka enjira yâge mbî akarhondêra okukazijira ebiri binja binashingânîne, 15 oyôla muntu mubî erhi ankalyûla omwenda gwâge, erhi akagalula ebi anyagaga, erhi akanashimba amarhegeko gahâna akalamo, buzira kucishubira omu byâha, okuli ânalama, arhankacifa. 16 Barhankacikengera galya mabî gâge akazâgijira, ajizire ebishingânîne; okuli âlama. 17 Bene olubaga lwâwe badesire mpu: «Enjira ya Nyakasane erhaba eshingânîne». Enjira yâbo bone yo erhaba eshingânîne! 18 Erhi omushinganyanya ankaleka obushinganyanya bwâge akarhondêra okukajira amabî, ânafa erhi okwôla kurhumire; 19 n’omunyabyaha erhi ankaleka obubî bwâge akakazijira ebiri binja binashingânîne, okwôla kwanarhuma alama. 20 Kurhanarhuma murhaderha mpu: «Enjira ya Nyamubâho erhaba nyinja». Namutwîra ngasi muguma olubanja nk’oku enjira zinyu zinali, wâni mulala gwa bene lsraheli.

Ecihugo ca bene Israheli canyagwa

21 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi kurhenga rhuli rhuhêsirwe buja, omu mwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, omu nskiku irhanu z’omwêzi, omuntu wayishaga ayâka kurhenga e Yeruzalemu ayisha ambwîra, erhi: Olugo lwanyazirwe!» 22 Ci kônene akanwa ka Nyamubâho kali erhi kampisire kwo bijingo embere oyôla muntu wayishaga ayâka ayishe, kanali kamabumbûla akanwa kâni embere aje emunda nali sêzi; akanwa kâni kabumbuka naleka okuciba kaduma.

Akalamo k’ Abayahudi balisigire e Palestina-Israheli

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 «Waâni mwene omuntu, abaciyûbasire omu bigûkà bya ecihugo ca bene lsraheli badwîrhe baderha mpu: «Abrahamu àli yene, anagalihâbwa eci cihugo nka kashambala kâge; nirhu rhono rhukolaga rhuli mwandu rhwe rhwahabirwe ecîra cihugo nka kashambala kirhu. 25 Co carhuma wajibabwîra, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Munakazilya enyama n’omuko gwâyo, munakazirhererekêra abazimu, munakazibulaga omuko, mwamânabuliderha mpu ecihugo ciri cirhu! 26 Mukola mushiga engôrho yinyu, munakazihenya amabî, munakaz’ihemula muka omulungu winyu munabuliderha mpu ecihugo ciri cinyu! 27 Alaga oku wayishibabwîra, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Ndahiîre obuzîne bwâni! Abacisigire ebigûkà, ngôrho yâbayirha, abali omu mashwa nâjira ensimba zibalye, abali omu nyumpa nzibuzibu nîsi erhi abali omu nyâla cihûsi câbayirha. 28 Ecihugo nâjira ciyôrhe bwâmwa, ntâye wacigere oku ntondo zâco. 29 Ntyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano babona ecihugo cisigala bwâmwa, lishuba irungu erhi agôla mabî gâbo bakazijira garhuma.» 30 Yumva wâni mwene omuntu, abantu b’omu lubaga lwâwe, abadwîrhe bakuderhera omu bizimbêro by’enyumpa n’aha nyumvi zâbo, badwîrhe bahwehwerezanya, ngasi muguma na mwene wabo mpu: «Muyîshe rhuyumve kanwa kahi karhenga emwa Nyamubâho». 31 Balundûkîre emwâwe; olubaga lwâni lwamâbwarhala embere zâwe; badwîrhe bayumvirhiza ebinwa byâwe barhanabishimbe; banajire birya biri binja omu kanwa kâbo; omurhima gwabo bunguke bone guharhira. 32 Lola oku kuli bo onali na mwimbiza kône olya oyimba bwinja, olya ojira izù linja n’okuziha bwinja olulanga; banakaz’iyumvirhiza ebinwa byâwe barhanabishimbe. 33 Hano kulya kubayishira, na lola oku kuyiruka, bânamanyiraho oku hali omulêbi wàli ekarhî kâbo.»

Okuhiyêrekire abangere b’lsraheli

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintidakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi oku balungere b’Israheli, olêbe onababwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Buhanya kuli balungere babî b’Israheli abarhajira kundi kurhi okurhali kucîyâbula bonene! Ka arhali busô bwo balungere bagwâsirwe okuyâbula? 3 Mwe mulya amarha, mwe muyambala emyamhalo y’amôya, mwe munakazirherekêra ebibuzi bitwêzire, arhali busô mwayabulaga. 4 Ebishwekwa byâli bizamba murhabirhabâlaga okubona emisi, murhabukaga ebyàli bilwâla, murharhubaga ebyâli vunisire, murhagalulaga ebyali bihezire, murhanajaga mwalonza ebyàli bihezire, ci mwabihiramwo akavango n’okuniga. 5 Ebyôla bishwekwa byoshi byashandabana erhi kubula bangere kurhuma, byàba biryo by’ensimba zoshi z’omu lubala, byàlumira hoshi. 6 Ebibuzi byâni bishandabîne omu ngasi ntondo n’omu ngasi rhurhondo rhushunjusire, ebibuzi byâni byalumîre hoshi, omu cihugo na ntâye obishibirire, ntâye waja wabilonza.

7 Co cirhumire, muyumvagye akanwa ka Nyamubâho wâni balungere: 8 Ndahire oku izîno lyâni! kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba ebibuzi byâni babilekêrire byanyagwa, ebwa kuba ebibuzi byâni byo bikola biba biryo by’ensimba z’omu lubala zoshi, kubula mungere kurhuma, ebwa kuba abangere bâni barhashibiriraga ebihuzi byâni ci baba bonene bwo bacishibirira, babilekêrera. 9 Okwola kwo kwarhuma, muyumvagye akanwa ka Nyamubâho, wâni balungere: 10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nkola nyagulîre abangere; nkola nabalyûza ebibuzi byâni, ntanaciyêmere bayâbula obusô bwâni n’abôla bangere lêro barhâcikâcîlise bonene; ebibuzi byâni nâbiyasa akanwa kâbo, arhali byo bâcikazilya.

11 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Mumbonage nkolaga nashibirira niene ebibuzi byâni, nkaz’ibirhangula^c. 12 Nka kula omungere arhangula ebibuzi byâge, olusiku ali olunda ebibuzi byâge biyâbukire, ntyo kwo nâkazirhangula ebibuzi byâni, nâbirhenza ngasi lunda byanahabukîre loshi omu mango g’olwikungu n’ag’omwizimya. 13 Nâbikula omu mbaga, nabishubûza birhenge omu bihugo, nabishubiza oku budaka bwâbo nambiyâbulire oku ntondo z’Israheli, omu rhubanda n’omu hantu hayâbake omu cihugo. 14 Nâbiyâbulira omu malambo minja, n’obuhasi bwâbo bwâba oku ntondo ndîrî z’Israheli, yo byâkazilâla eyoia munda omu kahasi kinja, byakaziyâbukira omu bulambo bujinyire, oku ntondo z’lsraheli. 15 Niene nakaz’iyâbula ebibuzi byaâni, nambihire aha byarhamukira, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Nâja nalongereza ecihezire, nâkaziyisha ngalwîre ecàli cihabusire; nâkaz’irhuba eciri n’ecibande, nkaz’igalulira emisi cirya càli cikola cizamba; ci konene cirya cakazâg’iciyâbula conene, cirya cakazâg’iciheka n’emisi, nâcisherêza, nâciha obuhane.

17 Ninyu wâni, bibuzi byâni, ntyâla kwo adesirc Nyakasane Nyamubâho: Loli oku nkola nâjira obucirânuzi ekarhî k’ebibuzi, engandabuzi n’ebihebe. 18 Ka okwinja kumukwânîne kurhali kuyâbukira ahaii obulambo bwinja, muje mwahonyogola ngasi bicisigire by’omu bulambo bwinyu, nisi ka kurhali kwinja okunywa amîshi gashongwîre n’agasigîre mugarhwanze n’ensenyi zinyu? 19 Ebibuzi byâni byo bikolaga bikera ebi mwahonyogolaga, n’okunywa amîshi mwarhwanzagya n’ensenyi zinyu! 20 Co cirhumire ababwîra ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Mundolekwo, nkola nâjira obucirânuzi ekarhî k’ecibuzi citwezire n’ecihosire. 21 Ebwa kuba mwahukwîre n’ecifuba cinyu, n’ebirhugo binyu, kandi mwanatumirha n’amahembe ginyu ngasi bibuzi byàli bihosire, kuhika mwalinda mubikwêba embuga, 22 niene nalikuza ebibuzi byâni, birhacihwe buhagwe ntyo nâjira obucirânuzi ekarhî k’ebibuzi n’ebibuzi.

23 Nabilongeza lungere muguma, ye wakaz’ibiyâbula, omurhumisi wâni Daudi; oyo ye wakaz’ibiyâbula, ye wâba lungere wabyo^d. 24 Niono Nyamubâho, nâba nie Nyamuzinda wâbo, n’omurhumisi wâni Daudi aba ye muluzi wâbaja ekagarhî; nie Nyamubâho, niene nkudesire. 25 Nâjira haguma nabo endagâno y’omurhûla; nârhenza ensimba nkali omu cihugo, bagendiyûbaka n’omurhûla omu irungu, banakaz’irhegeka omu mizirhu^e. 26 Nâbajira boshi, kuguma n’àba bali eburhambi, babe mugisho; nâkaz’ibaniekeza enkuba amango gakwânîne, zâba nkuba za mugisho. 27 Omurhi gw’omu mashwa gwanaleheka n’idaho lyanayeramwo emburho zâge, bâba n’omurhûla omu budaka bwabo na ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano mvuna emirhamba y’omuzigo bakazag’ihêka, na hano mbalikûza kuli ngasi bakazâg’ibaiibuza. 28 Barhakaciba gwo munyago gw’amashanja, barhakacilibwa n’ensimba za hano igulu, bayûbaka omu cihugo câbo n’omurhûla, buzira kadugundu. 29 Nâbamereza emburho z’irenge, ecizombo cirhakacibarhenza omu cihugo, barhakanaciba bijâci by’amashanja. 30 Na ntyo bâmanya oku niono Nyamubâho. Nyamuzinda wâbo, ndi ekarhî kabo n’oku bo bali b’omu mulala gw’Israheli bo baii lubaga lwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 31 Ninyu mwe bibuzi byâni, mwe bibuzi by’omu bulambo bwâni, muli bantu; nâni ndi Nyamuzinda winyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

Obuhanya bw’abantu b’e Edomu

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, oyêrekere entondo ya Seyiri oderhe ebinwa by’obu lêbi kuliyo oyibwîre, erhi: 3 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku ntakulikwo, wâni ntondo ya Seyiri, nakulambûlirakwo okuboko, nakujira cihugo camâhagulwa, cihugo cikola ciba irungu. 4 Engo zâwe nâzijira bigûkà, waba cihugo cihagule: na ntyo wânamanya oku nie Nyamubâho. 5 E bwa kuba oba n’omungo gw’ensiku n’amango, kandi wànagend’iyîsa bene Israheli n’engôrho amango bàli omu malagirire, amango bàli omu câha cibi bwenêne, 6 okwola kurhumire, ndahire obuzîne bwâni, -kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: nkola nakudwisa omuko, n’omuko gwa kushimbulula. Neci okunali wàhabire erhi obulaga omuko, omuko gwakushimbulula. 7 Entondo ya Seyiri nayijira ebe irungu, erhakacijibwamwo erhakanacirhengwamwo. 8 Entondo zâge nâzibumba mirhumba yâge, oku rhurhondo rhwâge, omu rhubanda rhwâge n’omu misima yâge mwayunjula abanizirwe n’engôrho. 9 Nâkujira irungu ly’ensiku n’amango, n’engo zâwe zirhakaciyubakwamwo: ntyo wâmanya oku nie Nyamubâho.

10 Kulya kuba wàdesire, erhi: «Amashanja gombi n’ebihugo byombi byâba byâni, ntyo rhubiyimemwo», n’obwo Nyamubâho hwo anali hala!» 11 Kuti okwo, ndahîre obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, nakujirira nk’oku obukunizi bwâwe bwanali, nk’oku omujina gwâwe gwanali, nk’ebi wàbajiriraga erhi mungo gwâwe kuli bo gurhuma, nâmanyisa oku ndi muli bo hano nkutwîra olubanja. 12 Ntyo wâmanya oku niono Nyamubâho nayumvirhe ebijâci byâwe wakazâg’ijâciramwo entondo z’lsraheli omu kuderha, erhi: Zahagwîrwe, rhwazihabirwe nka lwâbuko! 13 Embere zâni, wàdesire ebinwa by’obucîbone, wàluza n’ebinwa by’obukunizi kuli nie, ebyo byoshi nàbiyumviîrhe. 14 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oku bushagaluke bw’igulu lyoshi nâkujira irungu. 15 Nkakulya wàshagalukaga erhi obona halya bene lsraheli bayûbakaga hahagulwa, nâwe kwo wânaba akâge: Wâhagulwa, wâni ntondo ya Seyiri, kuguma na Edomu yêshi. Na ntyo bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.»

lsraheli ashubiyûbakwa

1 Nawe wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi biyêrekîre entondo z’lsraheli, onazibwîre, erhi: Ewâni ntondo z’lsraheli muyumve akanwa ka Nyamubâho: 2 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba omushombanyi akuderhîre erhi: «Hee! hee! entondo za mîra zikola ziba kashambala kirhu!» 3 Okwôla kwârhuma wâderha ebîra binwa by’obulêbi, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba wàhagwîrwe hoshi wànahindulwa katulo, kuhika wàba kashambala k’agandi mashanja wànahivululwa n’endimi z’obulyâlya n’orhunwanwa rhw’abantu bengehusi, 4 okwôla kwo kwârhuma, wâni ntondo z’Israheli, muyumve akanwa ka Nyakasane Nyamubâho: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire entondo n’orhurhondo, emisima n’orhubanda, ebigûkà byahagwîwe n’engo zikola ziba bwâmwa, ezanyagûzîbwe zinakola ziba masheka g’agandi mashanja g’abalungu; 5 okwôla kwarhuma, ntyo kw’adesire Nyakasane Nyamubâho: omu bukali bw’obushibirizi bwâni mwo nderhîre ebîra binwa oku mashanja na kuli Edomu yêshi, bo bàderhaga mpu bamaciha akâbo kashambala, co cihugo câni, boshi omurhima gwâbo gwashagaluka barhaderhaga mpu barhinya okumalîramwo abantu n’okucihagula.

6 Okwôla kwo kwârhuma wâderha ebinwa by’obulêbi biyêrekire ecihugo c’Israheli, obwîre entondo n’orhurhondo, emisima n’orhubanda erhi ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, alà oku ndesire omu bukali bw’olûji n’omu bukunizi bwâni, mbwîne oku mwalembîre ebijâci by’amashanja. 7 Co cirhumire amâderha ntya Nyakasane Nyamubâho: Nâni namâlengeza okuboko kwâni! Neci amashanja gamuzongolosire nago gakolaga galembera ebijâci.

8 Ninyu wâni ntondo z’Israheli, mwashabuka munaleheke mulîse olubaga lwâni Israheli; bulya bali hofi bayishe. 9 Neci lola oku nyishire n’oku nkola nyêrekîre emunda muli: mwâhingwa munarhwêrwe. 10 Nâluza abantu muli mwe, omulala gw’Israheli gwoshi gwâluga, engo zashub’ijibwâmwo n’abantu, n’ebigûkà biyûbakwe. 11 Nâluza muli mwe abantu n’ensimba byaluga bibe mwandu; nâjira mushubiyûbakwamwo n’abantu nk’amango ga mîra, nânamuha obuhirhi bulushire obu mwâli mugwerhe aha murhondêro; ntyo mwanamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 12 Nayisha mudwîrhire abantu, lwo lubaga lwâni lw’Israheli, bâkujira akashambala kâbo, wâba hantu hâbo, orhakanaciyîrha abana bâbo.

13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuha banakaz’ikubwîra mpu: Wàmalîre abantu wanayîma ishanja abana balyo. 14 Okwôla kwârhuma orhakacimalîra abantu, orhanakaciyima ishanja lyâwe abana bâlyo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 15 Ntakaciziga wâjâcirwa n’amashanja, orhakanaciba masheka g’embaga na ntyo ishanja lyâwe lirhakacihuligana, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

Nyakasane ashubuza Israheli

16 Akanwa ka Nyamubâho kanacinatindakwo muli cbira binwa: 17 «Ewani mwene omuntu, amango omulala gwa bene Israheli gwaliguciyûbasire omu cihugo câbo, gwacihemula n’olugendo n’ebijiro byâbo bibî, olugendu lwâbo lwâli lunshologosire nk’obugalugalu bw’omukazi oli omu cirhambo. 18 Ntyo nabavangulirakwo obukunizi bwâni erhi omuko hakazag’ishèshera omu cihugo gurhuma kuguma n’abazimu bâbo bali bacîhemwîremwo. 19 Nanacibashandabanya omu karhi k’amashanja balumira ecihugo; nàbahana nk’oku olugendo n’ebijiro byâbo byanali. 20 Erhi bakola bali emwa agôla mashanja, bashubihemula izîno lyâni litagatifu, bulya bamâkaz’ibaderhera mpu: «Lwo lubaga lwa Nyamuhaho olu, n’omu cihugo câge lwarhenga». 21 Ntyo nàyumva obwonjo bw’izîno lyâni litagatifu, eri omulala gwa bene Israbeli gwahemulaga omu karhî k’agôla mashanja gwàli gujire. 22 Co carhuma wâbwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Arhali we orhumire najira aga minja ntya, wâni mulala gw’lsrahcli, ci izîno lyâni litagatifu lirhumire eri wàhemuliraga mw’agâla mashanja wàlijire emwâbo. 23 Nâkuza izîno lyâni ly’irenge eri wahemuliraga emwa amashanja, emunda wajag’ilihemulira wenene, na ntyo amashanja gâmanya oku nie na ndi Nyakasane Nyamubâho, hano bâbona oku nâcîkuza muli we embere zâbo. 24 Nâkurhenza omu mashanja, nâkushubûza kurhenga omu bihugo byoshi nkushubize omu cihugo câwe. 25 Nâkukangûla n’amîshi minja, ntyo wânaba mwinja; nâkurhenza kwo ngasi izinga ly’amabî gâwe nerya abazimu bâwe boshi. 27 Nâkuha omurhima muhyahya, nankuhiremwo omûka muhyahya; nâkûla omu mubiri gwâgwe omurhima guli nk’ibuye, nkuhe omurhima gw’obunya-muntu. 27 Nâkuhiramwo omûka gwâni^f, nankuhe emisi y’okushimba engeso zâni, ey’okulanga amarhegeko gâni n’okugashimba. 28 Mwajiyûbaka ecihugo nàhaga basho, mwajiba lubaga lwâni, nâni mbe nie Nyamuzinda winyu. 29 Namurhenzakwo amabî ginyu goshi, nâmulerhera engano nanjire eluge bwenêne, ntyo ntakacimurhumira ishali. 30 Nâluza amalehe g’oku mirhi n’emburho z’omu mashwa, ntyo murhacikabone enshonyi z’ecizombo omu karhî k’amashanja. 31 Mwâkaz’ikcengêra enjira zinyu mbî, n’ebijiro binyu bigalugalu mushologorhwe erhi bubî bwinyu burhuma n’amagalugalu ginyu. 32 Arhali mwe mwarhuma najira agôla minja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, mumanye bwinja, mufe nshonyi, mugwârhwe n’enshonyi wâni mulala gw’Israheli.

33 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Olusiku nâba namâku rhenzakwo amabî gawe goshi, nânayunjuza engo zâwe bantu, n’ebigûkà byâwe bishibiyûbakwamwo. 34 Ecihugo cahagulagwa cashubihingwa, n’obwo càli ci kola cibonekana bwâmwa oku bagera. 35 Bakaz’iderha mpu: Ecihugo càli cikola bwâmwa lêro cikola nka busâne bw’e Edeni, mpu n’engo zali zamâshabûlwa zananyagwa n’okuhenangulwa, lêro zikola hantu hayûbake. 36 Ntyo amashanja gasigîre eburhambi bwinyu gâmanya oku niene nie Nyamubâho nie nshubiyûbaka ebyahongosire, nie nshubirhwera ahali hamâhagulwa. Niene Nyamubâho nie nkudesire, nie nanakujira!

37 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Alaga okundi na shubigujirira, nayemêrera omulala gwa bene Israheli guje gwânonza: nâguluza nka kula baluza obusô. 38 Nka masô ganterekîrwe, na nk’engabo eri aha Yeruzalemu oku nsiku nkulu, ntyo kwo engabo y’abantu yabumba engo zàli zikola ziba bwâmwa; bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

Olwa amavuha gayumûsire

1 Okuboko kwa Nyakasane kwanacimpikakwo, Nyamubâho anacimpulukana bunya-mûka agend’indêkereza omu kabanda: akôla kaba nda kali kayunjwîre madondolo ga mavuha. 2 Anacingeza hofi nago eburhambi yoshi, agôla mavuha gali manji bwenêne muli akola kabanda erhi ganayumûsire bwenêne. 3 Nyakasane anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ka agala mavuha gankacifûka galame?» Nanacishuza nti: «Yagirwa Nyakasane wene we omanyire». 4 Anacimbwîra, erhi: «Lêbera agala mavuha! ogabwîre, erhi: Mwe mavuha gayumûsire, yumvi akanwa ka Nyamubâho. 5 Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho abwizire agâla mavuha, erhi: Loli oku nkola namuhiramwo omûka mushub’ilama. 6 Nâmushubiza emisi, nâmushubimuhirakwo n’eminyafu, nanyibwîkire kwo oluhu; nâmuhiramwo omûka mushubilama; ntyo mwânamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 7 Obwo nanacilêba nk’oku nanalintegesirwe. Oku nancidwîrhe nalêba ntya, hanacizûka olubi lunji lunji n’emibarangasanyo, galya mavuha gaja gayêgerana ngasi maguma oku gâbo. 8 Nakazilolêreza: nalola oku emisi n’eminyafu yamâgabwîkira n’oku oluhu lwamalambûkira kuli go; ci konene nta mûka gwàli muli gwo. 9 Anacimbwîra, erhi: Obwîre Mûka ebinwa by’obulêbi, wâni mwene omuntu, obwîre mûka erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oyishe, we Mûka orhenge ebwa mpande inni z’igulu obûhire omûka muli aba bànizirwe lyo bashubilama. 10 Nanacilêba nk’oku nanarhegekagwa, omûka gwanacija muli bo, bafûka, bayimangira oku magulu gâbo, gwàli murhwe munene bwenêne gwa ngabo!

11 Anacimbwîra, erhi: Mwene omuntu, agâla mavuha gw’omulala gwa bene lsraheli boshi. Bulya banakaz’iderha mpu: Amavuha girhu gayumûsire. obulangalire bwîrhu bwàhwîre rhwahungumusire! 12 Co cirhumire ojilêba obabwîre erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Loli oku nkola nafunula enshinda zinyu, nâshubimukula muli ezôla nshinda zinyu, wâni lubaga lwâni, namushubiza omu cihugo c’Israheli. 13 Ntyo mwamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano mubona nafûnula enshinda zinyu, ngali namurhenza muli ezola nshinda zinyu, yâga lubaga lwâni. 14 Nâmuhiramwo omûka gwâni mushubilama, na nshubimushubiza omu cihugo cinyu, mwânamanya obwo oku nie Nyamubâho, nkudesire, kwo byânaha, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Nyakasane ashubijira oluhaga lw’lsraheli lube luguma!

15 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 16 «Naâwe, wâni mwene omuntu, yanka akarhi oyandike kuli ko erhi: «Kuli Yuda na kuli bene Israheli bacilunzire haguma naye». Yanka akandi karhi oyandike kuli ko erhi: «Kuli Yozefu: kali karhi ka Efrayimu na ngasi bandi ba omu mulala gwa bene lsraheli bacilunzire haguma naye». 17 Oshegeze orhwo rhurhi haguma lyo rhuba karhi kaguma, kanabe karhi kaguma kafumbasirwe omu nfune zâwe. 18 N’erhi bene olubaga lwâwe bankakudôsa muli ebîra binwa mpu: K’orharhuhugulire nirhu bici walonza okumanyîsa kuli okwôla? Wânababwîra erhi: 19 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Loli oku nâyanka akarhi ka Yozefu akali omu nfune za Efrayimu, na ntyo emilala ya bene Efrayimu n’eyindi ecilunzire haguma nayo nayilunga oku karhi ka Yuda, kabe karhi kaguma omu nfune zâni.

20 Orhole orhwo rhurhi oyandisire kwo orhufumbarhe bakaz’ibona. 21 Onababwîre erhi ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Lola oku nkola narhenza bene Israheli omu garhi k’amashanja erya munda bàli bajîre, nâbashubûza kurhenga empande zoshi, nshubibahêka omu cihugo câbo. 22 Nâbajira bene ishanja liguma omu cihugo, omu ntondo z’Israheli, na mwâmi muguma ye wâba mwâmi wâbo boshi, barhâcibe mashanja abirhi, barhâcigabanyikanemwo mâmi abirhi. 23 Barhâcikaz’icihemula n’abazimu bâbo, na galya mabî gâbo, na bulya bwîsi bwâbo. Nâbacungula, mbarhenzekwo obugoma bwàrhumaga bàjira ecâha, nâbacêsa; lwâshuba lubaga lwâni nâni nâba nie Nyamuzinda wâbo. 24 Omurhumisi wâni Daudi âba mwâmi wâbo, âba yene ye na lungere muguma wâbo boshi, bashimba engeso zâni, bâlanga amarhegeko gâni banagashimbe. 25 Babere omu cihugo nàhâga mwambali wâni Yakobo, n’omu b’ishe wâbo bayûbakaga, babêramwo boshi n’abana bâbo, ciru n’abana bâbo ensiku zoshi na mwambali wâni Daudi âba ye mwâmi ensiku zoshi. 26 Nâjira endagâno y’omurhûla rhweshi nabo, yâba ndagâno y’ensiku n’amango nâbadêkereza nambaluze, nampire endâro yâni ekarhî kâbo ensiku zoshi. 27 Ecihando câni cabêra ekarhî kâbo, nâba Nyamuzinda wâbo, nabo babe lubaga lwâni. 28 Ntyo amashanja goshi gâmanya oku niene nie Nyamubâho nie ndwîrhe nayinjihya Israheli, hano bâbona ecihando câni cibêra emwâbo ensiku zoshi.

Obuhanya bwa Gogi, mwâmi w’e Magogi

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, yêrekera emunda Gogi ali omu cihugo ca Magogi, ali muluzi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali, ogend’imubwîra ebinwa by’obulêbi oderhe erhi: 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: lola oku nkola nakurhêra, wêni Gogi, mwâmi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali. 4 Nâkushandabanya, nâkuhira engondozo omu myanganga, nâkukwêba erubala we na engaho y’abalwî bâwe yoshi, enfarasi n’abasirika bâzigendakwo, kuguma n’emirasano yâbo yoshi, guli murhwe mwandu, guhagarhîre empenzi n’ensiribo boshi bali bantu bayishikolesa engôrho. 5 Aba-Persi, Abanya-Etiyopiya, Abanya-Libiya bâyisha boshi haguma nabo, boshi bayisha badwîrhe empenzi n’ensirha zâbo.

6 Gomeri ârhabâla n’emirhwe yâge, abantu b’e Togarma, âbazindazinda b’olunda lw’emwênè n’ezindi ngabo zâyisha kuguma na nâwe. 7 Obe ocirheganyize, obe wâcirheganya we na enkumo y’abantu bacilunzire kuli we; wenene obalangage. 8 Hano kugera nsiku nyinji, wâhâbwa amarhegeko, hano kugera myâka minji wârhabâlira ishanja lyàfuaga engôrho, lyàjaga lyàshubûzibwa omu karhî ka embaga nyinji, lyàja omu ntondo z’Israheli, ezali irungu kurhenga mîra eryo ishanja lyashubûzibagwa kurhenga omu mashanja, aha liciyûbakira libahwo n’omurhûla. 9 Wâgenda, wâbashagamukirakwo nka nkuba ya cihûsi, nka lwîkungu lwabwîkira igulu, we mweshi n’engabo zâwe n’ezindi mbaga ziri mweshi na nâwe.

10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Muli ago mango wâba na nkengêro nyinji emurhima, onarhole emihigo mibî^g. 11 Wâderha erhi nkola nârhabâlira ecihugo cirhajira nyumpa nzibuzibu; nkola nâjiyongoberera emwa abantu batûdu, bantu ba murhûla, bantu bayûbaka omu ngo buzira ngurhugurhu, ngo zirhahamikwa zirhanajira nyumvi. 12 Wâjamwo mpu oli hagula, onasabunge eminyago, okuboko kwâwe kusige bwâmwa engo zàli nyûbake, kurhibukire oku lubaga ]lrhajira kavango omu gandi mashanja, lubaga lugwerhe ebishwekwa n’ebirugu mwandu, lubaga luciyûbakira omu munyunyu gw’i gulu. 13 Sheba, Dedani, barhimbuzi bakulu b’e Tarsisi haguma n’entale ntorho zâbo bakubwîra mpu: Ka kuhagula kukudwîrhe, ka kuyishisabunga eminyago kwarhumaga walundula eyi ngabo mwandu, wayisha mpu oli kungûja amarhale n’amasholo, mpu onyage amaso omwo n’ebirugu onaheke omunyago munji?»

14 Co carhuma oderhe ebinwa by’obulêbi, wâni mwene omuntu, obwîre Gogi, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Olusiku olubaga lwâni lwâba lukola lucibêrîre n’omurhfûa ka orhakumanye? 15 Oku bundi wânarhenga emwawe, wânayisha ebuzinda bw’olunda lw’emwênè, we kuguma n’embaga nyinji mweshi nazo, mwânayisha muhêrhwe n’enfarasi, mwanayisha ngabo mwandu na murhwe mudârhi. 16 Wânacirhunika oku lubaga lwâni lw’Israheli, mulufûnike nka lwikungu lwabwîkira ecihugo. Okwôla kwaba omu nsiku zayisha, go mango nâjira orhabâlire ecihugo câni, lyo amashanja gâmmanya hano gabona kurhi nâciha irenge muli we, wâni Gogi.

17 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: K’arhali we naderhaga omu mango ga mîra, abarhumisi bâni b’abalêbi b’omu lsraheli, bali erhi balêbire emyâka embere oku nanakurhume kuli bo. 18 Na muli olwo lusiku byânabe ntyâla: Amango Gogi âja omu Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, oburhe bwânanyisha emalanga. 19 Na muli obwôla burhe bunene, ndesire nti: Okunali olwôla lusiku hâgera omusisi munene omu cihugo c’Israheli. 20 Zâgeramwo omusisi embere zâni, enfi z’omu nyan.ia, enyunyi z’emalunga, ensimba z’erubala, ebinyagâsi by’ekuzimu na ngasi muntu wa hano igulu, entondo zâhirima, ebibuye bihenanguke na ngasi nkûta zicirhimbe oku idaho. 21 Nanayômola engôrho kuli ye omu ntondo zoshi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, na kuli bone na bone banayômolerana engôrho ngasi baguma oku bâbo. 22 Nâyishimuhana n’endwâla y’ecihûsi n’okubulajika kw’o muko, nâmuniekeza enkuba y’ecihonzi, ey’olubula, nârhuma engulumira z’omuliro n’eza ecibiriti kuli ye n’oku bigamba byâge n’oku myandu y’embaga ziri boshi naye. 23 Nâzikuza nanciheke irenge, nancimanyîse emwa amashanja manji, gamanya oku nie na ndi Nyamubâho.»

Obundi buhanya kuli Gogi

1 «Wâni mwene omuntu derha ebinwa by’obulêbi kuli Gogi, oderhe erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku namakwihindulira wâni Gogi, mwâmi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali: 2 Nâkushandabanya kurhenga ebwa lunda lw’emwênè kuja ebwa ntondo z’Israheli. 3 Nâkuvunira omuherho omu kuboko kumosho nkurhogeze n’emyampi ekuli omu kuboko kulyo. 4 Wâhenangukira oku ntondo z’Israheli we wene kuguma n’engabo yâwe, mweshi n’ezindi mbaga zikukulikire, wâlibwa n’ebinyunyi by’emalunga bya ngasi lubero, kuguma n’ensimba z’erubala. 5 Wâfira erubala bulya niene nkudesire, nie Nyakasane Nyamubâho. 6 Nâkurhumira omuliro gwârhenga emwa Magogi n’emwa abantu baciyûbakîre n’omurhûla omu bizimba, ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 7 Ntyo nânaheka izîno lyâni irenge omu karhî ka bene Israheli, ntakanaciziga izîno lyâni lyahemuka, n’amashanja gânamanyira ahôla oku nie Nyamuhaho, nie Mutagatifu wa Israheli.

8 Lola oku okwôla kwâba kunayiruka, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho; lwo na lusiku nàderhaga olwôla. 9 Okubundi bene Israheli bali omu ngo banakanya bagend’iyôca emirasano, ensiribo, empenzi, omuherho, obuhiri n’itumu, bajira myâka nda erhi kutwâna banabitwâna. 10 Ebwa kuba eyo mirasano yo bakaz’itwâna oku muliro, bâgend’itungôla abakazâg’ibatungôla, bâgend’inyaga abakazâg’ibanyaga, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 11 Nâha Gogi ahantu h’irenge mwo abishwa omu Israheli, omu kabanda k’abagenzi, olunda lw’ebuzûka-zûba lw’enyanja; ânafuka enjira y’abagenzi. Ahôla hwo bâbisha Gogi boshi n’engabo yâge mwandu, kandi banahayirike mpu «Hwo kabanda ka Hamoni-Gogi». 12 Kuboko kwa Nyamuzinda kwababisha n’ecihugo cayôbolwa kuhika myezi nda. 13 Olubaga loshi lw’omu cihugo lwâbisha, linabe irenge lyâbo muli olwo lusiku nâciha irenge, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

14 Banarhuma abantu mpu bakaz’igeragera omu cihugo mpu baje babisha abagenzi bafirire omu cihugo, banarhenza ntyo omu cihugo ngasi byankacihemula^h. Enyuma lya myezi nda go mango barhangira okuja kwalonza. 15 Na muli agôla mango baja bageragera omu cihugo erhi muguma muli bo ankabona haciri ebidondolo by’omuntu anahira hwo ecimanyîso kuhika ababisha bayishibirhôla n’okugend’ibibisha omu kabanda ka Hamoni-Gogi. 16 Hanayishiba olugo bakaz’iderha mpu lwo Hamona, hano bayus’iyinjihya ecihugo.

17 Nawe wâni mwene omuntu, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Obwîre ebinyunyi bya ngasi lubero, n’ensimba z’erubala zoshi mpu: Mushubuzanye munayishe! Mulundumane omu marhambi ago mango nâjirira enterekêro yâni nkulu oku ntondo z’Israheli, mwâlya enyama munanywe omuko. 18 Enyama z’entwâli zo mwâlya, n’omuko gw’abâmi b’omu cihugo gwo mwânywa, ogw’engandabuzi, ebibuzi, ebihebe, empanzi ntôrho zinadwîrhe zayenjera, zakazag’ishwekerwa e Bashani. 19 Mwâlya oku mashushi nk’oku munalonzize, mwanywa omuko kuhika mulaluke, kuli eyôla nterekêro yâni nâmujirira. 20 Kuli agôla mêza gâni, mwâyigurhirakwo enyama z’enfarasi, ez’e ntwâli n’ez’abalenga b’okulwa ba ngasi lubero, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Ishwinjiro ly’enyigirizo za Yehezekiyeli

21 Nayêrekana irenge lyâni omu mashanja, n’amashanja goshi gânabona kurhi nâtwa olubanja na kurhi nâbahà obuhane n’okuboko kwâni. 22 Ntyôla omulala gwa bene Israheli gwânamanya oku nie na ndi Nyamubâho Nyamuzinda wâbo, kurhenga olwôla lusiku n’omu zindi nsiku zâyisha. 23 Ntyo amasha nja goshi gânamanya oku bubî bwa bene Israheli bwo bwarhumaga bahêkwa buja, bulya hamangomera, kwarhuma nàhafulika obusù bwâni, nàbahâna omu maboko g’abashombanyi bâbo, boshi bànayirhwe n’engôrho, 24 Kurhemuka kwâbo na bugoma bwâbo byo byàrhumaga nàbajirira ntyo, kwo kwànarhumaga mbafulika obusù bwâni, 25 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nkola nashubihindula akalamo ka Yakobo, nkola nababalira omulala gwa bene lsraheli goshi nanciyêrekane wa lûji erhi izîno lyâni lîmâna lirhuma.

26 Bâyishiyibagira amabî gabo goshi n’oku bandekereraga kwoshi, hano babona bakola bayûbasirce omu cihugo cabo n’omurhuûa, buzira kadundo. 27 Hano mbarhenza emwa embaga, hano mbashubûza kurhenga emwa abashombanyi bâbo, nanacîkuza muli bo embere z’amashanja manji. 28 Bayishimanya oku nie na ndi Nyamubâho, Nyamuzinda wabo hano bâkengera kurhi nabalekaga buja emwa amashanja na kandi kurhi namâshubibashubûza nti baje omu cihugo câbo buzira kuleka ciru n’omuguma eyôla munda. 29 Ntanacikâbafulike obusù bwâni, ebwa kuba nâlumiza omûka gwâni omu mulala gwa Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

IV. Olushika lwa Yehezekiyeli

Obwâmi buhyahya bwa Nyamuzinda

1 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi n’irhanu kurhenga rhuli rhuhêsirwe bujà, oku murhondêro gw’omwâka, omu nsiku ikumi z’omwêzi, omu mwâka gwa kal’ikumi n’inni kurhenga olugo luli lunyazirwe, muli olwôla lusiku lwonênè, okuboko kwa Nyakasane kwanacicîhunika kuli nie, kwanacimpêka eyôla munda. 2 Mwàli omu kubonekerwa kw’obunyamuzinda, kwanacimpêka omu cihugo c’Israheli, kwanacindêkereza oku ntondo ndîrî bwenêne, na kuli eyôla ntondo kwàli obuli nka bûbake bw’olugo olunda lw’emukondwè. 3 Erhi aba amâmpisa eyôla munda nanacibona omuntu wàli oshushire omulinga, àli afumbasire omu kuboko omugozi gw’ecitâni n’olusheke lw’okuja apîma, anaciyîmanga aha muhango. 4 Oyôla muntu anacimbwîra, erhi: Wâni, mwene omuntu, okazilolêreza n’amasu gâwe, onakayumvirhiza n’amarhwiri gâwe, onakaz’ibîkirira oku murhima ngasi ebi nakuyêreka byoshi, bulya kuyankirira ebyôla byabonekana kwo kwakudwîrhe hanôla, oj’ibwîra omulala gwa bene Israheli ngasi ebi wankanabona byoshi.

5 Nalola oku olukûta lwàli luzongolosire enyumpa olunda lw’embuga omu marhambi mwoshi, n’oyôla muntu àli afumbasire olusheke lw’okuja apîma, lwli lwa makano ndarhu, lwâli lujirelwagererwa oku makano n’oku makoro. Anacipîma obugali bw’obwôla bûbake bwàli lusheke luguma oku bugali, n’oku bulî lusheke luguma.

6 Okubundi anacija ebwa akabadu k’enyumpa kali kadwîrhe kalola olunda lw’ebuzûka-zûba, anacirherema oku mashonezo gali okwôla kabadu, anacipîma oku c’oluso c’akôla kabadu: lusheke luguma oku bugali na lusheke luguma oku bulîrî; àjira ntyôla oku ngasi luso. 7 Ngasi cûmpa càli cigwerhe lusheke luguma oku bugali na lusheke luguma oku bulîrî; ekagarhî k’enyumpa akazipîma makano arhanu. Oluso lw’akabadu, ebwa cizimbêro cijire ebwa nyumpa nayo apîmayo lusheke luguma. 8 Ashubipîma ecindi cizimbero cijire ebwa kabadu k’enyumpa, naco cali ca lusheke luguma. 9 Apîma ecizimbero c’ebwa luso, càli ca makano munani, n’emitungo yayo yàli ya makano abirhi. Oluso lw’akwôla kabadu lwo lwakazagija ebwa nyumpa. 10 Ebyûmpa byàli omu kabadu kw’olunda lw’ebuzûka-zûba: bisharhu lunda luguma na bindi bisharhu olundi lunda; byoshi oku binali bisharhu byàli bigwerhe lugero luguma, kuguma n’emitungo yàli kwo yàli ya lugero luguma. 11 Apîma obugali bw’omuhango gw’akabadu, bwàli bwa makano ikumi, n’obulî bwàli bwa makano ikumi n’asharhu. 12 Embere z’ebyûmpa yàli olugurhu lw’ikano liguma ngasi lunda, na ngasi cûmpa cali cigwerhe makann ndarhu lunda luguma na gandi ndarhu olu ndi lunda. 13 Anacipîma omu burhungiri bwa ngasi kabadu, kurhenga oku cuûmpa kuja oku cûmpa, bwàli bwa makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali, kurhenga oku muhango kuja oku gundi. 14 Anacipîma ecindi cizimbêro: càli ca makano makumi abirhi, co càli cizimbêro c’okulunga engo y’ahôla kabadu. 15 Amalanga g’embere g’akôla kabadu, n’amalanga g’omundalâla agakazaâg’ihika oku birheho gàli ga makano makumi arhanu. 16 Kwàli orhubonezo rhw’akayungiro oku byûmpa n’oku nkingi, omu kabadu n’omu mbaraza; orhwo rhubonezo rhwàli rhuzonzire enyumpa yoshi, n’ezo nkingi z’amahuye zàlimwo emirhanda.

17 Anacimpêka ebwa bululi bwàli buyêrekire olunda lw’embuga, nàlola oku bwàli bugwerhe ebyûmpa byali bibambire omu bululi bwâbyo; byàli eburhambi bw’obwola bululi hw’emhuga, hali byûmpa makumi asharhu oku bulî bw’ahwôla hantu hali habamhirwe. 18 Ahwôla hantu habambirwe hàli hajîre hahika ebwa ngasi mulungulungu; hali hantu habambirwe omu ndalâla. 19 Apîma obuli bw’akabadu kàli omu ndalâla kuhika ou bululi bw’omu ndalâla: kàli ka makano igana, kali olunda lw’ebuzûka-zûba.

20 Oku biyêrekire olunda lw’emwênè, apîma yo obulî n’obugali bw’omuhango gwâli olwôla lunda lw’emwênè. 21 Eyo munda yàli byûmpa bisharhu lunda luguma na bindi bisharhu olundi lunda; emitungo y’obwôla bululi n’ehy’oluso byâge byàli bigwerhe lugero luguma n’ebyûmpa by’akabadu ka burhanzi: makano makumi arhanu oku buli na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 22 Orhuhonezo rhwâbyo, n’akabadu kayo n’emirhanda yali mitâke kwo, byoshi byàli bigwerhe lugero luguma n’ebya akabadu k’olunda lw’ebuzûka zûba. Bakazâg’ishonerayo omu kugera oku mashonezo nda, n’oluso !wâge lwanali hofi n’agôla mashonezo. 23 Obululi bw’omu ndalâla bwâli bugwerhc nabo akabadu, kali kayêrekire akabadu k’olunda lw’emwênè, kali kuguma n’aka olunda lw’ebuzûka-zûba; apîma kurhenga oku kabaduⁱ kuja oku kandi; gali makano igana.

24 Ashubimpêka kandi olunda lw’emukondwè, nalola oku yàli akabadu, kàli kayerekire olwôla lunda lw’emukondwè, apîma banabwigorhe^j kuguma n’akabadu, byoshi byâli bigwerhe lugero luguma. 25 Omuhango gwàli gugwcerhe orhubonezo rhushushine n’orhwa akabonezo. Gwàli gugwerhe makano makumi arhanu oku bulîrî, na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 26 Bakagisôkera yo oku mashonezo nda, n’akabadu kage nako kanali aha burhambi, olunda n’olundi yàli etâsirwe emirhanda oku mitungo. 27 Obululi bw’omu ndalâla nabo bwâli bugwerhe omuhango guyêrekîre olunda lw’emukondwà gali makano igana.

28 Anacimpêka omu bululi bw’omu ndalâla, kugera omu muhango guli olunda lw’emukondwè, nago gwàli gugwerhe bipîmo biguma. 29 Ebyûmpa byâgo, banabwigorhe bagwo, byoshi byàli bigwerhe lugero luguma; obwôla bululi bwàli bugwerhe orhubonezo omu marhambirhambi, kuguma n’akabadu. 30 Omu marhambi g’obwôla bului mwàli akabadu, obulî bwamwo gàli makano makumi abirhi n’arhanu na makano arhanu oku bugali. 31 Akabadu kâge kali kayêrekire obululi bw’embuga, banabwigorhe bâge bali batâkekwo emirhanda n’okuja yo kwàli kugera kuli mashonezo munani.

32 Kandi anacimpêka omu bululi bwàli olunda lw’omu ndalâla, olunda lw’ebuzûka-zûba, anacipîma omuhango gwàli yo, nago gwàli gugwerhe bipîmo biguma. 33 Ebyûmpa byâge, emitungo yâge n’akabadu kâge, byàli bigwerhe bipîmo biguma; omuhango kuguma n’akabadu kâge byàli kwo orhubonezo omu marhambi mwoshi. Obwôla bululi bwaàli bugwerhe obuli bwa makano makumi arhanu na bugali bwa makano makumi abirhi n’arhanu. 34 Akabadu kâge kali kayêrekire obululi bw’embuga n’emitungo yakwo yàli mitâke emirha nda olunda n’olundi, hali na mashonezo munani g’okusôkerayo.

35 Kandi anacimpêka ebwa muhango gw’olunda lw’emwènè, anacipîma yo ebipîmo biyumânîne. 36 Yàli ebyûmpa, emitungo, akabadu. n’orhubonezo omu marhambi mwoshi. Obulî bw’ogwôla bwàli bwa makano makumi arhanu na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 37 Akabadu kâge kàli kayêrekire obululi gw’embuga, n’emitungo yako yàli mitâkekwo emirhanda, hali na mashonezo munani g’okusôkera yo.

38 Yali n’ecûmpa cigwerhe olumvi hofi n’emitungo y’omuhango; aho ho bakazishukira enterekêro y’embâgwa. 39 Omu kabadu k’omuhango mwàli mêza abirhi lunda luguma na gandi abirhi olundi lunda. Kuli agôla mêza kwo bakazâg’ibâgira eby’enterekêro y’ensirîra ey’okuhûna obwonjo oku byâha n’ey’agandi mabî. 40 Olunda lw’embuga, oku muntu ogezire ebwa iunda lw’e mwênè, yàli mêza abirhi, n’olundi lunda ebwa kabadu k’omuhango nayo yàli mêza abirhi. 41 Ntyo ebwa muhango yàli mêza anni lunda luguma na gandi anni olundi lunda, goshi gahika omu mêza munani gwo bakazâg’ibâgirakwo. 42 Hali mêza anni oku nterekêro z’ensirîra, gàli ga mabuye marhendêze, obulî ikano liguma n’ecihimbi, obugali ikano n’ecihimbi n’oburherema bwâgo ikano liguma, kwo bakazag’idêkereza ebirugu by’okubâga enterekêro z’ensirîra n’ezindi nterekêro. 43 Emihiro mitâkekwo ebibabi omu bugali yalihizirwe omu ndalâla kuli ago meza kwo bakazagidekereza enyama z’enterekêro.

44 Emugongo g’omuhango gw’omu ndalâla mwali ebyûmpa by’abimbiza b’omu bululi buli omu ndalâla. Cûmpa ciguma càli ebwa muhango g’olunda lw’emwênè , cakazâg’ilola olunda lw’emukondwè; ecindi càli ebwa muhango gw’olunda lw’emukondwè, cakazag’ilola olunda lw’emwêne. 45 Olya muntu anacimbwîra, erhi: Ecôla cûmpa ciri olunda lw’emukondwè, ciri ca badâhwa bàli omu mikolo y’aka-Nyamuzinda. 46 N’ecûmpa ciri olunda lw’emwênè ciri c’abadâhwa badwîrhe bakola oku luhêrero; bali bene Sadoki, baguma b’omu bene Levi, bo bayêgera Nyamubâho n’okumurhumikira.

47 Olya muntu anacipîma obululi, bwàli bugwerhe obulî bwa makano igana n’obugali bwa makano igana, empande zoshi zàli ziyumanine, Oluhêrero lwàli embere z’enyumpa.

Oku aka-Nyamuzinda kàli kayôsire

48 Kandi anacimpêka omu kabadu k’enyumpa anacipîma emitungo y’akola kabadu, yali ya makano arhanu oku lunda luguma na gandi arhanu oku lundi lunda, n’obugali bw’akabadu bwàli bwa makano asharhu ga lunda luguma na gandi asharhu g’olundi lunda. 49 Obulî bw’akabadu bwàli bwa makano makumi abirhi n’obugali bwàli bwa makano ikumi na liguma; okusôkera yo kwali kugera oku mashonezo; hali n’enkingi aha burhambi bw’emitungo, nkingi nguma lunda luguma n’eyindi olundi lunda.

Oku aka-Nyamuzinda kayishiba

1 Okubundi anacimpêka omu ka-Nyamuzinda, anacipîma emitungo cegwerhe makano ndarhu oku bugali lunda luguma, na gandi ndarhu ga bugali oku lundi lunda bugali bw’ihêma. 2 Obugali bw’omuhango bwàli bwa makano ikumi; ebizimbêro by’ogwôla muhango byàli bya makano ikumi oku lunda luguma, na gandi makano arhanu olundi lunda. Anacipîma obulîrî bw’aka-Nyamuzinda: makano makumi anni oku bulîrî na makano makumi abi rhi oku bugali

3 Oku bundi anacikanya aja omu ndalâla, apîma emitungo y’aha muhango, yàli ya makano abirhi oku bugali n’oku bulî gàli makano ndarhu; ebizimbêro by’omuhango: makano nda. 4 Anacigera obulî bw’ecûmpa, bwàli bwa makano makumi abirhi, n’obugali bwâco bwali bwa makano makumi abirhi omwola ndalâla y’aka-Nyamuzinda, anacimbwîrà, erhi: Ahôla ho Hatagatifu ha Ahatagatifu.

5 Anacipîma olukûta lw’enyumpa: makano ndarhu, n’obugali bw’akafômeko k’eburhambi: makano anni oku burhambi bw’enyumpa bwoshi. 6 Oku rhundi rhufômeko rhwàli omu marhambi hali nkere isharhu y’orhufômeko rhujire rhwayûbakirwa rhuguma enyanya Iy’orhwâbo n’eyôla myûbako yahika kali makumi asharhu, orhwôla rhufômeko rhwankarhuma omu Iukûta Iwàli Iurhuyûbakîrwe omu marhambi g’enyumpa mwoshi, kulya kwankarhuma rhukaziyêgemera olukûta Iw’enyumpa rhurhanaluhisirikwo. 7 Orhwôla rhufômeko, oku obuyûbake bwaja enyanya erhi kwo narho rhwanagaliha bulya idako lwaba lugali kulusha olw’ekagarhî, n’olw’aha kagarhî Iulushe olw’oku lukere lw’enyanya.

8 Nanacibona oku eyôla nyumpa omu marhambi mwoshi yàli elengerîre n’okusimikira kuli orhwôla rhufômeko. Omusinji gw’orhwôla rhufômeko gwapîma olusheke Iugumagumà na makano ndarhu ebwa kahembe. 9 Olukûta Iw’embuga Iw’akafômeko lwali Iugwerhe obugali bwa makano arhanu, lwasiga engo ekarhî k’orhwôla rhufômeko rhw’enyumpa. 10 Ahantu harhali hayûbake kuja cbwa biyûmpa byali eburhambi hali n’obugali bwa makano makumi abirhi omu marhambi g’enyumpa mwoshi. 11 Akafômeko kàli kagwerhe omuhango gwakazâg’ija ebwa ngo, muhango muguma olunda lw’emwênè na gundi muguma olunda lw’emukondwè; obugali bw’engo bwàli bwa makano arhanu omu marhambi mwoshi.

12 Enyumpa yàli aha mbere h’ahantu harhàli hayûbake olunda lw’ebuzika-zûba, yàli egwerhe makano makumi gali ndarhu ga bugali, olukûta lw’enyumpa lwàli lugwerhe makano arhanu oku bugali omu marhambi mwoshi, n’oku buli gali makano makumi gali mwenda. 13 Anacipîma aka-Nyamuzinda kali ka makano igana oku buli, ahantu harhali hayûbake, enyumpa na enkûta zâyo byoshi bigwerhe obulî bwa makano igana. 14 Obugali bw’embere z’aka-Nya muzinda kuguma n’ahantu harhàli hayûbake, kuja olunda lw’ebuzûka-zûba, gàli makano igana. 15 Anacipîma obulî bw’enyumpa embere z’ahantu harhali cici, n’ahwôla hantu, hali oku buzindazinda bw’enyumpa n’orhonga rhwâyo bwaba buli bwa makano igana.

Omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda

Ecûmpa cigali c’omu ndalâla, orhubadu rhwali rhuyârekîre obululi, 16 eby’oluso, orhubonezo rhwàli mwo orhuyungiro, orhonga, amarhambi goshi g’empande isharhu kuyêrekera ebwa luso ebyoôa byoshi byàli bibambire n’empaho, kurhenga oku idaho kuja oku rhubonezo. 17 Kuhika oku nyanya ly’omuhango, kuhika omu ndalâla n’embuga bakazag’ilekahwo abantu, 18 hwo bakazagitâka ba kerûbini n’emirhanda: murhanda muguma ekarhî ka bakeruûbini babirhi; ngasi kerûbini ali agwerhe malanga abirhi: 19 amalanga g’omuntu gali gayêrekire ebwa murhanda muguma, amalanga g’entale gayêrekîre olunda lw’ogundi murhanda; banaja bajira ntyoôa oku nyumpa yoshi. 20 Kurhenga oku idaho kuja enyanya ly’omuhango balijire batâkayo ba kerûbini n’emirhanda oku lukûta lw’aka-Nyamuzinda. 21 Aka-Nyamuzinda kali kagwerhe orhubonezo rhw’omuhango rhwâli rhuyumânîne empande zoshi.

N’embere z’Ahatagatifu, yàli agali nka luhêrero lwa mpaho. 22 Oburherema bw’olwôla luhêrero bwali bwa makano asharhu n’obuli bwa makano abirhi, lwàli lugwerhe orhuhembe, n’omu bulîrî bwâlwo, ebirhebo by’empaho. Anacimbwîra erhi: «Alaga amêza gali embere za Nyamubâho».

23 Aka-Nyamuzinda n’ Ahatagatifu mwàli ngasi haguma omuhango. 24 Ngasi lumvi lugwerhe mpande ibirhi, mpande ibirhi zakazâg’igonywamwo bihimbi bihimbi: bihimbi bibirhi oku luhande luguma, zindi ibirhi oku lundi luhande. 25 Oku nyanya ly’ezôla nyumvi bali bajire batâkakwo bakerûbini n’emirhanda kuguma nka balya banali oku birhebo. Olubigabiga lw’empaho lwàli enyanya lya ngasi muhango gw’embuga. 26 Kwàli amadirisha galikwo orhuyungiro, matâke n’emirhanda, gali ngasi lunda ebwa birhebo bya ngasi kabadu n’ebwa rhufômeko rhw’enyumpa, kuguma n’omu mbigabiga.

Ezindi nyumpa z’aka-Nyamuzinda

1 Olya muntu anacimpêka omu bululi bw’emuhanda olunda lw’emwênè, anacimpêka omu nyumpa eyêrekîre olunda lw’engo n’ebwa nyumpa y’olunda lw’emwênè. 2 Yàli egwerhe obulî bwa makano igana -olunda lw’emwênè,- kandi obugali bwa makano makumi arhanu, 3 embere z’agôla makano makumi abirhi g’obululi bw’omu ndalâla n’embere z’engo mbambire y’obululi bw’emuhanda, yàli eyindi nyumpa yali eshegemire erya yindi nyumpa y’ebimpêkanè^k bisharhu. 4 Embere ly’ezôla nyumpa yali enjira ya makano ikumi omu kuja Omu ndalâla, na makano igana ga buli; n’emihango y’ezôla nyumpa yali eyêrekîre olunda lw’emwênè. 5 Enyumpa z’enyanya zàli nyinyi kulusha bulya orhonga rhwakazag’ihikanakwo na kandi ibiyûmpa by’idako n’ebiyûmpa by’ekagarhî by’eyôla, 6 ebwa kuba byàli bya bimpêkanè birhagwerhe nkingi nk’enkingi z’obululi; co carhumaga enyumpa z’enyanya zàli nyinyi kulusha ez’idako n’ez’ekagarhî. 7 Olukûta lw’embuga lwàli luhisire kuli ezôla nyumpa olunda lw’obululi bw’embuga, embere z’ezôla nyumpa lwàli lwa makano makumi arhanu. 8 Obuli bw’ezôla nyumpa olunda lw’ebululi bw’embuga, bwàli bwa makano makumi arhanu, n’obwo ebwa lw’aka-Nyamuzinda lwàli lwa makano igana. 9 ldako ly’ezôla nyumpa yàli àmuhango gwàli guyêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba oku muntu wankayishire ebwa bululi buli embuga. 10 Omu kukulikira obugali bw’olukûta lw’obululi, olunda lw’ebuzûka-zûba, embere z’ahwôla hantu harhàli cici n’embere z’eyôla nyumpa hali ezindi nyumpa, 11 N’embere z’ezôla nyumpa yali enjira yàli egenzire kuguma n’enyumpa zakazag’ilola olunda lw’emwênè; obuli bw’ezo nyumpa n’obugali bwazo, byali biguma, kuguma n’emihango yazo, n’obubake bwazo nabo bwali bwo buguma. 12 Enyumpa zakazag’ilola olunda lw’emukondwè, emihango yazo, nayo kwo yaài nk’eya ezôla nyumpa: muhango muguma oku buzinda bwa ngasi njira, omu bulî bw’olukûta lujire olunda lw’ebuzûka-zûba nka omuntu ajamwo. 13 Anacimbwîra, erhi: Enyumpa ziri olunda lw’emwênè n’eziri olunda lw’emukondwè ezôla nyumpa ziri embere y’ahantu harhali cici, ziri nyumpa ntagatifu, zo nyumpa abadâhwa bakaziyêgera Nyamubâho bakazilîramwo ebintu bitagatifu bwenêne. Muli ezôla nyumpa mwo bânakaz’ibîkira ebintu bitagatifu bwenêne, embâgwa z’enterekêro oku kuhûna obwonjo oku byâha n’oku gandi mabî, bulya ahôla hantu hali hatagatifu. 14 Nka bamaja omu ka-Nyamuzinda, abadâhwa barhankaciderha mpu barhengamwo baje omu bululi buli embuga buzira kuhogola burhanzi emyambalo bakazâg’ikolamwo, bulyâla eyoôla myambalo eri mitagatifu. Banakayambala eyindi myambalo nka bajira ebindi biyêrekîre olubaga. 15 Erhi ayûsa okupîma enyumpa, ampêka ebwa muhango gwakazâg’ilola olunda lw’ebuzûka-zûba, anacipîma omu marhambi mwoshi. 16 Anacipîma olunda lw’ebuzûka-zûba na lulya lusheke lwâge lw’okupîma: nsheke magana arhanu z’olwôla lusheke ajaga apîmamwo, omu marhambi mwoshi. 17 Anacipîma olunda lw’emwênè: nsheke magana arhanu z’olwôla lusheke ajaga apîmamwo omu marhambi mwoshi. 18 Anacipîma olunda lw’emukondwè: nsheke magana arhanu z’olwôla lusheke ajaga apîmamwo, 19 amarhambi. N’olunda lw’ehuzika-zûba, apima makoro magana arhanu n’olwo lusheke ajaga apîmamwo. 20 Oku empande zinali inni, aja apîmayo olugurhu luzizongolosire, lwàli lwa bulî bwa magana arhanu na bugali bwa magana arhanu, lwo lwakazâg’iberûla ahantu hatagatifu n’ahantu harhali hatagatifu.

Irenge lya Nyamuzinda lyâshubira omu nyumpa yâge

1 Okubundi ashubimpêka ebwa muhango guli olunda lw’ebuzûka-zûba. 2 Nalola oku irenge lya Nyamuzinda w’Israheli lyamârhenga olwo lunda lw’ebuzûka-zûba, Lyàyisha lyajira olubî nka mîshi manji gayisha gahûma, n’igulu lyayunjula bulangashane bw’eryo irenge lyâge. 3 Enshusho nàbwine yàli nk’erya nabonaga erhi nyisha ndi nashandaza olugo: nshusho eri nk’eyi nabonaga hofi n’olwîshi lwa Kebari, nanacikumba bûbi. 4 Irenge lya Nyamubâho lyanacija omu nyumpa, lyàgerera muli erya njira ejire ebwa muhango guyêrekîre ebwa buzûka-zûba . 5 Okubundi Mûka anaci nyêhûkana, ampêka omu ka-Nyamuzinda omu bululi bw’omu ndalâla, na lola oku irenge lya Nyamubâho lyàli liyunjwire enyumpa. 6 Nanaciyumva owampamagala kurhenga omwôla nyumpa: omuntu àli ayimanzire aha burhambi bwâni. Anacimbwîra erhi: «Mwene omuntu, lola ahantu h’ishungwè lyâni, ahantu ndêkereza enshando z’amagulu gâni, hwo hantu nabêramwo omu karhî ka bene Israheli ensiku zoshi. 7 Omulala gwa bene Israheli boshi n’abâmi bâgwo, barhakacihemula izîno lyâni litagatifu, n’ebihemu byâbo, n’emifù y’abâmi bâbo n’empêro zâbo z’omu birhwa. 8 Bahizire ec’olusò câbo oku c’olusò cani, n’enyumvi z’emihango yâbo oku yâni rhwanajira lukûta luguma ekarhî kâbo na nani^l. Banacihemula izîno lyâni n’amabî gâbo bakazâg’ijira; nanacibamalira omu bukunizi bwâni. 9 Lêro bakolaga banyegûla kwo amabî gâbo kuguma n’emifù y’abâmi bâbo, ntyo mbêre emwabo ensiku zoshi. 10 «Nawe, wâni mwene omuntu ogend’imanyîsa omulala gw’Israheli eyôla nyumpa, lyo enshonyi z’ebyâha byâbo zibabumba, kandi banayirholerekwo olugero. 11 Bakâgaya oku bajizire, onabayigirize kurhi eyôla nyumpa eyôsire, obabwîrize kurhi eyôla nyumpa yayûbasirwe, olunda eyêrekîre, ngahi bagerera nka bajamwo na nka bahulukamwo, oburhegesi bwâyo, engeso zâyo, oku bagwâsirwe oku bâkazikolamwo n’oburhegesi bw’oku bâkazikolamwo». 12 Irhegeko ly’enyumpa yâni lidesire ntyâla: eyûbakwe oku irhwerhwe ly’entondo, marhambi g’ahôla eyûbakîrwe goshi gabe matagatifu bwenêne. Lyo irhegeko ly’eyôla nyumpa eryo.

Oluhêrero

13 Alaga ebipîmo by’oluhêrero omu kugera n’amakano; liri ikano n’ecihimbi, lilushire eli bayôrha bapîmamwo: lrhwerhwe liri lya ikano liguma oku burherema n’ikano liguma oku bugali, n’omuliro gwâlwo guzungulusire omu marhambi guli gwa ikano liguma lya kuboko. Yo nsimikiro y’oluhêrero eyôla. 14 Irhwerhwe lirhangirire obûbake oku idaho, okunteberhebe yâge y’idako gali makano abirhi; obugali liri ikano, kurhenga oku nteberhebe nsungunu kuja oku nteberhebe nnene gali makano anni n’obugali liri ikano liguma. 15 Ecîko ciri ca makano anni n’oku nyanya ly’ecîko kuli mahembe anni. 16 Ecîko oku nyanya lyâco buli bulî bwa makano ikumi n’abirhi na bugali bwa makano ikumi n’abirhi, empande zoshi zayumanana. 17 Enteberhebe oku marhambi gâge anni ganali, egwerhe makano ikumi n’anni oku bulî n’oku bugali makano ikumi n’anni n’omuhiro guyizonzire ciri cihimbi c’ikano; irhwerhwe liri lya ikano liguma; amashonezu gage gayêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba. 18 Anacimbwîra, erhi: Wâni mwene omuntu, ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku marhegeko g’oluhêrero agôla amango lwayûbakwa, lyo bakarherekêrerakwo cnterekero y’ensirîrà, n’ey’okukangûla n’omuko. 19 Ohe abadâhwa b’Abaleviti bo bali bw’oku bûko bwa Sadoki, bo banali n’obuhashe b’okuyêgera omu kunkolera, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, obahe empanzi ntôrho ebe ya nterekêro oku byâha. 20 Orhôle oku muko gwayo oje wagushîga kuli galya mahêmbe anni n’oku rhufendefende rhuni rhw’enteberhebe n’oku marhambi gwoshi na ntyo ojiremwo enterekêro y’okucêsa n’ey’okuhûna obwonjo. 21 Oyanke erya mpanzi y’enterekêro oku byâha, bâgendiyiyôkera ahantu hànarheganyizîbwe, omu nyumpa, kulî n’aka-Nyamuzinda. 21 Oku lusiku lwa kabirhi wânahana oku nterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha engandabuzi erhalikwo ishembo kandi bajiremwo enterekêro y’okucêsa oluhêrero kuguma nk’oku bajiraga n’enterekêro y’empanzi. 23 Hano oba wamâjira eyôla nterekêro y’okucêsa, wânashubirhererekêra empanzi ntôrho erhalikwo ishembo n’eyindi ngandabuzi erhalikwo ishembo. 24 Wânaziheka embere za Nyamubâho, kandi abadâhwa bânazikwebakwo omunyu, banabulizirhererekêra nka nterekêro ya nsirîrà embere za Nyamubâho. 25 Wâgeza nsiku nda zoshi erhi onadwîrhe warhererekêra ecihebe ngasi lusiku oku nterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha, kandi wânarhererekêra enterekêro y’empanzi n’ey’engandabuzi erhagwerhi ishembo. 26 Bageze nsiku nda erhi bajira e nterekêro y’ensengero oku luhêrero, balucêse banalugishe. 27 Hano ezôla nsiku zihwa, oku lusiku lwa kal’imunani kuguma n’agandi mango gakulikira, abadaâhwa bânakazirherekêrera oku luhêrero, enterekêro zinyu z’ensirîrà n’eza omurhûla, na ntyo nânamuyumvirhiza, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Abakaja omu ka-Nyamuzinda: Abaluzi

1 Oyo muntu anacimpêka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda guli embuga, oguyêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba, gwàli guhamisirwe. 2 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: Olwo lumvi lwâyigulwa, lurhâcihamulwe, ntaye wâkaz’igerahwo, ebwa kuba Nyamubâho w’Israheli anahagezire; gukaz’iyôrha guli muyîgale. 3 Erhi omuluzi ankayisha mpu ajibêra hwo, ebwa kuba ali muluzi^m, mpu alîre hwo ebiryo by’enterekêro embere za Nyamubâho; oyo muluzi anagerere omu kabadu ka ogwo muhango n’omu kugalukamwo anashubiyisha.

Amarhegeko g’okuja omu ka-Nyamuziuda

4 Ashubimpêka ebwa muhango guli olunda lw’emwênè embere z’enyumpa; nanacikazilola, nàsinza oku irenge !ya Nyamubâho lyamâyunjulira enyumpa; nanacikumba bûbi. 5 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, oyigule ornurhima gwawe, ololêreze n’amasù gâwe oyumvirhize n’amarhwiri gâwe ngasi oku nakanakubwîra kuyêrekîre amarhegeko g’enyumpa ya Nyamubâho na ngasi bindi birhegesirwe kuli yo. Oyigule omurhima gwâwe lyo ohashimanya kurhi kukwânîne okujira omu kuja omu nyumpa, kandi onamanye emihango yoshi y’omu nyumpa, 6 Ogend’ibwîra abagoma, omulala gwa bene Israheli erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Amabî ginyu gakola garhalusire, wâni mulala gw’Israheli: 7 Munakaziyisha mudwîrhe ebigolo, abarhakembulagwa murhima na mubiri, mpu baje omu cirhînyiro câni na ntyo bahemule enyumpa yâni; munakazihâna ebiryo byâni, amashushi n’omuko kulya kwankarhuma endagâno yâni esherezibwa n’amabî ginyu, 8 Murhalangaga amarhegeko gayêrekîre emikolo y’oku bintu byâni bitagatifu, àbîre ebigolo byo muyimanza mpu bibe byo bikazikola omu nyumpa yâni ahâli hinyu. 9 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nta cigolo, bwo bali balya bantakembulwa murhima na mubiri, wankâja omu cirhînyiro câni, ntâye omu bene ebigolo biri emwa bene Israheli.

Amarbegeko g’Abaleviti

10 Oku biyêrekîre balya Baleviti banyâkaga galya mango Israheli aciyegulaga kuli nie omu kushimba abazimu, abôla Baleviti bonene banabarhula obubî bwâbo. 11 Bakazija omu cirhînyiro câni, baba barhumisi ba kulanga enyumvi z’enyumpa yâni n’okukazikola omu nyumpa yâni, bwo bakazibâga ahali h’olubaga, enyama z’enterekêro y’ensirîra n’oku zindi nterekêro, banakaziyôrha bacirheganyize okurhumikira olubaga. 12 Ebwa kuba bajirirhumikira olubaga emwa abazimu, na ntyo barhuma omulala gwa bene Israheli goshi guhirima omu câha, okwôla kwarhumire mbangalaza okuboko kuli bo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, bonene bâbarhula ecâha câbo. 13 Barhâkaziyegêre emunda ndi mpu balijira emikolo y’obudâhwa, mpu bâyegera ebintu byâni bitagatifu ebibêra omu hantu hatagatifu bwenêne; bonene bahêka ecihemu n’amabî gâbo bajizire. 14 Mbahîre emikolo y’okukaz’ikola omu nyumpa yâni oku biyerckire enterekêro n’oku yindi mikolo yoshi.

Abadâhwa

15 Abadâhwa b’ Abaleviti, balya bene Sadoki balanganga amarhegeko g’omu cirhînyiro câni, galya mango bene Israheli baciyegûlaga kuli nie, abôla bwo bakaz’inyêgêra omu kunkolera, bwo banakazija embere zâni bayishirhererekêra enterekêro y’amashushi n’ey’omuko, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Bwo bâkaz’ija omu cirhînyiro câni, bwo bâkaz’iyêgêra amêza gâni balijira kwo omukolo gwâni, bashimbe amarhegeko gâni. 17 Nka bakola bagera omu mihango y’omu bululi bw’omu ndalâla, bânayambala emishangi y’ecitâni, nta mwambalo gwa mwôya gwabajakwo amango badwîrhe bajira emikolo y’ebwa mihango y’omu bululi bw’omu ndalâla n’omu ndalâla mwonênè. 18 Bayambale ensirha z’ecitâni oku irhwe, banayambale n’orhubutura rhw’ecitâni oku magala gâbo, barhayambala akantu kankabalêrhera idûrhu. 19 Ci konene nka bakola baja ebwa bululi buli embuga, ebwa bululi b’embuga bujire emunda olubaga luli, banahogola erya mishangi bàlikolamwo, banayidekereza omu nyumpa y’ecirhînyiro, banayambala yindi yindi mishangi barhahira bakagend’iyobôla olubaga barhanacihindula emishangi yâboⁿ. 20 Barhahîra hakakungûla emviri zâbo oku irhwe, nîsi erhi okuzileka zalihûka ci banakazizitwâkwo bwinjinja. 21 Nta mudâhwa wankanywa amamvu amango aja omu bululi bw’omu ndalâla. 22 Omukuja omu buhya, barhahîra bakayanka omukazi w’omukana erhi omukazi w’eciherula, ci bakaziyanka abananyere baciri babikira b’omu mulala gwa bene Israheli, banahashiyinjira omukana wàli muka omudâhwa. 23 Bakaziyigiîriza olubaga lwâni ehiri hitagatifu n’ehirhali hitagatifu, baluyigîrize ehiri hibî n’ehiri hinja. 24 Amango hali akadali bwo bakazitwa olubanja; balutwe omu kushimba amarhegeko gâni nàjiraga. Bakazishimba amarhegeko n’engeso zâni omu ngasi nsiku nkulu, banakazilanga ensiku zâni za Sabata. 25 Harhabâga ciru n’omuguma wacihemula omu kuyêgêra omuntu ofîre, barhankacihemula nka arhali kuli ishe, erhi nina w’omuntu, kandi erhi oku mugala, oku mâali, kuli mwene wâbo, erhi kuli mwâli wâbo orhajira iba. 26 Nk’omudâhwa amayusicîyôbôla, banamuganjira nsiku nda, 27 n’olusiku aja omu cirhînyiro, omu bululi bw’omu ndalâla mpu alikola omu cirhînyiro, anarhangihana enterekêro oku câha, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

28 Alagi âkaba kashambala kâbo: nie nâba nie kashambala kâbo; murhahîra mukabahà ehi bankayîmamwo omu lsraheli, niene nie naba byo. 29 Bakazilya oku nterekêro y’enkalange, oku nterekêro y’oku câha, oku nterekêro y’obubî na ngasi kadesirwe ka kuzira kali kâbo. 30 Ebiyêzire birhangiriza bya ngasi luhêro, mwankalerha obwa burhanzi mpu mulibihâna nterekêro, biri bya badâhwa mukaziha abadâhwa nabo oku mula gw’ebi mwashwâga, lyo omugisho guja omu nyumpa yinyu. 31 Ngasi nyama yacihozagya nisi elîbirwekwo, ebe ya kanyunyi, nîsi erhi yindi yindi nyama, abadâhwa barhahîra bakayirya.

Ahantu haberûlîrwe Nyamubâho

1 Irhondo mukagaba ecihugo mukaciyeshera ecigole, mwanaberûlakwo ecihimbi c’ecihugo mwabikira Nyamubâho, kali kashambala katagatifu. Ecôla cihimbi cibe na bulî bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu oku bulî n’oku bugali bihumbi ikumi; kâba kashambala katagatifu nk’oku kanali koshi burhambirhambi. 2 Mube ah’âja ecirhînyiro, habe ha magana arhanu oku buli na gandi arhanu oku bugali, empande zoshi ziyumanane omu burhambirhambi, kandi makano makumi arhanu oku myûbako y’omu marhambirhambi. 3 Kuli ahôla hantu wamâpîma, wanashubipîmakwo bulî bwa makano bihumbi makumi abirhi na bugali bwa bihumbi ikumi, ahôla hwo habera ecirhînyiro, hantu hatagatifu bwenêne. 4 Câba cigabi citagatifu ca ecihugo, câba ca abadâhwa bâkazikola omu cirhînyiro, abâkaz’iyish’ikolera Nyamubâho; hâbakwanana oku kuyûbakahwo enyumpa zâbo, hâba hantu hatagatifu oku cirhînyiro. 5 Ecihimbi ca makano bihumbi makumi abirhi na birhanu oku bulî na bihumbi ikumi oku bugali, câba ca Baleviti, abâkaz’ikola omu nyumpa bahira hwo olugo bâkaz’iyûbakamwo. 6 Wânarhôla ecindi cihimbi ca makano ga bihumbi birhanu oku bugali n’oku bulî bihumbi makumi abirhi na birhanu câba cihimbi ca lugo ciyêrekîre ecihimbi citagatifu; ahôla hantu hâba ha omulala gwa bene Israheli.

Ecigabi c’omuluzi

7 Omuluzi âba n’akage kashambala olunda lw’empande zombi z’ahantu hatagatifu na oku cihimbi c’olugo, akôla kashambala kakulikîre obuli bw’ahantu hatagatifu n’obulî bw’ecihugo, olunda lw’ebuzûka-zûba n’olunda lw’ebuzika-zûba kabe ka bulî buyumânîne n’obwa cihimbi ciguma, kurhenga oku lubibi lw’olunda lw’e buzika-zûba n’olunda lw’ebuzûka-zûba lw’ecihugo. 8 Câba co cigabi câge omu Israheli, ntyo abâmi bâni barhâcikaz’ilibuze olubaga lwâni banaleka ecihugo cibe c’omulala gwa bene Israheli, nk’oku emilala yâbo enali. 9 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Hoshi aho, wâni bâmi b’Israheli! Mulele okukaz’ilibuza olubaga n’okulunyaga! Mukaz’ijira okwinja n’okushingânîne olubaga lwâni mulurhenze kwo eby’okulibuza kwinyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 10 Mube n’eminzâni eshingânîne, n’e efa eshingânîne na e bati eshingânne. 11 E efa n’e bati^o ebyakaz’ijamwo bibe bikwanîne, kulya kwanarhuma e efa ekaz’ijamwo ccihimbi ca kali ikumi ca e homeri na e bati nayo ebe cihimbi ca kali ikumi c’ehomeri; ebyakaz’ijamwo bikaz’igererwa oku homeri. 12 E sikeli zikaziba gera makumi abirhi. Sikeli irhanu zinabc irhanu na sikeli ikumi zinabe ikumi na emine yinyu ebe ya sikeli makumi arhanu.

Embagwa z’enterekêro

13 Alagi enterekêro mwâkaz’iberûla: Cihimbi ciguma ca kali ndarhu ca efa oku ngasi homeri y’engano n’ey’engano punda. 14 Irhegeko oku mavurha: Cihi mbi ciguma ca kali ikumi c’e bati ihembe liguma, ciyumanane n’e homeri y’e bati ikumi bulya e homeri nguma ziba bati ikumi. 15 Nyama nguma yakaz’irhôlwa omu bishwekwa magana abirhi bya bene lsraheli, ekaziba y’oku nterekêro y’enkalange, eya ensirîra n’oku nterekêro z’omurhûla bahashe okujira okuyôbôlwa kwa boshi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Olubaga lwoshi lwâkaz’ihâna ntulo ya bene eyôla kuli mwâmi w’Isrraheli. 17 Ci mwâmi ye âaba n’omukolo gw’enterekêro z’ensirîra, ez’enkalange, ez’embulage oku nsiku nkulu, oku kubaluka kw’emyêzi n’oku nsiku za sabato, n’oku nsiku nkulu zoshi za bene Israheli, ye wâkajira eby’enterekêro oku câha, eby’enterekêro y’enkalange, eby’ensirîra n’ebya enterekero z’okuvuga omunkwa, omu kuhuna okuyôbôlwa kwa bene Israheli.

Olusiku lukulu lwa Basaka

18 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oku lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa burhanzi, wânayanka empanzi ntôrho erhali kwo ishembo wânagend’ijiramwo enterekêro y’okucêsa ecirhînyiro. 19 Abadâhwa bânayanka oku muko gw’enterekêro oku câha, bânaguhira oku kaboko k’olumvi lw’enyumpa, oku mahembe g’enteberhebe y’oluhêrero n’oku kaboko k’omuhango gw’obululi bw’omu ndalâla. 20 Wânajira kwa bene okwôla oku lusiku lwa kali nda oku muntu wamâjira ecâha buzira kumanya nîsi erhi ebwa kuhabuka, ntyo wanayôbôla enyumpa. 21 Omu mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi, mwanajira olusiku lukulu kwa Basaka; bânageza nsiku nda erhi badwîrhe balya omugati gurhalimwo lwango, 22 Olwôla lusiku, mwâmi anahâna kuli ye yenene n’oku lubaga lw’ecihugo, empanzi oku nterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha. 23 Na muli ezôla nsiku nda z’olusiku lukulu, bânakaz’ihâna oku nterekêro y’ensirîra emwa Nyamubâho, mpanzi nda, ngandabuzi nda zirhalikwo ishembo oku ngasi lusiku luguma muli ezôla nsiku nda, bânajira n’ecihebe oku nterekêro oku câha ngasi lusiku. 24 Bânakaz’ihâna nka nterekêro ya nkalange efa nguma y’enshano oku mpanzi nguma kandi yindi efa nguma oku ngasi ngandabuzi na ehini^p y’amavurha oku ngasi efa.

Olusiku lukulu lw’ebihando

25 Omu mwêzi gwa kali nda, omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi, oku lusiku lukulu, bânageza nsiku nda erhi banadwîrhe barhererekêra nterekêro za bene ezôla oku câha, nterekêro za bene ezôla oku nterekêro z’ensirîra, oku nterekêro z’enkalange n’amavurha ganabe lulya lugero.

Agandi marhegeko

1 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Omuhango gw’obululi bw’omu ndalâla ogulola olunda lw’ebuzûka-zûba gwakayôrha guli muyigule omu nsiku ndarhu z’omukolo, ci kuguyigala olwa sabato; kandi gwanayôrha guli muyigule oku lusiku lw’okubaluka kw’omwêzi. 2 Mwâmi anayîsha olunda lw’akabadu kali ebwa muhango, anabêra aha burhambi bw’a kaboko k’olumvi; abadâhwa bânarhula enterekêro yage y’ensirîra n’eyindi y’omurhûla. Bâyusa, ânafukamiriza ahôla burhambi bw’omuhango, kandi anagaligenda; olwoôa lumvi lwânashubiyigalwa bijingo. 3 Olubaga nalwo lwânakaz’iyîsha luli fukamiriza ahôla muhango gw’olumvi oku nsiku za sabato n’eza okubaluka kw’omwêzi, lwânafukamiriza ntyo embere za Nyamubâho. 4 Enterekêro y’ensirîra mwâmi âyishirhûla Nyamubâho oku lusiku lwa sabato, yâba ya banabuzi ndarhu barhagwerhi ishembo, ngandabuzi nguma erhagwerhi ishembo; 5 Enterekêro y’enkalange yânaba ya efa nguma oku ngandabuzi nguma n’oku nterekêro y’enkalange yâlusa abanabuzi, anahâna nk’oku analonzize okuhâna, kuguma n’amavurha hini nguma oku efa nguma. 6 Oku lusiku lw’okubaluka kw’omwêzi, anarhûla empanzi ntôrho erhali kwo ishembo, banabuzi ndarhu n’engandabuzi buzira ishembo. 7 Kandi ânahana oku nterekêro y’enkalange, efa nguma oku ngandabuzi nguma n’oku banabuzi anahâna nk’oku analonzize okuhâna, kuguma, n’ehini y’amavurha.

8 Nka mwâmi akola aja omu nyumpa ânagerera omu kabadu k’omuhango na nka akola ahuluka muli eyôla njira mwo âkanashub’igera. 9 Amango olubaga lw’omu cihugo luyishire embere za Nyamubâho oku nsiku nkulu, okâgerera omu muhango gw’olunda lw’emwênè, omu kugaluka ônagerere omu muhango gw’olunda lw’emukondwè, n’owankagera omu muhango g’olunda lw’emukondwè, omu kugaluka ânagerera olunda lw’emwênè: nta kugaluka omu muhango wànajiragamwo omu nyumpa, ci banahulukira omu muhango guli embere. 10 Mwâmi naye ânajîra omu nyumpa halya olubaga lugerîre n’omu kugaluka ânagerera naye halya olubaga lwanagerera.

11 Oku nsiku nkulu: enterekêro y’enkalange, yâkaziba ya efa nguma oku mpanzi nguma na efa nguma oku ngandabuzi nguma, n’oku banabuzi oku banalonzize okuhâna kuguma n’ehini y’amavurha oku efa nguma. 12 Erhi mwaâmi akayisha ali rhûla enterekêro y’oku bulonza bwâge, ebe ya nsirîra kandi erhi ya murhûla, nterekêro analonzize yene okurhûla Nyamubâho, bânamuyigulira omuhango guli ebwa lunda lw’ebuzûka-zûba. Kandi ânarhula enterekêro yâge y’ensirîra, nîsi kandi erhi ya murhûla nk’oku anajira oku lusiku lwa sabato, kandi ânahuluka; buzinda bânahamika olumvi nk’amayus’ihuluka. 13 Wâkaz’i rhûla Nyamubâho omwanabuzi orhalikwo ishembo, âbe mwanabuzi wa mwâka muguma. Omurhule Nyamubâho ngasi sêzi nka nterekêro ya nsirîra. 14 Haguma n’eyôla wânarherekêra ngasi sêzi enterekêro y’enkalange, ebe cihimbi ciguma ca kali ndarhu c’e efa, na cihimbi ciguma ca kasharhu c’e ehini y’amavurha, ga kubulagira oku nshâno y’omula nka nterekêro ya nkalange ya rherekêrwa Nyamubâho; okwo gali marhegeko ga ngasi mango n’ensiku zoshi. 15 Ngasi lusiku bâkaz’irherekêra omwanabuzi, enterekêro y’enkalange haguma n’amavurha nka nterekêro ya nsirîra ya ngasi lusiku.

16 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. erhi: Mwâmi, erhi ankaha muguma omu bana bâge oluhembo, lulya luhembo lunabe kashambala k’abana bâge, bânaluyimamwo nka kashambala. 17 Ci erhi ankaba ali muguma w’omu barhumisi bâge ye ahire oku ishwa Iyâge nka luhembo, oyôla murhumisi anayôrhana lirya ishwa kuhika oku mwâka gwa okugombôla, kandi mwâmi ânalishubirana, oku bana bâge kwo lyâkaziba kashambala. 18 Mwâmi arhahîra akarhôla oku ishwa ly’omuntu, akamunyaga oku kashambala kâge. Oku kashambala kâge k’ishwa kwo ankahakwo abana bâge lyo harhagiba omuntu ciru n’omuguma w’omu lubaga lwâni wâlibirhwakwo mpu lyo aheza akashamhala kâge.

19 Anacimpeka ebwa muhango guli ebwa lumvi, omu biyûmpa by’abadâ hwa, biri birya biyûmpa biyêrek!re olunda lw’emwênè, na lola oku eyôla munda yàli engo omu kafendefende, olunda lw’ebuzika-zûba. 20 Anacimbwîra, erhi: Ahwôla hali hantu abadâhwa bâkaz’iyendera embâgwa zâkaz’irhererekêrwa nka nterekêro oku mabî n’oku câha kuguma bânayenda n’enterekêro y’enkalange lyo barhag’iziheka omu bululi bw’emuhanda, banacêsa ntyo olubaga. 21 Okubundi ànacintenza mulya bululi bw’emuhanda, àngeza ebwa rhuhembe rhuni rhw’obôla bululi, nàlola oku omu ngasi kahembe mwàli obululi. 22 Omu rhuhembe oku rhuli rhuni mwàli maluli anni gazonzirwe n’ecôgo, gagwerhe obuli bwa makano makumi anni n’obugali bwa makano makumi asharhu. Agôla maluli oku gali gagwerhe lugero luguma. 23 Olugurhu lwàli luzonzire ngasi bululi buguma muli agôla anni, n’amasigaga g’okuyendera gali omu idako Iya ngasi lugurhu, omu marhambi mwoshi. 24 Anacimbwîra erhi: Ahôla hwo abarhumisi b’omu nyumpa bâkaz’iyendera enterekêro z’olubaga.

Iriba ly’omu ka-Nyamuzinda

1 Anacimpêka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda. Nàlola oku amîshi gakaz’igirhenga omu c’oluso lw’aka-Nyamuzinda, olunda lw’ebuzûka- zûba, bulya aka-Nyamuzinda kàli kayêrekire ebwa buzûka-zûba. Amîshi gakazâg’ihulula idako olunda lw’ekulyo kw’aka-Nyamuzinda, olunda lw’emwênè lw’oluhêrero. 2 Ampulukana ebwa muhango guli olunda lw’emwênè. anacinzongolokana embuga kuhika ebwa muhango guli olunda lw’ebuzûka-zûba n’ahwôla naho, amîshi gakazâg’ihulula ebwa kulyo. 3 Erhi oyôla muntu aja ebwa lunda lw’ebuzûka-zûba, n’omugozi ali afumbasire apîmamwo makano cihumbi, anacinyikiza muli agoôa mîshi, amîshi gangalukira omu rhuzira-bulongo. 4 Kandi àshubipîma cihumbi. anacinyikiza omu mîshi, galya mîshi gampika omu madwi. Ashubipîma ecindi cihumhi, anacinyikiza amîshi, n’amîshi ga mpika omu cibunu. 5 Anacipîma gandi makano cihumbi, lero lwàba lwîshi, lulyâla ntacihashaga okuyikira ebwa kuba amîshi gàli gamabira; kwàli kukwânîne okuyôga, ntaye wankacihashire okuluyikira kwônene. 6 Anacimbwîra, erhi: Wâni mwene omuntu, k’obwîne? Ashubija angezageza, omu kugenda n’okugaluka oku cikwi c’olwôla lwîshi. 7 Omwôla kugenda n’okugaluka kuli obwôla burhambi bw’olwîshi, nanacibona emirhi minji bwenêne, yàli olunda n’olundi lw’olwîshi. 8 Anacimbwîra erhi: Agôla mîshi gadwîrhe gaja ebwa cihugo c’e buzûka-zûba; gayandagalira omu Araba, okubundi gagend’icikweba omu nyanja, gânahwera omwôla mîshi g’enyanja lyo gayinjihya agoôa mîshi g’enyanja. 9 Ngasi ciremwa cizîne, cirya cinagenda erhi cankanagera muli agwôla mîshi canabona akalamo. Enfi zâluga bwenêne bulyâlya aha agôla mîshi gahisire agandi gahali ganabe minja kulusha, n’obuzîne bwanayushuka ngasi aha agôla miîshi ganajire hoshi. 10 Oku burhambi bw’agôla mîshi abashâna bâyishikadubirakwo, kurhenga e Engadi kuja e Engelayimu, bâkaz’iyisha balambulira hwo emilaga yâbo; enfi zâmwo ziri nk’enfi z’omu nyanja nnene, zânaciba mwandu kulusha. 11 Ci konene ebidêka n’enziba z’olwôla lwîshi zirhàbâga n’amîshi g’obuzîne, abamwo bakaz’ûlamwo omunyu. 12 Eburhambi bw’olwôla lwîshi, oku ngasi cikwi, kwâmera emirhi y’amalehe ga ngasi lubero, n’ebyâsi by’eyôla mirhi birhâyumaga, n’amalehe garhâbulikanagakwo. Ngasi mwêzi yakazâg’iyâna amalehe mahyahya, ebwa kuba agôla mîshi gakazirhenga omu ka-Nyamuzinda; amalehe gâyo, byâba biryo binja bwenêne, n’ebyâsi byâba bufumu.

Olubibi lw’ecihugo

13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Akabanda lwâba lwo lubibi lw’ecihugo cinyu, nk’oku emilala yinyu enali ikumi n’ibirhi; Yozefu ahaâbwa bigabi bibirhi. 14 Ninyu mwe bandi mweshi, ngasi luhande lwa cihugo mwanakahâbwa, ciyumânanè n’eca abandi muli ecôla cihugo nâjimuha n’okuboko kulengerîre, co cihugo nâlaganyagya nti nâciha ababusi binyu, ecôla cihugo câba kashambala kinyu. 15 Alagi olubibi lw’ecihugo:

Olunda lw’emwênè: kurhenga oku nyanja nnene, kugera ebwa Heteloni kuhika aha muhango gwa Sedadi. 16 Hamati, Beroti na Shibrayimu oli oku lubihi lwa Damasi n’oku lubibi lwa Hamati; Haseri-Hatikoni oli oku lubibi lwa Haurani.

17 Alaga olubibi lw’olunda lw’enyanja: Haseri-Enoni, olubibi lw’e Damasi, kandi na kuja ebwa nyanja eri olunda lw’emwênè, olubibi lw’e Hamati, lwo lunda lw’emwênè.

18 Olunda lw’ebuzûka-zûba: luli ekarhî ka Hurani na Damasi, ekarhî ka Gilcadi n’ecihugo c’Israheli, ye Yordani. Mupime kurhenga oku lubibi lw’olunda lw’emwênè kuja ebwa nyanja eri ebuzûka-zûba. Olwo lwo lunda lw’ebuzûka-zûba.

19 Olunda lw’emukondwè ali kurhenga kuli Temari kuja oku lwîshi lwa Meribotti w’e Kadesi gwo mugezi gujire ebwa nyanja nnene. Olwo lwo lunda lw’emukondwè.

20 Olunda lw’e buzika-zûba yaba enyanja nnene, kurhenga kuli olwôla lubibi kuja ebwa muhango gwa Hamati. Olwo lwo lunda lw’ebuzika-zûba. 21 Mugabane ecôla cihugo nk’oku emilala ya bene lsraheli enali.

Ecigabi c’ecihugo câgabirwa ebigolo

22 Mukola mwagabâna ecihugo mwânaciyêshera ecigole, mucigabâne mweshi n’ebigolo biyûbasire ekarhî kinyu, bwo balya bamâyalukisa ekarhî kinyu. Bâyôrha nka bambali binyu omu karhî ka bene lsraheli, nabo ecâbo cihimbi ciyêsherwe ecigole omu karhî ka bene Israheli. 23 Omu mulala ebyôla bigolo biyûbasire lwo na lunda mwanakanabaha ecâbo cihimbi c’ecihugo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Okugabwa kw’ecihugo

1 Alaga amazîno g’emilala: kurhenga oku buzindazinda bw’olunda lw’e mwênè, omu kuja e Heteloni kuhika aha muhango gwa Hamati, Haseri Eneni, olubibi lw’e Damasi kuja olunda lw’emwênè, olunda lw’e Hamati, kubibikanwa n’olunda lw’e buzûka-zûba kandi n’enyanja: mwanya gwa Dani.

2 Kuja oku lubibi lwa Dani, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika izûba: mwanya gwa Aseri.

3 Kuja oku lubibi lwa Aseri, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: Mwanya gwa Nefutali.

4 Kuja oku lubibi lwa Nefutali, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Menashè. 5 Kuja oku lubibi lwa Menashè, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Efrayimu.

6 Kuja oku lubibi lwa Efrayimu, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Rubeni.

7 Na kuja oku lubibi lwa Rubeni kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzi ka-zûba: mwanya gwa Yuda.

8 Kuja oku lubibi lwa Yuda, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba, câba cigabi mubikirîre ca bugali bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’oku buli buyumanane n’obwa omwanya muguma muli oyôla egabirwe, kurhenga ebuzûka-zûba kuja ebuzika zûba: omu kagarhî k’ecôla cigabi mwo mwaja aka-Nyamuzinda.

9 Ecigabi mwaberûlira Nyamuzinda câba na buli bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’obugali bwa bihumbi ikumi. 10 Ecôla cigabi citagatifu câmaberûlwa câba ca badâhwa: olunda lw’emwene cibe ca makano bihumbi makumi abirhi na birhanu; olunda lw’ebuzika-zûba ca makano bihumbi ikumi oku bugali; ebuzûka-zûba makano bihumbi ikumi oku bugali; n’olunda lw’emukondwè makano ga bihumbi makumi abirhi na birhanu oku buli: aka-Nyamuzinda ka Nyamubâho kabera ekagarhi kaco. 11 Caba cigabi c’abadaâhwa barherekîrwe, bagala ba Sadoki bo bâkaz’ikola omu ka-Nyamuzinda bo banali balya barhahabukaga erhi bene lsraheli bahabuka n’erhi Abaleviti bahabuka. 12 Caba co cigabi câbo ciberûle kuli cirya cigabi caberûlagwa oku cihugo, cigabi citagatifu bwenêne ciri e lubibi n’Abaleviti. 13 Mwanya gwa Abaleviti gwâba cigabi cishimbire obuli bw’ecihugo c’abadâhwa, makano bihumbi makumi abirhi na birhanu oku buli na makano bihumbi ikumi oku bugali; ngasi buli bukajira makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’obugali bihumbi ikumi. 14 Barhankaderha mpu bâguza kuli ogwo mwanya nîsi erhi okuhinganula kuli gwo n’ebisarûlwa birhangiriza bya muli ecôla cihugo birhankarhengamwo bulya ciri cihugo cirherekîrwe Nyamubâho. 15 Amakano bihumbi birhanu gasigala omu bugali kuli bihumbi makumi abirhi na birhanu bwaba budaka burhali burhererekêre bw’olugo, abantu bayûbakemwo kandi bunabe eburhambi bw’olugo, olugo luje ekarhî.

16 Alaga engero:

olunda lw’emwênè makano bihumbi binni na magana arhanu;

olunda lw’emukondwè, makano bihumbi binni na magana arhanu;

olunda lw’ebuzûka-zûba, makano bihumbi binni na magana;

olunda lw’ebuzika-ztlba, bihumbi binni na magana arhanu.

17 Olugo lwaba n’amarhambi ga

makano magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’emwênè;

magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’e mukondwè;

magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’ebuzûka-zûba

na magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’ebuzika zûba.

18 Obwôla budaka bwayôrha bukulikire obuliri bw’ecigabi citagatifu, bube bwa makano bihumbi ikumi oku lunda lw’e buzûka-zûba na bindi bihumbi ikumi olunda lw’ebuzûka-zûba, bukulikire obuliri bw’ecigabi citagatifu; ebi bâkaziyezamwo byâba biryo by’abakola omu lugo. 19 Oku biyerekire abantu bâkaz’ikola omu lugo, kukwânîne barhenge omu ngasi milala ya bene Israheli, abo bo bâkaz’ikola omu lugo. 20 Ecigabi ciberule c’amakano bihumhi makumi abirhi na birhanu oku makumi abirhi na birhanu, ca mpande ziyumaânîne, muciberûle kabe kashambala katagatifu ka lugo.

21 Ecihimbi cisigire câba ca mwâmi; câba ebwa ngasi lunda lw’ecigabi citagatifu na olunda lw’akashambala k’olugo, oku buliri bw’amakano bihumbi makumi abirhi na birhanu kuli cirya cigabi caberûlagwa kuhika okulubibi lw’e buzûka-zuha, n’olunda lw’ebu zika-zûba, buli bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu kuja oku lubibi lw’olunda lw’ebuzika-zûba, ciyêrekere emyanya y’emilala, ecôla cihimbi caba ca mwâmi, ecigabi citagatifu n’aka-Nyamuzinda byâba ekagarhî.

22 Kuleka akashambala k’ Abaleviti n’akashambala k’olugo rhuli rhuzongolosirwe n’omwanya gwa mwâmi, obudaka buli ekarhî k’olubibi lwa Yuda n’olubibi lwa Benyamini bwâba bwa mwâmi.

23 Oku yindi milala: kurhenga ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba, mwanya gwa Benyamini.

24 Kuja oku luhibi lwa Bcnyamini, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja cbuzika-zûba, mwanya gwa Simoni.

25 Kuja oku lubibi lwa Simoni, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, guli mwanya gwa lsakari.

26 Kuja oku lubibi lwa lsakari, kurhenga olunda lw’ebuzûka zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, mwanya gwa Zabuloni.

27 Kuja oku lubibi lwa Zabuloni, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, mwanya gwa Gadi.

28 Kuja oku lubihi lwa Gadi, kurhenga olunda lw’cmukondwè, olwo lubibi lwanahikira e Tamari oku mîshi ga Meriba w’e Kadesi, gwo mugezi gujire ebwa nyanja nnene. 29 Kwo ciri ntyo ecihugo mwayeshera ecigole omu kuhâna orhushambala rhw’emilala ya bene Israheli; kw’eri ntyo emyanya yâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Emihango ya Yeruzalemu

30 Alaga emihango y’olugo: olunda lw’emwênè olugwerhe makano bihumbi binni na magana arhanu. 31 Emihango y’olugo eyiri, yahêka amazîno g’emilala ya bene Israheli oku enali mihango isharhu eri olunda lw’emwene:

haba omuhango gwa Rubeni, muguma;

omuhango gwa Yuda, muguma;

omuhango gwa Levi, muguma.

32 Olunda lw’ebuzûka-zûba, makano bihumbi binni na magana arhanu eri mihango isharhu:

omuhango gwa Yozefu, muguma;

omuhango gwa Benyamini, muguma;

omuhango gwa Dani, muguma.

33 Olu nda lw’emukondwè, olugwerhe makano bihumbi binni na magana arhanu eri mihango isharhu:

omuhango gwa Simoni, muguma;

omuhango gwa lsakari, muguma;

omuhango gwa Zabuloni, muguma.

34 Olunda lw’ebuzika-zûba, luli lwa makano bihumbi binni na magana arhanu, lunagwerhe mihango isharhu:

Omuhango gwa Gadi, muguma;

omuhango gwa Aseri, muguma;

omuhango gwa Nefutali, muguma.

35 Amarhambi gali ga makano bihumbi ikumi na muna ni. N’izino Iy’olugo^q likola lyaba kurhenga ene: Nyamubâho-hwo-ali-aho.

DAG – – Bible en mashi du Congo

DANIYELI

Enshokolezi

Ecitabu ca Daniyeli cijira omuhigo gwâgo gwâgo n’obworhere bw’owaciyandikaga bubà bwâgo bwâgo. Owaciyandikaga akolesagya enshambâlo za mîra. Omuhigo gw’owaciyandikaga gwàli gwa kurhûliriza Abayahudi bàli omu malibuko g’ebindi bihugo erhi kushimba amarhegeko kwâgo kwâgo kurhuma. Nyamuzinda ye rhabala abantu bamulangalira amango bali omu malibuko.

Owayandikaga eco citabu alêba oku amalibuko gashinga kasanzi kasungunu kône. Buzinda omurhûla gwâyishibà. Okulibuzibwa bwenêne kwayishikulikira «amango mazinda». Obwâmi buzinda bwâyishibà bwâmi bw’abatagatifu. «Mwene omuntu» ayishiyîma n’obwâmi bwâge bwâyishibà bw’ensiku zoshi (cigabi 7). Emyanzi ya 12, 2 eyigîriza n’obwulagale okufûka kw’omubiri n’oluhembo lwa ngasi muntu oku bijiro byâge.

Ecitabu ca Daniyeli bwo bulêbi buzinda bw’Amalaganyo ga mîra, bumanyîsa Omucunguzi n’obwâmi bwâge. Okuyîsha kw’Obwâmi bwa Nyamuzinda gwo murhima gw’ Emyanzi y’Akalembe isharhu mirhanzi. Yezu, Mwâmi w’obwo bwâmi ayîshicîderha yêne «Mwene Omuntu» (7, 13-14; Mt 8, 20). Ahugûla n’obwalagale oku ayîshire okuyunjuliza obulêbi bwa Daniyeli. Omu Ndagâno Mpyahya, Amafulûlo ga Mutagatifu Yowane gashushana n’ecitabu ca Daniyeli.

EBIRlMWO

1. Enshamâlo kuli Daniyeli n’abâbo: cigabi 1-6

2. Okubonekerwa kwa Daniyeli: cigabi 7-12

3. Okuyushûla ebinwa: cigabi 13-14

I. Daniyeli ahekwa buja boshi n’abâbo e Babiloni

1 Omu mwâka gwa kasharhu gw’engoma ya Yehoyakimu^a, ali mwâmi w’e Yuda, Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni; ayish’irhêra Yeruzalemu anamugorba. 2 Nyakasane anacihâna bunya mpira Yehoyakimu mwâmi w’e Yuda kuguma n’ecihimbi c’ebirugu by’aka-Nyamuzinda, Nabukondonozori anacibigukumba abijâna omu cibugo ca Shineari^b, omu mbîko ya banyamuzinda bâge bw’obwihambi. 3 Mwâmi anacibwîra Ashipeneza, ye murhambo w’abaganda bâge mpu ajirhôla omu bene Israheli abana b’omulala gwa mwâmi n’abandi baluzi: 4 Mpu bacishoge muli bo abana barhalikwo isbembo, abana basolehire, ba burhimanya, bana bayigîrizibwe, ba bukengere, banali bana ba misi, mpu bahêkwe e bwâmi banayîgire yo olulimi n’olwandiko lwa abanya-Kaldeya. 5 Mwâmi akazâgibalìsa ngasi lusiku oku biryo yene alyakwo n’okubanywesa yene oku idivayi ananywakwo, ntyo mpu hano baba hamâlerwa myâka isharhu, bahashe okugendikazikolera mwâmi. 6 Abôla bana b’e Yuda bàlimwo: Daniyeli, Ananiasi, Misaheli na Azariasi^c. 7 Olya murhambo w’abaganda abayirika amazîno; ayirika Daniyeli erya Baltazari, Ananiasi erya Sadraki, Misaheli erya Mesaki, na Azariasi erya Abednego. 8 Daniyeli arhôla omuhigo gw’okurhahemuka n’ebiryo n’idivayi ly’e bwâmi, anacihûna olya murhamho w’abaganda mpu amanye barhagihemuka. 9 Nyamuzinda arhuma Daniyeli arhona anababalirwa n’oyôla murhambo w’abaganda. 10 Oyôla murhambo w’abaganda anacibwîra Daniyeli erhi: «Nyôbobire nti Nnâhamwirhu ye wàrhegekaga ebimwakazilya n’ebi mwakazinywa, ayishikaliha hano abona mwehe mushubire omu binyu bana muyumanine oku maburhwa, ntyo mwanarhuma mpanwa na mwâmi.» 11 Ci Daniyeli anacibwîra omulanzi, oyu omukulu w’abaganda ahaga oburhegesi bw’okukaz’iha, Daniyeli, Ananiasi, Misaheli na Azariasi ebiryo erhi: 12 Nkuhûnyire mâshi orhangirhangula kuli rhwe mango gansiku ikumi, bakazirhuhà enshogo-lubala oku kulya n’amîshi bwîshi oku kunywa, 13 buzinda wânayishilola kurhi obusù bwirhu buhimbire omu kubugerera oku bw’abirhu badwîrhe balya eby’oku bwâmi, oku wankayishigibona kwo wankanajirira abarhumisi bawe. 14 Olya muganda anaciyemêra kulya bahunyire abarhangulira kwo mango ga nsiku ikumi. 15 Erhi ezôla nsiku ikumi zigera, lola oku bo bàli bayinjihire, bo bànali batwezire kulusha eyindi misole yakazâgilya eby’omu bwâmi. 16 Lero erhi olya muganda abona ntyo, arhenza birya biryo by’ebwâmi n’idivayi, akazibaha enshogo-lubala zonene. 17 Abôla banarhabana oku banali bani, Nnâmahanga abashobôza enshokano y’obukengêre n’ey’obumanye omu ngasi lwandiko kuguma n’oburhimanya, na Daniyeli akazâg’ihugûla ngasi bya kuzânwa na ngasi bilôrho. 18 Erhi amango g’okujibayêrekana ebwâmi gahika, olya murhambo w’abaganda anacibahêka embere za Nubukodonozori. 19 Mwaâmi arhondêra ashambala nabo, na muli balya bana boshi ntâye wàhisirekwo Daniyeli, Ananiasi, Misaheli na Azariasi; bàba bo bacîshogwa mpu bakazirhumikira mwâmi. 20 Oku ngasi madôso ga burhimanya n’agw’obukengere bunji mwâmi akazâgibadôsa, akazibona oku balushire kali kumi abalenga n’abashonga b’omu cihugo c’obwâmi bwâge coshi. 21 Daniyeli alama ntyo kuhika oku mwâka murhanzi gwa mwâmi Sirusi.

II. Ecilôrho ca Nabukondonozori: ensanamu yajiragwa n’eby’envangenvange

Mwâmi adôsa abashonga bâge

1 Omu mwâka gwa kabirbi kurrenga Nabukondonozori ali mwâmi, Nabukondonozori anacilôrha ebilôrho bidârhi byamujugumya omurhima byanamubuza iro^d. 2 Mwâmi anacihamagala abagula, abashonga n’abalagwè bâge kuguma n’abandi banya-Kaldeya mpu bamuhugûlire ebyôla bilôrho bikali ntyo; banaciyisha badêka embere zâge. 3 Mwâmi anacibabwîra, erhi: «Nalôsire ecilôrho cibîcibî, canjugumya omurhima omu kulonza okubugûla ecôla cilôrho cibîcibî. 4 Aba-Nyakaldeya banacishuza mwâmi omu lulimi lw’eciharameya mpu:

«Yagirwa mwâmi, olame ensiku zoshi! Bwiraga bambali bâwe ecôla cilòôrbo, nirhu rhwanakuhugûliraco». 5 Mwâmi ashuza Aba-Nyakaldeya ababwîra, erhi: «Mmubwîre n’obwalagale, akaba murhambwîziri ecôla cilôrho n’okucimpugûlira, mweshi namurhola bihimbi bibimbi n’enyumpa zinyu zishube camvu. 6 Ci kwônene erhi mwankananfululira ecôla cilôrho n’okucimpugûlira, nanamuhà enshokano mwandu, ngalo mwandu n’irenge lya ngasi lubero; ntyo mumbwîrage ecôla cilôrho munacimpugulire.» 7 Bashubishuza baderha mpu: «Mwâmi abwîrage abarhumisi bâge ecôla cilôrho, nirhu rhwanamuhugulira co.» 8 Mwâmi anacishuza, erhi: «Okuli mrnanyire oku mudwîrhe mwalonza okuheza amango kwônene bulya mubwîne kurhi nàhizire. 9 Akaba murha mbwîziri ecôla cilôrho, mweshi mwahabwa bubane buguma. Bulya biri binwa bya bunywesi na byakushologosa ebi murheganyize okuyishimbwîra, omu kulinda mpu amango garhangihinduka; ntyo murhangimbwîra ecôla cilôrho, nani nanamanyira ahwôla oku mwacimpugulira bwinja.» 10 Aba-Nyakalideya banacimushuza. mpu: «Nta muntu ciru n’omuguma hano igulu wankahashifulûla ebyôla mwâmi ahunyire. Bashub’inayushûla mpu: Ciru na kandi nta mwâmi okola ohunyire abashonga bâge, abagula bâge nisi erhi wundi munya-Kaldeya kwa bene okwôla. 11 Akantu mwâmi ahunyire kali kazibu, na nta muntu wankahasha okukafululira

mwâmi, nkaba ba nyamuzinda boki bo barhayûbaka haguma nirhu rhuli bantu balinda olufu.» 12 Okwôla kwarhuma mwâmi akunira bwenêne, anacirhegeka mpu banigûze abarhimanya boshi b’omu Babiloni, 13 bajâkwo balonza Daniyeli n’abâbo mpu babayîrhe.

Obufulûle muli Daniyeli

14 Lero Daniyeli anacibona ishuzo linja na lya kucizibuka, aliha Arioki, ye wali murhambo wa abalanzi ba mwâmi, owàli okola acirheganyize okuyîrha abarhimanya boshi b’omu Babiloni. 15 Abwîra Arioki, erhi: Weliha murhambo wa mwâmi: «Cirhumire mwâmi ahâna duba irhegeko lya bene elyo?» Arioki anarhondêreza Daniyeli kurhi byabire koshi. 16 Lero Daniyeli akanya aja emunda mwâmi ali amuhûna mpu amuhe akasanzi lyo ahashihugûlira mwâmi ecilôrho câge. 17 Ho na halya Daniyeli akanya aja emwâge n’ogwôla mwanzi ajigumanyisa Ananiasi, Misaheli na Azariasi, bwo bâbo mpu: 18 mâshi bahûne obonjo bwa Nyamuzinda w’empingu amanyîse elyo ihwe balekiyirha Daniyeli boshi n’abâbo haguma n’abandi barhimanya b’omu Babiloni. 19 Okubundi lirya ihwe lyanacimanyisibwa emunda Daniyeli ali omu kubonekerwa budufu. Daniyeli anacivuga omunkwa emwa Nyamuzinda w’e mpingu. 20 Daniyeli anaciderha, erhi:

«Liyagirwe izîno lya Nyamuzinda, omu myâka n’emyâka bulya yene ye Nn’oburhimanya n’emisi

21 Yene ye ohindula akasanzi n’amango, ye oyimika abâmi ayimûle n’abandi ye ohâna oburhimanya oku barhimanya n’obumanye oku banya-bukengêre.

22 Ye ofulûla amahwe n’ebifulike ye nakubona eby’omu mwizimya ye na nn’obumoleke

23 We nakuza, yagirwa Nyamuzinda waba larha ebwa kuba wamplre oburhimanya n’emisi, ebwa kuba wamarhumanyisa buno ebi rhwakazâgikusengera, omu kurhumanyisa ecilôrho ca mwâmi».

24 Co carhumirage Daniyeli aja emwa Arioki, olya Mwâmi ahâga obuhashe bw’okumalîra abarhimanya b’e Babiloni boshi; anaja emunda ali amubwîra erhi: «Omanye wankayîrha abarhimanya b’omu Babiloniya; mpêka emunda mwâmi ali najibwîriza mwâmi oku biyêrekîre ecilôrho câge.» 25 Arioki anacihêka duba duba Daniyeli emunda mwâmi ali anacimubwîra, erhi: Nabwîne muli balya bantu barhengaga e Yuda, omuntu wamanyîsa anahugûlire mwâmi ecilôrho câge!» 26 Mwâmi anacirhôla akanwa abwîra Daniyeli (owakazâgiderhwa Baltazari), erhi: «Ka wankahasha okumbwîra ecilòôrho nzindilôrha n’okucimpugûlira?»

27 Daniyeli anacishuza mwâmi amubwîra, erhi: «Ihwe mwâmi ahûnyire, ntâye omu barhimanya boshi, ntâye omu bagula, ntâye omu bashonga na ntâye omu balaguzi, wahashiricihugûlira mwâmi. 28 Ci kwônene ho Nyamuzinda w’empingu^e aba ye ovulûla amahwe, ye wànamanyisagya mwâmi Nabukondonozori ebyayishiba omu nsiku nzinda. Ecilôrho câwe n’eby’okuzânwa byakugezire omu irhwe amango wali ogweshîre by’ebi: 29 We, oyu yagirwa mwâmi, enkengêro wali ogwerhe en’oba ogweshîre ziyêrekîre ebyayishibà omu mango gayisha na olya ovulûla amahwe anakumanyisize ebikwânîne okuyishiba. 30 Oku binyêrekîre, ntankaderha nti ngwerhe obwâni bwâni burhimanya bulya bwankarhuma nalusha abandi bantu, ci eri ihwe kufulûlwa lyafulûlwa, lyo bahash’ilihugûlira mwâmi, onamanyireho enkengêro z’omu murhima gwâwe. 31 We, oyu yagirwa mwâmi, wajire ahôla wanacibona ecilôrho, ala wanacibona ensanamu ndîndî, eyôla nsanamu ndîndî eyanakazagimoleka bwenêne yanaciyimanga embere zawe, n’enshusho yayo yali ya kuyobohya. 32 Eyôla nsanamu yali egwerhe irhwe ly’amasholo gatuzirwe bwinjinja, ecifuba n’amaboko gâyo byàli bya marhale, enda n’amahiji byali mulinga, 33 amagulu gàli ga cûma, n’enshando zàli cihimbi cûma na cihimbi ibumba. 34 Wanacibona ibuye lyàhona oku ntôndo buzira kuboko kulijucire, lyanacishurha galya magulu g’ecûma n’ag’ibumba g’erya nsanamu, lyanacigavunyungula. 35 Lero n’ebindi nabyo byanacivunyunguka, ecûma, ihumba, amarhale, omulinga n’amasholo byanaciyôrha nka mulôlo gwayehûkanwa n’empûsi canda, empûsi yanaci biyehûkana buzira kusiza akantu; na lirya ibuye lyavunyungulaga erya nsanamu lyahinduka ntôndo nnene yanacibumba igulu lyoshi.

36 Ecôla co cilôrho; amahugûlo gâco rhukolaga rhwagabwîra mwâmi. 37 W’oyo, yagirwa mwâmi oli mwâmi w’abâmi, na Nyamuzinda w’empingu akuhîre obwâmi, obuhashe, emisi n’irenge 38 na ngasi haba muntu n’ensimba z’erubala, n’enyunyi z’emalunga byoshi abihizire omu maboko gâwe: we oligi lirya irhwe ly’amasholo. 39 Na cazinda, enyuma zâwe, hayishiyisha obundi bwâmi busungunu kukulusha, n’obundi bwâmi bwa kaskarhu bw’omulinga, bwayishiyima igulu lyoshi. 40 Obwâmi bwa kani bwayishibà buzibu nka cûma, na nka kulya ecûma civunyungula n’okushanguliza byoshi, nka kulya ecûma cishanguliza byoshi, ntyo kwo obwôla bwâmi bôhe bwayishishanguliza, buvunyungule bihimbi bihimbi ago gandi mârni goshi. 41 Wàbwîne oku amagulu gâyo n’amano gâyo gàli ga cihimbi ibumha lya mubumbi, na cihimbi gàli ga cûma ebwa kuba bwâyishiba bwâmi bugabe mwo bwâyishibà n’obuzibu bw’e cûma nka kulya wanabonaga ecûma cigushe haguma n’ibumba. 42 Galya mano wàbonaga gali cihimbi cûma na cihimbi ibumba kuli kuderha oku obwôla bwâmi bwâyishiba lunda luguma buzibu na n’olundi lunda bube bulembagusire. 43 Wàbwîne oku ecûma càli cigushe haguma n’ibumba bulya bwâyishiba ngushane ya bantu, ci kwônene barhayumvanya nka kula ecûma n’ibumba birhagwârhana. 44 N’omu mango g’abôla bâmi, Nyamuzinda w’empingu, ayishiyimanza obundi bwâmi bulya burhankacishandwa ciru n’eriguma na oburhegesi bwâbo burhakacihâbwa oku lundi lubaga. Bwavunyungula bunashandâze agôla gandi mârni, nabo bône bwayôrha ensiku n’amango. 45 Byaba nka kulya wanabonaga ibuye lyahona lyone oku ntôndo buzira kuboko kulijucire, kandi lyavungunyula ecûma, omulinga, amarhale n’amasholo. Nyamuzinda ye mukulu kulusha byoshi amamanyisa mwâmi ebyayishiyisha omu gandi mango; ecôla cilôrho ciri c’okunali n’amahugûlo gali mimâna.»

Mwâmi ahungama obwêmere bwâge

46 Oku bundi mwâmi Nabukondonozori anacikumba bûbi, anacifukamiriza embere za Daniyeli, anacirhegeka mpu bamurhûle enterekêro banamutumbûkize obukù. 47 Kandi mwâmi ashubishambâza Daniyeli amubwîra, erhi: «Okunali, Nyamuzinda wâwe ye Nyamuzinda wa banyamuzinda, ye mukulu w’abâmi, ye nyamuvulûla amahwe, ebwa kuba wavulwîre elyo ihwe.» 48 Oku bundi, mwâmi anacijira Daniyeli muguma w’omu barhambo bâge bakulu anamuhà empêmbo nnene na nyinji, amujira murhambo w’ecihugo ca Babiloni coshi na mukulu w’abarhimanya boshi b’omu Babiloni. 49 Oku musengero gwa Daniyeli, mwâmi àjira barhambo b’eby’omu Babiloni byoshi Sadraki, Mesaki na Abednego, Daniyeli anacibêra oku bwâmi.

III. Irhegeko ly’okuharâmya ensanamu y’amasholo

Nabukondonozori ayîmanza ensanamu y’amasholo

1 Mwâmi Nabukondonozori anacibumba ensanamu y’amasholo, obulî bwâyo bwàli bwa makano makumi galindarhu n’obugali bwàli bwa makano ndarhu; agendiyiyimanza omu kabanda ka Dura, omu cihugo ca Babiloni. 2 Mwâmi anacihuluza abarhambo bâge, abalenga b’amarhegeko, abatwî b’emanja na ngasi bakulu b’omu cihugo, mpu baje oku lusiku lukulu lw’okugishwa kw’eyôla nsanamu yayîmanzibwe na mwâmi Nabukondonozori. 3 Ntyo bashubûkirayo, abarhambo boshi, abarhumisi, abarhambo b’akashala, abahanûzi, abarhindisi, abalenga b’amarhegeko, abatwî b’emanja na ngasi bandi bakulu b’omu cihugo, boshi bashubûkira yo mpu baje kuli olwôla lusiku lukulu lw’okugisha eyôla nsanamu yayimanzibagwa na mwâmi Nabukondonozori. Bacihira embere z’ensanamu mwâmi Nabukondonozori ayîmanzagya. 4 Omu kûbiza anacihamagaza n’emisi yoshi, erhi: «Mwe bantu ba ngasi lubaga, aba ngasi ishanja na ngasi lulimi, muhîrwe eri irhegeko mpu: 5 Hano muyumva izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze ely’elikembe, e ly’ecinanda n’elya ngasi lubero lya bizihwa, mweshi mwanakumba bûbi, muharâmye eyôla nsanamu mwâmi Nabukondonozori ayîmanzize. 6 Ngasi yeshi orhakumbiri bûbi n’okulahira okuyiharâmya ayishikwêkwa ho na halya omu ndugurhira y’omuliro.» 7 Okwôla kwarhuma erhi olubaga luyumva izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze, ely’elikembe n’elya ngasi bindi bizihwa, embaga zoshi, amashanja n’abantu ba ngasi lulimi, bakumba bûbi, bakola baharâmya eyôla nsanamu yayîmanzibagwa na mwâmi Nabukondonozori.

Abayahudi bashobekwa banatwirwa olufu

8 Kuli okwôla, baguma omu Banya-Kaldea bayisha bali shobeka Abayahudi. 9 Banacibwîra mwâmi Nabukondonozori mpu: «Yagirwa Mwâmi, olame ensiku zoshi! 10 W’oyu Yagirwa Mwâmi wahanyire eli irhegeko mpu ngasi muntu wânayumve izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze, ely’elikembe, ely’ecinanda n’elya ngasi bindi bizihwa, agwâsirwe akumbe bûbi, aharâmye eyôla nsanamu y’amasholo. 11 Kandi wanaderha oku ngasi yeshi orhakumbiri bûbi akabula buharâmya, oyôla anakwêbwe omu ndugurhira y’omuliro. 12 Ci haligi abayahudi, aba wenene wajiraga bakulu b’okulanga eby’omu cihugo c’e Babiloni, bo Sadraki, Mesaki n’Abednego, abôla bantu barhajira bukenge buci kuli we, yagirwa Mwâmi, barharhumikira banyamuzinda bâwe, barhanakumba bûbi embere z’erya nsanamu y’amasholo wayîmanzagya.» 13 Oku bundi Nabukondonozori akunira, yeshi arûkuza bwenêne, anacirhegeka mpu bajilêrha Sadraki, Mesaki n’Abednego; abôla bantu banaciyisha badwîrhwe embere za mwâmi. 14 Nabukondonozori abadôsa, erhi: Ka kwo binali wâni Sadraki, Mesaki na Abednego mpu murharhumikira Nyamuzinda wâni, mpu murhaharâmya erya nsanamu y’amasholo nzindiyîmanza? 15 Lero akaba mucirheganyizagye, hano munayumva izù ly’omushekera; ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze ely’elikembe, ely’ecinanda n’elya ngasi bindi bizihwa, okukumba bûbi n’okuharâmya erya nsanamu nayîmanzagya. Ci mukabula kuyiharâmya, bwo na buno mwakwêbwa omu ndugurhira y’omuliro, na nyamuzinda ohi wankacibashugunula omu maboko gâni?» 16 Sadraki, Mesaki n’Abednego banacishuza mwâmi banacimubwîra, mpu: «Nabukondonozori, ntâco rhugwâsirwe okukushuza kuli ecôla cinwa. 17 Akaba Nyamuzinda wirhu, olya rhurhumikira, alonzize okurhurhenza muli eyo ndugurhira y’omuliro, anahashirhurhenza n’omu maboko gâwe, yagirwa mwaâmi. 18 Na ciru akaba arhali ntyo, omanye wâni mwâmi oku rhurhârhumikire oyôla nyamuzinda wâwe, rhurhânaharâmye eyôla nsanamu yâwe y’amasholo oyîmanzize. 19 Obwo Nabukondonozori ayunjula burhe n’obusù bwâge bwahinduka erhi Sadraki, Mesaki na Abednego barhuma. Erhi ashubirhòla akanwa, arhzgeka mpu erya ndugurhira edukûzibwe kali nda kulusha oku eyôrha etwânwamwo omuliro. 20 Anacirhegeka abasirika bazibuzibu b’omu murhwe gwâge mpu bashwêke Sadraki, Mesaki, n’Abednego, banakwêbwe omwôla ndugurhira y’omuliro. 21 Oku bundi, abôla bantu haguma n’ebishûli byabo n’orhubutura rhwâbo n’ensirha zâbo n’eyindi myambalo yâbo banacibaziriringa banabakwêba omu ndugurhira y’omuliro. 22 Ebwa kuba eryo irhegeko lya mwâmi lyali lyakuyûkirizibwa duba duba, n’ebwa kuba endugurhira yàli ehirûsire okurhalusire, engulumira y’omuliro yayîrha balya bantu bashwêkaga Sadraki, Mesaki n’Abednego. 23 Nabo abôla bantu oku banali basharhu, kwo kuderha Sadraki, Mesaki n’ Abednego, bakwêbwa muli eyo ndugurhira y’omuliro boshi banali baziriringe.

Olwimbo lw’Azariasi omu ndugurhira y’omuliro

24 Baja balambagira omwôla ngulumira y’omuliro, baja bakuza Nyamuzinda banaharâmya Nyakasane^f. 25 Azariasi ayimanga aderha ogu musengero; erhi abumbûla akanwa anali muli eyôla ngulumira y’omuliro aderha erhi:

26 Oyagirwe Nyakasane Nyamuzinda wa Bashakulûza; izîno lyâwe likuzibwe linaje irenge ensiku zoshi.

27 Bulya oli mushinganyanya muli ebi warhujirire byoshi, n’emikolo yâwe eri y’okuli n’enjira zâwe zishingânîne, n’obuciranuzi bwâwe buli bw’okuli.

28 Bulya wàhanyire obuciranuzi bw’okunali muli oku wanarhujirîre kwoshi kuguma n’okuwajiriraga olugo lutagatifu lwa larha, Yeruzalemu; wàjira okwôla kunali kunashingânîne koshi erhi byâha birhu birhuma.

29 Bulya rhwàjizire ecâha rhwanahemuka embere zâwe rhwanayunjula amabî goshi.

30 Rhurhashimbaga amarhegeko gâwe goshi, rhurhagabîkiriraga rhurhanagakulikiraga nk’oku wanali orhegesire lyo rhubona iragi.

31 Empimbo warhuhimbwîre zoshi na ngasi kundi wàrhujirîre, okwôla kwoshi wàkujizire n’obushinganyanya.

32 Wàrhuhanyire emwa abashombanyi bagalugalu, abapagani babî bwenêne, emwa omwâmi orhishi bushinganyanya, alushire aba hano igulu lyoshi bubî.

33 Na bunôla rhurhacicîshomya nti rhwabumbûla akanwa; enshonyi n’ebibamba byayisire bambali bâwe, kuguma na ngasi bandi banakuharâmya.^g

34 Yagirwa orharhulekereraga omu maboko g’abashombanyi birhu erhi izi[ino lyâwe lirhuma, orhanavunaga endagâno yâwe.

35 Yagirwa orharhurhenzagya kwo obwonjo bwâwe oku makwânane gw’o mwîra wawe Abrabamu, n’aga mwambali wâwe Izaki n’omutagatifu wawe Israheli.

36 Aba walaganyagya mpu waluza iburba lyâbo nka enyenyêzi z’oku nkuba, na nka mushenyi g’omu nyanja.

37 Bulya, yagirwa Nyakasane rhwe rhukola banyi kulusba omu gandi mashanja goshi, rhunalibusire buna omu igulu lyoshi erhi byâha birhu birhuma.

38 Bunôla nta mwâmi, nta murhambo, nta mulêbi rhucijira; nta nterekêro rhucijira ôli ez’okukuza, ôli ez’enkalange, ciru n’okutumbûsa enshangi, rhurhacijira ciru aha rhwakakurhûlira eby’omu mburbo zirhu lyo rhurhona emu nda oli.

39 Ci, Yagirwa nirhu rhuyankirirwe n’omurhima gw’obuciyunjuze gunayunjwire bwirhohye.

40 Rhube nk’abadwîrhe enterekêro z’ensirîra z’engandabuzi n’ez’empanzi, nisi erhi nk’abadwirhc ez’ebihumbi by’ebibuzi bishushagîre; ntyôla kwo ebâge ene eyi nterekêro rhukurhûzire bunôla, enabe nyimâna embere zâwe, bulya ntâko bankabulabula abakulangalira.

41 Yagirwa we rhukulikîre bunôla n’okukurhînya n’omurhima gwirhu goshi, rhwayisha rhwalongereza obusù bwâwe.

42 Orharhubonese nshonyi. Ci, Yagirwa orhujirire nk’oku obutûdu bwâwe bunali na nk’oku obwonjo bwâwe bunji bunali.

43 Orhulikûze n’ebirhangâzo byâwe n’izîno lyâwe lij’irenge, yagirwa Nyakasane. 44 Barhungwe n’obwôba ngasi balibuza olubaga lwâwe, enshonyi zibabumbe omu kuhoza obuhashe n’irenge bagwerhe n’emisi ebahwêre.

45 Banamanye oku wene we Nyakasane, wene we Nyamuzinda oyunjuzize igulu irenge!»

46 Ci kwônene balya barhumisi ba mwâmi bakwêbaga balya bantu basharhu omu ndugurhira y’omuliro barhahusagya okuyidukumbya omu kuhiramwo ebitoro, ebikundukundu by’ecimoge, amagoba g’eyindi mirhi gayaka nka mavurha n’amashami g’emizâbîbu. 47 Engulumira yakazihika omu nkuba-karhî, ya makano makumi ani na mwenda oku nyanya Iy’endugurhira y’omuliro. 48 Lero omuliro gwalandira gwanayôca Abanya-Kaldeya boshi bali eburhambi bw’endugurhira y’omuliro. 49 Ci malahika wa Nyakasane ali amabungulukira omu itanuru, abêra^h boshi na Azariasi n’abâbo, akazirhenza omwôla ndugurhira ezôla ngulumira ndârhi z’omuliro. 50 Omwôla ndugurhira ahiramwo empûsi y’ehibohôlolo, empûsi y’ecishuhaha, ntyo omuliro gurhabahikagakwo ciru n’eriguma, gurhabababazagya gurhanabajiraga akantu.

Olwimbo lwa misole isharhu

51 Okubundi abôla bantu basharhu nka muntu muguma, banacija omu kanwa baharâmya, bacishinga banakuza Nyamuzinda omwôla ndugurhira y’omuliro baderha, mpu:

52 «Osuhirwe Nyakasane Nyamuzinda wa bashakulûza,

okuzibwe onaj’irenge emyâka n’emyâka.

Lisuhirwe izîno ly’irenge lyâwe litagatifu,

Okuzibwe onaje irenge emyâka n’emyâka.

53 Osuhirwe omu nyumpa ntakatifu y’irenge lyâwe.

Okuzwe onaj’irenge emyâka n’emyâka.

54 Osuhirwe oku ntebe y’obwâmi bwawe,

Okuzibwe onaj’irenge emyâka n’emyâka.

55 Osuhirwe we fukûla emisima, we na bwarhire kuli bakerûbini

oganze onagandaze emyâka n’emyâka yoshi.

56 Osuhirwe omu cirêre c’oku nkuba,

oganze onagandaze emyâka n’emyâka yoshi.

57 Mwe biremwa bya Nyakasane mukuze Nyakasane,

kuzagyi ye munamuhe irenge emyâka n’emyâka.

58 Mwe bamalahika ba Nyakasane, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka, n’emyâka.

59 Mwe malunga ga Nyakasane, mukuze Nyakasane,