YUDITI-Ἰουδὶθ – Judith^a

Enshokolezi

Ecitabu ca Yuditi cishambâla kurhi omulala mwishogwa gwahimaga aba shombanyi bagwo erhi burhwali bwa mukazi muguma burhuma, izino lyage ye Yuditi, kwo kuderha Muyahudi. Holaferno. arhumwa na Nabukondonozori, mwami w’e Babeli, mpu a rhegeke igulu lyoshi n’okuseza abantu okuharamya Nabukondonozori yene nka Nyamuzinda. Abayahudi balahira okufukamira Nabukondonozori. Muli obwo bworhere n’ako kalamo kadarhi, mukana muguma wa bukenge kuli Nyamuzinda na wa bukengere bunji, Yuditi, abonekerwa. Oyo mukana ahûna Nyamuzinda mpu amurhabâle. Arhenga e Betuliya anaciyerekana embere za Holoferno. Erhi aba akola ali yene n’omusirika mukulu wali wamalaluka, amutwa irhwe. Erhi abasirika ba Holoferno babona omusirika wabo mukulu amanigwa, bayôboha banayaka. Abantu ba mw’eco cihugo bakuza Yuditi banavuga Nyamuzinda omunkwa, bayimba irenge lyage. Enyigirizo z’eci citabu zidesire oku abantu bamanye bankakacilibuza n’ebi babona en’igulu. Eci citabu cirhumanyisa oku Nyamuzinda ye ohima shetani. Holoferno ali lwiganyo lw’obubi. Nka muhabûzi w’olubaga lwishogwa, Yuditi ali lwiganyo lw’ obwinja. Nyamuzinda ahîre abantu obuhashe bw’ okuhima omushombanyi n’okuboko kuzamba kw’omukazi. Luli luhembo lw’amasala gage. Eci citabu cayandikiragwa omu Palestina ekarhi k’emyaka 120 na 80 embere ly’okuburhwa kwa Kristu.

EBlRlMWO

1. Bene lsraheli barhêrwa na mwami w’e Babeti: cigabi 1-7 2.

2. Yuditi ye murhondêro gw’okuhima: c. 8-16

1

I. Amatabaro ga Holoferno

Nabukondonozori na Arfazadi

1 Mwali omu mwaka gw’ikumi n’ibirhi kurhenga mwami Nabukondonozori ali mwami w’e Sîriya, na Ninive bwo bwali bwami bwage; naye Arfazadi e rhi yeri mwami omu Banya-Medi, aha Ekbatani. 2 Anaciyûbaka omu marha mbi g’Ekbatani enkuta z’amabuye marhendeze; obugali bwage makoro a rhanu, n’obuli makoro ndarhu; ayûbaka olugurhu lwa makoro makumi gali ndarhu oku buli n’oku bugali makoro makumi arhanu. 3 Oku mihango ayûbakirakwo eminara ya burherema bwa makoro igana na burhambirhambi bwa makoro makumi 4 Enyumvi zonène zali za makoro makumi galindarhu burherema na makoro makumi ani bugali, mpu lyo engabo yage ekaz’ihuluka caligumiza n’okugenda omungondo kwa balya basirika bagenda n’amagulu.

5 Muli ago mago mwami Nabukondonozori anacitula entambala oku wabo mwami Arfazadi omu kabanda kanene, kwo kuderha akabanda kali cihugo ca Ragau. 6 Bacihira kuli ye abantu boshi banayûbakaga omu ntondo, ab’oku Efrata, Tigri na Hidaspesi n’aba omu kabanda ka Arioki mwami w’Aba­nya-Elimeni na gandi mashanja manji gacigusha oku ngabo za mwene Sheleudi.

7 Nabukondonozori mwami w’Abanya-Sîriya arhegeka mpu abantu bage boshi baje ekagombe, bo baligi aba Persi, oku bantu b’ebuzikira-zûba, ab’omu Silisiya, ab’e Damasi, ab’e Libano, ab’omu marhambi ga Libano n’abayûbakaga oku burhambi bw’enyanja, 8 amashanja g’e Karmeli, ag’e Galadi, ab’omu Galileya y’enyanya n’ab’omu kabanda kanene k’Esdreloni, 9 abantu boshi b’e Samâriya n’ab’omu bishagala byage byoshi, ecihugo ciri ishiriza lya Yordani kuhika aha Yeruzalemu, Batani, Shelusi, Gadesi n’aba oku lwîshi lw’e Misiri boshi na Tafna, Ramsesi n’ecihugo coshi ca Gosheni, 10 kuhika enyanya lya Tanisi na Menfisi, n’abantu boshi b’e Misiri kuhika oku lubibi lw’Etiyopiya. 11 Ci abantu b’ebyo bihugo byoshi bagayaguza ebinwa bya Nabukondonozori mwami w’Abasîriya, barhacilungaga kuli ye mpu baje oku matabaro, bulya ba rhacimuyobohaga, banakazag’ibona oku ali muntu okola ali yenene: bagalula entumwa zage busha, ciru bababonesa nshonyi. 12 Nabukondonozori anacikunira bwenêne erhi ebyo bihugo birhuma. Alahira okw’izîno ly’ishungwe lyage, n’ely’obwami bwage okucihôla n’okumalira n’enôrho yage olugo lwa Silisiya loshi, olwa Damasi na Sîriya, abantu boshi b’e Mowabu, bene Amoni, ab’omu Buyahudi, Abanya-Misiri boshi, kuhika oku buzinda bw’enyanja zombi. Okulwisa Arfazadi.

13 Ye na engabo yage atulakwo mwami Arfazadi entambala omu mwaka gw’ikumi na nda, anacihima okwo kulwa. Acandabukakwo engabo y’Arfazadi, abalwira oku nfarasi zage zoshi n’ebihesi byage byoshi. 14 Arhôla ngasi lugo lwage, ahikira cingana aha Ekbatani, arhôla eminara yamwo, asherêza emirimbwa yamwo n’ebindi byalimbisagya olwo lugo byoshi abisherêza. 15 Agwarhira Arfazadi Omu birhondo bya Ragall, amllgwika amatllmu ga­ ge, amllYirha loshi. 16 Okubundi arhabaluka n’engabo zage, n’omwandu gw’abantu ba ngasi lubero banali naye. Anacihumûka, alisa, ahindisa engabo yage nsiku igana na makumi abirhi.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 1

1 ΕΤΟΥΣ δωδεκάτου τῆς βασιλείας Ναβουχοδονόσορ, ὃς ἐβασίλευσεν ᾿Ασσυρίων ἐν Νινευῆ τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ, ἐν ταῖς ἡμέραις ᾿Αρφαξάδ, ὃς ἐβασίλευσεν Μήδων ἐν ᾿Εκβατάνοις, 2 καὶ ᾠκοδόμησεν ἐπ᾿ ᾿Εκβατάνων κύκλῳ τείχη ἐκ λίθων λελαξευμένων εἰς πλάτος πηχῶν τριῶν καὶ εἰς μῆκος πηχῶν ἓξ καὶ ἐποίησε τὸ ὕψος τοῦ τείχους πηχῶν ἑβδομήκοντα καὶ τὸ πλάτος αὐτοῦ πηχῶν πεντήκοντα 3 καὶ τοὺς πύργους αὐτοῦ ἔστησεν ἐπὶ ταῖς πύλαις αὐτῆς πηχῶν ἑκατὸν καὶ τὸ πλάτος αὐτῆς ἐθεμελίωσεν εἰς πήχεις ἑξήκοντα 4 καὶ ἐποίησε τὰς πύλας αὐτῆς πύλας διεγειρομένας εἰς ὕψος πηχῶν ἑβδομήκοντα καὶ τὸ πλάτος αὐτῶν πήχεις τεσσαράκοντα εἰς ἐξόδους δυνάμεων δυνατῶν αὐτοῦ καὶ διατάξεις τῶν πεζῶν αὐτοῦ. 5 καὶ ἐποίησε πόλεμον ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ πρὸς βασιλέα ᾿Αρφαξὰδ ἐν τῷ πεδίῳ τῷ μεγάλῳ, τοῦτό ἐστιν ἐν τοῖς ὁρίοις Ραγαῦ. 6 καὶ συνήντησαν πρὸς αὐτὸν πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν ὀρεινὴν καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὸν Εὐφράτην καὶ τὸν Τίγριν καὶ τὸν ῾Υδάσπην καὶ πεδία ᾿Αριὼχ βασιλέως ᾿Ελυμαίων· καὶ συνῆλθον ἔθνη πολλὰ σφόδρα εἰς παράταξιν υἱῶν Χελεούδ. 7 καὶ ἀπέστειλε Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς ᾿Ασσυρίων ἐπὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας τὴν Περσίδα καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας πρὸς δυσμαῖς, τοὺς κατοικοῦντας Κιλικίαν καὶ Δαμασκόν, τὸν Λίβανον καὶ ᾿Αντιλίβανον, καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας κατὰ πρόσωπον παραλίας 8 καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἔθνεσι τοῦ Καρμήλου καὶ Γαλαὰδ καὶ τὴν ἄνω Γαλιλαίαν καὶ τὸ μέγα πεδίον ᾿Εσδρηλὼν 9 καὶ πάντας τοὺς ἐν Σαμαρείᾳ καὶ ταῖς πόλεσιν αὐτῆς καὶ πέραν τοῦ ᾿Ιορδάνου ἕως ῾Ιερουσαλὴμ καὶ Βετάνη καὶ Χελλοὺς καὶ Κάδης καὶ τοῦ ποταμοῦ Αἰγύπτου καὶ Ταφνὰς καὶ Ραμεσσὴ καὶ πᾶσαν γῆν Γεσὲμ 10 ἕως τοῦ ἐλθεῖν ἐπάνω Τάνεως καὶ Μέμφεως καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας τὴν Αἴγυπτον ἕως τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὅρια τῆς Αἰθιοπίας. 11 καὶ ἐφαύλισαν πάντες οἱ κατοικοῦντες πᾶσαν τὴν γῆν τὸ ρῆμα Ναβουχοδονόσορ τοῦ βασιλέως ᾿Ασσυρίων καὶ οὐ συνῆλθον αὐτῷ εἰς τὸν πόλεμον, ὅτι οὐκ ἐφοβήθησαν αὐτόν, ἀλλ᾿ ἦν ἐναντίον αὐτῶν ὡς ἀνὴρ εἷς, καὶ ἀνέστρεψαν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ κενοὺς ἐν ἀτιμίᾳ προσώπου αὐτῶν. 12 καὶ ἐθυμώθη Ναβουχοδονόσορ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ταύτην σφόδρα καὶ ὤμοσε κατὰ τοῦ θρόνου καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, εἰ μὴν ἐκδικήσειν πάντα τὰ ὅρια τῆς Κιλικίας καὶ Δαμασκηνῆς καὶ Συρίας, ἀνελεῖν τῇ ρομφαίᾳ αὐτοῦ καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν γῇ Μωὰβ καὶ τοὺς υἱοὺς ᾿Αμμὼν καὶ πᾶσαν τὴν ᾿Ιουδαίαν καὶ πάντας τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἕως τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ὅρια τῶν δύο θαλασσῶν. 13 καὶ παρετάξατο ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ πρὸς ᾿Αρφαξὰδ βασιλέα ἐν τῷ ἔτει τῷ ἑπτακαιδεκάτῳ καὶ ἐκραταιώθη ἐν τῷ πολέμῳ αὐτοῦ καὶ ἀνέστρεψε πᾶσαν τὴν δύναμιν ᾿Αρφαξὰδ καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον αὐτοῦ καὶ πάντα τὰ ἅρματα αὐτοῦ 14 καὶ ἐκυρίευσε τῶν πόλεων αὐτοῦ καὶ ἀφίκετο ἕως ᾿Εκβατάνων καὶ ἐκράτησε τῶν πύργων καὶ ἐπρονόμευσε τὰς πλατείας αὐτῆς καὶ τὸν κόσμον αὐτῆς ἔθηκεν εἰς ὄνειδος αὐτῆς. 15 καὶ ἔλαβε τὸν ᾿Αρφαξὰδ ἐν τοῖς ὄρεσι Ραγαῦ καὶ κατηκόντισεν αὐτὸν ἐν ταῖς ζιβύναις αὐτοῦ καὶ ἐξωλόθρευσεν αὐτὸν ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης. 16 καὶ ἀνέστρεψε μετ᾿ αὐτῶν αὐτὸς καὶ πᾶς ὁ σύμμικτος αὐτοῦ, πλῆθος ἀνδρῶν πολεμιστῶν πολὺ σφόδρα· καὶ ἦν ἐκεῖ ραθυμῶν καὶ εὐωχούμενος αὐτὸς καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐφ᾿ ἡμέρας ἑκατὸν εἴκοσι.

2

Entambala y’olunda lw’ebuzikira-zûba

1 Omu mwaka gwa kali ikumi na munani, omu nsiku makumi abirhi n’ibirhi z’omwezi gwa burhanzi, barhondêra okuderha oku bwami mpu Nabukon donozori mwami w’Asîriya akola alonza okucihola omw’igulu lyoshi nk’oku anali amahiga. 2 Anacishubûza entwali zage zoshi n’abarhambo bage; banacijira ihano bufunda funda; anacirhôla omuhigo yene omu kanwa kage gw’okumalira ecihugo coshi. 3 Boshi banacirhôla ogwo muhigo gw’okumalira balya boshi barhashimbaga akanwa kage. 4 Erhi aba amarhôla ogwo muhigo gwage, Nabukondonozori, mwami w’A sîriya, anahamagala Holoferno, ye wali murhambo mukulu w’engabo zage na wa kabirhi oku bukulu. Anacimubwira, erhi: 5 «Omwami mukulu oku adesire kw’oku, ye mwami mukulu w’igulu lyoshi: Okanye ogende n’abantu bikubagirwa omu burhwali bwabo, ba bihumbi igana na makumi abirhi bagenda n’amagulu n’engabo erhali nyi ya bihumbi ikumi na bibirhi bya balwi b’oku nfarasi, 6 obulirhêra abantu b’omu bihugo by’obuzikira-zûba bulya barhayumvagya akanwa kani. 7 Obabwire barheganye idaho n’amîshi bulya nkola nabatulakwo entambala muli obu bukunizi bwani; abasirika bani bakola bashandabana omu igulu lyoshi, banabanyage. 8 Abatumisirwe ebibande muli bwo babumba emisima, n’emirhumba yabumba emigezi n’enyishi zihulula. 9 Nabagwarhamwo abajà kurhenga ebuzinda bw’igulu. 10 Kuli we okanyagye, ogend’ingwarhira eco cihugo cabo; bonene bayisha bacidwirhe emunda oli, onabandangire kuhika oku lusiku lw’obuhane bwabo. 11 Kuli bacikanyi cirhagomba, isu lyawe lirhababaliraga ciru n’omuguma, obanigûze, onahagule ccihugo cabo. 12 Bulya niono ndahire mbofa, mbo nyagwa n’obwami akaba oku naderhaga ntanakujiziri na okuboko kwani. 13 Kuli we wenene, omanyage wankaderha mpu warhalukiza ciru n’oburhegesi buguma muli ebira binwa bya Nnahamwinyu, ci obishimbe bwinja nk’oku nakurhegesire, ojire duba.

14 Oku arhenga omu mwa nnahamwabo, Holoferno anahamagala ngasi banali bakulu boshi, abarhambo bakulu b’abalwi, abarhambulaga engabo y’Asuru. 15 Anacigabula abantu oku bagend’ilwa nka kulya mwami ananamurhegekaga: bihumbi igana na makumi abirhi bagenda n’amagulu na bihumbi ikumi na bibirhi balwa n’enfarasi; 16 anabakerekanya kulya bankanahash’ikerekanya engabo oku matabaro. 17 Omu kuhêka emizigo yabo arhôla engamiya, bapunda, ba punda-farasi mwandu, n’oku lwiko lwabo, barhôla ebibuzi, ebimasha, empene mwandu. 18 Kuguma barhôla n’ebiryo, mwandu kuli ngasi mulume amasholo n’ensaranga zarhenga omu mbîko ya mwami, binji bwenêne.

19 Anacilikula aja oku matabaro ye n’omurhwe gwage mpu abe ashokolera mwami Nabukondonozori, anashandabane omu cihugo c’ebuzikira-zûba na zirya ngâle zage na balya banyakulwira oku nfarasi bage, kuguma na balya basirika balambagira n’amagulu, boshi balume ba ntwali. 20 Abantu bayishaga babakulikire bàli mwandu nka nzige, nka mushenyi gw’okw’idaho, ntaye wa nkahashir’ibaganja erhi bunji burhuma.

Amashonezo g’engabo ya Holoferno

21 Barhenga e Ninive, bajira nsiku isharhu bagenda omu kabanda ka Be ktileti. Bagenditwa ecirâlo hofi n’entondo yali eyegire Silisiya w’enyanya, ebwa kumosho. 22 Anaciyanka engabo yage yoshi, banyakulambagira n’amagulu, banyakulwira oku nfarasi, aba engâle, akanya, ajija oku ntondo. 23 Arhema anahonjeka Puto na Ludu; anyaga bene Rasisi boshi, na bene Ismaeli ababa hofi n’irungu, eburhambi bw’ecihugo ca Sheleoni. 24 Akulikira Efrata yeshi, a rhulukana omu Mezopotamiya, ashandaza ebishagala byoshi byanali enyanya ly’omugezi gw’Abroni kuhika oku nyanja. 25 Arhôla ecihugo ca Silisiya coshi, anigûza ngasi balya banakazag’irhangula okumucîka, alinda ahika oku lubibi lwa Yafeti, eburhambi bw’Arabiya. 26 Agorha bene Mediana boshi, ayôca enyumpa zabo, anyaga n’amaso gabo. 27 Anacibungulukira omu kabanda ka Damasi amango g’okukalala emburho, ayôca amashwa gabo goshi, anigûza ebibuzi byabo, ebimasha byabo, ahagula ebishagala byabo, emanda zabo zoshi azijira bwamwa, n’abana’rhabana boshi abageza oku boji bw’engôrho. 28 Ajugumya abantu hoshi banayûbakaga oku burhamhi hw’enyanja, ab’e Si­ doni, ab’e Tiri, abayûbakaga e Suri, e Okina n’abayûbakaga e Yama, e Azoti n’e Askaloni: bajuguma bwenênc emhere zage.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 2

1 ΚΑΙ ἐν τῷ ἔτει τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ, δευτέρᾳ καὶ εἰκάδι τοῦ πρώτου μηνός, ἐγένετο λόγος ἐν οἴκῳ Ναβουχοδονόσορ βασιλέως ᾿Ασσυρίων ἐκδικῆσαι πᾶσαν τὴν γῆν καθὼς ἐλάλησε. 2 καὶ συνεκάλεσε πάντας τοὺς θεράποντας αὐτοῦ καὶ πάντας τοὺς μεγιστᾶνας αὐτοῦ καὶ ἔθετο μετ᾿ αὐτῶν τὸ μυστήριον τῆς βουλῆς αὐτοῦ καὶ συνετέλεσε πᾶσαν τὴν κακίαν τῆς γῆς ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. 3 καὶ αὐτοὶ ἔκριναν ὀλοθρεῦσαι πᾶσαν σάρκα, οἳ οὐκ ἠκολούθησαν τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ. 4 καὶ ἐγένετο ὡς συνετέλεσε τὴν βουλὴν αὐτοῦ, ἐκάλεσε Ναβουχοδονόσορ βασιλεὺς ᾿Ασσυρίων τὸν ᾿Ολοφέρνην ἀρχιστράτηγον τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, δεύτερον ὄντα μετ᾿ αὐτόν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· 5 τάδε λέγει ὁ βασιλεὺς ὁ μέγας, ὁ κύριος πάσης τῆς γῆς· ἰδοὺ σὺ ἐξελεύσῃ ἐκ τοῦ προσώπου μου καὶ λήψῃ μετὰ σεαυτοῦ ἄνδρας πεποιθότας ἐν ἰσχύϊ αὐτῶν, πεζῶν εἰς χιλιάδας ἑκατὸν εἴκοσι καὶ πλῆθος ἵππων σὺν ἀναβάταις μυριάδων δεκαδύο, 6 καὶ ἐξελεύσῃ εἰς συνάντησιν πάσῃ τῇ γῇ ἐπὶ δυσμάς, ὅτι ἠπείθησαν τῷ ρήματι τοῦ στόματός μου. 7 καὶ ἀπαγγελεῖς αὐτοῖς ἑτοιμάζειν γῆν καὶ ὕδωρ. ὅτι ἐξελεύσομαι ἐν θυμῷ μου ἐπ᾿ αὐτοὺς καὶ καλύψω πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς ἐν τοῖς ποσὶ τῆς δυνάμεώς μου καὶ δώσω αὐτοὺς εἰς διαρπαγὴν αὐτοῖς· 8 καὶ οἱ τραυματίαι αὐτῶν πληρώσουσι τὰς φάραγγας καὶ τοὺς χειμάρρους αὐτῶν, καὶ ποταμὸς ἐπικλύζων τοῖς νεκροῖς αὐτῶν πληρωθήσεται· 9 καὶ ἄξω τὴν αἰχμαλωσίαν αὐτῶν ἐπὶ τὰ ἄκρα πάσης τῆς γῆς. 10 σὺ δὲ ἐξελθὼν προκαταλήψῃ μοι πᾶν ὅριον αὐτῶν, καὶ ἐκδώσουσί σοι ἑαυτούς, καὶ διατηρήσεις ἐμοὶ αὐτοὺς εἰς ἡμέραν ἐλεγμοῦ αὐτῶν· 11 ἐπὶ δὲ τοὺς ἀπειθοῦντας οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου τοῦ δοῦναι αὐτοὺς εἰς φόνον καὶ ἁρπαγὴν ἐν πάσῃ τῇ γῇ σου. 12 ὅτι ζῶν ἐγὼ καὶ τὸ κράτος τῆς βασιλείας μου, λελάληκα καὶ ποιήσω ταῦτα ἐν χειρί μου. 13 καὶ σὺ δὲ οὐ παραβήσῃ ἕν τι τῶν ρημάτων τοῦ κυρίου σου, ἀλλ᾿ ἐπιτελῶν ἐπιτελέσεις καθότι προστέταχά σοι, καὶ οὐ μακρυνεῖς τοῦ ποιῆσαι αὐτά. 14 καὶ ἐξῆλθεν ᾿Ολοφέρνης ἀπὸ προσώπου τοῦ κυρίου αὐτοῦ καὶ ἐκάλεσε πάντας τοὺς δυνάστας καὶ τοὺς στρατηγοὺς καὶ ἐπιστάτας τῆς δυνάμεως ᾿Ασσοὺρ 15 καὶ ἠρίθμησεν ἐκλεκτοὺς ἄνδρας εἰς παράταξιν, καθότι ἐκέλευσεν αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ εἰς μυριάδας δεκαδύο καὶ ἱππεῖς τοξότας μυρίους δισχιλίους, 16 καὶ διέταξεν αὐτοὺς ὃν τρόπον πολέμου πλῆθος συντάσσεται. 17 καὶ ἔλαβε καμήλους καὶ ὄνους καὶ ἡμιόνους εἰς τὴν ἀπαρτίαν αὐτῶν, πλῆθος πολὺ σφόδρα, καὶ πρόβατα καὶ βόας καὶ αἶγας εἰς τὴν παρασκευὴν αὐτῶν, ὧν οὐκ ἦν ἀριθμός, 18 καὶ ἐπισιτισμὸν παντὶ ἀνδρὶ εἰς πλῆθος καὶ χρυσίον καὶ ἀργύριον ἐξ οἴκου βασιλέως πολὺ σφόδρα. 19 καὶ ἐξῆλθεν αὐτὸς καὶ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτοῦ εἰς πορείαν τοῦ προελθεῖν βασιλέως Ναβουχοδονόσορ καὶ καλύψαι πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς πρὸς δυσμαῖς ἐν ἅρμασι καὶ ἱππεῦσι καὶ πεζοῖς ἐπιλέκτοις αὐτῶν. 20 καὶ πολὺς ὁ ἐπίμικτος ὡς ἀκρὶς συνεξῆλθον αὐτοῖς καὶ ὡς ἡ ἄμμος τῆς γῆς· οὐ γὰρ ἦν ἀριθμὸς ἀπὸ πλήθους αὐτῶν. 21 καὶ ἀπῆλθον ἐκ Νινευῆ ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν ἐπὶ πρόσωπον τοῦ πεδίου Βεκτιλὲθ καὶ ἐστρατοπέδευσαν ἀπὸ Βεκτιλὲθ πλησίον τοῦ ὄρους τοῦ ἐπ᾿ ἀριστερᾷ τῆς ἄνω Κιλικίας. 22 καὶ ἔλαβε πᾶσαν τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τοὺς πεζοὺς καὶ τοὺς ἱππεῖς καὶ τὰ ἅρματα αὐτοῦ, καὶ ἀπῆλθεν ἐκεῖθεν εἰς τὴν ὀρεινήν. 23 καὶ διέκοψε τὸ Φοὺδ καὶ Λοὺδ καὶ ἐπρονόμευσαν πάντας υἱοὺς Ρασσὶς καὶ υἱοὺς ᾿Ισμαὴλ τοὺς κατὰ πρόσωπον τῆς ἐρήμου πρὸς νότον τῆς Χελεών. 24 καὶ παρῆλθε τὸν Εὐφράτην καὶ διῆλθε τὴν Μεσοποταμίαν καὶ διέσκαψε πάσας τὰς πόλεις τὰς ὑψηλὰς τὰς ἐπὶ τοῦ χειμάρρου ᾿Αβρωνᾶ ἕως τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ θάλασσαν. 25 καὶ κατελάβετο τὰ ὅρια τῆς Κιλικίας καὶ κατέκοψε πάντας τοὺς ἀντιστάντας αὐτῷ καὶ ἦλθεν ἕως ὁρίων ᾿Ιάφεθ τὰ πρὸς νότον κατὰ πρόσωπον τῆς ᾿Αραβίας. 26 καὶ ἐκύκλωσε πάντας τοὺς υἱοὺς Μαδιὰμ καὶ ἐνέπρησε τὰ σκηνώματα αὐτῶν καὶ ἐπρονόμευσε τὰς μάνδρας αὐτῶν. 27 καὶ κατέβη εἰς πεδίον Δαμασκοῦ ἐν ἡμέραις θερισμοῦ πυρῶν καὶ ἐνέπρησε πάντας τοὺς ἀγροὺς αὐτῶν καὶ τὰ ποίμνια καὶ τὰ βουκόλια ἔδωκεν εἰς ἀφανισμὸν καὶ τὰς πόλεις αὐτῶν ἐσκύλευσε καὶ τὰ παιδία αὐτῶν ἐξελίκμησε καὶ ἐπάταξε πάντας τοὺς νεανίσκους αὐτῶν ἐν στόματι ρομφαίας. 28 καὶ ἐπέπεσεν ὁ φόβος καὶ ὁ τρόμος αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν παραλίαν, τοὺς ὄντας ἐν Σιδῶνι καὶ Τύρῳ καὶ τοὺς κατοικοῦντας Σοὺρ καὶ ᾿Οκινά, καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ῾Ιεμναάν, καὶ οἱ κατοικοῦντες ἐν ᾿Αζώτῳ καὶ ᾿Ασκάλωνι ἐφοβήθησαν αὐτὸν σφόδρα.

3

1 Banacimurhumira entumwa z’okushenga omurhûla, mpu: 2 «Ala oku rhwono rhuli bantu ba Nabukondonozori, omwami mukulu, rhwono rhuli embere zawe, orhujire nk’oku wankanalonza. 3 Ala enyumpa zirhu, ecishagala cirhu coshi. amashwa girhu g’engano, ebibuzi birhu, enkafu zirhu, na ngasi buso bw’omu nyumpa zirhu zoshi; byoshi biri embere zawe, obikolese nk’oku wankanalonza. 4 N’ebishagala birhu ebi n’abantu balimwo boshi, rhuli baja bawe. Oyishe olambagiremwo kulya onabwine kuli kwinja. 5 Abo bantu ba­ cihâna ntyo emwa Holoferno, banacimuyinginga n’ebyo binwa biri ntyo. 6 Anacirhôla omwandagalo gwage n’engabo yage yoshi; anacihira abalanzi omu cihugo cabo; anacisingamwo abandi basirika omu balume banali ba ntwali boshi. 7 Banacimuyankirira bohe omu cishagala cabo coshi; bakayisha baya­mbirhe ebimane by’okushiga; bakayisha basama banarhimba engoma. 8 Aha­gula omu cishagala cabo coshi, anatwa emirhi yabo. Banacimuyemerera okuhongola eby’abazimu omwo cihugo coshi, lyo amashanja goshi gaharamya Nabukondonozori yenene, na ngasi bûko bwabo n’olulimi lwabo lwamushenga nka Nyamuzinda wabo muguma yenene. 9 Alinda ahika ah’ishiriza ly’Esdrolini hofi na Dotaya oli hofi n’omuzinzi munene gw’entondo z’e Buyahudi. 10 Anacihanda ekarhi ka Geba na Shitopoli­ si; anacigezaho mwezi mugumaguma adwirhage ashubuza analundika bwinja bwinja ebirugu by’engabo yage.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 3

1 ΚΑΙ ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν ἀγγέλους λόγοις εἰρηνικοῖς λέγοντες· 2 ἰδοὺ ἡμεῖς οἱ παῖδες Ναβουχοδονόσορ βασιλέως μεγάλου παρακείμεθα ἐνώπιόν σου, χρῆσαι ἡμῖν καθὼς ἀρεστόν ἐστι τῷ προσώπῳ σου· 3 ἰδοὺ αἱ ἐπαύλεις ἡμῶν καὶ πᾶν πεδίον πυρῶν καὶ τὰ ποίμνια καὶ τὰ βουκόλια καὶ πᾶσαι αἱ μάνδραι τῶν σκηνῶν ἡμῶν παράκεινται πρὸ προσώπου σου, χρῆσαι καθ᾿ ὃν ἂν ἀρέσκῃ σοι. 4 ἰδοὺ καὶ αἱ πόλεις ἡμῶν καὶ οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐταῖς δοῦλοί σού εἰσιν· ἐλθὼν ἀπάντησον αὐταῖς ὡς ἔστιν ἀγαθὸν ἐν ὀφθαλμοῖς σου. 5 καὶ παρεγένοντο οἱ ἄνδρες πρὸς ᾿Ολοφέρνην καὶ ἀπήγγειλαν αὐτῷ κατὰ τὰ ρήματα ταῦτα. 6 καὶ κατέβη ἐπὶ τὴν παραλίαν αὐτὸς καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ καὶ ἐφρούρησε τὰς πόλεις τὰς ὑψηλὰς καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν εἰς συμμαχίαν ἄνδρας ἐπιλέκτους· 7 καὶ ἐδέξαντο αὐτὸν αὐτοὶ καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος αὐτῶν μετὰ στεφάνων καὶ χορῶν καὶ τυμπάνων. 8 καὶ κατέσκαψε πάντα τὰ ὅρια αὐτῶν καὶ τὰ ἄλση αὐτῶν ἐξέκοψε, καὶ ἦν δεδομένον αὐτῷ ἐξολοθρεῦσαι πάντας τοὺς θεοὺς τῆς γῆς, ὅπως αὐτῷ μόνῳ τῷ Ναβουχοδονόσορ λατρεύσωσι πάντα τὰ ἔθνη, καὶ πᾶσαι αἱ γλῶσσαι καὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ αὐτῶν ἐπικαλέσωνται αὐτὸν εἰς θεόν. 9 καὶ ἦλθε κατὰ πρόσωπον ᾿Εσδρηλὼν πλησίον τῆς Δωταίας, ἥ ἐστιν ἀπέναντι τοῦ πρίονος τοῦ μεγάλου τῆς ᾿Ιουδαίας, 10 καὶ κατεστρατοπέδευσεν ἀνὰ μέσον Γαβαὶ καὶ Σκυθῶν πόλεως, καὶ ἦν ἐκεῖ μῆνα ἡμερῶν εἰς τὸ συλλέξαι πᾶσαν τὴν ἀπαρτίαν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ.

4

Abayahudi bahiga okuhagalika Holoferno

1 Bene Israheli bayûbakaga omu Yudeya banayumva kurhi Holoferno omu rhambo mukulu w’abalwi ba mwami Nabukondonozori mwami w’e Sîriya, ahenyeraga agandi mashanja na kurhi ahenangulaga empero zabo zoshi n’oku zihagula. 2 Bamuyôboha bwenêne n’omungo gwa Yeruzalcmu kuguma n’aka-Nyamuzinda wabo gwabagwarha. 3 Bulya lyaciri duba barhengaga ebwa kululizibwa na harhali hacigera nsiku olubaga lw’e Buyahudi loshi lwali lwamashubûzanya na ngasi birugu, oluhêrero n’aka-Nyamuzinda ebyo byoshi oku byali byamasherezibwa, bashub’ibiha omugisho.

4 Banacirhuma entumwa omu cishagala ca Samâriya coshi, eyindi e Kona, e Beteroni, e Belmaini, e Yeriko kuguma na Koba, e Asora n’omu kabanda ka Salemi. 5 Balanga ngasi busongerwe bw’entondo yanali ejire cnyanya kulusha, ebishagala byabo babizonga lugurhu, babilunda biryo byankanabalanga ago mangog’entambala, kulya kuba erhi bacishuba bahaka emyaka. 6 Yoyakimu ye wali mudâhwa mukulu muli ago mango aha Yeruzalemu anaciyandikira abantu b’e Betuli n’aba e Betomestairi eyegire Esdreloni ah’ishiriza ly’akabanda kaye gire Dotaini oku kubahûna mpu balange ngasi kabokwe ka ntondo koshi 7 bu lya eri njira ya kuja e Buyahudi; kandi kwanali kulembu okulanga abantu balek’igera bulya hali hantu hafunda ha kugera bantu babirhi bonene caligumi za. 8 Bene Israheli banacijira okwola amarhegeko g’omudâhwa Yoyakimu n’Ihano likulu lya olubaga lwa bene Israheli batwaga, amango bali ekagombe aha Yeruzalemu.

Emisengero mikulu

9 Bene lsrahcli boshi balaka balakûla embere za Nyamuzinda, bacibabaza bwenêne. 10 Abalume, bakabo, abana babo, ebintu byabo, ngasi bambali babo b’e bigolo, abalimya, n’abaja bagulagwa ensaranga, abo boshi bahira sunzu ecibunu omu kucibabaza. 11 Abalume boshi ba bene Israheli, abakazi, abana banabaga aha Yeruzalemu banacikafukamiriza embere z’aka-Nyamuzinda, babumba amarhwe gabo luvu, bakacigalanjula n’olya sunzu wabo embere za Nyamuzinda. 12 Oluhêrero nalo balubwika sunzu; balaka bwenêne emunda Nyamuzinda wa Israheli ali boshi kuguma mpu abana babo balek’iba baja, bakabo mpira, mpu ebishagala kashambala kabo bilek’ishambûlwa, mpu oluhêrero lwabo lulek’ihemulwa n’okunenaguzibwa n’agandi mashanja.

13 Nnâmahanga ayumva omusengero gwaho anabona kurhi balumirwe. Olubaga lwacishalisa nsiku nyinji la omu Buyahudi n’e Yeruzalemu embere z’Oluhêrero lwa Nnâmahanga Ogala-byoshi. 14 Yoyakimu yerigi mudâhwa mu kulu n’abandi badâhwa banakazag’ikola embere za Nnamahanga n’abandi bo shi banali omu mikolo ya Nnâmahanga oku sunzu abali ecibunu erhi banad wirhe bahêra enterekêro yabo ngasi lusiku, emisegero n’entûlo abantu bone ne balêrha omu bulonza bwabo. 15 Ensirha zabo zali nshîge oluvu, banakaz’ila kira Nyamuzinda n’emisi yaho yoshi mpu alole bwinja enyum pa ya Israheli yo shi.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 4

1 ΚΑΙ ἤκουσαν οἱ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ οἱ κατοικοῦντες ἐν τῇ ᾿Ιουδαίᾳ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ᾿Ολοφέρνης τοῖς ἔθνεσιν, ὁ ἀρχιστράτηγος Ναβουχοδονόσορ βασιλέως ᾿Ασσυρίων, καὶ ὃν τρόπον ἐσκύλευσε πάντα τὰ ἱερὰ αὐτῶν καὶ ἔδωκεν αὐτὰ εἰς ἀφανισμόν, 2 καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα σφόδρα ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ καὶ περὶ ῾Ιερουσαλὴμ καὶ τοῦ ναοῦ Κυρίου Θεοῦ αὐτῶν ἐταράχθησαν. 3 ὅτι προσφάτως ἦσαν ἀναβεβηκότες ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ νεωστὶ πᾶς ὁ λαὸς συνελέλεκτο τῆς ᾿Ιουδαίας, καὶ τὰ σκεύη καὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ ὁ οἶκος ἐκ τῆς βεβηλώσεως ἡγιασμένα ἦν. 4 καὶ ἀπέστειλαν εἰς πᾶν ὅριον Σαμαρείας καὶ Κωνὰ καὶ Βαιθωρὼν καὶ Βελμαὶν καὶ ῾Ιεριχὼ καὶ εἰς Χωβὰ καὶ Αἰσωρὰ καὶ τὸν αὐλῶνα Σαλὴμ 5 καὶ προκατελάβοντο πάσας τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων τῶν ὑψηλῶν καὶ ἐτειχίσαντο τὰς ἐν αὐτοῖς κώμας καὶ παρέθεντο εἰς ἐπισιτισμὸν εἰς παρασκευὴν πολέμου, ὅτι προσφάτως ἦν τὰ πεδία αὐτῶν τεθερισμένα. 6 καὶ ἔγραψεν ᾿Ιωακὶμ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας, ὃς ἦν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐν ῾Ιερουσαλήμ, τοῖς κατοικοῦσι Βαιτυλούα καὶ Βαιτομεσθαίμ, ἥ ἐστιν ἀπέναντι ᾿Εσδρηλὼν κατὰ πρόσωπον τοῦ πεδίου τοῦ πλησίον Δωθαΐμ, 7 λέγων διακατασχεῖν τὰς ἀναβάσεις τῆς ὀρεινῆς, ὅτι δι᾿ αὐτῶν ἦν ἡ εἴσοδος εἰς τὴν ᾿Ιουδαίαν, καὶ ἦν εὐχερῶς διακωλῦσαι αὐτοὺς προσβαίνοντας, στενῆς τῆς προσβάσεως οὔσης ἐπ᾿ ἄνδρας τοὺς πάντας δύο. 8 καὶ ἐποίησαν οἱ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ καθὰ συνέταξεν αὐτοῖς ᾿Ιωακὶμ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας καὶ ἡ γερουσία παντὸς δήμου ᾿Ισραήλ, οἳ ἐκάθηντο ἐν ῾Ιερουσαλήμ. 9 καὶ ἀνεβόησαν πᾶς ἀνὴρ ᾿Ισραὴλ πρὸς τὸν Θεὸν ἐν ἐκτενίᾳ μεγάλῃ καὶ ἐταπεινοῦσαν τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐν ἐκτενίᾳ μεγάλῃ. 10 αὐτοὶ καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καὶ τὰ νήπια αὐτῶν καὶ τὰ κτήνη αὐτῶν καὶ πᾶς πάροικος ἢ μισθωτὸς καὶ ἀργυρώνητος αὐτῶν ἐπέθεντο σάκκους ἐπὶ τὰς ὀσφύας αὐτῶν. 11 καὶ πᾶς ἀνὴρ ᾿Ισραὴλ καὶ γυνὴ καὶ τὰ παιδία καὶ οἱ κατοικοῦντες ἐν ῾Ιερουσαλὴμ ἔπεσον κατὰ πρόσωπον τοῦ ναοῦ καὶ ἐσποδώσαντο τὰς κεφαλὰς αὐτῶν καὶ ἐξέτειναν τοὺς σάκκους αὐτῶν κατὰ πρόσωπον Κυρίου· 12 καὶ τὸ θυσιαστήριον σάκκῳ περιέβαλον καὶ ἐβόησαν πρὸς τὸν Θεὸν ᾿Ισραὴλ ὁμοθυμαδὸν ἐκτενῶς τοῦ μὴ δοῦναι εἰς διαρπαγὴν τὰ νήπια αὐτῶν καὶ τὰς γυναῖκας εἰς προνομὴν καὶ τὰς πόλεις τῆς κληρονομίας αὐτῶν εἰς ἀφανισμὸν καὶ τὰ ἅγια εἰς βεβήλωσιν καὶ ὀνειδισμόν, ἐπίχαρμα τοῖς ἔθνεσι. 13 καὶ εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς αὐτῶν καὶ εἰσεῖδε τὴν θλῖψιν αὐτῶν· καὶ ἦν ὁ λαὸς νηστεύων ἡμέρας πλείους ἐν πάσῃ τῇ ᾿Ιουδαίᾳ καὶ ῾Ιερουσαλὴμ κατὰ πρόσωπον τῶν ἁγίων Κυρίου παντοκράτορος. 14 καὶ ᾿Ιωακὶμ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας καὶ πάντες οἱ παρεστηκότες ἐνώπιον Κυρίου, ἱερεῖς καὶ οἱ λειτουργοῦντες Κυρίῳ, σάκκους περιεζωσμένοι τὰς ὀσφύας αὐτῶν προσέφερον τὴν ὁλοκαύτωσιν τοῦ ἐνδελεχισμοῦ καὶ τὰς εὐχὰς καὶ τὰ ἑκούσια δόματα τοῦ λαοῦ, 15 καὶ ἦν σποδὸς ἐπὶ τὰς κιδάρεις αὐτῶν. καὶ ἐβόων πρὸς Κύριον ἐκ πάσης δυνάμεως εἰς ἀγαθὸν ἐπισκέψασθαι πάντα οἶκον ᾿Ισραήλ.

5

Ihano ly’amatabaro omu ngabo ya Holoferno

1 Banacimanyisa Holoferno, ye murhambo mukulu w’abalwi b’Asuru oku bene Israheli badwirhe bacirheganya okulwa n’oku bafusire enjira z’omu ntondo, oku bazungulusire enkuta oku ngasi ntondo enali enyanya zinarhalusire ezabo, n’oku bahizire emirhego omu ngasi rhubanda. 2 Yeshi anaciyâka bwenêne n’oburhe, ahamagala abarhambo n’engabo y’e Mowabu boshi abakulu b’abasirika b’engabo y’e Amoni n’abashamuka b’oku burhambi bw’enyanja, anacibabwira, erhi: 3 Mbwiri nani bene Kanani lwo lubaga luci olwo luyûbaka omu ntondo, bishagala bihi luyûbaka, omurhwe gwabo gw’okulwa gwanahika omu bantu banga, buhashe buci bajira, na bulyo buci balwamo, mwami wabo ye ndi, ndi murhambo obadwirhe oku matabaro? 4 Cirhumire bone omu bantu bayûbaka eno buzikira-zûba bo balahire okuja eno munda· ndi?

5 Akioro, murhambo wa bene Amoni boshi, anacimubwira, crhi: «Nnahamwirhu ayumve akanwa k’omurhumisi wage. Nanakumanyisa eby’okunali byoshi kuli olwo lubaga luyûbaka kula ntondo enali hofi n’ecirâlo cawe, na nta bunywesi bwarhenga omu kanwa ka mwambali wawe. 6 Olwo lubaga luli lw’oku bûko bw’Abanya-Kaldeya. 7 Bayûbakaga mîra e Mezopotamiya, ci barhayemeraga okukolera abazimu b’ahabusi babo b’eyo Kaldeya. 8 Barhenga omu njira y’ababusi babo bakaz’iharamya Nyamuzinda w’e mpingu, Nyamuzinda banamanyaga bwinja bwinja oku ho anaba. Erhi bakagwa n’ababusi babo, babahêka kuli n’abazimu babo, bayaka aho bàbaga. bajiyûbaka handi omu Mezopotamiya nsiku ndi. 9 Oyo Nyamuzinda waho anacibabwira mpu barhenge omu cihugo cabo, bagend’iyûbaka omu cihugo ca Kanani; banacigend’iyûbaka eyo munda, n’erhi bayihika, bagala omu masholo, omu nsaranga n’omu maso g’ebintu mwandu. 10 Banacibungulukira omu cihugo c’e Misiri erhi ishali likali lyamazûka omu Kanani, banayûbaka eyo munda amango banacikazag’ibonayo ebiryo byoshi; eyôla munda banaciluga bwenêne, ntaye wankacihashire okuganja ngasi bûko bwabo. 11 Mwami w’e Misiri anacibashomba, abarhindibuza n’omukolo gw’okujira amatofali, babajira kuligo bahinduka bajà. 12 Banacilakira Nyamuzinda wabo, naye alibuza abanya-Misiri n’ebibande birhayishigi bafumu. 13 Abanya-Misiri banabalihirhakwo emwabo: 14 Nyamuzinda ayûmya enyanja Ndukula erhi bo barhuma, abageza omu njira y’e Sînayi, n’omu Kadesi- Barneya; anacikungusha abantu bayûbaka omu ntondo boshi. 15 Bayûbaka omu cihugo c’ Abanya-Amori; bahungumulamwo Abaheshiboniti erhi misi yaho erhuma. Erhi baba bamayîkira Yordani, ba nayûbaka entondo yoshi, 16 balibirhakwo Abanya-Kanani, Abaferezeni, AbaYebuscni, Abanya-Sikemi, Abanya-Girgashi, babêra omwo cihugo nsiku nyinji. 17 Amango goshi barhanajira kubi embere z’oyo Nyamuzinda, anabagwase oku iragi lyabo, bulya ye nabo bagaya obulyalya. 18 Ci erhi banarhengaga omu njira abalangulaga banagukumuke n’okulwa kwa ngasi lubero, bahekwe bujà omu by’ihanga, aka-Nyamuzinda wabo koshi bakajire bwamwa n’ebishagala byabo binyagwe n’abashombanyi babo.

19 Buno, ebwa kuba bashubir’igomera Nyamuzinda wabo, barhenzirage emunda bajaga babashandaliza, bashubir’iyûbaka omu Yeruzalemu, banahira mwo oluhêrero lwabo. Banacishub’iyûbaka omu ntondo yali ekola eba irungu. 20 Na buno Yagirwa Muhanyi, akaba olwo lubaga lwajizire amabi, bagayisa oyo Nyamuzinda wabo, rhulole erhi muli bo munali eco cankarhuma bahimwa, ka ndi rhwanasôkera emwaho, rhwanabahima. 21 Ci akaba nta bubi balimwo, Nnawirhu kwanaba kwinja aharhalukire, bulya oyo Nyamuzinda wabo anaha sh’ibalwira, kandi obone rhwamarhenzayo okwarhubonesa nshonyi omu igulu lyoshi.

22 Erhi Akioro ayus’ishambaJa ebyo binwa, omwidudumo gwazûka omu ngabo yali ezungulusire enyuma n’abàlimwo. Abarhambo ba Holoferno, kugu ma n’abantu bayûbakaga oku burhambi bw’enyanja na bene Mowabu baderha mpu bamuyirhe. 23 N’ecarhuma bulya rhurharhinyiri abo bene Israheli. Luli lubaga lurhajira buhashe na misi mici y’okulwa kuzibu. 24 Co carhuma rhwono rhwasôka, wabona oku balibwa na engabo yawe yagirwa Holoferno.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 5

1 ΚΑΙ ἀνηγγέλη ᾿Ολοφέρνῃ ἀρχιστρατήγῳ δυνάμεως ᾿Ασσοὺρ διότι οἱ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ παρεσκευάσαντο εἰς πόλεμον καὶ τὰς διόδους τῆς ὀρεινῆς συνέκλεισαν καὶ ἐτείχισαν πᾶσαν κορυφὴν ὄρους ὑψηλοῦ καὶ ἔθηκαν ἐν τοῖς πεδίοις σκάνδαλα. 2 καὶ ὠργίσθη θυμῷ σφόδρα καὶ ἐκάλεσε πάντας τοὺς ἄρχοντας Μωὰβ καὶ τοὺς στρατηγοὺς ᾿Αμμὼν καὶ πάντας σατράπας τῆς παραλίας 3 καὶ εἶπεν αὐτοῖς· ἀναγγείλατε δή μοι, υἱοὶ Χαναάν, τίς ὁ λαὸς οὗτος ὁ καθήμενος ἐν τῇ ὀρεινῇ, καὶ τίνες ἃς κατοικοῦσι πόλεις, καὶ τὸ πλῆθος τῆς δυνάμεως αὐτῶν, καὶ ἐν τίνι τὸ κράτος αὐτῶν, καὶ ἡ ἰσχὺς αὐτῶν, καὶ τίς ἀνέστηκεν ἐπ᾿ αὐτῶν βασιλεὺς ἡγούμενος στρατιᾶς αὐτῶν, 4 καὶ διατὶ κατενωτίσαντο τοῦ μὴ ἐλθεῖν εἰς ἀπάντησίν μοι παρὰ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν δυσμαῖς; 5 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ᾿Αχιὼρ ὁ ἡγούμενος πάντων υἱῶν ᾿Αμμών· ἀκουσάτω δὴ ὁ κύριός μου λόγον ἐκ στόματος τοῦ δούλου σου, καὶ ἀναγγελῶ σοι τὴν ἀλήθειαν περὶ τοῦ λαοῦ, ὃς κατοικεῖ τὴν ὀρεινὴν ταύτην, πλησίον σου οἰκοῦντος, καὶ οὐκ ἐξελεύσεται ψεῦδος ἐκ τοῦ στόματος τοῦ δούλου σου. 6 ὁ λαὸς οὗτός εἰσιν ἀπόγονοι Χαλδαίων, 7 καὶ παρῴκησαν τὸ πρότερον ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ, ὅτι οὐκ ἐβουλήθησαν ἀκολουθῆσαι τοῖς θεοῖς τῶν πατέρων αὐτῶν, οἳ ἐγένοντο ἐν γῇ Χαλδαίων· 8 καὶ ἐξέβησαν ἐξ ὁδοῦ τῶν γονέων αὐτῶν καὶ προσεκύνησαν τῷ Θεῷ τοῦ οὐρανοῦ, Θεῷ ᾧ ἐπέγνωσαν, καὶ ἐξέβαλον αὐτοὺς ἀπὸ προσώπου τῶν θεῶν αὐτῶν, καὶ ἔφυγον εἰς Μεσοποταμίαν καὶ παρῴκησαν ἐκεῖ ἡμέρας πολλάς. 9 καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς αὐτῶν ἐξελθεῖν ἐκ τῆς παροικίας αὐτῶν καὶ πορευθῆναι εἰς γῆν Χαναάν, καὶ κατῴκησαν ἐκεῖ καὶ ἐπληθύνθησαν χρυσίῳ καὶ ἀργυρίῳ καὶ ἐν κτήνεσι πολλοῖς σφόδρα. 10 καὶ κατέβησαν εἰς Αἴγυπτον, ἐκάλυψε γὰρ τὸ πρόσωπον τῆς γῆς Χαναὰν λιμός, καὶ παρῴκησαν ἐκεῖ μέχρις οὗ διετράφησαν· καὶ ἐγένοντο ἐκεῖ εἰς πλῆθος πολύ, καὶ οὐκ ἦν ἀριθμὸς τοῦ γένους αὐτῶν. 11 καὶ ἐπανέστη αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς Αἰγύπτου καὶ κατεσοφίσαντο αὐτοὺς ἐν πόνῳ καὶ ἐν πλίνθῳ, καὶ ἐταπείνωσαν αὐτοὺς καὶ ἔθεντο αὐτοὺς εἰς δούλους· 12 καὶ ἀνεβόησαν πρὸς τὸν Θεὸν αὐτῶν, καὶ ἐπάταξε πᾶσαν τὴν γῆν Αἰγύπτου πληγαῖς, ἐν αἷς οὐκ ἦν ἴασις· καὶ ἐξέβαλον αὐτοὺς οἱ Αἰγύπτιοι ἀπὸ προσώπου αὐτῶν. 13 καὶ κατεξήρανεν ὁ Θεὸς τὴν ἐρυθρὰν θάλασσαν ἔμπροσθεν αὐτῶν 14 καὶ ἤγαγεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν τοῦ Σινὰ καὶ Κάδης Βαρνή· καὶ ἐξέβαλον πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ ἐρήμῳ 15 καὶ ᾤκησαν ἐν γῇ ᾿Αμορραίων καὶ πάντας τοὺς ᾿Εσεβωνίτας ἐξωλόθρευσαν ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτῶν. καὶ διαβάντες τὸν ᾿Ιορδάνην ἐκληρονόμησαν πᾶσαν τὴν ὀρεινὴν 16 καὶ ἐξέβαλον ἐκ προσώπου αὐτῶν τὸν Χαναναῖον καὶ τὸν Φερεζαῖον καὶ τὸν ᾿Ιεβουσαῖον καὶ τὸν Συχὲμ καὶ πάντας τοὺς Γεργεσαίους καὶ κατῴκησαν ἐν αὐτῇ ἡμέρας πολλάς. 17 καὶ ἕως οὐχ ἥμαρτον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ αὐτῶν, ἦν τὰ ἀγαθὰ μετ᾿ αὐτῶν, ὅτι Θεὸς μισῶν ἀδικίαν μετ᾿ αὐτῶν ἐστιν. 18 ὅτε δὲ ἀπέστησαν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, ἧς διέθετο αὐτοῖς, ἐξωλοθρεύθησαν ἐν πολλοῖς πολέμοις ἐπὶ πολὺ σφόδρα καὶ ᾐχμαλωτεύθησαν εἰς γῆν οὐκ ἰδίαν, καὶ ὁ ναὸς τοῦ Θεοῦ αὐτῶν ἐγενήθη εἰς ἔδαφος, καὶ οἱ πόλεις αὐτῶν ἐκρατήθησαν ὑπὸ τῶν ὑπεναντίων. 19 καὶ νῦν ἐπιστρέψαντες ἐπὶ τὸν Θεὸν αὐτῶν ἀνέβησαν ἐκ τῆς διασπορᾶς, οὗ διεσπάρησαν ἐκεῖ, καὶ κατέσχον τὴν ῾Ιερουσαλήμ, οὗ τὸ ἁγίασμα αὐτῶν, καὶ κατῳκίσθησαν ἐν τῇ ὀρεινῇ, ὅτι ἦν ἔρημος. 20 καὶ νῦν, δέσποτα κύριε, εἰ μέν ἐστιν ἀγνόημα ἐν τῷ λαῷ τούτῳ καὶ ἁμαρτάνουσιν εἰς τὸν Θεὸν αὐτῶν καὶ ἐπισκεψόμεθα ὅτι ἐστὶν ἐν αὐτοῖς σκάνδαλον τοῦτο, καὶ ἀναβησόμεθα καὶ ἐκπολεμήσομεν αὐτούς. 21 εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἀνομία ἐν τῷ ἔθνει αὐτῶν, παρελθέτω δὴ ὁ κύριός μου, μήποτε ὑπερασπίσῃ ὁ Κύριος αὐτῶν καὶ ὁ Θεὸς αὐτῶν ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ἐσόμεθα εἰς ὀνειδισμὸν ἐναντίον πάσης τῆς γῆς. 22 καὶ ἐγένετο ὡς ἐπαύσατο ᾿Αχιὼρ λαλῶν τοὺς λόγους τούτους, καὶ ἐγόγγυσε πᾶς ὁ λαὸς ὁ κυκλῶν τὴν σκηνὴν καὶ περιεστώς, καὶ εἶπαν οἱ μεγιστᾶνες ᾿Ολοφέρνου καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν παραλίαν καὶ τὴν Μωὰβ συγκόψαι αὐτόν· 23 οὐ γὰρ φοβηθησόμεθα ἀπὸ υἱῶν ᾿Ισραήλ· ἰδοὺ γὰρ λαός, ἐν ᾧ οὐκ ἔστι δύναμις οὐδὲ κράτος εἰς παράταξιν ἰσχυράν· 24 διὸ δὴ ἀναβησόμεθα, καὶ ἔσονται εἰς κατάβρωμα πάσης τῆς στρατιᾶς σου, δέσποτα ᾿Ολοφέρνη.

6

Oburhe bwa Holoferno

1 Erhi olubi luhwa muli balya bantu bàli bazongolosire endêko, Holoferno, omurhambo mukuJu w’engabo y’abalwi b’Asuru, anacibwira Akioro na ngasi bandi bene Mowabu embere za oJubaga Jw’ahandi erhi: 2 «Oli muntu muci wani Akioro na bala balimya bene Efrayimu, obu okola wajira obulêbi kuli rhwe, onakola warhubwira buno mpu rhurhajag’ilwisa bene IsraheJi ebwa kuba Nyamuzinda wabo anakabalwira!Ndi Nyamuzinda kuleka Nabuko­ndonozori? Yenene arhuma engabo yage, anabaheze hano igulu, n’oyo Nyamuzinda wabo arhabayôkole. 3 Ci rhwono bambali ba Nabukondonozori wabona oku rhwabarhimbaguliza nka muntu muguma, barhankaderha mpu bacishomya embere z’enfarasi zirhu. 4 Rhwabayôkera eyo mwabo, n’entondo zabo zalaluka omuko gwabo, orhubanda rhwabo rhuyunjule mifu. Barhabone misi y’okuhangaza embere zirhu, ci kukwanine boshi bafe, kwo adesire mwami Nabukondonozori orhegeka iguJu lyoshi. 5 BuJya adesire, n’ebinwa byage bi rhagaluka kone. Kuli we wani Akioro wa bene Amoni we, odesire ebira binwa, ahala onajirire okubi, orhakacilola oku busu bwani, kurhenga ene, kuhika ncihôle kulii balya barhengaga e Misiri. 6 Okubundi obwo, ecuma c’engabo yani n’omurhwc gwa bambali bani cakurhulungula enkanga na hano nshubûka, bakuhimbagulize, ofe. 7 Bambali bani bakola bakuheka omwo ntondo, baji kuhira omu cishagaJa cigwerhe akafomeko. 8 Na hano ofa, wanafa haguma nabo. 9 Na kulya kuba olangalire oku barhagwarhwe, omanye obusu bwawe burhacizinzibalaga. Nadesire, na ntako kurhabe omu binwa byani.»

10 Holoferno anacirhegeka abambali bali omu nyumpa mpu bagwarhe Akioro, bamuheke e Betuli, bamuhane emwa bene Israheli. 11 Balya barhumisi banacimugwarha, bamurhenza omu cihando, bamuhêka omu kabanda, banaci rhenga omwo kabanda, basôkera oku ntondo bahika aha maliba gali hofi na Betuli. 12 Abantu b’omwo lugo erhi bababona, banacirhôla emirasano yabo, banacishagamuka omu lugo, baja oku irhwerhwc ly’entondo. Abalwa n’ama buye babacika okusôka omu kubabanda amabuye. 13 Banacizonga omu marha mbi g’entondo, baziriringa Akioro, bamukweba halya erya ntondo erhondêrera, banacishubira emunda nawabo ali.

14 Oku babunguluka oku ntondo, bene Israheli banarhinda ahali; bamu shwekula, bamuheka e Betuli, baj’imuyereka abakulu b’ccishagala. 15 Mw’ago mango, abo bakulu bali: Uziyahu, mwene Mika, w’omu buko bwa Simoni, Sha­ brisi, mugala wa Gotonieli na Sharmisi mugaJa wa Melkieli. 16 Banacishubûza abashamuka b’oku lugo loshi, n’abana n’abakazi boshi balundukira bw’eyo endêko. Banaciyisha badwirhe Akioro omu karhî k’olwo lubaga loshi, na Uziyahu anacimudôsa kurhi byabire koshi, 17 Anacibashuza, abashambalira n’olw’o lw’endêko ya Holoferno, ebinwa ananaderhaga omu karhî k’abarhambo b’A suru na ngasi bindi analogosire kuli bene Israheli byoshi. 18 Olubaga lwafukamiriza, lwaharamya Nnâmahanga, lwayâma, mpu: 19 «Nnahamwirhu, Nyamuzinda w’empingu, olole obwo bucibone bwabo, obwonjo bw’okunenaguzibwa kw’olubaga lwawe bukugwarhe, olole Yagirwa muli luno lusiku obusu bw’aba wagishaga! 20 Barhuliriza Akioro banacimukuza bwenêne. 21 Erhi barhenga omw’ihano, Uziyahu amuhêka emwage, n’abashamuka abaha oku mamvu. Banacirhondêra bashenga oburhabâle emwa Nyamuzinda w’lsraheli muli obwo budufu boshi.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 6

1ΚΑΙ ὡς κατέπαυσεν ὁ θόρυβος τῶν ἀνδρῶν τῶν κύκλῳ τῆς συνεδρίας, καὶ εἶπεν ᾿Ολοφέρνης ὁ ἀρχιστράτηγος δυνάμεως ᾿Ασσοὺρ πρὸς ᾿Αχιὼρ ἐναντίον παντὸς τοῦ δήμου ἀλλοφύλων καὶ πρὸς πάντας υἱοὺς Μωάβ· 2 καὶ τίς εἶ σύ, ᾿Αχιὼρ καὶ οἱ μισθωτοὶ τοῦ ᾿Εφραίμ, ὅτι ἐπροφήτευσας ἐν ἡμῖν καθὼς σήμερον καὶ εἶπας τὸ γένος ᾿Ισραὴλ μὴ πολεμῆσαι, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτῶν ὑπερασπιεῖ αὐτῶν; καὶ τίς ὁ Θεὸς εἰ μὴ Ναβουχοδονόσορ; οὗτος ἀποστελεῖ τὸ κράτος αὐτοῦ καὶ ἐξολοθρεύσει αὐτοὺς ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, καὶ οὐ ρύσεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς αὐτῶν· 3 ἀλλ᾿ ἡμεῖς οἱ δοῦλοι αὐτοῦ πατάξομεν αὐτοὺς ὡς ἄνθρωπον ἕνα, καὶ οὐχ ὑποστήσονται τὸ κράτος τῶν ἵππων ἡμῶν. 4 κατακαύσομεν γὰρ αὐτοὺς ἐν αὐτοῖς, καὶ τὰ ὄρη αὐτῶν μεθυσθήσεται ἐν τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ πεδία αὐτῶν πληρωθήσεται νεκρῶν αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀντιστήσεται τὸ ἴχνος τῶν ποδῶν αὐτῶν κατὰ πρόσωπον ἡμῶν, ἀλλὰ ἀπωλείᾳ ἀπολοῦνται, λέγει ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ ὁ κύριος πάσης τῆς γῆς· εἶπε γάρ, οὐ ματαιωθήσεται τὰ ρήματα τῶν λόγων αὐτοῦ. 5 σὺ δὲ ᾿Αχιὼρ μισθωτὲ τοῦ ᾿Αμμών, ὃς ἐλάλησας τοὺς λόγους τούτους ἐν ἡμέρᾳ ἀδικίας σου, οὐκ ὄψει ἔτι τὸ πρόσωπόν μου ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης, ἕως οὗ ἐκδικήσω τὸ γένος τῶν ἐξ Αἰγύπτου· 6 καὶ τότε διελεύσεται ὁ σίδηρος τῆς στρατιᾶς μου καὶ ὁ λαὸς τῶν θεραπόντων μου τὰς πλευράς σου, καὶ πεσῇ ἐν τοῖς τραυματίαις αὐτῶν, ὅταν ἐπιστρέψω. 7 καὶ ἀποκαταστήσουσί σε οἱ δοῦλοί μου εἰς τὴν ὀρεινὴν καὶ θήσουσί σε ἐν μιᾷ τῶν πόλεων τῶν ἀναβάσεων, 8 καὶ οὐκ ἀπολῇ ἕως οὗ ἐξολοθρευθῇς μετ᾿ αὐτῶν. 9 καὶ εἴπερ ἐλπίζεις τῇ καρδίᾳ σου ὅτι οὐ ληφθήσονται, μὴ συμπεσέτω σου τὸ πρόσωπον· ἐλάλησα, καὶ οὐδὲν διαπεσεῖται τῶν ρημάτων μου. 10 καὶ προσέταξεν ᾿Ολοφέρνης τοῖς δούλοις αὐτοῦ, οἳ ἦσαν παρεστηκότες ἐν τῇ σκηνῇ αὐτοῦ, συλλαβεῖν τὸν ᾿Αχιὼρ καὶ ἀποκαταστῆσαι αὐτὸν εἰς Βαιτυλούα καὶ παραδοῦναι εἰς χεῖρας υἱῶν ᾿Ισραήλ. 11 καὶ συνέλαβον αὐτὸν οἱ δοῦλοι αὐτοῦ καὶ ἤγαγον αὐτὸν ἔξω τῆς παρεμβολῆς εἰς τὸ πεδίον καὶ ἀπῇραν ἐκ μέσου τῆς πεδινῆς εἰς τὴν ὀρεινὴν καὶ παρεγένοντο ἐπὶ τὰς πηγάς, αἳ ἦσαν ὑποκάτω Βαιτυλούα. 12 καὶ ὡς εἶδαν αὐτοὺς οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, ἀνέλαβον τὰ ὅπλα αὐτῶν καὶ ἀπῆλθον ἔξω τῆς πόλεως ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους, καὶ πᾶς ἀνὴρ σφενδονήτης διεκράτησαν τὴν ἀνάβασιν αὐτῶν καὶ ἔβαλον ἐν λίθοις ἐπ᾿ αὐτούς. 13 καὶ ὑποδύσαντες ὑποκάτω τοῦ ὄρους ἔδησαν τὸν ᾿Αχιὼρ καὶ ἀφῆκαν ἐρριμμένον ὑπὸ τὴν ρίζαν τοῦ ὄρους καὶ ἀπῴχοντο πρὸς τὸν κύριον αὐτῶν. 14 καταβάντες δὲ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ ἐκ τῆς πόλεως αὐτῶν ἐπέστησαν αὐτῷ καὶ λύσαντες αὐτὸν ἀπήγαγον εἰς τὴν Βαιτυλούα καὶ κατέστησαν αὐτὸν ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας τῆς πόλεως αὐτῶν, 15 οἳ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ᾿Οζίας ὁ τοῦ Μιχὰ ἐκ τῆς φυλῆς Συμεὼν καὶ ᾿Αβρὶς ὁ τοῦ Γοθονιὴλ καὶ Χαρμὶς υἱὸς Μελχιήλ. 16 καὶ συνεκάλεσαν πάντας τοὺς πρεσβυτέρους τῆς πόλεως, καὶ συνέδραμον πᾶς νεανίσκος αὐτῶν καὶ αἱ γυναῖκες εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἔστησαν τὸν ᾿Αχιὼρ ἐν μέσῳ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτῶν, καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ᾿Οζίας τὸ συμβεβηκός. 17 καὶ ἀποκριθεὶς ἀπήγγειλεν αὐτοῖς τὰ ρήματα τῆς συνεδρίας ᾿Ολοφέρνου καὶ πάντα τὰ ρήματα, ὅσα ἐλάλησεν ἐν μέσῳ τῶν ἀρχόντων υἱῶν ᾿Ασσούρ, καὶ ὅσα ἐμεγαλορρημόνησεν ᾿Ολοφέρνης εἰς τὸν οἶκον ᾿Ισραήλ. 18 καὶ πεσόντες ὁ λαὸς προσεκύνησαν τῷ Θεῷ καὶ ἐβόησαν λέγοντες· 19 Κύριε ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ, κάτιδε ἐπὶ τὰς ὑπερηφανίας αὐτῶν καὶ ἐλέησον τὴν ταπείνωσιν τοῦ γένους ἡμῶν καὶ ἐπίβλεψον ἐπὶ τὸ πρόσωπον τῶν ἡγιασμένων σοι ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. 20 καὶ παρεκάλεσαν τὸν ᾿Αχιὼρ καὶ ἐπῄνεσαν αὐτὸν σφόδρα. 21 καὶ παρέλαβεν αὐτὸν ᾿Οζίας ἐκ τῆς ἐκκλησίας εἰς οἶκον αὐτοῦ καὶ ἐποίησε πότον τοῖς πρεσβυτέροις, καὶ ἐπεκαλέσαντο τὸν Θεὸν ᾿Ισραὴλ εἰς βοήθειαν ὅλην τὴν νύκτα ἐκείνην.

7

. Ekurhêrwa kwa Betuli

Okurhêrwa kwa Israheli

1 Erhi buca Holoferno arhegeka engabo yage, emirhwe yage yoshi, na balya bàyishaga okubarhabâla mpu bagandûle bahêke ecirâlo e Betuli, bagwarhe obuhumana bw’entondo, banalwise bene Israheli. 2 Olwo lusiku abasirika babo boshi bagandûla; emisi yabo omu kuganja abalume b’amatabâro bali bihumbi igana na makumi gali ndarhu ga bantu bagenda n’amagulu, bihumbi ikumi na bibirhi bya bantu bagenda n’enfarasi, buzira kuganja ab’emikolo n’abandi bayishaga babalusize: gwali mwandu gurhankaganjwa. 3 Banacitwa olugerêro omu kabanda hofi na Betuli aha iriba. Banacihanda omu murhambirhambi kuhika e Belaini na Dotaini, kandi kurhenga e Betuli kuhika e Shiyamoni ah’i shiriza lya Esdreloni. 4 Bene Israheli erhi babona erya nkumo y’abantu, bayô boha, ngasi muguma akabwira owabo erhi: «Lero abâla boshi bamalira igulu. Nta ntondo ejire enyanya, nisi erhi kafomeko, erhi hirhondo hyankalembera obuzirho bwabo». 5 Erhi baba bamarhôla ngasi muguma eby’okulwa, n’erhi baba bamayasa orhumole oku minara y’okulanga, bageza obwo budufu boshi babalinzire.

6 Oku lusiku lwa kabirhi, Holoferno ayîsha adwirhe balya basirika bage bagenda n’enfarasi boshi; abageza olunda bene Israheli bali, omu Betuli, alâba emihango y’ebishagala byabo byoshi. 7 Arhangula amaliba gabo goshi, aganyaga, anahiraho abalanzi; yene ashubira emunda engabo yage yali. 8 Na, erhi bamujaho, bene Ezau boshi, abarhambo ba bene Mowabu boshi, abarhambo b’oku lunda lw’enyanja, bamubwira, mpu: 9 «Nnawirhu ayumve bwinja akâla kanwa lyo engabo yawe elek’itumirhwa. 10 Bulya olu lubaga lwa bene Israheli emisi yabo bayihira arhali omu kulwa amatumu ci omu buliri bw’ezi ntondo bayûbakamwo. Kurhali kulembu okusôka ezi ntondo bayûbakamwo.

11 Yagirwa orhaderhaga mpu okerese abantu okala wabalwisa na ntyo harhahirime ciru n’omuntu muguma omu mirhwe yawe. 12 Obere oku lugerêro lwawe, olange kwo abantu b’emisi yawe, n’abarhumisi bawe bagend’ilanga amaliba garhenga omu marhambi g’entondo. 13 Bulya ahôla ho abantu b’e Betuli boshi bayish’ikadôma: enyôrha yabasêza okuhâna olugo lwabo. Kuli rhwe rhwenene, rhukola rhwasôkera oku marhwerhwe g’entondo ziri hofi, rhugend’itwayo amacûmbi g’okubalanga lyo balek’ijira owarhenga omu lugo. 14 Ishali lyabahungumuliramwo na bakabo n’abana babo embere engôrho ebahôlereze; balambukira omu njira z’aha bayûbaka. 15 Kandi wenene wanayi shig’ibahemba kulya kugalugalu banakwanine, bulya barhalonzagya okuyish’i shiga n’omurhûla emunda oli.»

16 Ebyo binwa byasimisa bwenêne Holoferno n’engabo yage; anacirhegeka mpu bajire okwo banadesire. 17 Cikembe ciguma ca bene Amoni cagenda na bene Asuru bihumbi birhanu, bahanda omu kafomeko k’entondo, banyaga enyishi n’amaliba ga bene Israheli. 18 Nabo bene Ezau na bene Amoni basôka e ntondo bagend’itwa icûmbi oku ntondo ya Dotaini, banacirhuma abantu babo olundi lunda lw’ishiriza lya Egrebeli hofi na Kusi, cishagala ciba hofi n’omugezi gwa Mokimuri. Abasigalaga omu ngabo ya Asuru bahanda omu kabanda, bakabumba bantu. Amahema gabo n’ebirugu byabo byajira olugerêro lw’o rhuyumpa rhunji rhunji, nabo bone bàli ngabo nyinji bwenêne.

19 Bene Israheli balakira Nnâmahanga Nyamuzinda wabo, erhi boshi bamarhemuka, bulya bamagorhwa n’abashombanyi babo, na ntako bankacihashire okubafumamwo. 20 N’eyo ngabo ya bene Asuru yanacibazunguluka ntyo nsiku makumi asharhu: abalambagira n’amagulu kone, abagenda omu ngâle n’abagenda n’enfarasi. Abantu b’e Betuli banacibona omuhako gwabo gw’amîshi gukola buhwa. 21 Emina yagana, barhanacihashaga okunywa mpu batwe enyôrha, bulya bal’i kola bakagera amîshi babahà ga okunywa. 22 Abana babo balikola ba nta magala, abana babo barhorho na bakabo balembagûka n’enyôrha, bakahirima omu njira n’omu muhango, bulya nta misi bacigwerhe.

23 Okubundi obwo, olubaga loshi lwanaciyisha, lwazunguluka Uziyahu n’aba rhambo b’olwo lugo, abana bagererire, abakazi barho, banaciyâma n’izu linene, banaciderha, banabwira abashamuka, mpu: 24 Nnâmahanga yenene atwage olubanja ekarhî kirhu na ninyu kuli oku mwarhujirire ebwa kuba murhabwiraga bene Asuru ebinwa by’omurhûla. 25 Rhwono buno rhurhacigwerhi burhabâle, Nyamuzinda arhuhânyire omu maboko gabo, erhi aleka rhufe n’enyôrha nnene, rhunagukumukire ntyo embere zabo. 26 Mukanyagye mubahamagale buno, olugo muluhâne mpira emw’eyi ngabo ya Holoferno n’emirhwe yage yoshi. 27 Kwanaba kukulu barhunyagûze, barhuhêke bujà, rhunagend’ilama ahali h’okubona n’amasu girhu abana birhu bafa, bakirhwe bafe n’abana kuguma. 28 Abahamirizi birhu yo mpingu n’igulu, Nyamuzinda wirhu, Nnâmahanga wa balarha, ye warhuhana erhi byâha birhu birhuma n’ebyâha bya balarha lyo alek’ijira kwa bene oku ene la. 29 Boshi caligllmiza banayâma, balaka bwenêne emunda Nyakasane Nyamuzinda ali n’izu linene.

30 Uziyahu anacibabwira, erhi mube n’obulangalire bone, mulinde zindi nsiku irhanu: mw’ago mango, Nnâmahanga Nyamuzinda wirhu arhuyerekeza obwonjo bwage, bulya arharhulekerere kuhika ebuzinda. 31 Ezo nsiku zikagera n’oburhabâle burhacirhuyîshira, nanajira nk’oku muna desire. 32 Asengaruka olubaga, alushubiza oku cihando, balanga enkuta, eminara y’olugo lwabo, abakazi n’abana babashubiza omu nyumpa. Boshi bàli bamatwika enjingo omu lugo.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 7

1 Τῌ δ᾿ ἐπαύριον παρήγγειλεν ᾿Ολοφέρνης πάσῃ τῇ στρατιᾷ αὐτοῦ καὶ παντὶ τῷ λαῷ αὐτοῦ, οἳ παρεγένοντο ἐπὶ τὴν συμμαχίαν αὐτοῦ, ἀναζευγνύειν ἐπὶ Βαιτυλούα καὶ τὰς ἀναβάσεις τῆς ὀρεινῆς προκαταλαμβάνεσθαι καὶ ποιεῖν πόλεμον πρὸς τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραήλ. 2 καὶ ἀνέζευξεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ πᾶς ἀνὴρ δυνατὸς αὐτῶν· καὶ ἡ δύναμις αὐτῶν ἀνδρῶν πολεμιστῶν χιλιάδες ἀνδρῶν πεζῶν ἑκατὸν ἑβδομήκοντα καὶ ἱππέων χιλιάδες δεκαδύο, χωρὶς τῆς ἀποσκευῆς καὶ τῶν ἀνδρῶν, οἳ ἦσαν πεζοὶ ἐν αὐτοῖς, πλῆθος πολὺ σφόδρα. 3 καὶ παρενέβαλον ἐν τῷ αὐλῶνι πλησίον Βαιτυλούα ἐπὶ τῆς πηγῆς καὶ παρέτειναν εἰς εὖρος ἐπὶ Δωθαΐμ καὶ ἕως Βελβαὶμ καὶ εἰς μῆκος ἀπὸ Βαιτυλούα ἕως Κυαμῶνος, ἥ ἐστιν ἀπέναντι ᾿Εσδρηλών. 4 οἱ δὲ υἱοὶ ᾿Ισραήλ, ὡς εἶδον αὐτῶν τὸ πλῆθος, ἐταράχθησαν σφόδρα καὶ εἶπεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· νῦν ἐκλείξουσιν οὖτοι τὸ πρόσωπον τῆς γῆς πάσης, καὶ οὔτε τὰ ὄρη τὰ ὑψηλὰ οὔτε αἱ φάραγγες οὔτε οἱ βουνοὶ ὑποστήσονται τὸ βάρος αὐτῶν. 5 καὶ ἀναλαβόντες ἕκαστος τὰ σκεύη τὰ πολεμικὰ αὐτῶν καὶ ἀνακαύσαντες πυρὰς ἐπὶ τοὺς πύργους αὐτῶν, ἔμενον φυλάσσοντες ὅλην τὴν νύκτα ἐκείνην. 6 τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ δευτέρᾳ ἐξήγαγεν ᾿Ολοφέρνης πᾶσαν τὴν ἵππον αὐτοῦ κατὰ πρόσωπον τῶν υἱῶν ᾿Ισραήλ, οἳ ἦσαν ἐν Βαιτυλούᾳ, 7 καὶ ἐπεσκέψατο τὰς ἀναβάσεις τῆς πόλεως αὐτῶν καὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων αὐτῶν ἐφώδευσε καὶ προκατελάβετο αὐτὰς καὶ ἐπέστησεν αὐταῖς παρεμβολὰς ἀνδρῶν πολεμιστῶν, καὶ αὐτὸς ἀνέζευξεν εἰς τὸν λαὸν αὐτοῦ. 8 καὶ προσελθόντες αὐτῷ οἱ ἄρχοντες τῶν υἱῶν ῾Ησαῦ καὶ πάντες οἱ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ Μωὰβ καὶ οἱ στρατηγοὶ τῆς παραλίας εἶπαν· 9 ἀκουσάτω δὴ λόγον ὁ δεσπότης ἡμῶν, ἵνα μὴ γένηται θραῦσμα ἐν τῇ δυνάμει σου· 10 ὁ γὰρ λαὸς οὗτος τῶν υἱῶν ᾿Ισραὴλ οὐ πέποιθαν ἐπὶ τοῖς δόρασιν αὐτῶν, ἀλλ᾿ ἐπὶ τοῖς ὕψεσι τῶν ὀρέων αὐτῶν, ἐν οἷς αὐτοὶ ἐνοικοῦσιν ἐν αὐτοῖς· οὐ γάρ ἐστιν εὐχερὲς προσβῆναι ταῖς κορυφαῖς τῶν ὀρέων αὐτῶν. 11 καὶ νῦν, δέσποτα, μὴ πολέμει πρὸς αὐτούς, καθὼς γίνεται πόλεμος παρατάξεως, καὶ οὐ πεσεῖται ἐκ τοῦ λαοῦ σου ἀνὴρ εἷς. 12 ἀνάμεινον ἐπὶ τῆς παρεμβολῆς σου διαφυλάσσων πάντα ἄνδρα ἐκ τῆς δυνάμεώς σου, καὶ ἐπικρατησάτωσαν οἱ παῖδές σου τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος, ἣ ἐκπορεύεται ἐκ τῆς ρίζης τοῦ ὄρους, 13 διότι ἐκεῖθεν ὑδρεύονται πάντες οἱ κατοικοῦντες Βαιτυλούα, καὶ ἀνελεῖ αὐτοὺς ἡ δίψα, καὶ ἐκδώσουσι τὴν πόλιν ἑαυτῶν· καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ λαὸς ἡμῶν ἀναβησόμεθα ἐπὶ τὰς πλησίον κορυφὰς τῶν ὀρέων καὶ παρεμβαλοῦμεν ἐπ᾿ αὐταῖς εἰς προφυλακὴν τοῦ μὴ ἐξελθεῖν ἐκ τῆς πόλεως ἄνδρα ἕνα. 14 καὶ τακήσονται ἐν τῷ λιμῷ αὐτοὶ καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ πρὶν ἐλθεῖν τὴν ρομφαίαν ἐπ᾿ αὐτούς, καταστρωθήσονται ἐν ταῖς πλατείαις τῆς οἰκήσεως αὐτῶν. 15 καὶ ἀνταποδώσεις αὐτοῖς ἀνταπόδομα πονηρόν, ἀνθ᾿ ὧν ἐστασίασαν, καὶ οὐκ ἀπήντησαν τῷ προσώπῳ σου ἐν εἰρήνῃ. 16 καὶ ἤρεσαν οἱ λόγοι αὐτῶν ἐνώπιον ᾿Ολοφέρνου καὶ ἐνώπιον πάντων τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, καὶ συνέταξαν ποιεῖν καθὼς ἐλάλησαν. 17 καὶ ἀπῇρε παρεμβολὴ υἱῶν ᾿Αμμὼν καὶ μετ᾿ αὐτῶν χιλιάδες πέντε υἱῶν ᾿Ασσοὺρ καὶ παρενέβαλον ἐν τῷ αὐλῶνι καὶ προκατελάβοντο τὰ ὕδατα καὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων τῶν υἱῶν ᾿Ισραήλ. 18 καὶ ἀνέβησαν υἱοὶ ῾Ησαῦ καὶ οἱ υἱοὶ ᾿Αμμὼν καὶ παρενέβαλον ἐν τῇ ὀρεινῇ ἀπέναντι Δωθαΐμ. καὶ ἀπέστειλαν ἐξ αὐτῶν πρὸς νότον καὶ ἀπηλιώτην ἀπέναντι ᾿Εγρεβήλ, ἥ ἐστι πλησίον Χούς, ἥ ἐστιν ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Μοχμούρ. καὶ ἡ λοιπὴ στρατιὰ τῶν ᾿Ασσυρίων παρενέβαλον ἐν τῷ πεδίῳ καὶ ἐκάλυψαν πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς· καὶ αἱ σκηναὶ καὶ αἱ ἀπαρτίαι αὐτῶν κατεστρατοπέδευσαν ἐν ὄχλῳ πολλῷ καὶ ἦσαν εἰς πλῆθος πολὺ σφόδρα. 19 Καὶ οἱ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ ἀνεβόησαν πρὸς Κύριον Θεὸν αὐτῶν, ὅτι ὠλιγοψύχησε τὸ πνεῦμα αὐτῶν, ὅτι ἐκύκλωσαν πάντες οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν καὶ οὐκ ἦν διαφυγεῖν ἐκ μέσου αὐτῶν. 20 καὶ ἔμεινε κύκλῳ αὐτῶν πᾶσα παρεμβολὴ ᾿Ασσούρ, οἱ πεζοὶ καὶ τὰ ἅρματα καὶ οἱ ἱππεῖς αὐτῶν, ἡμέρας τριακοντατέσσαρας. καὶ ἐξέλιπε πάντας τοὺς κατοικοῦντας Βαιτυλούα πάντα τὰ ἀγγεῖα αὐτῶν τῶν ὑδάτων, 21 καὶ οἱ λάκκοι ἐξεκενοῦντο, καὶ οὐκ εἶχον πιεῖν εἰς πλησμονὴν ὕδωρ ἡμέραν μίαν, ὅτι ἐν μέτρῳ ἐδίδοσαν αὐτοῖς πιεῖν. 22 καὶ ἠθύμησαν τὰ νήπια αὐτῶν, καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καὶ οἱ νεανίσκοι ἐξέλιπον ἀπὸ τῆς δίψης καὶ ἔπιπτον ἐν ταῖς πλατείαις τῆς πόλεως καὶ ἐν ταῖς διόδοις τῶν πυλῶν, καὶ οὐκ ἦν κραταίωσις ἔτι ἐν αὐτοῖς. 23 καὶ ἐπισυνήχθησαν πᾶς ὁ λαὸς ἐπὶ ᾿Οζίαν καὶ τοὺς ἄρχοντας τῆς πόλεως, οἱ νεανίσκοι καὶ αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία, καὶ ἀνεβόησαν φωνῇ μεγάλῃ καὶ εἶπαν ἐναντίον πάντων τῶν πρεσβυτέρων· 24 κρίναι ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ὅτι ἐποιήσατε ἐν ἡμῖν ἀδικίαν μεγάλην οὐ λαλήσαντες εἰρηνικὰ μετὰ τῶν υἱῶν ᾿Ασσούρ. 25 καὶ νῦν οὐκ ἔστι βοηθὸς ἡμῶν, ἀλλὰ πέπρακεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν τοῦ καταστρωθῆναι ἐναντίον αὐτῶν ἐν δίψῃ καὶ ἀπωλείᾳ μεγάλῃ. 26 καὶ νῦν ἐπικαλέσασθε αὐτοὺς καὶ ἔκδοσθε τὴν πόλιν πᾶσαν εἰς προνομὴν τῷ λαῷ ᾿Ολοφέρνου καὶ πάσῃ τῇ δυνάμει αὐτοῦ· 27 κρεῖσσον γὰρ ἡμῖν γενηθῆναι αὐτοῖς εἰς διαρπαγήν, ἐσόμεθα γὰρ εἰς δούλους, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ἡμῶν, καὶ οὐκ ὀψόμεθα τὸν θάνατον τῶν νηπίων ἡμῶν ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα ἡμῶν ἐκλειπούσας τὰς ψυχὰς αὐτῶν. 28 μαρτυρόμεθα ὑμῖν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ Κύριον τῶν πατέρων ἡμῶν, ὃς ἐκδικεῖ ἡμᾶς κατὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ κατὰ τὰ ἁμαρτήματα τῶν πατέρων ἡμῶν, ἵνα μὴ ποιήσῃ κατὰ τὰ ρήματα ταῦτα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ σήμερον. 29 καὶ ἐγένετο κλαυθμὸς μέγας ἐν μέσῳ τῆς ἐκκλησίας πάντων ὁμοθυμαδὸν καὶ ἐβόησαν πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν φωνῇ μεγάλῃ. 30 καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ᾿Οζίας· θαρσεῖτε, ἀδελφοί, διακαρτερήσωμεν ἔτι πέντε ἡμέρας, ἐν αἷς ἐπιστρέψει Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἐφ᾿ ἡμᾶς, οὐ γὰρ ἐγκαταλείψει ἡμᾶς εἰς τέλος· 31 ἐὰν δὲ διέλθωσιν αὗται καὶ μὴ ἔλθῃ ἐφ᾿ ἡμᾶς βοήθεια, ποιήσω κατὰ τὰ ρήματα ὑμῶν. 32 καὶ ἐσκόρπισε τὸν λαὸν εἰς τὴν ἑαυτοῦ παρεμβολήν, καὶ ἐπὶ τὰ τείχη καὶ τοὺς πύργους τῆς πόλεως αὐτῶν ἀπῆλθον, καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα εἰς τοὺς οἴκους αὐτῶν ἐξαπέστειλε· καὶ ἦσαν ἐν ταπεινώσει πολλῇ ἐν τῇ πόλει.

8

III. Yuditi

Emyanzi ya Yuditi

1 Muli ezo nsiku ogwo mwanzi gwanacihika kuli Yuditi mwâli wa Merari, mwene Uziyahu mugala wa Yozefu mwene Ozieli, mugala wa Elkia, mugala w’Ananiya mwene Gedeoni, mwene Rafeni, mwene Ashitobu mwene Eliasi mugala wa Helkiya mugala wa Eliabu mwene Natanaeli, mwene Salamieli, mwene Sarasadi, mwene Israheli. 2 Iba Menashè, w’omu bûko bwage na w’omu mulala gwage, afaga gala mango barhema engano. 3 Bulya erhi adwirhe akolesa abakazag’ishweka emifumba y’engano, omw’ishwa, izûba likali lyamukomanga irhwe, ahirima oku ncingo yage, afira aha Betuliya cishagala cage; banacimubisha haguma n’ababusi bage omu ishwa lyali ekarhî ka Dotaini na Balamoni. 4 Yuditi ali amayôrha mukana omu mwage myaka ini na myezi ini. 5 Arhangira ihêma oku nyanya ly’enyumpa yage, anaciyambala piri n’eyindi mishangi y’obukana. 6 Akazag’icishalisa ngasi mango kuleka omu malaliro ga sabato, olwa sabato n’oku malaliro gw’omwezi muhyahya, olw’umwezi muhyahya, oku nsiku nkulu n’amango bene Israheli bakazag’icisimisamwo. 7 Ali agwerhe omuhanda gurhali munyi, naye yene ali w’iranga linja bwenene. Iba Menashè ali amusigire amasholo, ensaranga, abambali, abambalikazi, enkafu n’amashwa; naye anabilanga bwinja. 8 Ntaye wankadesire mpu amushobeka kanwa kalebe, bulya arhinyaga Nnâmahanga bwenêne.

Yuditi n’abagula

9 Anacimanya ebijaci olubaga lwabwiraga omukulu w’ecishagala, obubule bw’amîshi bwamalonz’ibayîrha. Anacimanya kuguma ebinwa Uziyahu anababwiraga byoshi na kurhi abahigizagya oku ahâna olugo emw’Abanyasiriya enyuma lya nsiku irhanu. 10 Anacirhuma omwambalikazi wakazag’ilanga ebirugu byage byoshi, mpu bagend’ihamagala Shobrisi na Sharmisi, bashamuka b’e Cishagala. 11 Banacija aha mwage, naye anacibabwira, erhi: «Nyumvi nani bakulu b’ecishagala ca Betuli. Bulya karhashinganini akanwa mwaderhaga embere z’olubaga mwa zino nsiku.

Mwahanyire eciragâne, mwanajira Nyamuzinda muhamirizi waco ekarhî kinyu, mwanahizire oku mwahâna ecishagala emw’abashombanyi akaba Nyamuzinda arhamurhumiri oburhabâle muli ezi nsiku. 12 Mw’oyo muligi bantu baci buno, mwe mwacishomagya okurhangula Nyamuzinda muli ezi nsiku z’ene, muyimangire Nyamuzinda ekarhî k’abantu. 13 Mwamahiraga Nyamuzinda-ogala -byoshi omu marhangulo, ntaco mweki mwanaciyumve. 14 ·Erhi aha murhayishi eciri ebuliri bw’omurhima gw’omuntu murhanayumva bwinja entânya z’omu bukengere bwage, kurhigi mwankamanyirira Nyamuzinda walemaga byoshi, mumanye umuhigo gwage n’entanya zage. Nanga, bene wirhu, arhali ntyo, ciru n’ehitya, murhakunizagya Nnâmahanga Nyamuzinda wirhu 15 Akaba arhalunzizi ukurhurhabiila muli ezo nsiku irhanu, acigwerhe obuhashe bw’okurhulanga omu zindi nsiku asimire, okurhumalira embere z’abashombanyi birhu. 16 Mw’oyo mumanye murhahânaga eciragane c’okuseza obulo nza bwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, bulya Nyamuzinda arhali nk’omuntu, yeki bakayerneza akantu omu kumusêza, nisi erhi mwene omuntu, oyu banka rhuliriza n’eby’empongano. 17 Co cirhumire omu kulinda obuyôkozi bwanka rhenga emwage yene, rhumuhune arhurhabâle, anayumvirhize omusengero gwirhu nk’oku yenene anasimire.

18 Bulya kurhasag’iyumvikana omu mpiriri z’iburha lirhu buno, ciru na buno nta bûko, nta mulala, nta cihugo, nta cishagala cidwirhe caharamya abazimu bajiragwa n’amaboko g’omuntu nk’oku byabaga omu nsiku za mira. 19 Okwôla kwo kwakazag’irhuma ababusi birhu balekêrerwa bafe n’engôrho, banyagwe banamalirwe n’abashombanyi. 20 Ci konene rhwono rhurhasag’imanya wundi Nyamuzinda orhali ye yene; co carhuma rhulangalire oku arharhushombe rhwono, nisi erhi obûko bwirhu.

21 Bulya kandi okuhirima kwirhu kwo na kuhirima kwa Yudeya yeshi, oluhêrero lwirhu lwanasherezibwa na ntyo Nyamuzinda anacihôla kuli okwo omu muko gwa ngasi muguma muli rhwe. 22 Okuyirhwa kwa bene wirhu, oku nyagwa kwa ecihugo, okusherezibwa kwa akashambala kirhu, ebyo byoshi Nyamuzinda arhubarhuze byo oku irhwe lirhu, ciru n’omu mashanja, elya mu nda rhwankanahêkwa bujà, kandi rhwanaba lwiganyo lubi na masheka g’abarhuhimaga 23 Bulya ubujà bwirhu burhahinduke iragi, ci Nyamuzinda Nnamahanga ajira bube buhanya bwirhu. 24 Buno, bene wirhu, rhuyerekage abandi bene wirhu oku obuzine bwabo rhwe buyegemîre, oku okulangwa kw’oluhêrero lwirhu, okw’aka-Nyamuzinda n’okw’oluherêro rhwe okwo koshi kushegemire.

25 Kulusha aho rhukuze Nyakasane Nyamuzinda wirhu orhuhizire muli gala marhangulo nka kulya anakazag’ijirira balarha. 26 Kengeri amarhangulo Nyamuzinda ajiriraga Abrahamu, amarhangulo ajiriraga Izaki n’okwayishiraga Yakobo koshi omu Mezopotamiya amango akazag’iyabula amaso g’ebintu bya Labani, nalume wage. 27 Bulya rhwono arharhujiriraga nka balya arhangulaga n’omuliro erhi bajira omurhima mwinja, rhwono arhali kurhuhana arhuhanyire, ci kuba kuhanûla kurhuma Nyamuzinda ashurha abamuyegera.»

28 Uziyahu anacimubwira, erhi: «Ebi onadesire byoshi, obidesire n’omurhima gw’okunali na ntaye wankaganya ebinwa byawe. 29 Bulya arhali oku lusiku lw’ene lyo obulenga bwawe omu binwa bubonekine, ci kurhenga emurhondêro gw’ensiku zawe, olubaga loshi lwanabwine obukengere bwawe, bulya enke ngero z’omurhima gwawe ziba nyinja bwenêne. 30 Ci kwone abantu baligwerh we bwenêne n’enyôrha! Barhuseza okubajirira ebi rhwabalaganyagya n’okujira endahiro kuli byo. 31 Na bunôla orhusengererage bulya oba mukazi wa ku shenga, na ntyo Nnâmahanga anarhurhumira enkuba yayunjuza emina rhubikiramwo amishi, na ntyo rhurhacife.

32 Yuditi anacibabwira, erhi: «Muyumve, najira ecijiro cakakengêrwa n’obûko kuja oku bundi bûko, omu bana b’ishanja lirhu. 33 Mugend’iyimanga aha muhango muli obûla budufu bw’ene; nayish’ihuluka nie na mwambalikazi wani. Na buzinda bwa zirya nsiku mwahigaga mpu zo mwahânamwo ecihugo cirhu emwa abashombanyi, Nyamuzinda aciyerekana emwa Israheli n’okuboko kwani. 34 Ci konene mw’oyo murhaderhaga mpu mwalonza okumanya ebijiro byani, bulya ntababwira cici embere nkole oku nalonz’ijira». 35 Uziyahu n’abarhambo banacimubwira, mpu: «Gendaga n’omurhûla; Nyakasane Nyamuzinda akushôkolere omu kuhana abashombanyi birhu.» 36 Erhi barhenga mulya nyumpa, banacija emwa babwe.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 8

1 ΚΑΙ ἤκουσεν ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ᾿Ιουδίθ, θυγάτηρ Μεραρί, υἱοῦ ῎Ωξ, υἱοῦ ᾿Ιωσήφ, υἱοῦ ᾿Οζιήλ, υἱοῦ ᾿Ελκία, υἱοῦ ᾿Ηλιού, υἱοῦ Χελκίου, υἱοῦ ᾿Ελιάβ, υἱοῦ Ναθαναήλ, υἱοῦ Σαλαμιήλ, υἱοῦ Σαρασαδαΐ, υἱοῦ ᾿Ισραήλ. 2 καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς Μανασσῆς τῆς φυλῆς αὐτῆς καὶ τῆς πατριᾶς αὐτῆς, καὶ ἀπέθανεν ἐν ἡμέραις θερισμοῦ κριθῶν· 3 ἐπέστη γὰρ ἐπὶ τοῦ δεσμεύοντος τὸ δράγμα τῷ πεδίῳ, καὶ ὁ καύσων ἦλθεν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν κλίνην καὶ ἐτελεύτησεν ἐν Βαιτυλούᾳ τῇ πόλει αὐτοῦ, καὶ ἔθαψαν αὐτὸν μετὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ ἐν τῷ ἀγρῷ τῷ ἀνὰ μέσον Δωθαΐμ καὶ Βαλαμών. 4 καὶ ἦν ᾿Ιουδὶθ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῆς χηρεύουσα ἔτη τρία καὶ μῆνας τέσσαρας. 5 καὶ ἐποίησεν ἑαυτῇ σκηνὴν ἐπὶ τοῦ δώματος τοῦ οἴκου αὐτῆς καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τὴν ὀσφὺν αὐτῆς σάκκον, καὶ ἦν ἐπ᾿ αὐτῆς τὰ ἱμάτια τῆς χηρεύσεως αὐτῆς. 6 καὶ ἐνήστευε πάσας τὰς ἡμέρας χηρεύσεως αὐτῆς, χωρὶς προσαββάτων καὶ σαββάτων καὶ προνουμηνιῶν καὶ νουμηνιῶν καὶ ἑορτῶν καὶ χαρμοσυνῶν οἴκου ᾿Ισραήλ. 7 καὶ ἦν καλὴ τῷ εἴδει καὶ ὡραία τῇ ὄψει σφόδρα· καὶ ὑπελίπετο αὐτῇ Μανασσῆς, ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, χρυσίον καὶ ἀργύριον καὶ παῖδας καὶ παιδίσκας καὶ κτήνη καὶ ἀγρούς, καὶ ἔμενεν ἐπ᾿ αὐτῶν. 8 καὶ οὐκ ἦν ὃς ἐπήνεγκεν αὐτῇ ρῆμα πονηρόν, ὅτι ἐφοβεῖτο τὸν Θεὸν σφόδρα 9 καὶ ἤκουσε τὰ ρήματα τοῦ λαοῦ τὰ πονηρὰ ἐπὶ τὸν ἄρχοντα, ὅτι ὠλιγοψύχησαν ἐπὶ τῇ σπάνει τῶν ὑδάτων, καὶ ἤκουσε πάντας τοὺς λόγους ᾿Ιουδίθ, οὓς ἐλάλησε πρὸς αὐτοὺς ᾿Οζίας, ὡς ὤμοσεν αὐτοῖς παραδώσειν τὴν πόλιν μετὰ ἡμέρας πέντε τοῖς ᾿Ασσυρίοις. 10 καὶ ἀποστείλασα τὴν ἅβραν αὐτῆς τὴν ἐφεστῶσαν πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῆς ἐκάλεσεν ᾿Οζίαν καὶ Χαβρὶν καὶ Χαρμὶν τοὺς πρεσβυτέρους τῆς πόλεως αὐτῆς, 11 καὶ ἦλθον πρὸς αὐτήν, καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· ἀκούσατε δή μου, ἄρχοντες τῶν κατοικούντων ἐν Βαιτυλούᾳ, ὅτι οὐκ εὐθὺς ὁ λόγος ὑμῶν, ὃν ἐλαλήσατε ἐναντίον τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ καὶ ἐστήσατε τὸν ὅρκον, ὃν ἐλαλήσατε ἀνὰ μέσον τοῦ Θεοῦ καὶ ὑμῶν καὶ εἴπατε ἐκδώσειν τὴν πόλιν τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν, ἐὰν μὴ ἐν αὐταῖς ἐπιστρέψῃ ὁ Κύριος βοηθῆσαι ἡμῖν. 12 καὶ νῦν τίνες ἐστὲ ὑμεῖς, οἳ ἐπειράσατε τὸν Θεὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ σήμερον καὶ ἵστατε ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ ἐν μέσῳ υἱῶν ἀνθρώπων; 13 καὶ νῦν Κύριον παντοκράτορα ἐξετάζετε καὶ οὐθὲν ἐπιγνώσεσθε ἕως τοῦ αἰῶνος, 14 ὅτι βάθος καρδίας ἀνθρώπου οὐχ εὑρήσετε καὶ λόγους τῆς διανοίας αὐτοῦ οὐ διαλήψεσθε· καὶ πῶς τὸν Θεόν, ὃς ἐποίησε τὰ πάντα ταῦτα, ἐρευνήσετε καὶ τὸν νοῦν αὐτοῦ ἐπιγνώσεσθε καὶ τὸν λογισμὸν αὐτοῦ κατανοήσετε; μηδαμῶς, ἀδελφοί, μὴ παροργίζετε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν· 15 ὅτι ἐὰν μὴ βούληται ἐν ταῖς πέντε ἡμέραις βοηθῆσαι ἡμῖν, αὐτὸς ἔχει τὴν ἐξουσίαν ἐν αἷς θέλει σκεπάσαι ἡμέραις ἢ καὶ ὀλοθρεῦσαι ἡμᾶς πρὸ προσώπου τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. 16 ὑμεῖς δὲ μὴ ἐνεχυράζετε τὰς βουλὰς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ὅτι οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς ἀπειληθῆναι, οὐδὲ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου διαιτηθῆναι. 17 διόπερ ἀναμένοντες τὴν παρ᾿ αὐτοῦ σωτηρίαν ἐπικαλεσώμεθα αὐτὸν εἰς βοήθειαν ἡμῶν, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς ἡμῶν, ἐὰν ᾖ αὐτῷ ἀρεστόν. 18 ὅτι οὐκ ἀνέστη ἐν ταῖς γενεαῖς ἡμῶν οὐδέ ἐστιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ σήμερον οὔτε φυλὴ οὔτε πατριὰ οὔτε δῆμος οὔτε πόλις ἐξ ἡμῶν, οἳ προσκυνοῦσι θεοῖς χειροποιήτοις, καθάπερ ἐγένετο ἐν ταῖς πρότερον ἡμέραις· 19 ὧν χάριν ἐδόθησαν εἰς ρομφαίαν καὶ εἰς διαρπαγὴν οἱ πατέρες ἡμῶν καὶ ἔπεσον πτῶμα μέγα ἐνώπιον τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. 20 ἡμεῖς δὲ ἕτερον θεὸν οὐκ ἐπέγνωμεν πλὴν αὐτοῦ· ὅθεν ἐλπίζομεν ὅτι οὐχ ὑπερόψεται ἡμᾶς, οὐδ᾿ ἀπὸ τοῦ γένους ἡμῶν. 21 ὅτι ἐν τῷ ληφθῆναι ἡμᾶς οὕτως καθήσεται πᾶσα ἡ ᾿Ιουδαία, καὶ προνομευθήσεται τὰ ἅγια ἡμῶν, καὶ ζητήσει τὴν βεβήλωσιν αὐτῶν ἐκ τοῦ αἵματος ἡμῶν 22 καὶ τὸν φόνον τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τῆς γῆς καὶ τὴν ἐρήμωσιν τῆς κληρονομίας ἡμῶν ἐπιστρέψει εἰς κεφαλὴν ἡμῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, οὗ ἐὰν δουλεύσωμεν ἐκεῖ, καὶ ἐσόμεθα εἰς πρόσκομμα καὶ εἰς ὄνειδος ἐναντίον τῶν κτωμένων ἡμᾶς. 23 ὅτι οὐ κατευθυνθήσεται ἡ δουλεία ἡμῶν εἰς χάριν, ἀλλ᾿ εἰς ἀτιμίαν θήσει αὐτὴν Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. 24 καὶ νῦν, ἀδελφοί, ἐπιδειξώμεθα τοῖς ἀδελφοῖς ἡμῶν, ὅτι ἐξ ἡμῶν κρέμαται ἡ ψυχὴ αὐτῶν, καὶ τὰ ἅγια καὶ ὁ οἶκος καὶ τὸ θυσιαστήριον ἐπιστήρικται ἐφ᾿ ἡμῖν. 25 παρὰ ταῦτα πάντα εὐχαριστήσωμεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὃς πειράζει ἡμᾶς καθὰ καὶ τοὺς πατέρας ἡμῶν. 26 μνήσθητε ὅσα ἐποίησε μετὰ ῾Αβραὰμ καὶ ὅσα ἐπείρασε τὸν ᾿Ισαὰκ καὶ ὅσα ἐγένετο τῷ ᾿Ιακὼβ ἐν Μεσοποταμίᾳ τῆς Συρίας ποιμαίνοντι τὰ πρόβατα Λάβαν τοῦ ἀδελφοῦ τῆς μητρὸς αὐτοῦ. 27 ὅτι οὐ καθὼς ἐκείνους ἐπύρωσεν εἰς ἐτασμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν, καὶ ἡμᾶς οὐκ ἐξεδίκησεν, ἀλλ᾿ εἰς νουθέτησιν μαστιγοῖ Κύριος τοὺς ἐγγίζοντας αὐτῷ. 28 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὴν ᾿Οζίας· πάντα, ὅσα εἶπας, ἀγαθῇ καρδίᾳ ἐλάλησας, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀντιστήσεται τοῖς λόγοις σου· 29 ὅτι οὐκ ἐν τῇ σήμερον ἡ σοφία σου πρόδηλός ἐστιν, ἀλλὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἡμερῶν σου ἔγνω πᾶς ὁ λαὸς τὴν σύνεσίν σου, καθότι ἀγαθόν ἐστι τὸ πλάσμα τῆς καρδίας σου. 30 ἀλλ᾿ ὁ λαὸς ἐδίψησε σφόδρα καὶ ἠνάγκασαν ποιῆσαι ἡμᾶς καθὰ ἐλαλήσαμεν αὐτοῖς καὶ ἐπαγαγεῖν ὅρκον ἐφ᾿ ἡμᾶς, ὃν οὐ παραβησόμεθα. 31 καὶ νῦν δεήθητι περὶ ἡμῶν, ὅτι γυνὴ εὐσεβὴς εἶ, καὶ ἀποστελεῖ Κύριος τὸν ὑετὸν εἰς πλήρωσιν τῶν λάκκων ἡμῶν, καὶ οὐκ ἐκλείψωμεν ἔτι. 32 καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ᾿Ιουδίθ· ἀκούσατέ μου, καὶ ποιήσω πρᾶγμα, ὃ ἀφίξεται εἰς γενεὰς γενεῶν υἱοῖς τοῦ γένους ἡμῶν. 33 ὑμεῖς στήσεσθε ἐπὶ τῆς πύλης τὴν νύκτα ταύτην, καὶ ἐξελεύσομαι ἐγὼ μετὰ τῆς ἅβρας μου, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις, μεθ᾿ ἃς εἴπατε παραδώσειν τὴν πόλιν τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν, ἐπισκέψεται Κύριος τὸν ᾿Ισραὴλ ἐν χειρί μου· 34 ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐξερευνήσετε τὴν πρᾶξίν μου, οὐ γὰρ ἐρῶ ὑμῖν, ἕως τοῦ τελεσθῆναι ἃ ἐγὼ ποιῶ. 35 καὶ εἶπεν ᾿Οζίας καὶ οἱ ἄρχοντες πρὸς αὐτήν· πορεύου εἰς εἰρήνην, καὶ Κύριος ὁ Θεὸς ἔμπροσθέν σου εἰς ἐκδίκησιν τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. 36 καὶ ἀποστρέψαντες ἐκ τῆς σκηνῆς ἐπορεύθησαν ἐπὶ τὰς διατάξεις αὐτῶν.

9

Omusengero gwa Yuditi

1 Yuditi anacifukama, abulagira oluvu okw’irhwe lyage, abungûla sunzu wage akazag’iyambala mw’ago mango erhi badwirhe batumbûkiza omu nyumpa ya Nyamuzinda enshangi y’ebijingo. Anaciyakûza erhi:

2 «Nyakasane Nyamuzinda wa larha Simoni, we wahiraga omu maboko gage engôrho y’okuhana balya bàhamiraga oku mabere g’omubikira mpu bamushereze, balya babwikulaga ecibero cage mpu bamubonese nshonyi, ba lya bahemulaga enda yage. Bulya wali odesire erhi okwo kurhakaba kwagal’inaba.

3 Co carhumaga abarhambo babo oleka banigûzibwe; kandi wanaleka mpu erya ncingo yabo yabonaga enshonyi erhi kulya kuhabuka kwabo kurhuma, mpu yoshi emirirwe n’omuko. Wahimbaguliza abaja kuguma n’abakulu, n’aba kulu kuguma n’abashizi babo.

4 Waleka mpu abakazi babo banyagwe, mpu abananyere babo bahekwe bujà, n’ebi babanyagaga wabiha balya bana osima mpu babigabane, bo balya bayumvagya omutula gw’obumvu, bo balya bagayaguzagya bwenene okuhemulwa kw’omuko gwabo, banakuhamagala mpu obarhabale. Yagirwa Nyamuzinda wani, ontabale nani nie mukana.

5 Wene walemaga ebintu byagezire, ebiri buno n’ebyaciyisha, we walemaga amango ga buno, amango gaciyisha n’ebi warhanyize binabe.

6 Ebintu wamalalira binayishe biderhe, mpu: «Rhwono orhulolage!» Bulya amajira gawe goshi gaba marheganye n’oku orhegeka erhi mira wanakugererezagya.

7 Obonage kurhi Abanyasiriya balimbira obunji bw’engabo yabo, badwirhe bacikungira enfarasi, n’abazigendakwo bacikubagire abasirika babo bagenda n’amagulu, balangalire amatumu, empenzi, emiherho na engondôzo zabo; ba rhamanyiri oku Nnamahanga otulutumbya entambala.

8 Nyakasane lyo izîno lyawe, orhibule emisi yabo n’obuhashe bwawe, ohe nangule emisi yabo n’oburhe bwawe. Bulya balalire okusherêza oluhêrero lwawe lw’ecirhinyiro mulyala Izîno ly’irenge lyawe lirhamukira, banahizire okuhongola amahembe g’oluhêrero. 9 Sinza obucibonyi bwabo; orhibulire oburhe bwawe oku marhwe gabo, ohire omu kuboko kwani niono mukana emisi ndangalire.

10 Na ebinwa byani by’obunywesi, ohirimye omurhumisi n’omukulikire, omukulu ahirime n’omushizi wage. Orhibule okwo kucihêka enyanya kwabo n’amaboko g’omukazi.

11 Bulya emisi yawe erhabonekera omu bintu mwandu, na okuhumbarhaza byoshi kurhabonekana omu bantu bazihu. Ci we Nyamuzinda w’abirhohye, we burhabale bw’abafunyazîbwe, we mufungizi w’abazamba, we mulanzi w’abale kerîrwe, we côkola c’abarhacigwerhi bulangalire.

12 Neci! neci! Waliha Nyamuzinda wa bashakulûza, Nyamuzinda w’akashambala ka bene Israheli, we mwami w’empingu n’igulu, we lulema w’amîshi, mwami w’ebiremwa byoshi, oyumvirhize Waliha omusengero gwani.

13 Mpa nani ebinwa by’okushishashisha, lyo ndemaza n’okuhirimya balya bali n’emihigo migalugalu oku ndagâno yawe, oku nyumpa yawe ntagatifu, oku ntondo ya Siyoni, n’abahigire enyumpa abana bawe bajira.

14 Ohe olubaga lwawe loshi ngasi bûko obukengere bw’okumanya oku wenène we Nyamuzinda, Nyamuzinda nn’emisi yoshi n’oku nta wundi mufungizi w’obûko bw’Israheli kulusha We».

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 9

1 ΙΟΥΔΙΘ δὲ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον καὶ ἐπέθετο σποδὸν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτῆς καὶ ἐγύμνωσεν ὃν ἐνεδιδύσκετο σάκκον, καὶ ἦν ἄρτι προσφερόμενον ἐν ῾Ιερουσαλὴμ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τὸ θυμίαμα τῆς ἑσπέρας ἐκείνης, καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ ᾿Ιουδὶθ πρὸς Κύριον καὶ εἶπε· 2 Κύριε ὁ Θεὸς τοῦ πατρός μου Συμεών, ᾧ ἔδωκας ἐν χειρὶ ρομφαίαν εἰς ἐκδίκησιν ἀλλογενῶν, οἳ ἔλυσαν μήτραν παρθένου εἰς μίασμα καὶ ἐγύμνωσαν μηρὸν εἰς αἰσχύνην καὶ ἐβεβήλωσαν μήτραν εἰς ὄνειδος· εἶπας γάρ, οὐχ οὕτως ἔσται· καὶ ἐποίησαν 3 ἀνθ᾿ ὧν ἔδωκας ἄρχοντας αὐτῶν εἰς φόνον καὶ τὴν στρωμνὴν αὐτῶν, ἣ ᾐδέσατο τὴν ἀπάτην αὐτῶν, εἰς αἷμα, καὶ ἐπάταξας δούλους ἐπὶ δυνάσταις καὶ δυνάστας ἐπὶ θρόνους αὐτῶν. 4 καὶ ἔδωκας γυναῖκας αὐτῶν εἰς προνομὴν καὶ θυγατέρας εἰς αἰχμαλωσίαν καὶ πάντα τὰ σκῦλα εἰς διαίρεσιν υἱῶν ἠγαπημένων ὑπὸ σοῦ, οἳ καὶ ἐζήλωσαν τὸν ζῆλόν σου καὶ ἐβδελύξαντο μίασμα αἵματος αὐτῶν καὶ ἐπεκαλέσαντό σε εἰς βοηθόν. ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς ὁ ἐμός, καὶ εἰσάκουσον ἐμοῦ τῆς χήρας· 5 σὺ γὰρ ἐποίησας τὰ πρότερα ἐκείνων καὶ ἐκεῖνα καὶ τὰ μετέπειτα καὶ τὰ νῦν καὶ τὰ ἐπερχόμενα διενοήθης, καὶ ἐγενήθησαν ἃ ἐνενοήθης, 6 καὶ παρέστησαν ἃ ἐβουλεύσω καὶ εἶπαν· ἰδοὺ πάρεσμεν· πᾶσαι γὰρ αἱ ὁδοί σου ἕτοιμοι, καὶ ἡ κρίσις σου ἐν προγνώσει· 7 ἰδοὺ γὰρ ᾿Ασσύριοι ἐπληθύνθησαν ἐν δυνάμει αὐτῶν, ὑψώθησαν ἐφ᾿ ἵππῳ καὶ ἀναβάτῃ ἐγαυρίασαν ἐν βραχίονι πεζῶν, ἤλπισαν ἐν ἀσπίδι καὶ ἐν γαισῷ καὶ τόξῳ καὶ σφενδόνῃ καὶ οὐκ ἔγνωσαν ὅτι σὺ εἶ Κύριος συντρίβων πολέμους. 8 Κύριος ὄνομά σοι· σὺ ράξον αὐτῶν τὴν ἰσχὺν ἐν δυνάμει σου καὶ κάταξον τὸ κράτος αὐτῶν ἐν τῷ θυμῷ σου· ἐβουλεύσαντο γὰρ βεβηλῶσαι τὰ ἅγιά σου, μιᾶναι τὸ σκήνωμα τῆς καταπαύσεως τοῦ ὀνόματος τῆς δόξης σου καὶ καταβαλεῖν σιδήρῳ κέρας θυσιαστηρίου σου. 9 βλέψον εἰς ὑπερηφανίαν αὐτῶν, ἀπόστειλον τὴν ὀργήν σου εἰς κεφαλὰς αὐτῶν, δὸς ἐν χειρί μου τῆς χήρας ὃ διενοήθην κράτος. 10 πάταξον δοῦλον ἐκ χειλέων ἀπάτης μου ἐπ᾿ ἄρχοντι καὶ ἄρχοντα ἐπὶ θεράποντι αὐτοῦ, θραῦσον αὐτῶν τὸ ἀνάστημα ἐν χειρὶ θηλείας· 11 οὐ γὰρ ἐν πλήθει τὸ κράτος σου, οὐδὲ ἡ δυναστεία σου ἐν ἰσχύουσιν, ἀλλὰ ταπεινῶν εἶ Θεός, ἐλαττόνων εἶ βοηθός, ἀντιλήπτωρ ἀσθενούντων, ἀπεγνωσμένων σκεπαστής, ἀπηλπισμένων σωτήρ. 12 ναὶ ναὶ ὁ Θεὸς τοῦ πατρός μου καὶ Θεὸς κληρονομίας ᾿Ισραήλ, δέσποτα τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς γῆς, κτίστα τῶν ὑδάτων, βασιλεῦ πάσης κτίσεώς σου, σὺ εἰσάκουσον τῆς δεήσεώς μου 13 καὶ δὸς λόγον μου καὶ ἀπάτην εἰς τραῦμα καὶ μώλωπα αὐτῶν, οἳ κατὰ τῆς διαθήκης σου καὶ οἴκου ἡγιασμένου σου καὶ κορυφῆς Σιὼν καὶ οἴκου κατασχέσεως υἱῶν σου ἐβουλεύσαντο σκληρά. 14 καὶ ποίησον ἐπὶ πᾶν τὸ ἔθνος σου, καὶ πάσης φυλῆς ἐπίγνωσιν τοῦ εἰδῆσαι ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς πάσης δυνάμεως καὶ κράτους, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος ὑπερασπίζων τοῦ γένους ᾿Ισραήλ, εἰ μὴ σύ.

10

III. Yuditi na Holoferno

Yuditi aj’emwa Holoferno

1 Ntyo kwo Yuditi alakire Nyamuzinda w’Israheli. Erhi aba amayûsa omusengero gwage, 2 anaciyinamuka halya ali afukamire, ahamagala omwambalikazi, anacibungulukira omu nyumpa yage akazag’ibêra amango g’o lukulu lwa sabato n’agandi mango ga ensiku nkulu. 3 Ahogola olya sunzu ali ayambirhe, ahogola n’emyambalo yage y’obukana yoshi, acishuka omubiri go shi, agushiga n’amavurha g’omugavu mwinja, ashokoza emviri zage bwinja, ahira ecimane cinja omw’irhwe, ayambala emyambalo yage y’obulimbi, eryala akazag’iyambala amago iba Menashè acihabaga. 4 Ahira ebirato emagulu, amagerha minja gaja omw’igosi, ayambala engolo emaboko, empeta omu mi nwe, ebisikiyo oku marhwiri. Ngasi hirya omukazi akanacilimbisamwo hyoshi ahiyambala mpu lyo ahabula amasu g’abalume bankamulolakwo. 5 Omwambalikazi amuhêsa ehicupa h’idivayi, ehibindi hy’orhuvurha, abumba ehishoho hy’enshano y’omugati, amalehe gayumire n’omugati gurhalimwo mva nganye nci; abohera ebyo byoshi haguma, anamuhêsabyo. 6 Banacilikûla, baja ebwa muhango gw’ecishagala ca Betuli. Banacishimana yo abalanzi balimwo Uziyahu n’abashamuka b’ecishagala: Shabri na Karnisi.

7 Erhi babona Yuditi anahindusire obusu, n’emyambalo yage yahindusire, banacirhangâla bwenêne n’obwinja bwage, banacimubwira, mpu: 8 «Nyamuzinda wa ababusi birhu, akubumbe mugisho gwa okuhash’ijira ebi olalire okw’irenge ly’Israheli n’obukuze bwa Yeruzalemu».

9 Yuditi anaciharamya Nyamuzinda, ababwira, erhi: «Murhegeke ba nyigulire olumvi lw’ecishagala, kandi nanagend’iyûkiriza gulya muhigo rhwanashambalagakwo». Banacirhegeka abalanzi b’emisole mpu bamuyigulire nk’oku anahunaga. 10 Bayemêra na Yuditi anacihuluka, ye n’omwambalikazi, n’abantu b’olwo lugo banacimukulikiza amasu kuhika ayandagala oku ntondo, kuhika omu kabanda. 11 Banacirhola enjira yoshi omu kabanda. Balanzi baguma b’Abanyasiriya bayisha emunda ali. 12 Banacigwarha Yuditi, banacimudosa, mpu: «Ali wa lubaga luhi? Oli wa ngahi na lunda luhi waja?» Anacishuza, erhi: «Ndi mwâli w’Abayahudi, narhenga emwabo, nayisha nayaka, bulya bayish’ihanwa emwi nyu boshi bamalirwe. 13 Niono naja emunda Holoferno ali, ye murhambo w’engabo yinyu, nti ngend’imubwira eby’okunali, namuyêreka enjira ankageramwo lyo arhôla entondo yoshi n’omu bantu bage ntyo barhahalemwo ciru n’omuguma». 14 Erhi abo bantu bayumva ebinwa byage, n’erhi balola obusu bwage, embere zabo ali wa kurhangaza n’obwinja bwage. 15 Banacimubwira mpu: «Wamafumya obuzine bwawe ene ocirhangira okuyîsha emunda nnahamwirhu ali. Na buno kanyagya, oje ebw’ihêma lyage, baguma muli rhwe bakulusayo, banakuhise omu maboko gage. 16 Hano onahika embere zage, omanye wankaja entemu oku murhima, ci onamubwire emyanzi yawe nk’okwo onadesire. Kandi anakujirira bwinja. 17 Banacishoga balume igana, banacimulusa ye n’omwambalikazi, banacibahisa ah’ihêma lya Holoferno.

18 Abali omu ciralo boshi banashagamukira emunda ali, bulya omwanzi gw’oku anajagamwo gwamahika omu ngasi ihêma. Abakazag’iyîsha banamugorha boshi, n’obwo ayimanzire aha ihêma lya Holoferno. 19 Bakazâ nwa n’obwinja bwage, n’okusomerwa na bene Israheli, mpu: «Ndi wankagaya olubaga lugwerhe abakazi bangan’aha? Kurhankaba kwinja okubalekamwo ciru n’omulume muguma, bulya abankasigala banahirimya igulu lyoshi».

20 Abira ba Holoferno bàbaga omu nyumpa naye, n’abarhumisi bage bana cihuluka, banacimuhêka omw’ihêma. 21 Holoferno ago mango erhi adwirhe ahumukira oku ncingo, idako ly’ebiyonga bigwerhe obushengerere bw’amasholo, enjwijwi n’ezindi njuma z’engulo ndarhi. 22 Banacimubwira olwa Nyamukazi, naye anacija olunda lw’embere omw’ihêma, n’amatara g’ebyuma gayîsha gamoleka. 23 Erhi Yuditi aja emunda ali ye na abàli bamukulikire, banaci rhangala boshi n’obwinja bw’obusu bwage. Nyamukazi anacifukamiriza, aharamya. Abaganda banamuyîmusa.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 10

1 ΚΑΙ ἐγένετο ὡς ἐπαύσατο βοῶσα πρὸς τὸν Θεὸν ᾿Ισραὴλ καὶ συνετέλεσε πάντα τὰ ρήματα ταῦτα, 2 καὶ ἀνέστη ἀπὸ τῆς πτώσεως καὶ ἐκάλεσε τὴν ἅβραν αὐτῆς καὶ κατέβη εἰς τὸν οἶκον, ἐν ᾧ διέτριβεν ἐν αὐτῷ ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν σαββάτων καὶ ἐν ταῖς ἑορταῖς αὐτῆς· 3 καὶ περιείλατο τὸν σάκκον, ὃν ἐνεδεδύκει, καὶ ἐξεδύσατο τὰ ἱμάτια τῆς χηρεύσεως αὐτῆς καὶ περιεκλύσατο τὸ σῶμα ὕδατι καὶ ἐχρίσατο μύρῳ παχεῖ καὶ διέταξε τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς αὐτῆς καὶ ἐπέθετο μίτραν ἐπ᾿ αὐτῆς καὶ ἐνεδύσατο τὰ ἱμάτια τῆς εὐφροσύνης αὐτῆς, ἐν οἷς ἐστολίζετο ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ζωῆς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς Μανασσῆ, 4 καὶ ἔλαβε σανδάλια εἰς τοὺς πόδας αὐτῆς καὶ περιέθετο τοὺς χλιδῶνας καὶ τὰ ψέλλια καὶ τοὺς δακτυλίους καὶ τὰ ἐνώτια καὶ πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς καὶ ἐκαλλωπίσατο σφόδρα εἰς ἀπάτησιν ὀφθαλμῶν ἀνδρῶν, ὅσοι ἂν ἴδωσιν αὐτήν. 5 καὶ ἔδωκε τῇ ἅβρᾳ αὐτῆς ἀσκοπυτίνην οἴνου καὶ καψάκην ἐλαίου καὶ πήραν ἐπλήρωσεν ἀλφίτων καὶ παλάθης καὶ ἄρτων καθαρῶν καὶ περιεδίπλωσε πάντα τὰ ἀγγεῖα αὐτῆς καὶ ἐπέθηκεν ἐπ᾿ αὐτῇ. 6 καὶ ἐξήλθοσαν ἐπὶ τὴν πύλην τῆς πόλεως Βαιτυλούα καὶ εὕροσαν ἐφεστῶτας ἐπ᾿ αὐτῆς ᾿Οζίαν καὶ τοὺς πρεσβυτέρους τῆς πόλεως Χαβρὶν καὶ Χαρμίν. 7 ὡς δὲ εἶδον αὐτὴν καὶ ἦν ἠλλοιωμένον τὸ πρόσωπον αὐτῆς καὶ τὴν στολὴν μεταβεβληκυῖαν αὐτῆς, καὶ ἐθαύμασαν ἐπὶ τῷ κάλλει αὐτῆς ἐπὶ πολὺ σφόδρα καὶ εἶπαν αὐτῇ· 8 ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν δῴη σε εἰς χάριν καὶ τελειώσαι τὰ ἐπιτηδεύματά σου εἰς γαυρίαμα υἱῶν ᾿Ισραὴλ καὶ ὕψωμα ῾Ιερουσαλήμ. καὶ προσεκύνησε τῷ Θεῷ 9 καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· ἐπιτάξατε ἀνοῖξαί μοι τὴν πύλην τῆς πόλεως, καὶ ἐξελεύσομαι εἰς τελείωσιν τῶν λόγων, ὧν ἐλαλήσατε μετ᾿ ἐμοῦ· καὶ συνέταξαν τοῖς νεανίσκοις ἀνοῖξαι αὐτῇ καθότι ἐλάλησε. 10 καὶ ἐποίησαν οὕτως. καὶ ἐξῆλθεν ᾿Ιουδίθ, αὐτὴ καὶ ἡ παιδίσκη αὐτῆς μετ᾿ αὐτῆς· ἀπεσκόπευον δὲ αὐτὴν οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως ἕως οὗ κατέβη τὸ ὄρος, ἕως διῆλθε τὸν αὐλῶνα καὶ οὐκέτι ἐθεώρουν αὐτήν. 11 καὶ ἐπορεύοντο ἐν τῷ αὐλῶνι εἰς εὐθεῖαν, καὶ συνήντησεν αὐτῇ προφυλακὴ τῶν ᾿Ασσυρίων. 12 καὶ συνέλαβον αὐτὴν καὶ ἐπηρώτησαν· τίνων εἶ καὶ πόθεν ἔρχῃ καὶ ποῦ πορεύῃ; καὶ εἶπε· θυγάτηρ εἰμὶ τῶν ῾Εβραίων καὶ ἀποδιδράσκω ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, ὅτι μέλλουσι δίδοσθαι ὑμῖν εἰς κατάβρωμα· 13 κἀγὼ ἔρχομαι εἰς τὸ πρόσωπον ᾿Ολοφέρνου ἀρχιστρατήγου δυνάμεως ὑμῶν τοῦ ἀναγγεῖλαι ρήματα ἀληθείας καὶ δείξω πρὸ προσώπου αὐτοῦ ὁδόν, καθ᾿ ἣν πορεύσεται καὶ κυριεύσει πάσης τῆς ὀρεινῆς, καὶ οὐ διαφωνήσει τῶν ἀνδρῶν αὐτοῦ σάρξ μία οὐδὲ πνεῦμα ζωῆς. 14 ὡς δὲ ἤκουσαν οἱ ἄνδρες τὰ ρήματα αὐτῆς καὶ κατενόησαν τὸ πρόσωπον αὐτῆς —καὶ ἦν ἐναντίον αὐτῶν θαυμάσιον τῷ κάλλει σφόδρα— καὶ εἶπαν πρὸς αὐτήν· 15 σέσωκας τὴν ψυχήν σου σπεύσασα καταβῆναι εἰς πρόσωπον τοῦ κυρίου ἡμῶν· καὶ νῦν πρόσελθε ἐπὶ τὴν σκηνὴν αὐτοῦ, καὶ ἀφ᾿ ἡμῶν προπέμψουσί σε, ἕως παραδώσουσί σε εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ· 16 ἐὰν δὲ στῇς ἐναντίον αὐτοῦ, μὴ φοβηθῇς τῇ καρδίᾳ σου, ἀλλὰ ἀνάγγειλον κατὰ τὰ ρήματά σου, καὶ εὖ σε ποιήσει. 17 καὶ ἐπέλεξαν ἐξ αὐτῶν ἄνδρας ἑκατὸν καὶ παρέζευξαν αὐτῇ καὶ τῇ ἅβρᾳ αὐτῆς, καὶ ἤγαγον αὐτὰς ἐπὶ τὴν σκηνὴν ᾿Ολοφέρνου. 18 καὶ ἐγένετο συνδρομὴ πάσῃ τῇ παρεμβολῇ, διεβοήθη γὰρ εἰς τὰ σκηνώματα ἡ παρουσία αὐτῆς· καὶ ἐλθόντες ἐκύκλουν αὐτὴν ὡς εἱστήκει ἔξω τῆς σκηνῆς ᾿Ολοφέρνου, ἕως προσήγγειλαν αὐτῷ περὶ αὐτῆς. 19 καὶ ἐθαύμαζον ἐπὶ τῷ κάλλει αὐτῆς καὶ ἐθαύμαζον τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραὴλ ἀπ᾿ αὐτῆς, καὶ εἶπεν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ· τίς καταφρονήσει τοῦ λαοῦ τούτου, ὃς ἔχει ἐν ἑαυτῷ γυναῖκας τοιαύτας; ὅτι οὐ καλόν ἐστιν ὑπολείπεσθαι ἐξ αὐτῶν ἄνδρα ἕνα, οἳ ἀφεθέντες δυνήσονται κατασοφίσασθαι πᾶσαν τὴν γῆν. 20 καὶ ἐξῆλθον οἱ παρακαθεύδοντες ᾿Ολοφέρνῃ καὶ πάντες οἱ θεράποντες αὐτοῦ καὶ εἰσήγαγον αὐτὴν εἰς τὴν σκηνήν. 21 καὶ ἦν ᾿Ολοφέρνης ἀναπαυόμενος ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτοῦ ἐν τῷ κωνωπείῳ, ὃ ἦν ἐκ πορφύρας καὶ χρυσίου καὶ σμαράγδου καὶ λίθων πολυτελῶν καθυφασμένων. 22 καὶ ἀνήγγειλαν αὐτῷ περὶ αὐτῆς, καὶ ἐξῆλθεν εἰς τὸ προσκήνιον, καὶ λαμπάδες ἀργυραῖ προάγουσαι αὐτοῦ. 23 ὡς δὲ ἦλθε κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ ᾿Ιουδὶθ καὶ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, ἐθαύμασαν πάντες ἐπὶ τῷ κάλλει τοῦ προσώπου αὐτῆς· καὶ πεσοῦσα ἐπὶ πρόσωπον προσεκύνησεν αὐτῷ, καὶ ἤγειραν αὐτὴν οἱ δοῦλοι αὐτοῦ.

11

Yuditi aha mwa Holoferno

1 Holoferno anacimubwira: «erhi ohire omurhima omu nda, wani mukazi. Ntajirira ndi kubi nka anacishozire okukolera Nabukondonozori mwami w’igulu lyoshi. 2 N’oku biyerekire olubaga lwawe luyûbaka omu ntondo, nka lurhangayaguzagya, ciru ntankalengezize itumu lyani kuli bo. Ci bonene bacidwirhire okwo. 3 Ci mbwiraga buno carhumire obayaka oyisha oyakire eno munda. Bulya mbwine oku kucicungula kukudwirhe. 4 Olangalire, walama muli obu budufu bw’ene n’omu zindi nsiku zayisha. Bulya ntaye wakuhumakwo, ci bakujirira bwinja nk’oku banajirira abarhumisi ba nnawirhu Nabukondonozori.»

5 Yuditi anacimubwira, erhi: «Yagirwa, oyankirire ebinwa bya mwambalikazi wawe, oyemêre omujakazi wawe abumbulire akanwa embere zawe, ntanaderhe ebinwa by’obubêshi embere za Nnawirhu. 6 N’erhi wankayumva ebinwa by’omujakazi wawe, Nyamuzinda akola bwinja haguma nawe, na Nnahamwirhu arhankabona ahimwa ciru n’eriguma omu buzine bwage omu mirimo yage yoshi. 7 Neci alame Nabukondonozori, mwami w’igulu lyoshi, gulame omurhwe gwawe, ye wakurhumaga mpu oyinamule ebizine byoshi, bulya arhali bantu bone bamukolera erhi we orhuma, ci n’ensimba z’omu lubala, ebintu n’orhunyunyi rhw’omu malunga, bilamira oku misi ya Nabuko ndonozori n’enyumpa yage yoshi.

8 Rhwamanyire oburhondekezi bwawe, n’obulenga bw’omurhima gwawe, banamanyisize igulu lyoshi oku wene mwinja omu bwami boshi, muntu wa buzibu omu kuba n’obukengere bunene, na muntu wakurhangaza omu biyere kire okulwa, 9 N’oku binwa Akioro aderheraga omu ndêko yawe rhwabima nyire, bulya abantu b’e Betuli bamucizize, anababwizire ebi akubwiraga byoshi. 10 Ci, yagirwa Nnahamwirhu, orhagayaguzagya ebinwa byage, ci obilange omu murhima gwawe, bulya biri by’okunali, ebi anakubwizire byoshi, Bulya olubaga lwirhu lurhahanwa n’engôrho erhajira buhashe buci kuli lwo nka lu rhagomiri Nnamahanga. 11 Na buno, lyo Nnahamwirhu arhag’ihimwa, olufu lwabashangula amarhwe. Bulya ecâha cabagazire; eci câha cirhuma bazusa obukunizi bwa Nyamuzinda wabo ngasi mango bali omu mabi. 12 Ebwa kuba barhacigwerhi mishi na biryo, barhozire omuhigo gw’okuyanka ebirhungwa byabo, ciru banagwerhe enkengero z’okulya ebi Nyamuzinda abahanzagya okulya. 13 Ebisarulwa birhangiriza by’engano, entûlo y’idivayi, n’ey’amavurha, ebi bagishaga mpu bibikirwe abadâhwa, e Yeruzalemu, bakola embere za Nyamuzinda wirhu, balalire okubirya. N’obwo biri bintu ciru omuntu w’omu lubaga kone arhankahumakwo n’amaboko gage. 14 Barhumire ciru n’entumwa e Yeruzalemu y’okugend’iderha oku abantu b’eyo munda bajizire ntyo lyo banayisha babagalulire obuhashe bwarhenga omu ihano likulu. 15 N’oku byayi sh’iba, hano banamanya oku bayemerirwe, bakanarhangira okukolesa obwo buhashe, boshi banahanwe n’okugukumuka olwo lusiku lonene.

16 Niono mwambalikazi wawe, ebwa kuba mmanyire ebyo byoshi, co ci rhumire nyisha ndibirhire emunda oli ntenga emwabo. Na Nyamuzinda anantumire mpu nyish’ijira hano mwawe ebijiro byajugumya omw’igulu lyoshi ngasi boshi bankanabiyumva. 17 Bulya mwambalikazi wawe ali mukazi okenga Nnamahanga w’empingu mûshi na budufu. Na buno, nka nakahash’ibêra hofi nawe Yagirwa, na ngasi budufu mwambalikazi wawe anazûka aje ebwa lubanda, agend’ishenga Nyamuzinda w’empingu, anayish’imbwira amago bamajira eco câha cabo. 18 Nanayish’ikubwirakwo, na kandi ago mango wanagenda n’engabo yawe na ntaye wankahash’ikuhagalika. 19 Nayish’ikugeza omu Yudeya moshi kuhika emhere za Yeruzalemu; n’ecihesi cawe nanaciyimanza aha kagarhî. Nawe wanabahêka nka bibuzi birhagwerhi mungere, ciru nta kabwa kankaderha mpu kakumokera. Bulya okwo kwambwizirwe omu bugeremwa bwani, kwanamanyisibwa mpu nyish’ikubwirakwo.»

20 Ebyo binwa byasimisa bwenene Holoferno n’abàli naye; barhangâla n’obukengere bw’oyo mukazi, banakaderha, mpu: 21 «Kurhcnga aha igulu limerera kuhika aha lihekera, kurhasag’ibonekana mukazi wa bene oyu oku bwinja bw’iranga n’oku bukengere bw’ebinwa byage. 22 Holoferno anacimu bwira erhi: Nyamuzinda anajizire kwinja ene akulerha embere z’olubaga mpu lyo rhubona emisi omu maboko girhu na oku abarhugayaguzize babone obuha nya. 23 Ci we oyinjihire okurhalusire n’ebinwa byawe biri nka buci. Okajira nk’oku wanaderhaga, Nyamuzinda wawe aba ye Nyamuzinda wani; nawe wabona ahantu wakabêra omu bwami bwa Nabukondonozori, n’izîno lyawe lyamanyibwa omw’igulu lyoshi».

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 11

1 ΚΑΙ εἶπε πρὸς αὐτὴν ᾿Ολοφέρνης· θάρσησον, γύναι, μὴ φοβηθῇς τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ἐγὼ οὐκ ἐκάκωσα ἄνθρωπον, ὅστις ᾑρέτικε δουλεύειν βασιλεῖ Ναβουχοδονόσορ πάσης τῆς γῆς. 2 καὶ νῦν ὁ λαός σου ὁ κατοικῶν τὴν ὀρεινήν, εἰ μὴ ἐφαύλισάν με, οὐκ ἂν ᾖρα τὸ δόρυ μου ἐπ᾿ αὐτούς, ἀλλ᾿ αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐποίησαν ταῦτα. 3 καὶ νῦν λέγε μοι τίνος ἕνεκεν ἀπέδρας ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ ἦλθες πρὸς ἡμᾶς; ἥκεις γὰρ εἰς σωτηρίαν· θάρσει, ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ ζήσῃ καὶ εἰς τὸ λοιπόν· 4 οὐ γάρ ἐστιν ὃς ἀδικήσει σε, ἀλλ᾿ εὖ σε ποιήσει καθὰ γίνεται τοῖς δούλοις τοῦ κυρίου μου βασιλέως Ναβουχοδονόσορ. 5 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ᾿Ιουδίθ· δέξαι τὰ ρήματα τῆς δούλης σου, καὶ λαλησάτω ἡ παιδίσκη σου κατὰ πρόσωπόν σου, καὶ οὐκ ἀναγγελῶ ψεῦδος τῷ κυρίῳ μου ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. 6 καὶ ἐὰν κατακολουθήσῃς τοῖς λόγοις τῆς παιδίσκης σου, τελείως πρᾶγμα ποιήσει μετὰ σοῦ ὁ Θεός, καὶ οὐκ ἀποπεσεῖται ὁ κύριός μου τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτοῦ· 7 ζῇ γὰρ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ πάσης τῆς γῆς καὶ ζῇ τὸ κράτος αὐτοῦ, ὃς ἀπέστειλέ σε εἰς κατόρθωσιν πάσης ψυχῆς, ὅτι οὐ μόνον ἄνθρωποι διὰ σὲ δουλεύουσιν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ καὶ τὰ κτήνη καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ διὰ τῆς ἰσχύος σου ζήσονται ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ καὶ πάντα τὸν οἶκον αὐτοῦ· 8 ἠκούσαμεν γὰρ τὴν σοφίαν σου καὶ τὰ πανουργεύματα τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἀνηγγέλη πάσῃ τῇ γῇ ὅτι σὺ μόνος ἀγαθὸς ἐν πάσῃ βασιλείᾳ καὶ δυνατὸς ἐν ἐπιστήμῃ καὶ θαυμαστὸς ἐν στρατεύμασι πολέμου. 9 καὶ νῦν ὁ λόγος, ὃν ἐλάλησεν ᾿Αχιὼρ ἐν τῇ συνεδρίᾳ σου, ἠκούσαμεν τὰ ρήματα αὐτοῦ, ὅτι περιεποιήσαντο αὐτὸν οἱ ἄνδρες Βαιτυλούα, καὶ ἀνήγγειλεν αὐτοῖς πάντα, ὅσα ἐξελάλησε παρὰ σοί. 10 διό, δέσποτα κύριε, μὴ παρέλθῃς τὸν λόγον αὐτοῦ, ἀλλὰ κατάθου αὐτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ἀληθής ἐστιν· οὐ γὰρ ἐκδικᾶται τὸ γένος ἡμῶν, οὐ κατισχύει ρομφαία ἐπ᾿ αὐτούς, ἐὰν μὴ ἁμάρτωσιν εἰς τὸν Θεὸν αὐτῶν. 11 καὶ νῦν, ἵνα μὴ γένηται ὁ κύριός μου ἔκβολος καὶ ἄπρακτος καὶ ἐπιπεσεῖται θάνατος ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν, καὶ κατελάβετο αὐτοὺς ἁμάρτημα, ἐν ᾧ παροργιοῦσι τὸν Θεὸν αὐτῶν, ὁπηνίκα ἂν ποιήσωσιν ἀτοπίαν· 12 ἐπεὶ γὰρ ἐξέλιπεν αὐτοὺς τὰ βρώματα καὶ ἐσπανίσθη πᾶν ὕδωρ, ἐβουλεύσαντο ἐπιβαλεῖν τοῖς κτήνεσιν αὐτῶν καὶ πάντα, ὅσα διεστείλατο αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς νόμοις αὐτοῦ μὴ φαγεῖν, διέγνωσαν δαπανῆσαι. 13 καὶ τὰς ἀπαρχὰς τοῦ σίτου καὶ τὰς δεκάτας τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἐλαίου, ἃ διεφύλαξαν ἁγιάσαντες τοῖς ἱερεῦσι τοῖς παρεστηκόσιν ἐν ῾Ιερουσαλὴμ ἀπέναντι τοῦ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, κεκρίκασιν ἐξαναλῶσαι, ὧν οὐδὲ ταῖς χερσὶν καθῆκεν ἅψασθαι οὐδένα τῶν ἐκ τοῦ λαοῦ. 14 καὶ ἀπεστάλκασιν εἰς ῾Ιερουσαλήμ, ὅτι καὶ οἱ ἐκεῖ κατοικοῦντες ἐποίησαν ταῦτα, τοὺς μετακομίσαντας αὐτοῖς τὴν ἄφεσιν παρὰ τῆς γερουσίας. 15 καὶ ἔσται ὡς ἂν ἀναγγείλῃ αὐτοῖς καὶ ποιήσωσι, δοθήσονταί σοι εἰς ὄλεθρον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. 16 ὅθεν ἐγὼ ἡ δούλη σου ἐπιγνοῦσα ταῦτα πάντα ἀπέδρων ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, καὶ ἐπέστειλέ με ὁ Θεὸς ποιῆσαι μετὰ σοῦ πράγματα, ἐφ᾿ οἷς ἐκστήσεται πᾶσα ἡ γῆ, ὅσοι ἐὰν ἀκούσωσιν αὐτά. 17 ὅτι ἡ δούλη σου θεοσεβής ἐστι καὶ θεραπεύουσα νυκτὸς καὶ ἡμέρας τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ· καὶ νῦν μενῶ παρὰ σοί, κύριέ μου, καὶ ἐξελεύσεται ἡ δούλη σου κατὰ τὴν νύκτα εἰς τὴν φάραγγα καὶ προσεύξομαι πρὸς τὸν Θεόν, καὶ ἐρεῖ μοι πότε ἐποίησαν τὰ ἁμαρτήματα αὐτῶν. 18 καὶ ἐλθοῦσα προσανοίσω σοι, καὶ ἐξελεύσῃ σὺν πάσῃ τῇ δυνάμει σου, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀντιστήσεταί σοι ἐξ αὐτῶν. 19 καὶ ἄξω σε διὰ μέσου τῆς ᾿Ιουδαίας ἕως τοῦ ἐλθεῖν ἀπέναντι ῾Ιερουσαλὴμ καὶ θήσω τὸν δίφρον σου ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ ἄξεις αὐτοὺς ὡς πρόβατα, οἷς οὐκ ἔστι ποιμήν, καὶ οὐ γρύξει κύων τῇ γλώσσῃ αὐτοῦ ἀπέναντί σου, ὅτι ταῦτα ἐλαλήθη μοι κατὰ πρόγνωσίν μου καὶ ἀπηγγέλη μοι, καὶ ἀπεστάλην ἀναγγεῖλαί σοι. 20 καὶ ἤρεσαν οἱ λόγοι αὐτῆς ἐναντίον ᾿Ολοφέρνου καὶ ἐναντίον πάντων τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, καὶ ἐθαύμασαν ἐπὶ τῇ σοφίᾳ αὐτῆς καὶ εἶπαν· 21 οὐκ ἔστι τοιαύτη γυνὴ ἀπ᾿ ἄκρου ἕως ἄκρου τῆς γῆς καλῷ προσώπῳ καὶ συνέσει λόγων. 22 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὴν ᾿Ολοφέρνης· εὖ ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἀποστείλας σε ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ τοῦ γενηθῆναι ἐν χερσὶν ἡμῶν κράτος, ἐν δὲ τοῖς φαυλίσασι τὸν κύριόν μου ἀπώλειαν. 23 καὶ νῦν ἀστεία εἶ σὺ ἐν τῷ εἴδει σου καὶ ἀγαθὴ ἐν τοῖς λόγοις σου· ὅτι ἐὰν ποιήσῃς καθὰ ἐλάλησας, ὁ Θεός σου ἔσται μου Θεός, καὶ σὺ ἐν οἴκῳ βασιλέως Ναβουχοδονόσορ καθήσῃ καὶ ἔσῃ ὀνομαστὴ παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν.

12

Erhi Yuditi àli omu logo lw’Abanya-Asuru

1 Holoferno anacirhegeka mpu baheke Yuditi halya anabikira ebirugu byage binjinja, anacirhegeka mpu bamuhe oku biryo byage yenene, banamuhe kuli galya gage ananywakwo yenène. 2 Yuditi anashuza, erhi: «Ntalya kuli ebyo biryo lyo ndek’isarhaza abandi, ci konene ebiryo byani byayishire binkulikire». 3 Holoferno anacimushuza, erhi: «Hano ebiryo byawe bihwa ngahi rhwashub’irhenza ebiryo bya bene ebyo mpu rhukuhebyo? Bulya emwirhu erhaba ciru n’omuntu muguma w’omu bûko bwawe?» 4 Yuditi anacimubwira, erhi: «Ndahire okw’izîno lyawe nnahamwirhu, mwambalikazi wawe arhayûse ebi ndwirhe embere Nyamuzinda ayûkirize n’okuboko kwani ebi alaganyagya byoshi». 5 Abali na Holoferno banacimuhêka omw’ihêma, anacija iro kuhika aha karhî k’obudufu, anacisinsimuka oku mucêracêra. 6 Anacirhuma abagend’ibwira Holoferno, erhi: «Nnahamwirhu arhegeke baleke omwambalikazi wage ahuluke, agend’isalira», 7 bulya Holoferno ali arhegesire, abakazag’imulanga mpu barhamuhanzagya. Anacibêra okwo cihando nsiku isharhu. Ngasi budufu akazag’ija omu kabanda ka Betuli anacikalaba omwo cihando ahali iriba ly’amîshi. 8 Na erhi ayinamukaga anayîshe ashenga Nnamahanga mpu ahêke amajira gage bwinja okw’irenge ly’abana b’olubaga lwage. 9 Anashubira mulya ihema akola acire yeshi; anabêramwo kuhika amango arhôla ebiryo byage omu cajingwe.

Yuditi oku lusiku lukulu lwa Holoferno

10 Ka oku lusiku lwa kani Holoferno arhajira idinye oku barhambo bage bonene, arhalalikaga ciru n’omuguma omu barhumisi bage. 11 Anacibwira Bagoasi, ye wali nshagi y’okulanga ebirugu byage byoshi, erhi: «Kanya oyeme ze oyu mukazi w’omuyahudi oli emwawe, ayîshe eno mwirhu, rhulye rhuna nywe rhweshi. 12 Bulya zanaba nshonyi kuli rhwe erhi rhwankalêka mukazi wa bene oyu agenda rhurhanayinjibini. Kandi nka rhurhayîshiri rhwamurhiza anakarhushekera». 13 Bagoasi anarhenga aha mwa Holoferno, aja omu Yuditi ali, anacimubwira, erhi: «Oyûla mujanyere mwinjinja arhayôbohaga okuja emunda nnahamwirhu ali, lyo akuzibwa embere zage, anywe haguma nirhu idivayi n’obushagaluke bunene, anabe mwa luno lusiku nka munyere muguma wa bene Asuru, ababa omu nyumpa ya Nabukondonozori». 14 Yuditi ana shuza, erhi: «Ndigi ndi niono w’okuhakana ebya nnahamwirhu? Ehi anabwine hiri hinja omu masu gage, niono nanacihangana okuhijira bwinja na ntyo bwanaba busîme bunene kuhika oku lusiku lw’okufa kwani». 15 Anaciyimuka, anaciyambala omushangi gwage, ajagalîra n’ebindi birimbisa omukazi byoshi. Omwambalikazi ayisha amushokolire, anacilambûla embere za Holoferno itapi Bagoasi ali ahire Yuditi mpu akaz’ilikolesa ngasi lusiku amango g’okulya. 16 Yuditi anacija omu nyumpa. Omurhima gwa Holoferno gwadûrha bwenêne. Ayumva akola azigire loshi okulala naye. Anakazag’ilonza amango ga okumushumika kurhenga lulya lusiku anamubo naga. 17 Anacimubwira, erhi: «Nywaga mâshi nawe oshagaluke haguma ni rhu». 18 Yuditi anamushuza, erhi: «Neci nanywa la, bulya oku lusiku lw’ene nani namabona iragi ly’okulama oku ntasag’ilama bundi omu kalamo kani kosh». 19 Anaciyanka kuli ebi omwambalikazi amurheganyizagya, ananywera embere zage. 20 Holoferno yeshi ashagaluka, anywa idivayi linene bwenêne kurhalusa oku arhalisag’inywa kurhenga okuburhwa kwage.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 12

1 ΚΑΙ ἐκέλευσεν εἰσαγαγεῖν αὐτὴν οὗ ἐτίθετο τὰ ἀργυρώματα αὐτοῦ καὶ συνέταξε καταστρῶσαι αὐτῇ ἀπὸ τῶν ὀψοποιημάτων αὐτοῦ καὶ τοῦ οἴνου αὐτοῦ πίνειν. 2 καὶ εἶπεν ᾿Ιουδίθ· οὐ φάγομαι ἐξ αὐτῶν, ἵνα μὴ γένηται σκάνδαλον, ἀλλ᾿ ἐκ τῶν ἠκολουθηκότων μοι χορηγηθήσεται. 3 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὴν ᾿Ολοφέρνης· ἐὰν δὲ ἐκλίπῃ τὰ ὄντα μετὰ σοῦ, πόθεν ἐξοίσομέν σοι δοῦναι ὅμοια αὐτοῖς; οὐ γάρ ἐστι μεθ᾿ ἡμῶν ἐκ τοῦ ἔθνους σου. 4 καὶ εἶπεν ᾿Ιουδὶθ πρὸς αὐτόν· ζῇ ἡ ψυχή σου, κύριέ μου, ὅτι οὐ δαπανήσει ἡ δούλη σου τὰ ὄντα μετ᾿ ἐμοῦ, ἕως ἂν ποιήσῃ Κύριος ἐν χειρί μου ἃ ἐβουλεύσατο. 5 καὶ ἠγάγοσαν αὐτὴν οἱ θεράποντες ᾿Ολοφέρνου εἰς τὴν σκηνήν, καὶ ὕπνωσε μέχρι μεσούσης τῆς νυκτός· καὶ ἀνέστη πρὸς τὴν ἑωθινὴν φυλακήν, 6 καὶ ἀπέστειλε πρὸς ᾿Ολοφέρνην λέγουσα· ἐπιταξάτω δὴ ὁ κύριός μου ἐᾶσαι τὴν δούλην σου ἐπὶ προσευχὴν ἐξελθεῖν. 7 καὶ προσέταξεν ᾿Ολοφέρνης τοῖς σωματοφύλαξι μὴ διακωλύειν αὐτήν. καὶ παρέμεινεν ἐν τῇ παρεμβολῇ ἡμέρας τρεῖς, καὶ ἐξεπορεύετο κατὰ νύκτα εἰς τὴν φάραγγα Βαιτυλούα καὶ ἐβαπτίζετο ἐν τῇ παρεμβολῇ ἐπὶ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος· 8 καὶ ὡς ἀνέβη, ἐδέετο τοῦ Κυρίου Θεοῦ ᾿Ισραὴλ κατευθῦναι τὴν ὁδὸν αὐτῆς εἰς ἀνάστημα τῶν υἱῶν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. 9 καὶ εἰσπορευομένη καθαρὰ παρέμενε τῇ σκηνῇ, μέχρις οὗ προσηνέγκατο τὴν τροφὴν αὐτῆς πρὸς ἑσπέραν. 10 καὶ ἐγένετο ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τετάρτῃ, ἐποίησεν ᾿Ολοφέρνης πότον τοῖς δούλοις αὐτοῦ μόνοις καὶ οὐκ ἐκάλεσεν εἰς τὴν χρῆσιν οὐδένα τῶν πρὸς ταῖς χρείαις. 11 καὶ εἶπε Βαγώᾳ τῷ εὐνούχῳ, ὃς ἦν ἐφεστηκὼς ἐπὶ πάντων τῶν αὐτοῦ· πεῖσον δὴ πορευθεὶς τὴν γυναῖκα τὴν ῾Εβραίαν ἥ ἐστι παρὰ σοί, τοῦ ἐλθεῖν πρὸς ἡμᾶς καὶ φαγεῖν καὶ πιεῖν μεθ᾿ ἡμῶν· 12 ἰδοὺ γὰρ αἰσχρὸν τῷ προσώπῳ ἡμῶν, εἰ γυναῖκα τοιαύτην παρήσομεν οὐχ ὁμιλήσαντες αὐτῇ, ὅτι ἐὰν ταύτην μὴ ἐπισπασώμεθα, καταγελάσεται ἡμῶν. 13 καὶ ἐξῆλθε Βαγώας ἀπὸ προσώπου ᾿Ολοφέρνου καὶ εἰσῆλθε πρὸς αὐτὴν καὶ εἶπε· μὴ ὀκνησάτω δὴ ἡ παιδίσκη ἡ καλὴ αὕτη ἐλθοῦσα πρὸς τὸν κύριόν μου δοξασθῆναι κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ πιεῖν μεθ᾿ ἡμῶν εἰς εὐφροσύνην οἶνον καὶ γενηθῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ ὡς θυγάτηρ μία τῶν υἱῶν ᾿Ασσούρ, αἳ παρεστήκασιν ἐν οἴκῳ Ναβουχοδονόσορ. 14 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν ᾿Ιουδίθ· καὶ τίς εἰμι ἐγὼ ἀντεροῦσα τῷ κυρίῳ μου; ὅτι πᾶν, ὃ ἔσται ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ἀρεστόν, σπεύσασα ποιήσω, καὶ ἔσται τοῦτο ἀγαλλίαμα ἕως ἡμέρας θανάτου μου. 15 καὶ διαναστᾶσα ἐκοσμήθη τῷ ἱματισμῷ καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ τῷ γυναικείῳ, καὶ προσῆλθεν ἡ δούλη αὐτῆς καὶ ἔστρωσεν αὐτῇ κατέναντι ᾿Ολοφέρνου χαμαὶ τὰ κώδια, ἃ ἔλαβε παρὰ Βαγώου εἰς τὴν καθημερινὴν δίαιταν αὐτῆς, εἰς τὸ ἐσθίειν κατακλινομένην ἐπ᾿ αὐτῶν. 16 καὶ εἰσελθοῦσα ἀνέπεσεν ᾿Ιουδίθ, καὶ ἐξέστη ἡ καρδία ᾿Ολοφέρνου ἐπ᾿ αὐτήν, καὶ ἐσαλεύθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἦν κατεπίθυμος σφόδρα τοῦ συγγενέσθαι μετ᾿ αὐτῆς· καὶ ἐτήρει καιρὸν τοῦ ἀπατῆσαι αὐτὴν ἀφ᾿ ἧς ἡμέρας εἶδεν αὐτήν. 17 καὶ εἶπε πρὸς αὐτὴν ᾿Ολοφέρνης· πίε δὴ καὶ γενήθητι μεθ᾿ ἡμῶν εἰς εὐφροσύνην. 18 καὶ εἶπεν ᾿Ιουδίθ· πίομαι δή, κύριε, ὅτι ἐμεγαλύνθη τὸ ζῆν μου ἐν ἐμοὶ σήμερον παρὰ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς γενέσεώς μου. 19 καὶ λαβοῦσα ἔφαγε καὶ ἔπιε κατέναντι αὐτοῦ ἃ ἡτοίμασεν ἡ δούλη αὐτῆς. 20 καὶ ηὐφράνθη ᾿Ολοφέρνης ἀπ᾿ αὐτῆς καὶ ἔπιεν οἶνον πολὺν σφόδρα, ὅσον οὐκ ἔπιε πώποτε ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ ἀφ᾿ οὗ ἐγεννήθη.

13

Yuditi ayirha Holoferno

1 Erhi ebijingo binaba, abambali bakasengaruka dubaduba. Bagoasi anahamika ihêma ly’embuga, anacikumira abalalizi boshi omu mwa nnawabo, boshi bagend’ikacihonda oku ncingo zabo, bulya bali erhi bagazirwe n’amamvu. 2 Yuditi asigala yenc omu nyumpa na Holoferno. Holoferno erhi amalanguka oku ncingo ebwa kuba yeshi ali amazika na idivayi. 3 Yuditi anaci bwira omwambalikazi mpu aciyegûle n’enyumpa y’okulala, anamulindire e mbuga nk’oku anajira ngasi lusiku, bulya ali adesire oku aciyish’ihuluka age nd’isalira, kwo anali amarhang’ibwira Bagoasi.

4 Abantu boshi banacimuleka mulya nyumpa. Ntaye ciru n’omuguma wasi gire muli eyo nyumpa y’okulala, abe mwana, abe mukulu. Yuditi anaciyîmanga hofi n’encingo, anaciderha omu murhima gwage, erhi: «Nyamuzinda ogala byoshi, yîmangira ebijiro by’amaboko gani okw’irenge lya Yeruzalemu. 5 Gano go mango g’okurhabâla omwimo gwawe n’okuyunjuliza omuhigo gwani, lyo oshandabanya abashombanyi barhugosire buno».

6 Anaciyegera hofi n’encingo ebw’irhwe lya Holoferno, amubwikula omu shangi, 7 anacija oku ncingo, anacirhuluba emviri z’okw’irhwe lyage, anacide rha, erhi: «Mpa nani emisi, Yagirwa Nyakazane Nyamuzinda w’Israheli mwa gano mango». 8 Anacitwa kabirhi kabirhi n’emisi yage yoshi omw’igosi lya Holoferno. Anacishayûla irhwe. 9 Anabulungiza omubiri gwage okw’idaho, anacimanyula emishangi yali oku minara. Kasanzi kasungumu anacihuluka, ahêreza omwambalikazi irhwe lya Holoferno; 10 anacilirhogeza muli erya nshoho y’ebiryo. Oku banali babirhi banacihuluka nk’oku banakomereraga bakola bagend’isalira. Banacirhenga omu cirâlo, banacizunguluka ecishagala, banacisôkera oku ntondo ya Betuliya, banacihika aha muhango gw’eco ci shagala.

11 Yuditi ahamagaza anaciri kuli, erhi: «Muyîgule muyîgule olumvi, Nyaka sane ali haguma nirhu, neci Nyakasane ali haguma nirhu omu kurhucinga oku bashombanyi nk’oku anarhujirire ene». 12 Erhi abantu ba muli olwo lugo bayu -‘ mva izu lyage, boshi bashagamukira ebwa muhango gw’olugo. 13 Banacige nd’ihamagala abakulu b’olugo, banaciyîsha nabo bali bulibirha boshi, kurhenga oku murho kuhika oku muntu mukulu, bulya bali babwine oku ciri cisomerine okucibona agaluka. Banacihamûla olumvi banacimuyankirira banaciyasa omuliro mpu babamolekere, banacibazunguluka. 14 Yuditi anacibabwira, erhi: «Mukuze Nyamuzinda, mukuze Nyamuzinda, mumukuze bulya arhacirhenza obwonjo bwage oku nyumpa y’Israheli, ci anavungunywire abashombanyi birhu muli obu budufu na okuboko kwani». 15 Anaciyômola irhwe mulya nshoho anaciliyerekana, anaciderha, erhi: «Loli irhwe lya Holoferno ye murhambo mukulu w’abasirika b’Abanyasiriya, alagi n’emishangi ashuba agwishiremwo e rhi ndalwe erhuma; Nyamuzinda anamuhimbagulize n’okuboko kw’omukazi. 16 Aganze Nnamahanga owandangaga omu njira nanageraga mwoshi, bulya obusu bwani bwamuhusize acilêrhera olufu; arhajizire kubi nani mpu ampemule ananshereze.» 17 Olubaga loshi lwazanwa, lwanaciyunamiriza, lwanaciharamya Nyamuzinda, lwaderha, erhi: «Oyagirwe Nyamuzinda wirhu we wafunyaga ene abashombanyi b’olubaga lwawe».

18 Uziyahu anacibwira Yuditi. erhi: «Oli mugishe mwâli wani na Nyamuzinda oba enyanya ly’amalunga goshi, kulusha abandi bakazi boshi ba hano igulu. Ayagirwe Nyamuzinda w’empingu n’igulu owajaga akulangula enjira mpu otwe igosi ly’omukulu w’abashombanyi birhu. 19 Bulya obu bwikubagire bwawe burharhenge omu mirhima y’abantu bayô rha bacikubagira ensiku zoshi emisi ya Nyamuzinda. 20 Mâshi kuli okwo Nyamuzinda yene akuhêke irenge, akuhe iragi libe luhe mbo lw’oku orhababalire obuzine bwawe omu kubona kurhi olubaga lwawe lwamajuguma, bulya wabire murhanzi w’okubona oku rhwagukumuka galya mango wanabaga n’olugendo lwinja embere za Nyamuzinda wirhu.» Olubaga loshi lwanacidumiza mpu: «Amen! Amen!»

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 13

1 ΩΣ δὲ ὀψία ἐγένετο, ἐσπούδασαν οἱ δοῦλοι αὐτοῦ ἀναλύειν. καὶ Βαγώας συνέκλεισε τὴν σκηνὴν ἔξωθεν καὶ ἀπέκλεισε τοὺς παρεστῶτας ἐκ προσώπου τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ ἀπῴχοντο εἰς τὰς κοίτας αὐτῶν· ἦσαν γὰρ πάντες κεκοπωμένοι, διὰ τὸ ἐπὶ πλεῖον γεγονέναι τὸν πότον. 2 ὑπελείφθη δὲ ᾿Ιουδὶθ μόνη ἐν τῇ σκηνῇ, καὶ ᾿Ολοφέρνης προπεπτωκὼς ἐπὶ τὴν κλίνην αὐτοῦ· ἦν γὰρ περικεχυμένος αὐτῷ ὁ οἶνος. 3 καὶ εἶπεν ᾿Ιουδὶθ τῇ δούλῃ αὐτῆς στῆναι ἔξω τοῦ κοιτῶνος αὐτῆς καὶ ἐπιτηρεῖν τὴν ἔξοδον αὐτῆς· καθάπερ καθ᾿ ἡμέραν, ἐξελεύσεσθαι γὰρ ἔφη ἐπὶ τὴν προσευχὴν αὐτῆς· καὶ τῷ Βαγώᾳ ἐλάλησε κατὰ τὰ ρήματα ταῦτα. 4 καὶ ἀπήλθοσαν πάντες ἐκ προσώπου, καὶ οὐδεὶς κατελείφθη ἐν τῷ κοιτῶνι ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου καὶ στᾶσα ᾿Ιουδὶθ παρὰ τὴν κλίνην αὐτοῦ εἶπεν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς· Κύριε ὁ Θεὸς πάσης δυνάμεως, ἐπίβλεψον ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν μου εἰς ὕψωμα ῾Ιερουσαλήμ· 5 ὅτι νῦν καιρὸς ἀντιλαβέσθαι τῆς κληρονομίας σου καὶ ποιῆσαι τὸ ἐπιτήδευμά μου εἰς θραῦμα ἐχθρῶν, οἵ ἐπανέστησαν ἡμῖν. 6 καὶ προσελθοῦσα τῷ κανόνι τῆς κλίνης, ὃς ἦν πρὸς κεφαλῆς ᾿Ολοφέρνου, καθεῖλε τὸν ἀκινάκην αὐτοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ 7 καὶ ἐγγίσασα τῆς κλίνης ἐδράξατο τῆς κόμης τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ καὶ εἶπε· κραταίωσόν με, ὁ Θεὸς ᾿Ισραήλ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ. 8 καὶ ἐπάταξεν εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ δὶς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτῆς καὶ ἀφεῖλε τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ, 9 καὶ ἀπεκύλισε τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς στρωμνῆς καὶ ἀφεῖλε τὸ κωνωπεῖον ἀπὸ τῶν στύλων. καὶ μετ᾿ ὀλίγον ἐξῆλθε, καὶ παρέδωκε τῇ ἅβρᾳ αὐτῆς τὴν κεφαλὴν ᾿Ολοφέρνου, 10 καὶ ἐνέβαλεν αὐτὴν εἰς τὴν πήραν τῶν βρωμάτων αὐτῆς. καὶ ἐξῆλθον αἱ δύο ἅμα κατὰ τὸν ἐθισμὸν αὐτῶν ἐπὶ τὴν προσευχήν· καὶ διελθοῦσαι τὴν παρεμβολὴν ἐκύκλωσαν τὴν φάλαγγα ἐκείνην καὶ προσανέβησαν τὸ ὄρος Βαιτυλούα καὶ ἤλθοσαν πρὸς τὰς πύλας αὐτῆς. 11 Καὶ εἶπεν ᾿Ιουδὶθ μακρόθεν τοῖς φυλάσσουσιν ἐπὶ τῶν πυλῶν· ἀνοίξατε, ἀνοίξατε δὴ τὴν πύλην, μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν ποιῆσαι ἔτι ἰσχὺν ἐν ᾿Ισραὴλ κατὰ κράτος κατὰ τῶν ἐχθρῶν, καθὰ καὶ σήμερον ἐποίησε. 12 καὶ ἐγένετο ὡς ἤκουσαν οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως αὐτῆς τὴν φωνὴν αὐτῆς, ἐσπούδασαν τοῦ καταβῆναι εἰς τὴν πύλην τῆς πόλεως αὐτῶν καὶ συνεκάλεσαν τοὺς πρεσβυτέρους τῆς πόλεως. 13 καὶ συνέδραμον πάντες ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου, ὅτι παράδοξον ἦν αὐτοῖς τὸ ἐλθεῖν αὐτήν, καὶ ἤνοιξαν τὴν πύλην καὶ ὑπεδέξαντο αὐτὰς καὶ ἅψαντες πῦρ εἰς φαῦσιν περιεκύκλωσαν αὐτάς. 14 ἡ δὲ εἶπε πρὸς αὐτοὺς φωνῇ μεγάλῃ· αἰνεῖτε τὸν Θεόν, αἰνεῖτε· αἰνεῖτε τὸν Θεόν, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ οἴκου ᾿Ισραήλ, ἀλλ᾿ ἔθραυσε τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν διὰ χειρός μου ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. 15 καὶ προελοῦσα τὴν κεφαλὴν ἐκ τῆς πήρας ἔδειξε καὶ εἶπεν αὐτοῖς· ἰδοὺ ἡ κεφαλὴ ᾿Ολοφέρνου ἀρχιστρατήγου δυνάμεως ᾿Ασσούρ, καὶ ἰδοὺ τὸ κωνωπεῖον, ἐν ᾧ κατέκειτο ἐν ταῖς μέθαις αὐτοῦ· καὶ ἐπάταξεν αὐτὸν ὁ Κύριος ἐν χειρὶ θηλείας· 16 καὶ ζῇ Κύριος, ὃς διεφύλαξέ με ἐν τῇ ὁδῷ μου, ᾗ ἐπορεύθην, ὅτι ἠπάτησεν αὐτὸν τὸ πρόσωπόν μου εἰς ἀπώλειαν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐποίησεν ἁμάρτημα μετ᾿ ἐμοῦ εἰς μίασμα καὶ αἰσχύνην. 17 καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα καὶ κύψαντες προσεκύνησαν τῷ Θεῷ καὶ εἶπαν ὁμοθυμαδόν· εὐλογητὸς εἶ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἐξουδενώσας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ σήμερον τοὺς ἐχθροὺς τοῦ λαοῦ σου. 18 καὶ εἶπεν αὐτῇ ᾿Οζίας· εὐλογητὴ σύ, θύγατερ, τῷ Θεῷ τῷ ῾Υψίστῳ παρὰ πάσας τὰς γυναῖκας τὰς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ εὐλογημένος Κύριος ὁ Θεός, ὃς ἔκτισε τοὺς οὐρανοὺς καὶ τὴν γῆν, ὃς κατεύθυνέ σε εἰς τραῦμα κεφαλῆς ἄρχοντος ἐχθρῶν ἡμῶν· 19 ὅτι οὐκ ἀποστήσεται ἡ ἐλπίς σου ἀπὸ καρδίας ἀνθρώπων μνημονευόντων ἰσχὺν Θεοῦ ἕως αἰῶνος. 20 καὶ ποιήσαι σοι αὐτὰ ὁ Θεὸς εἰς ὕψος αἰώνιον τοῦ ἐπισκέψασθαί σε ἐν ἀγαθοῖς, ἀνθ᾿ ὧν οὐκ ἐφείσω τῆς ψυχῆς σου διὰ τὴν ταπείνωσιν τοῦ γένους ἡμῶν, ἀλλ᾿ ἐπεξῆλθες πτώματι ἡμῶν ἐπ᾿ εὐθεῖαν πορευθεῖσα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. καὶ εἶπαν πᾶς ὁ λαός· γένοιτο, γένοιτο.

14

III. Bene-lsraheli bahima Abanya-Sîriya

Abanyasîriya barhemuka banashandabana

1 Yuditi anacibabwira, erhi: «Munyumvagye yaga bene wirhu, muyanke eli irhwe, mulimanike aha irhwerhwe ly’enkuta zinyu. 2 Na hano izûba libasha bwamanaca, munayanke ngasi muguma eby’emirasano byage, ngasi balume ba misi boshi banabunguluke, mube nka bantu bayandagalira ebwa kabanda, era bali bene Asuru. Ci kwone murhabungulukaga. 3 Nabo, hano baba bamayanka emirasano yabo, bakanya bagend’imanyisa abali oku ciha ndo, nabo banazûsa abarhambo b’engabo ya Asuru, kandi nabo banalibirhira emunda ihêma lya Holoferno liri. Barhamushimane, na ntyo oboba bwabagwa rha, banashandabane embere zinyu. 4 Na hano mukola mubaminisire, mw’oyo n’abandi banayûbaka omu Israheli boshi, mwâbalambika omu njira.

5 Ci kwone embere mujire ntyo, mumpamagalire Akioro olya muntu w’omunya-Amoni, yene abone anamanye oku neci anali olya wagayaguzagya enyumpa ya Israheli, n’olya wamurhumaga emwinyu nka muntu mufu». 6 Banacihamagala Akioro aja omu nyumpa ya Uziyahu. Erhi ajamwo anabona irhwe lya Holoferno omu maboko g’omuntu wali omwo ndêko y’olubaga; acirhimba akamalanga okw’idaho, ahôla. 7 Ci erhi ahembûka, afukama aha magulu ga Yuditi, anaciderha, erhi: «Oli mugishe omu nyumpa za bene Israheli boshi n’omu mashanja goshi, ngasi boshi banayumve izino lyawe banarhangale.

8 Na buno ombwirage nani kurhi wajizire mwa zino nsiku». Na Yuditi anacirhondêreza okumubwira ebi ajizire byoshi kurhenga amango anagendaga kuhika ago mango akazag’ibaganirira. 9 Yuditi erhi aba amayûsa okushambâla, olubaga loshi lwanacibanda akahababo n’olwo lubi lwashakanya omu cishagala coshi. 10 Ci erhi Akioro aba amabona ebi Nyamuzinda wa Israheli anajizire, ayemêra okunali oyo Nyamuzinda w’Israheli, bakembûla oku bulume bwage, na kuhika buno aciba na bene Israheli.

11 Erhi bunaca ntya, bamanika irhwe lya Holoferno oku nkuta na ngasi muguma ayanka emirasano yage. Banacibunguluka bikembe bikembe ebwa kafomeko k’entondo. 12 Erhi bene Asuru babalangira, banacigend’ibwira abakulu babo, nabo banacikanya bagend’ibwira abarhambo b’engabo, bakulikira na ngasi barhegeka ngabo ndebe. 13 Banacija emunda ihêma lya Holoferno lyàli. Banacibwira olya wakazag’ilanga ebirugu byage, mpu: «Ozûse Nnahamwirhu bulya balya bajà bamarhangula okuyandagalira emunda rhuli mpu barhulwise, banagukumuke ntya boshi». 14 Bagoasi agend’ikomomba oku lumvi lw’ihêma lwàli emuhanda. Bulya ali acikebirwe mpu bagwishire na Yuditi. 15 Ci erhi aciba ntaye omushuzize, ahiga okuja omu nyumpa y’okulala: amushimana gukola mufu, akola cirunda bamukabulire oku ntebe n’irhwe mira baligendanaga. 16 Anaciyâma bwenene, abanda endulu, omu kufuduka, asharhula emyambalo yage. 17 Anacija omw’ihêma lyabâga cihando ca Yuditi, arhacimushangagamwo. Anacilibirhira emunda olubaga luli, erhi: 18 «Balya bajà bagomire! Omukazi w’Omuyahudi amabonesa enyumpa ya Nabukondonozori enshonyi. Holoferno oyo okw’idaho, ci arhacigwehi irhwe oku mubiri gwage». 19 Erhi banayumva ebyo binwa, abarhambo b’engabo y’Abanya-Sîriya bana sharhangula emyambalo yabo, bazunguluka obukengere, banacibanda endulû erya y’okujugumya abali omu cihando boshi.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 14

1 ΚΑΙ εἶπε πρὸς αὐτοὺς ᾿Ιουδίθ· ἀκούσατε δή μου, ἀδελφοί, καὶ λαβόντες τὴν κεφαλὴν ταύτην κρεμάσατε αὐτὴν ἐπὶ τῆς ἐπάλξεως τοῦ τείχους ὑμῶν. 2 καὶ ἔσται ἡνίκα ἂν διαφαύσῃ ὁ ὄρθρος καὶ ἐξέλθῃ ὁ ἥλιος ἐπὶ τὴν γῆν, ἀναλήψεσθε ἕκαστος τὰ σκεύη τὰ πολεμικὰ ὑμῶν καὶ ἐξελεύσεσθε πᾶς ἀνὴρ ἰσχύων ἔξω τῆς πόλεως καὶ δώσετε ἀρχηγὸν εἰς αὐτοὺς ὡς καταβαίνοντες ἐπὶ τὸ πεδίον εἰς τὴν προφυλακὴν υἱῶν ᾿Ασσούρ, καὶ οὐ καταβήσεσθε. 3 καὶ ἀναλαβόντες οὗτοι τὰς πανοπλίας αὐτῶν πορεύσονται εἰς τὴν παρεμβολὴν αὐτῶν καὶ ἐγεροῦσι τοὺς στρατηγοὺς τῆς δυνάμεως ᾿Ασσούρ· καὶ συνδραμοῦνται ἐπὶ τὴν σκηνὴν ᾿Ολοφέρνου καὶ οὐχ εὑρήσουσιν αὐτόν, καὶ ἐπιπεσεῖται ἐπ᾿ αὐτου’ς φόβος, καὶ φεύξονται ἀπὸ προσώπου ὑμῶν. 4 καὶ ἐπακολουθήσαντες ὑμεῖς καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες πᾶν ὅριον ᾿Ισραήλ, καταστρώσατε αὐτοὺς ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. 5 πρὸ δὲ τοῦ ποιῆσαι ταῦτα, καλέσατέ μοι ᾿Αχιὼρ τὸν ᾿Αμανίτην, ἵνα ἰδὼν ἐπιγνῷ τὸν ἐκφαυλίσαντα τὸν οἶκον τοῦ ᾿Ισραὴλ καὶ αὐτὸν ὡς εἰς θάνατον ἀποστείλαντα εἰς ἡμᾶς. 6 καὶ ἐκάλεσαν τὸν ᾿Αχιὼρ ἐκ τοῦ οἴκου ᾿Οζία· ὡς δὲ ἦλθε καὶ εἶδε τὴν κεφαλὴν ᾿Ολοφέρνου ἐν χειρὶ ἀνδρὸς ἑνὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ λαοῦ, ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον, καὶ ἐξελύθη τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. 7 ὡς δὲ ἀνέλαβον αὐτόν, προσέπεσε τοῖς ποσὶν ᾿Ιουδὶθ καὶ προσεκύνησε τῷ προσώπῳ αὐτῆς καὶ εἶπεν· εὐλογημένη σὺ ἐν παντὶ σκηνώματι ᾿Ιούδα καὶ ἐν παντὶ ἔθνει, οἵτινες ἀκούσαντες τὸ ὄνομά σου ταραχθήσονται· 8 καὶ νῦν ἀνάγγειλόν μοι ὅσα ἐποίσας ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις. καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῷ ᾿Ιουδὶθ ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ πάντα, ὅσα ἦν πεποιηκυῖα, ἀφ᾿ ἧς ἡμέρας ἐξῆλθεν ἕως οὗ ἐλάλει αὐτοῖς. 9 ὡς δὲ ἐπαύσατο λαλοῦσα, ἠλάλαξεν ὁ λαὸς φωνῇ μεγάλῃ καὶ ἔδωκε φωνὴν εὐφρόσυνον ἐν τῇ πόλει αὐτῶν. 10 ἰδὼν δὲ ᾿Αχιὼρ πάντα, ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοῦ ᾿Ισραήλ, ἐπίστευσε τῷ Θεῷ σφόδρα καὶ περιετέμετο τὴν σάρκα τῆς ἀκροβυστίας αὐτοῦ καὶ προσετέθη πρὸς τὸν οἶκον ᾿Ισραὴλ ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης. 11 ῾Ηνίκα δὲ ὁ ὄρθρος ἀνέβη, καὶ ἐκρέμασαν τὴν κεφαλὴν ᾿Ολοφέρνου ἐκ τοῦ τείχους, καὶ ἀνέλαβε πᾶς ἀνὴρ ᾿Ισραὴλ τὰ ὅπλα αὐτοῦ καὶ ἐξήλθοσαν κατὰ σπείρας ἐπὶ τὰς ἀναβάσεις τοῦ ὄρους. 12 οἱ δὲ υἱοὶ ᾿Ασσοὺρ ὡς εἶδον αὐτούς, διέπεμψαν ἐπὶ τοὺς ἡγουμένους αὐτῶν· οἱ δὲ ἦλθον ἐπὶ στρατηγοὺς καὶ χιλιάρχους καὶ ἐπὶ πάντα ἄρχοντα αὐτῶν. 13 καὶ παρεγένοντο ἐπὶ τὴν σκηνὴν ᾿Ολοφέρνου καὶ εἶπαν τῷ ὄντι ἐπὶ πάντων τῶν αὐτοῦ· ἔγειρον δὴ τὸν κύριον ἡμῶν, ὅτι ἐτόλμησαν οἱ δοῦλοι καταβαίνειν ἐφ᾿ ἡμᾶς εἰς πόλεμον, ἵνα ἐξολοθρευθῶσιν εἰς τέλος. 14 καὶ εἰσῆλθε Βαγώας καὶ ἔκρουσε τὴν αὐλαίαν τῆς σκηνῆς· ὑπενοεῖτο γὰρ καθεύδειν αὐτὸν μετὰ ᾿Ιουδίθ· 15 ὡς δὲ οὐδεὶς ἐπήκουσε, διαστείλας εἰσῆλθεν εἰς τὸν κοιτῶνα καὶ εὗρεν αὐτὸν ἐπὶ τῆς χελωνίδος ἐρριμμένον νεκρόν, καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἀφῄρετο ἀπ᾿ αὐτοῦ. 16 καὶ ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ μετὰ κλαυθμοῦ καὶ στεναγμοῦ καὶ βοῆς ἰσχυρᾶς καὶ διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ. 17 καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν σκηνήν, οὗ ἦν ᾿Ιουδὶθ καταλύουσα, καὶ οὐχ εὗρεν αὐτήν· καὶ ἐξεπήδησεν εἰς τὸν λαὸν κράζων· 18 ἠθέτησαν οἱ δοῦλοι, ἐποίησεν αἰσχύνην μία γυνὴ τῶν ῾Εβραίων εἰς τὸν οἶκον τοῦ βασιλέως Ναβουχοδονόσορ· ὅτι ἰδοὺ ᾿Ολοφέρνης χαμαί, καὶ ἡ κεφαλὴ οὐκ ἔστιν ἐπ᾿ αὐτῷ. 19 ὡς δὲ ἤκουσαν ταῦτα τὰ ρήματα οἱ ἄρχοντες τῆς δυνάμεως ᾿Ασσούρ, τοὺς χιτῶνας αὐτῶν διέρρηξαν, καὶ ἐταράχθη ἡ ψυχὴ αὐτῶν σφόδρα, καὶ ἐγένετο αὐτῶν κραυγὴ καὶ βοὴ μεγάλη σφόδρα ἐν μέσῳ τῆς παρεμβολῆς.

15

Bene Asuru bakwamûka

1 Abaciri omu mahêma erhi bayumva ogwo mwanzi, nabo bafuduka. 2 Boshi bajamwo entemu n’oboba, ntaye waciberaga aha owabo ali, ci erhi ngasi njira banarhimanaga omu kabanda n’oku ntondo. 3 Na ngasi boshi banahandaga omu ntondo omu Betuliya nabo barhangira okuyâka. Okubundi obwo bene Israheli boshi ngasi bantu bakola batula entambala babava ngamukirakwo. 4 Uziyahu anacirhuma entumwa omu Betomastaimi n’omu Be bayi, e Kobe, e Kola n’omu cihugo ca bene Israheli coshi, mpu bagend’imanyisa okwabire, mpu boshi banacirhunike oku bashombanyi babanigûze. 5 Erhi bene Israheli banayumva ogwo mwanzi, boshi banacicirhuna kuli bo caligumiza babahojahoja bahibi kuhika aha Koba. N’abantu b’e Yeruzalemu nabo banaciyîsha balibisire, na ngasi bandi banayûbakaga omu ntondo boshi, bulya babamanyisize olwabire omu cihando c’abashombanyi babo. Abantu b’e Galadi n’ab’e Galileya nabo banacibatumirhira omu marhambi g’emwabo, kuhika bayikirira e Damasi n’olunda lw’emwabo. 6 Abali basigire omu bantu b’e Betuli, banaciyandagalira omu cihando c’ Abanyasîriya. Banacihagula bwenêne, bagala la. 7 Nabo bene Israheli erhi bashubûka eyo munda balihula embaga banacirhôla ngasi byanali bisigire byoshi. Ecishagala n’emirhundu na ngasi cigabi ca bantu bali omu kabanda nisi erhi omu ntondo nabo banaciyîsha, bahagula kwabo, banyaga bintu binji bwenêne, bulya gwali mwandu.

Okuvuga Nyamuzimla omunkwa

8 Omudâhwa Yoyakîmu n’ihano ly’abagula boshi b’e Yeruzalemu banaciyî sha mpu nabo bone bacibonere oku minja Nyamuzinda anajiriraga olubaga lwage lw’lsraheli, mpu banabone Yuditi, banamubwire ebinwa by’okumuha o bwanga. 9 Erhi banamuhikaho, boshi bamugîsha kuguma, banacimubwira, mpu: «We bushagaluke bw’Israheli, we kucivuga kunene kw’Israheli, oku irenge linene ly’olubaga lwirhu. 10 Wajizire okwo koshi n’amaboko gawe na Nyamuzinda anasima bwenene. Wajirire Israheli kwinja, Oyagirwe, na Nyamuzrnda ogala byoshi n’ow’ensiku n’amango akugishe.» Olubaga loshi lwanacidumiza rnpu: «Amen! »

11 Olubaga lwanacihagula ecirâlo cabo nsiku makumi asharhu goshi. Yuditi bamuha enyumpa ya Holoferno n’ebirugu byage, arhôla encingo yage, amasahani galimwo goshi n’emizigo yage yoshi, babishonekeza oku cihesi cage, anacishwekerakwo engâle zage, anabishana kulya. 12 Abakazi b’abayahudi boshi banaciyîsha mpu bamulolekwo; banacirhôla emijegereza, n’eyindi banaciyiha balya bakazi banali naye. 13 Yuditi anashokolera olubaga loshi na balya bakazi banali boshi abahà emijegereza n’abalume ba bene Israheli banabakulikira, aha bafumbasire emirasano, abandi bayambirhe ebimanyiso bayîsha bayimba n’izu linene bwenêne. 14 Na Yuditi anacirhangira olu lwimbo lw’okuvuga omunkwa ekarhi ka lsraheli yeshi, na olubaga loshi lwakashuza kuli okwo kuvuga omunkwa.

Ἰουδὶθ – Κεφἀλαιο 15

1 ΚΑΙ ὡς ἤκουσαν οἱ ἐν τοῖς σκηνώμασιν ὄντες, ἐξέστησαν ἐπὶ τὸ γεγονός, 2 καὶ ἐπέπεσεν ἐπ᾿ αὐτοὺς φόβος καὶ τρόμος, καὶ οὐκ ἦν ἄνθρωπος μένων κατὰ πρόσωπον τοῦ πλησίον ἔτι, ἀλλ᾿ ἐκχυθέντες ὁμοθυμαδὸν ἔφευγον ἐπὶ πᾶσαν ὁδὸν τοῦ πεδίου καὶ τῆς ὀρεινῆς· 3 καὶ οἱ παρεμβεβληκότες ἐν τῇ ὀρεινῇ κύκλῳ Βαιτυλούα καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν. καὶ τότε οἱ υἱοὶ ᾿Ισραήλ, πᾶς ἀνὴρ πολεμιστὴς ἐξ αὐτῶν, ἐξεχύθησαν ἐπ᾿ αὐτούς. 4 καὶ ἀπέστειλεν ᾿Οζίας εἰς Βαιτομασθαὶμ καὶ Βηβαΐ καὶ Κωλὰ καὶ εἰς πᾶν ὅριον ᾿Ισραὴλ τοὺς ἀπαγγέλλοντας ὑπὲρ τῶν συντετελεσμένων καὶ ἵνα πάντες ἐπεκχυθῶσι τοῖς πολεμίοις εἰς τὴν ἀναίρεσιν αὐτῶν. 5 ὡς δὲ ἤκουσαν οἱ υἱοὶ ᾿Ισραήλ, πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐπέπεσον ἐπ᾿ αὐτοὺς καὶ ἔκοπτον αὐτοὺς ἕως Χωβά, ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ ἐξ ῾Ιερουσαλὴμ παρεγενήθησαν καὶ ἐκ πάσης τῆς ὀρεινῆς, ἀνήγγειλαν γὰρ αὐτοῖς τὰ γεγονότα τῇ παρεμβολῇ τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν· καὶ οἱ ἐν Γαλαὰδ καὶ οἱ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ ὑπερεκέρασαν αὐτοὺς πληγῇ μεγάλῃ, ἕως οὗ παρῆλθον Δαμασκὸν καὶ τὰ ὅρια αὐτῆς. 6 οἱ δὲ λοιποὶ οἱ κατοικοῦντες Βαιτυλούα ἐπέπεσαν τῇ παρεμβολῇ ᾿Ασσοὺρ καὶ ἐπρονόμευσαν αὐτοὺς καὶ ἐπλούτησαν σφόδρα. 7 οἱ δὲ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ ἀναστρέψαντες ἀπὸ τῆς κοπῆς ἐκυρίευσαν τῶν λοιπῶν, καὶ αἱ κῶμαι καὶ αἱ ἐπαύλεις ἐν τῇ ὀρεινῇ καὶ πεδινῇ ἐκράτησαν πολλῶν λαφύρων, ἦν γὰρ πλῆθος πολὺ σφόδρα. 8 καὶ ᾿Ιωακὶμ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας καὶ ἡ γερουσία τῶν υἱῶν ᾿Ισραὴλ οἱ κατοικοῦντες ἐν ῾Ιερουσαλὴμ ἦλθον τοῦ θεάσασθαι τὰ ἀγαθά, ἃ ἐποίησε Κύριος τῷ ᾿Ισραήλ, καὶ τοῦ ἰδεῖν τὴν ᾿Ιουδὶθ καὶ λαλῆσαι μετ᾿ αὐτῆς εἰρήνην. 9 ὡς δὲ εἰσῆλθον πρὸς αὐτήν, εὐλόγησαν αὐτὴν πάντες ὁμοθυμαδὸν καὶ εἶπαν πρὸς αὐτήν· σὺ ὕψωμα ᾿Ισραήλ, σὺ γαυρίαμα μέγα τοῦ ᾿Ισραήλ, σὺ καύχημα μέγα τοῦ γένους ἡμῶν· 10 ἐποίησας πάντα ταῦτα ἐν χειρί σου, ἐποίησας τὰ ἀγαθὰ μετὰ ᾿Ισραήλ, καὶ εὐδόκησεν ἐπ᾿ αὐτοῖς ὁ Θεός· εὐλογημένη γίνου παρὰ τῷ παντοκράτορι Κυρίῳ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. καὶ εἶπε ὁ λαός· γένοιτο 11 καὶ ἐλαφύρευσε πᾶς ὁ λαὸς τὴν παρεμβολὴν ἐφ᾿ ἡμέρας τριάκοντα· καὶ ἔδωκαν τῇ ᾿Ιουδὶθ τὴν σκηνὴν ᾿Ολοφέρνου καὶ πάντα τὰ ἀργυρώματα καὶ τὰς κλίνας καὶ τὰ ὅλκια καὶ πάντα τὰ σκευάσματα αὐτοῦ. καὶ λαβοῦσα αὕτη ἐπέθηκεν ἐπὶ τὴν ἡμίονον αὐτῆς καὶ ἔζευξε τὰς ἁμάξας αὐτῆς καὶ ἐσώρευσεν αὐτὰ ἐπ᾿ αὐτῶν. 12 καὶ συνέδραμε πᾶσα γυνὴ ᾿Ισραὴλ τοῦ ἰδεῖν αὐτὴν καὶ εὐλόγησαν αὐτὴν καὶ ἐποίησαν αὐτῇ χορὸν ἐξ αὐτῶν, καὶ ἔλαβε θύρσους ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῆς καὶ ἔδωκε ταῖς γυναιξὶ ταῖς μετ᾿ αὐτῆς. 13 καὶ ἐστεφανώσαντο τὴν ἐλαίαν, αὐτὴ καὶ αἱ μετ᾿ αὐτῆς, καὶ προῆλθε παντὸς τοῦ λαοῦ ἐν χορείᾳ ἡγουμένη πασῶν τῶν γυναικῶν, καὶ ἠκολούθει πᾶς ἀνὴρ ᾿Ισραὴλ ἐνωπλισμένοι μετὰ στεφάνων καὶ ὕμνων ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. 14 καὶ ἐξῆρχεν ᾿Ιουδὶθ τὴν ἐξομολόγησιν ταύτην ἐν παντὶ ᾿Ισραήλ, καὶ ὑπεφώνει πᾶς ὁ λαὸς τὴν αἴνεσιν ταύτην.

16

Olwimbo lya Yuditi

1 «Muyimbire Nnamahanga mumurhimbire n’engoma. Muyimbire Nnamahanga n’empundu, mumuzihire ennanga z’okumukuza, muhara mye munakuze izîno lyage.

2 Bulya Nyamuzinda ye Nnamahanga ofunga entambala, bulya omu biha ndo byage ekarhî k’olubaga, anandikûzize omu maboko g’abashombanyi bani.

3 Asuru anacirhenga omu birhondo byage, ayîsha ahumire n’omwandu gw’engabo, obunji bwabo bwanacifunika emigezi n’obunji bw’enfarasi zabo bwanacibwikira orhurhondo rhwoshi.

4 Ali amahiga mpu ecihugo cani acidulika muliro n’abana bani abamalire n’engôrho yage, mpu ebirhaba abinigûze okw’idaho, abana bani balîrwe oku mpinga, n’abanyere bani mpu gube munyago.

5 Nyamuzinda ogala byoshi amabaloha nyuma n’okuboko kw’omukazi.

6 Bulya entwali yabo, arhali mpimbo za misole zayiyisire, arhali bene Titani bamunizire, arhali balya bantu baliri kulusha bali bamurhabalire, ci ali Yuditi, mwâli wa Merari, ye wamuhabulaga n’obwinja bw’iranga lyage.

7 Bulya anahogwire emyambalo ya obukana bwage mpu lyo akuza bene Israheli bali omu mababale.

8 Obusu bwage abushîga amanukato, emviri zage azishoshamwo ecimane, ayambala akanzo k’ecitani, mpu lyo amushumika. 9 Enkwerho zage zamuhûsa amasu, n’obwinja bwage bwamurhimbalaza obukengere. Akere k’ecihombo kamutwa igosi.

10 Abanyapersi bageramwo omusisi erhi bukali bwage burhuma, n’Abanyamede bajiremwo entemu erhi burhwali bwage burhuma.

11 Okubundi abirhohye bani babanda akahababo, nabo bageramwo omusisi. Bahamagaza izu bwenêne, nabo abanzi bagaluka cinyumanyuma.

12 Abakazag’ijacirwa mpu ho bene abakazi, babanigûza nka bantu bajabayâka. Boshi bahungukumira muli eyo ntambala ya Nnahamwirhu.

13 Nkolaga nayimbira Nyamuzinda olwimbo luhyahya: Nyakasane, mu shana oli mukulu kulusha, we muny’irenge, oli wakurhangaza omu misi yawe, orhankahimwa na cici.

14 Ebiremwa byoshi bikukolere, bulya wadesire akanwa byanahabà. Wabirhumira omûka gwawe na byoshi byajirwa. Na ntaye wankahakana akanwa kawe.

15 Entondo zahuruduka zone, zagenzikanwa n’emihusi y’amîshi. Emihirigisi y’amabuye yanajonga embere zawe nka nungulu ya buci. Ci kwone ngasi baku rhinya we lwakiro lwabo.

16 Neci yagirwa biri binyi ebi bakurhûla nka nterekêro y’akisununu kinja. Biri binyi kulusha ebikurherekêrwa nka mashushi galya bayôkera oku luhêro. Ci omuntu orhinya Nyakasane ye onali muntu nkana ensiku zoshi.

17 Iragi libi oku mashanja gacishomya okuhalalira olubaga lwani. Nyamuzi nda ogala byoshi anâbahane oku lusiku lw’okutwa olubanja. Abahira omuliro na ebinyagasi omu mubiri, bâyama ensiku zoshi.»

18 Erhi bahika aha Yeruzalemu, boshi bakanya baharamya Nnâmahanga, n’erhi olubaga luba lwamacesibwa loshi, barhondêra okuhêra enterekêro zabo z’embagwa, ezayôcibwa, barherekêra na ngasi zindi nterekêro banali balonzize bone, bahâna entûlo. 19 Yuditi anacirherekêra emwa Nnâmahanga birya birugu bya Holoferno byoshi. Birya olubaga lwanamuhaga n’erya mishangi Yuditi yene arhenzagya oku ncingo ya Holoferno. 20 Olubaga lwacisimîsa oku lunahashire aho ka-Nyamuzinda myezi isharhu yoshi na Yuditi anabêra haguma nabo.

Okugikula n’okufa kwa Yuditi

21 Erhi ago mango gagera, ngasi muguma anacishubira emwage. Yuditi anacishubira e Betuli, anacibêra aha mwage. Amango ali anacizine goshi, Yuditi aja irenge bwenêne omu cihugo. 22 Banji balonza okumusheba, ci a rhacimanyanaga na mulume omu buzine bwage boshi, kurhenga halya iba Menashè anafiraga anashimâna b’îshe ekuzimu. 23 Neci irenge lyage lyàluga bwenêne, ci erhi n’emyaka nayo yaja yamugonza mulya nyumpa y’iba. Ahika omu myaka igana n’irhanu. Alika olya mwambalikazi. Buzinda afira aho Betuli, banagend’imubisha mulya lwala banabishaga iba Menashè. 24 Omulala gwa bene Israheli gwanacimushîba nsiku nda zoshi. Embere afe ali erhi agabire birugu byage emw’ab’omu mulala gw’îba Menashè n’emw’ab’omu mulala gwage yenene. 25 Ntaye wacidesire mpu ahalalire bene Israheli amango ga Yuditi goshi, ciru n’amango ali amafà.

Ἰουδὶθ – Κεφάλαιο 16

1 ΚΑΙ εἶπεν ᾿Ιουδίθ· ᾿Εξάρχετε τῷ Θεῷ μου ἐν τυμπάνοις, ᾄσατε τῷ Κυρίῳ μου ἐν κυμβάλοις, ἐναρμόσασθε αὐτῷ ψαλμὸν καινόν, ὑψοῦτε καὶ ἐπικαλέσασθε τὸ ὄνομα αὐτοῦ, 2 ὅτι Θεὸς συντρίβων πολέμους Κύριος, ὅτι εἰς παρεμβολὰς αὐτοῦ μέσῳ λαοῦ ἐξείλατό με ἐκ χειρὸς τῶν καταδιωκόντων με. 3 ἦλθεν ᾿Ασσοὺρ ἐξ ὀρέων ἀπὸ βορρᾶ, ἦλθεν ἐν μυριάσι δυνάμεως αὐτοῦ, ὧν τὸ πλῆθος αὐτῶν ἐνέφραξε χειμάρρους, καὶ ἡ ἵππος αὐτῶν ἐκάλυψε βουνούς. 4 εἶπεν ἐμπρήσειν τὰ ὅριά μου καὶ τοὺς νεανίσκους μου ἀνελεῖν ἐν ρομφαίᾳ καὶ τὰ θηλάζοντά μου θήσειν εἰς ἔδαφος καὶ τὰ νήπιά μου δώσειν εἰς προνομὴν καὶ τὰς παρθένους μου σκυλεῦσαι. 5 Κύριος παντοκράτωρ ἠθέτησεν αὐτοὺς ἐν χειρὶ θηλείας. 6 οὐ γὰρ ὑπέπεσεν ὁ δυνατὸς αὐτῶν ὑπὸ νεανίσκων, οὐδὲ υἱοὶ τιτάνων ἐπάταξαν αὐτόν, οὐδὲ ὑψηλοὶ γίγαντες ἐπέθεντο αὐτῷ, ἀλλὰ ᾿Ιουδὶθ θυγάτηρ Μεραρὶ ἐν κάλλει προσώπου αὐτῆς παρέλυσεν αὐτόν· 7 ἐξεδύσατο γὰρ στολὴν χηρεύσεως αὐτῆς εἰς ὕψος τῶν πονούντων ἐν ᾿Ισραήλ, ἠλείψατο τὸ πρόσωπον αὐτῆς ἐν μυρισμῷ 8 καὶ ἐδήσατο τὰς τρίχας αὐτῆς ἐν μίτρᾳ καὶ ἔλαβε στολὴν λινῆν εἰς ἀπάτην αὐτοῦ· 9 τὸ σανδάλιον αὐτῆς ἥρπασεν ὀφθαλμὸν αὐτοῦ, καὶ τὸ κάλλος αὐτῆς ᾐχμαλώτισε ψυχὴν αὐτοῦ, διῆλθεν ὁ ἀκινάκης τὸν τράχηλον αὐτοῦ. 10 ἔφριξαν Πέρσαι τὴν τόλμαν αὐτῆς, καὶ Μῆδοι τὸ θράσος αὐτῆς ἐρράχθησαν. 11 τότε ἠλάλαξαν οἱ ταπεινοί μου, καὶ ἐφοβήθησαν οἱ ἀσθενοῦντές μου καὶ ἐπτοήθησαν, ὕψωσαν τὴν φωνὴν αὐτῶν καὶ ἀνετράπησαν. 12 υἱοὶ κορασίων κατεκέντησαν αὐτοὺς καὶ ὡς παῖδας αὐτομολούντων ἐτίτρωσκον αὐτούς, ἀπώλοντο ἐκ παρατάξεως Κυρίου μου. 13 ὑμνήσω τῷ Θεῷ μου ὕμνον καινόν· Κύριε, μέγας εἶ καὶ ἔνδοξος, θαυμαστὸς ἐν ἰσχύϊ, ἀνυπέρβλητος. 14 σοὶ δουλευσάτω πᾶσα ἡ κτίσις σου· ὅτι εἶπας, καὶ ἐγενήθησαν, ἀπέστειλας τὸ πνεῦμά σου, καὶ ᾠκοδόμησε· καὶ οὐκ ἔστιν ὃς ἀντιστήσεται τῇ φωνῇ σου. 15 ὄρη γὰρ ἐκ θεμελίων σὺν ὕδασι σαλευθήσεται, πέτραι δὲ ἀπὸ προσώπου σου ὡς κηρὸς τακήσονται, ἔτι δὲ τοῖς φοβουμένοις σε, σὺ εὐιλατεύεις αὐτοῖς. 16 ὅτι μικρὸν πᾶσα θυσία εἰς ὀσμὴν εὐωδίας, καὶ ἐλάχιστον πᾶν στέαρ εἰς ὁλοκαύτωμά σοι· ὁ δὲ φοβούμενος τὸν Κύριον μέγας διαπαντός. 17 οὐαὶ ἔθνεσιν ἐπανισταμένοις τῷ γένει μου· Κύριος παντοκράτωρ ἐκδικήσει αὐτοὺς ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως δοῦναι πῦρ καὶ σκώληκας εἰς σάρκας αὐτῶν, καὶ κλαύσονται ἐν αἰσθήσει ἕως αἰῶνος. 18 ῾Ως δὲ ἤλθοσαν εἰς ῾Ιερουσαλήμ, προσεκύνησαν τῷ Θεῷ. καὶ ἡνίκα ἐκαθαρίσθη ὁ λαός, ἀνήνεγκαν τὰ ὁλοκαυτώματα αὐτῶν καὶ τὰ ἑκούσια αὐτῶν καὶ τὰ δόματα. 19 καὶ ἀνέθηκεν ᾿Ιουδὶθ πάντα τὰ σκεύη ᾿Ολοφέρνου, ὅσα ἔδωκεν ὁ λαὸς αὐτῇ, καὶ τὸ κωνωπεῖον, ὃ ἔλαβεν αὕτη ἐκ τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ, ὡς ἀνάθημα τῷ Θεῷ ἔδωκε. 20 καὶ ἦν ὁ λαὸς εὐφραινόμενος ἐν ῾Ιερουσαλὴμ κατὰ πρόσωπον τῶν ἁγίων ἐπὶ μῆνας τρεῖς, καὶ ᾿Ιουδὶθ μετ᾿ αὐτῶν κατέμεινε. 21 Μετὰ δὲ τὰς ἡμέρας ταύτας ἀνέζευξεν ἕκαστος εἰς τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ, καὶ ᾿Ιουδὶθ ἀπῆλθεν εἰς Βαιτυλούα καὶ κατέμεινεν ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς· καὶ ἐγένετο κατὰ τὸν καιρὸν αὐτῆς ἔνδοξος ἐν πάσῃ τῇ γῇ. 22 καὶ πολλοὶ ἐπεθύμησαν αὐτήν, καὶ οὐκ ἔγνω ἀνὴρ αὐτὴν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῆς, ἀφ᾿ ἧς ἡμέρας ἀπέθανε Μανασσῆς ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, καὶ προσετέθη πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ. 23 καὶ ἦν προβαίνουσα μεγάλη σφόδρα καὶ ἐγήρασεν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἔτη ἑκατὸν πέντε· καὶ ἀφῆκε τὴν ἅβραν αὐτῆς ἐλευθέραν. καὶ ἀπέθανεν εἰς Βαιτυλούα, καὶ ἔθαψαν αὐτὴν ἐν τῷ σπηλαίῳ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς Μανασσῆ, 24 καὶ ἐπένθησεν αὐτὴν οἶκος ᾿Ισραὴλ ἡμέρας ἑπτά. καὶ διεῖλε τὰ ὑπάρχοντα αὐτῆς πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν αὐτὴν πᾶσι τοῖς ἔγγιστα Μανασσῆ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς καὶ τοῖς ἔγγιστα τοῦ γένους αὐτῆς. 25 καὶ οὐκ ἦν ἔτι ὁ ἐκφοβῶν τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραὴλ ἐν ταῖς ἡμέραις ᾿Ιουδὶθ καὶ μετὰ τὸ ἀποθανεῖν αὐτὴν ἡμέρας πολλάς.

---

 ^a1.0 https:www.septuagint.bible/judith/-/asset_publisher/l5tBRlYCzctt/content/ioudith-kephalaio-1?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.septuagint.bible%2Fjudith%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_l5tBRlYCzctt%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_pos%3D1%26p_p_col_count%3D2, © Greek Orthodox Archdiocese of America (Febrary, 3-2020). Ceci sera la source de tout mon texte grec sur le livre de Judith. Lyo idômero lyani lino oku cigereki c’ecitabu ca Yuditi

TOB – – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK

1

Enshokolezi

Ecitabu ca Tobiti cibâmwo ebyabîre n’engerêrezo z’owaciyandikaga. Abaciyandikaga balonza okumanyisa enyigirizo z’idini. Tobiti, kwo kuderha «Nyamuzinda abâ mwinja», alilulîzibwe e Ninive. Tobiti ali mushimbûlzi w’idini na muntu wa bulonza bwinja na wakushimba amarhegeko. Buzinda bwa nyuma ayish’ihûrha. Munyere muguma w’omu mu lala gwage, Sara, aheruka kali nda. Ngasi mango, omu budufu, b’iba bakaz’inigwa muguma muguma n’omuzimu w’izino lya Asimodeya. Nyamuzinda arhuma malahika wage Rafaheli mpu aluse mwene omuntu Tobiti emwa Ragweli ishe wa Sara. Eyo munda ahûna Sara emwa Tobiya, anamuyereka obufumu bw’okuhurhûla ishe. Ogu mwanzi guli gwa kulonza okuyerekana oku Nyamuzinda alanga abarhindibukira abafîre n’abakenyi. Ogu mwanzi luli lwiganyo lw’omulala mwinja gukolera Nyamunzinda n’okulama omu kushimba amarhegeko gage n’omu buzigire. Gurhuyigiriza obwinja n’obukenge bw’obuhya. Nyamuzinda arhegeka igulu lyoshi muli ebyo.

1 Yumvagya emyanzi ya Tobiya, mugala wa Tobieli, mugala wa Ananieli, mugala w’Aduweli, mugala wa Gabaeli, w’umu bûko bw’Azieli, w’omw’ishanja lya Nefutali. 2 Ahekagwa bujà omu mango ga Salimanasari, mwami w’e Sîriya, agwarhiragwa aha Tibesi, cishagala ciri ekulyo kwa Kadesi emwa Nefutali, omu Galileya enyanya lya Hasori n’ekumosho kwa Shefati.

I. Tobiti, ishe wa Tobiya, ahêkwa bujà

3 Niono Tobiti nagezire omu njira y’okuli n’ey’obushinganyanya. Omu kalamo kani koshi, nahanyire marhabale manji kuli bene wirhu, oku lubaga lwani, muli balya rhwanayishaga rhuhêrhwe bujà kuguma omu cihugo c’e Sîriya, aha Ninive. 4 Erhi nciri murho, ecihugo cani co cihugo c’Israheli, obûko bwani bwo bwa Nefutali, bwali buberulukinwe n’obûko bwa Daudi na Yeruza lemu. N’obwo Yeruzalemu lwali lugo lwishogwa omu bene Israheli boshi mpu bakaz’ihâniramwo enterekêro yabo, bene Israheli boshi. Omwo mwo mwayûbasirwe banagishiramwo aka-Nyamuzinda oku ngasi bûko bw’emyaka yoshi. 5 Bene wirhu boshi n’enyumpa ya Larha Nefutali yoshi, bakag’irherekêrera akanina omu kushimba akanwa Yerobwami, mwami w’Israheli ahânaga emwa Dani mpu bakaz’ihêrera oku ntondo y’e Galileya.

6 Niene niene nakaz’ija e Yeruzalemu oku nsiku nkulu, nka kulya linali i rhegeko liyandikirwe Israheli ensiku zoshi. Nakazag’iharhira eyo Yeruzalemu n’ebisarûlwa by’emburho yani birhangiriza, eby’olubere omu bishwekwa bya ni, n’amoya marhanzi nagugulaga oku bibuzi byani. 7 Nakazag’ibiha abadâ hwa, bene Aroni, nti bikaz’ikola oku lutari, nakaz’ihana n’entûlo yani y’e ngano, ey’idivayi, ey’amavurha, ey’egrenade, ey’emimesa, n’entûlo y’agandi malehe, emwa bene Levi bakag’ikola aha Yeruzalemu. Entûlo ya kabirhi. erya ya ngasi myaka ndarhu nagend’ikayihana omu nsaranga aha Yeruzalemu, ngasi mwaka. 8 Entûlo ya kasharhu nakayigabira abakenyi n’enfuzi na ngasi bandi barhinya Nnâmahanga, bakazag’iyushûka oku bana b’Israheli. Nakazag’ibaga birayo ngasi myaka isharhu, kandi rhwanayirya nka kulya binadesirwe omu bitabu by’oburhegesi bwa Musa, n’omu kushimba amarhegeko rhwasigiragwa na Debora, nina wa Ananieli, yerigi larha orhuburha; bulya larha ali erhi afire, ansiga bufûzi. 9 Erhi mba nkola mulamba mukulu, nayanka omukazi w’omu bûko bwirhu, oderhwa Ana, namuburhakwo omwanarhabana, namuyirika izino lya Tobiya.

10 Nanacihêkwa bujà e Sîriya, n’erhi mba namagwarhwa bujà, naj’ibera e Ninive. Bene wirhu boshi n’abandi b’omu mulala gwirhu bakaz’ilya ebiryo by’abapagani. 11 Niehe nanga, ntalyaga ebiyro by’abapagani^a. 12 N’ebwa kuba nakazag’iyîbuka Nyamubâho, Nyamuzinda wani, n’omurhima gwani goshi, 13 Ow’Enyanya ampa iragi ly’okurhona emwa Salimanasari. Nie nakag’imugulira ngasi ebi analagirirekwo. 14 Ntahusagya okuja e Mediya okugend’igulirayo ebyage, kuhika alinda afa. Kandi birya nagulaga Gabayeli mugala wa Gabri w’omu cihugo ca Mediya, nanakabikiraho enshoho zakazag’ijamwo talenta ikumi za nsaranga.

15 Erhi Salimanasari afa n’erhi omugala Senakeribu ayîma, enjira z’e Me diya zazibwa ntacihashaga okuja e Mediya. 16 Omu mango ga Salimanasari nalimpire bene wirhu, balya b’omu bûko bwani, marhabale manji, 17 nakaha abashalisire omugati, n’abarhagwerhi eci bayambala nakabaha eby’okuya mbala. N’erhi nankanashimanyire muguma w’omu ishanja lirhu afire, banamukabulire enyuma ly’enkuta za Ninive, nanj’imubisha. 18 Kandi nakaz’ibisha ngasi boshi bakag’iyirhwa na Senakeribu, amango ayishaga ayaka kurhenga e Yudeya erhi ensiku zage za okuhanwa n’Ow’enyanya zamahika, erhi birya bigalugalu byage agaluhagamwo birhuma. Kuli ago mungo gwage, ayirha bene Israheli banji, nagend’ikazimba emibiri yabo n’okuyibisha; kandi Senakeribu anabalonza anababule. 19 Muntu muguma w’e Ninive akanya agendinshobeka emunda mwami ali oku nie nababishire: Nakaz’ija nacîfulika. Erhi nyumva oku mwami abwizirwe bwinja ebijiro byani n’oku akazag’inonza mpu anige, nayôboha, nayaka, namuyongoloka. 20 Ebyani byoshi babihâha, barhasizagya cici; byoshi byaja omu mbîko ya mwami, okuleka mukanie Ana na mugala wani Tobiya. 21 Kurhageraga nsiku makumi ani erhi abagala oku banali babirhi bamuyîrha banayakira omu birhondo by’Ararati. Omugala Asaradoni ayîma omu byage. Naye oku ayîma ayîmanza Ahikari, mugala wa mukulu wani Anaheli, mpu abe murhambo w’ebirugu byage byoshi omu bwami bwage. Amuha abuhashe oku by’oburhegesi byoshi. 22 Okubundi Ahikari andagira, nashubira e Ninive, nabona oku bulya Ahikari ye wali mukulu w’abarhanza amamvu, ye wali mubisi w’akashe, na murhambo w’e mparûro, amango ga Senakeribu, mwami w’abantu b’e Sîriya. Asaradoni amushubiza omu cikono cage, ali mugala wa mukulu wani na w’omu mulala gwani.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α^b

1 ΒΙΒΛΟΣ λόγων Τωβίτ, του Τωβιήλ, του Ανανιήλ, του Αδουήλ, του Γαβαήλ, εκ του σπέρματος Ασιήλ, εκ της φυλής Νεφθαλίμ, 2 ος ηχμαλωτεύθη εν ημέραις Ενεμεσσάρου του βασιλέως Ασσυρίων εκ Θίσβης, ή εστιν εκ δεξιών Κυδίως της Νεφθαλί εν τη Γαλιλαία υπεράνω Ασήρ.Eγώ Τωβίτ οδοίς αληθείας επορευόμην και δικαιοσύνης πάσας τας ημέρας της ζωής μου 3 και ελεημοσύνας πολλάς εποίησα τοις αδελφοίς μου και τω έθνει, τοις προπορευθείσι μετ ‘ εμού εις χώραν Ασσυρίων εις Νινευή. 4 και ότε ήμην εν τη χώρα μου εν τη γη Ισραήλ νεωτέρου μου όντος, πάσα φυλή του Νεφθαλίμ του πατρός μου απέστη από του οίκου Ιερουσολύμων, της εκλεγείσης από πασών των φυλών Ισραήλ εις το θυσιάζειν πάσας τας φυλάς· και ηγιάσθη ο ναός της κατασκηνώσεως του Υψίστου και ωκοδομήθη εις πάσας τας γενεάς του αιώνος. 5 και πάσαι αι φυλαί αι συναποστάσαι έθυον τη Βάαλ τη δαμάλει και ο οίκος Νεφθαλίμ του πατρός μου. 6 καγώ μόνος επορευόμην πλεονάκις εις Ιεροσόλυμα εν ταις εορταίς, καθώς γέγραπται παντί τω Ισραήλ εν προστάγματι αιωνίω, τας απαρχάς και τας δεκάτας των γεννημάτων και τας πρωτοκουρίας έχων· 7 και εδίδουν αυτάς τοις ιερεύσι τοις υιοίς Ααρών προς το θυσιαστήριον πάντων των γεννημάτων. την δεκάτην εδίδουν τοις υιοίς Λευί τοις θεραπεύουσιν εις Ιερουσαλήμ, και την δευτέραν δεκάτην απεπρατιζόμην και επορευόμην και εδαπάνων αυτά εν Ιεροσολύμοις καθ ‘ έκαστον ενιαυτόν. 8 και την τρίτην εδίδουν οίς καθήκει, καθώς ενετείλατο Δεββώρα η μήτηρ του πατρός μου, διότι ορφανός κατελείφθην υπό του πατρός μου. 9 Kαι ότε εγενόμην ανήρ, έλαβον Άνναν γυναίκα εκ του σπέρματος της πατριάς ημών και εγέννησα εξ αυτής Τωβίαν. 10 και ότε ηχμαλωτίσθημεν εις Νινευή, πάντες οι αδελφοί μου και οι εκ του γένους μου ήσθιον εκ των άρτων των εθνών· 11 εγώ δε συνετήρησα την ψυχήν μου μη φαγείν, 12 καθότι εμεμνήμην του Θεού εν όλη τη ψυχή μου. 13 και έδωκεν ο Ύψιστος χάριν και μορφήν ενώπιον Ενεμεσσάρου, και ήμην αυτού αγοραστής· 14 και επορευόμην εις την Μηδίαν και παρεθέμην Γαβαήλω τω αδελφω Γαβρία εν Ράγοις της Μηδίας αργυρίου τάλαντα δέκα. 15 Και ότε απέθανεν Ενεμεσσάρ, εβασίλευσε Σενναχηρίμ ο υιος αυτού αντ ‘ αυτού, και αι οδοί αυτού ηκαταστάθησαν, και ουκ έτι ηδυνάσθην πορευθήναι εις την Μηδίαν. 16 και εν ταις ημέραις Ενεμεσσάρου ελεημοσύνας πολλάς εποίουν τοις αδελφοίς μου· 17 τους άρτους μου εδίδουν τοις πεινώσι και ιμάτια τοις γυμνοίς, και ει τινα εκ του γένους μου εθεώρουν τεθνηκότα και ερριμμένον οπίσω του τείχους Νινευή, έθαπτον αυτόν. 18 και ει τινα απέκτεινε Σενναχηρίμ ο βασιλεύς, ότε ήλθε φεύγων εκ της Ιουδαίας, έθαψα αυτούς κλέπτων· πολλούς γαρ απέκτεινεν εν τω θυμω αυτού· και εζητήθη υπό του βασιλέως τα σώματα, και ουχ ευρέθη. 19 πορευθείς δε εις των εν Νινευή, υπέδειξε τω βασιλεί περί εμού ότι θάπτω αυτούς, και εκρύβην· επιγνούς δε ότι ζητούμαι αποθανείν, φοβηθείς ανεχώρησα. 20 και διηρπάγη πάντα τα υπάρχοντά μου, και ου κατελείφθη μοι ουδέν πλήν Άννας της γυναικός μου και Τωβίου του υιού μου. 21 και ου διήλθον ημέρας πεντήκοντα, έως ου απέκτειναν αυτόν οι δύο υιοί αυτού και έφυγον εις τα όρη Αραράθ, και εβασίλευσε Σαχερδονός υιος αυτού αντ ‘ αυτού, και έταξεν Αχιάχαρον τον Αναήλ υιόν του αδελφού μου επί πάσαν την εκλογιστίαν της βασιλείας αυτού και επί πάσαν την διοίκησιν. 22 και ηξίωσεν Αχιάχαρος περί εμού, και ήλθον εις Νινευή. Αχιάχαρος δε ην ο οινοχόος και επί του δακτυλίου και διοικητής και εκλογιστής, και κατέστησεν αυτόν ο Σαχερδονός εκ δευτέρας· ην δε εξάδελφός μου.

2

II. Okuhûrha kwa Tobiti

1 Omu mango ga Asaradoni, nashubira omu nyumpa yani, bangalulira na mukanie Ana, n’omwana wani. Oku lusiku lukulu lwa Pentekoste, lwo lusiku lukulu lw’emigobe, banjirira olusiku lukulu lwa Pentekoste nanacicîla mbûla nti nkolaga nalya. 2 Banaciyîsha bandwirhire amêza n’ebiryo mwandu. Nanacibwira mugala wani Tobiya, nti: «Mwana wani, okanye okashimâna omukenyi w’omu bene wirhu balya bayîshaga eno Ninive, akanaba acilanga buzibu ebya Nnâmahanga, onamulerhe, rhulye naye. Nakulinda kuhika ogalu ke, mwana wani». 3 Tobiya anakanya, aja alonza ntyo omukenyi muli bene wi rhu. Anacishubûka, ambwira, erhi: «Larha». Nani nti: «W’oyo mwana wani». Anacinshuza, erhi; «Larha, ala oku muntu muguma w’omu lubaga lwirhu anizirwe, banamukabulira embuga konene, anaciri ahôla, bamutwa igosi». 4 Nanacicirhuna embuga, naleka ebiryo buzira kulyakwo, nana cimukûla mulya njira, namubîka omu nyumpa nti nyish’imubisha hano izûba lihorha. 5 Erhi ngaluka, nacikalaba, nalya ebiryo byani nankola ndi omu mishibo. 6 Nakengera kulya omulêbi Amosi aderhaga koshi kuli Beteli, erhi: «Ensiku nkulu zawe zanacibe mishibo n’enyimbo zawe zoshi zibe ndûlû». 7 Nanacirhondêra okulaka. Erhi izûba liba lyamahorha, naj’ihumba omwina, namubishamwo. 8 Abalungu bani bakaz’inshekera, banakaderha, mpu: «Arhaciyôboha, mira bajaga bamulonza mpu bamuyirhe erhi okwo kurhuma, anaciyaka, obonage oku kandi y’oyu warhondire okuja kwa bisha abantu».

9 Muli ebyo bijingo nanacikanya naj’ikalaba, nanacija aha côgo, nacîgwi shirira aha lukuta lwa cirya côgo n’irhwe erhi liri libwikûle, idurhu lirhuma. 10 Ntalimanyire erhi okwo lukuta kwali ebitorha aha nyanya zani; amazi ngonoko gabyo ganacintogera omu masu ganaciri madurhu, garhuma nahûrha. Nakaz’igend’icibukisa emw’abafumu, ci oku badwirhe bampira amafumu omu masu erhi n’okuhûrha kwani kwaja kwayushûka, kuhika nahûrha loshi. Amasu ganfa ntyo myaka ini yoshi. Bene wirhu boshi bababala bwenêne erhi nie ntuma; Ahikari andisa myaka ibiri embere aje Elimayidi.

11 Ago mango, mukanie Ana aja alimya, okuja ajira emikolo y’okuluka emishangi y’ecitani anahabirwe, 12 amayusa omukolo bayumvanyagya bana muhà oluhembo. Omu nsiku nda z’omwezi gwa Distrosi erhi amayus’ijira omu shangi, aguhà balya akazag’ikolera, nabo banacimukamasa nk’oku anali a kwanine, n’omu kumuhemba banacimuha omwanahene mpu lwîko lwage. 13 Erhi ahika aha mwani, olya mwanahene arhondêra okuyâna, nanacimuhamagala, namudosa, nti: «Ngahi oyu mwanahene amarhenga? Akaba kuzimbwa azimbagwa oyu? Shubiza emwa bene ye bulya rhono rhurhagwerhi obuhashe bw’okulya ebintu by’obushambo». 14 Anacinshuza, erhi: «Nanga bamumpaga nka luhembo kuli ebi bankamasagya». Ntayemeraga la, nanacimuseza nti kuhika amugalulire bene ye (nanacimubera burhe). Buzinda, anacimbwira, erhi: «Zirya ntûlo zawe ngahigi ziri, na birya bijiro byawe ngahigi biri? Boshi bamanyire bwinja oku ntabunguke warhenzizemo!

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β.

1 ΟΤΕ δε κατήλθον εις τον οίκόν μου και απεδόθη μοι Άννα η γυνή μου, και Τωβίας ο υιος μου, εν τη πεντηκοστη εορτη, ή εστιν αγία επτά εβδομάδων, εγενήθη άριστον καλόν μοι, και ανέπεσα του φαγείν. 2 και εθεασάμην όψα πολλά και είπα τω υιω μου· βάδισον και άγαγε ον αν εύρης των αδελφών ημών ενδεή, ος μέμνηται του Κυρίου, και ιδού μένω σε. 3 και ελθών είπε· πάτερ, εις εκ του γένους ημών εστραγγαλωμένος έρριπται εν τη αγορά. 4 καγώ πριν ή γεύσασθαί με, αναπηδήσας ανειλόμην αυτόν εις τι οίκημα, έως ου έδυ ο ήλιος. 5 και επιστρέψας ελουσάμην και ήσθιον τον άρτον μου εν λύπη· 6 και εμνήσθην της προφητείας Αμώς, καθώς είπε· στραφήσονται αι εορταί υμών εις πένθος και πάσαι αι ευφροσύναι υμών εις θρήνον, 7 και έκλαυσα. και ότε έδυ ο ήλιος, ωχόμην και ορύξας έθαψα αυτόν. 8 και οι πλησίον επεγέλων λέγοντες· ουκ έτι φοβείται φονευθήναι περί του πράγματος τούτου, και απέδρα, και ιδού πάλιν θάπτει τους νεκρούς. 9 και εν αυτή τη νυκτί ανέλυσα θάψας και εκοιμήθην μεμιαμμένος παρά τον τοίχον της αυλής, και το πρόσωπόν μου ακάλυπτον ην. 10 και ουκ ήδειν ότι στρουθία εν τω τοίχω εστί, και των οφθαλμών μου ανεωγότων, αφώδευσαν τα στρουθία θερμόν εις τους οφθαλμούς μου, και εγενήθη λευκώματα εν τοις οφθαλμοίς μου. και επορεύθην προς ιατρούς, και ουκ ωφέλησάν με· Αχιάχαρος δε έτρεφέ με, έως ου επορεύθην εις την Ελυμαϊδα. 11 και η γυνή μου Άννα ηριθεύετο εν τοις γυναικείοις· 12 και απέστελλε τοις κυρίοις, και απέδωκαν αυτή και αυτοί τον μισθόν προσδόντες και έριφον. 13 ότε δε ήλθε προς με, ήρξατο κράζειν· και είπα αυτή· πόθεν το ερίφιον; μη κλεψιμαίόν εστιν; απόδος αυτό τοις κυρίοις· ου γαρ θεμιτόν εστι φαγείν κλεψιμαίον. 14 η δε είπε· δώρον δέδοταί μοι επί τω μισθω. και ουκ επίστευον αυτή και έλεγον αποδιδόναι αυτό τοις κυρίοις και ηρυθρίων προς αυτήν· η δε αποκριθείσα είπέ μοι· που εισιν αι ελεημοσύναι σου και αι δικαιοσύναι σου; ιδού γνωστά πάντα μετά σου.

3

Omusengero gwa Tobiti

1 Nieshi nalibuka bwenêne la, n’omu kulibuka ntyo, nakahûna Nnâmaha nga nanavugumula emirenge, nti: 2 Neci, oli mushinganyanya, Yagirwa Nyakasane, n’ebijiro byawe biba bishinganine, amajira gawe gali ga bonjo na g’okuli. Wene we otwira igulu olubanja. 3 Na buno, Yagirwa, onyibukage nani, lola omanye wakampana erhi byâha byani birhuma, nisi erhi buhwinja bwani, kandi erhi n’ebyâha by’ababusi bani ngasi aha banakugayikize hoshi. 4 Nabu zire bushimba amarhegeko gawe, nawe waleka barhuhagula, rhwaja bujà, rhwahinduka masheka na kagayo emwa ngasi mashanja banarhuhekaga bujà.

5 Neci, mwa gano mango, obucîranuzi bwawe bwa ngasi lubero buli bw’o kunali omu kumpana erhi mabi gani garhuma, bulya rhurhashimbaga ama rhegeko gawe, rhurhanakulikiraga olugendo lw’okunali emunda oli. 6 Buno, Yagirwa, onjirirage nk’oku onabwine osimire, onarhegeke ntengemwo omûka, ncishubirire katulo. Ci kuli kwinja ncifire erhi kwo; ahali h’ebira bijaci by’obu nywesi ndwirhe nayumva, n’omungo munene gungwerhe. Nyakasane, ojire mâshi nani ntenge muli ezi mbaka, oleke nani nje ahantu h’ensiku n’amango, orhanayasagya obusu bwawe, Yagirwa. Na kandi kuli nie kuli kukulu okufa ahali h’okubona amalumwa ga bene aga omu buzine bwani n’okukaz’iyumva ebijaci bya bene ebi.

Ill. Amalibûko ga Sara

7 Muli ago mango naye Sara mwali wa Ekbatani w’omu Mediya anaciyumva ebijaci byarhenga kuli muguma omu bajakazi b’ishe. 8 Okwo bulya ali amaya nkwa na balume nda banayirhwa n’omuzimu mubi Asimodeya^c, embere baje haguma nk’oku binayandikirwe abakazi. Oyo mujakazi anacimubwira, erhi: «Wenene okaz’iyirha babalo: kali wamaja kuli balume nda na ntaye ciru n’omuguma osag’iba izimi lyage. 9 Carhuma wakarhulibuza, warhushurha mpu kwenge babalo bafire! Okaja aha bajire n’irhondo rhurhabonaga kuli we oli akarhabana, oli akanyere, ciru n’eriguma». 10 Olwo lusiku ababala bwenêne, a rhenga omulenge n’erhi aba amasôkera enyanya omu mw’ishe, alonza okucîmanika. Erhi ashibirhanya aderha, erhi: «Nanga, lyo balek’ikayish’ijacira larha n’okumubwira mpu: walibusire mwananyere muguma wanamurhonya, ci acî manisirage omu buhanya bwage. N’aho nanarhuma abungulukira ekuzimu erhi mungo gurhuma muli bula bushosi bwage. Okukulu kuli nie, arhali kucimani ka, ci kukahûna Nnâmahanga anyirhe erhi kwo ahali h’okukayumva malumwa gabene aga omu kalamo kani».

11 Ago mango alambulira amaboko embuga omu kabonezo, anacishenga, erhi: Oganze Yagirwa Nyamuzinda w’olukogo n’izîno lyawe lije irenge emyaka n’emyaka! 12 Buno, Yagirwa, nyinamulire amalanga n’obusu bwani emunda oli. 13 Ojire akanwa kawe katenze muli eri igulu ndek’icikayumva ebi bijaci. 14 Omanyire wene Yagirwa oku nciba mwimâna, ntasag’ihemuka n’obûko mulume. 15 Omanyire n’oku ntasag’izinza izîno lyani nisi erhi izîno lya larha eno munda rhwadwirhwe bujà. Ndi mwanacûsha, na larha arhagwerhi ciru ehindi hyana hyankayîma omu byage; arhagwerhi oyu balondana naye, erhi wundi w’omu mulala gwa hofi, nisi erhi wundi kone w’omu mulala, olya nakaderha nti nacilanga nyish’iba mukage. Namahaza balume nda, bici byankacirhuma nalama? N’akaba orhalonzizi okunyirha, Yagirwa, oyumvirhize ogu mulenge gwani: ntacilonzizi nkazijacirwa!

16 Ago mango eyo misengero ibirhi yanaciyumvikana embere z’irenge lya Nyamuzinda. 17 Rafaheli anacirhumwa okugend’ifumya abo bantu bombi: Tobiti mpu obuhûrha bumurhenge omu musa, ashub’ibona n’amasu gage obulangashane bwa Nyamuzinda, naye Sara mwali wa Ragweli mpu aj’iba muka Tobiya mwene Tobiti, anamurhenzekwo olya muzimu mubi Asimodeya, bulya Tobiya ye wali okwanine okuyîma muli oyo mukazi, kulusha abandi boshi ba rhang’igilonza okumuyanka. Ago mango Tobiti agogonyoka halya muhanda gwage, aja omu nyumpa, Sara naye, mwali wa Ragweli, anacibunguluka arhe nga muli erya nyumpa y’enyanya.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ.

1 ΚΑΙ λυπηθείς έκλαυσα και προσευξάμην μετ ‘ οδύνης λέγων· 2 δίκαιος ει, Κύριε, και πάντα τα έργα σου και πάσαι αι οδοί σου ελεημοσύναι και αλήθεια, και κρίσιν αληθινήν και δικαίαν συ κρίνεις εις τον αιώνα. 3 μνήσθητί μου και επίβλεψον επ ‘ εμέ· μη με εκδικήσης ταις αμαρτίαις μου και τοις αγνοήμασί μου και των πατέρων μου, α ήμαρτον ενώπιόν σου· 4 παρήκουσαν γαρ των εντολών σου, και έδωκας ημάς εις διαρπαγήν και αιχμαλωσίαν και θάνατον και παραβολήν ονειδισμού πάσι τοις έθνεσιν, εν οίς εσκορπίσμεθα. 5 και νυν πολλαί αι κρίσεις σου εισι και αληθιναί εξ εμού ποιήσαι περί των αμαρτιών μου και των πατέρων μου, ότι ουκ εποιήσαμεν τας εντολάς σου· ου γαρ επορεύθημεν εν αληθεία ενώπιόν σου. 6 και νυν κατά το αρεστόν ενώπιόν σου ποίησον μετ‘ εμού· επίταξον αναλαβείν το πνεύμά μου, όπως απολυθώ και γένωμαι γη· διότι λυσιτελεί μοι αποθανείν ή ζην, ότι ονειδισμούς ψευδείς ήκουσα, και λύπη εστί πολλή εν εμοί· επίταξον απολυθήναί με της ανάγκης ήδη εις τον αιώνιον τόπον, μη αποστρέψης το πρόσωπόν σου απ ‘εμού. 7 Εν τη αυτή ημέρα συνέβη τη θυγατρί Ραγουήλ Σάρρα εν Εκβατάνοις της Μηδίας και ταύτην ονειδισθήναι υπό παιδισκών πατρός αυτής, 8 ότι ην δεδομένη ανδράσιν επτά, και Ασμοδαίος το πονηρόν δαιμόνιον απέκτεινεν αυτούς πριν ή γενέσθαι αυτούς μετ ‘ αυτής ως εν γυναιξί. και είπαν αυτή· ου συνιείς αποπνίγουσά σου τους άνδρας; ήδη επτά έσχες και ενός αυτών ουκ ωνομάσθης· 9 τι ημάς μαστιγοίς; ει απέθαναν, βάδιζε μετ ‘ αυτών· μη ίδοιμέν σου υιόν ή θυγατέρα εις τον αιώνα. 10 ταύτα ακούσασα ελυπήθη σφόδρα ωστε απάγξασθαι. και είπε· μία μεν ειμι τω πατρί μου· εάν ποιήσω τούτο, όνειδος αυτω έσται, και το γήρας αυτού κατάξω μετ ‘ οδύνης εις άδου. 11 και εδεήθη προς τη θυρίδι και είπεν· ευλογητός ει, Κύριε ο Θεός μου, και ευλογητόν το όνομά σου το άγιον και έντιμον εις τους αιώνας· ευλογήσαισάν σε πάντα τα έργα σου εις τον αιώνα. 12 και νυν, Κύριε, τους οφθαλμούς μου και το πρόσωπόν μου εις σε δέδωκα· 13 ειπόν απολύσαί με από της γης και μη ακούσαί με μηκέτι ονειδισμόν. 14 συ γινώσκεις, Κύριε, ότι καθαρά ειμι από πάσης αμαρτίας ανδρός 15 και ουκ εμόλυνα το όνομά μου ουδέ το όνομα του πατρός μου εν τη γη της αιχμαλωσίας μου. μονογενής ειμι τω πατρί μου, και ουχ υπάρχει αυτω παιδίον, ό κληρονομήσει αυτόν, ουδέ αδελφός εγγύς ουδέ υπάρχων αυτω υιος, ίνα συντηρήσω εμαυτήν αυτω γυναίκα. ήδη απώλοντό μοι επτά· ίνα τι μοι ζην; και ει μη δοκεί σοι αποκτείναί με, επίταξον επιβλέψαι επ ‘ εμέ και ελεήσαί με και μηκέτι ακούσαί με ονειδισμόν. 16 Και εισηκούσθη προσευχή αμφοτέρων ενώπιον της δόξης του μεγάλου Ραφαήλ, 17 και απεστάλη ιάσασθαι τους δύο, του Τωβίτ λεπίσαι τα λευκώματα και Σάρραν την του Ραγουήλ δούναι Τωβία τω υιω Τωβίτ γυναίκα και δήσαι Ασμοδαίον το πονηρόν δαιμόνιον, διότι Τωβία επιβάλλει κληρονομήσαι αυτήν. Eν αυτω τω καιρω επιστρέψας Τωβίτ εισήλθεν εις τον οίκον αυτού και Σάρρα η του Ραγουήλ κατέβη εκ του υπερώου αυτής.

4

IV. Tobiti ahanula omugala Tobiya

1 Olwo lusiku Tobiti akengera oku abikisize Gabaeli w’e Ragesi, ensaranga zage omu Mediya. 2 Yene acija emurhima, erhi: «Lola oku nahunyire okufa, cankarhumaga ntahamagala mugala wani Tobiya n’okumubwira ogw’ezola nsaranga embere nfe?» 3 Anacihamagala omugala Tobiya emunda ali, anacimubwira, erhi: «Oyish’imbisha bwinja bwinja amango nafa. Okakenga nyoko n’irhondo orhamulekêreraga ciru n’olusiku luguma, okajira okwa nkamusimisa na ntyo irhondo omanye wankamubabaza omurhima oku busha. 4 Okaz’imukenga bwenêne, mwana wani, bulya abwine mbaka nyinji we o rhuma amango anali akuherhe omu nda yage goshi, amango anafe onamubishe hofi nani nshinda nguma.

5 Omu nsiku z’akalamo, mwana wani, okakengera Nyamuzinda, orhole omuhigo gw’okurhamuhemukira n’ogw’okushimba amarhegeko gage. Okajira ebijiro bishinganine omu nsiku z’obuzine bwawe zoshi, irhondo orhahiraga okagera omu njira y’obulenzi. 6 Nka kulya abajira eby’okuli bayololoka omu mirimo yabo yoshi, kwo na kuguma ngasi bajira ebishinganine nabo.

7 Oku bintu ogwerhe, okaz’iyankakwo ebi warhabalamwo abandi bantu. Obusu bwawe irhondo burhayûbîzagya embere z’omukenyi, na ntyo Nyamuzi nda arhankayûbîza kuli we. 8 Okajira oburhabale nk’oku ebirugu byawe binali: nka ogwerhe hinyi orhabaga nshonyi za kurhabala n’ehyo hinyi ogwerhe. 9 O kwo bulya erhi wene odwirhe wacilundikira omuhako omu nsiku zawe z’amala girire. 10 Bulya okurhabala abandi kunayokole omuntu, kumurhenze omu lufu, kurhankaziga aja ahantu h’omwizimya. 11 Bulya oku ngasi banajira ntyo, obu rhabale bwabo eri nterekêro bahanyire emw’Ow’Enyanya.

12 Mwana wani, ocilange oku bugonyi, na burhanzi oyanke omûkazi w’omu bûko bwawe. Orhayankaga omûkazi w’ahandi, olya orhali w’omu mulala gw’a­ babusi bawe, bulya rhuba bene abalêbi: Nuhu, Abrahamu, Izaki na Yakobo bo babusi birhu abo kurhenga mira. Mwana wani, omanye oku abo boshi bayansire abakazi emwa bene wabo, banagishwa omu bana babo n’iburha lyabo linahabwe igulu lyoshi nka kashambala kabo. 13 Ntyo, mwana wani, okazigira bene winyu, n’irhondo omanye wanakabagayaguza, babe banarhabana babe bananyere b’omu bûko bwawe. Orhôle omûkazi mulibwo. Bulya akagayo kanahonye omuntu, karhume abula n’omurhûla. Okurhakola akantu kunarhume omuntu ashubira nyuma anakene bwenêne, bulya obwolo ye nina w’ishali.

14 Omûkamarho gw’omuntu wagukoleraga irhondo omanye gurhalegemaga omwo mwawe, ci onamuhe duba duba gulya mukamarho gwage na ntyo wanakolera Nyamuzinda, naye anakukamasa. Obe mwirhonzi, mwana wani, omu bijiro byawe byoshi n’okula walezirwe bwinja kukashokolera olugendo lwawe loshi. 15 Oku orhankasima, nawe orhakujiriraga owundi muntu. Orhakazag’inywa idivayi mpu kuhika olaluke, irhondo endalwe erhabaga omu ngeso zawe. 16 Omugati gwawe oguhekwo oshalisire n’omulondo gwawe yambisamwo orhayambirhi cici. Ebisigire omu birugu byawe, rhabalamwo aba ndi, orhanabêraga obwo burhabale mutula. 17 Olumize emigati n’idivayi oku nshinda y’abashinganyanya, ci omanye orhahaga omunya-byâha.

18 Okayumvirhiza ihano ly’omuntu mwirhonzi n’irhondo orhahiraga okagayaguza ihano ly’obunguke. Ngasi mango okakuza Nyakasanc Nyamuzinda wawe, onakamuhûna amajira gawe goshi gayorhe gayumanine. 19 Emihigo n’e njira zawe zoshi bikugendekere bwinja, bulya arhali amashanja goshi gajira omuhigo mwinja. Ci konene Nyamuzinda yene ohâna iragi, yene onanyihya omuntu nk’oku analonzize. Neci obwo, mwana wani, okashimba ago ma rhegeko n’irhondo garharhengaga omu mirhima gwawe.

20 Nkumanyisizagye buno oku nabisize talenta ikumi emwa Gabaeli, mugala wa Gabri, w’e Ragesi omu Mediya. 21 Orharhinyaga okujayo, mwana wani bulya rhukola bakenyi: wanabona bugale bunji nk’orhinya Nyamuzinda, nk’oyaka ngasi câha na nk’onakajira ebishinganine embere za Nyakasane Nyamuzinda.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ.

1 ΕΝ τη ημέρα εκείνη εμνήσθη Τωβίτ περί του αργυρίου, ου παρέθετο Γαβαήλ εν Ράγοις της Μηδίας, 2 και είπεν εν εαυτω· εγώ ητησάμην θάνατον, τι ου καλώ Τωβίαν τον υιόν μου, ίνα αυτω υποδείξω πριν αποθανείν με; 3 και καλέσας αυτόν είπε· παιδίον, εάν αποθάνω, θάψον με, και μη υπερίδης την μητέρα σου· τίμα αυτήν πάσας τας ημέρας της ζωής σου και ποίει το αρεστόν αυτή και μη λυπήσης αυτήν. 4 μνήσθητι, παιδίον, ότι πολλούς κινδύνους εώρακεν επί σοί εν τη κοιλία· όταν αποθάνη, θάψον αυτήν παρ ‘ εμοί εν ενί τάφω. 5 πάσας τας ημέρας, παιδίον, Κυρίου του Θεού ημών μνημόνευε και μη θελήσης αμαρτάνειν και παραβήναι τας εντολάς αυτού. δικαιοσύνην ποίει πάσας τας ημέρας της ζωής σου και μη πορευθής ταις οδοίς της αδικίας· 6 διότι ποιούντός σου την αλήθειαν, ευοδίαι έσονται εν τοις έργοις σου και πάσι τοις ποιούσι την δικαιοσύνην. 7 εκ των υπαρχόντων σοι ποίει ελεημοσύνην, και μη φθονεσάτω σου ο οφθαλμός εν τω ποιείν σε ελεημοσύνην· μη αποστρέψης το πρόσωπόν σου από παντός πτωχού, και από σου ου μη αποστραφή το πρόσωπον του Θεού. 8 ως σοί υπάρχει κατά το πλήθος, ποίησον εξ αυτών ελεημοσύνην· εάν ολίγον σοι υπάρχη, κατά το ολίγον μη φοβού ποιείν ελεημοσύνην· 9 θέμα γαρ αγαθόν θησαυρίζεις σεαυτω εις ημέραν ανάγκης· 10 διότι ελεημοσύνη εκ θανάτου ρύεται και ουκ εά εισελθείν εις το σκότος· 11 δώρον γαρ αγαθόν εστιν ελεημοσύνη πάσι τοις ποιούσιν αυτήν ενώπιον του Υψίστου. 12 πρόσεχε σεαυτω, παιδίον, από πάσης πορνείας και γυναίκα πρώτον λάβε από του σπέρματος των πατέρων σου· μη λάβης γυναίκα αλλοτρίαν, ή ουκ έστιν εκ της φυλής του πατρός σου, διότι υιοί προφητών εσμεν. Νώε, Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ, οι πατέρες ημών από του αιώνος· μνήσθητι, παιδίον, ότι αυτοί πάντες έλαβον γυναίκας εκ των αδελφών αυτών και ευλογήθησαν εν τοις τέκνοις αυτών, και το σπέρμα αυτών κληρονομήσει γην. 13 και νυν, παιδίον, αγάπα τους αδελφούς σου και μη υπερηφανεύου τη καρδία σου από των αδελφών σου και των υιών και θυγατέρων του λαού σου λαβείν σεαυτω εξ αυτών γυναίκα· διότι εν τη υπερηφανία απώλεια και ακαταστασία πολλή, και εν τη αχρειότητι ελάττωσις και ένδεια μεγάλη· η γαρ αχρειότης μήτηρ εστί του λιμού. 14 μισθός παντός ανθρώπου, ος εάν εργάσηται παρά σοί, μη αυλισθήτω, αλλ ‘ απόδος αυτω παραυτίκα, και εάν δουλεύσης τω Θεω, αποδοθήσεταί σοι. πρόσεχε σεαυτω, παιδίον, εν πάσι τοις έργοις σου και ίσθι πεπαιδευμένος εν πάση αναστροφή σου. 15 και ό μισείς, μηδενί ποιήσης. οίνον εις μέθην μη πίης, και μη πορευθήτω μετά σου μέθη εν τη οδω σου. 16 εκ του άρτου σου δίδου πεινώντι και εκ των ιματίων σου τοις γυμνοίς· παν, ό εάν περισσεύση σοι, ποίει ελεημοσύνην, και μη φθονεσάτω σου ο οφθαλμός εν τω ποιείν σε ελεημοσύνην. 17 έκχεον τους άρτους σου επί τον τάφον των δικαίων και μη δως τοις αμαρτωλοίς. 18 συμβουλίαν παρά παντός φρονίμου ζήτησον και μη καταφρονήσης επί πάσης συμβουλίας χρησίμης. 19 και εν παντί καιρω ευλόγει Κύριον τον Θεόν και παρ‘ αυτού αίτησον, όπως αι οδοί σου ευθείαι γένωνται, και πάσαι αι τρίβοι και βουλαί σου ευοδωθώσι· διότι παν έθνος ουκ έχει βουλήν, αλλ ‘ αυτός ο Κύριος δίδωσι πάντα τα αγαθά και ον εάν θέλη, ταπεινοί, καθώς βούλεται. και νυν, παιδίον, μνημόνευε των εντολών μου, και μη εξαλειφθήτωσαν εκ της καρδίας σου. 20 και νυν υποδεικνύω σοι τα δέκα τάλαντα του αργυρίου, α παρεθέμην Γαβαήλω τω του Γαβρία εν Ράγοις της Μηδίας. 21 και μη φοβού, παιδίον, ότι επτωχεύσαμεν· υπάρχει σοι πολλά, εάν φοβηθής τον Θεόν, και αποστης από πάσης αμαρτίας και ποιήσης το αρεστόν ενώπιον αυτού

5

V. Omuntu mwinkubagirwa walusa Tobiya

1 Oku handi Tobiya anacishuza ishe Tobiti, erhi: «Larha okuwantegesire koshi nakujira. 2 Ci konene kurhi nakahashamwo okubona oyo muntu? A rhanyishi, nani ntamuyishi. Cimanyiso cici nankamuhaga lyo amanya, ana nyemêrere n’okumpa ezo nsaranga? N’enjira y’okuja eyo Mediya, ntayiyishi.» 3 Tobiti ashuza omugala Tobiya, erhi:«Ampire ecimanyiso c’okwo rhwalagâna naga, nani namuha ecindi. Nacijira kabirhi na ngasi muguma ayanka cigabi ciguma, eco cigabi ciguma nacibika n’ezo nsaranga. Lolaga oku ekola myaka makumi abirhi eno kurhenga mbîsize ezo nsaranga. Ci, mwana wani, okanya gye oje walonza omuntu mwikubagirwa mwankagenda naye, hano mugaluka, nanayish’imujuha; n’enyuma z’aho wanarhôla ezo nsaranga emwa Gabaeli». 4 Tobiya anacihuluka, aja alonza omuntu omanyire enjira bankagenda naye e Mediya. Oku ahuluka, tundu kuli Malahika Rafaheli, ci arhali amanyire oku ali malahika wa Nyamuzinda. 5 Anacimudosa, erhi: Yaga mwira, oli wa ngahi? Naye, erhi: Ndi muguma w’omu bene Israheli, bene winyu: ndi kola eno munda. Anacimudosa, erhi: «K’orhankamanya enjira eja e Mediya obu? 6 Naye, erhi: «Neci, nanyije kanji kanji, mmanyire olw’enjira zayo zoshi. Kanji kanji nankaja e Mediya, mpande n’aha mwa mwene wirhu Gabayeli oba e Ragesi omu Mediya: Hali lugendo lwa nsiku ibirhi ngumaguma, kurhenga Ekbatani kuja e Ragesi, bulya kuli oku ntondo». 7 Anacimubwira, erhi: Mwira, nindaga, ntang’igend’ibwira Larha, bulya ndi n’obulagirire bw’okugenda nawe, na hano rhugaluka nayish’ikulyûla. 8 Anacirnushuza, erhi: Nalinda, ci konene orhalegemaga. 9 Tobiya anacikanya ajibwira ishe, erhi: Lola oku namabona omuntu wa muli bene wirhu, bene Israheli. Tobiti anacimubwira, erhi: Kanya o mpamagalirc oyo muntu, lyo manya ali wa kuli bene ndi, ali wa mulala guhi n’erhi ali rnuntu wakucikubagirwa, kandi erhi rnuntu rnwankagenda naye. Tobiya anacihuluka, aj’ihamagala olya wabo, anacirnubwira, erhi: Mwira, larha akulonza. 10 Malahika anacija omu nyumpa, Tobiti ye rnurhangiriza anacilarnusa, owabo anacimubwira, erhi: Oshagaluke bwenêne. Tobiti ashubiriza, erhi: Bushagaluke buci nankacibona nani. Niono nkola muntu orhacijira masu, ntaci bona obulangashane bw’oku nkuba, cindwirhe nagukuliza omu ndunduli y’o rnwizirnya nka rnifu erya erhacibona bulangashane. Nkola ncibêra omu karhî k’abafire, nkola nkayumva abantu baderha ntanababone. Naye anacimushuza, erhi: Langalira! osimike Nyarnuzinda akola ahizire ensiku zawe z’okufuma hofi, olangalire kone! Tobiti anacirnubwira, erhi: Mugala wani Tobiya alonza okuja e Mediya: ka wankanahasha okujayo naye, omuluse? Nayish’ikujuha, mwene wirhu. Naye anacishuza, crhi: Neci nanahasha okugenda naye Manyire enjira zoshi na kanji kanji najire e Mediya, nagezire omu rhubanda rhwayo rhwoshi, nasôka n’oku ntondo zayo zoshi n’enjira zayo nziyishi. 11 Tobiti anacimudôsa, erhi: Mwene wirhu, oli w’omu rnulala guhi n’obûko bwawe muli baci? Ombwire nani, mwene wirhu. 12 Naye anacimushuza, erhi: Bulagirire buci oli n’obûko 9 Tobiti anacirnushuza, erhi: Mwene wirhu, nalonza okumanya oli mwene ndi n’izîno lyawe we ndi. 13 Anacimushuza, erhi: Nie Azariyasi, mugala wa Ananiyasi mukulu, w’omu bene winyu. 14 Tobiti anacimushuza, erhi: Koko, mwene wirhu; ndarnusize, orhamberaga burhe rnwene wirhu bwenge nalonzagya okumanya eby’okuli n’omulala gwawe. Kwamabonekanaga oku oli mwene wirhu n’oku oli w’omu mulala mwinja. Nayishigi Ananiyasi na Natani, bombi bene Semeliyasi mukulu nabo bakazag’ija e Yeruzalernu n’okuhararnya nani, barhanahabukaga omu njira y’obuhwinja. Bene winyu bali bantu binja bwenêne, oli w’oku cisiki cinja. Neci, kwokwo. 15 Anacimubwira, erhi: Ngasi biyerekire omûkamarho gwawe, nakaz’ikuha drakma nguma ngasi lusiku na ngasi bindi onalagirirckwo na mugala wani. Genda na mugala wani, 16 ciru nakuyushulira omukamarho gwawe. Anacimushuza, erhi: Rhwagenda naye orhayobohaga. Rhwagenda bwinja, rhunagaluke hano rnwawe bagumaguma, bulya enjira eri nyinja. 17 Tobiti anacishuza, erhi: Mugendage n’omugisho, rnwene wirhu. Anacihamagala omugala, amubwira, erhi: Mwana wani, orheganye eby’amabalamo, ogende na mwene winyu. Nnâmahanga Nyamuzinda w’enyanya abalange eyo munda rnwaja, anabagalule bagumaguma, na malahika wage amuluse, anamulange mwana wani. Tobiya anacikomekera, bakolaga bagenda, barhang’ihôberana n’ishe na nina. Tobiti anacibwira omugala, erhi: «Ogende bwinja mwana wani». 18 Nina wa Tobiya anacimuhôbera, avugumula ernirenge, anacibwira Tobiti, erhi: «Cirhumire waleka oyu mwana wani agenda? K’arhali ye kola kakoma kirhu, k’arhali ye okola waja arhulangûla enjira? 19 Casinga lurhacibaga lwa nsaranga zone nanene, ci ziyokole rnugala wani! 20 Okulama nk’okwo Nnâmahanga anarhuhâgaye kwali kurhukwanine.» 21 Tobiti anacimubwira, erhi: Leka binwa bya bene ebyo! Omwana wirhu oyo ogenzire mugumaguma, kw’anagaluka rnugumaguma. N’amasu gawe gabona amango agaluka mugumaguma. 22 Leka binwa bya bene ebyôla! Orhabayôboheraga, mwâli wirhu. Ma lahika mwinja amulusa n’okubalama kwage kwaba kwinja, agaluka mugumaguma.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε.

1 ΚΑΙ αποκριθείς Τωβίας είπεν αυτω· πάτερ, ποιήσω πάντα, όσα εντέταλσαί μοι· 2 αλλά πώς δυνήσομαι λαβείν το αργύριον και ου γινώσκω αυτόν; 3 και έδωκεν αυτω το χειρόγραφον και είπεν αυτω· ζήτησον σεαυτω άνθρωπον, ος συμπορεύσεταί σοι, και δώσω αυτω μισθόν έως ζω· και λαβέ πορευθείς το αργύριον. 4 και επορεύθη ζητήσαι άνθρωπον και εύρε τον Ραφαήλ, ος ην άγγελος, και ουκ ήδει· 5 και είπεν αυτω· ει δύναμαι πορευθήναι μετά σου εν Ράγοις της Μηδίας, και ει έμπειρος ει των τόπων; 6 και είπεν αυτω ο άγγελος· πορεύσομαι μετά σου και της οδού εμπειρώ και παρά Γαβαήλ τον αδελφόν ημών ηυλίσθην. 7 και είπεν αυτω Τωβίας· υπόμεινόν με, και ερώ τω πατρί. 8 και είπεν αυτω· πορεύου και μη χρονίσης. 9 και εισελθών είπε τω πατρί· ιδού εύρηκα ος συμπορεύσεταί μοι. ο δε είπε· φώνησον αυτόν προς με, ίνα επιγνώ ποίας φυλής εστι και ει πιστός του πορευθήναι μετά σου. 10 και εκάλεσεν αυτόν, και εισήλθε, και ησπάσαντο αλλήλους. 11 και είπεν αυτω Τωβίτ· αδελφέ, εκ ποίας φυλής και εκ ποίας πατριάς ει συ; υπόδειξόν μοι. 12 και είπεν αυτω· φυλήν και πατριάν συ ζητείς ή μίσθιον, ος συμπορεύσεται μετά του υιού σου; και είπεν αυτω Τωβίτ· βούλομαι, αδελφέ, επιγνώναι το γένος σου και το όνομα. 13 ος δε είπεν· εγώ Αζαρίας Ανανίου του μεγάλου, των αδελφών σου. 14 και είπεν αυτω· υγιαίνων έλθοις, αδελφέ, και μη μοι οργισθής, ότι εζήτησα την φυλήν σου και την πατριάν σου επιγνώναι. και συ τυγχάνεις αδελφός μου εκ της καλής και αγαθής γενεάς· επεγίνωσκον γαρ εγώ Ανανίαν και Ιωνάθαν τους υιούς Σεμεϊ του μεγάλου, ως επορευόμεθα κοινώς εις Ιεροσόλυμα προσκυνείν, αναφέροντες τα πρωτότοκα και τας δεκάτας των γεννημάτων, και ουκ επλανήθησαν εν τη πλάνη των αδελφών ημών. εκ ρίζης καλής ει, αδελφέ, 15 αλλά ειπόν μοι τίνα σοι έσομαι μισθόν διδόναι· δραχμήν της ημέρας και τα δέοντά σοι ως και τω υιω μου. 16 και έτι προσθήσω σοι επί τον μισθόν, εάν υγιαίνοντες επιστρέψητε. 17 και ευδόκησαν ούτως. και είπε προς Τωβίαν· έτοιμος γίνου προς την οδόν· και ευοδωθείητε. και ητοίμασεν ο υιος αυτού τα προς την οδόν. και είπεν αυτω ο πατήρ αυτού· πορεύου μετά του ανθρώπου τούτου, ο δε εν τω ουρανω οικών Θεός ευοδώσει την οδόν υμών, και ο άγγελος αυτού συμπορευθήτω υμίν. και εξήλθαν αμφότεροι απελθείν και ο κύων του παιδαρίου μετ ‘ αυτών. 18 έκλαυσε δε Άννα η μήτηρ αυτού και είπε προς Τωβίτ· τι εξαπέστειλας το παιδίον ημών; ή ουχί η ράβδος της χειρός ημών εστιν εν τω εισπορεύεσθαι αυτόν και εκπορεύεσθαι ενώπιον ημών; 19 αργύριον τω αργυρίω μη φθάσαι, αλλά περίψημα του παιδίου ημών γένοιτο· 20 ως γαρ δέδοται ημίν ζην παρά του Κυρίου, τούτο ικανόν ημίν υπάρχει. 21 και είπεν αυτή Τωβίτ· μη λόγον έχε, αδελφή· υγιαίνων ελεύσεται, και οι οφθαλμοί σου όψονται αυτόν· 22 άγγελος γαρ αγαθός συμπορεύσεται αυτω, και ευοδωθήσεται η οδός αυτού, και υποστρέψει υγιαίνων. και επαύσατο κλαίουσα.

6

1 Anaanacihusa okulaka.

VI. Okubalama kwa Tobiya: Olw’ enfi

2 Nyamwana acilikûla bo na malahika, akabwa kabo nako kabashimbûlira Omu nyuma. Banahuma enjira yabo oku bali babirhi. Oku budufu burhanzi hanacihanda oku burhambi bw’olwîshi luderhwa Tigri. 3 Nyamwana anaciya ndagala mpu akola agend’icîkalaba amagulu muli olwo lwîshi lwa Tigri. Ow’e nfi munene anacishabira mulya mîshi, anaciyisha ayishire emunda ali alonzimulya okugulu. Nyamwana anacibanda endûlu. 4 Malahika anacibwira nyamwana, erhi: «Ogwarhe eyo nfi, oseze». Olya mwana anacirhuluba elya nfi, ayisha abululira ebulambo. 5 Malahika anacimubwira, erhi: Oyibâge, orhole endulwe, omurhima n’obudiku, obiyomeke ci okabulire amala; endulwe, omu rhima n’obudiku biri bufumu bwinja. 6 N’erhi ayus’ibâga erya nfi, nyamwana ayiyômola endulwe, omurhima n’obudiku, ayôca ecihimbi cayo n’ecindi aci shîgakwo omnyu, anaciyomeka omu nshoho. Oku bali babirhi banacilikûla, kuhika bayegera e Mediya.

7 Okubundi nyamwana anacidosa malahika, erhi: «Mwene wirhu Azariyasi, bufumu buci buba omu murhima, omu budiku n’omu ndulwe y’enfî?» 8 Anacimushuza, erhi: «Omurhima n’obudiku bw’enfi orhang’ibisirha, onabi bayise omulume nisi erhi omûkazi oli na shetani, kandi erhi wundi muzimu mubi, banafuma bulya buhanya bwabo, balya bashombanyi babo banabarhengakwo loshi. 9 Endulwe, omuntu erhi ankayishîga oku masu g’omuntu walwâla amasu, nisi erhi wankayibûhira oku masu gahûsire, galya masu ganafuma».

10 Erhi baba bamaja omu Mediya, banakola bayegire hofi na Ekbatani, 11 Rafaheli anacibwira nyamwana, erhi: Tobiya mwene wirhu; naye erhi bici? Malahika, erhi: «labaga omu mwa Ragweli rhugwasirwe okuhanda mwa buno budufu. 12 Oyo mulume ali mewene winyu, agwehe n’omunyere, izîno lyage ye Sara. Arhajira murhabana nisi erhi wundi mwananyere, ci Sara ho na hoshi aha. N’oyo munyere we omulinganine kulusha abandi boshi, we okwanine okumuhâbwa omuyîmemwo, ogwerhe obuhashe bw’okuyîma omu by’ishe. Nyamunyere aba mwananyere wa bwirhonzi, mwananyere wa burhwali mwananyere mwinja bwenêne, n’ishe naye aba muntu mwinja bwenêne.

13 Oli n’obuhashe bw’okumuyanka, onyumve mwene wirhu, nayish’ishambâla n’ishe hano budufu, nti akuhe nyamunyere omushebe. N’amango rhwarhenga e Ragesi rhwanajira eby’obuhya bwage. Manyire oku Ragweli arhankakuyîmaye nisi erhi okumuha owundi mpu abe ye omuyanka, bulya anahâbwa obuhane b’okufa nk’oku binayandisirwe omu citabu ca Musa, bulya amanyire oku we ogwerhe obuhashe bw’okuyanka oyo mwâli kulusha abandi boshi. Mwene wirhu onyumvagye buno, muli obûla budufu rhwashambâla ebiye rekire nyamunyere rhunamulunge mwembi n’amango rhwarhenga e Ragesi I rhwanamurhôla rhugende rhweshi emwinyu.»

14 Okundi Tobiya anacishuza Rafaheli, erhi: «Yaga mwene wirhu Azariasi, nayumvirhe oku oyo munyere amayankwa na balume nda n’oku banakafîra omu k’obuhya budufu, ngasi mango erhi banarhangulaga okumuyegera, bo shi banafe nanayumvirhe baderha mpu muzimu okaz’ibayîrha. 15 Nawe wene oyumvirhage oku arhali nyamukazi ye ofa ci abamuyegera bo bafa; niono nyobohire okufa, bwenêne obu ndi mwana cûsha wa larha na nyâma; erhi na nkafa barhacigwerhi wundi ndi wankababisha.»

16 Anacimushuza, erhi: «Ka orhacikengiri galya marhegeko sho akuhaga mpu oyanke omûkazi w’omu nyumpa y’ishe? Ci onyumvagye mwene wirhu, orhalolaga kw’oyo muzimu, oyanke nyamunyere kone; niono manyire oku muli buno budufu bakuhaye mpu abe mukawe^d. 17 Hano okola waja omu kabuhya orhang’irhôla kuli bulya budiku na kuli gulya murhima gw’erya nfi, obisirhire halya bayôkera obukù: ehisununu hyanazûka, 18 shetani anahibayizako kandi anayaka arhenge muli nyamukazi loshi. Na hanôla mukola muli haguma, burhanzi mwanarhang’iyîmuka, mwanafukama, musalire, mushenge Nnamahanga w’e mpingu amuyandagalizekwo obwonjo n’obucire bwage. Orhayôbohaga, bulya kurhenga mira oyo mukazi we alirheganyizibwe mpu abe kashambala kawe, mpu nawe obe bucire bwage. Mwayish’igenda mweshi naye; nanakubwira oku wamuburhakwo abana, nabo bayôrha nka balumuna bawe. Orhayôbohaga. 19 Erhi Tobiya ayumva ebyo binwa bya Rafaheli byamumanyisagya bwinja oku agwerhe omunyere w’omu mulala gwage, n’oku ali w’omu bûko bw’ishe, anacimusîma bwenêne, n’omurhima gwage gwacishwekera kuli ye.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ.

1 ΟΙ δε πορευόμενοι την οδόν ήλθον εσπέρας επί τον Τίγριν ποταμόν, και ηυλίζοντο εκεί. 2 το δε παιδάριον κατέβη περικλύσασθαι, και ανεπήδησεν ιχθύς από του ποταμού και εβουλήθη καταπιείν το παιδάριον. 3 ο δε άγγελος είπεν αυτω· επιλαβού του ιχθύος. και εκράτησε τον ιχθύν το παιδάριον και ανέβαλεν αυτόν επί την γην. 4 και είπεν αυτω ο άγγελος· ανάτεμε τον ιχθύν και λαβών την καρδίαν και το ήπαρ και την χολήν θές ασφαλώς. 5 και εποίησε το παιδάριον ως είπεν αυτω ο άγγελος, τον δε ιχθύν οπτήσαντες έφαγον. 6 και ωδευον αμφότεροι, έως ου ήγγισαν εν Εκβατάνοις. 7 και είπε το παιδάριον τω αγγέλω· Αζαρία αδελφέ, τι εστιν η καρδία και το ήπαρ και η χολή του ιχθύος; 8 και είπεν αυτω· η καρδία και το ήπαρ, εάν τινα οχλή δαιμόνιον ή πνεύμα πονηρόν, ταύτα δεί καπνίσαι ενώπιον ανθρώπου ή γυναικός, και ουκέτι ου μη οχληθή· 9 η δε χολή, εγχρίσαι άνθρωπον, ος έχει λευκώματα εν τοις οφθαλμοίς, και ιαθήσεται. 10 ως δε προσήγγισαν τη Ράγη, 11 είπεν ο άγγελος τω παιδαρίω· αδελφέ, σήμερον αυλισθησόμεθα παρά Ραγουήλ, και αυτός συγγενής σου εστι, και έστιν αυτω θυγάτηρ ονόματι Σάρρα· 12 λαλήσω περί αυτής του δοθήναί σοι αυτήν εις γυναίκα, ότι σοι επιβάλλει η κληρονομία αυτής, και συ μόνος ει εκ του γένους αυτής, και το κοράσιον καλόν και φρόνιμόν εστι. 13 και νυν άκουσόν μου και λαλήσω τω πατρί αυτής, και όταν υποστρέψωμεν εκ Ραγών, ποιήσομεν τον γάμον· διότι επίσταμαι Ραγουήλ ότι ου μη δω αυτήν ανδρί ετέρω κατά τον νόμον Μωυσή ή οφειλήσει θάνατον, ότι την κληρονομίαν σοί καθήκει λαβείν ή πάντα άνθρωπον. 14 τότε είπε το παιδάριον τω αγγέλω· Αζαρία αδελφέ, ακήκοα εγώ το κοράσιον δεδόσθαι επτά ανδράσι και πάντας εν τω νυμφώνι απολωλότας. 15 και νυν εγώ μόνος ειμί τω πατρί και φοβούμαι μη εισελθών αποθάνω καθώς και οι πρότεροι, ότι δαιμόνιον φιλεί αυτήν, ό ουκ αδικεί ουδένα πλήν των προσαγόντων αυτή. και νυν εγώ φοβούμαι μη αποθάνω και κατάξω την ζωήν του πατρός μου και της μητρός μου μετ ‘ οδύνης επ ‘ εμοί εις τον τάφον αυτών· και υιος έτερος ουχ υπάρχει αυτοίς, ος θάψει αυτούς. 16 είπε δε αυτω ο άγγελος· ου μέμνησαι των λόγων, ων ενετείλατό σοι ο πατήρ σου, υπέρ του λαβείν σε γυναίκα εκ του γένους σου; και νυν άκουσόν μου, αδελφέ, διότι σοί έσται εις γυναίκα, και του δαιμονίου μηδένα λόγον έχε, ότι την νύκτα ταύτην δοθήσεταί σοι αύτη εις γυναίκα. 17 και εάν εισέλθης εις τον νυμφώνα, λήψη τέφραν θυμιαμάτων και επιθήσεις από της καρδίας και του ήπατος του ιχθύος και καπνίσεις, 18 και οσφρανθήσεται το δαιμόνιον και φεύξεται και ουκ επανελεύσεται εις τον αιώνα του αιώνος. όταν δε προσπορεύη αυτή, εγέρθητε αμφότεροι και βοήσατε προς τον ελεήμονα Θεόν, και σώσει υμάς και ελεήσει. μη φοβού, ότι σοί αυτή ητοιμασμένη ην από του αιώνος, και συ αυτήν σώσεις, και πορεύσεται μετά σου, και υπολαμβάνω ότι σοι έσται εξ αυτής παιδία. 19 και ως ήκουσε Τωβίας ταύτα, εφίλησεν αυτήν, και η ψυχή αυτού εκολλήθη σφόδρα αυτή.

7

VII. Tobiya emwa Ragweli

1 Erhi bahika omu Ekbatani, Tobiya anaciderha, erhi: «Yaga mwene wirhu Azariyasi, ompise ho na halya emwa mwene wirhu Ragweli». Naye anaci muhisa omu nyumpa aha mwa Ragweli. Banacimushimâna atamire hofi n’olumvi lw’omu muhanda gwage.

Banacimulamusa bo barhangiriza, naye anacibashuza, erhi: «Mushagaluke bwenêne, bene wirhu muyîshe bwinja, mwamahika bagumaguma». Anacibahêka omu nyumpa yage. 2 Anacibwira mukage Edna, erhi: «Ewani kwo kurhi oku oyu mwana amashusha mwene wirhu Tobiti». 3 Edna anacibadôsa, erhi: «Muli ba ngahi bene wirhu?». Nabo banacimushuza, mpu: «Rhuli bene Nefutali, mwa balya bahekagwa bujà e Ninive». 4 Nyarnukazi anacidosa, erhi: «Ka muyishiyo mwene wirhu Tobiti?» Nabo, mpu: «Neci rhurnuyishi». 5 Nyamukazi, erhi: «Kazibuhire? » Nabo, mpu: «Ho aciba anazibuhire» Tobiya anaciyushula, erhi: «Ci ye larha».

6 Ragweli anacihama, amuhôberanya, avugumula emirenge. 7 Anaciderha, erhi: «Osuhirwe mwana wani, sho ali mubusi oshinganine! Aye! iragi libi okubona aba muhûrha omuntu walimushinganyanya n’owakazag’ijira amarhabale kulya! Ashub’iciyôha omu birhugo bya Tobiya alaka bwenêne.

8 Naye mukage Edna arhondêra okulaka; omwali Sara naye ko nako alaka. 9 Anacigend’ibâga omwanabuzi abayankiriramwo kwinja. Erhi bayusa okuyô ga n’okucikalaba n’erhi baba bakolaga bacîlambwire balya, Tobiya anacibwira Rafaheli, erhi: «Mwene wirhu Azariyasi, bwiraga Ragweli ampe oyu mwali wi rhu Sara».

10 Ragweli anaciyumva birya binwa, anacishuza nyamwana, erhi: «Olye, onanywe, onagend’igwishira bwinja. Bulya nta wundi muntu wankayanka Sara okuleka we wenene, mwene wirhu. Nani nienene ntagwerhi obuhashe bw’okumuha owundi muntu okuleka we, bulya wene we mwene wirhu wa hofi. Ci konene nakubwira okunali mwana wani. 11 Namamuha balume nda muli bene wirhu na boshi banakaz’ifa obudufu bankanaderha mpu bamuyegera. Na buno, mwana wani, olye onanywe, Nyamuzinda yene akola aho.»

Tobiya ayanka Sarahttps://youtu.be/4xm7ujeq0Ag

Tobiya anacishuza, erhi: «Ntalye ntananywe kuhika otwe olwo lubanja lwani». Ragweli anacimubwira, erhi: «Namakujira, omuhâbirwe, nka kulya binadesirwe omu citabu ca Musa, n’empingu erhegesire mpu omuhâbwe. Rhola mwâli winyu oyo. Ala oku okola mushinja wage, naye akola mwâli winyu, ye oyu wamahâbwa loshi kurhenga ene. Nnâmahanga w’enyanya akuhe omulagi mw’obu budufu bw’ene, mwana wani, akubabalire, anakuhe omurhûla».

12 Ragweli anacihamagala omwâli Sara, naye anaciyisha emunda ali, erhi aba amagwarha omwâli okuboko, akuhà Tobiya anacimubwira, erhi: «Yankaga ye nk’oku irhegcko na ecitabu ca Musa cinadesire, nkuhîre ye abe mukawe. Rhôlaye, mugende bagumaguma emunda sho ali. Na Nyamuzinda w’enyanya akuhe iragi n’omurhula!»

13 Anacihamagala nina wa nyamunyere, anacirhumiza mpu bamulerhere akaratasi, anaciyandika kulya karatasi obuhashe bw’okuhâna omwâli bwo bunaligi buhya, kw’obwo buhashe aderha oku ayemire okumuhà ye nka mukage omu kukulikira oburhegesi bw’irhegeko lya Musa. 14 Okubundi barhondêra okulya n’okunywa.

15 Ragweli anacihamagala mukage Edna, anacimubwira, erhi: «Mwâli wirhu, orheganye ecindi ciyumpa c’okuhekamwo Sara», 16 Nyamukazi anacikanya, agend’irheganya encingo omu ciyumpa nka kulya iba ananaderhaga, anacihiramwo namunyere. Naye anacirhondêra amuvugumulirakwo emirenge, buzinda ahorhola erya mirenge yage anacimubwire erhi: «Olangalire! mwâli wani, Nyakasane w’empingu ahindule ogu mutula gwawe okuba masîma! Ola ngalire, mwali wani!» Nyamukazi anacihuluka.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ

1 ΚΑΙ ήλθον εις Εκβάτανα και παρεγένοντο εις την οικίαν Ραγουήλ, Σάρρα δε υπήντησεν αυτοίς και εχαιρέτισεν αυτούς και αυτοί αυτήν, και εισήγαγεν αυτούς εις την οικίαν. 2 και είπε Ραγουήλ Έδνα τη γυναικί αυτού· ως όμοιος ο νεανίσκος Τωβίτ τω ανεψιω μου; 3 και ηρώτησεν αυτούς Ραγουήλ· πόθεν εστέ, αδελφοί; και είπαν αυτω· εκ των υιών Νεφθαλίμ των αιχμαλώτων εκ Νινευή. 4 και είπεν αυτοίς· γινώσκετε Τωβίτ τον αδελφόν ημών; οι δε είπον· γινώσκομεν. και είπεν αυτοίς· υγιαίνει; 5 οι δε είπαν· και ζη και υγιαίνει. και είπε Τωβίας· πατήρ μου εστι. 6 και ανεπήδησε Ραγουήλ και κατεφίλησεν αυτόν και έκλαυσε 7 και ευλόγησεν αυτόν και είπεν αυτω· ο του καλού και αγαθού ανθρώπου υιος· και ακούσας ότι Τωβίτ απώλεσε τους οφθαλμούς εαυτού, ελυπήθη και έκλαυσε. 8 και Έδνα η γυνή αυτού και Σάρρα η θυγάτηρ αυτού έκλαυσαν και υπεδέξαντο αυτούς προθύμως· 9 και έθυσαν κριόν προβάτων και παρέθηκαν όψα πλείονα. είπε δε Τωβίας τω Ραφαήλ· Αζαρία αδελφέ, λάλησον υπέρ ων έλεγες εν τη πορεία, και τελεσθήτω το πράγμα. 10 και μετέδωκε τον λόγον τω Ραγουήλ· και είπε Ραγουήλ προς Τωβίαν· φάγε, πίε και ηδέως γίνου, σοί γαρ καθήκει το παιδίον μου λαβείν· πλήν υποδείξω σοι την αλήθειαν. 11 έδωκα το παιδίον μου επτά ανδράσι, και οπότε εάν εισεπορεύοντο προς αυτήν, απέθνησκον υπό την νύκτα. αλλά το νυν έχον, ηδέως γίνου. και είπε Τωβίας· ου γεύομαι ουδέν ώδε, έως αν στήσητε και σταθήτε προς με. και είπε Ραγουήλ· κομίζου αυτήν από του νυν κατά την κρίσιν· συ δε αδελφός ει αυτής, και αυτή σου εστιν· ο δε ελεήμων Θεός ευοδώσει υμίν τα κάλλιστα. 12 και εκάλεσε Σάρραν την θυγατέρα αυτού, και λαβών της χειρός αυτής παρέδωκεν αυτήν Τωβία γυναίκα και είπεν· ιδού κατά τον νόμον Μωυσέως κομίζου αυτήν και άπαγε προς τον πατέρα σου· και ευλόγησεν αυτούς. 13 και εκάλεσεν Έδναν την γυναίκα αυτού· και λαβών βιβλίον έγραψε συγγραφήν, και εσφραγίσατο. 14 και ήρξαντο εσθίειν. 15 και εκάλεσε Ραγουήλ Έδναν την γυναίκα αυτού και είπε αυτή· αδελφή, ετοίμασον το έτερον ταμιείον και εισάγαγε αυτήν. 16 και εποίησεν ως είπε και εισήγαγεν αυτήν εκεί, και έκλαυσε· και απεδέξατο τα δάκρυα της θυγατρός αυτής και είπεν αυτή· 17 θάρσει, τέκνον, ο Κύριος του ουρανού και της γης δώη σοι χάριν αντί της λύπης σου ταύτης· θάρσει, θύγατερ.

8

VIII. Enshinda

1 Erhi bayusa okulya n’okunywa, balonza okuj’igwishira, Baheka nya mwanarhabana, bamuhira omu yage nyumpa. 2 Tobiya anakengera birya binwa bya Rafaheli: anayômola omu nshoho yage bulya budiku na gulya murhima gw’enfi, anabisirhirira aha lukalango lw’obukù. 3 Akabayo k’erya nfi kacîka olya shetani, ayaka, aja omu bihugo by’e Misiri y’enyanya. Rafaheli anacimukulikirayo agend’imushwekerayo. 4 Banacihuluka banaciyigala enyumpa. Tobiya anacizûka oku ncingo anacibwira Sara, erhi: «Mwali wirhu, zûka rhushenge rhuhûne Nnâmahanga arhubabalire anarhulange». 5 Anacizûka, barhondêra okushenga n’okuhûna mpu babone akalamo bakaderha mpu: «Oj’irenge, Nyamuzinda w’ababusi birhu n’izîno lyawe lij’irenge emyaka yoshi omu ngasi bûko. Amalunga gakukuze, n’ebiremwa byawe emyaka n’emyaka! 6 We walemaga Adamu, wanacimuhà owakamurhabâla anakamugwasa, ye mukage Eva na bombi bo babusire abantu boshi. Wadesire erhi kurhakwanini omuntu ayorhe yene, rhumuhe owakamurhabâla omushushire. 7 Na bunôla Yagirwa, arhali miru garhuma nayanka oyu mwâli wirhu, ci omu kushimba okunali. Ojire rhubone obwonjo nie naye, rhulinde rhushosihalira haguma. 8 Bombi oku bali babirhi banacishuza, mpu: «Amen, amen». 9 Banacija iro obwo budufu.

Ragweli anacizûka, anacihamagala abambali, bakanya bagend’ihumba enshinda. 10 Erhi amaderha, mpu: «Arhag’ifa n’abandi balekirhushekera n’oku­ rhujacira». 11 Erhi baba bamahumba omwina, Ragweli akanya aja ebwa nyumpa, aha magala mukage, anacimubwira, erhi: 12 «Orhume mwambali-kazi muguma ajemwo, alole erhi acizîne, lyo erhi akaba anafire rhuhash’imubisha n’abandi barhamanyiri». 13 Banacirhuma o]ya mwambali-kazi wabo, anaciyasa omuliru. anaciyigula olumvi: anacija omu nyumpa, ashimâna bali iro banagwishire haguma. 14 Olya mwambali-kazi wabo anacihuluka, ababwira, erhi: azîne na ntahibi hirimwo. 15 Ragweli akuza Nyamuzinda w’empingu anaciderha, mpu: «Oyagirwe, Nyakasane na ngasi bukuze bwimâna, oyagirwe emyaka yoshi! 16 Oyagirwe, bulya wamansimisa, arhali oku nakag’icikêbwa kwo kuciyîshire, ci wamarhujirira nk’oku obwonjo bwawe bunali bunene. 17 Oyagirwe, bulya wababalire aba bana b’ecûsha bombi. Obashobôze, Nyakasane obwonjo n’obucire n’akalamo kabo kayurhire omu busime n’obwonjo bwawe». 18 Okubu­ ndi anacibwira abarhumisi mpu batulire omwina burhacicanûla.

19 Anacibwira mukage mpu ajire migati minji, naye akanya aja ebwa lugo lw’ebintu byage ayîsha adwirheyo mpanzi ibirhi, ngandabuzi ini, anaciderha mpu babirheganye, nabo banarhondêra okubirheganya.

20 Anacihamagala Tobiya anacimubwira erhi: «Nsiku ikumi n’ini zoshi o rhafukunya hano, ci waberaho omu kulya, omu kunywa na ntyo osimise iroho lya mwâli wani owali wamarhindibuka n’amalumwa. 21 Omu bintu byani byoshi, orhôlemwo bwona buno, ecigabi ca kabirhi^e, kandi ogende mugumaguma emunda sho ali. N’ecindi cigabi cisigire, mango nafa niono rhwene mukanie, canaba cawe. Olangalire! Mwana wani, ndi sho, na Edna ali nyoko, rhuli eburhambi bwawe n’ebwa mwâli winyu buno n’emyaka yoshi. Olangalire, mwana wani!»

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η

1 ΟΤΕ δε συνετέλεσαν δειπνούντες, εισήγαγον Τωβίαν προς αυτήν. 2 ο δε πορευόμενος εμνήσθη των λόγων Ραφαήλ και έλαβε την τέφραν των θυμιαμάτων και επέθηκε την καρδίαν του ιχθύος και το ήπαρ και εκάπνισεν. 3 ότε δε ωσφράνθη το δαιμόνιον της οσμής, έφυγεν εις τα ανώτατα Αιγύπτου και έδησεν αυτό ο άγγελος. 4 ως δε συνεκλείσθησαν αμφότεροι, ανέστη Τωβίας από της κλίνης και είπεν· ανάστηθι, αδελφή, και προσευξώμεθα, ίνα ελεήση ημάς ο Κύριος. 5 και ήρξατο Τωβίας λέγειν· ευλογητός ει, ο Θεός των πατέρων ημών, και ευλογητόν το όνομά σου το άγιον και ένδοξον εις τους αιώνας· ευλογησάτωσάν σε οι ουρανοί και πάσαι αι κτίσεις σου. 6 συ εποίησας Αδάμ και έδωκας αυτω βοηθόν Εύαν στήριγμα την γυναίκα αυτού· εκ τούτων εγεννήθη το ανθρώπων σπέρμα. συ είπας· ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον, ποιήσωμεν αυτω βοηθόν όμοιον αυτω. 7 και νυν, Κύριε, ου δια πορνείαν εγώ λαμβάνω την αδελφήν μου ταύτην, αλλά επ ‘ αληθείας επίταξον ελεήσαί με και αυτή συγκαταγηράσαι. 8 και είπε μετ‘ αυτού· αμήν. 9 και εκοιμήθησαν αμφότεροι την νύκτα. 10 και αναστάς Ραγουήλ επορεύθη και ώρυξε τάφον λέγων· μη και ούτος αποθάνη; 11 και ήλθε Ραγουήλ εις την οικίαν εαυτού 12 και είπεν Έδνα τη γυναικί αυτού· απόστειλον μίαν των παιδισκών, και ιδέτωσαν ει ζη· ει δε μη, ίνα θάψωμεν αυτόν, και μηδείς γνω. 13 και εισήλθεν η παιδίσκη ανοίξασα την θύραν και εύρε τους δύο καθεύδοντας. 14 και εξελθούσα απήγγειλεν αυτοίς, ότι ζη. 15 και ευλόγησε Ραγουήλ τον Θεόν λέγων· ευλογητός ει συ, ο Θεός, εν πάση ευλογία καθαρά και αγία, και ευλογείτωσάν σε οι άγιοί σου και πάσαι αι κτίσεις σου, και πάντες οι άγγελοί σου και οι εκλεκτοί σου ευλογείτωσάν σε εις τους αιώνας. 16 ευλογητός ει ότι ηύφρανάς με, και ουκ εγένετό μοι καθώς υπενόουν, αλλά κατά το πολύ έλεός σου εποίησας μεθ ‘ ημών. 17 ευλογητός ει ότι ηλέησας δύο μονογενείς· ποίησον αυτοίς, δέσποτα, έλεος, συντέλεσον την ζωήν αυτών εν υγιεία μετ ‘ ευφροσύνης και ελέους. 18 εκέλευσε δε τοις οικέταις χώσαι τον τάφον. 19 και εποίησεν αυτοίς γάμον ημερών δεκατεσσάρων. 20 και είπεν αυτω Ραγουήλ πριν ή συντελεσθήναι τας ημέρας του γάμου ενόρκως μη εξελθείν αυτόν εάν μη πληρωθώσιν αι δεκατέσσαρες ημέραι του γάμου. 21 και τότε λαβόντα το ήμισυ των υπαρχόντων αυτού πορεύεσθαι μεθ ‘ υγιείας προς τον πατέρα· και τα λοιπά, όταν αποθάνω και η γυνή μου.

9

VI. Obuhya bwa Tobiya

1 Okubundi Tobiya anacibwira Rafaheli erhi: 2 «Mwene wirhu, Azariyasi, yanka barhumisi babirhi na ngamiya ibirhi oje e Ragesi. 3 Oje emwa Gabayeli: omuhe eri ikontora. Orhôle zirya nsaranga, onamubwire ayîshe eno oku buhya. 4 Bulya wene omanyire oku larha adwirhe aganja ensiku, n’erhi na nkalegama lundi lusiku luguma nanamubabaza bwenêne. 5 Wabwine kurhi Ragweli anahigaga, nani ntankahama akanwa kage». Rafaheli anacilikûla na ba lya barhumisi bani na zirya ngamiya oku ziri ibirhi, baja e Ragesi omu Mediya. Bahika aha mwa Gabaeli. Anacimuha lirya ikontora anacimubwira oku Tobiya mugala wa Tobiti anayansire omûkazi n’oku amulalisire mpu aje oku buhya. Anaciyimuka, amuganjira orhushoho nk’oku rhwalikwo akashe, barhuhira oku ngamiya. 6 Banacizûka lubungubungu, baja oku buhya. Banacija aha mwa Ragweli, banacishimana Tobiya acilambulire oku cibo; ahama, amulamusa, Gabaeli avugumula emirenge, anacimubwira, erhi: «Muntu w’okunali, waburhagwa n’omuntu w’okunali, muntu mushinganyanya, muntu wa marhabale manji, Nyakasane amuyandagalize omugisho gwage gw’empingu, we na mukwi, ishe na nina wa mukawe! Ayagirwe Nyamuzinda ocirhumire nalolakwo enshusho menemene ya muzala wani Tobiti!»

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ

1 ΚΑΙ εκάλεσε Τωβίας τον Ραφαήλ και είπεν αυτω· 2 Αζαρία αδελφέ, λάβε μετά σεαυτού παίδα και δύο καμήλους και πορεύθητι εν Ράγοις της Μηδίας παρά Γαβαήλ και κόμισαί μοι το αργύριον και αυτόν άγε μοι εις τον γάμον· 3 διότι ωμόμοκε Ραγουήλ μη εξελθείν με, 4 και ο πατήρ μου αριθμεί τας ημέρας, και εάν χρονίσω μέγα, οδυνηθήσεται λίαν. 5 και επορεύθη Ραφαήλ και ηυλίσθη παρά Γαβαήλ, και έδωκεν αυτω το χειρόγραφον· ος δε προήνεγκε τα θυλάκια εν ταις σφαγίσι και έδωκεν αυτω. 6 και ώρθρευσαν κοινώς και ήλθον εις τον γάμον. και ευλόγησε Τωβίας την γυναίκα αυτού.

10

Tobiya ashubira emwabo

1 Muli ago mango, Tobiti, ngasi lusiku erhi anaganja emiregerege, inga omu kugenda inga omu kugaluka. Ezo nsiku zahika n’omugala arhagaluka. 2 Lero akaciderheza, erhi: «Ka kugwarha bamugwarhirage eyo munda? Nisi Gabaeli ka kufa afirage, na ntyo abula wamuha zirya nsaranga». 3 Arhangira okuyumva omungo. 4 Mukage Ana anacimubwira, erhi: «Mugala wani kufa oku afire arhaciri w’omu bazîne». Anacirhondêra avugumula emirenge, akalakira omwana wage, akaderha, erhi: 5 Yajeewe, mwana wani, carhumaga nkuleka nti ogende, we kamole k’amusu gani». 6 Tobiti anacikamukalihira, e rhi: «Hulika! leka binwa bya bene ebyo, mwâli wirhu! Ali mugumaguma. Hanali cindi cabahanzize okuyîsha; omuntu wagendaga naye ali muntu wa kucikubagirwa, anali w’omu bene wirhu. Orhacilibuze erhi ye orhuma, mwâli wirhu: ci ye ala». 7 Nyamukazi anacimushuza erhi: Orhakambwira ntyo, orha nshundule, omwana wani afire. Nyamukazi anacicikweba embuga, ahenguza muli erya njira omugala agendamwo na ntyo ngasi lusiku; na ntaye wankaha shire okumurhuliriza. Erhi izûba lyazikaga, naye anashubire omu nyumpa, abugumule emirenge, alake obudufu boshi buzira kubona iro.

Erhi zirya nsiku ikumi n’ini Ragweli ahigaga mpu ajiriramwo omwali olusi ku lukulu zihika, Tobiya anacija emunda ali anacimubwira, erhi: «Waliha nse ngarusirage, nkola nagenda, bulya manyire oku larha na nyama bakola bama nya mpu barhakacimbonakwo. Nkusengire larha ondikulage nje emunda larha ali. Nakumanyisize bworhere buci namulesiremwo». 8 Ragweli anacibwira Tobiya, crhi: «Bera aho, bera aho, mwana wani, narhuma entumwa emunda sho Tobiti ali, banaj’imumanyisa emyanzi yawe». 9 Tobiya azikira bwenênc, erhi: «Nanga ciru n’ehitya, ondikulage duba nje emunda larha ali». 10 Ragweli anaciyimuka, anaciha Tobiya omûkazi wage Sara, na ecigabi ca kabirhi c’ebintu byage. Abambali, abambali-kazi, enkafu, ebibuzi n’endogomi, engamiya, emishangi, ensaranga n’ebirugu by’omu nyumpa.

11 Anacibasezera, bagenda boshi bashagalusire; anacibabwira Tobiya, erhi: «Oyorhe bwinja, ogende bwinja, mwana wani! Nyamuzinda w’empingu aku shokolere we na mukawe Sara, mâshi nani nsinze oku bana binyu embere nfe». 12 Anacibwira omwali Sara, erhi: «Ojage emunda shazâla wawe ali, bulya ku rhenga ene bakola babusi bawe nk’abanakuburhaga bonêne. Ogende n’omu rhûla, mwâli wani, nkaz’iyôrha nayumva aminja kuli we amango nancibamwo omûka goshi». Erhi ayus’ibalamusa, abasêzera.

Edna naye anacibwira Tobiya, erhi: «Mwana na mwene wirhu muzigirwa, Nyakasane akuhêke, mâshi nani mbone bagala bawe na ba mwâli wani Sara e mbere nfe. Embere za Nyakasane nkuhire oyu mwâli wani, irhondo orhamubabazagya ciru n’eriguma omu kalamo kage koshi. Mwana wani, ogende n’omurhûla! Kurhenga ene nkola ndi nyoko, na Sara mwâli winyu. Mâshi nirhu rhubone eryo iragi omu nsiku zoshi n’obuzine bwirhu». Anacibanunugurha bornbi, anacibasêzera mpu bagende n’omurhûla.

13 Tobiya anacirhenga aha mwa Ragweli yeshi ali mutaraga, anashagalusire, ayîsha akuza Nyakasane w’empingu, ye mwami w’ebintu byoshi, kuli okwo anagendesize amajira gage goshi. Agisha Ragweli na mukage Edna anacide rha, erhi: «mbe n’iragi ly’okukaz’ibakenga n’okubakuza omu nsiku z’akalamo kani koshi!»

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι

1 ΚΑΙ Τωβίτ ο πατήρ αυτού ελογίσατο εκάστης ημέρας· και ως επληρώθησαν αι ημέραι της πορείας και ουκ ήρχοντο, 2 είπε· μήποτε κατήσχυνται; ή μήποτε απέθανε Γαβαήλ και ουδείς αυτω δίδωσι το αργύριον; 3 και ελυπείτο λίαν. 4 είπε δε αυτω η γυνή· απώλετο το παιδίον, διότι κεχρόνικε· και ήρξατο θρηνείν αυτόν και είπεν· 5 ου μέλοι μοι, τέκνον, ότι αφήκά σε το φως των οφθαλμών μου; 6 και Τωβίτ λέγει αυτή· σίγα, μη λόγον έχει, υγιαίνει. 7 και είπεν αυτω· σίγα, μη πλάνα με, απώλετο το παιδίον μου. και επορεύετο καθ ‘ ημέραν εις την οδόν έξω, οίας απήλθεν, ημέρας τε άρτον ουκ ήσθιε, τας δε νύκτας ου διελίμπανε θρηνούσα Τωβίαν τον υιόν αυτής, έως ου συνετελέσθησαν αι δεκατέσσαρες ημέραι του γάμου, ας ώμοσε Ραγουήλ ποιήσαι αυτόν εκεί· είπε δε Τωβίας τω Ραγουήλ· εξαπόστειλόν με, ότι ο πατήρ μου και η μήτηρ μου ουκέτι ελπίζουσιν όψεσθαί με. 8 είπε δε αυτω ο πενθερός· μείνον παρ‘ εμοί, καγώ εξαποστελώ προς τον πατέρα σου και δηλώσουσιν αυτω τα κατά σε. 9 και Τωβίας λέγει· εξαπόστειλόν με προς τον πατέρα μου. 10 αναστάς δε Ραγουήλ έδωκεν αυτω Σάρραν την γυναίκα αυτού και τα ήμισυ των υπαρχόντων, σώματα και κτήνη και αργύριον, 11 και ευλογήσας αυτούς εξαπέστειλε λέγων· ευοδώσει υμάς, τέκνα, ο Θεός του ουρανού προ του με αποθανείν. 12 και είπε τη θυγατρί αυτού· τίμα τους πενθερούς σου, αυτοί νυν γονείς σου εισιν· ακούσαιμί σου ακοήν καλήν, και εφίλησεν αυτήν. και Έδνα είπε προς Τωβίαν· αδελφέ αγαπητέ, αποκαταστήσαι σε ο Κύριος του ουρανού και δώη μοι ιδείν σου παιδία εκ Σάρρας της θυγατρός μου, ίνα ευφρανθώ ενώπιον του Κυρίου· και ιδού παρατίθεμαί σοι την θυγατέρα μου εν παρακαταθήκη, μη λυπήσης αυτήν. 13 μετά ταύτα επορεύετο και Τωβίας ευλογών τον Θεόν, ότι ευώδωσε την οδόν αυτού, και κατευλόγει Ραγουήλ και Έδναν την γυναίκα αυτού.

11

VI. Tobiya ahika aha mwabo: olw’amasu

1 Erhi bahika aha Kaserini oli ah’ishiriza lya Ninive, Rafaheli anaciderha, erhi: 2 «Omanyire kurhi rhwasizire sho ayosire. 3 Rhukola rhwalibi rha, rhushokolere mukawe, rhugend’irheganya enyumpa ayish’ijamwo.» 4 Banacishokola oku bali babirhi. Anacimubwira erhi: «Fumbarha erya ndulwe omu maboko gawe». Akabwa nako kanacigenda nabo, kashokolera Rafaheli na Tobiya.

5 Ana ali atamire erhi adwirhe ahengûza omu njira y’omugala. 6 Anacila ngira ayishire, anacibwira ishe, erhi: «Ala, mugala wawe ala oyishire n’olya mulume banagendaga bornbi». 7 Rafaheli anacibwira Tobiya embere bahike hali ishe, erhi: «Manyire oku amasu gage gayiguka. 8 Oyish’ishîga amasu gage n’erya ndulwe y’enfi, obufu mu bwanagwarha, kandi bwanaja bwarhenza galya magamba g’amadôka, n’aho sho anashub’ibona naye obulangashane».

9 Ana alibirha, acihonda omw’igosi ly’omugala, anacimubwira, erhi: «Obu namakubona, mwana wani, nanacifiraga». Anacivugumula emirenge. 10 Tobiti naye anaciyimuka, aja ahukuza eyi n’eyi ayisha omu muhango gujire omu ngo. 11 Tobiya anacija emunda ali n’erya ndulwe y’enfi omu nfune; ayibûhira oku masu gage, amugwarha, anacimubwira, erhi: «Olangalire, larha!» amuhirako obufumu, analinda hisanzi hisungunu, 12 buzinda, na ngasi kuboko, amudokôla ehishisha oku burhambi bw’amasu. 13 Ishe aciyôha omw’igosi lyage, 14 avugumula emirenge, anaciderha, erhi: «Nakubwine, mwana wani, kamole k’amasu gani!» Anaciderha, erhi: «Ayagirwe Nyamuzinda, liyagirwe n’izîno lyage likulu bwenêne, bayagirwe na bamalahika bage batagatifu boshi. Izîno lyage likaz’iyorha libaho, bayagirwe na bamalahika bage emyaka yoshi! 15 Bulya yene alirhanzirimpa obuhane na lola oku niono ndwirhe nabona buno mugala wani Tobiya».

Tobiya anacija omu nyumpa, ayishakuza Nnâmahanga n’izu linene; anacimanyisa ishe oku okubalama kwage koshi kwagendesire bwinja, oku a dwirhe ensaranga, oku anashebire n’omûkazi Sara mwali wa Ragweli, erhi: «Lola oku ali hofi n’omuhango gw’e Ninive».

16 Tobiti anacikanya aj’iyankirira omwalikazi, yeshi n’omwishingo, anayisha akuza Nnâmahanga kuhika aha muhango gwa Ninive. N’abantu b’e Ninive balangiraga aja akanyagira n’emisi yage yoshi, lero barhanacimugwarhiri oku kµboko, basomerwa. Na Tobiya aja ahamagaza oku Nyamuzinda anamuberire obwonjo anamuyigwire amasu.

17 Tobiti anaciyegera hofi na Sara, muka omugala Tobiya, anacimubwira, e rhi: «Oyishe mugumaguma weshi mwâli wani. Ayagirwe na Nyamuzinda owakuhisagya eno mwirhu, mwâli wani. Sho agishwe na mugala wani Tobiya agishwe, nawe wene ogishwe mwâli wani! J’omu mwawe, ozibuhire, oli n’omugisho n’obusîme, mwâli wani». Olwo lusiku Abayahudi boshi b’e Ninive basîma. 18 Nabo banaciyisha Ahikari na Nadani, bagala ba mukulu wa Tobiti, nabo bashagaluka kuli okwo.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ.

1 ΚΑΙ επορεύετο μέχρις ου εγγίσαι αυτούς εις Νινευή. και είπε Ραφαήλ προς Τωβίαν· ου γινώσκεις, αδελφέ, Πως αφήκας τον πατέρα σου; 2 προδράμωμεν έμπροσθεν της γυναικός σου και ετοιμάσωμεν την οικίαν· 3 λαβέ δε παρά χείρα την χολήν του ιχθύος. και επορεύθησαν, και συνήλθεν ο κύων όπισθεν αυτών. 4 και Άννα εκάθητο περιβλεπομένη εις την οδόν τον παίδα αυτής· 5 και προσενόησεν αυτόν ερχόμενον και είπε τω πατρί αυτού· ιδού ο υιος μου έρχεται και ο άνθρωπος ο πορευθείς μετ ‘ αυτού. 6 και Ραφαήλ είπεν· επίσταμαι εγώ ότι ανοίξει τους οφθαλμούς ο πατήρ σου. 7 συ έγχρισον την χολήν εις τους οφθαλμούς αυτού, και δηχθείς διατρίψει και αποβαλείται τα λευκώματα και όψεταί σε. 8 και προσδραμούσα Άννα επέπεσεν επί τον τράχηλον του υιού αυτής και είπεν αυτω· είδόν σε, παιδίον, από του νυν αποθανούμαι και έκλαυσαν αμφότεροι. 9 και Τωβίτ εξήρχετο προς την θύραν και προσέκοπτεν, ο δε υιος αυτού προσέδραμεν αυτω 10 και επελάβετο του πατρός αυτού και προσέπασε την χολήν επί τους οφθαλμούς του πατρός αυτού λέγων· θάρσει, πάτερ. 11 ως δε συνεδήχθησαν, διέτριψε τους οφθαλμούς αυτού, και ελεπίσθη από των κάνθων των οφθαλμών αυτού τα λευκώματα. 12 και ιδών τον υιόν αυτού επέπεσεν επί τον τράχηλον αυτού 13 και έκλαυσε και είπεν· ευλογητός ει, ο Θεός, και ευλογητόν το όνομά σου εις τους αιώνας, και ευλογημένοι πάντες οι άγιοί σου άγγελοι· ότι εμαστίγωσας και ηλέησάς με, ιδού βλέπω Τωβίαν τον υιόν μου. 14 και εισήλθεν ο υιος αυτού χαίρων και απήγγειλε τω πατρί αυτού τα μεγαλεία τα γενόμενα αυτω εν τη Μηδία. 15 και εξήλθε Τωβίτ εις συνάντησιν τη νύμφη αυτού χαίρων και ευλογών τον Θεόν προς τη πύλη Νινευή· και εθαύμαζον οι θεωρούντες αυτόν πορευόμενον, ότι έβλεψε. 16 και Τωβίτ εξωμολογείτο ενώπιον αυτού, ότι ηλέησεν αυτούς ο Θεός· και ως ήγγισε Τωβίτ Σάρρα τη νύμφη αυτού, κατευλόγησεν αυτήν λέγων· έλθοις υγιαίνουσα, θύγατερ· ευλογητός ο Θεός, ος ήγαγέ σε προς ημάς, και ο πατήρ σου και η μήτηρ σου. και εγένετο χαρά πάσι τοις εν Νινευή αδελφοίς αυτού. 17 και παρεγένετο Αχιάχαρος και Νασβάς ο εξάδελφος αυτού, 18 και ήχθη ο γάμος Τωβία μετ ‘ ευφροσύνης ημέρας επτά.

12

XI. Malahika Rafaheli acimanyisa

1 Erhi ensiku nkulu z’obuhya zihwa, Tobiti anacihamagala omugala To, biya anacimubwira, erhi: «Mwana wani, lola kurhi waha oyo muntu omukamarho gwage na kurhi wankamuyushulira». 2 Tobiya anacishuza, erhi: «Larha, mukamarho muci nankamuha? Ntankaheza bici erhi nakamuha ecigabi ca kabirhi c’ebirugu anadwirhe rhwe naye. 3 Anangendine mugumaguma, anabusire mukanie, anandwirhire ensaranga, amanakubuka, luhembo luci na nkamuhaga?». 4 Tobiti anacishuza, erhi: «Neci kukwanine ayanke ecigabi ca kabirhi c’ebi birugu anayishaga adwirhe». 5 Tobiya anacimuhamagala owabo amubwira, erhi: «Yankaga ecigabi ca kabirhi c’ebi wali odwirhe, gwo mukamarho gwawe, onagendage n’omurhûla».

6 Okubundi Rafaheli anacibahêka mahwe oku bali babirhi anacibabwira, erhi: «Mukuze Nyamuzinda mumuhêke irenge embere z’ebiremwa binabamwo omûka byoshi oku minja anamujirire, omu kukaz’ikuza n’okuyîmba izîno lyage. Mumanyise abantu boshi ebi Nyamuzinda amujirire, murhanarhindiraga okukamuvuga omunkwa. 7 Kuli kwinja okulanga ihwe lya Mwami, ci konene kuli kwinja okumanyisa n’okuyaliza aminja ga Nyamuzinda^f. Mukajira amija, nta bubi bwankamujakwo. 8 Okushenga, omu kucishalisa okunali, n’okukajira amarhabale omu bushinganyanya, ebyo bilushire obugale burhalimwo bushi nganyanya. Kuli kwinja kulusha okukahâna oburhabale ahali h’okubika obuhi rhi bw’amasholo. 9 Amarhabâle ganafungire omuntu oku lufu, ganamukulire n’ebyâha. Banyakujira marhabâle, ensiku zabo zayunjula kalamo. 10 Abajira ecâha n’okurhashinganini bali bantu bacîshomba bonene. 11 Nababwira okunali koshi, ntabafulike ciru n’ehitya. Narhanzir’ibabwira nti kuli kwinja okubika ihwe lya mwami n’okumanyisa n’okuyaliza n’obukuza boshi emikolo ya Nyamuzinda. 12 Ala oku galya mango wakazag’isalira we mâ shi na Sara, nani nakaz’ikengêza ebyo by’amasala gawe emwa Nyakasane, kuguma n’amango wakazag’ibisha emifu. 13 Mwa galya mango orhakazag’irhi ndira okuzûka, okuleka ebiryo byawe n’okugenda n’okuj’ibisha omufu, narhu mwa emunda oli mpu nkurhangule. 14 Ci, kuguma Nyamuzinda anantumire mpu nkufumye na mwalikazi wawe Sara. 15 Niono nie Rafaheli muguma w’omu bamalahika nda, balya bakagenda n’okuja embere z’irenge lya Nyakasane».

16 Ba-Tobiya oku bali babirhi barhemuka, bakumba bubi, bayôboha bwe nêne. 17 Anacibashuza, erhi: «Murhayôbohe, omurhûla kuli mwe! Mukuze Nyamuzinda ensiku zoshi. 18 Niono amango nali haguma ninyu, arhali buhashe bwani bwarhumaga nabêra haguma ninyu, ci oku bulonza bwa Nyamuzinda. Mumukuze ensiku zoshi, munayimbe irenge lyage. 19 Orhakazag’imbona nalya, ci wakarhangala n’ebiri nka bilorho. 20 Na buno mukuze Nyakasane o mw’igluu lyoshi, munakavuga Nyamuzinda omunkwa. Loli oku nkola nasôkera emw’olya wantumaga. Muyandike ebyo byanamuberire byoshi». 21 Anacisôka, nabo bazûka, ci konene barhacihashaga okumubona. Bakakuza, bakayîmba irenge lya Nyamuzinda, banamuvuga omunkwa kuli ago minja anabajiriraga, na kuli okwo babonekeragwa na malahika wa Nyamuzinda. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ. 1 ΚΑΙ εκάλεσε Τωβίτ Τωβίαν τον υιόν αυτού και είπεν αυτω· όρα, τέκνον, μισθόν τω ανθρώπω τω συνελθόντι σοι, και προσθείναι αυτω δεί. 2 και είπε· πάτερ, ου βλάπτομαι δούς αυτω το ήμισυ, ων ενήνοχα, 3 ότι με αγήοχέ σοι υγιή και την γυναίκα μου εθεράπευσε και το αργύριόν μου ήνεγκε και σε ομοίως εθεράπευσε. 4 και είπεν ο πρεσβύτης· δικαιούται αυτω. 5 και εκάλεσε τον άγγελον και είπεν αυτω· λάβε το ήμισυ πάντων, ων ενηνόχατε, και ύπαγε υγιαίνων. 6 τότε καλέσας τους δύο κρυπτώς είπεν αυτοίς· ευλογείτε τον Θεόν και αυτω εξομολογείσθε και μεγαλωσύνην δίδοτε αυτω και εξολογείσθε αυτω ενώπιον πάντων των ζώντων, περί ων εποίησε μεθ ‘ υμών. αγαθόν το ευλογείν τον Θεόν και υψούν το όνομα αυτού, τους λόγους των έργων του Θεού εντίμως υποδεικνύοντες, και μη οκνείτε εξομολογείσθαι αυτω. 7 μυστήριον βασιλέως καλόν κρύψαι, τα δε έργα του Θεού ανακαλύπτειν ενδόξως. αγαθόν ποιήσατε, και κακόν ουχ ευρήσει υμάς. 8 αγαθόν προσευχή μετά νηστείας και ελεημοσύνης και δικαιοσύνης· αγαθόν το ολίγον μετά δικαιοσύνης ή πολύ μετά αδικίας. καλόν ποιήσαι ελεημοσύνην ή θησαυρίσαι χρυσίον· 9 ελεημοσύνη γαρ εκ θανάτου ρύεται, και αυτή αποκαθαριεί πάσαν αμαρτίαν· οι ποιούντες ελεημοσύνας και δικαιοσύνας πλησθήσονται ζωής, 10 οι δε αμαρτάνοντες πολέμιοί εισι της εαυτών ζωής. 11 ου μη κρύψω αφ ‘ υμών παν ρήμα· είρηκα δη μυστήριον βασιλέως κρύψαι καλόν, τα δε έργα του Θεού ανακαλύπτειν ενδόξως. 12 και νυν ότι προσηύξω συ και η νύμφη σου Σάρρα, εγώ προσήγαγον το μνημόσυνον της προσευχής υμών ενώπιον του αγίου· και ότε έθαπτες τους νεκρούς, ωσαύτως συμπαρήγμην σοι. 13 και ότε ουκ ώκνησας αναστήναι και καταλιπείν το άριστόν σου, όπως απελθών περιστείλης τον νεκρόν, ουκ έλαθές με αγαθοποιών, αλλά συν σοί ήμην. 14 και νυν απέστειλέ με ο Θεός ιάσασθαί σε και την νύμφην σου Σάρραν. 15 εγώ ειμι Ραφαήλ, εις εκ των επτά αγίων αγγέλων, οί προσαναφέρουσι τας προσευχάς των αγίων, και εισπορεύονται ενώπιον της δόξης του αγίου. 16 και εταράχθησαν οι δύο και έπεσον επί πρόσωπον, ότι εφοβήθησαν. 17 και είπεν αυτοίς· μη φοβείσθε, ειρήνη υμίν έσται· τον δε Θεόν ευλογείτε εις τον αιώνα, 18 ότι ου τη εμαυτού χάριτι, αλλά τη θελήσει του Θεού ημών ήλθον, όθεν ευλογείτε αυτόν εις τον αιώνα. 19 πάσας τας ημέρας ωπτανόμην υμίν, και ουκ έφαγον ουδέ έπιον, αλλά όρασιν υμείς εθεωρείτε. 20 και νυν εξομολογείσθε τω Θεω, διότι αναβαίνω προς τον αποστείλαντά με, και γράψατε πάντα τα συντελεσθέντα εις βιβλίον. 21 και ανέστησαν, και ουκ έτι είδον αυτόν. 22 και εξωμολογούντο τα έργα τα μεγάλα και θαυμαστά αυτού και ως ώφθη αυτοίς ο άγγελος Κυρίου.

13

XII. Olwimbo lwa Tobiti

1 Tobiti anaciderha, erhi: “Ayagirwe Nyamuzinda ozine ensiku zoshi n’obwami bwage bugandaze ensiku zoshi!

2 Bulya anahane, anabulibabalira. Anahebe omuntu idako bwenêne, ekuzimu; abuli muyôkola na ntaco cankacifulika okuboko kwage.

3 Mumuvuge omunkwa mweshi bene Israheli, embere z’amashanja oku amuhiraga muli bo.

4 Muli bo abamanyisize obuhashe bwage. Mumuheke irenge embere z’ebiremwa byoshi, bulya ye Nyakasane na Nyamuzinda wirhu; ye Larha, ye Nyamuzinda emyaka n’emyaka.

5 Anabahane erhi mabi ginyu garhuma; na mweshi ashub’ibabalira omu gandi mashanja goshi, emunda mwanashandabanire.

6 Mukashubira emunda ali n’omurhima gwinyu goshi n’iroho linyu lyo shi, omu kukajira okunali embere zage, ashub’iyêrekera emunda muli, arhanacibafulike obusu bwage. Mulolage ebi akozire muli mwe, munamukuze n’emisi yinyu yoshi; mukuze Nyakasane w’obushinganyanya, mukuze omwami w’e myaka yoshi. Niono eno munda nahêkagwa bujà, ntahusa kumukuza, na nyere kane abuhashe bwage n’obukulu bwage embere z’amashanja g’aba nya-byâha. Abanya-byâha, galuki omu bushinganyanya. Ndi wa nkamanya, hali amango ankabarhonya anababalire.

7 Nakuza Nyakasane, n’omurhima gwani gwakuza Omwami w’empingu n’enshagali gwanashagaluka.

8 Boshi bakamukuza n’okumuhêra irenge lyage aha Yeruzalemu. 9 Yeruzalcmu, cishagala citagatifu, Nyamuzinda akuhana erhi bijiro bibi by’abana bawe birhuma, ci konene ashub’ibabalira abana b’abashinganyauya.

10 Ovuge Nyakasane omunkwa bwenêne, onakuze Nyakasane w’enyanya emyaka n’emyaka, lyo aka-Nyamuzinda kage kayûbakwa muli we n’obusime bunene. Lyo asimisa muli we balya bahêkagwa bujà, anayerekanire muli we obuzigire bwage bw’ensiku n’amango oku balagirire.

11 Obulangashane bwayisha bwalaza, bwamolekera empande z’igulu zo shi. Amashanja manji gakarhenga kuli gaje emunda oli, n’abantu b’e mpande zoshi z’igulu bashagamukira ebw’izîno lyawe litagatifu, bakayisha badwirhe entûlo zabo omu maboko gabo, bazidwirhire Omwami w’empingu. Obûko bwa ngasi lubero bwakuza izîno lyawe we cishagala cîsho gwa emyaka n’emyaka.

12 Abakuhinde bakahindwa, bakahera abalonzikuheza, bahenangula enkuta zawe, eminara yawe, banayôca enyumpa zawe. C’abakurhinya bagishwe ensiku zoshi.

13 Okanyagye, oshagaluke mweshi n’abana b’abashinganyanya, bulya boshi bashubûkira haguma. Bakuze Nyakasane w’emyaka n’e myaka.

14 Iragi lyabo abakusîma, abasîma n’omurhûla gwawe! Iragi lyabo abantu bankababala n’amalibûko gawe, bulya muli we bayish’ishagaluka, banabone obushagaluke bw’ensiku n’amango.

15 Iroho lyani likuzize Nyakasane, ye Mwami mukulu.

16 Bulya Yeruzalemu anaciyubakwe, lwo lugo lubamwo enyumpa yage e myaka n’emyaka. Lyanaba iragi lyani erhi omu misigala y’obûko bwani, nankacibona irenge lyawe n’okukuza Omwami w’empingu! Emihango ya Yeruzalemu yanacishub’iyûbakwa n’enshangabuye, na ngasi gandi mabuye ga ngulo ndarhi. Eminara ya Yeruzalemu yayish’iyûbakwa n’amasholo n’orhucikirizo rhwayo rhuli embere rhwanayûbakwe n’amasholo gone gone.

17 Emirimbwa ya Yeruzalemu yabambwamwo amabuye minja ga ngasi lubero. Enyumvi za Yeruzalemu zanayimba enyimbo z’obushagaluke n’abantu b’omu Yeruzalemu banaderhe mpu Aleluya! Aganze Nyamuzinda w’Israheli; n’abagishe bayish’ikuza izîno lita gatifu emyaka n’emyaka!”

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ.

1 ΚΑΙ Τωβίτ έγραψε προσευχήν εις αγαλλίασιν και είπεν· «Ευλογητός ο Θεός ο ζων εις τους αιώνας και η βασιλεία αυτού, 2 ότι αυτός μαστιγοί και ελεεί, κατάγει εις άδην και ανάγει, και ουκ έστιν ος εκφεύξεται την χείρα αυτού. 3 εξομολογείσθε αυτω οι υιοί Ισραήλ ενώπιον των εθνών, ότι αυτός διέσπειρεν ημάς εν αυτοίς· 4 εκεί υποδείξατε την μεγαλωσύνην αυτού, υψούτε αυτόν ενώπιον παντός ζώντος, καθότι αυτός Κύριος ημών και Θεός, αυτός πατήρ ημών εις πάντας τους αιώνας. 5 και μαστιγώσει ημάς εν ταις αδικίαις ημών και πάλιν ελεήσει και συνάξει ημάς εκ πάντων των εθνών, ου εάν σκορπισθήτε εν αυτοίς. 6 εάν επιστρέψητε προς αυτόν εν όλη τη καρδία υμών και εν όλη τη ψυχή υμών ποιήσαι ενώπιον αυτού αλήθειαν, τότε επιστρέψει προς υμάς και ου μη κρύψη το πρόσωπον αυτού αφ‘ υμών. και θεάσασθε α ποιήσει μεθ ‘ υμών, και εξομολογήσασθε αυτω εν όλω τω στόματι υμών· και ευλογήσατε τον Κύριον της δικαιοσύνης και υψώσατε τον βασιλέα των αιώνων. εγώ εν τη γη της αιχμαλωσίας μου εξομολογούμαι αυτώ και δεικνύω την ισχύν και την μεγαλωσύνην αυτού έθνει αμαρτωλών. επιστρέψατε, αμαρτωλοί, και ποιήσατε δικαιοσύνην ενώπιον αυτού· τις γινώσκει ει θελήσει υμάς και ποιήσει ελεημοσύνην υμίν; 7 τον Θεόν μου υψώ και η ψυχή μου τον βασιλέα του ουρανού και αγαλλιάσεται την μεγαλωσύνην αυτού. 8 λεγέτωσαν πάντες και εξομολογείσθωσαν αυτω εν Ιεροσολύμοις· 9 Ιεροσόλυμα πόλις αγία, μαστιγώσει επί τα έργα των υιών σου και πάλιν ελεήσει τους υιούς των δικαίων. 10 εξομολογού τω Κυρίω αγαθώς και ευλόγει τον βασιλέα των αιώνων, ίνα πάλιν η σκηνή αυτού οικοδομηθή εν σοί μετά χαράς, και ευφράναι εν σοί τους αιχμαλώτους και αγαπήσαι εν σοί τους ταλαιπώρους εις πάσας τας γενεάς του αιώνος. 11 έθνη πολλά μακρόθεν ήξει προς το όνομα Κυρίου του Θεού δώρα εν χερσίν έχοντες και δώρα τω βασιλεί του ουρανού, γενεαί γενεών δώσουσί σοι αγαλλίαμα. 12 επικατάρατοι πάντες οι μισούντές σε, ευλογημένοι έσονται πάντες οι αγαπώντές σε εις τον αιώνα. 13 χάρηθι και αγαλλίασαι επί τοις υιοίς των δικαίων, ότι συναχθήσονται και ευλογήσουσι τον Κύριον των δικαίων. 14 ω μακάριοι οι αγαπώντές σε, χαρήσονται επί τη ειρήνη σου. μακάριοι όσοι ελυπήθησαν επί πάσαις ταις μάστιξί σου, ότι επί σοί χαρήσονται θεασάμενοι πάσαν την δόξαν σου και ευφρανθήσονται εις τον αιώνα. 15 η ψυχή μου ευλογείτω τον Θεόν τον βασιλέα τον μέγαν, 16 ότι οικοδομηθήσεται Ιερουσαλήμ σαπφείρω και σμαράγδω και λίθω εντίμω τα τείχη σου και οι πύργοι και οι προμαχώνες εν χρυσίω καθαρώ, 17 και αι πλατείαι Ιερουσαλήμ εν βηρύλλω και άνθρακι και λίθω εκ Σουφείρ ψηφολογηθήσονται. 18 και ερούσι πάσαι αι ρύμαι αυτής, αλληλούϊα και αινέσουσι λέγοντες· ευλογητός ο Θεός, ος ύψωσε πάντας τους αιώνας».

14

1 Ntyo kwo Tobiti ashwinjire olwimbo !wage.

XII. Ensiku nzinda za Tobiti n’eza Tobiya

Tobiti anacicifira n’omurhûla erhi aba akola agwerhe myaka igana n’ikumi n’ibirhi. Anacibishwa n’obukuze aha Ninive. 2 Amango ahurhaga amasu ali agwerhe myaka makumi gali ndarhu n’ibirhi, erhi ashub’irhangira okubona, ka ndi alama omu bugale, anakajira amarhabâle manji. Anayushûla okukakuza Nyamuzinda n’ebirhangazo bya Nnâmahanga. 3 Erhi akola afa, anacihamagala omugala Tobiya, anacimukomêreza ebi binwa, erhi: «Mwana wani, rhôla abana bawe, 4 olibirhire olunda lw’e Mediya. Bulya nyemêra akanwa ka Nyamuzinda, kanwa kaderhagwa na Nahumu: byoshi byayish’ihongokera kuli Asuru na kuli Ninive, ebi abalâbi b’Israheli boshi badesire mpu byarhumagwa na Nyamuzinda byoshi byahongokera eyo munda, omu binwa byabo nta ciru n’eciguma carhalukirwa, na ngasi ciguma cayisha omu mango gaco. E Mediya abantu banafuma okwo kulusha omu Sîriya n’omu Babiloni. Na kandi nyerni re, namanyire bwinja oku ebi Nyamuzinda adesire byanayisha binabe; na nta cinwa cage cankabulakuyôrha. Bene wirhu bayubasire omu cihugo c’Israheli boshi bahêkwa bujà bashandabanywe kuli n’eco cihugo cinja: Ecihugo c’I sraheli coshi cashuba bwerûle, Samâriya na Yeruzalemu byaba bwerûle, aka-Nyamuzinda kashabulwa, kanarhang’iyôcibwa.

5 Buzinda Nyamuzinda anacibafe lukogo, Nyamuzinda anacibagalule omwo cihugo c’Israheli. Bashub’iyûbaka aka-Nyamuzinda, ci konene arhaciri nka aka-Nyamuzinda k’embere, okwo kuhika galya mango ganalaliragwa gahike. Enyuma ly’okwo, boshi banarhenga emunda bali bujà, banashub’iyûbaka Ye ruzalemu w’irenge n’aka-Nyamuzinda kanashub’iyûbakwa nka kulya abalebi b’Israheli banaderhaga.

6 N’amashanja goshi g’igulu, goshi oku ganali, ganayagalukira Nnâmaha nga, ganamurhinye bwinja, goshi ganaleka birya byabo by’obukurungu ebya rhumaga baja omu by’obunywesi, na kandi banakuza okushinganine Nyamuzi nda w’ensiku n’amango. 7 Bene Israheli banabe bacihali ago mango, boshi ba shub’iyibuka Nyamuzinda okunali, boshi bashubûzanya, baje aha Yeruzalemu, bayûbake n’omurhûla omw’ishwa ly’Abrahamu, banalihabwe. Bashagaluka abasîma Nyamuzinda okunali, n’abajira amabi n’ebirhashinganini bahirigirha omw’igulu lyoshi.

8 Na buno, bana bani, amarhegeko mbahire g’aga: Mukakolera Nyamuzi nda okunali, munakajira okumusimîsize. N’oku bana binyu mukabakomêreza okushimba ebishinganine, okukajira amarhabâle, bakakengera Nyamuzinda banakakuza izîno lyage ngasi mango okunali n’emisi yabo yoshi. 9 Na buno, mwana wani, rhenga e Ninive, orhacibêraga eno munda. 10 Mango wanabishe nyoko hofi nani, orhacilegemaga muli eci cihugo. Bulya mbwine oku obulenzi bunji bulimwo, n’obunywesi buzira kubona nshonyi kuli byo. Olole, mwana wani, ebi Nadabu ajirire Ahikari wamuleraga. Ka barhamubishaga anacizine? Nyamuzinda amubonesa nshonyi embere z’abantu boshi. Ahikari aja omu bulangashane na Nadabu aja omu ndunduli y’ensiku n’amango, bulya akazag’ilonza okuyirha Ahikari. Omu kukajira amarhabâle, kwarhuma Ahikari afuma omurhego gw’olufu Nadabu ali amujirire, na Nadabu aba ye okumba omu murhego, gwanamukubunguza. 11 Mubonerage aho, bana bani, ebi amarhabâle gajira n’ebi obulenzi bujira: kuyirha buyirha. Loli oku namacifira». Banacimugwishiza oku ncingo yage, anacifa. Abishwa n’irenge bwenêne.

12 Erhi nina afa, Tobiya amubisha aha burhambi bw’ishe. Anacigenda na mukage, baja e Mediya, agend’iyûbaka aha Ekbatani, aha mw’ishazâla Ra gweli. 13 Abajirira bwinja omu bushosi bwabo na buzinda ababisha aha Ekbatani omu Mediya. Tobiya ayîma omu bya Ragweli n’eby’ishe Tobiti. 14 Afa erhi a gwerhe myaka igana n’ikumi na nda, afa n’irenge. 15 Embere afe, ayumva anabona oku Ninive ashandwa, abona n’abadwirhwe bujà e Mediya na Oyarkari, mwami w’e Mediya; anacikuza Nyamuzinda kuli ebyo byoshi ajirire bene Ninive n’Asîriya. Embere afe, acishinga erhi Ninive orhuma, akuza Nyakasane Nyamuzinda w’emyaka n’emyaka. Amen!

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ.

1 ΚΑΙ επαύσατο εξομολογούμενος Τωβίτ. 2 και ην ετών πεντηκονταοκτώ, ότε απώλεσε τας όψεις, και μετά έτη οκτώ ανέβλεψε. και εποίει ελεημοσύνας και προσέθετο φοβείσθαι Κύριον τον Θεόν και εξωμολογείτο αυτω. 3 μεγάλως δε εγήρασε· και εκάλεσε τον υιόν αυτού και τους υιούς αυτού και είπεν αυτω· τέκνον, λάβε τους υιούς σου· ιδού γεγήρακα και προς το αποτρέχειν εκ του ζην ειμι. 4 άπελθε εις την Μηδίαν, τέκνον, ότι πέπεισμαι όσα ελάλησεν Ιωνάς ο προφήτης περί Νινευή, ότι καταστραφήσεται, εν δε τη Μηδία έσται ειρήνη μάλλον έως καιρού, και ότι οι αδελφοί ημών εν τη γη σκορπισθήσονται από της αγαθής γης, και Ιεροσόλυμα έσται έρημος, και ο οίκος του Θεού εν αυτή κατακαήσεται και έρημος έσται μέχρι χρόνου. 5 και πάλιν ελεήσει αυτούς ο Θεός και επιστρέψει αυτούς εις την γην, και οικοδομήσουσι τον οίκον, ουχ οίος ο πρότερος, έως πληρωθώσι καιροί του αιώνος. και μετά ταύτα επιστρέψουσιν εκ των αιχμαλωσιών και οικοδομήσουσιν Ιερουσαλήμ εντίμως, και ο οίκος του Θεού εν αυτή οικοδομηθήσεται εις πάσας τας γενεάς του αιώνος οικοδομή ενδόξω, καθώς ελάλησαν περί αυτής οι προφήται. 6 και πάντα τα έθνη επιστρέψουσιν αληθινώς φοβείσθαι Κύριον τον Θεόν και κατορύξουσι τα είδωλα αυτών, και ευλογήσουσι πάντα τα έθνη Κύριον. 7 και ο λαός αυτού εξομολογήσεται τω Θεω, και υψώσει Κύριος τον λαόν αυτού, και χαρήσονται πάντες οι αγαπώντες Κύριον τον Θεόν εν αληθεία και δικαιοσύνη, ποιούντες έλεος τοις αδελφοίς ημών. 8 και νυν, τέκνον, άπελθε από Νινευή, ότι πάντως έσται α ελάλησεν ο προφήτης Ιωνάς. 9 συ δε τήρησον τον νόμον και τα προστάγματα και γενού φιλελεήμων και δίκαιος, ίνα σοι καλώς ή. και θάψον με καλώς και την μητέρα σου μετ ‘ εμού, και μηκέτι αυλισθήτε εις Νινευή. 10 τέκνον, ιδέ τι εποίησεν Αμάν Αχιαχάρω τω θρέψαντι αυτόν, ως εκ του φωτός ήγαγεν αυτόν εις το σκότος, και όσα ανταπέδωκεν αυτω· και Αχιάχαρος μεν εσώθη, εκείνω δε το ανταπόδομα επεδόθη, και αυτός κατέβη εις το σκότος. Μανασσής εποίησεν ελεημοσύνην και εσώθη εκ παγίδος θανάτου, ης έπηξεν αυτω, Αμάν δε ενέπεσεν εις την παγίδα και απώλετο. 11 και νυν, παιδία, ίδετε τι ελεημοσύνη ποιεί, και τι δικαιοσύνη ρύεται. και ταύτα αυτού λέγοντος, εξέλιπεν η ψυχή αυτού επί της κλίνης· ην δε ετών εκατόν πεντηκονταοκτώ, και έθαψαν αυτόν ενδόξως. 12 και ότε απέθανεν Άννα, έθαψεν αυτήν μετά του πατρός αυτού, απήλθε δε Τωβίας μετά της γυναικός αυτού και των υιών αυτού εις Εκβάτανα προς Ραγουήλ τον πενθερόν αυτού, 13 και εγήρασεν εντίμως και έθαψε τους πενθερούς αυτού ενδόξως και εκληρονόμησε την ουσίαν αυτών και Τωβίτ του πατρός αυτού. 14 και απέθανεν ετών εκατόν εικοσιεπτά εν Εκβατάνοις της Μηδίας. 15 και ήκουσε πριν ή αποθανείν αυτόν την απώλειαν Νινευή, ην ηχμαλώτισε Ναβουχοδονόσορ και Ασύηρος, και εχάρη προ του αποθανείν επί Νινευή.

---

 ^a1.11 Ebyo biryo biri bikage, owabirire anazira. Biri biryo by’abapagani. Lola Murh 9,4; Lev 11; Lush 14, 3-21. Abayahudi balilahire okukaz’ilya cbiryo byankarhuma bâzira, ci bwenênc erhi barhenga elubungo (Dan I,8; Yud 12,2). 1. 17: Okubula ecabisha kwali kuhehêrerwa bwenêne. Lola Lush 21,22-23; 1Bam 14,11; Yer 16,4; 22,19; 25,33; Eze 29,5; kwo kuderha oku lyali irhegeko litagatifu okubisha abafu (Rhulole muli 2 Sam 2,5; Burh 7,33; 38,16).

 ^b1.22 Ebinwa by’ecigereki birhenzire aha: http:www.oodegr.com/oode/grafi/biblia_grafis/twbit/keimeno_metafrasi_1.htm

 ^c3.8 Asimodeya: liri izîno !ya muzimu muguma. Sara ali nk’owazimuhirwe n’oyo muzimu mpu arhag’iheruka. Omu mango ga mira bwenêne, erhl omuntu akafire erhi akalwala, kanjikanji bakag’imanya mpu bashetani erhi bazimu bamulwazize erhi bamunizire {Rhulole muli Mt 9,32; 12,22; Lk 11,14; 13.11.16).

 ^d6.16 6, 16: Amahugulo g’e cilatini gayushwire ebinwa malahika Rafaheli abwiraga Tobiya, erhi: «Oyumvirhize bwinja nakubwira bantu bahi bayish’ihimwa na Shetani. Bo balya: erhi baba bamayankana, omurhima gwabo gwanaciyegûla bwenêne kuli Nyamuzinda, lyo bahima amagene gabo, ciru na buzinda bashushane n’enfarasi erhi cihesi nkw’oku obukengere bwabo bwanazazisire, ntyo bo bantu Shetani ahashire abo. Wehe, hano oyus’ija omu buhya, obere nsiku isharhu mwene mukawe. erhi mudwirhe mwasalira buzira kumanyana, omu lusiku lurhanzi, omugi gw’enfi gwanalibirhakwo oyo muzimu (Asimodeya:). Olusiku lwa kabirhi, wanayemererwa omu cinyabuguma ca bashakulûza hatagatifu. Omu lusiku lwa kasharhu, wanahâbwa obwanga lyo mukaz’iburha abana bagumaguma. Enyuma ly’olwo lusiku lwa kasharhu, akaba ogwerhe obukenge n’omurhima gwawe kuli Nyamuzinda, go mango wankayegera mukawe. Arhali mpu lyo otwa amagenc gone, ci bwenêne omu kulonza okuburha abana. Na ntyo gulya mugisho gw’okuburha washobôlaga emwa Abrahamu, wanaguhereza iburha lyawe».

 ^e8.21 : Emyanzi eyerekire obuhya hwa Sara, eshushine n’emyanzi y’obuhya bwa Rebeka (Murh 24), Raheli (Murh 29); muka Samsoni (Bac 14). Cikone lero ahali h’okuhûna engulo (Murh 34,12) ishe wa nyamunyere anaba ye sholôla engulo.

 ^f12.7 Abagula b’abami barhcgesirwe okulanga amahwe ga hannahamwabo lyo amahano gabo garhag’ihagalikwa n’ababisha. Ci kone okumanyisa ohuzigire bwa Nnâmahanga kohe, kurhankalerha mbaka nci. Ci kuli kuhamiriza obwonjo n’okuli obuhashe n’obuzigire bwa Nnumahanga.

hébreu	✓	catégorie	prononciation ou signification française	équivalent en mashi
מַאֲבוּס		Objets réels	grenier	nguli|enguli
מֹאזְנַיִם		Objets réels	balance	emirengo|omurengo
מְאֵרָה		Rituels	imprécation, malédiction	obuhanya|buhanya|kurhumira obuhanya
מִבְחָר	✓	Noms propres	Mivhar [Mibar]	Mibihari|Mivhar|Mibhar — mugala wa Hagari, rhuderha Agri erhi nfarasè erhuma bulya enakamira H mulwi oku ngoma ya Daudi
מִבְטָח		Attributs	securité, assurance, confiance, sûreté	ebi acîkubagira|ebi alangalira — Ehi omuntu acîkubagira erhi ehi alangalira yo « mivta » omu cihebraniya
מְבֻנַּי		Noms propres	Mevounaï [Mebounnaï]	Mebunayi
מִבְצָר	✓	Noms propres	Mivçar [Mibsar]	lugo luzibuzibu|Mibsari|Mivtsar|Mibsar — lugo luzibuzibu mwami w’e Edomu
מִבְשָׂם-1		Noms propres	Mivsam [Mibsam]
מִבְשָׂם-2	✓	Noms propres	Mivsam [Mibsam]	Mibusamu|Mivsam — mugala wa Shalum bûko bwa Simeoni
מַגְבִּישׁ	✓	Noms propres	Magbish [Magbich]	Magbishi|Magbish — murhambo wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
מְגִדּוֹ		Noms propres	Meguiddo [Méguiddo]	Magido — lugo lw’omu lya Menashè
מִגְדּוֹל		Objets réels	Migdol	Migdol|Migidoli|Migdoli — hantu bene Israheli bageraga erhi barhenga buja bw’e Misiri
מַגְדִּיאֵל		Noms propres	Magdiël [Magdiel]	Magadiyeli|Magdieli|Magadiel — murhambo w’e Edomu
מִגְדַּל מֵאָה	✓	Noms propres	Hananéel	Hananeli|munara gwa Hananeli
מִגְדָּל		Objets réels	tour, migdal, bastion	enkingi|nkingi|Migdali|Migdal
מִגְדֹּל		Noms propres	Migdol	Migadoli|Migdol|Migdolumu
מִגְדַּל־אֵל	✓	Noms propres	Migdal-El	Migidali-Eli|Migdal-El — lugo luzibuzibu omu lya Nefutali
מִגְדַּל־גָד	✓	Noms propres	Migdal-Gad	Migdala-Gadi|Migdal-Gad — lugo omu lya Yuda
מִגְדַּל־עֵדֶר	✓	Noms propres	Migdal-Eder [Migdal-Éder]	Midal-Ederi|Migdal-Eder — hantu nkingi y’Eder
מִגְדַּל־שְׁכֶם	✓	Noms propres	Migdal-Sichem, Tour de Sichem	nkingi ya Sikemi|nkingi ya Sikem
מָגוֹג		Noms propres	Magog	Magegi|Magog — mugala wa Yafet
מַגָּל		Objets réels	livrer, donner	kuhâna|kuhira omu maboko ga|kabangûlo
מְגִלָּה		Objets réels	rouleau, livre	lugurha|olugurha|ehigurha|citabu|ecizingo c’ecitabu
מָגֵן-1		Objets réels	bouclier	mpenzi|empenzi
מָגֵן-2		Attributs	bouclier, protecteur	nie mpenzi yawe|Nyamubâho ye mpenzi y’oburhabâle bwawe|mpenzi|empenzi
מַגֵּפָה		Divers	peste, défaite	amahanya|mahanya|bantu bàbandwa n’olufu|obuhanya|buhanya|okuhimwa
מַגְפִּיעָשׁ		Noms propres	Magpiash [Magpiach]	Magpiashi|Magpiash|Magipiashi — murhambo enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa kw’e Babiloni
מְגֵרָה		Objets réels	scie	bakaz’ibera enshali|musumeni|omusumeni
מִגְרוֹן		Noms propres	Migrôn [Migron]	Migroni|aha Migroni — lugo lw’omu lya Benyamini
מָדוֹן		Noms propres	Madôn [Madon]	|e Madoni|Madôn — kadali lubanja bukalarhu obukalarhu hantu omu cihugo ca Kanaani, Kanâni
מָדַי		Noms propres	Madaï, de Médie, Mède	Madayi|Medeyi|Madeyi|bishagala bya Medi — mugala wa Yafet shakulûza wa Abamedi, Banya-Medi omu cishagala c’e cijoco muba omulume ye Madeyi, ka ntaderhaga nti: Les origines bibliaues des Bashi, nyabangere.com; na gala mazino gahwire na ayi,eyi, uyi omu tshiluba gajire gashushana n’agomu Bibliya; caba basomi banji bajira obusagasi baderhe oku Abantu b’omu Afrika y’eno karhî buno, bagwerhe binji bishusha abantu bamira omu Bibliya: Maluku, Yaoudé, na Zimbabwe bagwerhe ecikebu oku myanzi ya Bibliya. Ngala na Kongo bagwerhe binji bishushine n’eby’omu Bibliya. Abasagasi bacirhubwira ebi babwine http://israelitesantiquebantous.blogspot.com/2014/03/le-secret-du-vatican-ce-blog-est_4315.html
מִדִּין	✓	Noms propres	Middîn [Middin]	Midini|Midîn — lugo lw’omu lya Yuda
מִדְיָן		Noms propres	Madiân [Madian]; Madianites	Medani|Madiyani|Bene Madiyani
מִדְיָנִי		Noms propres	Madianite [madianite]	Madiyaniti|ba Madiyaniti|bene Madiyani|b’e Mediani
מַדְמֵן		Noms propres	Madmén [Madmen]	Madmên|Madmeni|Madimeni
מַדְמַנָּה	✓	Noms propres	Madmanna	Madmanaa|Madmana|Madman
מַדְמֵנָה		Noms propres	Madména	Madmena
מְדָן	✓	Noms propres	Medân [Medan]	Medani|Medân — mugala wa Abrahamu
מְהוּמָן		Noms propres	Mehoumân [Mehouman]	Mehumani|Mehumân|nkonè — mwambali wa mwami Asuerusi, Aswerusi (Kzerkzesi)
מְהֵיטַבְאֵל-1		Noms propres	Mehétavéel [Métabéel]	Mehatabeli|Mehatabel|Mehetabeli — mâli wa Matredi muka Hadari, mwaî omu Edomu
מְהֵיטַבְאֵל-2	✓	Noms propres	Mehétavéel [Métabéel]	Mehatabeli|Mehatabel|Mehetabeli
מַהֲלַלְאֵל-1		Noms propres	Mahalalel [Malaléel]	Mahalaleel|Mahalalêl|Mahalaleli — mugala wa Kenân, Kenani wa kuli bene Seti
מַהֲלַלְאֵל-2		Noms propres	Mahalalel [Malaléel]	Mahalaleel|Mahalalêl — îshe wa Shefatiya bûko bwa Yuda mango ga Nehemiya
מַהֵר שָׁלָל חַשׁ בַּז		Noms propres	Maher — Shalal — Hash — Baz — A Prompt — Butin — Proche — Pillage [Vite-au-butin-Fonce-au-pillage]	Maheri-Shalali-Hashi-Bazi|Maher-Shala-Hash-Baz|Hagula-Duba-Cirhuliri-Kucirhoôlera — mugala w’omulêbi Yeshaya, rhuderha Izaya haguli duba, cirholiri kula baderha mpu: « Ehiri erubala hya kabwa na muganda »
מַהְרַי		Noms propres	Mahraï [Maraï]	Maharayi|Maherayi — mulwi oku lwa Daudi eryo îzino lyanaderhwa omu mashi: « Kabidi »
מוֹאָב		Noms propres	Moab	Mowabu|Moab|Mowab — mugala wa Loti lubaga lwaburhagwa n’oyo muntu Mowabu n’ishwa lubamwo izîno liguma n’abantu bamwo
מוֹאָבִי		Noms propres	Moabite [moabite]	ab’e Mowabu|ba kuli Moabu|Mowabu|e Mowabu
מוֹט		Objets réels	poteau en bois pour porter les objets lourds	omulindizo gw’amurhi gumanikwakwo ebizirho
מוֹטָה		Objets réels	joug	enkoba|mushigo muzibu|bujà|obudagulè|budagulè
מול-1		Rituels	to circumsize; circumcision	akembûlwe|kukembûla|olusiku lw’okukembûla|anakembûlwe|kembûla
מול-2		Rituels	to circumsize (one’s heart) > to (re)commit oneself (to following God)	Mukembûle|Nyamuzinda akembûla omurhima gwawe — mukembûle omurhima, lola Lush 10.16
מול-3		Divers	to cause to be circumsized; to cut off	kuhuna okukembûlwa|kutwa
מוֹלָדָה		Noms propres	Molada	Molada — lugo lw’omu lya Yuda n’omu lya Benyamini
מוֹלֶדֶת		Êtres	progéniture, famille	cihugo baburhiragwamwo|omulala gwawe n’enyumpa ya sho|mulala|omulala|nyumpa ya larha|omu cihugo waburhiragwa|omu cihugo oburhwa|waburhiragwa aha mwinyu|olya waburhagwa na sho|ecihugo oburhwamwo
מוּלָה	✓	Rituels	circumcision	bukembûle
מוֹלִיד	✓	Noms propres	Molid	Molidi|Molid
מוֹסֵרָה	✓	Noms propres	Mosséroth, Mosséra	Mosera|Moserot|Moseroti — hantu bene Israheli bageraga omu njira y’olubungo kurhega e Misiri
מוֹעֵד		Rituels	fête déterminée, Tente de la rencontre	mango makulu|ihêma ly’okubugânana|lukulu lurhegesirwe|endâro
מוֹעַדְיָה	✓	Noms propres	Moadya [Moadia]	Moadiya
מוֹפֵת-1		Divers	exemple, symbole, signe	cimanyiso|ecimanyiso|lwiganyo|olwiganyo|enyiganyo
מוֹפֵת-2		Divers	miracle, merveille	bisomerine|ecisomerine|cisomerine|cirhangâzo|ebirhangâzo|ecirhangâzo
מוֹצָא-1	✓	Noms propres	Moça [Mossa]	Mosa|Motsa|Moza — wa kuli Kalebu bûko bwa Yuda
מוֹצָא-2	✓	Noms propres	Moça [Mossa]	Motsa|Moza|Mosa — mugala wa Zimiri, Zimri bûko bwa Benyamini
מוֹקֵשׁ		Objets réels	piège	karhegè|murhego|omurhego
מוֹרָא		Attributs	crainte, respect	côbà|bacôbohwa|eby’okuyobohya|bakazimurhinya|abagezamwo omusisi|bya kujugumya
מוֹרַג		Objets réels	traîneau de battage	emirindizo|mulindizo|omulindizo|milindizo|ngâle y’okuhûla
מוֹרָה	✓	Objets réels	rasoir	olugembe|lugembe|ngembe|engembe
מוֹרֶה-1	✓	Noms propres	Moré	aha murhi gwa More|More — muntu warhengagakwo eryo izîno kula bakanaderha mpu: « aha mutudu gwa Naluganda »
מוֹרֶה-2	✓	Noms propres	Moré	Morè — ntondo Morè
מוֹרֶשֶׁת גַּת		Noms propres	Morèsheth-Gath [Morécheth-Gath]	Moresheti-Gati|Mareshti-Gati|Moreshet-Gat — hantu aho
מוֹרַשְׁתִּי		Noms propres	de Morèsheth [Morécheth]	w’e Moresheti|muntu oûbaka e Moresheti|munya-Moresheti
מוּשִׁי-1		Noms propres	Moushi [Mouchi]	Mushi — mugala wa Merari: Lub 6.19; Mib 3.20; 1nga 6.19;6.47 bûko bwa Levi: 1Nga 23.21; 24.26 ye warhumaga nderha oku Abashi bali Bene-Levi somaga: Les origines bibliaues des Bashi kuli https://nyabangere.com Abasagasi banji bali bashibiira aho n’okulola erhi Abanya-Afrika bayimbanwa n’olubaga lw’omu Bibliya
מוּשִׁי-2	✓	Noms propres	Moushite [Mouchite]	emilala y’aba-Nyamushi|Abashi|mushiti
מוֹשִׁיעַ		Divers	salut, sauveur	akayishimulikûza|kulikûza|muciza|mulikûza|akayishimulikûza|owakufungira|mufungizi|omuyokozi|wamuyôkolaga|Mucunguzi|likûza
מִזְבַּח הָעֹלָה		Objets réels	l’autel de l’holocauste	oluhêrero lw’enterekêro|oluhêrero ly’ensingônolwa
מִזָּה	✓	Noms propres	Mizza [Miza]	Miza — mugala wa Reweli na Reweli ali mugala wa Ezau
מָזוֹר		Objets réels	ulcère	mubuha|kafinjo|cisarhazo
מַזְכִּיר		Êtres	enregistreur, chroniqueur	murhindisi w’emyandiko|mwandisi w’empiriri|mwandisi w’enganîro|mwandisi
מְזִמָּה-1		Attributs	discrétion	kulanga ihwe|ntabara ihwe|kurhabera amahwe
מְזִמָּה-2		Attributs	réflexion, pensée, plan	oburhimanya|burhimanya|nkengero|olukengero|omuhigo|muhigo|nkulikanyo
מִזְמוֹר		Divers	psaume	ennanga|lulanga
מַזְמֵרָה		Objets réels	serpette	kashungûlo|kabangûlo
מִזְרֶה		Objets réels	van (agriculture)	lwibo|olwibo|nyibo — balukolesa okuyêrûla emogomogo za mahemba, bishimbo erhi bulo, erhi bigonje n’ebindi n’ebindi
מחה-1		Attributs	atteindre, essuyer	kuhika rhubarhinde kwo|kuhôrhola|kuzaza ecitabu|kuzaza ebyaha|kubabalira|kushâba
מחה-2		Attributs	atteindre, essuyer	kuhika|rhubarhindekwo|gwahirigirha|kuhorhola|kurhenza omu bukengere|kushâba|naholola|nâzâza izîno ly’Ameleki|okumugalagaza
מְחוּגָה		Objets réels	boussoles, compas	mugozi|lugero|lukolôlo
מְחוּיָאֵל	✓	Noms propres	Mehouyaël	Mehuyael|Mehuyaeli — mugala wa Iradi wa kuli Kayini
מַחֲוִים	✓	Noms propres	Mahawim [Mahava]	w’e Mahava — muntu w’e Mahava
מָחוֹל-1		Divers	danse en rond	masamo|maliza ga cizînge
מָחוֹל-2		Noms propres	Mahol	Mahol|Maholi — îshe wa Kalkoli na Darda mugula w’oku ngoma ya Daudi
מַחֲזִיאוֹת	✓	Noms propres	Mahazioth	Mahaziyoti|Mahaziot — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
מְחִידָא	✓	Noms propres	Mehida [Méhida]	Mehida — murhambo wa milala murhumizi omu ka-Nyamuzinda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
מְחִיר	✓	Noms propres	Mehir [Méhir]	Mehiri|mehir|cishingo|ngulo|citwiro — mugala wa Kalebu bûko bwa Yuda
מַחֲלָב		Noms propres	Mahalèv [Mahaleb]	Mahalev|Mahalebu — hantu omu lya Aseri
מַחְלָה-1		Noms propres	Mahla [Mala]	Mahla|Mala — mâli wa Zelofhad bûko bwa Menashè
מַחְלָה-2		Noms propres	Mahla [Mala]	Mahla|Mahla — mugala wa Hamoleketi, Hamoleket bûko bwa Menashè
מַחְלוֹן	✓	Noms propres	Mahlôn [Malon]	Mahiloni|Mahlon — mugala wa elimeleki
מַחְלִי-1		Noms propres	Mahli [Mali]	Mahali|Mahli — mugala wa Merari bûko bwa Levi
מַחְלִי-2	✓	Noms propres	Mahli [Mali]	Mahali|Mahli|Mali — mugala wa Mushi bûko bwa Levi
מַחְלִי-3		Noms propres	Mahlite [Malite]	mulala gwa Mahali|emilala y’abanya-Mahali|ba kuli Mahali
מָחֲלַת-1	✓	Noms propres	Mahalath	Mahalata|Mahalat
מָחֲלַת-2	✓	Noms propres	Mahalath	Mahalati|Mahalat
מְחֹלָתִי	✓	Noms propres	Mehola [Adriel]	Mehola — mutu w’e Abeli-Mehola
מַחֲנַיִם		Noms propres	Mahanaïm	Mahanayimi|Mahanayim — lugo lwa Baleviti omu lya Gadi
מַחְסֶה		Attributs	refuge, abri	lwakiro|makiro
מַחְסוֹם		Objets réels	muselière	cisezo|ciziriko
מַחְסֵיָה		Noms propres	Mahséya [Maasséya]	Maseya|Mahseya — ishe wa Neriya shakulu wa Baruku na Seraya
מַחֲרֵשָׁה	✓	Objets réels	soc	kabangûlo|emishurhi
מַחַת-1		Noms propres	Mahath	Mahati|Mahat — mugala wa amasayi shakulûza wa Hemani bûko bwa Levi
מַחַת-2	✓	Noms propres	Mahath	Mahati|Mahat — mugala wa Amasayi bûko bwa Levi mango ga Hizkiya, rhuderha Ezekiasi
מַחַת-3	✓	Noms propres	Mahath	Mahati|Mahat — muntu wa bûkobwa Levi omu mango ga Hizkiyah, rhuderha Ezekiyasi
מַטֶּה		Êtres	branche, brindille	ishami|karhi|hirhi|bûko|itumu|buhane
מַטְרֵד	✓	Noms propres	Matred	Matredi|Matred — ishe w’omunyere Mehatabeli
מַטְרִי	✓	Noms propres	Matri	Matri — wa mulala gwa Saulu bûko bwa Benyamini
מֵי זָהָב		Noms propres	Mê-Zahav [Mé-Zahab]	e Me-Zahabu|e Me-Zahav
מֵידְבָא		Noms propres	Madaba [Mèdeba, Médeba]	Mediba|Medeba
מֵידָד		Noms propres	Médad	Medadi|Medad — mugula omu Israheli oku lwa Musa
מִיכָא-1	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikea — bwofofi bw’izîno Mi-Ka-el, kuderha ndi oli nka Nyamuzinda, ndi wakahigiza Nyamuzinda wa kuli bene mwami Saulu bûko bwa Benyamini
מִיכָא-2	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikea — mugala wa Zikri, baderha Zabdi îshe wa Mataniya, muleviti
מִיכָא-3	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikea — muleviti enyuma z’okurhenga buja bw’e babiloni
מִיכָאֵל-1	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaeli|Mikael — ishe wa Seturu, eryo nyênzi bûko bwa Aseri Mi: ndi? Ka: aka el: Nyamuzinda eryo izino kuli kuderha: NDI-OLI-AKA-NYAMUZINDA, ndi wakahigiza Nyamuzinda?
מִיכָאֵל-10	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaeli — ishe wa zebadiya oku lwa Ezra
מִיכָאֵל-2	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaeli — mugala wa Yehoshafat, mwami omu Yuda
מִיכָאֵל-3		Noms propres	Michel	Michaeli|Mika|Misheli|Misheri — ciremwa c’oku nkuba, empingu, murhwali w’Israheli, Dan 10.13
מִיכָאֵל-4	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaheli|Mikaeli|Mika — bantu banji bagwerhe eryo izino bûko bwa Gadi
מִיכָאֵל-5		Noms propres	Mikaël	Mikaeli — mugala wa Baaseya shakulûza wa Asafi, Azaf bûko bwa Levi
מִיכָאֵל-6	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaheli|Mikaeli — mugala wa Izrahya bpuko bwa Isakari
מִיכָאֵל-7	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaeli|Mikaheli — mugala wa Beriya mugula wa milala bûko bwa Benyamini
מִיכָאֵל-8		Noms propres	Mikaël	Mikaeli — mulwi wa bûko bwa Menashè oku lwa Daudi
מִיכָאֵל-9	✓	Noms propres	Mikaël	Mikaeli — îshe wa Omri bûko bwa Isakari oku ngoma ya Daudi
מִיכָה-1		Noms propres	Mika	Mikayehu|Mika — muntu w’omu bûko bwa Efrayimu
מִיכָה-2	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikaeli|mugala wa shimeyi|bûko bwa Rubeni
מִיכָה-3	✓	Noms propres	Mika	Mika — wa kuli mwami Saulu bûko bwa Benyamini
מִיכָה-4	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikeya|Mikaeli — muleviti oku ngoma ya Daudi
מִיכָה-5	✓	Noms propres	Michée	Mikayahu|Mikeya — mugala wa Yimla oku ngoma ya mwami Ahabu, Ahab, rhuderha Akabu
מִיכָה-6	✓	Noms propres	Mika	Mika|Mikaeli|Mikayahu — muntu wa mango ga mwami Yozias, Yoshiya, Yoshiyahu
מִיכָה-7		Noms propres	Michée	Mikaya|Mikayahu|Mika|Mikaeli — mulemi oku ngoma ya mwami Yotamu
מִיכָיָה-1	✓	Noms propres	Mikaya	Mikaya — îshe wa Akbori munyabuhashe oku lwa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
מִיכָיָה-2		Noms propres	Mikaya	Mikaya — badâhwa banji bàgwerhe elyo izino enyuma z’okurhenga e Babiloni bûko bwa Levi oku lwa Nehemiya
מִיכָיָהוּ-1	✓	Noms propres	Mikayahou [Mikaya]	Mikayahu — mukazi mâli Urieli nina wa mwami Abiya, lola 2Nga 13.2
מִיכָיָהוּ-2	✓	Noms propres	Mikayahou [Mikaya]	Mikayahu — mulume munyabuhashe oku ngoma ya mwami Yoshafat
מִיכָיְהוּ-1		Noms propres	Mikayehou [Mika]	Mikayahu|Mika — eri îzino linahabwe abanyere n’abarhabana oyu mulume omu ishwa lya Efrayimu
מִיכָיְהוּ-2		Noms propres	Michée	Mikayehu|Mikayahu — mugala wa Yimla mulêbi oku lwa Ahabu
מִיכָיְהוּ-3		Noms propres	Mikayehou [Mika]	Mikayehu|Mikayahu — mulume mugala wa Gemariya oku lwa Yehoyakimu, Yehoyakim
מִיכַל		Noms propres	Mikal	Mikala|Mikal — mukazi mwâli wa mwami Saulu muka mwami Daudi, lola 1Sam 14.49
מִיָּמִין-1	✓	Noms propres	Miyamîn [Miamin]	Miyamini|Miyamîn — mudâhwa bûko bwa Levi oku lwa Daudi
מִיָּמִין-2	✓	Noms propres	Miyamîn [Miamin]	Miyamini|Miamini|Miyamîn — mulume wa kuli Paeosh, Pareyosh, Pareyoshi wa mango ga Ezra
מִיָּמִין-3		Noms propres	Miyamîn [Miamin]	Miyamini|Miyamîn — bantu banji badahwa banji bagwerhe elyo izîno oku lwa Zorobabeli
מִין		Divers	sorte, espèces	lubero|mbero|obûko|amûko|bûko|mûko
מֵיפַעַת		Noms propres	Méfaath	Mefati|Mefât — lugo lwa Baleviti omu lya Rubeni
מֵישָׁא	✓	Noms propres	Mésha [Mécha]	Mesha — mugala wa Shaharayimu bûko bwa Benyamini
מִישָׁאֵל-1	✓	Noms propres	Mishaël [Michaël]	Mishaheli — muntu w’omu bûko bwa Levi mugala wa Uzieli, lola Lub 6.22
מִישָׁאֵל-2	✓	Noms propres	Mishaël [Michaël]	Mashaheli|Mishaeli|Mishael — mulume mango ga Ezra
מִישָׁאֵל-3		Noms propres	Mishaël [Michaël]	Mishaheli|Mishaeli|Mishael — mwira wa Danieli, lola Dan 1.6
מֵישַׁךְ		Noms propres	Méshak [Méchak]	Meshak|Meshaki — izîno Abanya-Kaldeyo baderha Mishaheli, Mishael olya mwira wa Daniel
מֵישַׁע	✓	Noms propres	Mésha [Mécha]	Mesha — mulume mwami omu Mowabu oku lwa Ahabu, rhuderha Akabu, Akab
מֵישָׁע	✓	Noms propres	Mésha [Mécha]	Mesha — mugala wa Kalebu bûko bwa Yuda
מֵישָׁרִים		Attributs	droiture	obushinganyanya|bushinganyanya|obutudu|butudu|ebishinganine|ebikubusire|kukengana|abakengana|kurhalenganya
מִישׁוֹר		Attributs	niveau, plaine	ndekêra|lubanda|aha ahikire|aha bihikire|obushinganyanya
מַכְבֵּנָה	✓	Noms propres	Makbéna	Makbena — lugo lw’omu lya Yuda
מַכְבַּנַּי		Noms propres	Makbannaï	Makbanayi
מָכִי	✓	Noms propres	Maki	Maki — ishe wa Geul, Geweli, Gewel nyênzi bûko bwa Gadi
מָכִיר-1	✓	Noms propres	Makir	Makiri — mulume mugala wa Menashè îshe wa Galaadi
מָכִיר-2	✓	Noms propres	Makir	Makiri — mulume mugala wa Amieli, Amiyeli
מָכִירִי	✓	Noms propres	Makirite	omulala gw’Abamakiri|omulala gwa Makiri|bene Makiri
מִכְלָא		Objets réels	bergerie, parc	bulambo|obulambo|côgo ca bishwekwa
מִכְמָר		Objets réels	filet, piège	keshe|akeshe|murhego|omurhego|orhweshe|rhweshe|mirhego|emirhego
מִכְמֶרֶת		Objets réels	filet	keshe|rhweshe|akeshe|orhweshe
מִכְמָשׂ		Noms propres	Mikmas	Mikimasi|aha Mikimasi — lugo lw’omu lya Benyamini
מִכְמְתָת		Noms propres	Mikmetath [Mikmétath]	Mikimetati|e Mikimetati|Mikmetat — lugo lw’omu lya Menashè n’omu lya Aseri
מַכְנַדְבַּי	✓	Noms propres	Maknadevaï [Maknadebaï]	Miknadevayi|Mikinadebayi|Makenadebayi|Maknadebay
מְכֹנָה	✓	Noms propres	Mekona	aha Mekona|Mekona
מַכְפֵּלָה	✓	Noms propres	Makpéla	Makipela — lwâla olwo
מִכְרִי	✓	Noms propres	Mikri	Mikri — shakulûza wa Ela bûko bwa Benyamini
מְכֵרָתִי	✓	Noms propres	Mekératite [Mekéra]	w’e Mekera
מַכְתֵּשׁ		Noms propres	ville basse	lugo lw’erubanda, lubanda|cishakulo|bishakulo|cijigo|bijigo|Maktêsh ciri Yeruzalemu ciri e kabanda
מַלְאָכִי		Noms propres	Malachie	Malakiya — mulêbi oyo
מַלְבֵּן		Objets réels	four à briques, terrasse de briques	bakaz’iforhomola amatofali|cirundo ca kuyôkera amatofali|ciko ca matofali|nnâbûle ya matofali
מִלּוּאִים		Rituels	installation d’un prêtre	kuyîmika|kuyîmika omudâhwa
מַלּוּחַ		Flore	mauve (plante; FF 136.137)	makerêrhè — hirhi hya bwâso bushusa ecibogo cêru
מַלּוּךְ-1		Noms propres	Mallouk	Maluku|Maluk — mugala wa Maluk shakulûza wa Etani bûko bwa Levi k’orhabwini oku chef Maluku, ishwa Maluku hofi na Kinshasa nabo Bene Levi, lola WCL 1Nga 6.44, BHS Ezr 10.29; Ezr 10.32
מַלּוּךְ-2	✓	Noms propres	Mallouk	Maluku|Maluk — bantu banji bàgwerhe eryo izîno baliyansire abakazi banyamahanga enyuma z’okurhenga omu buja bw’okululizibwa e Babiloni
מַלּוּךְ-3		Noms propres	Mallouk	Maluki|Maluku|Maluk — bantu banji bàgwerhe eri izîno enyuma z’okurhenga buja bwa Babiloni, lola Neh 10.4; 10.27; 12.2
מַלּוֹתִי	✓	Noms propres	Malloti	Maloti|Malot — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
מְלַטְיָה	✓	Noms propres	Melatya [Melatia]	Melatiya — mulume w’e Gabaoni enyuma z’obuja bw’e Babiloni
מְלִיכִי	✓	Noms propres	Melikou	Meliki — mudâhwa murhambo wa milala bûko bwa Yuda enyuma z’obuja bw’e Babiloni
מֶלֶךְ-1		Êtres	roi	mwami|omwami|bami|abami — mugala wa Mikeya naye ye MLK (Mwami) izîno lyage. Câba n’e Bushi erhi abayirikwa erhi abaciyirika elya Mwami
מֶלֶךְ-2	✓	Noms propres	Mèlek [Mélek]	Meleki — mugala wa Mikeya bûko bwa benyamini
מֹלֶךְ		Noms propres	Molek, Milkom	Moleki|Molek|Milkomi|Milkom|Moloki — muzimu wa Abakanaani akag’irherekêrwa orhubonjo, rhunigwe. Bibliya cihanzize ebyo bitulira nzara, ciri câha cinene, lola Lush 18.9-10; Lev 18.21; 20.2-5; 1Bam 11.7; 2Bam 23.10
מַלְכֹּדֶת		Objets réels	piège	murhego|omurhego|mirhego|emirhego
מַלְכָּה		Êtres	reine	Omwamikazi|mwamikazi|mwami-kazi|omwami-kazi
מִלְכָּה-1	✓	Noms propres	Milka	Milka — mwâli Harani muka Nahori, Nahor
מִלְכָּה-2	✓	Noms propres	Milka	Milka — mwâli wa Selofadi bûko bwa Menashè
מַלְכִּי־צֶדֶק		Noms propres	Melkisédeq [Melkisédec]	Melkisedeki — mwami w’e Salem
מַלְכִּי־שׁוּעַ	✓	Noms propres	Malki-Shoua [Malkichoua]	Malikishuwa|Malkishuwa
מַלְכִּיאֵל		Noms propres	Malkiël [Malkiel]	Malkieli|Malkiel — mugala wa Beriya bûko bwa Aseri
מַלְכִּיאֵלִי	✓	Noms propres	Malkiélites	omulala gw’Abamelkieli
מַלְכִּיָּה-1		Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — mugala wa Etni, Etini shakulûza wa Azaf, rhuderha Azafi, Asafi bûko bwa Levi
מַלְכִּיָּה-2		Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — shakulûza w’omudâhwa Adaya
מַלְכִּיָּה-3	✓	Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
מַלְכִּיָּה-4	✓	Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — bantu banji bàgwerhe ekyo izîno balimwo abàliyansire abakazi b’e mahanga enyuma z’obuja bw’e Babiloni
מַלְכִּיָּה-5	✓	Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — mugala wa Harimi akag’ishakûlula engurhu za Yeruzalemu enyuma ly’omubujà bw’e Babiloni
מַלְכִּיָּה-6	✓	Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — mugala wa Rekabu akag’ishakûlula engurhu za Yeruzalemu enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַלְכִּיָּה-7	✓	Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya — mutuzi wa masholo akag’ishakûlula engurhu za Yeruzalemu enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַלְכִּיָּה-8		Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malikiya|Malkiya — bantu banji bàagwerhe ery’izîno bûko bwa Levi enyuma z’obujà bw’ e Babiloni
מַלְכִּיָּהוּ		Noms propres	Malkiya [Malkia]	Malkiya|Malikiya — mugala wa mwami Sedekiyahu, rhuderha Sedekiasi omu mango ga Yeremiya, Yirmiyahu
מַלְכִּירָם	✓	Noms propres	Malkiram	Malkiramu|Malkiram — mugala wa Yehoyakîn bûko bwa Yuda
מַלְכָּם	✓	Noms propres	Malkam	Malkomo|Malkam — mugala wa Shaharayimu, Shaharayim Buko bwa Benyamini
מִלְכֹּם		Noms propres	Milkom	Milkom|Moleki — muzimu w’Abakanaaneyi akag’irherekêrwa abanabibliya ahanzize ebyo rhwabwine oku izu « Moleki, Moloki »
מְלֶכֶת הַשָּׁמַיִם		Noms propres	Reine du ciel	Mwamikazi w’empingu|Mwamikazi w’emalunga — muzimu , muguma omu banyamuzinda b’obwihambi, lola Yer 7.16-20
מִלֲלַי	✓	Noms propres	Milalaï	Milalayi — mudâhwa enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַלְמַד	✓	Objets réels	aiguillon de boeuf	omusholo gw’okuhuga enkafu
מְמוּכָן		Noms propres	Memoukân [Memoukan]	Menukân|Menukani — muhanûzi wa mwami Asuerusi
מַמְרֵא-1	✓	Noms propres	Mamré	Mambri
מַמְרֵא-2	✓	Noms propres	Mamré	Mambri
מָנוֹחַ	✓	Noms propres	Manoah [Manoa]	Manoahi|Ma­noahi|Manoah
מְנוֹר אֹרְגִים	✓	Objets réels	ensouple	mulindizo gwa kahunga-migozi|mulindizo gw’omuhunzi w’emigozi.|omulonge|omulonge
מִנְחָה		Rituels	don	arhûla nterekero|entûlo|ntûlo|nterekêro|ngalo|engalo|ahîre|Ahâ|ecishêgo|luhembo|oluhembo|enterekêro|wankahêra|wankarherekêra
מְנֻחוֹת	✓	Noms propres	Manahtites [Menouhoth]	ab’e Manahati
מְנַחֵם		Noms propres	Menahem	Menahemu — mugala wa Gadi mwami omu Israheli 752-742
מָנַחַת-1	✓	Noms propres	Manahath	Manahati — mugala wa Shobali wa kuli Seyiri, Seir
מָנַחַת-2	✓	Noms propres	Manahath	Manahati
מָנַחְתִּי	✓	Noms propres	Manahtites [Manahath]	ab’e Manahati
מִנִּי		Noms propres	Minni	Mini
מִנְיָמִן-1	✓	Noms propres	Minyamîn [Miniamin]	Minyamini
מִנְיָמִן-2	✓	Noms propres	Minyamîn [Miniamin]	Minyamini
מִנְיָמִן-3	✓	Noms propres	Minyamîn [Miniamin]	Minyamini
מִנִּית		Noms propres	Minnith	Miniti
מְנַשֶּׁה-1		Noms propres	Manassé	Menashè — mugala wa Yozefu, Yuzufu cûbaka c’obûko bwa Menashè, rhuderha Manase omu Israheli
מְנַשֶּׁה-2		Noms propres	Manassé	Menashè — mugala wa Yehizekiyahu, rhuderha Ezekiasi mwami omu Yuda omu 687
מְנַשֶּׁה-3	✓	Noms propres	Manassé	Menashè — mulume oyo wa kuli Pahati-Mowabu, lola Ezr 10.30
מְנַשֶּׁה-4	✓	Noms propres	Manassé	Menashè — mulume wa kuli bene Hashumu, lola Ezr 10.33
מְנַשִּׁי		Noms propres	de Manassé	Bene-Menashè|obûko bwa Menashè — ab’oku bûko bwa Menashè
מַסָּה		Noms propres	Massa	Masa — hantu bene Israheli bageraga erhi barhenga omu bujà bw’e Misiri
מְסוּכָה		Flore	épine, chardon, bruyère [FF 186]	mahwa|amahwa|mushûgi|omushûgi|emishûgi
מַסְמֵר		Objets réels	ongle	emisumari|misumari|musumari|emisumari|lûnu|nyûnu — eci cinwa « mesumar » co carhengagakwo « musumari » omu ciswahiri n’omu mashi
מִסְפָּר		Noms propres	Mordokaï	Mardokayi — luporo,lulubi,mubalè, lukalaba Mispar ali muntu enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מֹסֵרוֹת	✓	Noms propres	Mosséroth	Moseroti|Maserot — hantu bene Israheli bageraga omu lubungo kurhenga bujà bw’e Misiri
מַעֲדַי	✓	Noms propres	Maadaï	Madayi|Maadayi — mulume waliyansire omukazi munyamahanga enyuma w’obujà bw’okululizibwa e Babiloni
מַעַדְיָה	✓	Noms propres	Maadya [Maadia]	Maadya|Mâdya
מַעְדֵּר		Objets réels	houe, sarcloir	nfuka|enfuka|ehigembe|higembe|engembe|rhugembe
מָעוֹז		Objets réels	forteresse, refuge	hantu hakulu|hantu hazibuzibu|lwakiro|makiro|bugale — bugale aha kuli kuderha omu nfarasè « rempart », lola Neh 8.10
מָעוֹךְ	✓	Noms propres	Maok	Maoki — îshe wa Akish, mwami w’e Gati
מָעוֹן-1	✓	Noms propres	Maôn [Maon]	Maoni|Maôn — hantu omu lya Yuda kuli kuderha cihando erhi ndâro omu irungu lya Maoni
מָעוֹן-2		Noms propres	Méoun [Maon]	Meûn|Meuni|Maôn|Maoni — hantu h’omu lya Yuda
מָעוֹן-3	✓	Noms propres	Maôn [Maon]	Maoni|Maôn — wa kuli Kalebu bûko bwa Yuda cûbaka wa Bet-Tsur, Bet-Zur
מְעוּנִים-1		Noms propres	Meounim, Méounite	Banya-Maoni|munya-Maôn — lubaga olwo
מְעוּנִים-2	✓	Noms propres	Méounim [Meounim]	Meunim|Meuni|bene Meuni — murhambo wa milala murhumisi omu ka-Nyamuzinda enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מְעוֹנֹתַי	✓	Noms propres	Méonotaï	Meonotayi — mugala wa Otnieli, Otinieli, Otniel bûko bwa Yuda
מַעַזְיָה		Noms propres	Maazya [Maazia]	Maazya — lola Neh 10.9
מַעַזְיָהוּ	✓	Noms propres	Maazyahou [Maazia]	Maaziya|Mâziyahu
מָעַי	✓	Noms propres	Maaï	Maayi|Mâyi — mudâhwa enyuma z’obuja bw’okululizibwa e Babiloni
מַעֲכָה-1	✓	Noms propres	Maaka	Mahaka|Maaka — mugala wa Nehor
מַעֲכָה-10	✓	Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka — mukazi muka Yeyieli, Yeyiel cmubaka wa Gabaoni
מַעֲכָה-11	✓	Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka — mulwi oku ngoma ya Daudi
מַעֲכָה-12	✓	Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka — îshe wa Shefatiyahu bûko bwa Simeoni
מַעֲכָה-2		Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka|e Maaka — lubaga na hantu
מַעֲכָה-3	✓	Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka — mwâliwa Talmayi, mwami omu Geshuri, Geshur muka Daudi ye nina wa Absalomi, Absalom
מַעֲכָה-4	✓	Noms propres	Maaka	Maaka|Mahaka — îshe wa Akishi, Akish, mwami w’e Gati, Gat
מַעֲכָה-5	✓	Noms propres	Maaka	Maaka — mwâli wa Absalomi, Absalomu, Absalom nina wa Abiya, Abiyam, mwami omu Yuda
מַעֲכָה-6	✓	Noms propres	Maaka	Maaka — mwâli wa Abishalom nnakulu wa Asa, mwami omu Yuda
מַעֲכָה-7	✓	Noms propres	Maaka	Maaka — ciherula ca Kalebu
מַעֲכָה-8	✓	Noms propres	Maaka	Maaka — mwâli wa Menashè
מַעֲכָה-9	✓	Noms propres	Maaka	Maaka — muka Makir, mwene Menashè kwo kuderha oku hali Maaka muka Makiri, na mwali wabo Maaka, ye mulamu wa mukage
מַעֲכָת	✓	Noms propres	Maakath [Maakatites]	bene Maaka — lubaga lwa kuli Maaka
מַעֲכָתִי		Noms propres	Maakatite [Maakatites]	Aba-Makà|aba­ Maakati|abanya-Maaka|bene Maaka|e Beti-Maka|Maaka|Abamakaati — bantu b’e Maaka bene Maaka
מעל		Attributs	être infidèle	mugalugalu|kungomera|okucihindula|kugomera Nyakasane|amuhemukire|kuhemuka|ohemusire|wahemusire|ahemukire iba|arhambêraga mwikubagirwa|banacijira obulyalya|barhali bikubagirwa|arhashibiriraga amarhegeko|okubiha|wajizire|anaciyerekana mubi|ashubikazigayîsa Nyamubâho|bamujandisire|ashubikazigayîsa Nyamubâho|abagomeraga Nyamuzinda|obugoma|Rhwagomîre Nnâmahanga|Mwajizire kubi|okuhemukira Nyamuzinda
מַעַל		Attributs	infidélité, trahison	mugalugalu|kungomera|kungomera|bubi|bulyalya|kulenganya|mulenai|ndyalya|obulyalya|câha|amuhemukire|obugoma
מַעְַלֵה עַקְרַבִּים		Noms propres	montée des Aqrabbim [Scorpions]	murhezi gw’Akrabimi|murhezi gw’enkuba-|irango lya Akrabimi|irango ly’Akrabimi
מַעַץ	✓	Noms propres	Maaç [Maas]	Maasi|Maatsi — wa kuli Yerahmeyeli bûka bwa Yuda
מַעֲצָד		Objets réels	hache, cognée	mbasha|embasha
מְעָרָה	✓	Noms propres	Méara [Ara]	Meyara|Meara
מַעֲרָת		Noms propres	Maarath	Maarati|Maarat — cishagala c’omu lya Yuda
מַעֲשֵׂה רֹקֵם	✓	Objets réels	brocheur	muntu mulenga|mukolo gwa bulenga
מַעְשַׂי		Noms propres	Massaï	Masayi — mugala wa Adiyeli, Adiyel mudâhwa enyuma z’okurhenga bujà bw’e Babiloni
מַעֲשֵׂיָה-1	✓	Noms propres	Maaséya [Maasséya]	Maseya|Maaseya — balumes banji bàgwerhe elyo izîno bali bayansire abakazi b’e mahanga enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַעֲשֵׂיָה-2		Noms propres	Maaséya [Maasséya]	Maseya|Maaseya — îshe wa Sofoniya mudâhwa oku ngoma sedekiyahu, rhuderha Sedekiasi
מַעֲשֵׂיָה-3		Noms propres	Maaséya [Maasséya]	Maseya|Maaseya — îshe wa Sedekiyahu, Sedekiyasi, mulêbi wa bunywesi omu mango ga Yirmiyahu, rhuderha Yeremiya
מַעֲשֵׂיָה-4		Noms propres	Maaséya [Maasséya]	Maseya|Maaseya — balume banji bàagwerhe eryo izîno enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַעֲשֵׂיָהוּ-1	✓	Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maseya|Maaseyahu|Maaseya — m^wîmbiza omu ka-Nyamuzinda bûko bwa Levi oku lwa mwami Daudi
מַעֲשֵׂיָהוּ-2	✓	Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maaseyahu — mugala wa Adayahu murhambo wa basirika oku ngoma ya mwamikazi Ataliya
מַעֲשֵׂיָהוּ-3	✓	Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maseyahu|Maaseyahu — munyabuhashe oku lwa mwami Uziyahu, Oziyasi
מַעֲשֵׂיָהוּ-4	✓	Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maaseyahu — mugala wa Ahazi, Ahaz
מַעֲשֵׂיָהוּ-5	✓	Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maseyahu|Maaseyahu — murhambo wa Yeruzalemu oku lwa mwami Yoshiah, rhuderha Yoziasi
מַעֲשֵׂיָהוּ-6		Noms propres	Maaséyahou [Maasséya]	Maseyahu|Maaseyahu — mugala wa Shalumu mulanzi w’emihango y’aka-Nyamuzinda bûko bwa Levi
מֹף		Noms propres	Memphis	Memfisi|Memfis
מְפִיבֹשֶׁת-1	✓	Noms propres	Mefibosheth [Mefibocheth]	Mefibosheti|Mefiboshet — mugala wa mwami Saulu bûko bwa Benyabini
מְפִיבֹשֶׁת-2		Noms propres	Mefibosheth [Mefibaal]	Mefibosheti|Mefiboshet|Mefibaal|Mefibali — wa kuli mwami Saulu bûko bwa Benyamini
מֻפִּים		Noms propres	Mouppim	Mipimi|Mupim — mugala wa benyamini
מֻצָּב		Objets réels	terme militaire inintelligible: poste, avant-poste?	cinwa ca basirika|hantu|abahokwire
מְצֹבָיָה	✓	Noms propres	de Çova [Soba]	b’e Soba|w’e Soba|Metsobaya|muntu w’e Tsoba
מַצָּה		Objets réels	pains sans levain, galettes sans levain	omugati gurhalimwo lwango|mugati gurhalimwo lwango|emigati erhalimwo lwango|bitumbura birhalimwo olwango|citumbura cirhalimwo lwango|ecitumbura cirhalimwo lwango|birhalimwo lwango|bitumbura birhalimwo olwango|orhugati rhurhalimwo lwango|hirhalimwo lwango
מֹצָה	✓	Noms propres	Moça [Mossa]	Mosa|Motsa — lugo omu lya Benyamini
מָצוֹד		Objets réels	capture, proie	kurhuluba|kuziriringa|murhego|keshe|nyumpa nzibuzibu|nyumpa ntadundwa oku ntondo
מְצוּדָה		Objets réels	filet	murhego|keshe
מְצוֹדָה		Objets réels	filet	murhego|emirhego|keshe|rhweshe
מָצוֹר-1		Divers	état d’être en état de siège	kugorha|lugo lugorhe|olugorhe nsiku nyinji lyo oluyanka|kugorhwa|yanacigorha ecishagala|Ecôla cishagala bacigorha|mwalinda bamugorha aha Yeruzalemu?
מָצוֹר-2		Noms propres	Egypte [Égyptien, Égypte]	e Misiri|bûbake bwa kugorha olugo lwanyagwa
מִצְפָּה-1	✓	Noms propres	Miçpa [Mispa]	Misipa|Mitspa|Mi­spa|Mispa — hantu e Gaaadi
מִצְפָּה-2		Noms propres	Miçpa [Mispa]	Mispa|Misipa — omu lya Benyamini
מִצְפֶּה-1	✓	Noms propres	Miçpé [Mispé]	Mispe|Misipe — kabanda kali hofi n’entondo Hermoni
מִצְפֶּה-2	✓	Noms propres	Miçpé [Mispé]	Mispe — lugo lw’omu lya Yuda
מִצְפֶּה-3	✓	Noms propres	Miçpé [Mispé]	Ramati-ha-Mispa|Mispe|Mispa — lugo omu Galaddi
מִצְפֶּה-4	✓	Noms propres	Miçpé [Mispé]	Mispa|Mispe — omu lya Benyamini
מִצְפֶּה-5	✓	Noms propres	Miçpé [Mispé]	Mispa|Mispe — hantu h’e Mowabu
מִצְרִי		Noms propres	Egyptien [Égyptien]	Abanya-Misiri|Omunya-Misiri|munyamisiri|mu­nyamisiri|Munya-Misiri|Mumisiri|e Misiri|banya-Misiri — ba kuli Mitsrayim
מִצְרַיִם		Noms propres	Egypte, Miçraïm [Égypte, Misraïm]	Misrayimu|Misri|Misarayim|Mitsrayim|Misiri — mugala wa Ham, rhuderha mpu Sham, mpu Kamu bulya eherufi Het eba nzibu oku Banfaransè n’abashunda-enfarasè
מַקֶּבֶת		Objets réels	marteau, carrière	enyundo|nyundo
מַקֵּדָה	✓	Noms propres	Maqqéda [Maquéda]	Makeda|aha Makeda — cishagala c’omu lya Yuda
מַקְהֵלֹת	✓	Noms propres	Maqehéloth [Maquéloth]	Makeloti|Makelot — hantu h’oku njira yarhenga e lubungo lw’e Misiri
מַקֵּל		Objets réels	tige en bois, roseau, bâton	birhi|cirhi|ebirhi|ecirhi|karhi|akarhi|lusheke|olusheke
מִקְלוֹת-1	✓	Noms propres	Miqloth [Micloth]	Mikloti|Miklot — mwâli wa Yayeli bûko bwa Binyamini
מִקְלוֹת-2		Noms propres	Miqloth [Micloth]	Mikloti|Miklot — murhambo wa basirika oku lwa Daudi
מִקְלָט		Divers	refuge, asile	kuyakirwamwo|ha kuyakira|lugo lwa kuyakiramwo|hantu ha kuyakiraho|bishagala bya kuyakiramwo|lwakiro|makiro|ayakire|lw’okuyakiramwo|lw’okuyakirwamwo
מִקְלַעַת	✓	Objets réels	découpage, sculpture	kubinjûla|zabinjûlwakwo|ebitâke|atâkakwo|omurhule
מִקְנֶה		Faune	troupeau, animal, bétail, bête	ebishwekwa|ecishwzkwa|bishwekwa|cishwekwa|ebintu|ecintu|buhirhi
מִקְנֵיָהוּ	✓	Noms propres	Miqnéyahou [Micnéya]	Mikneyahu|Mikneya — muleviti oku lwa Daudi
מִקְסָם		Rituels	oracle, divination	bugeremwa|mbuko|ndagu
מָקַץ	✓	Noms propres	Maqaç [Macas]	Makats|Makaz|Makasi — lugo lw’omu lya Yuda
מַקְצוּעָה		Objets réels	racleur en bois	enkôlôlo|nkôlôlo|nkôlôlo ya murhi
מִקְשָׁה-1	✓	Objets réels	travail martelé	kutula|kutulira|obatulire|katulwe kalungire|abatulira|bitule|abitula|càlicituzirwe|Otule
מִקְשָׁה-2		Flore	champ de concombres ou de melons [FF 113]	ishwa ly’emirhandâgule|ishwa ly’emyungu
מֹר		Flore	myrrhe [FF 147.148]	nshangi|bukù|mugavu — Lub 30.23; Lul 45.9
מָרָא	✓	Noms propres	Mara	Mara — îzino Neomi acishembaga, kuli kuderaha KALIBWIRE, lola Rut 1.20
מַרְאָה		Divers	vision	bilôrho by’obudufu|kubonekerwa|bilôrho|ebilôrho|ecilôrho
מֵרַב	✓	Noms propres	Mérav [Mérab]	Mêrabu|Merabi — mwâli wa Saulu, lola 1Sam 14.49
מַרְבֵּק		Objets réels	engrais, gavage	cinazo|ecinazo — egel-marbêq, mpu gwo mudege ci marbêq, mpu cinazo kandi erhi kufômeka omulwala ebiryo kuhika omu lurhôlero, mukola gwa munganga
מרד		Attributs	se rebeller	bàgoma|kugoma|murhahîra mukagomera Nyamubâho|Bukola bugoma buci obula mwamajira kuli Nyakasane|kwarhuma mucihindula kuli Nyakasane|kucîhindula|okucihindula|okugomera Nyakasane
מֶרֶד-1	✓	Noms propres	Mèred [Méred]	Meredi — mugala wa Ezra, lola 1Nga 4.17
מֶרֶד-2	✓	Attributs	infidélité, révolte	kugoma|kulenganya|kucîhindula|cihemu|bugoma
מַרְדּוּת	✓	Attributs	rébellion	bugoma|bulyalya|mugoma|ndyalya — Oyu rnwana w’ecishungu-kazi na ndyalya, lola 1Sam 20.30
מְרֹדַךְ		Noms propres	Mardouk	Marduki|Marduk|Merodaki|Merodak — qlivmuzimu w’e Babyloni, lola Yer 50.2
מְרֹדַךְ בַּלְאֲדָן		Noms propres	Merodach-Baladan	Merodaki-Bela|Meradaki-Beladani
מָרְדֳּכַי-1	✓	Noms propres	Mordokaï	Mordokayi|Mardokayi
מָרְדֳּכַי-2		Noms propres	Mardochée	Mardokeyo — muyahudi wali aha burhwali bwa Suza, lola Est 2.5
מרה		Attributs	être rebelle	kuba mugoma|kugoma|mugoma|bagoma|murhayumvagya oku namurhegekaga|kurhakenga irhegeko|murhashimbaga irhegeko|kurhashimba irhegeko|mwagomera irhegeko|mwacinungushulira|cigamba cagambire îshe na nnina|cabi
מָרָה	✓	Noms propres	Mara	aha Mara — hantu bene Israheli bageraga kurhenga bujà e Misiri
מֵרוֹז	✓	Noms propres	Méroz	Merozi|Meroz — lugo e mwênè gwa Kanaani
מֵרוֹם	✓	Noms propres	Mérom	Meromi|Merom — lugo omu Galileya
מָרוֹת		Noms propres	Maroth	Maroti|Marot — lugo omu lya Yuda
מְרִיא		Faune	veau gras, bête grasse, graisse des veaux, veau	akanina kashushagire|kanina kashushagire|cintu cishushagire|mashushi ga kanina|amanina gashushagîre|manina gashushagire
מְרִיב בַּעַל		Noms propres	Meribbaal [Meribaal]	Merib­ Ba’ali|Merib Ba’al — wa kuli Saulu bûko bwa Benyamini
מְרִיבָה		Noms propres	Mériba [Meriba]	kadali|Meriba|aha Meriba — oku njira yarhenga e Misiri amango g’olubungo
מֹרִיָּה	✓	Noms propres	Moriyya [Moria]	e Moriya|Moriya — ntondo eyo
מְרָיָה	✓	Noms propres	Meraya	Meraya — mugula wa milala mudâhwa enyuma z’obujà bwa Babiloni
מְרָיוֹת-1		Noms propres	Merayoth	Merayoti|Merayot — mugala wa Zerahya mudâhwa mukulu bûko bwa Levi
מְרָיוֹת-2	✓	Noms propres	Merayoth	Merayoti|Merayot — mugala wa Ahitubu, Ahitub shakulûza wa Azariya, Seraya mudâhwa,lola Neh 11.11
מְרָיוֹת-3	✓	Noms propres	Merayoth	Merayoti|Merayot — mudâhwa enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מִרְיָם-1		Noms propres	Miryam [Miriam]	Miriyamu|Miriyam|Miryamu|Miryam|Miriamu — mwâli wabo Aroni, lola Lub 15.20-21
מִרְיָם-2		Noms propres	Miryam [Miriam]	Miriyamu|Miriamu
מִרְמָה-1		Attributs	tromperie, trahison	anayishir’inteba|obwengehusi|bugoma|obulyalya
מִרְמָה-2	✓	Noms propres	Mirma	Mirma
מְרֵמוֹת-1		Noms propres	Merémoth	Meremoti|Meremot|Meremoti
מְרֵמוֹת-2	✓	Noms propres	Merémoth	Meremoti|Meremot
מֵרֹנֹתִי	✓	Noms propres	Méronotite [Méronoth]	w’e Meronoti|munya-Meronoti
מֶרֶס		Noms propres	Mèrès [Mérès]	Meresi|Meres — muhanûzi wa mwa,i Asuerusi, Aswerusi
מַרְסְנָא		Noms propres	Marsena	Marsena
מַרְעִית		Faune	action de faire paître	kukerêsa ebintu — Ba lungere babire bahwinja….. bayabirwa (okukerêsa): obusobwabo bwashandîre, lola Yer 10.21
מַרְעֲלָה	✓	Noms propres	Maréala [Marala]	e Mareala|Marala|Mareyala
מַרְצֵעַ	✓	Objets réels	alène, poinçon	omugera|mugera|migera|emigera
מָרֹר		Flore	herbe amère	enshogo ndulu|nshogo ndulu|malumwa — omu End 3.15, maôrim, marôr, bamuhinwiren’ecinwa « malumwa »
מְרֹרָה		Attributs	chose amère, herbe amère	bilulu-bilulu|kantu kalulu|bilulu
מְרָרִי-1		Noms propres	Merari, Merarite	Merari|Abanyamerari|kuli Merari|bene Merari
מְרָרִי-2	✓	Noms propres	Merari	Merari — wa kuli Merari bûko bwa Levi
מָרֵשָׁה-1		Noms propres	Marésha [Marécha]	Maresha — mugala wa Lada, Enga 4.21
מָרֵשָׁה-2	✓	Noms propres	Marésha [Marécha]	Maresha — mugala wa Zifu, Enga 2.42
מְרָתַיִם		Noms propres	Marratim	Maratim|Maratayim|Meratayimu|Maratimu|Maratimi — e mukondwè gwa Babiloni
מַשָּׂא-1		Divers	utterance, oracle	obugeramwa|bugeremwa|bulêbi|obulebi
מַשָּׂא-2	✓	Noms propres	Massa	Masa
מֵשָׁא		Noms propres	Mésha [Mécha]	e Maresha
מִשְׁאָל		Noms propres	Mishéal [Michal]	Misheala|Misheyala — lugo lwa baleviti omu lya Aseri
מֹשֶׁה		Noms propres	Moïse	Musa|Moshe|Moshè — mugala wa Amuramu cirongôzi c’Israheli kurhenga e Misiri kuhika ah’ishiriza lya Yeriko, oku ntondo ya Nebo. Akuliraga ahamwa Faraoni, nka mwana wa mw$ali Faraoni, lola Lub 2.10
מְשׂוּכָּה		Flore	la haie	olugurhu|lugurhu|ngurhu
מֶשִׁי		Objets réels	soie	cishuli cadirhimana|nyusi zikadirhimana — lola Ezk 16.10; 16.13 nyusi ziyôsire nka migozi ya lwirhangula
מְשֵׁיזַבְאֵל-1	✓	Noms propres	Meshézavéel [Mechézabel]	Meshezabeli|Meshezabel — shakulu wa Mashulam, Mashulami, Mashulamu enyuma w’obujà bw’e Babiloni
מְשֵׁיזַבְאֵל-2		Noms propres	Meshézavéel [Mechézabel]	Meshezabeli|Meshezabel — murhambo enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מְשֵׁיזַבְאֵל-3	✓	Noms propres	Meshézavéel [Mechézabel]	Meshezabeli — ishe wa Petahya murhambo mukulu oku bwami bûko bwa Yuda enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מָשִׁיחַ		Rituels	oint, messie	washîzirwe|muntu washîzirwe|Masiya|Masiha|cijiro ca kushiga owayîmikwa mwami|cijiro ca kushîga owayîmikwa mudâhwa
מֶשֶׁךְ		Noms propres	Mèshek [Méchek]	Mesheki|Meshek
מְשֻׂכָה		Flore	roncier	mushûgi|mishûgi|omushûgi|emishûgi
מָשָׁל-1		Attributs	proverbe, parole	binwa|ebinwa|cinwa|ecinwa|mugani|emigani|anacirhenga omu kanwa aderha|muhamirizi|masheka na lwimbo|omugani
מָשָׁל-2		Noms propres	Mashal [Machal]	Mashali|Mashal — lugo lwa baleviti omu lya Aseri
מְשֻׁלָּם-1	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulami — shakulu wa Shafani mwandisi oku lwa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi, Yoziyasi
מְשֻׁלָּם-10	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulami|Meshulam — wa kuli Bani aliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מְשֻׁלָּם-11	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulami — mugala wa Yowedi, Yoedi, Yoed îshe wa Shalu bûko bwa Benyamini
מְשֻׁלָּם-2		Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulami|Meshulami|Meshulam — mugala wa Zorobabal bîko bwa Yuda
מְשֻׁלָּם-3	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mulume w’omu bûko bwa Gadi
מְשֻׁלָּם-4		Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mugala wa Elpaali murhambo wa milala bûko bwa Benyamini
מְשֻׁלָּם-5	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mugala wa Hodaviya îshe wa Shalu bûko bwa Benyamini
מְשֻׁלָּם-6	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mugala wa shepatiya bûko bwa Benyamini enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מְשֻׁלָּם-7	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mugala wa Sadoki, Sadok shakulûza wa Azariya, Serayah, mudâhwa
מְשֻׁלָּם-8	✓	Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — mugala wa Meshulemiti shaku^luza wa Maesayi, mudâhwa
מְשֻׁלָּם-9		Noms propres	Meshoullam [Mechoullam]	Meshulamu|Meshulami|Meshulam — bantu banji bàgwerhe eryo izîno
מְשִׁלֵּמוֹת-1	✓	Noms propres	Meshillémoth [Mechillémoth]	Meshilemoti|Meshilemot — îshe wa Berekiyahu murhambo bûko bwa Efrayimu
מְשִׁלֵּמוֹת-2	✓	Noms propres	Meshillémoth [Mechillémoth]	Meshilemoti|Meshilemot — mugala wa Imeri shakulûza wa Maesayi
מְשֶׁלֶמְיָה	✓	Noms propres	Meshèlèmya [Mechélémia]	Meshelemiya — îshe wa Zakariya mulanzi wa muhango oku ngoma ya Daudi
מְשֶׁלֶמְיָהוּ		Noms propres	Meshèlèmyahou [Mechélémia]	Meshelemiya — mugala wa Korè mulanga wa muhango naye oku ngoma ya Daudi
מְשִׁלֵּמִית	✓	Noms propres	Meshillémith [Mechillémith]	Meshilemiti — mugala wa Imeri shakulûza wa Maesayi, mudâhwa
מְשֻׁלֶּמֶת	✓	Noms propres	Meshoullèmeth [Mechoullémeth]	Meshulameti|Meshulamet — ^wâli wa Harutsi, Haruzi, Harusi muka mwami Menashè nnina wa mwami Amoni
מִשְׁמַנָּה		Noms propres	Mishmanna [Michemanna]	Mishmana
מִשְׁמָע-1	✓	Noms propres	Mishma [Michema]	Mishma — mugala wa Ismaeli
מִשְׁמָע-2	✓	Noms propres	Mishma [Michema]	Mishema|Mishma — mugala wa Mibisamu, Mibsam bûko bwa simeoni
מַשְׂמֵרָה		Objets réels	clou	musumari|misumari|omusumari|emisumari — kuli ecicinwa, ecihebraniya cishusha amashi n’ekiswahili
מִשְׁעָם	✓	Noms propres	Mishéam [Micham]	Misheyamu — mugala wa Elpaali, Elpayali bûko bwa Benyamini
מִשְׁעֶנֶת		Objets réels	appui, bâton	ngwarhirizo|karhi|akarhi kawe k’obuhiri
מִשְׁפָּחָה		Êtres	genre, sorte (d’animaux)	obûko|bûko|olubero|mbero|emilala|omulala|amashanja|ishanja|mashanja
מִשְׁפְּתַיִם	✓	Objets réels	sac de selle	karhî k’ecôgo|karhî k’ebyôgo|côgo ca ndogomi
מִשְׁקֶלֶת		Objets réels	niveau	omugozi|lugero
מִשְׁרָעִי	✓	Noms propres	Mishraïte [Micheraïte]	Abamishra — mulala gwa Kiriyat-Yearim
מִשְׂרְפוֹת מַיִם	✓	Noms propres	Misrefoth-Maïm	Misirefoti|Misirefot — mishi g’e Mesirefot
מַשְׂרֵקָה	✓	Noms propres	Masréqa [Masréca]	Masreka|e Masreka
מַשׁ	✓	Noms propres	Mash [Mach]	Mash|Mashi — mugala wa Aramu, Aram wa kuli Semu, Semi, Sem
מְשׁוֹבָב	✓	Noms propres	Meshovav [Mechobab]	Meshobabu — mulume wa bûko bwa Simeoni
מְשׁוּבָה		Attributs	défection, apostasie	kucikenyagula|kuyômbôka|kuhakana obuyemêre|kugomera Nyamuzinda|okutwika Nyamubâho
משׁח		Rituels	enduire, oindre	halya washîgaga ibuye amavurha|obashîge amavurha|obashîge amavurha|mushîge|bashîge|abashîge|amavurha g’okushîga|onalushîge amavurha gw’okulujira lutagatifu|Aroni n’abagala obashîge|shîga|oshîge|shîgi — « mashah » eci cinwa cishusha gala mavurha baderha ‘mashahi » omu mashi
מֶתֶג		Objets réels	frein, bride	olugondo|lugîsho|olukoba
מְתוּשָׁאֵל	✓	Noms propres	Metoushaël [Metouchaël]	Metushaeli|Metushael — mugala wa Mehuyaeli wa kuli Kayini
מְתוּשֶׁלַח		Noms propres	Metoushèlah [Matusalem]	Matushaleme|Matushalem
מַתָּן-1	✓	Noms propres	Mattân [Mattan]	Matani|Matân|nshokano — eryo izîno kuli kuderha NSHOKANO
מַתָּן-2		Noms propres	Mattân [Mattan]	Matani|Matân — ishe wa Shefatiya oku ngoma ya Sedekiyahu, Sedekiasi
מַתָּנָה		Noms propres	Mattana	Matana|e Matana — hantu bagera kurhenga bujà bw’e Misiri
מַתְּנַי-1	✓	Noms propres	Mattenaï	Matenayi — banji bagwerhr eri izino bali bayansire abakazi b’emahanga enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַתְּנַי-2	✓	Noms propres	Mattenaï	Matenayi — mudâhwa enyuma w’obuja bw’e Babiloni
מִתְנִי	✓	Noms propres	Mitnite [Méten]	w’e Meteni
מַתַּנְיָה-1	✓	Noms propres	Mattanya [Mattania]	Matanya — mugala wa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
מַתַּנְיָה-2	✓	Noms propres	Mattanya [Mattania]	Matanya — mugala wa Mikeyo muleviti enyuma z’obujà bw’e Babiloni
מַתַּנְיָה-3		Noms propres	Mattanya [Mattania]	Mataniya|Matanya — banji bàgwerhe eri îzîno
מַתַּנְיָהוּ-1	✓	Noms propres	Mattanyahou [Mattania]	Mataniya|Matanyahu
מַתַּנְיָהוּ-2	✓	Noms propres	Mattanyahou [Mattania]	Matanyahu|Mataniya — mulevite oku ngoma ya Hizekiyahu, rhuderha Ezekiyasi
מִתְקָה	✓	Noms propres	Mitqa [Mitca]	Mitikwa|Mitka — hantu abarhengaga lubungo e Misiri bageraga
מִתְרְדָת-1		Noms propres	Mithredath [Mitrédath]
מִתְרְדָת-2	✓	Noms propres	Mithredath [Mitrédath]	Mitridati|Mitridat
מַתַּתָּה		Noms propres	Mattatta	Matata — mulume waliyansire omukazi w’emahanga enyuma ly’obuja bw’e Babiloni
מַתִּתְיָה-1	✓	Noms propres	Mattitya [Mattitia]	Matitiya — muleviti
מַתִּתְיָה-2	✓	Noms propres	Mattitya [Mattitia]	Matitiya
מַתִּתְיָה-3		Noms propres	Mattitya [Mattitia]	Matitiya
מַתִּתְיָה-4		Noms propres	Mattitya [Mattitia]	Matitiya
מַתִּתְיָהוּ	✓	Noms propres	Mattityahou [Mattitia]	Matitiya|Matityahu

Car en Lui, habite corporellement toute la plénitude de la divinité. (Colossiens 2.19)

Comment savoir qui est Jésus-Christ? Nous savons qu’il est un homme, mais est-ce qu’il est aussi Dieu? La Bible indique que Jésus est à la foi Dieu et au même moment homme. Cela est possible grâce à l’incarnation. Regardons les preuves de la divinité de Jésus-Christ.

1.  L’ANCIEN TESTAMENT a prophétisé un sauveur divin.

• Psaume 2.11,12 « Servez L’Éternel . . . Embrassez le Fils » (voir aussi Actes 13.33 et Psaume 2).
• Psaume 45:7 « Ton trône, ô Dieu, (subsiste) à toujours et à perpétuité; le sceptre de ton règne est un sceptre de droiture.»
  • Hébreux 1:8 «Mais au Fils il dit : Ton trône, ô Dieu, est éternel, et : Le sceptre de ton règne est un sceptre d’équité. »
• Psaume 110. 1,2 « Parole de L’Éternel à mon Seigneur . . . »
  • voir Héb 5.6 ; 7.17 – les versets qui montrent que Psaume 110 est messianique ; mais aussi Matt 22.43-45 ou Jésus a appliqué le Psaume 110 à lui-même. Voir aussi l’étude biblique sur Psaume 110.
• Ésaïe 7.14 « Elle enfantera un fils et lui donnera le nom d’Emmanuel.»
• Ésaïe 9.5 « Car un enfant nous est né, un fils nous est donné, et la souveraineté (reposera) sur son épaule; on l’appellera Admirable, Conseiller, Dieu puissant, Père éternel, Prince de la paix.»
• Michée 5.1 « Et toi, Bethléhem Éphrata Toi qui es petite parmi les milliers de Juda, de toi sortira pour moi Celui qui dominera sur Israël et dont l’origine remonte au lointain passé, aux jours d’éternité.»
• Malachi 3.1,2 ; voir Marc 1.2

Le Coran affirme aussi que Jésus est le Messie : 3.45 ; 4.157,172 ; 5.17,72,75 ; 9.30,31. Mais l’AT nous enseigne que le Messie est Dieu.

• Luc 24.27 « Et, commençant par Moïse et par tous les prophètes, il leur expliqua dans toutes les Écritures ce qui le concernait. »

2.  Jésus est appelé YHWH

YHWH ou Yahweh (YHWH) est le nom spécial donné par Dieu pour Lui-même dans l’AT. C’est le nom révélé à Moïse:

• Exode 3.14  « Dieu dit à Moïse : Je suis celui qui suis. Et il ajouta : C’est ainsi que tu répondras aux enfants d’Israël : Celui qui s’appelle “Je suis” m’a envoyé vers vous. »

Jésus a affirmé son identité en utilisant plusieurs fois le nom « je suis, »  en grecque: “ego eimi.” (Jean 6:35, 48, 51; 8:12, 58; 10:7, 9, 11; 11:25; 13:19; 14:6; 15:1, 5; Apoc 1:8; 21:6; 22:16).

Au moment où les autorités religieuses sont venues pour l’arrêter, « Jésus s’est avancé vers eux et leur dit, Qui cherchez-vous ? Ils lui répondirent : Jésus de Nazareth. Il leur dit : C’est moi (ego eimi) . . . . Lorsque Jésus leur eut dit : C’est moi, (ego eimi) ils reculèrent et tombèrent par terre » (Jean 18.5-6).

Quoique les autres noms pour Dieu ont été utilisés pour les hommes (Adonai, L’Éternel, dans Gén 18.12) ou les faux dieux (Élohim (dieux) dans Deut. 6.14), le nom YHWH est utilisé exclusivement pour Dieu.

Dans la Bible en français, le nom hébreu « Adonai » est traduit par le mot « Seigneur » et le nom « YHWH, » ou « Yahweh » par le mot « Éternel. »

• Exode 20.5 « Tu ne te prosterneras point devant elles, et tu ne les serviras point; car moi, l’Éternel, ton Dieu… »
• Psaume 23.1 « L’Éternel est mon berger » voir Jean 10.11,14 ; Heb 13.20.
• Psaume 102:13 « Mais toi, Éternel! tu sièges à perpétuité, et ton souvenir (dure) de génération en génération. . . . 26 Tu as autrefois fondé la terre, et les cieux sont l’ouvrage de tes mains. 27 Eux, ils périront, mais toi, tu subsisteras; ils s’useront tous comme un vêtement; Tu les changeras comme un habit, et ils seront changés. 28 Mais toi, (tu restes) le même, et tes années ne finiront pas » voir Heb 1.10-12.
• Ésaïe 6.5 « mes yeux ont vu le Roi, l’Éternel des armées. »  voir Jean 12.41.
• Ésaïe 40.3 « Ouvrez le chemin de l’Éternel, » voir Marc 1.2.
• Ésaïe 41:4 « Qui a fait et exécuté (ces choses)? C’est celui qui convoque les générations dès le commencement, Moi l’Éternel qui suis le premier et qui serai encore avec les derniers.»
• Ésaïe 44:6 « Ainsi parle l’Éternel, le roi d’Israël, Celui qui le rachète, L’Éternel des armées : Je suis le premier et je suis le dernier, en dehors de moi il n’y a point de Dieu.»
• Ésaïe 48:12 « Écoute-moi Jacob! Israël, que j’ai appelé! C’est moi, moi qui suis le premier, c’est aussi moi qui suis le dernier» voir Apoc 1.8,17,18 ; 22.13,16.
• Ésaïe 42:8 « Je suis l’Éternel, c’est là mon nom; et je ne donnerai pas ma gloire à un autre ni mon honneur aux statues» voir Jn 1.14 ; 17.5.
• Jeremie 23.5-6  « Voici que les jours viennent, — Oracle de l’Éternel —, Où je susciterai à David un germe juste;  . . . Et voici le nom dont on l’appellera : L’Éternel notre justice » voir 1Cor 1.30.
• Joel 3:5  « Alors quiconque invoquera le nom de l’Éternel sera délivré » voir Actes 2.21 ; Rom 10.13.
• Amos 5:8 « Il a fait les Pléiades et Orion, Il change l’ombre de la mort en aurore, Il obscurcit le jour pour en faire la nuit, Il appelle les eaux de la mer et les répand à la surface de la terre : L’Éternel est son nom.» (Voir les versets qui nous montre que Jésus Christ est aussi celui par qui toutes choses ont été crées : ex. Col 1.16.)

3.  Les titres réservés pour YHWH sont appliqués à Jésus Christ.

• Ésaïe 10.20, « Ils s’appuieront avec confiance sur l’Éternel, le Saint d’Israël » voir, Actes 3.13-14.
• Ésaïe 44:6 « Ainsi parle l’Éternel, le roi d’Israël, Celui qui le rachète, L’Éternel des armées : Je suis le premier et je suis le dernier, en dehors de moi il n’y a point de Dieu » voir Apoc 1.8 ; 22.13.
• Ésaïe 43:11 « C’est moi, moi qui suis l’Éternel, Et hors de moi, il n’y a point de sauveur » voir Tite 2.13.
• Zacharie 12.10 « Celui qu’ils ont transpercé » voir Jean 19.37.
• Deutéronome 10:17 « Car l’Éternel, votre Dieu, est le Dieu des dieux, le Seigneur des seigneurs, le Dieu grand, fort et redoutable, qui ne fait pas de considération de personnes et qui ne reçoit pas de présent, » voir Apoc 17.14.

4.  Jésus existait avant sa naissance.

• Jean 3.31 «  celui qui vient d’en haut »
• Jean 6.38 « je suis descendu du ciel »
• Jean 16.28 « Je suis sorti du Père et je suis venu dans le monde »
• Jean 13.3 « il était venu de Dieu, et il s’en allait à Dieu »
• Jean 1.14 «  La Parole a été faite chair »
• Jean 1.1 « Au commencement . . . »
• Jean 1.15 « il était avant moi » voir 1.30
• Jean 8.58 « avant qu’Abraham fût, moi, je suis. »
• Jean 17.5 « la gloire que j’avais auprès de toi, avant que le monde fût »
• Voir aussi 2 Cor. 8.9 ; Heb. 1.10 ; Apoc. 2.8 ; 3.14

5.  Jésus a compris qu’Il est Dieu

• Matt. 7.21-23 « …Seigneur, Seigneur, n’avons-nous pas prophétisé par ton nom? n’avons-nous pas chassé des démons par ton nom? et n’avons-nous pas fait beaucoup de miracles par ton nom? Alors je leur dirai ouvertement : Je ne vous ai jamais connus, retirez-vous de moi, vous qui commettez l’iniquité. »
• Matt. 9.2 « Prends courage, mon enfant, tes péchés te sont pardonnés. »
• Matt. 13.41 «Le Fils de l’homme enverra ses anges, qui arracheront de son royaume tous les scandales et ceux qui commettent l’iniquité »
• Matt. 16.16 « Simon Pierre répondit : Tu es le Christ, le Fils du Dieu vivant. »
• Matt. 20.28 « le Fils de l’homme » voir Dan 7.13 « quelqu’un de semblable à un fils de l’homme… »
• Matt. 22:41-46  « Comme les Pharisiens étaient assemblés, Jésus leur posa cette question:  42 Que pensez-vous du Christ? De qui est-il le fils? Ils lui répondirent : de David. 43 Et Jésus leur dit : Comment donc David, (animé) par l’Esprit, l’appelle-t-il Seigneur, lorsqu’il dit:  44 Le Seigneur a dit à mon Seigneur : Assieds-toi à ma droite. Jusqu’à ce que je mette tes ennemis sous tes pieds? 45 Si donc David l’appelle Seigneur, comment est-il son fils?  46 Nul ne put lui répondre un mot. Et, depuis ce jour, personne n’osa plus lui poser de questions.»
• Matt. 25.32 « Toutes les nations seront assemblées devant lui. Il séparera les uns d’avec les autres, comme le berger sépare les brebis d’avec les boucs »
• Matt. 26.63-65 « …Je t’adjure, par le Dieu vivant, de nous dire si tu es le Christ, le Fils de Dieu. Jésus lui répondit : Tu l’as dit. De plus, je vous le déclare, vous verrez désormais le Fils de l’homme assis à la droite de la puissance de Dieu, et venant sur les nuées du ciel. Alors le souverain sacrificateur déchira ses vêtements, disant : Il a blasphémé!»
• Matt. 28.18 « Tout pouvoir m’a été donné dans le ciel et sur la terre. »
• Luc. 2.49 « Il leur dit : Pourquoi me cherchiez-vous? Ne saviez-vous pas qu’il faut que je m’occupe des affaires de mon Père? »
• Luc. 4.18-21 « L’Esprit du Seigneur est sur moi, parce qu’il m’a oint pour…. Aujourd’hui cette parole de l’Écriture, que vous venez d’entendre, est accomplie. »
• Jean 4.10 « Si tu connaissais le don de Dieu et qui est celui qui te dit : Donne-moi à boire! tu lui aurais toi-même demandé à boire, et il t’aurait donné de l’eau vive. »
• Jean 5.17-18 « Mais Jésus leur répondit : Mon Père agit jusqu’à présent; moi aussi, j’agis. À cause de cela, les Juifs cherchaient encore plus à le faire mourir, non seulement parce qu’il violait le sabbat, mais parce qu’il appelait Dieu son propre Père, se faisant lui-même égal à Dieu »
• Jean 5.21 « Car, comme le Père ressuscite les morts et donne la vie, ainsi le Fils donne la vie à qui il veut. »
• Jean 10.30 « Moi et le Père nous sommes un. »
• Jean 10.33 « Les Juifs lui répondirent : Ce n’est point pour une bonne oeuvre que nous te lapidons, mais pour un blasphème, et parce que toi, qui es un homme, tu te fais Dieu. »
• Jean 13.1 « Avant la fête de Pâque, Jésus, sachant que son heure était venue de passer de ce monde au Père, et ayant aimé les siens qui étaient dans le monde, mit le comble à son amour pour eux. »
• Jean 14.1 « Que votre coeur ne se trouble point. Croyez en Dieu, et croyez en moi. »
• Jean14.9 « Celui qui m’a vu a vu le Père; comment dis-tu : Montre-nous le Père? »
• Jean 14.11 « Croyez-moi, je suis dans le Père, et le Père est en moi; croyez du moins à cause de ces oeuvres. »
• Jean 17. 3 « Or, la vie éternelle, c’est qu’ils te connaissent, toi, le seul vrai Dieu, et celui que tu as envoyé, Jésus-Christ….5 Et maintenant toi, Père, glorifie-moi auprès de toi-même de la gloire que j’avais auprès de toi avant que le monde fût….10 et tout ce qui est à moi est à toi, et ce qui est à toi est à moi;….11…. afin qu’ils soient un comme nous…. 21 afin que tous soient un, comme toi, Père, tu es en moi, et comme je suis en toi, ….afin qu’ils voient ma gloire, la gloire que tu m’as donnée, parce que tu m’as aimé avant la fondation du monde. »

6.  Jésus a été adoré comme Dieu   (Il n’a jamais refusé cette adoration)

L’AT interdit l’adoration de toute personne que Dieu Lui-même (Exode 20.1-4; Deut. 5.6-9). Le NT affirme aussi cette interdiction montrant que les hommes refusent l’adoration (Actes 14.15); comme des anges (Apoc 22.8-9). Jésus a dit qu’il faut seulement adoré Dieu.

• Matt 4.9-10 « et lui dit : Je te donnerai tout cela, si tu te prosternes et m’adores. Jésus lui dit : Retire-toi Satan! Car il est écrit : Tu adoreras le Seigneur, ton Dieu, et à lui seul, tu rendras un culte. »

Il y a environ 22 références citant le fait que le Père a reçu l’adoration (proskuneo).

Mais Jésus a reçu l’adoration en plusieurs occasions. Dans certaines occasions, il semble que cela était seulement un acte de respect :

• Matt 8.2 « Et voici, un lépreux s’étant approché se prosterna devant lui, et dit : Seigneur, si tu le veux, tu peux me rendre pur.»
• Matt. 9.18 « Tandis qu’il leur adressait ces paroles, voici, un chef arriva, se prosterna devant lui, et dit : Ma fille est morte il y a un instant; mais viens, impose-lui les mains, et elle vivra.»
• Matt. 15.25 « Mais elle vint se prosterner devant lui, disant : Seigneur, secours-moi!»
• Matt. 20.20 « Alors la mère des fils de Zébédée s’approcha de Jésus avec ses fils, et se prosterna, pour lui faire une demande.»
• Marc 5.6 « Ayant vu Jésus de loin, il accourut, se prosterna devant lui,»

Mais dans d’autres passages, l’adoration est plus claire :

• Matt. 2.2 « et dirent : Où est le roi des Juifs qui vient de naître? car nous avons vu son étoile en Orient, et nous sommes venus pour l’adorer.» (v.8,11)
• Matt. 14.33 « Ceux qui étaient dans la barque vinrent se prosterner devant Jésus, et dirent : Tu es véritablement le Fils de Dieu.»
• Matt. 28.9 « Et voici, Jésus vint à leur rencontre, et dit : Je vous salue. Elles s’approchèrent pour saisir ses pieds, et elles se prosternèrent devant lui.»
• Matt. 28.17« Quand ils le virent, ils se prosternèrent devant lui. Mais quelques-uns eurent des doutes.»
• Luc 24.51-52 « Pendant qu’il les bénissait, il se sépara d’eux, et fut enlevé au ciel. Pour eux, après l’avoir adoré, ils retournèrent à Jérusalem avec une grande joie»
• Jean 9.38 « Et il dit : Je crois, Seigneur. Et il se prosterna devant lui.»
• Jean 5.23 « afin que tous honorent le Fils comme ils honorent le Père. Celui qui n’honore pas le Fils n’honore pas le Père qui l’a envoyé.»
• Jean 20.28 « Thomas lui répondit : Mon Seigneur et mon Dieu!»
• Héb 1.6 « Et lorsqu’il introduit de nouveau dans le monde le premier-né, il dit : Que tous les anges de Dieu l’adorent!»
• Voir aussi Philippiens 2:9-11 ; Apoc 5.6-14.

Regardez aussi là où le Seigneur Jésus a été invoqué :

• Actes 7:59 « Ils lapidèrent Étienne, qui priait et disait : Seigneur Jésus reçois mon esprit! Puis, il se mit à genoux et s’écria d’une voix forte : Seigneur, ne les charge pas de ce péché! Et, après avoir dit cela, il s’endormit. » (Voir Lc 23.46 où Jésus a remit son âme entre les mains du Père).
• 1Co. 1:2 « à l’Église de Dieu qui est à Corinthe, à ceux qui ont été sanctifiés en Christ-Jésus, appelés à être saints, et à tous ceux qui, en quelque lieu que ce soit, invoquent le nom de notre Seigneur Jésus-Christ, leur Seigneur et le nôtre »
• 2Co. 12:7 « à cause de l’excellence de ces révélations. Et pour que je ne sois pas enflé d’orgueil, il m’a été mis une écharde dans la chair, un ange de Satan pour me souffleter, pour que je ne sois pas enflé d’orgueil. 8 Trois fois j’ai supplié le Seigneur de l’éloigner de moi, 9 et il m’a dit : Ma grâce te suffit, car ma puissance s’accomplit dans la faiblesse. Je me glorifierai donc bien plus volontiers de mes faiblesses, afin que la puissance de Christ repose sur moi.»
• Apoc. 22:20   « Celui qui atteste ces choses dit : Oui, je viens bientôt. Amen! Viens, Seigneur Jésus! »

7.  Jésus a les noms de Dieu

• Matt. 1.23 « la vierge sera enceinte, elle enfantera un fils, et on lui donnera le nom d’Emmanuel, ce qui signifie Dieu avec nous.» (cp Ésa 7:14)
• Jean 1.1 « Au commencement était la Parole, et la Parole était avec Dieu, et la Parole était Dieu.»

Beaucoup est dit par les grammairiens amateurs et ariens de l’omission de l’article défini avec « Dieu » dans la phrase « Et la Parole était Dieu ». Une telle omission est ordinaire avec les substantifs dans la construction avec son prédicat….L’article est omis aussi dans les autres constructions, par exemple dans les versets 6, 12, 13, 18 et dans Jn 13:3, où Dieu est écrit sans l’article. Pour traduire cela « un dieu » c’est complètement indéfendable. (FF. Bruce, The Diety of Christ.)

Dans le NT il y a 282 temps ou nous voyons « theos » sans article. Dans 16 endroits le TMN a mis “un dieu,” “dieu,”  et “dieux.” Dans Jn 1.1-18 nous avons « theos » 8 fois, versets 1,2,6,12,13,18–et l’article se trouve seulement deux fois, versets 1 et 2, mais le TMN 6 fois a traduire comme «Dieu» 1 (un dieu) et 1 (le dieu). En utilisant leur principe : un mot sans article est indéfini, nous pouvons traduire “ un commencement” 1.1,2; “une vie” 1.4; etc.

• Jean 20.28 « Thomas lui répondit : Mon Seigneur et mon Dieu!»
• Rom 9.5 « et les patriarches, et de qui est issu, selon la chair, le Christ, qui est au-dessus de toutes choses, Dieu béni éternellement. Amen!»
• 2 Pie 1.1 «…par la justice de notre Dieu et du Sauveur Jésus-Christ :»
• Héb 1.8 « Mais il a dit au Fils : Ton trône, ô Dieu, est éternel; Le sceptre de ton règne est un sceptre d’équité»
• Tite 2.13 « en attendant la bienheureuse espérance, et la manifestation de la gloire du grand Dieu et de notre Sauveur Jésus-Christ,»
• 1 Jean 5.20 « Nous savons aussi que le Fils de Dieu est venu, et qu’il nous a donné l’intelligence pour connaître le Véritable; et nous sommes dans le Véritable, en son Fils Jésus-Christ. (5:21) C’est lui qui est le Dieu véritable, et la vie éternelle.»

Jésus est le YHWH de l’ Ancien Testament (Ésa 40:3–Matthieu 3:3; Jean 1.23; Ésa 6.1-4–Jean 12.41; Psaume 102.25-28–Héb 1.10-12)

Les noms de Jésus Christ

• Admirable, Alpha et Oméga, Avocat, Agneau de Dieu, Ancre de l’âme, Ami, Appui,
• Berger & Évêque des âmes, Baume en Galaad,
• Chef et Consommateur de notre foi, Chef et Tête de l’Église, Chemin, Charpentier, Conseiller, Corne de Délivrance, Créateur, Christ, Consolation d’Israël,
• Dieu, Dieu Puissant, Dieu avec nous, Dominateur, Defense,
• Emmanuel, Époux, Éspérance de la gloire, Étoile brillante du matin,
• Forteresse, Fils de Dieu, Fils de l’homme, Fils bien-aimé, Fidèle,
• Galiléen, Gloire de Dieu, Guide, Gaurdien
• Haute retraite, Homme, Homme de douleur, Héritier de toutes choses,
• Image du Dieu invisible, Intercesseur
• Je Suis, Jésus, Jésus-Christ, Juste Juge, Justice, Joie de notre salut,
• Libérateur, Lumière du monde, Lion de la tribu de Juda, Leader,
• Maître, Méprisé et abandonné des hommes, Médiateur, Médecin, Messie,
• Parole de Vie, Père Éterne, Prince de notre salut, Prince de la vie, Prince de paix, Prince des rois de la terre!, Petit Enfant couché dans la crèche, Pain de Vie, Pierre principale, Porte, Puissance de Dieu, Prophète, Prêtre, Premier-né de toute la création, Premier-né des morts, Paque, Perle de grand prix,
• Reflet de sa gloire, Rocher, Rejeton de David, Rédempteur, Rédemption, Roi des Rois, Rabbi, Rabonni, Refuge, Rejeton de David, Résurrection et Vie, Riche pour tous ceux qui l’invoquent.
• Sagesse de Dieu, Sanctification, Sauveur, Souverain Sacrificateur, Saint, saint, saint est le Seigneur Dieu Tout-Puissant qui était, qui est, et qui vient!, Seigneur de Tous, Seigneur Jésus-Christ, Secours, Soleil de Justice, Soleil levant, Source, Souverain Berger, Serviteur, Sans péché,
• Témoin fidèle, Tête du corps de l’Église; Très-Haut;
• Vainqueur, Vérité, Vie, Celui qui vient, Vrai cep,

« Il avait sur son vêtement et sur sa cuisse un nom écrit : Roi des rois et Seigneur des seigneurs. (Apoc 19.6)

« Je suis l’alpha et l’oméga, le commencement et la fin. (Apoc 21.6).

Un nom utilisé pour Jésus est très important: « Seigneur »

(1) Le nom “Seigneur” est utilisé pour un titre de respect, comme « monsieur ».

• Matt. 21:30 « Il s’adressa alors au second et donna le même ordre. Celui-ci répondit : Je veux bien, Seigneur, mais il n’y alla pas.»
• Matt. 27:63 « et dirent : Seigneur, nous nous souvenons que cet imposteur a dit, quand il vivait encore : Après trois jours je ressusciterai.»
• Jean 4:11 « Seigneur, lui dit-elle, tu n’as rien pour puiser, et le puits est profond; d’où aurais-tu donc cette eau vive?»

(2) “Seigneur” est aussi utilsé pour traduire le nom (Yahweh) 6814 fois dans l’AT en grec. Alors, toute personne lisons le grec à l’époque du NT qui a eu une connaissance de l’AT en grec devrait reconnaître que dans les contextes où le mot est approprié, le mot “Seigneur” était le nom de celui qui était le Créateur et Celui qui Soutien le ciel et la terre, le Dieu omnipotent.

• Luc. 2:11 « aujourd’hui, dans la ville de David, il vous est né un Sauveur, qui est le Christ, le Seigneur.»
• Luc. 1:43  « Comment m’est-il accordé que la mère de mon Seigneur vienne chez moi»
• Matt 3:3 « C’est lui dont le prophète Ésaïe a dit : C’est la voix de celui qui crie dans le désert : Préparez le chemin du Seigneur rendez droits ses sentiers.»
• 1Co. 8:6 « néanmoins pour nous, il n’y a qu’un seul Dieu, le Père, de qui viennent toutes choses, et pour qui nous sommes, et un seul Seigneur, Jésus-Christ, par qui sont toutes choses et par qui nous sommes.»
• 1Co. 12:3  « C’est pourquoi je vous le déclare : nul, s’il parle par l’Esprit de Dieu, ne dit : Jésus est anathème! et nul ne peut dire : Jésus est le Seigneur! si ce n’est par le Saint-Esprit.»
• Apoc. 19:16 « Il a sur son manteau et sur sa cuisse un nom écrit : Roi des rois et Seigneur des seigneurs.»

« La confession Jésus est Seigneur est l’une des plus anciennes confessions de foi, ou peut-être le plus ancien credo de la chrétienté (cp. Jean 13.13 ; Philippiens 2.11). . . . Les Juifs convertis au christianisme le jour de la Pentecôte ont cru que Dieu avait fait Jésus Seigneur et Christ (Actes 2.36). Les non-juifs convertis oubliaient leur passé païen et se plaçaient sous la suzeraineté de Jésus, leur Seigneur et Sauveur (Actes 16.31 ; cf. Romains 10.9). Les chrétiens d’origine juive et non-juive acceptaient Jésus comme le Souverain du monde, le Roi des rois et le Seigneur des seigneurs (1 Timothée 6.15 ; Apocalypse 1.5 ; 17.14 ; 19.16). » (S.J. Kistemaker, 1 Corinthiens, cité dans Difficultés Bibliques du NT, 1Co. 12.3).

8.  Jésus a les Attributs de Dieu

L’Éternité

• Apoc 1.8 «Je suis l’alpha et l’oméga, dit le Seigneur Dieu, celui qui est, qui était, et qui vient, le TOUT-PUISSANT.» (Apoc 2:8; Esa. 44:6; 48:12)
• Michée 5:1 «Et toi, Bethléhem Éphrata, Petite entre les milliers de Juda, De toi sortira pour moi Celui qui dominera sur Israël, et dont l’origine remonte aux temps anciens, aux jours de l’éternité.»
• Matt. 28.20 «et enseignez-leur à observer tout ce que je vous ai prescrit. Et voici, je suis avec vous tous les jours, jusqu’à la fin du monde.»
• Jean 1.1 «Au commencement était la Parole, et la Parole était avec Dieu, et la Parole était Dieu.»
• Jean 8.58 «Jésus leur dit : En vérité, en vérité, je vous le dis, avant qu’Abraham fût, je suis.»
• (Cp. Jean 8.24 «C’est pourquoi je vous ai dit que vous mourrez dans vos péchés; car si vous ne croyez pas ce que je suis, vous mourrez dans vos péchés.»)
• Jean 17.5 «Et maintenant toi, Père, glorifie-moi auprès de toi-même de la gloire que j’avais auprès de toi avant que le monde fût..»
• Colossiens 1.17 «Il est avant toutes choses, et toutes choses subsistent en lui.»

Omnipotence

• Jean 1.3 « Toutes choses ont été faites par elle, et rien de ce qui a été fait n’a été fait sans elle.»
• Héb 1.2 « dans ces derniers temps, nous a parlé par le Fils, qu’il a établi héritier de toutes choses, par lequel il a aussi créé le monde,»
• Col. 1.16 « Car en lui ont été créées toutes les choses qui sont dans les cieux et sur la terre, les visibles et les invisibles, trônes, dignités, dominations, autorités. Tout a été créé par lui et pour lui.»

À un lépreux Il a dit, Je le veux, sois pur (Matt 8.3) ; À un sourd-muet Il a dit, Ouvre-toi (Marc 7.34); À un aveugle, « recouvre la vue » aux démons, « sors de cet homme ; à la mer il a dit, Silence, tais-toi. Le vent cessa et un grand calme se fit. »

Omniscience

• Jean 21.17 « Et il lui répondit : Seigneur, tu sais toutes choses, tu sais que je t’aime. Jésus lui dit : Pais mes brebis.»
• Matt. 11.27 « Toutes choses m’ont été données par mon Père, et personne ne connaît le Fils, si ce n’est le Père; personne non plus ne connaît le Père, si ce n’est le Fils et celui à qui le Fils veut le révéler.»
• Matt. 9.4 « Et Jésus, connaissant leurs pensées, dit : Pourquoi avez-vous de mauvaises pensées dans vos coeurs?”» (cf. Matt 12:25; Luc 5:22; 6:8; 9:47; 11:17)

Omniprésence

• Matt. 18.20 « Car là où deux ou trois sont assemblés en mon nom, je suis au milieu d’eux.»
• Matt. 28.20 « et enseignez-leur à observer tout ce que je vous ai prescrit. Et voici, je suis avec vous tous les jours, jusqu’à la fin du monde.»
• Jean 3.13 « Personne n’est monté au ciel, si ce n’est celui qui est descendu du ciel, le Fils de l’homme qui est dans le ciel.»

Immuabilité

• Héb 13.8 «Jésus-Christ est le même hier, aujourd’hui, et éternellement.»
• Héb 1.12 «Tu les rouleras comme un manteau et ils seront changés; Mais toi, tu restes le même, Et tes années ne finiront point.» (cp. Psaume 102:26-27)

La Sainteté

• Matt. 27.4 « en disant : J’ai péché, en livrant le sang innocent. Ils répondirent : Que nous importe? Cela te regarde.»
• Matt. 27.19 « Pendant qu’il était assis sur le tribunal, sa femme lui fit dire : Qu’il n’y ait rien entre toi et ce juste; car aujourd’hui j’ai beaucoup souffert en songe à cause de lui.»
• Matt. 27.24 « Pilate, voyant qu’il ne gagnait rien, mais que le tumulte augmentait, prit de l’eau, se lava les mains en présence de la foule, et dit : Je suis innocent du sang de ce juste. Cela vous regarde.»
• Marc 1.24 « Qu’y a-t-il entre nous et toi, Jésus de Nazareth? Tu es venu pour nous perdre. Je sais qui tu es : le Saint de Dieu.»
• Luc 23.41 « Pour nous, c’est justice, car nous recevons ce qu’ont mérité nos crimes; mais celui-ci n’a rien fait de mal.»
• Jean 8.46 « Qui de vous me convaincra de péché? Si je dis la vérité, pourquoi ne me croyez-vous pas?»
• 2 Cor 5.21 « Celui qui n’a point connu le péché, il l’a fait devenir péché pour nous, afin que nous devenions en lui justice de Dieu.»
• Héb 4.15 « Car nous n’avons pas un souverain sacrificateur qui ne puisse compatir à nos faiblesses; au contraire, il a été tenté comme nous en toutes choses, sans commettre de péché.»
• Héb 7.26 « Il nous convenait, en effet, d’avoir un souverain sacrificateur comme lui, saint, innocent, sans tache, séparé des pécheurs, et plus élevé que les cieux,»
• 1 Pie 2.22 « Lui qui n’a point commis de péché, Et dans la bouche duquel il ne s’est point trouvé de fraude;»
• 1 Jean 3.5 « Or, vous le savez, Jésus a paru pour ôter les péchés, et il n’y a point en lui de péché.»

9.  Jésus a fait les oeuvres de Dieu

Créateur (cf. Ésaie 42:5)

• Jean 1.3 « Toutes choses ont été faites par elle, et rien de ce qui a été fait n’a été fait sans elle. »
• 1 Cor 8.6 « néanmoins pour nous il n’y a qu’un seul Dieu, le Père, de qui viennent toutes choses et pour qui nous sommes, et un seul Seigneur, Jésus-Christ, par qui sont toutes choses et par qui nous sommes. »
• Col 1.16 « Car en lui ont été créées toutes les choses qui sont dans les cieux et sur la terre, les visibles et les invisibles, trônes, dignités, dominations, autorités. Tout a été créé par lui et pour lui. »

Il Soutient toutes choses

• Col 1.17 « Il est avant toutes choses, et toutes choses subsistent en lui. »
• Héb 1.3 « et qui, étant le reflet de sa gloire et l’empreinte de sa personne, et soutenant toutes choses par sa parole puissante, a fait la purification des péchés et s’est assis à la droite de la majesté divine dans les lieux très hauts, »

Le Roi Souveraine

• Matt. 13.41 «Le Fils de l’homme enverra ses anges, qui arracheront de son royaume tous les scandales et ceux qui commettent l’iniquité »
• Matt. 25 Il jugera le monde
• Matt. 28.18 «Jésus, s’étant approché, leur parla ainsi : Tout pouvoir m’a été donné dans le ciel et sur la terre.»
• Eph 1.20 « Il l’a déployée en Christ, en le ressuscitant des morts, et en le faisant asseoir à sa droite dans les lieux célestes»
• Philip 2.10  « afin qu’au nom de Jésus tout genou fléchisse dans les cieux, sur la terre et sous la terre»
• Jean 5.22  « Le Père ne juge personne, mais il a remis tout jugement au Fils»
• Apoc 17.14  « Ils combattront contre l’agneau, et l’agneau les vaincra, parce qu’il est le Seigneur des seigneurs et le Roi des rois, et les appelés, les élus et les fidèles qui sont avec lui les vaincront aussi»
• Apoc 19.11-16  « Puis je vis le ciel ouvert, et voici, parut un cheval blanc. Celui qui le montait s’appelle Fidèle et Véritable, et il juge et combat avec justice. Ses yeux étaient comme une flamme de feu; sur sa tête étaient plusieurs diadèmes; il avait un nom écrit, que personne ne connaît, si ce n’est lui-même; et il était revêtu d’un vêtement teint de sang. Son nom est la Parole de Dieu. Les armées qui sont dans le ciel le suivaient sur des chevaux blancs, revêtues d’un fin lin, blanc, pur. De sa bouche sortait une épée aiguë, pour frapper les nations; il les paîtra avec une verge de fer; et il foulera la cuve du vin de l’ardente colère du Dieu tout-puissant. Il avait sur son vêtement et sur sa cuisse un nom écrit : Roi des rois et Seigneur des seigneurs.»

Il donne la vie

• Jean 5.21  « Car, comme le Père ressuscite les morts et donne la vie, ainsi le Fils donne la vie à qui il veut.»
• Jean 6.40  « La volonté de mon Père, c’est que quiconque voit le Fils et croit en lui ait la vie éternelle; et je le ressusciterai au dernier jour.»
• Jean 10.18  « Personne ne me l’ôte, mais je la donne de moi-même; j’ai le pouvoir de la donner, et j’ai le pouvoir de la reprendre : tel est l’ordre que j’ai reçu de mon Père.»
• Jean 10.28 « Je leur donne la vie éternelle; et elles ne périront jamais, et personne ne les ravira de ma main.»
• Jean 11.25  « Jésus lui dit : Je suis la résurrection et la vie. Celui qui croit en moi vivra, quand même il serait mort»
• Jean 14.6  « Jésus lui dit : Je suis le chemin, la vérité, et la vie. Nul ne vient au Père que par moi.»
• Marc 5.41  « Il la saisit par la main, et lui dit : Talitha koumi, ce qui signifie : Jeune fille, lève-toi, je te le dis.»
• Luc 7.14  « Il dit : Jeune homme, je te le dis, lève-toi!»
• Jean 11.43  « Ayant dit cela, il cria d’une voix forte : Lazare, sors!»

Jésus a pardonné les péchés

• Matt. 9.2  « Et voici, on lui amena un paralytique couché sur un lit. Jésus, voyant leur foi, dit au paralytique : Prends courage, mon enfant, tes péchés te sont pardonnés.»
• Matt. 9.6  « Or, afin que vous sachiez que le Fils de l’homme a sur la terre le pouvoir de pardonner les péchés : Lève-toi, dit-il au paralytique, prends ton lit, et va dans ta maison.»
• Luc 7.48  « Et il dit à la femme : Tes péchés sont pardonnés.»

10.  Jésus est le Fils de Dieu

Plusieurs musulmans comprennent la phrase « Fils de Dieu » dans le sens que Jésus était un enfant qui est venu après que Dieu a eu des relations sexuelles avec Marie. Mais c’est directement au contraire de ce que nous voyons dans le NT (Matt 1.18-24; Luc 1.26-35).

Il faut aussi comprendre qu’il y a deux mots pour fils dans la langue arabe. Le mot walad est un fils né à cause des relations sexuelles. Il est clair que Jésus n’est pas un fils dans ce sens du mot. Il y a un autre mot arabe pour fils, ibn, qui a un sens plus vaste, un sens métaphorique ou figuratif. Un voyageur est « un fils de la route, » (ibnussabil). C’est dans ce sens qu’il faut penser de Jesus comme le Fils de Dieu.

Cp. Daniel 7:13 — un individu avec une puissance surnaturelle

• Marc 2.10  « Or, afin que vous sachiez que le Fils de l’homme a sur la terre le pouvoir de pardonner les péchés »
• Marc 2.28  « de sorte que le Fils de l’homme est maître même du sabbat»
• Marc 8.31  « Alors il commença à leur apprendre qu’il fallait que le Fils de l’homme souffrît beaucoup, qu’il fût rejeté par les anciens, par les principaux sacrificateurs et par les scribes, qu’il fût mis à mort, et qu’il ressuscitât trois jours après.»
• Marc 8.38  « Car quiconque aura honte de moi et de mes paroles au milieu de cette génération adultère et pécheresse, le Fils de l’homme aura aussi honte de lui, quand il viendra dans la gloire de son Père, avec les saints anges.»
• Marc 10.45 « Car le Fils de l’homme est venu, non pour être servi, mais pour servir et donner sa vie comme la rançon de plusieurs.»
• Marc 14.61-62  « Jésus garda le silence, et ne répondit rien. Le souverain sacrificateur l’interrogea de nouveau, et lui dit : Es-tu le Christ, le Fils du Dieu béni? Jésus répondit : Je le suis. Et vous verrez le Fils de l’homme assis à la droite de la puissance de Dieu, et venant sur les nuées du ciel.»
• Matt. 3:17  « Et voici, une voix fit entendre des cieux ces paroles : Celui-ci est mon Fils bien-aimé, en qui j’ai mis toute mon affection.» La voix audible de Dieu a déclaré que Jésus est son Fils bien-aimé.
• Matt. 17:5  « Comme il parlait encore, une nuée lumineuse les couvrit. Et voici, une voix fit entendre de la nuée ces paroles : Celui-ci est mon Fils bien-aimé, en qui j’ai mis toute mon affection : écoutez-le!»

11. Le ministère de Jésus-Christ aujourd’hui.

• Notre sacrificateur : Heb 2.18 ; 4.15-16 ; 7.27 ; 1 Jn 2.1 ; Rom 8.33-34.
• Notre roi : Eph 1.20-22 ; Phil 2.9-11 ; Col 1.17 ; Jean 14.3
• L’image de Dieu : Heb 1.3 ; Col 1.15 ; 2 Cor 4.4 ; Jn 14.9
• La Tête de l’Église : Eph 1.22-23 ; 4.11-12 ; 5.23-24 ; Col 1.18 ; 2.19
• Le Cep : Jn 15 :1,5,11
• La Fondation : 1 Cor 3.11-15
• La Pierre de l’Angle : Actes 4.11 ; Eph 2.20 ; 1 Pie 2.6
• Voir aussi la grâce de Dieu et de Christ : 1 Th 1.1 ; 5.28 ; 2 Th 1.12 ; 2.16 ; 3.18 ; 1 Cor 1.3,4 ; 3.10 ; 15.10 ; 2 Cor 1.2,12 ; 8.1 ; 9.8 ; 12.9 ; 13.14 ; Gal 1.3,6 ; 2.21 ; 5.4 ; 1.15 ; 2.9 ; 6.18 ; Rom 1.7 ; 1.5 ; 15.15 ; 3.24 ; 4.4 ; 5.2 ; 12.3,6 ; 16.20,24 ; Eph 1.2,6,7 ; 3. 2,7,8 ; 4.7 ; 6.24 ; Phil 1.2 ; 4.23 ; Col 1.2 ; 4.18 ; Phile 3,25 ; 1 Tim 1.2 ; 6.21 ; 1.14 ; Tit 1.14 ; 3.15 ; 2.11 ; 2 Tim 1.2 ; 4.22 ; 1.9 ; 2.1.
• Il est l’objet de notre foi et notre amour : Jn 1.12 ; 3.16,18,36 ; 6.29,35,41 ; 7.38.39 ; 11.25-27 ; 14.1

12. L’activité FUTURE de Jésus-Christ.

• Son retour : Jn 14.3 ; Actes 1.11 ; 1 Th 4.6 ; Apoc 1.7
• Son jugement : Jn 5.22,26-29 ; Matt 16.27 ; Rom 2.16 ; 2 Tim 4.1
• Jugement des nations à la fin de la tribulation : Matt 25.31-46
• Jugement de saints dans l’Ancien Testament et dans la tribulation : Matt 16.27 ; 20.4-6
• Jugements des croyants :2 Cor 5.10 ; Rom 14.10-12 ; 1 Cor 3.10ff ; Rev. 1:14 Rev. 2:18
• Son règne dans le millénium : Ps 72.6-11; Esa 2.2-4; 11.1-5; Jer 23.5; Zech 14.9

Dans son livre « Mere Christianity », C.S. Lewis écrit ce qui suit : « J’essaie ici d’empêcher quiconque de dire la chose la plus stupide qu’une personne puisse dire sur Lui (Jésus-Christ) : “Je suis prêt à accepter que Jésus soit un grand enseignant moral, mais je ne reconnais pas qu’il se dise Dieu.” Ceci est la seule chose à ne pas dire. Un homme ordinaire qui aurait dit le genre de choses que Jésus a dites ne serait pas reconnu comme un grand enseignant moral. Il serait plutôt un lunatique – similaire à un homme qui prétenderait être un œuf poché – ou bien il serait le Satan de l’enfer. À vous de choisir. Soit que cet homme était, et est, le Fils de Dieu, ou bien qu’Il était un homme fou ou bien pire encore … Vous pouvez le traiter de fou, vous pouvez lui cracher dessus et le tuer en tant que démon; ou vous pouvez tomber à ses pieds et le reconnaître comme Seigneur et Dieu. Mais n’en venons pas à un non-sens protecteur en le définissant comme un grand enseignant humain. Il ne nous a pas laissé cette option. Et Il n’en avait pas l’intention. » (Voir http://www.gotquestions.org/Francais/Qui-Jesus-Christ.html pour la citation).

Conclusion:

Il ne faut pas laisser les preuves de la divinité de Jésus Christ sans aussi réfléchir sur deux choses:

• Si Jésus Christ est divin, peut-il être aussi un homme? Oui! C’est la doctrine de l’incarnation Jésus existait avant sa naissance, mais au moment de sa conception sa nature divine à ajouter la nature humaine. Tout cela s’est passé par la puissance du Saint-Esprit. Jésus Christ a deux natures : divine et humaine. Pourquoi l’incarnation? C’est pour nous sauver de nos péchés. Dieu ne peut pas mourir. Mais Jésus-Christ a donné sa vie humaine volontairement pour être un sacrifice parfait pour nous péchés. Il est mort à notre place et il est ressuscité pour donner la vie à tous ceux qui croient en lui.

2. Si Jésus Christ est humaine, mais aussi divine, il peut vous écouter maintenant. Il vous appelle. Demande-lui de vous sauver.

• Matt 11.28 « Venez à moi, vous tous qui êtes fatigués et chargés, et je vous donnerai du repos. »
• Jean 6:37 « Tous ceux que le Père me donne viendront à moi, et je ne mettrai pas dehors celui qui vient à moi »

Jean 11:25 « Jésus lui dit : Je suis la résurrection et la vie. Celui qui croit en moi vivra, même s’il meurt;  26 et quiconque vit et croit en moi ne mourra jamais. Crois-tu cela? »

Cf. http://www.e4christ.org/christ-articles/la-divinite-de-jesus-christ/

Bohe bamaderha mpu: “K’olonzize omanye okuli?

Okuli lugenda bici? Lugenda amadoso g’obulagirire bwenêne abantu bakacîdosa. Nkaba okola ocidosize amadoso gashushine nagâ:

• Ka kwo binali Nyamuzinda anarhuhangayikire?
• K’ivita n’amalibuko byanacihwè?
• Gurhi bibâ erhi omuntu afâ?
• Ka hali obulangalire boshi boshi lugenda abàfîre?
• Gurhi nakashenga lyo Nyamuzinda anyumvirhiza?
• Gurhi nakajira lyo mbona omwishingo omu kalamo?”

Bamayushûla mpu: “Ngahi wakalongeza amashuzo gaga madoso? Erhi wakaja omu nyumpa babikira ebitabu nisi erhi âha babiguliza, wanashanga amagana g’ebitabu abantu bacikubagira mpu byo birimw’amashuzo. Ci kwonene, kanji kanji ebyo bitabu binakapingana. Ebindi binakolesibwe kasanzi kaguma ci erhi hagera nsiku nsungunu, obulagirire bwabyo bunahwe, nantyo bashubi biyandika kundi kundi nisi erhi kubihinganula”.

Kandi bamayushûla mpu: “Ci kwonene, hali citabu ciguma cirimw’amashuzo gw’okucikubagirwa. Ciri citabu ciderha okuli. Yezu àbwira Mungu omu isala erhi: “Akanwa kawe kwo kuli.” (Yowane 17:17) Ene, rhumanyire oku ako Kanwa yo Bibliya Ntagatifu. Emyanzi ekulikire yakurhabala obone kwa bofofi amashuzo g’obwalagale n’okuli gali omu Bibliya lugenda ago madoso gali ahâla nyanya”.

Bamadôsa: “Ka kwo binali Mungu anarhuhangayikire?”

Bamashuza mpu: BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Igulu rhulamiremwo liyunjwiremw’abantu barhagwerhi bonjo n’obushinganyanya. Madîni manji gayigiriza mpu ago malibuko gali garhugwarha buli bulonza bwa Nyamuzinda”.

Bamayushûla mpu: “GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Mungu arhalerha amagalugalu. Olwandiko lwa Ayubu 34:10 ludesire erhi: “Muyegûle kùli na Nyamuzinda amagalugalu; ow’enyanya aba mushinganyanya.” Nyamuzinda agwerhe omuhigo gw’obuzigire kuyerekera abantu. Co carhumâga Yezu arhuyigirizâ mpu rhukashenga ntya: “Larha, oli omu mpingu, …obwami bwawe buyishe. Obulonza bwawe bube en’igulu nk’empingu.” (Mateyo 6:9, 10) Nyamuzinda anarhuhangayikire bwenêne, co carhumaga ajira ecijiro cinene bwenêne lyo ahikiriza omuhigo gwage.—Yowane 3:16.

Ocibisoma Omurhondêro 1:26-28; Yakobo 1:13; na 1 Petro 5:6, 7”. Aho bayazize!

Bamashub’idosa mpu: “K’ivita n’amalibuko byanacihwè?”

Bamashuza mpu: “BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Ivita ligenderire okuniga abantu magana garhaganjwà. Amalibuko gali garhuhikira rhweshi rhweshi. GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Mungu alaganyize amango alerha omurhula omw’igulu lyoshi. Omu Bwami bwage buderhwa burhegesi bw’empingu, abantu barhakaciyiga “okulwa ivita (NW).” Ahali h’okulwa ivita, “engôrho zabo bazitulemwo enfuka.” (Izaya 2:4) Mungu ayishimalîriza ngasi cijiro c’okubula obushinganyanya n’amalibuko goshi. Ebibliya elaganyize erhi: “[Nyamuzinda] ahorhôla ngasi mulenge gubali omu masu: olufû ntalo lwacihabê; emishîbo n’endulu n’amababale birhakacihabâ bundi; bulya okwali burhanzi kwahwire.”—Amafulûlo 21:3, 4”. Bayazize ci ago mango ntaye omanyire mangaci gabe: “ Ci olwo lusiku n’ako kasanzi, ntaye obimanyire, ciru bamalahika b’empingu, ciru n’omugala, nta wundi aha nyuma ly’Ishe yenene”.

Mpu ocibisoma Ennanga 37:10, 11; 46:9; na Mikeyo 4:1-4.

Bamashubidôsa mpu: Gurhi bibâ erhi omuntu afâ?

Bamashuza mpu: “BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Hofi amadîni goshi ganayigirize mpu hali iroho garhafà libâ endalala ly’omuntu lirya ligenderera okulama enyuma ly’okufâ kw’omubiri. Abandi bantu bayemire oku abàfîre bagwerhe obuhashe bw’okulibuza abazîne na kandi mpu Mungu anahane enkol’amaligo omu kuzilibuza ensiku n’amango omu muliro.GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Erhi omuntu afâ, anafè loshi loshi. Olwandiko l’Omuhanûzi 9:5 ludesire erhi: “Abafîre…barhamanyiri cici.” Kulya kuba abafîre barhankamanya cici, barhankarhimanya nisi erhi kuhikirwa na kantu koshi koshi, barhankalibuza nisi erhi kurhabala ozîne.—Ennanga 146:3, 4.

RHUYUSHULE EHI BAYIBAGIRE

Ahala bashushwire barhaluka binji bya bulagirire omu Bibliya. Nyakasane alaganyire oku anacihorhole emirenge yoshi, kwo rhwayumvirhe omu Izaya 25 na Amafululo 21. Na liguma liguma, rhunabone Nnâmahanga akolesa abafire okuyigiriza abacizine lyo barhagiyishihabuka. Enyiganyo:

Bene Sira 44 ayimbire irenge ly’abafire amango bali bajira aminja. 2M 7: bana nda na nina wabo banigwa, ecitabu cibahire irenge. Amaruba emwa Abahebraniya 11-12 gashambire oku bantu bafire banali bemezi na kurhi rhwakabalolerakwo, mpu obuyemere bwarhuhizire cigamba ciguma, gwo mulungano gw’abazine n’abafire bulya haguma bali na Yezu wa faga anafuka lyo ashuba lungere w’abazine n’abafire: “Bulya ntaye muli rhwe ocilamira yêne, na ntaye ocîfira yêne. Rhukalama, Nyakasane rhulamira, na rhukafa, Nyakasane rhufira. Omu kalamo n’omu lufu, rhuli ba Nyakasane. Bulya Kristu afire anafuka lyo aba Mwami w’abafire n’abazine” (Rm 14, 7-9).

Kandi mpu rhuli omu lushangi haguma n’abaciri en’igulu n’ahahisire erhi buyemere burhuma:“Mwehe mwàyegîre entondo ya Sinayi n’ecishagala ca Nyamuzinda ozine; mwàyegire Yeruzalemu w’empingu, n’emirhwe ya bamalahika barhankaganjwa, yo ndêko y’olusiku lukulu, mwàyegîre ecinyabuguma c’enfula ziyandisirwe omu mpingu; mwàyegîre Nyamuzinda, mutwi w’emanja z’abantu boshi, n’emyûka y’abashinganyanya bahisire oku bwîmâna; mwâyegire Yezu, mulagizi w’endagano mpyahya n’omuko gwage gucêsa gunalushire ogw’Abeli okumany’iderha” (Hb 12,22-24).

Yezu Kristu, waburhagwa myaka bihumbi enyuma z’okufa kwa Abrahamu, Musa na Eliya, amango alisalira oku ntondo ahiduka obusu, abonekerwa anashambala bona Musa na Eliya (Mt 17, 1-13; Mk 9, 2-8; Lk 9,28-36; 2Pt 1, 16-18). N’omu mugani gw’omuhirhi orhashibiriraga Lazaro, erhi Lazaro afa omuhirhi ahûna mpu Abrahamu arhume Lazaro ajirhonda bene wabo basigire omw’igulu balekiyish’irhogerwa n’obuhanya bakalama akage (Lk 16, 19-31).Mpu ocibisoma Omurhondêro 3:19 n’Omuhanûzi 9:6, 10.

Olwo lushangi rhulimwo haguma n’abafire muli Kristu lzo lurhuma rhurhaleka oku bakengêra, nabo barhakabula burhukengêra. Omu citabu c’Amafululo badôsa emunda bali mpu ka Nyamuzinda arhaciyukiriza omubalè gw’abafa oku izîno lya Yezu akabo? “Erhi abalaza eciziriko ca karhanu, nabona aho idako ly’olusho emyûka y’abafire Oluderho lwa Nyamuzinda n’obuhamirize bwabo. Banaciyakûza n’izu linene mpu:’Mâshi Nyamwagirwa, na Nn’okuli, kuhika mangaci wayôrha orhatwiri olubanja orhanahôziri omuko gwirhu oku bantu b’igulu?’ Banacibahêreza ngasi muguma ecirondo cêru, banababwira mpu balinde hindi hisanzi hitya kuhika ababo bashizi na bene wabo bali bayirhwa bahalûke.” Idoso likulikire likola lishuze aho obwo. Abafire badesize Yezu, kandi banadese Nyamuzinda embere z’okufuka kw’abantu boshi.

Bene Bahamirizi ba Yehova bamashub’idôsa mpu: “Ka hali obulangalire boshi boshi lugenda abàfîre?”

Mpu “BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Rhulonzize okulama n’okucishingira akalamo haguma n’abazigirwa birhu. Birhankasomerana okubona rhucifinjire bwenene okushubibona benewirhu bâfîre.GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Bantu banji bàfîre bayîshifuka. Yezu àlaganyîze oku “abali omu nshinda boshi barhengemwo.” (Yowane 5:28, 29) Lugenda omuhigo gwa Nyamuzinda gw’aha murhondêro, abo bantu bayishifulwà bayishibà n’obulyo bw’okulama omu igulu paradizo. (Luka 23:43) Hano eco ciragane c’amango gayishire cihikirizibwa, abantu bakenga Nyamuzinda bayishiba n’amagala nkana n’obuzine bw’ensiku n’amango. Ebibliya edesire erhi: “Abashinganyanya bo balya igulu, bo banalibêrakwo ensiku n’amango.”—Ennanga 37:29. Ocibisoma Ayubu 14:14, 15; Luka 7:11-17; n’Ebijiro by’Entumwa 24:15”.

Kandi rhwanayushûla oku Bibliya arhahusa kurhubwira oku Nyamuzinda anacijire igulu lihyahya n’empingu mpyahya, ci rhurhamanyiri kurhi byanayorhe (Iz 66, 22; Maf 21, 1-8).

Bamashub’idôsa: “Gurhi nakashenga lyo Nyamuzinda anyumvirhiza?”

 Bamashuza mpu “BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Omu madîni hofi goshi, abantu kushenga bashenga. Ci kwonene, banji banabone nka Nyamuzinda arhashuza amasala gabo. GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Yezu àrhuyigirîzize mpu rhumanye rhwakagalukira-galukira ebinwa omu masala girhu. Aderha erhi: “Nka mwashenga, murhakazigi galukira-galukira ebinwa (NW).” (Mateyo 6:7) Nkaba rhulonzize Nyamuzinda ayumvirhize amasala girhu, rhukwaninwe okushenga omu njira ayemire. Lyo rhujira ntyo, rhukwaninwe rhuyige obulonza bwa Nyamuzinda na ntyo rhumushenge omu njira alonzize. Omu Maruba Marhanzi ga Yowane 5:14 rhusomire ntya: “Erhi rhwankamushenga akantu nk’oku alonzize, anarhuyumvirhize.” Ocibisoma Ennanga 65:2; Yowane 14:6, 14; na Amaruba Marhanzi ga Yowane 3:22.

Kandi badôsa mpu “Gurhi nakajira lyo mbona omwishingo omu kalamo?”

Bashuza mpu “BULYA GURHI RHWANKACIDOSA ERI IDOSO: Bantu banji babà bayemîre oku enfaranga, okumanyikana, nîsi erhi iranga byanabalerhera omwishingo. Na ntyo, banacihangane okushimbulira ebyo bintu, ci buzinda barhimane oku nta mwishingo babwine. GURHI EBIBLIYA EYIGIRIZIZE: Yezu àyerekîne enjira y’okubona omwishingo erhi aderha mpu: “Iragi lyabo abakenyi omu murhima.” (Mateyo 5:3) Rhwanaba n’omwishingo gw’okuli erhi rhwankacihangana okulwisa obukenyi bwirhu bw’emurhima; kwo kuderha ishali lirhu ly’obunyamûka ly’okumanya okuli kuyerekera Nyamuzinda n’omuhigo gwage guyerekire abantu. Oko kuli kuba omu Bibliya. Okumanya okuli kwanarhurhabala rhumanye bici biri by’obulagirire kwo binali na ebirhali by’obulagirire. Erhi rhwankaleka okuli kw’Ebibliya kulongole emihigo yirhu n’ebijiro birhu, rhwanaba n’akalamo kagwerhe omuhigo.—Luka 11:28. Ocibisoma Emigani 3:5, 6, 13-18 na 1 Timoteyo 6:9, 10.

Ebinwa rhudesire âha nyanya kuli kutwa bofofi lugenda amashuzo g’Ebibliya kuli galya madoso ndarhu. K’olonzize omanye eyindi myanzi minji kulusha eyo? Ankaba oli muguma muli abo “bakenyi omu murhima,” kwo binali wanalonza okumanya binji kulusha. Nkaba wanacidosa agandi madoso gali nkâga: ‘Erhi ankaba Mungu anarhuhangayikire, bici byàrhumire aleka aga magalugalu n’amalibuko bigenderere eyi miaka yoshi yoshi? Gurhi nankajira lyo akalamo kw’omulala gwani kaba kinja kulusha?’ Ebibliya erimw’amashuzo goshi na kandi ga kusimisa lugenda aga madoso n’agandi manji kulusha.

Ci kwonene, bantu banji ene bali barhindira okusoma Ebibliya. Banakayibona nka citabu cinene bwenene na cizibu okuyumvikana. K’olonzize oburhabâle lyo ohasha okulonza amashuzo omu Bibliya? Abahamirizi ba Yehova banakolese njira zibirhi zankakurhabâla.

Enjira ya burhanzi hiri hitabu Ocishingire akalamo hano igulu emyaka n’emyaka! Ehyo hitabu hyayandisirwe mpu lyo hirhabala abantu bagwerhe emikolo minji bwenene babone amashuzo gw’obwalagale gali omu Biblia lugenda amadoso gw’obulagirire. Enjira ya kabirhi guli mupango gw’okuyiga Ebibliya aha kâ buzira kujuha. Muhamirizi wa Yehova muguma oshinganine okuyigiriza Ebibliya anakulambagirira aha kâ nisi erhi murhimanane ahandi hantu hakwanine na ntyo ngasi mugobe mwanashambâla oku myanzi y’Ebibliya omu kasanzi kasungunu. Emilioni y’abantu omu igulu lyoshi eri yayunguka kugerera kw’ogo mupango. Bantu banji bashwinja ebinwa omu njira y’okusimisa bwenene omu kuderha erhi: “Namabona okuli!”

Nta kandi kantu ka bulagirire bwenene rhwankabona karhalusire okuli. Okuli kw’Ebibliya kuli kwarhukûla omu buja bw’obukurungu, enyigirîzo z’okuvuruga obwenge n’omu boba. Okuli kunarhulerhere obulangalire, omuhigo omu kalamo n’omwishingo. Yezu àdesîre erhi: “Mwamanya okuli, n’okuli kwammurhenza omu buja.”—Yowane 8:32 Bulya gurhi oyige Ebibliya?Ebibliya eri yarhabala bantu banji babone amashuzo oku madoso g’obulagirire bwenene rhucidosa omu kalamo. Ka nawe olonzize omanye amashuzo?

Rhwahekera aho, rhukasoma Bibliya n’obwirhonzi. Rhuleke okuderha mpu omusemwa muguma rhwamayimangirakwo ye Bibliya yeshi oyo. Abagwerhe amadoso bagarhume kuli https://nyabangere.com

hébreu………..		catégorie en français	prononciation	équivalent en mashi
לֹא רֻחָמָה		Noms propres	Non-Aimée, Lo-Rouhama [Mal-Aimée]	Lo-Ruhama|Orhasimirwi|Orharhonyiri — îzino lya mulala gulimwo fungwifungwi mwâli wa Hosheya, rhuderha Ozeya NTA LUKOGO lyo izino lya LO Ruhama
לֹא עַמִּי		Noms propres	Étranger	Lo-Ami|Lurhali-Lubaga-Lwani|K’emahanga — kula banahâ omwana elya BARHALIBIRHU, K’EMAHANGA Erhi embaka zali omu mulala zihwa baburha LUBAGA LWANI na MUSIMWA, lol Hoz 1-2
לֵאָה	✓	Noms propres	Léa	Lea|Leya — mwâli wa Labani, muka Yakobo
לָאֵל	✓	Noms propres	Laël	Layeli|Lael — îshe wa Eliyasafi, Eliyazaf murhambo w’Abagershoni, bene Geshoni
לְאֻמִּים	✓	Noms propres	Léoummite [Leoumite]	Baleumini — lubaga lwa kuli Yokshân, Yokishani
לְבָאוֹת	✓	Noms propres	Levaoth [Lebaoth]	Lebaoti|Levaot — lugo omu lya simeoni
לְבוֹנָה	✓	Noms propres	Levona [Lebona]	Lebona — hantu aho, lola Bac 21.19
לָבִיא		Faune	lion	ntale|entale — entale edesirwe omu binwa binji bya cihebraniya
לְבִיָּא		Faune	lioness	ntale-kazi|entale-kazi|ntale nkazi
לָבָן-1		Noms propres	Laban, blanc	Labani|mweru — mugala wa Betoneli îshe wa Lea na Raheli, Racheli
לָבָן-2	✓	Noms propres	Laban	Labani — hantu aho
לִבְנָה-1		Noms propres	Livna [Libna]	Libna|Libna — hantu abarhengaga bujà e Misiri bageraga
לִבְנָה-2		Noms propres	Livna [Libna]	Libna — lugo lwa Baleviti omu lya Yuda
לִבְנֶה-1	✓	Flore	peuplier blanc	mipepuli — mipepuli myeru
לִבְנֶה-2		Flore	styrax	mitudu
לְבָנָה	✓	Noms propres	Levana [Lebana]	Lebana|Levena — mwezi nkuba karhî Lebana Levana murhambo wa milala murhumisi omu ka-Nyamuzinda enyuma z’okurhenga e Babiloni bali lulizibwe
לְבֵנָה		Objets réels	brique, pavé	amatofali|matofali|amadofali|madofali
לְבֹנָה		Flore	encens, résine	obukù|bukù|nshângi|enshângi
לְבָנוֹן		Noms propres	Liban	Libano — lukere lwa ntondo ziri e mwênè gwa Israheli
לִבְנִי-1		Noms propres	Livni [Libni]	Livini|Libni — mugala wa Gershôn, Gershoni bûko bwa Levi
לִבְנִי-2		Noms propres	Livni [Libni]	Livivi|Libni — wa kuli bene Merari bûko bwa Levi
לִבְנִי-3	✓	Noms propres	Livnites [Libnite]	omulala gwa Livini|omulala gwa Libni|omulala gw’Abalobuni — ba kuli Libni bûko bwa Levi
לֹד	✓	Noms propres	Lod	Ludu|Lodi|Lod — lugo omu ishwa lya Benyamini
לִדְבִּר	✓	Noms propres	Lodevar [Lo-Dabar]	Lo-Debari|Lodevar
לְהָבִים		Noms propres	Lehav [Lehab]	Lehabimu|Lehab|Lehabimu|Lehabim — lubaga lwa kuli Mitsrayim, Misiri
לָהַד	✓	Noms propres	Lahad	Lahadi — mugala wa Yehati bûko bwa Yuda
לוֹ דְבָר	✓	Noms propres	Lodevar [Lo-Dabar]	Lo-Debari|Lo-debar|Lodevar
לוּבִי		Noms propres	Libyen, de Libye	Abanya-Libiya — bantu bayûbaka e Libiya
לוּד		Noms propres	Loud	Ludi|Ludu — mugala wa Sem, Semu, Semi cihugo, ishwa lya Sem
לוּדִים		Noms propres	Loud, gens de Loud	bene Ludimu|abantu b’e Ludi|e Ludi
לוּז-1	✓	Flore	amandier	amandi|mirhi ederhwa amandi — omu nfarsè mpu « amandier »
לוּז-2		Noms propres	Louz	Luzo|Luzu|Luz — lugo Luz ye Yakobo ahire erya Beteli
לוּחַ-1		Objets réels	planche	mbaho|mpaho|lupaho|lubaho|emirhamba|murhamba
לוּחַ-2		Objets réels	tablette	embaho|mbaho|enambi|nambi|mbale|embale
לוּחִית		Noms propres	Louhith	Luhiti|Luhit — hantu h’e Mowabu
לוֹט		Noms propres	Loth	bulangeti|citambara|Loti|Lot — bulangeti, citambara omu mashi namwo muba izino ly’omuntu mpu ye CITAMBARA oyu citambaro w’omu Bibliya ali mugala wa Harani Harani alondana bona Abrahamu Abrahamu aligi mîshe wa Loti
לוֹטָן	✓	Noms propres	Lotân [Lotan]	Lotani|Lotân — mugala wa Seyiri
לֵוִי-1		Noms propres	Lévi	Levi
לֵוִי-2		Noms propres	lévite, clans de Lévi [lévites]	Omuleviti|muleviti|baleviti|abaleviti|bene Levi|bene-Levi|bûko bwa Levi — bûko bwa Levi
לִוְיָתָן		Faune	grand dragon, Léviatan	Leviatani|ciryanyi w’e lwîshi
לְחִי	✓	Noms propres	Lèhi [Léhi]	Lehi — hantu aho
לֶחֶם פָּנִים	✓	Rituels	pain d’offrande	omugati gw’enterekêro|mugati gwa nterekêro|emigati y’enterekêro|emigati y’oburherekêre|kantu kagîshe — « mugati guhêkwa emalanga » (ga Nyamuzinda, Nyakasane)
לַחְמִי	✓	Noms propres	Lahmi [Lami]	Lami|Lahmi — w’e Gati alondana bona Goliati mufilistini
לַחְמָס	✓	Noms propres	Lahmas [Lahémas]	Lahamasi — lugo lw’omu lya Yuda
לֹט	✓	Flore	myrrhe ou fruit du micocoulier ou du châtaignier [type de résine	bukù|obukù — malehe ga mirhi
לְטָאָה		Faune	lézard [FF 35.52]	musherebera|cibulubulu
לְטוּשִׁם	✓	Noms propres	Letoushite [Letouchite]	Baletusimi|Baletusi — lubaga wa kuli Yokshân, Yokshani
לִילִית		Faune	oiseau de nuit [FF 59.62]	kanyunyi ka budufu|akabalala budufu|omuzimu-kazi Liliti
לַיְשָׁה		Noms propres	Laïsha [Laïcha]	Laisha|Layisha — hantu h’omu lya Benyamini
לַיִשׁ-1		Faune	lion	ntale|entale — binwa binji bedesire entale omu cihebraniya
לַיִשׁ-2	✓	Noms propres	Laïsh [Laïch]	Layishi|Laish|Layish — lyo izîno lya mira lya olugo Dani eryo
לַיִשׁ-3	✓	Noms propres	Laïsh [Laïch]	Layishi|Layish — muntu w’omu Galim îshe wa Palti, iba murhanzi wa Mikal, buzinda ye washubire muka mwami Daudi
לֵכָה	✓	Noms propres	Léka	Leka — lugo lw’omu lya Yuda
לָכִישׁ		Noms propres	Lakish [Lakich]	Lakishi|Lakish — lugo lw’omu lya Yuda
לְמוֹאֵל		Noms propres	Lemouël [Lemouel]	Lemuweli|Lemueli|Lemuwel — ali mwami w’e Masa
לֶמֶךְ-1	✓	Noms propres	Lamek [Lémek]	Lamek|Lameki — mugala wa Metushayeli wa kuli bene Kayini
לֶמֶךְ-2	✓	Noms propres	Lamek [Lémek]	Lamek|Lameki — mugala wa Metusalem wa kuli bene Seti
לַעְדָּה	✓	Noms propres	Laéda [Lada]	Lada|Lâda|Laada — mugala wa shela cûbaka ca Maresha bûko bwa Yuda
לַעְדָּן-1	✓	Noms propres	Laédân [Ladan]	Ladani|Lâdani — mugala wa Tahani shakulûza wa Yozwe, Yoshuwa bûko bwa Efrayimu
לַעְדָּן-2		Noms propres	Laédân [Ladan]	Ladani|Lâdani — wa kuli Gershoni bûko bwa Levi
לַעֲנָה		Flore	absinthe [plante	mutuzô|mutuzo|omutuzo|mituzo|emituzo
לַפִּידוֹת	✓	Noms propres	Lappidoth [Lapidoth]	Lapidot|Lapidoti — iba wa Debora, mulêbi-kazi, na mucîranuzi omu Israheli, lola Bac 4.4
לַקּוּם	✓	Noms propres	Laqqoum [Laccoum]	Lakumi|Lakum — lugo lw’omu lya Nafutali
לִקְחִי	✓	Noms propres	Liqhi [Liqui]	Liki|Likhi|Likihi — mugala wa shemida bûko bwa Menashè
לֶשֶׁם-1	✓	Objets réels	pierre précieuse, ligure, jacinthe, turquoise	enjwijwi|njwijwi|enjwîjwî
לֶשֶׁם-2		Noms propres	Lèshem [Léchem]	Leshemi|Leshem
לֶשַׁע	✓	Noms propres	Lèsha [Lécha]	Lesha — lugo

NEH – – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK

1

Enshokolezi

Ecitabu ca Nehemiya n’eca Ezra byayandikagwa kuguma. Birhangira n’okurhondwa kwa mwami Sirusi w’e Persi wayemereraga Abayahudi okugalu­ ka e Yeruzalemu n’okuyûbaka buhyahya aka-Nyamuzinda. Obwo burhonde bwabaga omu mwaka gwa 538 embere ly’okuburhwa kwa Kristu, gwo mwaka gwa 50 enyuma ly’olubungo lw’okululizibwa e Babiloni. Nehemiya ajizirwe murhegesi w’Abayahudi. Arhenga e Yeruzalemu n’okuja e Persi, cikwone ashubirira e Yeruzalemu okuyish’ihâna amahano mahyahya g’okukubula ebishagala byal’ikola birimwo ishâbabe (Neh 13,4-31). Nehemiya al’ikoyakoyire bwenêne erhi kuyûbaka ecishagala c’e Yeruzalemu n’olugurhu lwaco kurhuma. Ali mushibirizi w’omukolo gwage. Nehemiya ayu size emikolo yage duba duba ciru akaba abashombanyi bal’ijizire ngasi byoshi bal’ihashire mpu lyo arhag’iyijira. Ecishagala cashub’iyunjula kandi bantu (Neh 1,1-7, 72).

EBIRIMWO

1. Okuhamagalwa kwa Nehemiya n’okurhumwa emwa Abayahudi: cigabi 1-2

2. Okuyûbakwa kw’engurhu za Yeruzalemu: c. 2-7

3. Ezra acîyigiriza amarhegeko g’obushinganyanya: olusiku lukulu lw’ebifumba: c. 8-9

4. Abantu balagânana okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga: c. 10

5. Amazino g’abantu bagûkiraga omu cishagala ca Yuda: c. 11,1-12, 26

6. Okugîshwa kw’engurhu za Yeruzalemu: c. 12,27-47

7. Nehemiya asêza abantu okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga: c. 13

1

Okuhamagalwa kwa Nehemiya n’oburhumisi bwage omu Yuda

1 Myanzi ya Nehemiya, mugala wa Hakaliya. Omu mwezi gwa Kisilcwu, mwaka gwa makumi abiri, erhi ndi aha Suza omu nyumpa yani y’entakabunga. 2 Hanani, muguma muli bene wirhu anaciyî sha ali n’abantu b’e Buyahudi. Nabadôsa emyanzi eyerekire Abayahudi ba shwekûlagwa, barhenga buja n’oku biyerekire Yeruzalemu. 3 Banacinshuza, mpu: «Balya barhengaga buja b’emisigala, n’abandi bantu harhindibukire o mwo cihugo bajaga, emitungo ya Yeruzalemu yahongosire n’emihango yage yasingonosire n’omuliro. 4 Erhi nyumva okwo, natamala, nagwira omulenge, nashinga nsiku zirhali nyi erhi kulaka ndaka; nakaz’icishalisa n’okushenga Nyamuzinda w’enyanya.

5 Nakaz’iderha, nti: «Mâshi Nyakasane Nyamuzinda w’empingu, Nyakasa ne wene oli mukulu na w’okurhinywa, wene olanga endagano n’obwonjo emwa balya bakukunda n’okushimba amarhegeko gawe. 6 Okurhwiri kwawe kuyigu ke, n’amasu gawe gabungûke, oyumvirhize omusengero gwa mwambali wawe. Ndwirhe nakubwiragwo mûshi na budufu, kuli bambali bawe bene Israheli nti obabere obwonjo oku mabi bakujirire; niono n’enyumpa ya Larha yoshi rhwa kugayisize. 7 Rhwajizire mabi manji bwenêne cmbere zawe, rhurhashimhaga amarhegeko gawe, obulonza bwawe n’ebinwa wàbwiraga mwambali wawe Musa. 8 Okengere Yagirwa kalya kanwa wayushûlaga erhi obwira mwambali wawe Musa, erhi: ‘Mukaba bagoma nani namushandabanya omu mashanja goshi; 9 ci nka mwankanashub’iyagalukira emunda ndi, mukanashub’ishimba amarhegeko gani, mukanakaz’ijira oku ganamuhûnyire, ciru akaba mwasha ndire kuhika ebuzinda bw’igulu, nanashub’ibashubiza halya hantu nacishogaga nti ho nahira Izîno lyani’. 10 Bali bambali bawe na lubaga lwawe wene wacu ngulaga n’obuhashe bwawe bw’Ogala-byoshi. 11 Mâshi Nyakasane, okurhwiri kwawe kuyumve omusengero gwa mwambali wawe n’omusengero gw’abandi bambali bawe barhinya izîno lyawe. Mâshi Yagirwa, ojire mwambali wawe abone iragi ene, ababalirwe n’oyo muntu!» Ago mango erhi nie cirhanza-mamvu omu bwami.

BHS Nehemia/Nehemiah 1

דִּבְרֵ֥י נְחֶמְיָ֖ה בֶּן־חֲכַלְיָ֑ה וַיְהִ֤י בְחֹֽדֶשׁ־כִּסְלֵו שְׁנַ֣ת עֶשְׂרִ֔ים וַאֲנִ֥י הָיִ֖יתִי בְּשׁוּשַׁ֥ן הַבִּירָֽה׃ 2וַיָּבֹ֨א חֲנָ֜נִי אֶחָ֧ד מֵאַחַ֛י ה֥וּא וַאֲנָשִׁ֖ים מִֽיהוּדָ֑ה וָאֶשְׁאָלֵ֞ם עַל־הַיְּהוּדִ֧ים הַפְּלֵיטָ֛ה אֲשֶֽׁר־נִשְׁאֲר֥וּ מִן־הַשֶּׁ֖בִי וְעַל־יְרוּשָׁלִָֽם׃ 3וַיֹּאמְרוּ֮ לִי֒ הַֽנִּשְׁאָרִ֞ים אֲשֶֽׁר־נִשְׁאֲר֤וּ מִן־הַשְּׁבִי֙ שָׁ֣ם בַּמְּדִינָ֔ה בְּרָעָ֥ה גְדֹלָ֖ה וּבְחֶרְפָּ֑ה וְחֹומַ֤ת יְרוּשָׁלִַ֨ם֙ מְפֹרָ֔צֶת וּשְׁעָרֶ֖יהָ נִצְּת֥וּ בָאֵֽשׁ׃ 4וַיְהִ֞י כְּשָׁמְעִ֣י אֶת־הַדְּבָרִ֣ים הָאֵ֗לֶּה יָשַׁ֨בְתִּי֙ וָֽאֶבְכֶּ֔ה וָאֶתְאַבְּלָ֖ה יָמִ֑ים וָֽאֱהִ֥י צָם֙ וּמִתְפַּלֵּ֔ל לִפְנֵ֖י אֱלֹהֵ֥י הַשָּׁמָֽיִם׃ 5וָאֹמַ֗ר אָֽנָּ֤א יְהוָה֙ אֱלֹהֵ֣י הַשָּׁמַ֔יִם הָאֵ֥ל הַגָּדֹ֖ול וְהַנֹּורָ֑א שֹׁמֵ֤ר הַבְּרִית֙ וָחֶ֔סֶד לְאֹהֲבָ֖יו וּלְשֹׁמְרֵ֥י מִצְוֹתָֽיו׃ 6תְּהִ֣י נָ֣א אָזְנְךָֽ־קַשֶּׁ֣בֶת וְֽעֵינֶ֪יךָ פְתֻוּחֹ֟ות לִשְׁמֹ֣עַ אֶל־תְּפִלַּ֣ת עַבְדְּךָ֡ אֲשֶׁ֣ר אָנֹכִי֩ מִתְפַּלֵּ֨ל לְפָנֶ֤יךָ הַיֹּום֙ יֹומָ֣ם וָלַ֔יְלָה עַל־בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל עֲבָדֶ֑יךָ וּמִתְוַדֶּ֗ה עַל־חַטֹּ֤אות בְּנֵֽי־יִשְׂרָאֵל֙ אֲשֶׁ֣ר חָטָ֣אנוּ לָ֔ךְ וַאֲנִ֥י וּבֵית־אָבִ֖י חָטָֽאנוּ׃ 7חֲבֹ֖ל חָבַ֣לְנוּ לָ֑ךְ וְלֹא־שָׁמַ֣רְנוּ אֶת־הַמִּצְוֹ֗ת וְאֶת־הַֽחֻקִּים֙ וְאֶת־הַמִּשְׁפָּטִ֔ים אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתָ אֶת־מֹשֶׁ֥ה עַבְדֶּֽךָ׃ 8זְכָר־נָא֙ אֶת־הַדָּבָ֔ר אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֛יתָ אֶת־מֹשֶׁ֥ה עַבְדְּךָ֖ לֵאמֹ֑ר אַתֶּ֣ם תִּמְעָ֔לוּ אֲנִ֕י אָפִ֥יץ אֶתְכֶ֖ם בָּעַמִּֽים׃ 9וְשַׁבְתֶּ֣ם אֵלַ֔י וּשְׁמַרְתֶּם֙ מִצְוֹתַ֔י וַעֲשִׂיתֶ֖ם אֹתָ֑ם אִם־יִהְיֶ֨ה נִֽדַּחֲכֶ֜ם בִּקְצֵ֤ה הַשָּׁמַ֨יִם֙ מִשָּׁ֣ם אֲקַבְּצֵ֔ם וַהֲבֹואֹתִים אֶל־הַמָּקֹ֔ום אֲשֶׁ֣ר בָּחַ֔רְתִּי לְשַׁכֵּ֥ן אֶת־שְׁמִ֖י שָֽׁם׃ 10וְהֵ֥ם עֲבָדֶ֖יךָ וְעַמֶּ֑ךָ אֲשֶׁ֤ר פָּדִ֨יתָ֙ בְּכֹחֲךָ֣ הַגָּדֹ֔ול וּבְיָדְךָ֖ הַחֲזָקָֽה׃ 11אָנָּ֣א אֲדֹנָ֗י תְּהִ֣י נָ֣א אָזְנְךָֽ־קַ֠שֶּׁבֶת אֶל־תְּפִלַּ֨ת עַבְדְּךָ֜ וְאֶל־תְּפִלַּ֣ת עֲבָדֶ֗יךָ הַֽחֲפֵצִים֙ לְיִרְאָ֣ה אֶת־שְׁמֶ֔ךָ וְהַצְלִֽיחָה־נָּ֤א לְעַבְדְּךָ֙ הַיֹּ֔ום וּתְנֵ֣הוּ לְרַחֲמִ֔ים לִפְנֵ֖י הָאִ֣ישׁ הַזֶּ֑ה וַאֲנִ֛י הָיִ֥יתִי מַשְׁקֶ֖ה לַמֶּֽלֶךְ׃ פ

2 

Nehemiya ashubira e Yeruzalemu

  1 Omu mwezi gwa burhanzi, mwaka gwa kali makumi abiri kurhenga Arta zerzesi ali mwami, erhi nie w’okurheganya idivayi, nanacilihâ mwami. Erhi ntasag’iba burhe bundi. 2 Mwami anacindôsa, erhi: «Cirhumire obusu bwawe buzinzibire nobwo orhâlwâla? Nta cindi agarhali malumwa g’omu murhima. 3 N’obwoba bunji, nanacishuza mwami, nti: «Mwami aganze. Kurhigi obusu bwani burhankazinzibala, erhi akaba olugo lubamwo enshinda z’ababusi bani lwoshi lwahombire, ebyogo byalwo byalundugurhwa n’omuliro?» 4 Mwami anacinshuza, erhi: «Cici walonza okuhûna?» Nanacishenga Nyamuzinda w’e mpingu. 5 Kandi nanacishuza mwami, nti: «Nka mwami abwine oku okwo kuli kwinja, na nka mwambali wawe arhonyire omu masu gawe, nsengire ontume e Buyahudi, omu lugo lw’enshinda z’ababusi bani nshub’igend’iluyûbaka,» 6 Mwami anacishuza na mwamikazi amutamire aha burhambi, erhi: «Okwo kubalama kwawe kwageza mango manganaci na mangaci wagaluka obwo?» 7 Okubundi nanacibwira mwami, nti: «Akaba obwine oku kuli kwinja ompe amaruba naja nayereka abarhambo bali olundi lunda lw’olwîshi lyo baja bangeza kuhika nje omu Buyahudi; 8 n’agandi nanagahêkera Asafi mulanzi w’omuzirhu gwa mwami, Iyo ampa emirhi natugûlamwo enyumvi z’enyumpa eri oku burhambi bw’aka-Nyamuzinda n’oku nkuta n’enyumpa nagend’ihandamwo.» Mwami anacinyemêrera kulya kwoshi, bulya okuboko kwa Nyamuzinda kundekerirekwo.

9 Nanacija emw’abo barhambo, ebwa lindi ishiriza ly’olwîshi, nabahà galya maruba ga mwami; mwami ali antumire n’abakulu b’abasirika bage, n’abandi basirika balya bashona oku biterusi. 10 Erhi Sambaleti w’e Horoni, na Tobiya murhumisi munya-Amoni, bayumva ogwo mwanzi, bagaya bwenêne mpu ku rhi oyu muntu ankayish’ikombêra ebirugu bya bene Israheli.

Omuhigo gw’okuyûbaka Yeruzalemu

11 Nanacihika aha Yeruzalemu, nahabêra nsiku isharhu. 12 Nanacizûka budufu na bantu basungunu; ntamanyisagya ciru n’omuguma ebi Nyamuzinda ali ampizire omu murhima kuli Yeruzalemu. Ntal’igwerhe bundi bulyo bwa cihêsi kuleka eci nakazag’igendakwo. 13 Nanacihuluka budufu, nagera omu muhango gw’ebwa Kabanda, naja ebw’iriba lya Dragoni n’ebwa muhango gwa Camvu, nasinza enyumvi za Yeruzalemu zali zihongosire n’emihango yali esingônosire n’omuliro. 14 Nagera omu muhango gw’iriba, n’oku ciyanja ca mwami; harhali aha acihêsi cani cankahashire okugera nancishonyirekwo. 15 Budufu nanacisôka omu mugezi, naja nalola enyumvi; okubundi erhi ngaluka, nagera omu muhango gw’e Kabanda, nashubira eka. 16 Abarhegesi b’ecihugo barhali bamanyire ngahi nal’ijire n’ebi nalonzagya okujira. Kuhika ago mango ntal’icimanyisa akantu oku Bayahudi, oli abadâhwa; oli abandi barhegesi, n’oli oku bakozi. 17 Okubundi nanacibabwira, nti: «Mubwine obulagirire rhulimwo: Yeruzalemu ahombire, emihango yage yalundugusirwe n’omuliro. Mukanye rhushub’iyûbaka enyumvi za Yeruzalemu na ntyo rhurhacigayaguzibwe n’abandi bantu». 18 Nanacibashambalira kurhi okuboko kwa Nyamuzinda w’obwonjo kwantindagakwo na binwa bici mwami anambwizire. Banacishuza, mpu: «Rhugende, rhuyûbake». Banacirhondêra ogwo mukolo mwinja n’oburhwali. 19 Amango Sambalati w’e Horoni na Tobiya, murhumisi munya-Amoni na Geshemu w’omuharabu erhi bayumva okwo, barhushekera n’okurhugayaguza. Banaciderha, mpu: «Cici mwajira aha? Ka mukola mwagomera mwami?» 20 Nabashuza, nanacibabwira, nti: «Nyamuzinda w’empingu yene warhuhà obuhashe. Rhwene barhumisi bage, rhukola rhwarhangira okuyûbaka. Kuli mwe nta hinyu hiri aha, murhagwerhi buhashe, nisi erhi kantu kalebe ka kuyibuka omu Yeruzalemu».

BHS Nehemia/Nehemiah 2

1וַיְהִ֣י׀ בְּחֹ֣דֶשׁ נִיסָ֗ן שְׁנַ֥ת עֶשְׂרִ֛ים לְאַרְתַּחְשַׁ֥סְתְּא הַמֶּ֖לֶךְ יַ֣יִן לְפָנָ֑יו וָאֶשָּׂ֤א אֶת־הַיַּ֨יִן֙ וָאֶתְּנָ֣ה לַמֶּ֔לֶךְ וְלֹא־הָיִ֥יתִי רַ֖ע לְפָנָֽיו׃ 2וַיֹּאמֶר֩ לִ֨י הַמֶּ֜לֶךְ מַדּ֣וּעַ׀ פָּנֶ֣יךָ רָעִ֗ים וְאַתָּה֙ אֵֽינְךָ֣ חֹולֶ֔ה אֵ֣ין זֶ֔ה כִּי־אִ֖ם רֹ֣עַֽ לֵ֑ב וָאִירָ֖א הַרְבֵּ֥ה מְאֹֽד׃ 3וָאֹמַ֣ר לַמֶּ֔לֶךְ הַמֶּ֖לֶךְ לְעֹולָ֣ם יִחְיֶ֑ה מַדּ֜וּעַ לֹא־יֵרְע֣וּ פָנַ֗י אֲשֶׁ֨ר הָעִ֜יר בֵּית־קִבְרֹ֤ות אֲבֹתַי֙ חֲרֵבָ֔ה וּשְׁעָרֶ֖יהָ אֻכְּל֥וּ בָאֵֽשׁ׃ ס 4וַיֹּ֤אמֶר לִי֙ הַמֶּ֔לֶךְ עַל־מַה־זֶּ֖ה אַתָּ֣ה מְבַקֵּ֑שׁ וָֽאֶתְפַּלֵּ֔ל אֶל־אֱלֹהֵ֖י הַשָּׁמָֽיִם׃ 5וָאֹמַ֣ר לַמֶּ֔לֶךְ אִם־עַל־הַמֶּ֣לֶךְ טֹ֔וב וְאִם־יִיטַ֥ב עַבְדְּךָ֖ לְפָנֶ֑יךָ אֲשֶׁ֧ר תִּשְׁלָחֵ֣נִי אֶל־יְהוּדָ֗ה אֶל־עִ֛יר קִבְרֹ֥ות אֲבֹתַ֖י וְאֶבְנֶֽנָּה׃ 6וַיֹּאמֶר֩ לִ֨י הַמֶּ֜לֶךְ וְהַשֵּׁגַ֣ל׀ יֹושֶׁ֣בֶת אֶצְלֹ֗ו עַד־מָתַ֛י יִהְיֶ֥ה מַֽהֲלָכֲךָ֖ וּמָתַ֣י תָּשׁ֑וּב וַיִּיטַ֤ב לִפְנֵֽי־הַמֶּ֨לֶךְ֙ וַיִּשְׁלָחֵ֔נִי וָֽאֶתְּנָ֥ה לֹ֖ו זְמָֽן׃ 7וָאֹומַר֮ לַמֶּלֶךְ֒ אִם־עַל־הַמֶּ֣לֶךְ טֹ֔וב אִגְּרֹות֙ יִתְּנוּ־לִ֔י עַֽל־פַּחֲוֹ֖ות עֵ֣בֶר הַנָּהָ֑ר אֲשֶׁר֙ יַעֲבִיר֔וּנִי עַ֥ד אֲשֶׁר־אָבֹ֖וא אֶל־יְהוּדָֽה׃ 8וְאִגֶּ֡רֶת אֶל־אָסָף֩ שֹׁמֵ֨ר הַפַּרְדֵּ֜ס אֲשֶׁ֣ר לַמֶּ֗לֶךְ אֲשֶׁ֣ר יִתֶּן־לִ֣י עֵצִ֡ים לְ֠קָרֹות אֶת־שַׁעֲרֵ֨י הַבִּירָ֤ה אֲשֶׁר־לַבַּ֨יִת֙ וּלְחֹומַ֣ת הָעִ֔יר וְלַבַּ֖יִת אֲשֶׁר־אָבֹ֣וא אֵלָ֑יו וַיִּתֶּן־לִ֣י הַמֶּ֔לֶךְ כְּיַד־אֱלֹהַ֖י הַטֹּובָ֥ה עָלָֽי׃ 9וָֽאָבֹ֗וא אֶֽל־פַּֽחֲוֹות֙ עֵ֣בֶר הַנָּהָ֔ר וָאֶתְּנָ֣ה לָהֶ֔ם אֵ֖ת אִגְּרֹ֣ות הַמֶּ֑לֶךְ וַיִּשְׁלַ֤ח עִמִּי֙ הַמֶּ֔לֶךְ שָׂ֥רֵי חַ֖יִל וּפָרָשִֽׁים׃ פ 10וַיִּשְׁמַ֞ע סַנְבַלַּ֣ט הַחֹרֹנִ֗י וְטֹֽובִיָּה֙ הָעֶ֣בֶד הָֽעַמֹּנִ֔י וַיֵּ֥רַע לָהֶ֖ם רָעָ֣ה גְדֹלָ֑ה אֲשֶׁר־בָּ֥א אָדָ֔ם לְבַקֵּ֥שׁ טֹובָ֖ה לִבְנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ 11וָאָבֹ֖וא אֶל־יְרוּשָׁלִָ֑ם וָאֱהִי־שָׁ֖ם יָמִ֥ים שְׁלֹשָֽׁה׃ 12וָאָק֣וּם׀ לַ֗יְלָה אֲנִי֮ וַאֲנָשִׁ֣ים׀ מְעַט֮ עִמִּי֒ וְלֹא־הִגַּ֣דְתִּי לְאָדָ֔ם מָ֗ה אֱלֹהַי֙ נֹתֵ֣ן אֶל־לִבִּ֔י לַעֲשֹׂ֖ות לִירוּשָׁלִָ֑ם וּבְהֵמָה֙ אֵ֣ין עִמִּ֔י כִּ֚י אִם־הַבְּהֵמָ֔ה אֲשֶׁ֥ר אֲנִ֖י רֹכֵ֥ב בָּֽהּ׃ 13וָאֵצְאָ֨ה בְשַֽׁעַר־הַגַּ֜יא לַ֗יְלָה וְאֶל־פְּנֵי֙ עֵ֣ין הַתַּנִּ֔ין וְאֶל־שַׁ֖עַר הָאַשְׁפֹּ֑ת וָאֱהִ֨י שֹׂבֵ֜ר בְּחֹומֹ֤ת יְרוּשָׁלִַ֨ם֙ אֲשֶׁר־הַמְפֹרוָצִים וּשְׁעָרֶ֖יהָ אֻכְּל֥וּ בָאֵֽשׁ׃ 14וָאֶֽעֱבֹר֙ אֶל־שַׁ֣עַר הָעַ֔יִן וְאֶל־בְּרֵכַ֖ת הַמֶּ֑לֶךְ וְאֵין־מָקֹ֥ום לַבְּהֵמָ֖ה לַעֲבֹ֥ר תַּחְתָּֽי׃ 15וָאֱהִ֨י עֹלֶ֤ה בַנַּ֨חַל֙ לַ֔יְלָה וָאֱהִ֥י שֹׂבֵ֖ר בַּחֹומָ֑ה וָאָשׁ֗וּב וָאָבֹ֛וא בְּשַׁ֥עַר הַגַּ֖יְא וָאָשֽׁוּב׃ 16וְהַסְּגָנִ֗ים לֹ֤א יָדְעוּ֙ אָ֣נָה הָלַ֔כְתִּי וּמָ֖ה אֲנִ֣י עֹשֶׂ֑ה וְלַיְּהוּדִ֨ים וְלַכֹּהֲנִ֜ים וְלַחֹרִ֣ים וְלַסְּגָנִ֗ים וּלְיֶ֨תֶר֙ עֹשֵׂ֣ה הַמְּלָאכָ֔ה עַד־כֵּ֖ן לֹ֥א הִגַּֽדְתִּי׃ 17וָאֹומַ֣ר אֲלֵהֶ֗ם אַתֶּ֤ם רֹאִים֙ הָרָעָה֙ אֲשֶׁ֣ר אֲנַ֣חְנוּ בָ֔הּ אֲשֶׁ֤ר יְרוּשָׁלִַ֨ם֙ חֲרֵבָ֔ה וּשְׁעָרֶ֖יהָ נִצְּת֣וּ בָאֵ֑שׁ לְכ֗וּ וְנִבְנֶה֙ אֶת־חֹומַ֣ת יְרוּשָׁלִַ֔ם וְלֹא־נִהְיֶ֥ה עֹ֖וד חֶרְפָּֽה׃ 18וָאַגִּ֨יד לָהֶ֜ם אֶת־יַ֣ד אֱלֹהַ֗י אֲשֶׁר־הִיא֙ טֹובָ֣ה עָלַ֔י וְאַף־דִּבְרֵ֥י הַמֶּ֖לֶךְ אֲשֶׁ֣ר אָֽמַר־לִ֑י וַיֹּֽאמְרוּ֙ נָק֣וּם וּבָנִ֔ינוּ וַיְחַזְּק֥וּ יְדֵיהֶ֖ם לַטֹּובָֽה׃ פ 19וַיִּשְׁמַע֩ סַנְבַלַּ֨ט הַחֹרֹנִ֜י וְטֹבִיָּ֣ה׀ הָעֶ֣בֶד הָֽעַמֹּונִ֗י וְגֶ֨שֶׁם֙ הָֽעַרְבִ֔י וַיַּלְעִ֣גוּ לָ֔נוּ וַיִּבְז֖וּ עָלֵ֑ינוּ וַיֹּאמְר֗וּ מָֽה־הַדָּבָ֤ר הַזֶּה֙ אֲשֶׁ֣ר אַתֶּ֣ם עֹשִׂ֔ים הַעַ֥ל הַמֶּ֖לֶךְ אַתֶּ֥ם מֹרְדִֽים׃ 20וָאָשִׁ֨יב אֹותָ֜ם דָּבָ֗ר וָאֹומַ֤ר לָהֶם֙ אֱלֹהֵ֣י הַשָּׁמַ֔יִם ה֚וּא יַצְלִ֣יחַֽ לָ֔נוּ וַאֲנַ֥חְנוּ עֲבָדָ֖יו נָק֣וּם וּבָנִ֑ינוּ וְלָכֶ֗ם אֵֽין־חֵ֧לֶק וּצְדָקָ֛ה וְזִכָּרֹ֖ון בִּירוּשָׁלִָֽם׃

3

Ebyôgo bya Yeruzalemu byashub’iyûbakwa

1 Eliyashibu, mudâhwa mukulu, na bene wabo banacirhondêra okuyûbaka omuhango gw’Ebibuzi, bagugishîsa banahirakwo enyumvi; bashakâla ecôgo, banacirherekêra kuhika aha munara gwa Meya, na kuhika aha munara gwa Hananeli, 2 Aha burhambi bwabo abakazag’iyûbakaho bali bene Yeriko, n’aha burhambi bwabo ali Zakuri, mugala wa Imri. 3 Bene Hasna bayûbaka omuha ngo gw’Enfi, bahirakwo emitungo n’enyumvi, orhukomyo n’emirhamba. 4 Aha burhambi bwabo abayûbakaga ho bali bene Meremeti mugala wa Uriya ya Hakosi; n’owakazag’ilungûla aha burhambi ali Meshulami mugala wa Berekiya ya Meshezabeli; n’aha burhambi bwabo hashakûlulwa na Sadoki mugala wa Bana. 5 Aha burhambi hashakûlulwa n’abantu b’e Tekowa, cikwone abarhambo babo balahira okuja kuli ogwo mukolo gwa Nnawabo. 6 Yoyadi mugala wa Paseya, na Meshulami mugala wa Besodiya bashakûlula omuhango gwa Mira, bahirakwo emitungo, bagwikakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba. 7 Aha burhambi hashakûlulwa na Meletiya w’Omugabaoniti, Yadoni, mu nya-Meronoti, n’abantu b’e Gabaoni n’ab’e Mispa, hofi n’ak’emmanja k’omurhambo, ishiriza ly’olwîshi. 8 Aha burhambi bwabo, Uziyeli ahashakûlula, ye mugala wa Haraya, mutuzi wa rhulugu; n’aha burhambi bwage, ashakûlula ho Hananiya, w’omu murhwe gw’abaja abayenga obukù. Baleka Yeruzalemu kuhika aha lukuta lunene. 9 Aha burhambi bwabo, ashakûlula ho Rafaya, mugala wa Hum, murhambo w’ecigabi ca kabiri ca Yeruzalemu. 10 Aha burhambi, hofi n’enyumpa yage, atungûla ho Hedaya, mugala wa Harumafu; aha burhambi, ashakûlula ho Hatushi, mugala wa Hashabanya. 11 Malkiya, mugala wa Harimi; Hashubu, mugala wa Pahati-Mowabu, bashakûlula ecihimbi ca kabiri n’omunara gw’Amatanûru. 12 Aha burhambi, ashakûlula ho Shalumu, mugala wa Haloheshi, bo n’abana bage; àli murhambo w’ecindi cigabi ca kabiri c’ecihugo ca Yeruzalemu. 13 Hanuru n’abayûbakaga e Zanowa, bashakûlula omuhango gw’e Kabanda, baguyûbaka banahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba; bashub’iyûbaka makoro cihumbi kw’olwo lukuta kuhika aha muhango gw’aha Camvu. 14 Malkiya, mugala wa Rekabu, murhambo w’ecihugo ca Bet-Hakaremi, ashakûlula omuhango gw’aha Camvu; aguyûbaka anahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba.

15 Shalumu, mugala wa Kalohoze, murhambo w’ecihugo ca Mispa, a shakûlula omuhango gw’Iriba, agubwikira, ahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirirango. Ashub’iyûbaka olukuta lw’iriba lya Silowe, hofi n’obusani bwa mwami, kuhika oku mashonezo gayandagalire ebwa lugo lwa Daudi. 16 E nyuma lyage, Nehemiya mugala wa Azibuku, murhambo wa luhande luguma lw’ecihugo ca Bet-Shisuri, ashakûlula kuhika ah’ishiriza ly’enshinda ya Daudi, kuhika oku iriba bayûbakaga, na kuhika oku nyumpa y’Entwali. 17 Aha burhambi bwage bashakûlulaho Abaleviti erhi bayimangirwe na Rehumu mugala wa Bani. 18 Aha burhambi bwage, ashakûlulaho, ahali h’ecihugo cage, Hashabya, murhambo w’oluhande lw’ecihugo ca Keyila. 19 Aha burhambi bwage, Ezeri, mugala wa Yeshuwa, murhambo w’e Mispa, ashakûlula ecindi cihimbi c’olukuta cali aha ishiriza ly’enyumpa y’okubikira eby’okulwa aha mongobana. 20 Enyuma zage, naye Baruki, mugala wa Zabayi, ashakûlula ecindi cihimbi n’obushiru bunene kurhenga oku mongobana kuhika oku muhango gw’enyumpa ya Elyashibi, mudâhwa mukulu. 21 Aha burhambi bwage, ashakûlulaho Meromoti, mugala wa Uriya, mugala wa Hakosi, kurhenga oku nyumpa ya E lyashibi kuhika oku buzinda bw’eyo nyumpa ya Elyashibi. 22 Aha burhambi bwage bashakûlulaho abadâhwa, bantu b’omu kabanda ka Yordani. 23 Aha burhambi bwabo, Benyamini na Hashubu bashakûlula ah’ishiriza ly’enyumpa yabo. Aha burhambi bwabo Azariya, mugala wa Maseya mugala wa Ananiya, ashakûlula aha nyumpa yage. 24 Enyuma zage, Binuyi, mugala wa Henadadi, a shakûlula olundi luhande kurhenga oku nyumpa ya Azariya, kuja ebwa mongobana kuhika oku kafende. 25 Pilala mugala wa Uzayi, ashakûlula aha i shiriza ly’omongobana n’omunara gushoshosire embere ly’enyumpa ya mwami eri enyanya ly’engo y’empamikwa. Aha burhambi bwage, ashakûlulaho Padaya, mugala wa Pareyashi. 20 Abanya-Tineni basigala kulî kuhika aha ishiriza ly’omuhango gw’Amîshi olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba n’ebwa gulya mu nara gwali guyomosire. 27 Abanya-Tekowa nabo bashakûlula olundi lunda lw’ogwo munara gwàli guyomosire na kuhika oku lukuta lwa Ofeli. 28 Enyuma ly’olumvi lw’Ebiterusi, abadâhwa bayish’ishakûlula, ngasi mu guma embere ly’enyumpa yage. 29 Aha burhambi bwabo, Sadoki, mugala wa lmeri, ashakûlula aha mbere ly’enyumpa yage. Aha burhambi bwage, a shakûlulaho Shemaya, mugala wa Shekanya, mulanzi w’omuhango gw’ebuzûka-zûba bw’aka-Nyamuzinda. 30 Aha burhambi bwage ashakûlulaho, Henanya, mugala wa Shelemya bo na Hanumu, ye wali mwana wa kali-ndarhu muli bene Salafu, banacishakûlula ecihimbi c’olukuta. Aha burhambi bwabo, ashakûlulaho Meshulamu, mugala wa Berekya, aha mbere z’enyumpa yage. 31 Aha burhambi bwage ashakûlulaho Malkiya, muguma omu batuzi b’o rhulugu, kuhika aha mwa bene Natineni n’abarhunzi, embere z’okuhika aha muhango gwa Mifkadi na kuhika oku nyumpa y’enyanya yali aha kafende. 32 N’ekarhî k’enyumpa y’enyanya n’ebwa muhango gw’Ebibuzi, bashakûlulayo abatuzi b’orhulugu n’abarhimbuzi.

Abanzi b’Abayahudi

33 Erhi Sambalati amanya oku rhukola rhudwirhe rhwayûbaka olugurhu, aba burhe, omutula gwamugwarha bwenêne. Agayaguza bene Israheli. 34 Anaciderha embere za bene wabo, embere z’engabo yage y’e Samariya, erhi: «Bici ebyo ezo ntindi z’Abayahudi zidwirhe zajira? Ka mwanabalekaga bayu baka obwo? Ka banayishig’ihâna enterekêro obwo? Ka banayishig’iyunjuza lusiku luguma? Ka banahash’ibishûla amabuye g’omutulo omu nsinga y’o bwihîra?» 35 Tobiya wamuli aha burhambi, ali muntu w’e Amoni anaciderha, e rhi: «Cikwone mâshi ebyo bayûbaka, nyambwe asôke, ahongole olwo lugurhu lw’amabuye». 36 Oyumve mâshi Nyamuzinda wirhu, bulya rhukola masheka ga bandi, obahonyezekwo ebyo bijaci byabo oku irhwe lyabo, obajire munyago omu cihugo balulizibwe. 37 Orhababaliraga, orhanakûlaga obubi bwabo embere zawe, bulya bagayaguzize Nyamuzinda embere z’abadwirhe bayûbaka. 38 Rhwanaciyushula okuyûbaka olugurhu lwirhu, na olugurhu lwirhu lwana cihumana lwoshi kuhika omu karhî kalwo, bulya olubaga lwàli lujizire ogwo mukolo n’omurhima gwoshi.

BHS Nehemia/Nehemiah 3

וַיָּ֡קָם אֶלְיָשִׁיב֩ הַכֹּהֵ֨ן הַגָּדֹ֜ול וְאֶחָ֣יו הַכֹּהֲנִ֗ים וַיִּבְנוּ֙ אֶת־שַׁ֣עַר הַצֹּ֔אן הֵ֣מָּהקִדְּשׁ֔וּהוּ וַֽיַּעֲמִ֖ידוּ דַּלְתֹתָ֑יו וְעַד־מִגְדַּ֤ל הַמֵּאָה֙ קִדְּשׁ֔וּהוּ עַ֖ד מִגְדַּ֥ל חֲנַנְאֵֽל׃ ס 2וְעַל־יָדֹ֥ו בָנ֖וּ אַנְשֵׁ֣י יְרֵחֹ֑ו סוְעַל־יָדֹ֣ו בָנָ֔ה זַכּ֖וּר בֶּן־אִמְרִֽי׃ ס 3וְאֵת֙ שַׁ֣עַר הַדָּגִ֔ים בָּנ֖וּ בְּנֵ֣י הַסְּנָאָ֑ה הֵ֣מָּה קֵר֔וּהוּ וַֽיַּעֲמִ֨ידוּ֙ דַּלְתֹתָ֔יו מַנְעוּלָ֖יו וּבְרִיחָֽיו׃ ס 4וְעַל־יָדָ֣ם הֶחֱזִ֗יק מְרֵמֹ֤ות בֶּן־אוּרִיָּה֙ בֶּן־הַקֹּ֔וץ סוְעַל־יָדָ֣ם הֶחֱזִ֔יק מְשֻׁלָּ֥ם בֶּן־בֶּרֶכְיָ֖ה בֶּן־מְשֵׁיזַבְאֵ֑ל סוְעַל־יָדָ֣ם הֶֽחֱזִ֔יק צָדֹ֖וק בֶּֽן־בַּעֲנָֽא׃ ס 5וְעַל־יָדָ֖ם הֶחֱזִ֣יקוּ הַתְּקֹועִ֑ים וְאַדִּֽירֵיהֶם֙ לֹא־הֵבִ֣יאוּ צַוָּרָ֔ם בַּעֲבֹדַ֖ת אֲדֹנֵיהֶֽם׃ ס 6וְאֵת֩ שַׁ֨עַר הַיְשָׁנָ֜ה הֶחֱזִ֗יקוּ יֹֽויָדָע֙ בֶּן־פָּסֵ֔חַ וּמְשֻׁלָּ֖ם בֶּן־בְּסֹֽודְיָ֑ה הֵ֣מָּה קֵר֔וּהוּ וַֽיַּעֲמִ֨ידוּ֙ דַּלְתֹתָ֔יו וּמַנְעֻלָ֖יו וּבְרִיחָֽיו׃ ס 7וְעַל־יָדָ֨ם הֶחֱזִ֜יק מְלַטְיָ֣ה הַגִּבְעֹנִ֗י וְיָדֹון֙ הַמֵּרֹ֣נֹתִ֔י אַנְשֵׁ֥י גִבְעֹ֖ון וְהַמִּצְפָּ֑ה לְכִסֵּ֕א פַּחַ֖ת עֵ֥בֶר הַנָּהָֽר׃ ס 8עַל־יָדֹ֣ו הֶחֱזִ֗יק עֻזִּיאֵ֤ל בֶּֽן־חַרְהֲיָה֙ צֹֽורְפִ֔ים סוְעַל־יָדֹ֣ו הֶחֱזִ֔יק חֲנַנְיָ֖ה בֶּן־הָרַקָּחִ֑ים וַיַּֽעַזְבוּ֙ יְר֣וּשָׁלִַ֔ם עַ֖ד הַחֹומָ֥ה הָרְחָבָֽה׃ ס 9וְעַל־יָדָ֤ם הֶחֱזִיק֙ רְפָיָ֣ה בֶן־ח֔וּר שַׂ֕ר חֲצִ֖י פֶּ֥לֶךְ יְרוּשָׁלִָֽם׃ ס 10וְעַל־יָדָ֧ם הֶחֱזִ֛יק יְדָיָ֥ה בֶן־חֲרוּמַ֖ף וְנֶ֣גֶד בֵּיתֹ֑ו סוְעַל־יָדֹ֣ו הֶחֱזִ֔יק חַטּ֖וּשׁ בֶּן־חֲשַׁבְנְיָֽה׃ 11מִדָּ֣ה שֵׁנִ֗ית הֶחֱזִיק֙ מַלְכִּיָּ֣ה בֶן־חָרִ֔ם וְחַשּׁ֖וּב בֶּן־פַּחַ֣ת מֹואָ֑ב וְאֵ֖ת מִגְדַּ֥ל הַתַּנּוּרִֽים׃ ס 12וְעַל־יָדֹ֣ו הֶחֱזִ֗יק שַׁלּוּם֙ בֶּן־הַלֹּוחֵ֔שׁ שַׂ֕ר חֲצִ֖י פֶּ֣לֶךְ יְרוּשָׁלִָ֑ם ה֖וּא וּבְנֹותָֽיו׃ ס 13אֵת֩ שַׁ֨עַר הַגַּ֜יְא הֶחֱזִ֣יק חָנוּן֮ וְיֹשְׁבֵ֣י זָנֹוחַ֒ הֵ֣מָּה בָנ֔וּהוּ וַֽיַּעֲמִ֨ידוּ֙ דַּלְתֹתָ֔יו מַנְעֻלָ֖יו וּבְרִיחָ֑יו וְאֶ֤לֶף אַמָּה֙ בַּחֹומָ֔ה עַ֖ד שַׁ֥עַר הָשֲׁפֹֽות׃ 14וְאֵ֣ת׀ שַׁ֣עַר הָאַשְׁפֹּ֗ות הֶחֱזִיק֙ מַלְכִּיָּ֣ה בֶן־רֵכָ֔ב שַׂ֖ר פֶּ֣לֶךְ בֵּית־הַכָּ֑רֶם ה֣וּא יִבְנֶ֔נּוּ וְיַעֲמִיד֙ דַּלְתֹתָ֔יו מַנְעֻלָ֖יו וּבְרִיחָֽיו׃ ס 15וְאֵת֩ שַׁ֨עַר הָעַ֜יִן הֶ֠חֱזִיק שַׁלּ֣וּן בֶּן־כָּל־חֹזֶה֮ שַׂ֣ר פֶּ֣לֶךְ הַמִּצְפָּה֒ ה֤וּא יִבְנֶ֨נּוּ֙ וִיטַֽלְלֶ֔נּוּ וְיַעֲמִידוּ דַּלְתֹתָ֔יו מַנְעֻלָ֖יו וּבְרִיחָ֑יו וְ֠אֵת חֹומַ֞ת בְּרֵכַ֤ת הַשֶּׁ֨לַח֙ לְגַן־הַמֶּ֔לֶךְ וְעַד־הַֽמַּעֲלֹ֔ות הַיֹּורְדֹ֖ות מֵעִ֥יר דָּוִֽיד׃ ס 16אַחֲרָ֤יו הֶחֱזִיק֙ נְחֶמְיָ֣ה בֶן־עַזְבּ֔וּק שַׂ֕ר חֲצִ֖י פֶּ֣לֶךְ בֵּֽית־צ֑וּר עַד־נֶ֨גֶד֙ קִבְרֵ֣י דָוִ֔יד וְעַד־הַבְּרֵכָה֙ הָעֲשׂוּיָ֔ה וְעַ֖ד בֵּ֥ית הַגִּבֹּרִֽים׃ ס 17אַחֲרָ֛יו הֶחֱזִ֥יקוּ הַלְוִיִּ֖ם רְח֣וּם בֶּן־בָּנִ֑י עַל־יָדֹ֣ו הֶחֱזִ֗יק חֲשַׁבְיָ֛ה שַׂר־חֲצִי־פֶ֥לֶךְ קְעִילָ֖ה לְפִלְכֹּֽו׃ ס 18אַחֲרָיו֙ הֶחֱזִ֣יקוּ אֲחֵיהֶ֔ם בַּוַּ֖י בֶּן־חֵנָדָ֑ד שַׂ֕ר חֲצִ֖י פֶּ֥לֶךְ קְעִילָֽה׃ ס 19וַיְחַזֵּ֨ק עַל־יָדֹ֜ו עֵ֧זֶר בֶּן־יֵשׁ֛וּעַ שַׂ֥ר הַמִּצְפָּ֖ה מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑ית מִנֶּ֕גֶד עֲלֹ֥ת הַנֶּ֖שֶׁק הַמִּקְצֹֽעַ׃ ס 20אַחֲרָ֨יו הֶחֱרָ֧ה הֶחֱזִ֛יק בָּר֥וּךְ בֶּן־זַבַּי מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑ית מִן־הַ֨מִּקְצֹ֔ועַ עַד־פֶּ֨תַח֙ בֵּ֣ית אֶלְיָשִׁ֔יב הַכֹּהֵ֖ן הַגָּדֹֽול׃ ס 21אַחֲרָ֣יו הֶחֱזִ֗יק מְרֵמֹ֧ות בֶּן־אוּרִיָּ֛ה בֶּן־הַקֹּ֖וץ מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑ית מִפֶּ֨תַח֙ בֵּ֣ית אֶלְיָשִׁ֔יב וְעַד־תַּכְלִ֖ית בֵּ֥ית אֶלְיָשִֽׁיב׃ ס 22וְאַחֲרָ֛יו הֶחֱזִ֥יקוּ הַכֹּהֲנִ֖ים אַנְשֵׁ֥י הַכִּכָּֽר׃ 23אַחֲרָ֨יו הֶחֱזִ֧יק בִּנְיָמִ֛ן וְחַשּׁ֖וּב נֶ֣גֶד בֵּיתָ֑ם סאַחֲרָ֣יו הֶחֱזִ֗יק עֲזַרְיָ֧ה בֶן־מַעֲשֵׂיָ֛ה בֶּן־עֲנָֽנְיָ֖ה אֵ֥צֶל בֵּיתֹֽו׃ ס 24אַחֲרָ֣יו הֶחֱזִ֗יק בִּנּ֛וּי בֶּן־חֵנָדָ֖ד מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑ית מִבֵּ֣ית עֲזַרְיָ֔ה עַד־הַמִּקְצֹ֖ועַ וְעַד־הַפִּנָּֽה׃ 25פָּלָ֣ל בֶּן־אוּזַי֮ מִנֶּ֣גֶד הַמִּקְצֹועַ֒ וְהַמִּגְדָּ֗ל הַיֹּוצֵא֙ מִבֵּ֤ית הַמֶּ֨לֶךְ֙ הָֽעֶלְיֹ֔ון אֲשֶׁ֖ר לַחֲצַ֣ר הַמַּטָּרָ֑ה אַחֲרָ֖יו פְּדָיָ֥ה בֶן־פַּרְעֹֽשׁ׃ ס 26וְהַ֨נְּתִינִ֔ים הָי֥וּ יֹשְׁבִ֖ים בָּעֹ֑פֶל עַ֠ד נֶ֜גֶד שַׁ֤עַר הַמַּ֨יִם֙ לַמִּזְרָ֔ח וְהַמִּגְדָּ֖ל הַיֹּוצֵֽא׃ ס 27אַחֲרָ֛יו הֶחֱזִ֥יקוּ הַתְּקֹעִ֖ים מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑ית מִנֶּ֜גֶד הַמִּגְדָּ֤ל הַגָּדֹול֙ הַיֹּוצֵ֔א וְעַ֖ד חֹומַ֥ת הָעֹֽפֶל׃ 28מֵעַ֣ל׀ שַׁ֣עַר הַסּוּסִ֗ים הֶחֱזִ֨יקוּ֙ הַכֹּ֣הֲנִ֔ים אִ֖ישׁ לְנֶ֥גֶד בֵּיתֹֽו׃ ס 29אַחֲרָ֧יו הֶחֱזִ֛יק צָדֹ֥וק בֶּן־אִמֵּ֖ר נֶ֣גֶד בֵּיתֹ֑ו סוְאַחֲרָ֤יו הֶחֱזִיק֙ שְׁמַֽעְיָ֣ה בֶן־שְׁכַנְיָ֔ה שֹׁמֵ֖ר שַׁ֥עַר הַמִּזְרָֽח׃ ס 30אַחֲרֵי הֶחֱזִ֜יק חֲנַנְיָ֣ה בֶן־שֶׁלֶמְיָ֗ה וְחָנ֧וּן בֶּן־צָלָ֛ף הַשִּׁשִּׁ֖י מִדָּ֣ה שֵׁנִ֑י סאַחֲרָ֣יו הֶחֱזִ֗יק מְשֻׁלָּם֙ בֶּן־בֶּ֣רֶכְיָ֔ה נֶ֖גֶד נִשְׁכָּתֹֽו׃ ס 31אַחֲרֵי הֶחֱזִ֗יק מַלְכִּיָּה֙ בֶּן־הַצֹּ֣רְפִ֔י עַד־בֵּ֥ית הַנְּתִינִ֖ים וְהָרֹכְלִ֑ים נֶ֚גֶד שַׁ֣עַר הַמִּפְקָ֔ד וְעַ֖ד עֲלִיַּ֥ת הַפִּנָּֽה׃ 32וּבֵ֨ין עֲלִיַּ֤ת הַפִּנָּה֙ לְשַׁ֣עַר הַצֹּ֔אן הֶחֱזִ֥יקוּ הַצֹּרְפִ֖ים וְהָרֹכְלִֽים׃ פ 33וַיְהִ֞י כַּאֲשֶׁ֧ר שָׁמַ֣ע סַנְבַלַּ֗ט כִּֽי־אֲנַ֤חְנוּ בֹונִים֙ אֶת־הַ֣חֹומָ֔ה וַיִּ֣חַר לֹ֔ו וַיִּכְעַ֖ס הַרְבֵּ֑ה וַיַּלְעֵ֖ג עַל־הַיְּהוּדִֽים׃ 34וַיֹּ֣אמֶר׀ לִפְנֵ֣י אֶחָ֗יו וְחֵיל֙ שֹֽׁמְרֹ֔ון וַיֹּ֕אמֶר מָ֛ה הַיְּהוּדִ֥ים הָאֲמֵלָלִ֖ים עֹשִׂ֑ים הֲיַעַזְב֨וּ לָהֶ֤ם הֲיִזְבָּ֨חוּ֙ הַיְכַלּ֣וּ בַיֹּ֔ום הַיְחַיּ֧וּ אֶת־הָאֲבָנִ֛ים מֵעֲרֵמֹ֥ות הֶעָפָ֖ר וְהֵ֥מָּה שְׂרוּפֹֽות׃ 35וְטֹובִיָּ֥ה הָעַמֹּנִ֖י אֶצְלֹ֑ו וַיֹּ֗אמֶר גַּ֚ם אֲשֶׁר־הֵ֣ם בֹּונִ֔ים אִם־יַעֲלֶ֣ה שׁוּעָ֔ל וּפָרַ֖ץ חֹומַ֥ת אַבְנֵיהֶֽם׃ פ 36שְׁמַ֤ע אֱלֹהֵ֨ינוּ֙ כִּֽי־הָיִ֣ינוּ בוּזָ֔ה וְהָשֵׁ֥ב חֶרְפָּתָ֖ם אֶל־רֹאשָׁ֑ם וּתְנֵ֥ם לְבִזָּ֖ה בְּאֶ֥רֶץ שִׁבְיָֽה׃ 37וְאַל־תְּכַס֙ עַל־עֲוֹנָ֔ם וְחַטָּאתָ֖ם מִלְּפָנֶ֣יךָ אַל־תִּמָּחֶ֑ה כִּ֥י הִכְעִ֖יסוּ לְנֶ֥גֶד הַבֹּונִֽים׃ 38וַנִּבְנֶה֙ אֶת־הַ֣חֹומָ֔ה וַתִּקָּשֵׁ֥ר כָּל־הַחֹומָ֖ה עַד־חֶצְיָ֑הּ וַיְהִ֧י לֵ֦ב לָעָ֖ם לַעֲשֹֽׂות׃ פ

4

1 Erhi Sambalati, Tobiya, Abaharabu, Abanya-Moniti n’aba-Ashibiditi bayumva oku rhusêzize okushashula cbyôgo bya Yeruzalcmu n’oku emi rhule yoshi ekola hofi efukâle, bakunira bwenêne. 2 Balâlira boshi oku rhabâlira Yeruzalemu mpu batulemwo itumbà, n’okumubonêsa za mèmè.

3 Rhwashenga Nyamuzinda wirhu, rhwanajira abalanzi b’obudufu na mûshi lyo rhuhash’icilanga kulibo. 4 Ci Yuda^a anaciderha, erhi: «Obushiru bw’abûbasi bukola bwaja bwanyiha n’enundo y’ebijonjolekeza yamaluga, hali amango rhurhankacihasha okuyûbaka olu lugurhu». 5 Nabo abashombayi birhu bakâderha oku lwabo, mpu: «Barhamanye, barhanabone kuhika rhubarhinde kwo; rhwabayirha boshi na ntyo rhucike ogwo mukolo gurhag’ijirwa». 6 Amango Abayahudi bayûbakaga emwabo bayishaga, barhurhonda kali ikumi ahantu abo banzi bayishe bakola bal’irhurhera». 7 Okubundi obwo nanacihira olubaga mw’aho hantu enyuma ly’olukuta, halya harhankaboneka, naja nabahira ngasi mulala hago, n’engôrho zabo, n’amatumu gabo, n’emiherho yabo. 8 Erhi mbâ namalola bwinja, nagend’ibwira abarhambo, abatwi b’emmanja, abasigalaga omu lubaga, nti: «Murhayobohaga! Kengeri Nyamubâho, ye mu kulu ye na w’okurhinywa, munalwire bene winyu, mulwire bagala na bali binyu, mulwire bakinywe n’enyumpa zinyu». 9 Erhi abashombanyi birhu bayumva oku rhukola rhumanyire omulâli gwabo n’oku Nyamuzinda anatwire omu muhigo gwabo, bagaluka enyuma, rhweshi rhwacishubirira oku mikolo yirhu, ngasi muguma aha anakazâg’ikola.

10 Ci kurhenga ago mango, bantu bani, ecihimbi c’abantu bani cakayûbaka erhi n’ecindi cihimhi cifumbasire amatumu, empenzi. emiherho n’emishâbiro. Abarhambo banabêra enyuma ly’olubaga lwa bene Yuda. 11 Muli balya bakâg’iyûbaka olugurhu, abakazag’ishonera enyanya, oku babarhwire emizigo, oku badwirhe bayûbaka na kuboko kuguma, n’okundi kufumbasire itumu. 12 Abandi bakazag’iyûbaka erhi na ngasi muguma ankenyire engôrho yage ecibunu. Owakazag’ibuha omushekera erhi anali aha burhambi bwani. 13 Nanacibwira abarhambo, abatwi b’emmanja n’abali basigire omu lubaga, nti: «Omukolo gwaluga gwamanagaliha; rhweshi rhwashandabanyire oku lugu rhu, rhuli kulî ngasi baguma n’ababo. 14 Aha mwankanayumva babûhira omu shekera, munayishe mweshi aha burhambi bwirhu, Nyamuzinda wirhu arhulwira. 15 Oku rhwakazag’iyûbaka, ecihimbi canarhôla amatumu kurhenga bucanûla kuhika enyenyezi zibonekane. 16 Ago mango nashub’ibwira olubaga, nti: «Ngasi muguma na mwambali wage ageze obudufu aha Yeruzalemu, akarhulanga budufu na mûshi okukola. 17 Cikwone, oli nie, oli bene wirhu, oli olubaga; n’abantu bali nani, nta mango rhwarhenzire omu myambalo yirhu. Ngasi muguma ali agwerhe ecôji ekulyo kwage.

BHS Nehemia/Nehemiah 4

וַיְהִ֣י כַאֲשֶׁ֣ר שָׁמַ֣ע סַנְבַלַּ֡ט וְ֠טֹובִיָּה וְהָעַרְבִ֨ים וְהָעַמֹּנִ֜ים וְהָאַשְׁדֹּודִ֗ים כִּֽי־עָלְתָ֤ה אֲרוּכָה֙ לְחֹמֹ֣ות יְרוּשָׁלִַ֔ם כִּי־הֵחֵ֥לּוּ הַפְּרֻצִ֖ים לְהִסָּתֵ֑ם וַיִּ֥חַר לָהֶ֖ם מְאֹֽד׃ 2וַיִּקְשְׁר֤וּ כֻלָּם֙ יַחְדָּ֔ו לָבֹ֖וא לְהִלָּחֵ֣ם בִּירוּשָׁלִָ֑ם וְלַעֲשֹׂ֥ות לֹ֖ו תֹּועָֽה׃ 3וַנִּתְפַּלֵּ֖ל אֶל־אֱלֹהֵ֑ינוּ וַנַּעֲמִ֨יד מִשְׁמָ֧ר עֲלֵיהֶ֛ם יֹומָ֥ם וָלַ֖יְלָה מִפְּנֵיהֶֽם׃ 4וַיֹּ֣אמֶר יְהוּדָ֗ה כָּשַׁל֙ כֹּ֣חַ הַסַּבָּ֔ל וְהֶעָפָ֖ר הַרְבֵּ֑ה וַאֲנַ֨חְנוּ֙ לֹ֣א נוּכַ֔ל לִבְנֹ֖ות בַּחֹומָֽה׃ 5וַיֹּאמְר֣וּ צָרֵ֗ינוּ לֹ֤א יֵדְעוּ֙ וְלֹ֣א יִרְא֔וּ עַ֛ד אֲשֶׁר־נָבֹ֥וא אֶל־תֹּוכָ֖ם וַהֲרַגְנ֑וּם וְהִשְׁבַּ֖תְנוּ אֶת־הַמְּלָאכָֽה׃ 6וַֽיְהִי֙ כַּאֲשֶׁר־בָּ֣אוּ הַיְּהוּדִ֔ים הַיֹּשְׁבִ֖ים אֶצְלָ֑ם וַיֹּ֤אמְרוּ לָ֨נוּ֙ עֶ֣שֶׂר פְּעָמִ֔ים מִכָּל־הַמְּקֹמֹ֖ות אֲשֶׁר־תָּשׁ֥וּבוּ עָלֵֽינוּ׃ 7וָֽאַעֲמִ֞יד מִֽתַּחְתִּיֹּ֧ות לַמָּקֹ֛ום מֵאַחֲרֵ֥י לַחֹומָ֖ה בַּצְּחִחִיִּים וָֽאַעֲמִ֤יד אֶת־הָעָם֙ לְמִשְׁפָּחֹ֔ות עִם־חַרְבֹתֵיהֶ֛ם רָמְחֵיהֶ֖ם וְקַשְּׁתֹתֵיהֶֽם׃ 8וָאֵ֣רֶא וָאָק֗וּם וָאֹמַ֞ר אֶל־הַחֹרִ֤ים וְאֶל־הַסְּגָנִים֙ וְאֶל־יֶ֣תֶר הָעָ֔ם אַל־תִּֽירְא֖וּ מִפְּנֵיהֶ֑ם אֶת־אֲדֹנָ֞י הַגָּדֹ֤ול וְהַנֹּורָא֙ זְכֹ֔רוּ וְהִֽלָּחֲמ֗וּ עַל־אֲחֵיכֶם֙ בְּנֵיכֶ֣ם וּבְנֹתֵיכֶ֔ם נְשֵׁיכֶ֖ם וּבָתֵּיכֶֽם׃ פ 9וַיְהִ֞י כַּֽאֲשֶׁר־שָׁמְע֤וּ אֹויְבֵ֨ינוּ֙ כִּי־נֹ֣ודַֽע לָ֔נוּ וַיָּ֥פֶר הָאֱלֹהִ֖ים אֶת־עֲצָתָ֑ם וַנָּשׁוּב כֻּלָּ֨נוּ֙ אֶל־הַ֣חֹומָ֔ה אִ֖ישׁ אֶל־מְלַאכְתֹּֽו׃ 10וַיְהִ֣י׀ מִן־הַיֹּ֣ום הַה֗וּא חֲצִ֣י נְעָרַי֮ עֹשִׂ֣ים בַּמְּלָאכָה֒ וְחֶצְיָ֗ם מַחֲזִיקִים֙ וְהָרְמָחִ֣ים הַמָּגִנִּ֔ים וְהַקְּשָׁתֹ֖ות וְהַשִּׁרְיֹנִ֑ים וְהַ֨שָּׂרִ֔ים אַחֲרֵ֖י כָּל־בֵּ֥ית יְהוּדָֽה׃ 11הַבֹּונִ֧ים בַּחֹומָ֛ה וְהַנֹּשְׂאִ֥ים בַּסֶּ֖בֶל עֹמְשִׂ֑ים בְּאַחַ֤ת יָדֹו֙ עֹשֶׂ֣ה בַמְּלָאכָ֔ה וְאַחַ֖ת מַחֲזֶ֥קֶת הַשָּֽׁלַח׃ 12וְהַ֨בֹּונִ֔ים אִ֥ישׁ חַרְבֹּ֛ו אֲסוּרִ֥ים עַל־מָתְנָ֖יו וּבֹונִ֑ים וְהַתֹּוקֵ֥עַ בַּשֹּׁופָ֖ר אֶצְלִֽי׃ 13וָאֹמַ֞ר אֶל־הַחֹרִ֤ים וְאֶל־הַסְּגָנִים֙ וְאֶל־יֶ֣תֶר הָעָ֔ם הַמְּלָאכָ֥ה הַרְבֵּ֖ה וּרְחָבָ֑ה וַאֲנַ֗חְנוּ נִפְרָדִים֙ עַל־הַ֣חֹומָ֔ה רְחֹוקִ֖ים אִ֥ישׁ מֵאָחִֽיו׃ 14בִּמְקֹ֗ום אֲשֶׁ֤ר תִּשְׁמְעוּ֙ אֶת־קֹ֣ול הַשֹּׁופָ֔ר שָׁ֖מָּה תִּקָּבְצ֣וּ אֵלֵ֑ינוּ אֱלֹהֵ֖ינוּ יִלָּ֥חֶם לָֽנוּ׃ 15וַאֲנַ֖חְנוּ עֹשִׂ֣ים בַּמְּלָאכָ֑ה וְחֶצְיָ֗ם מַחֲזִיקִים֙ בָּֽרְמָחִ֔ים מֵעֲלֹ֣ות הַשַּׁ֔חַר עַ֖ד צֵ֥את הַכֹּוכָבִֽים׃ 16גַּ֣ם בָּעֵ֤ת הַהִיא֙ אָמַ֣רְתִּי לָעָ֔ם אִ֣ישׁ וְנַעֲרֹ֔ו יָלִ֖ינוּ בְּתֹ֣וךְ יְרוּשָׁלִָ֑ם וְהָֽיוּ־לָ֧נוּ הַלַּ֛יְלָה מִשְׁמָ֖ר וְהַיֹּ֥ום מְלָאכָֽה׃ 17וְאֵ֨ין אֲנִ֜י וְאַחַ֣י וּנְעָרַ֗י וְאַנְשֵׁ֤י הַמִּשְׁמָר֙ אֲשֶׁ֣ר אַחֲרַ֔י אֵין־אֲנַ֥חְנוּ פֹשְׁטִ֖ים בְּגָדֵ֑ינוּ אִ֖ישׁ שִׁלְחֹ֥ו הַמָּֽיִם׃ ס :

5

1 Amazibu g’akalamo amango ga Nehemiya. Obukuze bw’oburhegesi bwage  1 Hanacizûka okuciduduma kw’olubaga na bakabo kuli benc wabo b’A bayahudi baguma baguma. 2 Baguma bakag’iderha, mpu: «Rhwahâna bagala birhu na bali birhu yo rhuhabwa ngano nyinji, rhulye lyo rhulama. 3 Aba ndi bakaz’iderha, mpu: «Rhuguze amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizabibu, n’enyumpa zirhu, Iyo rhubona ebi rhwakaz’irya». 4 Abandi bakaderha, mpu: «Omu kuvurha ibarati lya mwami, rhugwasirwe rhubone ensaranga omu kuhâna amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizabibu nka cikinja. 5 Mpu na buno omubiri gwirhu guli nka omubiri gwa benc wirhu, abana birhu bali nk’abana babo, àla oku rhwajira abana birhu bajà, abarhabana n’abanyere. Hali baguma omu banyere birhu bakola bali bajà-kazi! Na ntaco rhwankahasha kuli okwo, bulya amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizabibu zikola ziba za bandi».

6 Nàbâ burhe bwenêne erhi nyumva eyo midudumo yabo n’ebyo binwa byabo? 7 N’erhi mba namacija emurhima, nakalihira abakulu n’abashamuka, nababwira, nti: «Kuziga mukola muhoza bene wirhu mpu na kuhika bamugalulire obunguke. N’erhi mba namalâlika ihano erhi bo barhuma, nanacibabwira ntyâla, nti: 8 «Rhwacungwire bene wirhu b’Abayahudi bali baguzîbwe emwa agandi mashanja, kurhi mw’oyo mukolaga mwalonz’icigûza mwenene emwa bene winyu nobwo rhinga emwirhu yo bankayishir’iguzîbwa?» Bahulika, babula eci badesire. 9 Nanaciyushûla, nti: «Arhali kwinja oku mudwirhe mwajira! Ka murharhegesirwi okugera omu burhinye bwa Nyamuzinda wirhu lyo rhurhag’igalwa n’agandi mashanja g’abashombanyi birhu? 10 Niono, bene wirhu na bambali bani, rhwabahozize ensaranga n’engano, rhulekage okwo kuhoza kwa bene okwo.

11 Kuziga mubagalulirage amashwa gabo, enkoma zabo, n’emizabibu yabo, n’emirhi yabo y’amavurha, enyumpa zabo n’ecihimbi ca kal’igana c’ensaranga zabo, idivayi lihyahya n’amavurha mwabasezagya mpu bamuhe nka bunguke. Ebyo bibe kurhenga ene». 12 Banacinshuza, mpu: «Rhwabigalula rhurhanaci bahûne cici, rhwajira oku onadesire.» Nanacihamagala Abadâhwa, nabagasha nti bakajira okwo aka akanwa kanali. 13 Nagûkumula ecirondo cani, nanacide rha, nti: «Nyamuzinda ogûkumulîre embuga kuli n’enyumpa yage, ngasi muntu wamusige busha!» Olubaga lwanancishuza lwoshi, mpu: «Amen!» Olubaga lwakuza Nnâmahanga, lwanacishimba kalya kanwa.

14 Kurhenga olusiku mwami anyimanzagya mpu mbe nie murhamho wabo omu Buyahudi, kwo kuderha omwaka gwa kali makumi abiri kuhika oku mwaka gwa kali makumi asharhu gw’okuyîma kwa mwami Artazerzesi, myaka ikumi na ibiri yoshi, erhi oli nie, oli bene wirhu, rhurhaderhaga mpu rhwanka lya oku mugati gw’omurhambo. 15 Abarhambo bali banshokolire bali erhi balibuzize abantu omu kukaz’ibahûna emigati n’idivayi, na kandi sikeli maku mi ani za marhale, n’abantu babo bonene bakalibuza olubaga, ci niehe ntajira ga ntyôla erhi kurhinya Nyamuzinda kurhuma.

16 Na ciru kuli okwo, nacihangâna kuli ogwo mukolo gw’okuyûbaka olugurhu, rhweshi rhurhagulaga ciru ishwa liguma ly’omuntu, abantu bani bacilunda kuli ogwo mukolo gonene. 17 Oku cibo cani kwakag’ija bantu igana na makumi arhanu ba Bayahudi n’abatwi b’emmanja n’abandi bakazag’ij’emunda rhuli barhenga omu masha nja garhuli eburhambi. 18 Alaga ebi bakazag’integanyiza ngasi lusiku: Cimasha ciguma na bibuzi ndarhu, birya banacishogaga, engoko, na ngasi nsiku ikumi, banandêrhera idivayi linakwanine, linji. Na ciru nkaba ntyo ntaderhaga nti na nkahûna omugati gw’oburhambo, bulya emikolo yali yamagonza bwenêne olubaga.

19 «Yagirwa Nyamuzinda wenene omanyage kuli nie, ngasi koshi najirire olu lubaga».

BHS Nehemia/Nehemiah 5

וַתְּהִ֨י צַעֲקַ֥ת הָעָ֛ם וּנְשֵׁיהֶ֖ם גְּדֹולָ֑ה אֶל־אֲחֵיהֶ֖ם הַיְּהוּדִֽים׃ 2וְיֵשׁ֙ אֲשֶׁ֣ר אֹמְרִ֔ים בָּנֵ֥ינוּ וּבְנֹתֵ֖ינוּ אֲנַ֣חְנוּ רַבִּ֑ים וְנִקְחָ֥ה דָגָ֖ן וְנֹאכְלָ֥ה וְנִחְיֶֽה׃ 3וְיֵשׁ֙ אֲשֶׁ֣ר אֹמְרִ֔ים שְׂדֹתֵ֛ינוּ וּכְרָמֵ֥ינוּ וּבָתֵּ֖ינוּ אֲנַ֣חְנוּ עֹרְבִ֑ים וְנִקְחָ֥ה דָגָ֖ן בָּרָעָֽב׃ 4וְיֵשׁ֙ אֲשֶׁ֣ר אֹמְרִ֔ים לָוִ֥ינוּ כֶ֖סֶף לְמִדַּ֣ת הַמֶּ֑לֶךְ שְׂדֹתֵ֖ינוּ וּכְרָמֵֽינוּ׃ 5וְעַתָּ֗ה כִּבְשַׂ֤ר אַחֵ֨ינוּ֙ בְּשָׂרֵ֔נוּ כִּבְנֵיהֶ֖ם בָּנֵ֑ינוּ וְהִנֵּ֣ה אֲנַ֣חְנוּ כֹ֠בְשִׁים אֶת־בָּנֵ֨ינוּ וְאֶת־בְּנֹתֵ֜ינוּ לַעֲבָדִ֗ים וְיֵ֨שׁ מִבְּנֹתֵ֤ינוּ נִכְבָּשֹׁות֙ וְאֵ֣ין לְאֵ֣ל יָדֵ֔נוּ וּשְׂדֹתֵ֥ינוּ וּכְרָמֵ֖ינוּ לַאֲחֵרִֽים׃ 6וַיִּ֥חַר לִ֖י מְאֹ֑ד כַּאֲשֶׁ֤ר שָׁמַ֨עְתִּי֙ אֶת־זַֽעֲקָתָ֔ם וְאֵ֖ת הַדְּבָרִ֥ים הָאֵֽלֶּה׃ 7וַיִּמָּלֵ֨ךְ לִבִּ֜י עָלַ֗י וָאָרִ֨יבָה֙ אֶת־הַחֹרִ֣ים וְאֶת־הַסְּגָנִ֔ים וָאֹמְרָ֣ה לָהֶ֔ם מַשָּׁ֥א אִישׁ־בְּאָחִ֖יו אַתֶּ֣ם נֹשִׁ֑אים וָאֶתֵּ֥ן עֲלֵיהֶ֖ם קְהִלָּ֥ה גְדֹולָֽה׃ 8וָאֹמְרָ֣ה לָהֶ֗ם אֲנַ֣חְנוּ קָ֠נִינוּ אֶת־אַחֵ֨ינוּ הַיְּהוּדִ֜ים הַנִּמְכָּרִ֤ים לַגֹּויִם֙ כְּדֵ֣י בָ֔נוּ וְגַם־אַתֶּ֛ם תִּמְכְּר֥וּ אֶת־אֲחֵיכֶ֖ם וְנִמְכְּרוּ־לָ֑נוּ וַֽיַּחֲרִ֔ישׁוּ וְלֹ֥א מָצְא֖וּ דָּבָֽר׃ ס 9וַיֹּאמֶר לֹא־טֹ֥וב הַדָּבָ֖ר אֲשֶׁר־אַתֶּ֣ם עֹשִׂ֑ים הֲלֹ֞וא בְּיִרְאַ֤ת אֱלֹהֵ֨ינוּ֙ תֵּלֵ֔כוּ מֵחֶרְפַּ֖ת הַגֹּויִ֥ם אֹויְבֵֽינוּ׃ 10וְגַם־אֲנִי֙ אַחַ֣י וּנְעָרַ֔י נֹשִׁ֥ים בָּהֶ֖ם כֶּ֣סֶף וְדָגָ֑ן נַֽעַזְבָה־נָּ֖א אֶת־הַמַּשָּׁ֥א הַזֶּֽה׃ 11הָשִׁיבוּ֩ נָ֨א לָהֶ֜ם כְּהַיֹּ֗ום שְׂדֹתֵיהֶ֛ם כַּרְמֵיהֶ֥ם זֵיתֵיהֶ֖ם וּבָתֵּיהֶ֑ם וּמְאַ֨ת הַכֶּ֤סֶף וְהַדָּגָן֙ הַתִּירֹ֣ושׁ וְהַיִּצְהָ֔ר אֲשֶׁ֥ר אַתֶּ֖ם נֹשִׁ֥ים בָּהֶֽם׃ 12וַיֹּאמְר֣וּ נָשִׁ֗יב וּמֵהֶם֙ לֹ֣א נְבַקֵּ֔שׁ כֵּ֣ן נַעֲשֶׂ֔ה כַּאֲשֶׁ֖ר אַתָּ֣ה אֹומֵ֑ר וָאֶקְרָא֙ אֶת־הַכֹּ֣הֲנִ֔ים וָֽאַשְׁבִּיעֵ֔ם לַעֲשֹׂ֖ות כַּדָּבָ֥ר הַזֶּֽה׃ 13גַּם־חָצְנִ֣י נָעַ֗רְתִּי וָֽאֹמְרָ֡ה כָּ֣כָה יְנַעֵ֪ר הָֽאֱלֹהִ֟ים אֶת־כָּל־הָאִישׁ֩ אֲשֶׁ֨ר לֹֽא־יָקִ֜ים אֶת־הַדָּבָ֣ר הַזֶּ֗ה מִבֵּיתֹו֙ וּמִ֣יגִיעֹ֔ו וְכָ֛כָה יִהְיֶ֥ה נָע֖וּר וָרֵ֑ק וַיֹּאמְר֨וּ כָֽל־הַקָּהָ֜ל אָמֵ֗ן וַֽיְהַלְלוּ֙ אֶת־יְהוָ֔ה וַיַּ֥עַשׂ הָעָ֖ם כַּדָּבָ֥ר הַזֶּֽה׃ 14גַּ֞ם מִיֹּ֣ום׀ אֲשֶׁר־צִוָּ֣ה אֹתִ֗י לִהְיֹ֣ות פֶּחָם֮ בְּאֶ֣רֶץ יְהוּדָה֒ מִשְּׁנַ֣ת עֶשְׂרִ֗ים וְ֠עַד שְׁנַ֨ת שְׁלֹשִׁ֤ים וּשְׁתַּ֨יִם֙ לְאַרְתַּחְשַׁ֣סְתְּא הַמֶּ֔לֶךְ שָׁנִ֖ים שְׁתֵּ֣ים עֶשְׂרֵ֑ה אֲנִ֣י וְאַחַ֔י לֶ֥חֶם הַפֶּ֖חָה לֹ֥א אָכַֽלְתִּי׃ 15וְהַפַּחֹות֩ הָרִאשֹׁנִ֨ים אֲשֶׁר־לְפָנַ֜י הִכְבִּ֣ידוּ עַל־הָעָ֗ם וַיִּקְח֨וּ מֵהֶ֜ם בְּלֶ֤חֶם וָיַ֨יִן֙ אַחַר֙ כֶּֽסֶף־שְׁקָלִ֣ים אַרְבָּעִ֔ים גַּ֥ם נַעֲרֵיהֶ֖ם שָׁלְט֣וּ עַל־הָעָ֑ם וַאֲנִי֙ לֹא־עָשִׂ֣יתִי כֵ֔ן מִפְּנֵ֖י יִרְאַ֥ת אֱלֹהִֽים׃ 16וְ֠גַם בִּמְלֶ֜אכֶת הַחֹומָ֤ה הַזֹּאת֙ הֶחֱזַ֔קְתִּי וְשָׂדֶ֖ה לֹ֣א קָנִ֑ינוּ וְכָל־נְעָרַ֔י קְבוּצִ֥ים שָׁ֖ם עַל־הַמְּלָאכָֽה׃ 17וְהַיְּהוּדִ֨ים וְהַסְּגָנִ֜ים מֵאָ֧ה וַחֲמִשִּׁ֣ים אִ֗ישׁ וְהַבָּאִ֥ים אֵלֵ֛ינוּ מִן־הַגֹּויִ֥ם אֲשֶׁר־סְבִיבֹתֵ֖ינוּ עַל־שֻׁלְחָנִֽי׃ 18וַאֲשֶׁר֩ הָיָ֨ה נַעֲשֶׂ֜ה לְיֹ֣ום אֶחָ֗ד שֹׁ֣ור אֶחָ֞ד צֹ֠אן שֵׁשׁ־בְּרֻרֹ֤ות וְצִפֳּרִים֙ נַֽעֲשׂוּ־לִ֔י וּבֵ֨ין עֲשֶׂ֧רֶת יָמִ֛ים בְּכָל־יַ֖יִן לְהַרְבֵּ֑ה וְעִם־זֶ֗ה לֶ֤חֶם הַפֶּחָה֙ לֹ֣א בִקַּ֔שְׁתִּי כִּֽי־כָֽבְדָ֥ה הָעֲבֹדָ֖ה עַל־הָעָ֥ם הַזֶּֽה׃ 19זָכְרָה־לִּ֥י אֱלֹהַ֖י לְטֹובָ֑ה כֹּ֥ל אֲשֶׁר־עָשִׂ֖יתִי עַל־הָעָ֥ם הַזֶּֽה׃ פ

6

Obulyalya bw’abashombayi ba Nehemiya

1 Sambalati, Tobiya n’olya Muharabu Geshemu na ngasi bandi banali ba shombanyi birhu, bayumva oku nashubir’iyûbaka olugurhu n’oku murhaciri ciru n’omurhule muguma. 2 Cikwone ago mango ntal’incihira enyumvi oku mihango, Sambalati, na Geshemu banacintumiza, mpu: «Oyishe rhusha mbale rhwcshi omu bishagala omu kabanda ka Ono». Bali bahizire okunjirira kubi. 3 Nalika entumwa, zagend’ibabwira, erhi: «Niono omukolo gwankayimanzibwa ebwa kuba namayandagalira emunda muli? » 4 Banacintumiza kani na binwa bya bene ebyo, nani nakaz’ibagalulira ishuzo ly’okulahira. 5 Oku lwa karhanu, Samhalati anacintumira omwambali kuli okwo erhi adwirhe n’amaruba mabungule. 6 Bali bayandisiremwo ntyâla, mpu: «Omwanzi gwagera omu mashanja goshi n’emwa Geshemu, boshi hanadwirhe hahamiriza oku we n’ Abayahudi muli omu muhigo gw’okugoma, mpu co cirhumire mushub’iyûbaka olugurhu n’oku we wayish’ibâ mwami wabo. 7 Mpu ciru wajizire ho abalêbi mpu bayish’ikuyîmika aha Yeruzalemu, mpu: «Mwami ali omu Buyahudi. Bakola bagend’imanyisa mwami ogwo mwanzi. Oyishe rhujire ihano haguma». 8 Namugalulira amashuzo, nti: «Nta kuguma muli okwo kwoshi odesire kwabi rc, omu murhima gwawe okuzire ebyo». 9 Bulya boshi bakazag’ilonza oku rhuyobohya, bakaz’iderha, mpu: «Nkaba hali amango amaboko gabo gankaleka ogwo mukolo, gurhanacibe. Buno Yagirwa Nyamuzinda ohe amaboko gani emisi.

10 Nanacija emunda Shemaya, mugala wa Delaya. mugala wa Mahetaleti ali. Ali aciyigalire anacimbwira, erhi: «Rhuje rhwembi oku ka-Nyamuzinda, omu ndalala yako^b, rhunakayigale, bulya bal’ikuyirha; na budufu bayish’ikuyi rha». 11 Nashuza, nti: «Omuntu oli nka nie kurhigi ankayaka wani! Na kurhigi omuntu oli nka nie ankayakira omu ndalafa y’aka-Nyamuzinda agal’ilama, Ntajamwo». 12 Nabona oku arhali Nyamuzinda wamurhumaga. Aderhaga ebyo binwa biri nka bya kulêba nobwo Tobiya boshi na Sambalati bali bamamushumika. 13 Bàli bamamushumika mpu lyo mbona obwoba, njire oku badesire na ntyo njire ecâha; kandi banaja banyaliza na ntyo enshonyi zingwarhe. 14 ‘Kengera mâshi Yagirwa Nyamuzinda wani, ago mabi Tobiya na Sambalati bakola banjirira. Kuguma n’olya mulêbi Naoja n’abandi balêbi balonzagya okunyobohya.

15 Olugurhu lwanaciyunjula omu nsiku makumi abiri n’irhanu z’omwezi gwa munani. 16 Erhi abashombanyi birhu bakumanya, go galigi mashanja goshi rhwayûbakanagwa nago, boshi bayôboha, barhemuka, bayumva oku ali oku buhashe bwa Nyamuzinda wirhu kw’ogwo mukoJo gwajizirwe. 17 Muli ago mango baguma b’omu Buyahudi, bayushûla okuyandikira To biya, naye Tobiya akaz’ibagalulira amashuzo. 18 Bulya banji omu Bayahudi bali balungine naye omu cihango na ebwa kuba banji muli bo bâli bakwi ba Shekanya, mwene Ara, na kulya kuba omugala Yohanani ali ayansire mwâli wa Meshulamu, mwene Berekiya. 19 Bakazag’iyêrha baderha ebijiro byage binja n’engeso zage nyinja embere zani banabul’igend’imubwira oku naderhaga. Tobiya akaz’intumira amaruba g’okunyôbohya.

BHS Nehemia/Nehemiah 6

וַיְהִ֣י כַאֲשֶׁ֣ר נִשְׁמַ֣ע לְסַנְבַלַּ֣ט וְ֠טֹובִיָּה וּלְגֶ֨שֶׁם הָֽעַרְבִ֜י וּלְיֶ֣תֶר אֹֽיְבֵ֗ינוּ כִּ֤י בָנִ֨יתִי֙ אֶת־הַ֣חֹומָ֔ה וְלֹא־נֹ֥ותַר בָּ֖הּ פָּ֑רֶץ גַּ֚ם עַד־הָעֵ֣ת הַהִ֔יא דְּלָתֹ֖ות לֹא־הֶעֱמַ֥דְתִּי בַשְּׁעָרִֽים׃ 2וַיִּשְׁלַ֨ח סַנְבַלַּ֤ט וְגֶ֨שֶׁם֙ אֵלַ֣י לֵאמֹ֔ר לְכָ֞ה וְנִֽוָּעֲדָ֥ה יַחְדָּ֛ו בַּכְּפִירִ֖ים בְּבִקְעַ֣ת אֹונֹ֑ו וְהֵ֨מָּה֙ חֹֽשְׁבִ֔ים לַעֲשֹׂ֥ות לִ֖י רָעָֽה׃ 3וָאֶשְׁלְחָ֨ה עֲלֵיהֶ֤ם מַלְאָכִים֙ לֵאמֹ֔ר מְלָאכָ֤ה גְדֹולָה֙ אֲנִ֣י עֹשֶׂ֔ה וְלֹ֥א אוּכַ֖ל לָרֶ֑דֶת לָ֣מָּה תִשְׁבַּ֤ת הַמְּלָאכָה֙ כַּאֲשֶׁ֣ר אַרְפֶּ֔הָ וְיָרַדְתִּ֖י אֲלֵיכֶֽם׃ 4וַיִּשְׁלְח֥וּ אֵלַ֛י כַּדָּבָ֥ר הַזֶּ֖ה אַרְבַּ֣ע פְּעָמִ֑ים וָאָשִׁ֥יב אֹותָ֖ם כַּדָּבָ֥ר הַזֶּֽה׃ ס 5וַיִּשְׁלַח֩ אֵלַ֨י סַנְבַלַּ֜ט כַּדָּבָ֥ר הַזֶּ֛ה פַּ֥עַם חֲמִישִׁ֖ית אֶֽת־נַעֲרֹ֑ו וְאִגֶּ֥רֶת פְּתוּחָ֖ה בְּיָדֹֽו׃ 6כָּת֣וּב בָּ֗הּ בַּגֹּויִ֤ם נִשְׁמָע֙ וְגַשְׁמ֣וּ אֹמֵ֔ר אַתָּ֤ה וְהַיְּהוּדִים֙ חֹשְׁבִ֣ים לִמְרֹ֔וד עַל־כֵּ֛ן אַתָּ֥ה בֹונֶ֖ה הַחֹומָ֑ה וְאַתָּ֗ה הֹוֶ֤ה לָהֶם֙ לְמֶ֔לֶךְ כַּדְּבָרִ֖ים הָאֵֽלֶּה׃ 7וְגַם־נְבִיאִ֡ים הֶעֱמַ֣דְתָּ לִקְרֹא֩ עָלֶ֨יךָ בִֽירוּשָׁלִַ֜ם לֵאמֹ֗ר מֶ֚לֶךְ בִּֽיהוּדָ֔ה וְעַתָּה֙ יִשָּׁמַ֣ע לַמֶּ֔לֶךְ כַּדְּבָרִ֣ים הָאֵ֑לֶּה וְעַתָּ֣ה לְכָ֔ה וְנִֽוָּעֲצָ֖ה יַחְדָּֽו׃ ס 8וָאֶשְׁלְחָ֤ה אֵלָיו֙ לֵאמֹ֔ר לֹ֤א נִֽהְיָה֙ כַּדְּבָרִ֣ים הָאֵ֔לֶּה אֲשֶׁ֖ר אַתָּ֣ה אֹומֵ֑ר כִּ֥י מִֽלִּבְּךָ֖ אַתָּ֥ה בֹודָֽאם׃ 9כִּ֣י כֻלָּ֗ם מְיָֽרְאִ֤ים אֹותָ֨נוּ֙ לֵאמֹ֔ר יִרְפּ֧וּ יְדֵיהֶ֛ם מִן־הַמְּלָאכָ֖ה וְלֹ֣א תֵעָשֶׂ֑ה וְעַתָּ֖ה חַזֵּ֥ק אֶת־יָדָֽי׃ 10וַאֲנִי־בָ֗אתִי בֵּ֣ית שְֽׁמַֽעְיָ֧ה בֶן־דְּלָיָ֛ה בֶּן־מְהֵֽיטַבְאֵ֖ל וְה֣וּא עָצ֑וּר וַיֹּ֡אמֶר נִוָּעֵד֩ אֶל־בֵּ֨ית הָאֱלֹהִ֜ים אֶל־תֹּ֣וךְ הַֽהֵיכָ֗ל וְנִסְגְּרָה֙ דַּלְתֹ֣ות הַהֵיכָ֔ל כִּ֚י בָּאִ֣ים לְהָרְגֶ֔ךָ וְלַ֖יְלָה בָּאִ֥ים לְהָרְגֶֽךָ׃ 11וָאֹמְרָ֗ה הַאִ֤ישׁ כָּמֹ֨ונִי֙ יִבְרָ֔ח וּמִ֥י כָמֹ֛ונִי אֲשֶׁר־יָבֹ֥וא אֶל־הַהֵיכָ֖ל וָחָ֑י לֹ֖א אָבֹֽוא׃ 12וָאַכִּ֕ירָה וְהִנֵּ֥ה לֹֽא־אֱלֹהִ֖ים שְׁלָחֹ֑ו כִּ֤י הַנְּבוּאָה֙ דִּבֶּ֣ר עָלַ֔י וְטֹובִיָּ֥ה וְסַנְבַלַּ֖ט שְׂכָרֹֽו׃ 13לְמַ֤עַן שָׂכוּר֙ ה֔וּא לְמַֽעַן־אִירָ֥א וְאֶֽעֱשֶׂה־כֵּ֖ן וְחָטָ֑אתִי וְהָיָ֤ה לָהֶם֙ לְשֵׁ֣ם רָ֔ע לְמַ֖עַן יְחָֽרְפֽוּנִי׃ פ 14זָכְרָ֧ה אֱלֹהַ֛י לְטֹובִיָּ֥ה וּלְסַנְבַלַּ֖ט כְּמַעֲשָׂ֣יו אֵ֑לֶּה וְגַ֨ם לְנֹועַדְיָ֤ה הַנְּבִיאָה֙ וּלְיֶ֣תֶר הַנְּבִיאִ֔ים אֲשֶׁ֥ר הָי֖וּ מְיָֽרְאִ֥ים אֹותִֽי׃ 15וַתִּשְׁלַם֙ הַֽחֹומָ֔ה בְּעֶשְׂרִ֥ים וַחֲמִשָּׁ֖ה לֶאֱל֑וּל לַחֲמִשִּׁ֥ים וּשְׁנַ֖יִם יֹֽום׃ פ 16וַיְהִ֗י כַּאֲשֶׁ֤ר שָֽׁמְעוּ֙ כָּל־אֹ֣ויְבֵ֔ינוּ וַיִּֽרְא֗וּ כָּל־הַגֹּויִם֙ אֲשֶׁ֣ר סְבִֽיבֹתֵ֔ינוּ וַיִּפְּל֥וּ מְאֹ֖ד בְּעֵינֵיהֶ֑ם וַיֵּ֣דְע֔וּ כִּ֚י מֵאֵ֣ת אֱלֹהֵ֔ינוּ נֶעֶשְׂתָ֖ה הַמְּלָאכָ֥ה הַזֹּֽאת׃ 17גַּ֣ם׀ בַּיָּמִ֣ים הָהֵ֗ם מַרְבִּ֞ים חֹרֵ֤י יְהוּדָה֙ אִגְּרֹ֣תֵיהֶ֔ם הֹולְכֹ֖ות עַל־טֹובִיָּ֑ה וַאֲשֶׁ֥ר לְטֹובִיָּ֖ה בָּאֹ֥ות אֲלֵיהֶֽם׃ 18כִּי־רַבִּ֣ים בִּֽיהוּדָ֗ה בַּעֲלֵ֤י שְׁבוּעָה֙ לֹ֔ו כִּי־חָתָ֥ן ה֖וּא לִשְׁכַנְיָ֣ה בֶן־אָרַ֑ח וִֽיהֹוחָנָ֣ן בְּנֹ֔ו לָקַ֕ח אֶת־בַּת־מְשֻׁלָּ֖ם בֶּ֥ן בֶּֽרֶכְיָֽה׃ 19גַּ֣ם טֹובֹתָ֗יו הָי֤וּ אֹמְרִים֙ לְפָנַ֔י וּדְבָרַ֕י הָי֥וּ מֹוצִיאִ֖ים לֹ֑ו אִגְּרֹ֛ות שָׁלַ֥ח טֹובִיָּ֖ה לְיָֽרְאֵֽנִי׃

7

Okulanga olugo lwa Yeruzalemu

1 Erhi bayusa okuyûbaka olugurhu n’erhi mba namahirakwo enyumvi, abayimba, abalanga enyumvi, abaleviti, bahâbwa omukolo gw’okulanga. 2 Nahà mulumuna wâni obuhashe bw’okurhegeka Yeruzalemu, boshi na Hana niya ye wali murhambo w’abakazâg’ilanga olugo, bulya ali muntu mwemezi n’orhinya Nyamuzinda kulusha bantu banji bwenêne. 3 Nanacibabwira, nti: «I rhondo enyumvi za Yeruzalemu zirhayigulagwa n’izûba lirhacirhangira okubasha, bijingo, amango abalanzi baciri ngasi muguma aha alanga, bânahamika, bakomeze, enyumvi; budufu, banahirakwo abalanzi, ngasi baguma aha bakalanga, na ngasi muguma embere z’enyumpa yage.

Oku abantu balugaga omu lugo lwa Yeruzalemu

4 Olugo lwali lugaJi na lunene, ci abantu biilimwo bali banyi n’enyumpa zi­ rhiili zicishakuluJwa. 5 Nyamuzinda ampira omu murhima olukengero lw’okuganja abakulu, abatwi b’emmanja n’olubaga lwoshi mpu baganjwe. 6 Alaga abantu barhengaga emunda bakâg’ilibuzibwa omu bujà: bo balya Nabukondonozori mwami w’e Babiloni, ali agwasire mpira, banashub’igaluka e Yeruzalemu omu Buyahudi, ngasi muguma omu lugo lwage. 7 Bo bayishaga boshi na Zorobabeli: Yozwe, Nehemiya, Azariya, Raamya, Nahamani, Mordokayi, Bilshani, Misperiti, Bigivayi, Nehumu, Bahana.

Omulala gw’abalume b’omu lubaga lwa bene Israheli, 8 bagala ba Paroshi: bihumbi bibiri na bantu igana na makumi gali nda na babiri; 9 bene Shefatiya: magana asharhu na makumi gali nda na babiri; 10 bene Ara: magana gali nda rhu na makumi arhanu na babiri; 11 bagala ba Pahati-Mowabu: kwo kuderha bagala ba Yozwe na ba Yowabu: bihumbi bibiri na magana gali munani na ba ntu ikumi na munani; 12 bagala ba Elamu: cihumbi na magana abiri na makumi arhanu na bani; 13 bagala ba Zatowu, magana gali munani na makumi ani na bantu barhanu; 14 ben Zakayi, magana gali nda na makumi gali ndarhu; 15 ba gala ba Binowuyi, magana gali ndarhu na makumi ani na munani; 16 bagala ba Bebayi, magana gali ndarhu na makumi abiri na munani; 17 bagala ba Azgadi, bihumbi bibiri na magana asharhu na makumi abiri na babiri; 18 bagala ba i Adimikamu, magana gali ndarhu na makumi gali ndarhu na nda; 19 bagala ba Bigwayi, bihumbi bibiri na makumi gali ndarhu na nda; 20 bagala ba Adine, magana gali ndarhu na makumi arhanu na barhanu; 21 bagala ba Ateri, kwo kuderha bene Hizikaya, makumi gali mwenda na munani; 22 bagala ba Ha shumu, magana asharhu na makumi abiri na munani; 23 bagala ba Bezayi, magana asharhu na makumi abiri na bani; 24 bagala ba Harifa, igana n’ikumi na babiri; 25 bagala ha Gabaoni, makumi gali mwenda na barhanu; 26 abantu b’e Betelehemu n’ab’e Netofa: igana na makumi gali munani na munani; 27 abantu b’e Anatoti, igana na makumi abiri na munani; 28 abantu b’e Beteli. makumi ani na babiri; 29 abantu b’e Kiryati-ye-Arimu, ab’e Kafira n’ab’e Beroti: magana gali nda na makumi ani na basharhu; 30 abantu b’e Rama n’ab’e Geba: magana gali ndarhu na makumi abiri na muguma; 31 abantu b’e Mikmasi, igana na makumi abiri na babiri; 32 abantu b’e Beteli, na Hayinigana: makumi abiri na basharhu; 33 bagala b’owundi Nebo, makumi arhanu na babiri; 34 bagala b’owundi Elamu, cihumbi na magana abiri na makumi arhanu na bani; 35 bagala ba Harimu, magana asharhu na makumi abiri; 36 bagala ha Yeriko, magana asharhu na makumi ani na barhanu; 37 bagala ba Lodi, aba Hadidi, n’aba Ono: magana nda na makumi abiri na muguma; 38 bagala ba Senaya, bihumhi bisharhu magana gali mwenda na makumi asharhu.

39 Abadâhwa, bagala ba Hedaya b’omu mwa Yozwe: magana gali mwenda na makumi gali nda na barhanu; 40 bagala ha Imeri, cihumhi na makumi arhanu na babiri; 41 bagala ba Pahehuri, cihumbi na magana abiri na makumi ·ani na nda; 42 bagala ha Harimu, igana n’ikumi na nda.  43 Abaleviti, bagala ba Yozwe, ba Kadmieli n’omu bagala ba Hodeva: makumi gali nda na basharhu. 44 Abayimha, bo bagala ba Asafi: igana na makumi ani na munani. 45 Abalanga enyumvi, bo bagala ba Shalumu, Ateri, Talmoni, Akudu, Hatita, Shohayi: igana na makumi asharhu na munani.

46 Abayankiriragwa, bo bana ba Siha, abana ba Hasufa, abana ba Tobadi; 47 bagala ha Kerosi, bagala ba Siya, bagala ba Padoni, 48 bagala ba Lebana, bagala ba Habaga, bagala ba Shalmayi, 49 bagala ba Hanani, bagala ba Gideli, bagala ba Gahani, 50 bagala ba Reaya, bagala ba Resinini, hagala ba Nekonda, 51 bagala ba Gezumi, bagala ba Uza. bagala ba Pesea, 52 bagala ba Besayi, bagala ba Wameuni, bagala ba Wanefusi, 53 bagala ba Bakubuki, bagala ba Hakufa, bagala ba Harturi, 54 bagala ba Basliti, bagala ba Mehira, bagala ba Harasha, 55 bagala ba Barkosi, bagala ha Sizera, bagala ba Tama, 56 bagala ba Besiya, bagala ba Hatifa.

57 Bene bambali ba Salomoni, bagala ba Soferiti, bagala ba Soteya, bagala ba Perida, 58 bene Yahala, bene Darakoni, bene Gideli. 59 bene Shefatiya, bagala ba Hatili, bagala ba Okereti, bagala ba Asebayimi. 60 Boshi haguma abana b’abajà ba Salomoni: magana asharhu na makumi gali mwenda na babiri.

61 Alaga abarhengaga e Tela-Mela, e Tel-Haroha, e Kerubu. e Adoni, n’e Imeri, barhanamanyisagya emilala yabo n’obûko bwabo. 62 Akaba bali bene Israheli: bagala ba Delaya, bagala ba Tobiya, bagala ba Nekoda: magana gali ndarhu na makumi ani na babiri. 63 N’omu badâhwa, bagala ba Habaya, bagala ba Hasoki, bagala ba Barizilayi, omuntu w’e Gileadi, banacikahamagalwa oku izîno lyabo. 64 Balonza ebitabu b’iburha lyabo, yo erigi nkonokà yabo, banabibula, barhenzibwa omu budâhwa. 65 N’omurhambo abahanza okukaz’ilya ebintu bitagatifu bwenêne, kuhika amango hayîsha omudâhwa Urimu na Tumimu.

66 Omubale gwabo boshi, gwahika omu bantu bihumbi makumi ani na bibiri bya bantu magana asharhu na makumi gali ndarhu. 67 Buzira kuganja bambali na bambalikazi babo: bàli bahisire omu bantu bihumbi nda na magana asharhu na bantu makumi asharhu na nda. Bàlimwo nshekereza balume n’abakazi magana abiri na makumi ani na barhanu.

68 Ebiterusi byali magana ani na makumi asharhu na birhanu na ndogomi bihumbi ndarhu na magana gali nda na makumi abiri. 69 Banji omu barhambo b’emilala, bajira eby’okurhabâla oku mukolo. Omurhambo ahebakwo magerha cihumbi ga masholo, mbehe makumi arhanu na bishûli makumi asharhu bya badâhwa. 70 Abakulu b’emilala bahira omu mbîko y’omukolo, magerha bihumbi makumi abiri bya magerha ga masholo na bihumbi bibiri na magana abiri bya byuma bya lunyerere n’ebishûli. 71 Ebindi byasigalaga omu byahanagwa n’olubaga, byahika omu magerha bihumbi makumi abiri bya masholo, bihumbi bibiri bya byuma bya lunyerere n’emyambalo y’obudâhwa makumi gali ndarhu na nda.

72 Ntyo kwo Abadâhwa bahandaga omu Yeruzalcmu kuguma n’abandi bantu basungunu, abîmbiza, abalanga enyumvi, abantu b’omu lubaga kwonene, abanya-Tenesi, bene Israheli boshi, ngasi baguma baja omu bishagala byabo.

BHS Nehemia/Nehemiah 7

וַיְהִ֗י כַּאֲשֶׁ֤ר נִבְנְתָה֙ הַחֹומָ֔ה וָאַעֲמִ֖יד הַדְּלָתֹ֑ות וַיִּפָּ֥קְד֛וּ הַשֹּׁועֲרִ֥ים וְהַמְשֹׁרְרִ֖ים וְהַלְוִיִּֽם׃ 2וָאֲצַוֶּ֞ה אֶת־חֲנָ֣נִי אָחִ֗י וְאֶת־חֲנַנְיָ֛ה שַׂ֥ר הַבִּירָ֖ה עַל־יְרוּשָׁלִָ֑ם כִּי־הוּא֙ כְּאִ֣ישׁ אֱמֶ֔ת וְיָרֵ֥א אֶת־הָאֱלֹהִ֖ים מֵרַבִּֽים׃ 3וַיֹּאמֶר לָהֶ֗ם לֹ֣א יִפָּֽתְח֞וּ שַׁעֲרֵ֤י יְרוּשָׁלִַ֨ם֙ עַד־חֹ֣ם הַשֶּׁ֔מֶשׁ וְעַ֨ד הֵ֥ם עֹמְדִ֛ים יָגִ֥יפוּ הַדְּלָתֹ֖ות וֶאֱחֹ֑זוּ וְהַעֲמֵ֗יד מִשְׁמְרֹות֙ יֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלִַ֔ם אִ֚ישׁ בְּמִשְׁמָרֹ֔ו וְאִ֖ישׁ נֶ֥גֶד בֵּיתֹֽו׃ 4וְהָעִ֞יר רַחֲבַ֤ת יָדַ֨יִם֙ וּגְדֹולָ֔ה וְהָעָ֥ם מְעַ֖ט בְּתֹוכָ֑הּ וְאֵ֥ין בָּתִּ֖ים בְּנוּיִֽם׃ 5וַיִּתֵּ֤ן אֱלֹהַי֙ אֶל־לִבִּ֔י וָאֶקְבְּצָ֞ה אֶת־הַחֹרִ֧ים וְאֶת־הַסְּגָנִ֛ים וְאֶת־הָעָ֖ם לְהִתְיַחֵ֑שׂ וָֽאֶמְצָ֗א סֵ֤פֶר הַיַּ֨חַשׂ֙ הָעֹולִ֣ים בָּרִאשֹׁונָ֔ה וָאֶמְצָ֖א כָּת֥וּב בֹּֽו׃ פ 6אֵ֣לֶּה׀ בְּנֵ֣י הַמְּדִינָ֗ה הָעֹלִים֙ מִשְּׁבִ֣י הַגֹּולָ֔ה אֲשֶׁ֣ר הֶגְלָ֔ה נְבוּכַדְנֶצַּ֖ר מֶ֣לֶךְ בָּבֶ֑ל וַיָּשׁ֧וּבוּ לִֽירוּשָׁלִַ֛ם וְלִיהוּדָ֖ה אִ֥ישׁ לְעִירֹֽו׃ 7הַבָּאִ֣ים עִם־זְרֻבָּבֶ֗ל יֵשׁ֡וּעַ נְחֶמְיָ֡ה עֲ֠זַרְיָה רַֽעַמְיָ֨ה נַחֲמָ֜נִי מָרְדֳּכַ֥י בִּלְשָׁ֛ן מִסְפֶּ֥רֶת בִּגְוַ֖י נְח֣וּם בַּעֲנָ֑ה מִסְפַּ֕ר אַנְשֵׁ֖י עַ֥ם יִשְׂרָאֵֽל׃ ס 8בְּנֵ֣י פַרְעֹ֔שׁ אַלְפַּ֕יִם מֵאָ֖ה וְשִׁבְעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 9בְּנֵ֣י שְׁפַטְיָ֔ה שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות שִׁבְעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 10בְּנֵ֣י אָרַ֔ח שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות חֲמִשִּׁ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 11בְּנֵֽי־פַחַ֥ת מֹואָ֛ב לִבְנֵ֥י יֵשׁ֖וּעַ וְיֹואָ֑ב אַלְפַּ֕יִם וּשְׁמֹנֶ֥ה מֵאֹ֖ות שְׁמֹנָ֥ה עָשָֽׂר׃ ס 12בְּנֵ֣י עֵילָ֔ם אֶ֕לֶף מָאתַ֖יִם חֲמִשִּׁ֥ים וְאַרְבָּעָֽה׃ ס 13בְּנֵ֣י זַתּ֔וּא שְׁמֹנֶ֥ה מֵאֹ֖ות אַרְבָּעִ֥ים וַחֲמִשָּֽׁה׃ ס 14בְּנֵ֣י זַכָּ֔י שְׁבַ֥ע מֵאֹ֖ות וְשִׁשִּֽׁים׃ ס 15בְּנֵ֣י בִנּ֔וּי שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות אַרְבָּעִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 16בְּנֵ֣י בֵבָ֔י שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 17בְּנֵ֣י עַזְגָּ֔ד אַלְפַּ֕יִם שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 18בְּנֵי֙ אֲדֹ֣נִיקָ֔ם שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות שִׁשִּׁ֥ים וְשִׁבְעָֽה׃ ס 19בְּנֵ֣י בִגְוָ֔י אַלְפַּ֖יִם שִׁשִּׁ֥ים וְשִׁבְעָֽה׃ ס 20בְּנֵ֣י עָדִ֔ין שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות חֲמִשִּׁ֥ים וַחֲמִשָּֽׁה׃ ס 21בְּנֵֽי־אָטֵ֥ר לְחִזְקִיָּ֖ה תִּשְׁעִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 22בְּנֵ֣י חָשֻׁ֔ם שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 23בְּנֵ֣י בֵצָ֔י שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וְאַרְבָּעָֽה׃ ס 24בְּנֵ֣י חָרִ֔יף מֵאָ֖ה שְׁנֵ֥ים עָשָֽׂר׃ ס 25בְּנֵ֥י גִבְעֹ֖ון תִּשְׁעִ֥ים וַחֲמִשָּֽׁה׃ ס 26אַנְשֵׁ֤י בֵֽית־לֶ֨חֶם֙ וּנְטֹפָ֔ה מֵאָ֖ה שְׁמֹנִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 27אַנְשֵׁ֣י עֲנָתֹ֔ות מֵאָ֖ה עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 28אַנְשֵׁ֥י בֵית־עַזְמָ֖וֶת אַרְבָּעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 29אַנְשֵׁ֨י קִרְיַ֤ת יְעָרִים֙ כְּפִירָ֣ה וּבְאֵרֹ֔ות שְׁבַ֥ע מֵאֹ֖ות אַרְבָּעִ֥ים וּשְׁלֹשָֽׁה׃ ס 30אַנְשֵׁ֤י הָֽרָמָה֙ וָגָ֔בַע שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וְאֶחָֽד׃ ס 31אַנְשֵׁ֣י מִכְמָ֔ס מֵאָ֖ה וְעֶשְׂרִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 32אַנְשֵׁ֤י בֵֽית־אֵל֙ וְהָעָ֔י מֵאָ֖ה עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁלֹשָֽׁה׃ ס 33אַנְשֵׁ֥י נְבֹ֛ו אַחֵ֖ר חֲמִשִּׁ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 34בְּנֵי֙ עֵילָ֣ם אַחֵ֔ר אֶ֕לֶף מָאתַ֖יִם חֲמִשִּׁ֥ים וְאַרְבָּעָֽה׃ ס 35בְּנֵ֣י חָרִ֔ם שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות וְעֶשְׂרִֽים׃ ס 36בְּנֵ֣י יְרֵחֹ֔ו שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות אַרְבָּעִ֥ים וַחֲמִשָּֽׁה׃ ס 37בְּנֵי־לֹד֙ חָדִ֣יד וְאֹונֹ֔ו שְׁבַ֥ע מֵאֹ֖ות וְעֶשְׂרִ֥ים וְאֶחָֽד׃ ס 38בְּנֵ֣י סְנָאָ֔ה שְׁלֹ֣שֶׁת אֲלָפִ֔ים תְּשַׁ֥ע מֵאֹ֖ות וּשְׁלֹשִֽׁים׃ פ 39הַֽכֹּהֲנִ֑ים בְּנֵ֤י יְדַֽעְיָה֙ לְבֵ֣ית יֵשׁ֔וּעַ תְּשַׁ֥ע מֵאֹ֖ות שִׁבְעִ֥ים וּשְׁלֹשָֽׁה׃ ס 40בְּנֵ֣י אִמֵּ֔ר אֶ֖לֶף חֲמִשִּׁ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 41בְּנֵ֣י פַשְׁח֔וּר אֶ֕לֶף מָאתַ֖יִם אַרְבָּעִ֥ים וְשִׁבְעָֽה׃ ס 42בְּנֵ֣י חָרִ֔ם אֶ֖לֶף שִׁבְעָ֥ה עָשָֽׂר׃ פ 43הַלְוִיִּ֑ם בְּנֵֽי־יֵשׁ֧וּעַ לְקַדְמִיאֵ֛ל לִבְנֵ֥י לְהֹודְוָ֖ה שִׁבְעִ֥ים וְאַרְבָּעָֽה׃ ס 44הַֽמְשֹׁרְרִ֑ים בְּנֵ֣י אָסָ֔ף מֵאָ֖ה אַרְבָּעִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 45הַשֹּֽׁעֲרִ֗ים בְּנֵֽי־שַׁלּ֤וּם בְּנֵֽי־אָטֵר֙ בְּנֵֽי־טַלְמֹ֣ן בְּנֵֽי־עַקּ֔וּב בְּנֵ֥י חֲטִיטָ֖א בְּנֵ֣י שֹׁבָ֑י מֵאָ֖ה שְׁלֹשִׁ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ ס 46הַנְּתִינִ֑ים בְּנֵי־צִחָ֥א בְנֵי־חֲשֻׂפָ֖א בְּנֵ֥י טַבָּעֹֽות׃ 47בְּנֵי־קֵירֹ֥ס בְּנֵי־סִיעָ֖א בְּנֵ֥י פָדֹֽון׃ 48בְּנֵי־לְבָנָ֥ה בְנֵי־חֲגָבָ֖ה בְּנֵ֥י שַׁלְמָֽי׃ 49בְּנֵי־חָנָ֥ן בְּנֵי־גִדֵּ֖ל בְּנֵי־גָֽחַר׃ 50בְּנֵי־רְאָיָ֥ה בְנֵי־רְצִ֖ין בְּנֵ֥י נְקֹודָֽא׃ 51בְּנֵי־גַזָּ֥ם בְּנֵי־עֻזָּ֖א בְּנֵ֥י פָסֵֽחַ׃ 52בְּנֵי־בֵסַ֥י בְּנֵי־מְעוּנִ֖ים בְּנֵ֥י נְפוּשְׁסִים 53בְּנֵי־בַקְבּ֥וּק בְּנֵֽי־חֲקוּפָ֖א בְּנֵ֥י חַרְחֽוּר׃ 54בְּנֵי־בַצְלִ֥ית בְּנֵֽי־מְחִידָ֖א בְּנֵ֥י חַרְשָֽׁא׃ 55בְּנֵי־בַרְקֹ֥וס בְּֽנֵי־סִֽיסְרָ֖א בְּנֵי־תָֽמַח׃ 56בְּנֵ֥י נְצִ֖יחַ בְּנֵ֥י חֲטִיפָֽא׃ 57בְּנֵ֖י עַבְדֵ֣י שְׁלֹמֹ֑ה בְּנֵי־סֹוטַ֥י בְּנֵי־סֹופֶ֖רֶת בְּנֵ֥י פְרִידָֽא׃ 58בְּנֵי־יַעְלָ֥א בְנֵי־דַרְקֹ֖ון בְּנֵ֥י גִדֵּֽל׃ 59בְּנֵ֧י שְׁפַטְיָ֣ה בְנֵֽי־חַטִּ֗יל בְּנֵ֛י פֹּכֶ֥רֶת הַצְּבָיִ֖ים בְּנֵ֥י אָמֹֽון׃ 60כָּל־הַ֨נְּתִינִ֔ים וּבְנֵ֖י עַבְדֵ֣י שְׁלֹמֹ֑ה שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות תִּשְׁעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ פ 61וְאֵ֗לֶּה הָעֹולִים֙ מִתֵּ֥ל מֶ֨לַח֙ תֵּ֣ל חַרְשָׁ֔א כְּר֥וּב אַדֹּ֖ון וְאִמֵּ֑ר וְלֹ֣א יָכְל֗וּ לְהַגִּ֤יד בֵּית־אֲבֹותָם֙ וְזַרְעָ֔ם אִ֥ם מִיִּשְׂרָאֵ֖ל הֵֽם׃ 62בְּנֵי־דְלָיָ֥ה בְנֵֽי־טֹובִיָּ֖ה בְּנֵ֣י נְקֹודָ֑א שֵׁ֥שׁ מֵאֹ֖ות וְאַרְבָּעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ ס 63וּמִן־הַכֹּ֣הֲנִ֔ים בְּנֵ֥י חֳבַיָּ֖ה בְּנֵ֣י הַקֹּ֑וץ בְּנֵ֣י בַרְזִלַּ֗י אֲשֶׁ֣ר לָ֠קַח מִבְּנֹ֞ות בַּרְזִלַּ֤י הַגִּלְעָדִי֙ אִשָּׁ֔ה וַיִּקָּרֵ֖א עַל־שְׁמָֽם׃ 64אֵ֗לֶּה בִּקְשׁ֧וּ כְתָבָ֛ם הַמִּתְיַחְשִׂ֖ים וְלֹ֣א נִמְצָ֑א וַיְגֹֽאֲל֖וּ מִן־הַכְּהֻנָּֽה׃ 65וַיֹּ֤אמֶר הַתִּרְשָׁ֨תָא֙ לָהֶ֔ם אֲשֶׁ֥ר לֹא־יֹאכְל֖וּ מִקֹּ֣דֶשׁ הַקֳּדָשִׁ֑ים עַ֛ד עֲמֹ֥ד הַכֹּהֵ֖ן לְאוּרִ֥ים וְתוּמִּֽים׃ 66כָּל־הַקָּהָ֖ל כְּאֶחָ֑ד אַרְבַּ֣ע רִבֹּ֔וא אַלְפַּ֖יִם שְׁלֹשׁ־מֵאֹ֥ות וְשִׁשִּֽׁים׃ 67מִ֠לְּבַד עַבְדֵיהֶ֤ם וְאַמְהֹֽתֵיהֶם֙ אֵ֔לֶּה שִׁבְעַ֣ת אֲלָפִ֔ים שְׁלֹ֥שׁ מֵאֹ֖ות שְׁלֹשִׁ֣ים וְשִׁבְעָ֑ה וְלָהֶ֗ם מְשֹֽׁרֲרִים֙ וּמְשֹׁ֣רֲרֹ֔ות מָאתַ֖יִם וְאַרְבָּעִ֥ים וַחֲמִשָּֽׁה׃ ס 68גְּמַלִּ֕ים אַרְבַּ֥ע מֵאֹ֖ות שְׁלֹשִׁ֣ים וַחֲמִשָּׁ֑ה סחֲמֹרִ֕ים שֵׁ֣שֶׁת אֲלָפִ֔ים שְׁבַ֥ע מֵאֹ֖ות וְעֶשְׂרִֽים׃ 69וּמִקְצָת֙ רָאשֵׁ֣י הָֽאָבֹ֔ות נָתְנ֖וּ לַמְּלָאכָ֑ה הַתִּרְשָׁ֜תָא נָתַ֣ן לָאֹוצָ֗ר זָהָ֞ב דַּרְכְּמֹנִ֥ים אֶ֨לֶף֙ מִזְרָקֹ֣ות חֲמִשִּׁ֔ים כָּתְנֹות֙ כֹּֽהֲנִ֔ים שְׁלֹשִׁ֖ים וַחֲמֵ֥שׁ מֵאֹֽות׃ 70וּמֵֽרָאשֵׁ֣י הָֽאָבֹ֗ות נָֽתְנוּ֙ לְאֹוצַ֣ר הַמְּלָאכָ֔ה זָהָ֕ב דַּרְכְּמֹונִ֖ים שְׁתֵּ֣י רִבֹּ֑ות וְכֶ֕סֶף מָנִ֖ים אַלְפַּ֥יִם וּמָאתָֽיִם׃ 71וַאֲשֶׁ֣ר נָתְנוּ֮ שְׁאֵרִ֣ית הָעָם֒ זָהָ֗ב דַּרְכְּמֹונִים֙ שְׁתֵּ֣י רִבֹּ֔וא וְכֶ֖סֶף מָנִ֣ים אַלְפָּ֑יִם וְכָתְנֹ֥ת כֹּֽהֲנִ֖ים שִׁשִּׁ֥ים וְשִׁבְעָֽה׃ פ 72וַיֵּשְׁב֣וּ הַכֹּהֲנִ֣ים וְהַלְוִיִּ֡ם וְהַשֹּׁועֲרִים֩ וְהַמְשֹׁרְרִ֨ים וּמִן־הָעָ֧ם וְהַנְּתִינִ֛ים וְכָל־יִשְׂרָאֵ֖ל בְּעָרֵיהֶ֑ם וַיִּגַּע֙ הַחֹ֣דֶשׁ הַשְּׁבִיעִ֔י וּבְנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל בְּעָרֵיהֶֽם׃

8

Omurhondêro gw’idini ly’Abayahudi: Ezra asoma ecitabu c’Amarhegeko. Olusiku lukulu lw’Ebifumba

Erhi omwezi gwa kali nda gubaluka, bene Israheli boshi erhi bakola bayûbasire ngasi muguma omu lugo lwabo, 1 olubaga lwoshi lwanacibuganana nka muntu muguma omu muhanda erhi aha lumvi lw’amîshi. Banacibwira omwandisi mpu alerhe ecitabu c’oburhegesi bwa Musa, cirya Nyamuzinda a rhegekaga Israheli. 2 Omudâhwa Ezra anaciyisha adwirhe cirya citabu c’obu rhegesi embere z’endêko y’abalume n’abakazi na ngasi bandi banahashire okuyumva: lwali lusiku lurhanzi lw’omwezi gwa nda. 3 Arhondêra okusoma omu citabu kurhenga sêzi kuhika aha karhî k’omulegerege muli eyo ngo yali aha lumvi lw’Amîshi, acisomera embere z’abalume n’abakazi na ngasi bandi bankanahashire okuyumva; olubaga lwanacirhega amarhwiri omu kusomwa kw’eco citabu c’ Amarhegeko.

4 Omwandisi Ezra ali ayimanzire oku hy’olurhalarhala lw’empaho hyali hiyûbakirwe ogwo mukolo, n’eburhambi bwage, ekulyo yali: Matiti, Shema, Anaya, Horiya, Hilkiwiya na Maseya; ekumosho yali: Pedaya, Makaheli, Malikiya, Hahumu, Zakariya na Meshulami. 5 Ezra anacibungûla ecitabu e mbere z’olubaga lwoshi, bulya ali enyanya ly’olubaga lwoshi, n’erhi aba amabungûla ecitabu, olubaga lwoshi lwayimanga. 6 Ezra akuza Nyakasane, ye Nyamuzinda mukulu n’olubaga lwashuza lunahizire amaboko enyanya, mpu: «Amen! Amen!» Bayunama, bafukama, bafukamîriza embere za Nyakasane, obusu bwashiga idaho. 7 (Naye Yozwe, Bani, Sherebiya, Tamini, Akubu, Shabutaya, Odiya, Maaseya, Kelita, Azariya, Yezabati, Hanani, Pelaya, boshi n’abaleviti bakabwiriza olubaga kuli eby’oburhegesi; ci erhi na ngasi muguma anayimanzire halya anali). 8 Ezra asoma omu citabu c’Amarhegeko ga Nyamuzinda, ahugûla, anayumvisa ebinwa byoshi, ntyo bayumva ebyasoma gwa.

9 Omurhambo Nehemiya, omudâhwa n’omwandisi Ezra boshi n’abaleviti, bakazag’ihugulira olubaga, banacilubwira, mpu: «Olu lusiku luli lutagatifu embere za Nyakasane, Nyamuzinda winyu; murhacibaga burhe erhi kulaka, bulya ebwa kuba olubaga lwoshi lwakag’ilaka erhi luyumva ebinwa by’oburhegesi». 10 Ezra anacibabwira, mpu: «Mugendage muj’irya- enyama zishu shagire, munywe n’amanvu garhali makali, munahêkerekwo n’olya orhagwerhi ecihimbi, bulya olu lusiku luli lutagatifu emwa Nyamuzinda Nnawirhu, mu rhabaga burhe bulya obushagaluke bwa Nyamuzinda bwo bugale bwinyu. 11 Abaleviti bakarhuliriza olubaga omu kulubwira, mpu: «Muhuluke bulya olu lusiku luli lutagatifu, murhacilibuzagya». 12 Olubaga lwoshi lwanacikanya lwaj’irya lwananywa, bashegulana, banaja omu bushagaluke bunji. Kulya kuba bayumvirhe ebinwa balonzagya okubamanyisa.

13 Oku lusiku lwa kabiri, abashamuka b’emilala y’ishanja lyoshi, abadâhwa n’abaleviti banacishubuzagya eburhambi bwa Ezra ye wali mwandisi, mpu bayige ebinwa by’Amarhegeko. 14 Banacishanga aha bayandisire muli ago Marhegeko ga Nyakasane g’omu mango ga Musa, oku bene Israhcli boshi bagwasirwc bakagend’ihanda omu bifumba oku lusiku lukulu lw’omwezi gwa kali nda. 15 N’oku bagwasirwc bamanyise banageze omulali omu bishagala byoshi n’omu Yeruzalemu, baje baderha, mpu: «Kanyi mweshi oku ntondo, mukekekwo amashami g’emirhanda y’eka, amashami g’emirhanda y’emuzi rhu, amashami g’emishugushugu, amashami g’emibo, na ngasi gandi mashami g’emirhi y’ecishakashaka, mugend’iyûbakamwo nk’oku binayandisirwe». 16 Okubundi olubaga lwanacigenda lwayîsha ludwirhe amashami, lwayûbaka ebifumba ngasi muguma aha nyumpa yage, omu ngo yabo, omu lulenga lwa aka-Nyamuzinda, omu ngo y’aha lumvi lw’Amishi n’omu ngo y’olumvi lwa Efrayimu. 17 Endêko ya balya banarhengaga buja boshi banaciyûbaka ebifumba, banacilala mulya bifumba. Kurhenga Yozwe mugala wa Nuni kuhika ago mango bene lsraheli barhali basag’ijira kwa bene okwo. Bashagaluka bwenêne.

18 Bakasoma omu citabu c’oburhegesi bwa Nyamuzinda ngasi lusiku, kurhe nga oku lusiku lurhanzi kuhika oku lusiku luzinda. Bajira olwo lusiku lukulu miregerege nda n’oku lusiku lwa kali munani bafundika nk’oku Amarhegeko gadesire.

BHS Nehemia/Nehemiah 8

וַיֵּאָסְפ֤וּ כָל־הָעָם֙ כְּאִ֣ישׁ אֶחָ֔ד אֶל־הָ֣רְחֹ֔וב אֲשֶׁ֖ר לִפְנֵ֣י שַֽׁעַר־הַמָּ֑יִם וַיֹּֽאמְרוּ֙ לְעֶזְרָ֣א הַסֹּפֵ֔ר לְהָבִ֗יא אֶת־סֵ֨פֶר֙ תֹּורַ֣ת מֹשֶׁ֔ה אֲשֶׁר־צִוָּ֥ה יְהוָ֖ה אֶת־יִשְׂרָאֵֽל׃ 2וַיָּבִ֣יא עֶזְרָ֣א הַ֠כֹּהֵן אֶֽת־הַתֹּורָ֞ה לִפְנֵ֤י הַקָּהָל֙ מֵאִ֣ישׁ וְעַד־אִשָּׁ֔ה וְכֹ֖ל מֵבִ֣ין לִשְׁמֹ֑עַ בְּיֹ֥ום אֶחָ֖ד לַחֹ֥דֶשׁ הַשְּׁבִיעִֽי׃ 3וַיִּקְרָא־בֹו֩ לִפְנֵ֨י הָרְחֹ֜וב אֲשֶׁ֣ר׀ לִפְנֵ֣י שַֽׁעַר־הַמַּ֗יִם מִן־הָאֹור֙ עַד־מַחֲצִ֣ית הַיֹּ֔ום נֶ֛גֶד הָאֲנָשִׁ֥ים וְהַנָּשִׁ֖ים וְהַמְּבִינִ֑ים וְאָזְנֵ֥י כָל־הָעָ֖ם אֶל־סֵ֥פֶר הַתֹּורָֽה׃ 4וַֽיַּעֲמֹ֞ד עֶזְרָ֣א הַסֹּפֵ֗ר עַֽל־מִגְדַּל־עֵץ֮ אֲשֶׁ֣ר עָשׂ֣וּ לַדָּבָר֒ וַיַּֽעֲמֹ֣ד אֶצְלֹ֡ו מַתִּתְיָ֡ה וְשֶׁ֡מַע וַ֠עֲנָיָה וְאוּרִיָּ֧ה וְחִלְקִיָּ֛ה וּמַעֲשֵׂיָ֖ה עַל־יְמִינֹ֑ו וּמִשְּׂמֹאלֹ֗ו פְּ֠דָיָה וּמִֽישָׁאֵ֧ל וּמַלְכִּיָּ֛ה וְחָשֻׁ֥ם וְחַשְׁבַּדָּ֖נָה זְכַרְיָ֥ה מְשֻׁלָּֽם׃ פ 5וַיִּפְתַּ֨ח עֶזְרָ֤א הַסֵּ֨פֶר֙ לְעֵינֵ֣י כָל־הָעָ֔ם כִּֽי־מֵעַ֥ל כָּל־הָעָ֖ם הָיָ֑ה וּכְפִתְחֹ֖ו עָֽמְד֥וּ כָל־הָעָֽם׃ 6וַיְבָ֣רֶךְ עֶזְרָ֔א אֶת־יְהוָ֥ה הָאֱלֹהִ֖ים הַגָּדֹ֑ול וַיַּֽעֲנ֨וּ כָל־הָעָ֜ם אָמֵ֤ן׀ אָמֵן֙ בְּמֹ֣עַל יְדֵיהֶ֔ם וַיִּקְּד֧וּ וַיִּשְׁתַּחֲוֻּ֛ לַיהוָ֖ה אַפַּ֥יִם אָֽרְצָה׃ 7וְיֵשׁ֡וּעַ וּבָנִ֡י וְשֵׁרֵ֥בְיָ֣ה׀ יָמִ֡ין עַקּ֡וּב שַׁבְּתַ֣י׀ הֹֽודִיָּ֡ה מַעֲשֵׂיָ֡ה קְלִיטָ֣א עֲזַרְיָה֩ יֹוזָבָ֨ד חָנָ֤ן פְּלָאיָה֙ וְהַלְוִיִּ֔ם מְבִינִ֥ים אֶת־הָעָ֖ם לַתֹּורָ֑ה וְהָעָ֖ם עַל־עָמְדָֽם׃ 8וַֽיִּקְרְא֥וּ בַסֵּ֛פֶר בְּתֹורַ֥ת הָאֱלֹהִ֖ים מְפֹרָ֑שׁ וְשֹׂ֣ום שֶׂ֔כֶל וַיָּבִ֖ינוּ בַּמִּקְרָֽא׃ ס 9וַיֹּ֣אמֶר נְחֶמְיָ֣ה ה֣וּא הַתִּרְשָׁ֡תָא וְעֶזְרָ֣א הַכֹּהֵ֣ן׀ הַסֹּפֵ֡ר וְהַלְוִיִּם֩ הַמְּבִינִ֨ים אֶת־הָעָ֜ם לְכָל־הָעָ֗ם הַיֹּ֤ום קָדֹֽשׁ־הוּא֙ לַיהוָ֣ה אֱלֹהֵיכֶ֔ם אַל־תִּֽתְאַבְּל֖וּ וְאַל־תִּבְכּ֑וּ כִּ֤י בֹוכִים֙ כָּל־הָעָ֔ם כְּשָׁמְעָ֖ם אֶת־דִּבְרֵ֥י הַתֹּורָֽה׃ 10וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֡ם לְכוּ֩ אִכְל֨וּ מַשְׁמַנִּ֜ים וּשְׁת֣וּ מַֽמְתַקִּ֗ים וְשִׁלְח֤וּ מָנֹות֙ לְאֵ֣ין נָכֹ֣ון לֹ֔ו כִּֽי־קָדֹ֥ושׁ הַיֹּ֖ום לַאֲדֹנֵ֑ינוּ וְאַל־תֵּ֣עָצֵ֔בוּ כִּֽי־חֶדְוַ֥ת יְהוָ֖ה הִ֥יא מָֽעֻזְּכֶֽם׃ 11וְהַלְוִיִּ֞ם מַחְשִׁ֤ים לְכָל־הָעָם֙ לֵאמֹ֣ר הַ֔סּוּ כִּ֥י הַיֹּ֖ום קָדֹ֑שׁ וְאַל־תֵּעָצֵֽבוּ׃ 12וַיֵּלְכ֨וּ כָל־הָעָ֜ם לֶאֱכֹ֤ל וְלִשְׁתֹּות֙ וּלְשַׁלַּ֣ח מָנֹ֔ות וְלַעֲשֹׂ֖ות שִׂמְחָ֣ה גְדֹולָ֑ה כִּ֤י הֵבִ֨ינוּ֙ בַּדְּבָרִ֔ים אֲשֶׁ֥ר הֹודִ֖יעוּ לָהֶֽם׃ ס 13וּבַיֹּ֣ום הַשֵּׁנִ֡י נֶאֶסְפוּ֩ רָאשֵׁ֨י הָאָבֹ֜ות לְכָל־הָעָ֗ם הַכֹּֽהֲנִים֙ וְהַלְוִיִּ֔ם אֶל־עֶזְרָ֖א הַסֹּפֵ֑ר וּלְהַשְׂכִּ֖יל אֶל־דִּבְרֵ֥י הַתֹּורָֽה׃ 14וַֽיִּמְצְא֖וּ כָּת֣וּב בַּתֹּורָ֑ה אֲשֶׁ֨ר צִוָּ֤ה יְהוָה֙ בְּיַד־מֹשֶׁ֔ה אֲשֶׁר֩ יֵשְׁב֨וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֧ל בַּסֻּכֹּ֛ות בֶּחָ֖ג בַּחֹ֥דֶשׁ הַשְּׁבִיעִֽי׃ 15וַאֲשֶׁ֣ר יַשְׁמִ֗יעוּ וְיַעֲבִ֨ירוּ קֹ֥ול בְּכָל־עָרֵיהֶם֮ וּבִירוּשָׁלִַ֣ם לֵאמֹר֒ צְא֣וּ הָהָ֗ר וְהָבִ֨יאוּ֙ עֲלֵי־זַ֨יִת֙ וַעֲלֵי־עֵ֣ץ שֶׁ֔מֶן וַעֲלֵ֤י הֲדַס֙ וַעֲלֵ֣י תְמָרִ֔ים וַעֲלֵ֖י עֵ֣ץ עָבֹ֑ת לַעֲשֹׂ֥ת סֻכֹּ֖ת כַּכָּתֽוּב׃ פ 16וַיֵּצְא֣וּ הָעָם֮ וַיָּבִיאוּ֒ וַיַּעֲשׂוּ֩ לָהֶ֨ם סֻכֹּ֜ות אִ֤ישׁ עַל־גַּגֹּו֙ וּבְחַצְרֹ֣תֵיהֶ֔ם וּבְחַצְרֹ֖ות בֵּ֣ית הָאֱלֹהִ֑ים וּבִרְחֹוב֙ שַׁ֣עַר הַמַּ֔יִם וּבִרְחֹ֖וב שַׁ֥עַר אֶפְרָֽיִם׃ 17וַיַּֽעֲשׂ֣וּ כָֽל־הַ֠קָּהָל הַשָּׁבִ֨ים מִן־הַשְּׁבִ֥י׀ סֻכֹּות֮ וַיֵּשְׁב֣וּ בַסֻּכֹּות֒ כִּ֣י לֹֽא־עָשׂ֡וּ מִימֵי֩ יֵשׁ֨וּעַ בִּן־נ֥וּן כֵּן֙ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל עַ֖ד הַיֹּ֣ום הַה֑וּא וַתְּהִ֥י שִׂמְחָ֖ה גְּדֹולָ֥ה מְאֹֽד׃ 18וַ֠יִּקְרָא בְּסֵ֨פֶר תֹּורַ֤ת הָאֱלֹהִים֙ יֹ֣ום׀ בְּיֹ֔ום מִן־הַיֹּום֙ הָֽרִאשֹׁ֔ון עַ֖ד הַיֹּ֣ום הָאַחֲרֹ֑ון וַיַּֽעֲשׂוּ־חָג֙ שִׁבְעַ֣ת יָמִ֔ים וּבַיֹּ֧ום הַשְּׁמִינִ֛י עֲצֶ֖רֶת כַּמִּשְׁפָּֽט׃ פ

9

Ebijiro by’okukûla ecâha

1 Omu nsiku makumi abiri n’ini z’ogwo mwezi gwonêne, bene Israheli banacibugânana mpu bacibabaze, bayambala sunzu, banacitulira oluvu omu irhwe. 2 Bene Israheli boshi banaciciyegûla oku bandi b’embuga, banacihûna bwimanga obwonjo oku byâha byabo n’oku mabi g’ababusi babo. 3 Oku ngasi muguma anali halya ayimanzire, banacisoma omu citabu c’oburhegesi bwa Nyakasane wabo Nyamuzinda, kasanzi kaguma k’omulegerege. Akandi kasanzi bahunamwo obwonjo oku byâha byabo n’akandi baharamya Nyamu bâho Nyamuzinda wabo. 4 Yozwe, Binwi, Kadmiyeli, Shebaya, Bahuni, Shere biya, Bani na Kenani, erhi babà bamasôkera ahantu hajire enyanya ho hali h’Abaleviti boshi, banacirhangira bayamira emunda Nyakasane Nyamuzinda wabo ali n’izu linene. 5 Nabo Abaleviti: Yozwe, Kadmiyeli, Bani, Hashabiniya, Sherebiya, Odiya, Shebaya, boshi na Petehiya, banaciderha, mpu: «Yîmuki, mukuze Nyamubâho Nyamuzinda winyu».

Okuzibwe emyaka n’emyaka, Nyakasane Nyamuzinda wirhu! Likuzibwe Izîno ly’irenge lyawe, erilushire ngasi bukuze na ngasi irenge. 6 Wene Yagirwa Nyakasane, we walemaga empingu, amalunga g’amalu nga, na ngasi binabayo byoshi, n’igulu na ngasi binabamwo byoshi, we walemaga enyanja na ngasi ebi zijira byoshi, wene w’eha ebyo byoshi obuzine n’ebiremwa by’empingu binakukuze. 7 Wene Yagirwa Nyakasane, we Nyamuzinda, wene wacishogaga Abramu, wanacimukûla omu cihugo ca Huri e Kalideya, wene wamuyirikaga izîno lya Abrahamu. 8 Wabwine oku omurhima gwage guba gwa bushinganyanya embere zawe, wanacilagâna mweshi naye oku wahà iburha lyage ecihugo c’Abanya-Kanani, Abahititi, Abahamoreni, Abaperiziti, Abayebuseni, Abaguyirigashiti, wanala nzire ako kanwa kawe bulya obà mushinganyanya. 9 Wabwine kurhi ababusi birhu balibukaga omu Misiri, wanayumva omule nge gwabo oku Nyanja y’Amashekesheke. 10 Wajizire ebimanyiso n’ebirhangazo embere za Faraoni, abambali n’olubanga lw’ecihugo cage coshi, bulya wali’imanyire oku wal’ijizire obwinja embere z’ababusi birhu, n’izîno lyawe lyanacija irenge nk’oku binali oku lw’ene. 11 Wahahanywire enyanja embere zabo, banaciyikira eyo nyanja n’amagulu burhajoma. Ci wadubindika balya bashombanyi bali babashimbire omu nyanja nka kula banadubindika ibuye emudubwi. 12 Mûshi, waja wabagendana n’enkingi y’ecitu na budufu n’enkingi y’omuli ro mpu lyo obamolekera n’okubalangula enjira bashimba. 13 Wabunguluka oku ntondo ya Sinayi, wabashambâza kurhenga empingu, wanacibahà Amarhegeko gashinganine, marhegeko g’okunali, marhegeko mi nja bwenêne. 14 Wabamanyisa olusiku lukulu lwawe lwa Sabato, wanacibahà Amarhegeko omu kanwa k’omurhumisi wawe Musa, njira, n’oburhegesi bw’ekanwa kawe. 15 Kurhenga empingu, wanacibahà omugati gw’okufumya ishali lyabo, gwahonaga empingu, wakûla n’amîshi omu ibuye mpu batwemwo enyôrha yabo. Wanacibabwira mpu bajage muli cirya cihugo wahigaga mpu wabaho. 16 Ci ababusi birhu bohe, baluza obucîbone, baniola igosi, barhashimbaga amarhegeko gawe. 17 Balahira okuyumva, barhanacikengeraga birya birhangazo byawe, birya wajiraga oku bunguke bwabo. Baniola ecikanyi c’igosi na muli obwo bugoma bwabo bacifinja okushubira e Misiri omu bujà bwabo. Cikwone oli Nyamuzinda obabalira duba, Nyamuzinda mutûdu na wa bwonjo, mulembu omu kukunira na mugale omu minja, na ntyo orhabalekereraga. 18 Ciru n’amango bacijiriraga akanina k’amasholo banakaderha, mpu: «Ala oyu, ye kola Nyamuzinda wawe wakukûlaga e Misiri,» banahemula amahêma gabo n’amabi manji.

19 Woyo, omu lukogo lunji, orhabajandikaga omu irungu n’erya nkingi y’ecitù orhayiyegûlaga kulibo, yakaz’iyôrha yabalongôlana omulegerege gwo shi. Ciru n’erya nkingi y’omuliro yajâga yabamolekera budufu, kuguma n’omu njira bali bagwasirwe okushimba. 20 Wabahire omûka gwawe mpu lyo bahinduka birhonzi, orhalahiraga mpu amâna gwawe garhaje omu kanwa kabo, wanacibahà amîshi oku nyôrha yabo. 21 Myaka makumi ani goshi erhi wene oshibirira okubalanga omu irungu, barhanabuliragwa n’akantu ciru n’akaguma, emyambalo yabo erha shosihalaga, n’amagulu gabo garhahêmaga. 22 Wabagabire amâmi n’amashwa, banaciyîma omu cihugo ca Sihoni, omu cihugo ca mwami Heshiboni, omu cihugo ca mwami Bashana. 23 Waluzize abana babo nka nyenyezi z’emalunga, wanacibahêka muli cirya cihugo wabwiraga ababusi babo mpu banacijemwo, baciyîmemwo. 24 Abana banaciyisha bakola bal’iyîma muli eco cihugo, embere zabo wanacifunyaza abayûbakaga muli eco cihugo, bo: banya-Kanani. Wanacibahi ra omu maboko gabo, kuguma n’abami n’olubaga mpu bone babajire oku banalonzize. 25 Bayanka ebishagala byali bihamike bwinja n’ebihugo biyera, bayanka e nyumpa zali ziyujwire bintu bya ngasi lubero, amaliba gali erhi gahumbirwe, amashwa g’emizabibu, ag’emibô, n’emirhi y’emirehe ya ngasi lubero. Bâlya. bayigurha, batwera bwenêne, balama ntyo omu bugale, oku bwinja bwawe bunji.

26 Ci kandi baba bagoma banacihindula kuli we, oburhegesi bwawe, babuhi ra enyuma ly’omugongo gwabo, bayîrha abalêbi bawe bakazâg’imanyisabo obuhamirizi bwawe mpu lyo babahêka emunda oli, banajira agandi mabi manji 27 Okubundi wanacibahâna omu maboko g’abashombanyi babo. Ci amango balakaga, bayâmira emunda oli, emwawe empingu, omu bwonjo bwawe bunji wanacibahà abacunguzi babalikûzagya omu maboko g’abo bashombanyi babo. 28 Erhi baba bamaluhûka, kandi bashubira omu mabi gabo embere zabo; nawe wanacibaleka omu maboko g’abashombanyi babo, babarhegeka bwenêne. Ci kandi bashub’ikâlakira emunda oli na nawe wayumva izu lyabo kurhe nga empingu, n’omu bwonjo bwawe, wabalikûza kanji kanji. 29 Ntako orhajiraga mpu lyo bashub’igaluka emunda oli, cikwone oku bu hwinja bwabo barhayumvagya amarhegeko gawe, bakabulira amahano gawe, nobwo go gahâna obuzine kuli ngasi yeshi onagashimba, bakaz’icigûkumula ebirhugo, baniola ecikanyi c’igosi, balahira okuyumva. 30 Wabalembire myaka erhali minyi, wabarhonda n’omûka gwawe, n’abalê bi bawe barhanayumvagya. Lero wanacibahâna oku mashanja ganali omu cihugo. 31 Ci oku bwonjo bwawe orhabalekêreraga, orhabaherêrekezagya, bulya we Nyamuzinda w’olukogo, munyabwonjo bunji.

32 Na bunôla mâshi Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, we Nyamuzinda mukulu, Ogala-byoshi na wa kujugumya, we olanga endagâno yawe bwinja, orhalolaga ebintu bya busha busha, aga malumwa goshi garhujirekwo, rhwenene, abami birhu, abarhambo birhu, abadâhwa birhu, abalêbi birhu, ababusi birhu, n’olubaga lwawe lwoshi kurhenga oku bami b’e Sîriya kuhika mwa zino nsiku. 33 Wabire mushinganyanya omu ngasi byoshi byarhuyishire bulya wanarhujirire okushinganine, cikwone rhwono rhuba bantu babi. 34 Abami birhu, abakulu birhu, abadâhwa birhu, n’ababusi birhu, barhashi mbaga oburhegesi bwawe, barhayumvagya amarhegeko gawe, oli ebindi by’obuhamirizi wakazag’ijira kulibo. 35 Omu bwami bwabo, omu karhî k’aminja manji wakazag’ibajirira, muli cirya cihugo cigali na cigale wabahâga, barhakukoleraga, barhalekaga emicô yabo mibi. 36 Ci, alaga oku rhwoyu rhukola bajà ene! Lolaga oku rhwaberire bajà muli cirya cihu go wahâga ababusi birhu mpu bakalya mulico, na ngasi bindi binja byamwo. 37 Cikolaga ciyêrera abami warhuhaga mpu bakarhurhegeka erhi byâha birhu birhuma. Bakolaga bajira emibiri yirhu oku banalonzize, n’ebintu birhu kwo na kwo. Rhuli omu malibuko manji bwenêne.

BHS Nehemia/Nehemiah 9

וּבְיֹום֩ עֶשְׂרִ֨ים וְאַרְבָּעָ֜ה לַחֹ֣דֶשׁ הַזֶּ֗ה נֶאֶסְפ֤וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵל֙ בְּצֹ֣ום וּבְשַׂקִּ֔ים וַאֲדָמָ֖ה עֲלֵיהֶֽם׃ 2וַיִּבָּֽדְלוּ֙ זֶ֣רַע יִשְׂרָאֵ֔ל מִכֹּ֖ל בְּנֵ֣י נֵכָ֑ר וַיַּעַמְד֗וּ וַיִּתְוַדּוּ֙ עַל־חַטֹּ֣אתֵיהֶ֔ם וַעֲוֹנֹ֖ות אֲבֹתֵיהֶֽם׃ 3וַיָּק֨וּמוּ֙ עַל־עָמְדָ֔ם וַֽיִּקְרְא֗וּ בְּסֵ֨פֶר תֹּורַ֧ת יְהוָ֛ה אֱלֹהֵיהֶ֖ם רְבִעִ֣ית הַיֹּ֑ום וּרְבִעִית֙ מִתְוַדִּ֣ים וּמִֽשְׁתַּחֲוִ֔ים לַיהוָ֖ה אֱלֹהֵיהֶֽם׃ פ 4וַיָּ֜קָם עַֽל־מַֽעֲלֵ֣ה הַלְוִיִּ֗ם יֵשׁ֨וּעַ וּבָנִ֜י קַדְמִיאֵ֧ל שְׁבַנְיָ֛ה בֻּנִּ֥י שֵׁרֵבְיָ֖ה בָּנִ֣י כְנָ֑נִי וַֽיִּזְעֲקוּ֙ בְּקֹ֣ול גָּדֹ֔ול אֶל־יְהוָ֖ה אֱלֹהֵיהֶֽם׃ 5וַיֹּאמְר֣וּ הַלְוִיִּ֡ם יֵשׁ֣וּעַ וְ֠קַדְמִיאֵל בָּנִ֨י חֲשַׁבְנְיָ֜ה שֵׁרֵֽבְיָ֤ה הֹֽודִיָּה֙ שְׁבַנְיָ֣ה פְתַֽחְיָ֔ה ק֗וּמוּ בָּרֲכוּ֙ אֶת־יְהוָ֣ה אֱלֹֽהֵיכֶ֔ם מִן־הָעֹולָ֖ם עַד־הָעֹולָ֑ם וִיבָֽרְכוּ֙ שֵׁ֣ם כְּבֹודֶ֔ךָ וּמְרֹומַ֥ם עַל־כָּל־בְּרָכָ֖ה וּתְהִלָּֽה׃ 6אַתָּה־ה֣וּא יְהוָה֮ לְבַדֶּךָ֒ אַתְּ עָשִׂ֡יתָ אֶֽת־הַשָּׁמַיִם֩ שְׁמֵ֨י הַשָּׁמַ֜יִם וְכָל־צְבָאָ֗ם הָאָ֜רֶץ וְכָל־אֲשֶׁ֤ר עָלֶ֨יהָ֙ הַיַּמִּים֙ וְכָל־אֲשֶׁ֣ר בָּהֶ֔ם וְאַתָּ֖ה מְחַיֶּ֣ה אֶת־כֻּלָּ֑ם וּצְבָ֥א הַשָּׁמַ֖יִם לְךָ֥ מִשְׁתַּחֲוִֽים׃ 7אַתָּה־הוּא֙ יְהוָ֣ה הָאֱלֹהִ֔ים אֲשֶׁ֤ר בָּחַ֨רְתָּ֙ בְּאַבְרָ֔ם וְהֹוצֵאתֹ֖ו מֵא֣וּר כַּשְׂדִּ֑ים וְשַׂ֥מְתָּ שְּׁמֹ֖ו אַבְרָהָֽם׃ 8וּמָצָ֣אתָ אֶת־לְבָבֹו֮ נֶאֱמָ֣ן לְפָנֶיךָ֒ וְכָרֹ֨ות עִמֹּ֜ו הַבְּרִ֗ית לָתֵ֡ת אֶת־אֶרֶץ֩ הַכְּנַעֲנִ֨י הַחִתִּ֜י הָאֱמֹרִ֧י וְהַפְּרִזִּ֛י וְהַיְבוּסִ֥י וְהַגִּרְגָּשִׁ֖י לָתֵ֣ת לְזַרְעֹ֑ו וַתָּ֨קֶם֙ אֶת־דְּבָרֶ֔יךָ כִּ֥י צַדִּ֖יק אָֽתָּה׃ 9וַתֵּ֛רֶא אֶת־עֳנִ֥י אֲבֹתֵ֖ינוּ בְּמִצְרָ֑יִם וְאֶת־זַעֲקָתָ֥ם שָׁמַ֖עְתָּ עַל־יַם־סֽוּף׃ 10וַ֠תִּתֵּן אֹתֹ֨ת וּמֹֽפְתִ֜ים בְּפַרְעֹ֤ה וּבְכָל־עֲבָדָיו֙ וּבְכָל־עַ֣ם אַרְצֹ֔ו כִּ֣י יָדַ֔עְתָּ כִּ֥י הֵזִ֖ידוּ עֲלֵיהֶ֑ם וַתַּֽעַשׂ־לְךָ֥ שֵׁ֖ם כְּהַיֹּ֥ום הַזֶּֽה׃ 11וְהַיָּם֙ בָּקַ֣עְתָּ לִפְנֵיהֶ֔ם וַיַּֽעַבְר֥וּ בְתֹוךְ־הַיָּ֖ם בַּיַּבָּשָׁ֑ה וְֽאֶת־רֹ֨דְפֵיהֶ֜ם הִשְׁלַ֧כְתָּ בִמְצֹולֹ֛ת כְּמֹו־אֶ֖בֶן בְּמַ֥יִם עַזִּֽים׃ 12וּבְעַמּ֣וּד עָנָ֔ן הִנְחִיתָ֖ם יֹומָ֑ם וּבְעַמּ֥וּד אֵשׁ֙ לַ֔יְלָה לְהָאִ֣יר לָהֶ֔ם אֶת־הַדֶּ֖רֶךְ אֲשֶׁ֥ר יֵֽלְכוּ־בָֽהּ׃ 13וְעַ֤ל הַר־סִינַי֙ יָרַ֔דְתָּ וְדַבֵּ֥ר עִמָּהֶ֖ם מִשָּׁמָ֑יִם וַתִּתֵּ֨ן לָהֶ֜ם מִשְׁפָּטִ֤ים יְשָׁרִים֙ וְתֹורֹ֣ות אֱמֶ֔ת חֻקִּ֥ים וּמִצְוֹ֖ת טֹובִֽים׃ 14וְאֶת־שַׁבַּ֥ת קָדְשְׁךָ֖ הֹודַ֣עַתָ לָהֶ֑ם וּמִצְוֹ֤ות וְחֻקִּים֙ וְתֹורָ֔ה צִוִּ֣יתָ לָהֶ֔ם בְּיַ֖ד מֹשֶׁ֥ה עַבְדֶּֽךָ׃ 15וְ֠לֶחֶם מִשָּׁמַ֜יִם נָתַ֤תָּה לָהֶם֙ לִרְעָבָ֔ם וּמַ֗יִם מִסֶּ֛לַע הֹוצֵ֥אתָ לָהֶ֖ם לִצְמָאָ֑ם וַתֹּ֣אמֶר לָהֶ֗ם לָבֹוא֙ לָרֶ֣שֶׁת אֶת־הָאָ֔רֶץ אֲשֶׁר־נָשָׂ֥אתָ אֶת־יָדְךָ֖ לָתֵ֥ת לָהֶֽם׃ 16וְהֵ֥ם וַאֲבֹתֵ֖ינוּ הֵזִ֑ידוּ וַיַּקְשׁוּ֙ אֶת־עָרְפָּ֔ם וְלֹ֥א שָׁמְע֖וּ אֶל־מִצְוֹתֶֽיךָ׃ 17וַיְמָאֲנ֣וּ לִשְׁמֹ֗עַ וְלֹא־זָכְר֤וּ נִפְלְאֹתֶ֨יךָ֙ אֲשֶׁ֣ר עָשִׂ֣יתָ עִמָּהֶ֔ם וַיַּקְשׁוּ֙ אֶת־עָרְפָּ֔ם וַיִּתְּנוּ־רֹ֛אשׁ לָשׁ֥וּב לְעַבְדֻתָ֖ם בְּמִרְיָ֑ם וְאַתָּה֩ אֱלֹ֨והַּ סְלִיחֹ֜ות חַנּ֧וּן וְרַח֛וּם אֶֽרֶךְ־אַפַּ֥יִם וְרַב־וְחֶסֶד וְלֹ֥א עֲזַבְתָּֽם׃ 18אַ֗ף כִּֽי־עָשׂ֤וּ לָהֶם֙ עֵ֣גֶל מַסֵּכָ֔ה וַיֹּ֣אמְר֔וּ זֶ֣ה אֱלֹהֶ֔יךָ אֲשֶׁ֥ר הֶעֶלְךָ֖ מִמִּצְרָ֑יִם וַֽיַּעֲשׂ֔וּ נֶאָצֹ֖ות גְּדֹלֹֽות׃ 19וְאַתָּה֙ בְּרַחֲמֶ֣יךָ הָֽרַבִּ֔ים לֹ֥א עֲזַבְתָּ֖ם בַּמִּדְבָּ֑ר אֶת־עַמּ֣וּד הֶ֠עָנָן לֹא־סָ֨ר מֵעֲלֵיהֶ֤ם בְּיֹומָם֙ לְהַנְחֹתָ֣ם בְּהַדֶּ֔רֶךְ וְאֶת־עַמּ֨וּד הָאֵ֤שׁ בְּלַ֨יְלָה֙ לְהָאִ֣יר לָהֶ֔ם וְאֶת־הַדֶּ֖רֶךְ אֲשֶׁ֥ר יֵֽלְכוּ־בָֽהּ׃ 20וְרוּחֲךָ֨ הַטֹּובָ֔ה נָתַ֖תָּ לְהַשְׂכִּילָ֑ם וּמַנְךָ֙ לֹא־מָנַ֣עְתָּ מִפִּיהֶ֔ם וּמַ֛יִם נָתַ֥תָּה לָהֶ֖ם לִצְמָאָֽם׃ 21וְאַרְבָּעִ֥ים שָׁנָ֛ה כִּלְכַּלְתָּ֥ם בַּמִּדְבָּ֖ר לֹ֣א חָסֵ֑רוּ שַׂלְמֹֽתֵיהֶם֙ לֹ֣א בָל֔וּ וְרַגְלֵיהֶ֖ם לֹ֥א בָצֵֽקוּ׃ 22וַתִּתֵּ֨ן לָהֶ֤ם מַמְלָכֹות֙ וַעֲמָמִ֔ים וַֽתַּחְלְקֵ֖ם לְפֵאָ֑ה וַיִּֽירְשׁ֞וּ אֶת־אֶ֣רֶץ סִיחֹ֗ון וְאֶת־אֶ֨רֶץ֙ מֶ֣לֶךְ חֶשְׁבֹּ֔ון וְאֶת־אֶ֖רֶץ עֹ֥וג מֶֽלֶךְ־הַבָּשָֽׁן׃ 23וּבְנֵיהֶ֣ם הִרְבִּ֔יתָ כְּכֹכְבֵ֖י הַשָּׁמָ֑יִם וַתְּבִיאֵם֙ אֶל־הָאָ֔רֶץ אֲשֶׁר־אָמַ֥רְתָּ לַאֲבֹתֵיהֶ֖ם לָבֹ֥וא לָרָֽשֶׁת׃ 24וַיָּבֹ֤אוּ הַבָּנִים֙ וַיִּֽירְשׁ֣וּ אֶת־הָאָ֔רֶץ וַתַּכְנַ֨ע לִפְנֵיהֶ֜ם אֶת־יֹשְׁבֵ֤י הָאָ֨רֶץ֙ הַכְּנַ֣עֲנִ֔ים וַֽתִּתְּנֵ֖ם בְּיָדָ֑ם וְאֶת־מַלְכֵיהֶם֙ וְאֶת־עַֽמְמֵ֣י הָאָ֔רֶץ לַעֲשֹׂ֥ות בָּהֶ֖ם כִּרְצֹונָֽם׃ 25וַֽיִּלְכְּד֞וּ עָרִ֣ים בְּצֻרֹות֮ וַאֲדָמָ֣ה שְׁמֵנָה֒ וַיִּֽירְשׁ֡וּ בָּתִּ֣ים מְלֵֽאִים־כָּל־ט֠וּב בֹּרֹ֨ות חֲצוּבִ֜ים כְּרָמִ֧ים וְזֵיתִ֛ים וְעֵ֥ץ מַאֲכָ֖ל לָרֹ֑ב וַיֹּאכְל֤וּ וַֽיִּשְׂבְּעוּ֙ וַיַּשְׁמִ֔ינוּ וַיִּֽתְעַדְּנ֖וּ בְּטוּבְךָ֥ הַגָּדֹֽול׃ 26וַיַּמְר֨וּ וַֽיִּמְרְד֜וּ בָּ֗ךְ וַיַּשְׁלִ֤כוּ אֶת־תֹּורָֽתְךָ֙ אַחֲרֵ֣י גַוָּ֔ם וְאֶת־נְבִיאֶ֣יךָ הָרָ֔גוּ אֲשֶׁר־הֵעִ֥ידוּ בָ֖ם לַהֲשִׁיבָ֣ם אֵלֶ֑יךָ וַֽיַּעֲשׂ֔וּ נֶאָצֹ֖ות גְּדֹולֹֽת׃ 27וַֽתִּתְּנֵם֙ בְּיַ֣ד צָֽרֵיהֶ֔ם וַיָּצֵ֖רוּ לָהֶ֑ם וּבְעֵ֤ת צָֽרָתָם֙ יִצְעֲק֣וּ אֵלֶ֔יךָ וְאַתָּה֙ מִשָּׁמַ֣יִם תִּשְׁמָ֔ע וּֽכְרַחֲמֶ֣יךָ הָֽרַבִּ֗ים תִּתֵּ֤ן לָהֶם֙ מֹֽושִׁיעִ֔ים וְיֹושִׁיע֖וּם מִיַּ֥ד צָרֵיהֶֽם׃ 28וּכְנֹ֣וחַ לָהֶ֔ם יָשׁ֕וּבוּ לַעֲשֹׂ֥ות רַ֖ע לְפָנֶ֑יךָ וַתַּֽעַזְבֵ֞ם בְּיַ֤ד אֹֽיְבֵיהֶם֙ וַיִּרְדּ֣וּ בָהֶ֔ם וַיָּשׁ֨וּבוּ֙ וַיִּזְעָק֔וּךָ וְאַתָּ֞ה מִשָּׁמַ֧יִם תִּשְׁמַ֛ע וְתַצִּילֵ֥ם כְּֽרַחֲמֶ֖יךָ רַבֹּ֥ות עִתִּֽים׃ 29וַתָּ֨עַד בָּהֶ֜ם לַהֲשִׁיבָ֣ם אֶל־תֹּורָתֶ֗ךָ וְהֵ֨מָּה הֵזִ֜ידוּ וְלֹא־שָׁמְע֤וּ לְמִצְוֹתֶ֨יךָ֙ וּבְמִשְׁפָּטֶ֣יךָ חָֽטְאוּ־בָ֔ם אֲשֶׁר־יַעֲשֶׂ֥ה אָדָ֖ם וְחָיָ֣ה בָהֶ֑ם וַיִּתְּנ֤וּ כָתֵף֙ סֹורֶ֔רֶת וְעָרְפָּ֥ם הִקְשׁ֖וּ וְלֹ֥א שָׁמֵֽעוּ׃ 30וַתִּמְשֹׁ֤ךְ עֲלֵיהֶם֙ שָׁנִ֣ים רַבֹּ֔ות וַתָּ֨עַד בָּ֧ם בְּרוּחֲךָ֛ בְּיַד־נְבִיאֶ֖יךָ וְלֹ֣א הֶאֱזִ֑ינוּ וַֽתִּתְּנֵ֔ם בְּיַ֖ד עַמֵּ֥י הָאֲרָצֹֽת׃ 31וּֽבְרַחֲמֶ֧יךָ הָרַבִּ֛ים לֹֽא־עֲשִׂיתָ֥ם כָּלָ֖ה וְלֹ֣א עֲזַבְתָּ֑ם כִּ֛י אֵֽל־חַנּ֥וּן וְרַח֖וּם אָֽתָּה׃ 32וְעַתָּ֣ה אֱ֠לֹהֵינוּ הָאֵ֨ל הַגָּדֹ֜ול הַגִּבֹּ֣ור וְהַנֹּורָא֮ שֹׁומֵ֣ר הַבְּרִ֣ית וְהַחֶסֶד֒ אַל־יִמְעַ֣ט לְפָנֶ֡יךָ אֵ֣ת כָּל־הַתְּלָאָ֣ה אֲֽשֶׁר־מְ֠צָאַתְנוּ לִמְלָכֵ֨ינוּ לְשָׂרֵ֧ינוּ וּלְכֹהֲנֵ֛ינוּ וְלִנְבִיאֵ֥נוּ וְלַאֲבֹתֵ֖ינוּ וּלְכָל־עַמֶּ֑ךָ מִימֵי֙ מַלְכֵ֣י אַשּׁ֔וּר עַ֖ד הַיֹּ֥ום הַזֶּֽה׃ 33וְאַתָּ֣ה צַדִּ֔יק עַ֖ל כָּל־הַבָּ֣א עָלֵ֑ינוּ כִּֽי־אֱמֶ֥ת עָשִׂ֖יתָ וַאֲנַ֥חְנוּ הִרְשָֽׁעְנוּ׃ 34וְאֶת־מְלָכֵ֤ינוּ שָׂרֵ֨ינוּ֙ כֹּהֲנֵ֣ינוּ וַאֲבֹתֵ֔ינוּ לֹ֥א עָשׂ֖וּ תֹּורָתֶ֑ךָ וְלֹ֤א הִקְשִׁ֨יבוּ֙ אֶל־מִצְוֹתֶ֔יךָ וּלְעֵ֣דְוֹתֶ֔יךָ אֲשֶׁ֥ר הַעִידֹ֖תָ בָּהֶֽם׃ 35וְהֵ֣ם בְּמַלְכוּתָם֩ וּבְטוּבְךָ֨ הָרָ֜ב אֲשֶׁר־נָתַ֣תָּ לָהֶ֗ם וּבְאֶ֨רֶץ הָרְחָבָ֧ה וְהַשְּׁמֵנָ֛ה אֲשֶׁר־נָתַ֥תָּ לִפְנֵיהֶ֖ם לֹ֣א עֲבָד֑וּךָ וְֽלֹא־שָׁ֔בוּ מִמַּֽעַלְלֵיהֶ֖ם הָרָעִֽים׃ 36הִנֵּ֛ה אֲנַ֥חְנוּ הַיֹּ֖ום עֲבָדִ֑ים וְהָאָ֜רֶץ אֲשֶׁר־נָתַ֣תָּה לַאֲבֹתֵ֗ינוּ לֶאֱכֹ֤ל אֶת־פִּרְיָהּ֙ וְאֶת־טוּבָ֔הּ הִנֵּ֛ה אֲנַ֥חְנוּ עֲבָדִ֖ים עָלֶֽיהָ׃ 37וּתְבוּאָתָ֣הּ מַרְבָּ֗ה לַמְּלָכִ֛ים אֲשֶׁר־נָתַ֥תָּה עָלֵ֖ינוּ בְּחַטֹּאותֵ֑ינוּ וְעַ֣ל גְּ֠וִיֹּתֵינוּ מֹשְׁלִ֤ים וּבִבְהֶמְתֵּ֨נוּ֙ כִּרְצֹונָ֔ם וּבְצָרָ֥ה גְדֹולָ֖ה אֲנָֽחְנוּ׃ פ

10

Okucihâna kw’olubaga

1 Kuli okwo kwoshi rhwànahâna omuhigo. Gwanaciyandikwa n’abakulu birhu Abaleviti n’Abadâhwa banacinanîzakwo ecimanyiso c’okuye mera kwabo…

2 Alaga abananîzizekwo ecimanyiso cabo: Nehemiya murhambo, mwene Hakalya na Sidikiya. 3 Seraya, Azariya, Yirmeya, 4 Pashehuri, Amariya, Malkiya, Hatushi, Shebanya, Maluki, 6 Harimu, Meremoti, Obadiya, 7 Daniyeli, Ginetoni, Baruki, 8 Meshulami, Abiya. Miyamini, 9 Maazya, Bilgayi, Shemaya; boshi bàli badâhwa. 10 Kandi Abaleviti: Yozwe, mwene Azanya, Binwi w’omu bagala ba Henadadi, Kadmiyeli, 11 na bene wabo: Shebanya, Hodayi, Kelila, Pelaya, Hanani, 12 Mika, Rehobu, Hashabiya, 13 Zakuri, Sherebiya, Shebanya, 14 Hodiya, Bani, Beninu.

15 Abakulu b’olubaga: Parcoshi, Pahati-Mowabu, Elamu, Zatu, Bani, Buni, Azgadi, Bebayi, 17 Adoniya, Bigwayi, Adini, 18 Ateri, Hizikiya, Azu ru, 19 Hodiya, Hashumu, Besayi, 20 Harifu, Anatoti, Nebayi, 21 Magpisha, Meshulami, Heziri, 22 Meshezabeli, Sadoki, Yaduwa, 23 Pelatiya, Hanani, Anaya, 24 Hosheya, Hanalya, Hashibi, 25 Haloweshi, Pileha, Sahobeki, 21 Rehumi, Hashabna, Maaseya, 27 Ahiya, Hanani, Anani, 28 Maluki, Harimi, Bana.

29 ••• Abasigalaga b’olubaga: Abadâhwa, abaleviti, abalanga aka-Nyamuzinda, abîmbiza, bene Natineni, na ngasi bandi bacîyegûlaga oku lubaga mpu lyo bashimba oburhegesi bwa Nyamuzinda, abakazi babo, bagala babo, bâli babo na ngasi boshi bankahashir’iyumva. 30 Abo boshi banacicîlunga kuli bene wabo, abaluzi babo, balagânana omu kunywa ecihango, omu kulahira ibango, mpu bashimba oburhegesi bwa Nyamuzinda bwahânagwa na Musa murhumisi wa Nyamuzinda mpu rhubushimbe rhunashimbe n’agandi marhegeko goshi ga Nnâmahanga, Nyamuzinda wirhu, na ngasi bindi binwa byage byoshi.

31 Rhwalagânana oku rhurhahâne abana-nyere birhu oku mashanja g’ebyo bihugo n’oku rhurhâyanke bâli babo mpu rhubahe bagala birhu. 32 Kandi rhwalagânana oku erhi amashanja ga muli eci cihugo gankanayîsha mpu gal’iguza ebirugu, kandi erhi biryo bilebe oku lusiku lwa Sabato, rhurhagule bici kuli olwo lwa Sabato, n’oku lundi lusiku oku rhwaleka oku mwaka gwa kali ndarhu obudaka buyîse, buhumûke kuguma na ngasi myenda yalyûlwa.

33 Rhwacîrhegeka rhwene oku rhukâlyûla ecigabi ca kasharhu c’esikeli nga si mwaka oku mikolo y’aka-Nyamuzinda. 34 Oku kugula emigati y’enterekêro, oku by’embâgwa n’enkalange ya ngasi mango oku nterekêro ya Sabato, ez’omwezi, oku nsiku nkulu, oku bintu bigishe, oku nterekêro y’ebyâha, lyo rhulyûla oku byâha bya bene Israheli, oku ngasi hyoshi hijirwa omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu.

35 Abadâhwa, abaleviti, n’olubaga lwoshi rhwanaciyêsha ecigole c’okulola kurhi eby’enshali z’aka-Nyamuzinda byagendeka, lyo ngasi mulala gukaz’ihêka enshâli omu ka-Nyamuzinda, ngasi baguma amango banatwirirwe ngasi mwaka oku gundi, mpu zikatwanwa oku luhêrero lwa Nyamuzinda Nyakasane wirhu nk’oku binadesirwe n’oburhegesi. 36 Rhwanalagânana oku rhwakâlerha ngasi mwaka emburho ntangiriza eyezire oku myaka yirhu omu ka-Nyamuzinda, ebe mburho y’ebihumbwa ekuzimu nisi erhi ebiyera oku mirhi. 37 Rhwanalagânana oku rhwakalêrha omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu, oku badâhwa bajira emikolo omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu, ngasi ciburhwa-lubere c’abana bi rhu, ebintu birhu nk’oku binayandisirwe, oku bya olubere lw’enkafu zirhu n’ebibuzi birhu. 38 Kuguma n’okwo, rhwalagânana oku rhwakaz’ilêrhera abadâhwa omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu ebiyungulûlwa burhanzirhanzi by’oku migati yirhu, oku nterekêro rhwagoshôlaga oku malehe g’emirehe yo shi, oku mamvu mahyahya g’idivayi, n’oku mavurha; rhwalagânana okurhwakaz’ilyûla entûlo y’obudaka bwirhu oku baleviti. N’oku abaleviti bonene bakazag’ijuhisa entûllo omu bishagala byoshi bijira amashwa. 39 Omudâhwa, mugala wa Aroni, akaz’iyôrha ali boshi n’abaleviti ago mango g’okuvurhîsa entûlo, n’abaleviti banahêka entiûo omu ka-Nyamuzinda wirhu, omu biyumpa by’enyumpa y’embîkwa. 40 Okwo ebwa kuba bene Israheli, bene Levi bahêka omwo biyumpa empongano z’engano n’ez’idivayi lihyahya n’ez’amavurha, omwo mwo mwanali ebirugu by’ahatagatifu, abadâhwa bajira enterekêro abalanzi b’emihango n’abimbiza. Ntyôla rhurhankacijanda enyumpa ya Nyamuzinda wirhu.

BHS Nehemia/Nehemiah 10

וּבְכָל־זֹ֕את אֲנַ֛חְנוּ כֹּרְתִ֥ים אֲמָנָ֖ה וְכֹתְבִ֑ים וְעַל֙ הֶֽחָת֔וּם שָׂרֵ֥ינוּ לְוִיֵּ֖נוּ כֹּהֲנֵֽינוּ׃ 2וְעַ֖ל הַחֲתוּמִ֑ים נְחֶמְיָ֧ה הַתִּרְשָׁ֛תָא בֶּן־חֲכַלְיָ֖ה וְצִדְקִיָּֽה׃ 3שְׂרָיָ֥ה עֲזַרְיָ֖ה יִרְמְיָֽה׃ 4פַּשְׁח֥וּר אֲמַרְיָ֖ה מַלְכִּיָּֽה׃ 5חַטּ֥וּשׁ שְׁבַנְיָ֖ה מַלּֽוּךְ׃ 6חָרִ֥ם מְרֵמֹ֖ות עֹֽבַדְיָֽה׃ 7דָּנִיֵּ֥אל גִּנְּתֹ֖ון בָּרֽוּךְ׃ 8מְשֻׁלָּ֥ם אֲבִיָּ֖ה מִיָּמִֽן׃ 9מַֽעַזְיָ֥ה בִלְגַּ֖י שְׁמַֽעְיָ֑ה אֵ֖לֶּה הַכֹּהֲנִֽים׃ ס 10וְֽהַלְוִיִּ֑ם וְיֵשׁ֨וּעַ֙ בֶּן־אֲזַנְיָ֔ה בִּנּ֕וּי מִבְּנֵ֥י חֵנָדָ֖ד קַדְמִיאֵֽל׃ 11וַאֲחֵיהֶ֑ם שְׁבַנְיָ֧ה הֹֽודִיָּ֛ה קְלִיטָ֖א פְּלָאיָ֥ה חָנָֽן׃ 12מִיכָ֥א רְחֹ֖וב חֲשַׁבְיָֽה׃ 13זַכּ֥וּר שֵׁרֵֽבְיָ֖ה שְׁבַנְיָֽה׃ 14הֹודִיָּ֥ה בָנִ֖י בְּנִֽינוּ׃ ס 15רָאשֵׁ֖י הָעָ֑ם פַּרְעֹשׁ֙ פַּחַ֣ת מֹואָ֔ב עֵילָ֥ם זַתּ֖וּא בָּנִֽי׃ 16בֻּנִּ֥י עַזְגָּ֖ד בֵּבָֽי׃ 17אֲדֹנִיָּ֥ה בִגְוַ֖י עָדִֽין׃ 18אָטֵ֥ר חִזְקִיָּ֖ה עַזּֽוּר׃ 19הֹודִיָּ֥ה חָשֻׁ֖ם בֵּצָֽי׃ 20חָרִ֥יף עֲנָתֹ֖ות נֹובָי 21מַגְפִּיעָ֥שׁ מְשֻׁלָּ֖ם חֵזִֽיר׃ 22מְשֵׁיזַבְאֵ֥ל צָדֹ֖וק יַדּֽוּעַ׃ 23פְּלַטְיָ֥ה חָנָ֖ן עֲנָיָֽה׃ 24הֹושֵׁ֥עַ חֲנַנְיָ֖ה חַשּֽׁוּב׃ 25הַלֹּוחֵ֥שׁ פִּלְחָ֖א שֹׁובֵֽק׃ 26רְח֥וּם חֲשַׁבְנָ֖ה מַעֲשֵׂיָֽה׃ 27וַאֲחִיָּ֥ה חָנָ֖ן עָנָֽן׃ 28מַלּ֥וּךְ חָרִ֖ם בַּעֲנָֽה׃ 29וּשְׁאָ֣ר הָעָ֡ם הַכֹּהֲנִ֣ים הַ֠לְוִיִּם הַשֹּׁועֲרִ֨ים הַמְשֹׁרְרִ֜ים הַנְּתִינִ֗ים וְֽכָל־הַנִּבְדָּ֞ל מֵעַמֵּ֤י הָאֲרָצֹות֙ אֶל־תֹּורַ֣ת הָאֱלֹהִ֔ים נְשֵׁיהֶ֖ם בְּנֵיהֶ֣ם וּבְנֹתֵיהֶ֑ם כֹּ֖ל יֹודֵ֥עַ מֵבִֽין׃ 30מַחֲזִיקִ֣ים עַל־אֲחֵיהֶם֮ אַדִּירֵיהֶם֒ וּבָאִ֞ים בְּאָלָ֣ה וּבִשְׁבוּעָ֗ה לָלֶ֨כֶת֙ בְּתֹורַ֣ת הָאֱלֹהִ֔ים אֲשֶׁ֣ר נִתְּנָ֔ה בְּיַ֖ד מֹשֶׁ֣ה עֶֽבֶד־הָֽאֱלֹהִ֑ים וְלִשְׁמֹ֣ור וְלַעֲשֹׂ֗ות אֶת־כָּל־מִצְוֹת֙ יְהוָ֣ה אֲדֹנֵ֔ינוּ וּמִשְׁפָּטָ֖יו וְחֻקָּֽיו׃ 31וַאֲשֶׁ֛ר לֹא־נִתֵּ֥ן בְּנֹתֵ֖ינוּ לְעַמֵּ֣י הָאָ֑רֶץ וְאֶת־בְּנֹ֣תֵיהֶ֔ם לֹ֥א נִקַּ֖ח לְבָנֵֽינוּ׃ 32וְעַמֵּ֣י הָאָ֡רֶץ הַֽמְבִיאִים֩ אֶת־הַמַּקָּחֹ֨ות וְכָל־שֶׁ֜בֶר בְּיֹ֤ום הַשַּׁבָּת֙ לִמְכֹּ֔ור לֹא־נִקַּ֥ח מֵהֶ֛ם בַּשַּׁבָּ֖ת וּבְיֹ֣ום קֹ֑דֶשׁ וְנִטֹּ֛שׁ אֶת־הַשָּׁנָ֥ה הַשְּׁבִיעִ֖ית וּמַשָּׁ֥א כָל־יָֽד׃ 33וְהֶעֱמַ֤דְנוּ עָלֵ֨ינוּ֙ מִצְוֹ֔ת לָתֵ֥ת עָלֵ֛ינוּ שְׁלִשִׁ֥ית הַשֶּׁ֖קֶל בַּשָּׁנָ֑ה לַעֲבֹדַ֖ת בֵּ֥ית אֱלֹהֵֽינוּ׃ 34לְלֶ֣חֶם הַֽמַּעֲרֶ֡כֶת וּמִנְחַ֣ת הַתָּמִ֣יד וּלְעֹולַ֣ת הַ֠תָּמִיד הַשַּׁבָּתֹ֨ות הֶחֳדָשִׁ֜ים לַמֹּועֲדִ֗ים וְלַקֳּדָשִׁים֙ וְלַ֣חַטָּאֹ֔ות לְכַפֵּ֖ר עַל־יִשְׂרָאֵ֑ל וְכֹ֖ל מְלֶ֥אכֶת בֵּית־אֱלֹהֵֽינוּ׃ ס 35וְהַגֹּורָלֹ֨ות הִפַּ֜לְנוּ עַל־קֻרְבַּ֣ן הָעֵצִ֗ים הַכֹּהֲנִ֣ים הַלְוִיִּם֮ וְהָעָם֒ לְ֠הָבִיא לְבֵ֨ית אֱלֹהֵ֧ינוּ לְבֵית־אֲבֹתֵ֛ינוּ לְעִתִּ֥ים מְזֻמָּנִ֖ים שָׁנָ֣ה בְשָׁנָ֑ה לְבַעֵ֗ר עַל־מִזְבַּח֙ יְהוָ֣ה אֱלֹהֵ֔ינוּ כַּכָּת֖וּב בַּתֹּורָֽה׃ 36וּלְהָבִ֞יא אֶת־בִּכּוּרֵ֣י אַדְמָתֵ֗נוּ וּבִכּוּרֵ֛י כָּל־פְּרִ֥י כָל־עֵ֖ץ שָׁנָ֣ה בְשָׁנָ֑ה לְבֵ֖ית יְהוָֽה׃ 37וְאֶת־בְּכֹרֹ֤ות בָּנֵ֨ינוּ֙ וּבְהֶמְתֵּ֔ינוּ כַּכָּת֖וּב בַּתֹּורָ֑ה וְאֶת־בְּכֹורֵ֨י בְקָרֵ֜ינוּ וְצֹאנֵ֗ינוּ לְהָבִיא֙ לְבֵ֣ית אֱלֹהֵ֔ינוּ לַכֹּ֣הֲנִ֔ים הַמְשָׁרְתִ֖ים בְּבֵ֥ית אֱלֹהֵֽינוּ׃ 38וְאֶת־רֵאשִׁ֣ית עֲרִיסֹתֵ֣ינוּ וּ֠תְרוּמֹתֵינוּ וּפְרִ֨י כָל־עֵ֜ץ תִּירֹ֣ושׁ וְיִצְהָ֗ר נָבִ֤יא לַכֹּהֲנִים֙ אֶל־לִשְׁכֹ֣ות בֵּית־אֱלֹהֵ֔ינוּ וּמַעְשַׂ֥ר אַדְמָתֵ֖נוּ לַלְוִיִּ֑ם וְהֵם֙ הַלְוִיִּ֔ם הַֽמְעַשְּׂרִ֔ים בְּכֹ֖ל עָרֵ֥י עֲבֹדָתֵֽנוּ׃ 39וְהָיָ֨ה הַכֹּהֵ֧ן בֶּֽן־אַהֲרֹ֛ן עִם־הַלְוִיִּ֖ם בַּעְשֵׂ֣ר הַלְוִיִּ֑ם וְהַלְוִיִּ֞ם יַעֲל֨וּ אֶת־מַעֲשַׂ֤ר הַֽמַּעֲשֵׂר֙ לְבֵ֣ית אֱלֹהֵ֔ינוּ אֶל־הַלְּשָׁכֹ֖ות לְבֵ֥ית הָאֹוצָֽר׃ 40כִּ֣י אֶל־הַ֠לְּשָׁכֹות יָבִ֨יאוּ בְנֵי־יִשְׂרָאֵ֜ל וּבְנֵ֣י הַלֵּוִ֗י אֶת־תְּרוּמַ֣ת הַדָּגָן֮ הַתִּירֹ֣ושׁ וְהַיִּצְהָר֒ וְשָׁם֙ כְּלֵ֣י הַמִּקְדָּ֔שׁ וְהַכֹּהֲנִים֙ הַמְשָׁ֣רְתִ֔ים וְהַשֹּׁועֲרִ֖ים וְהַמְשֹׁרְרִ֑ים וְלֹ֥א נַעֲזֹ֖ב אֶת־בֵּ֥ית אֱלֹהֵֽינוּ׃

11

Eyindi Myanzi eyerekire okulungwa kwa Yeruzalemu

1 Abarhambo b’olubaga boshi bayûbaka aha Yeruzalcmu, abasigalaga omu lubaga bayêsha ecigole mpu barhengemwo muguma oku bantu ikumi aj’iyûbaka e Yeruzalemu, cishagala citagatifu, ebindi bigabi mwenda biyôrhe omu bindi bishagala. 2 Olubaga lwagisha balya boshi bacigoshôlaga bonene mpu bagcnd’iyûbaka omu Yeruzalcmu. 3 Alaga abakulu b’emilala barhengaga omu bindi bishagala baj’iyûbaka e Yeruzalemu omu bishagala bya Yuda, ngasi muguma ayûbaka omu ishwa lyage, omu cishagala cage, abadâhwa, abaleviti, abanyatieni na bagala b’abarhumizi ba Salomoni. Olubaga lw’Abayahudi omu Yeruzalemu

4 Abayûbakaga e Yeruzalemu, bene Benyamini na bene Yuda. Muli bene Yuda mwali Ataya, mugala wa Uziya mwana wa Zakariya mugala wa Amarya; Shefatya mwana wa Mahaleti, w’omu bûko bwa Peresiya; 5 Maseya mugala wa Baruki, mugala wa Koloziya, mugala wa Hazaya, mugala wa Adaya, mugala wa Yoyaribu, mugala wa Zakariya na mugala wa Sela. 6 Omubalè gw’ab’omu nkomôka y’aba Peresi bàli e Yeruzalemu bàli balume magana ani na makumi gali ndarhu na munani.

7 Alaga bene Benyamini nabo: Salu mugala wa Meshulami, mugala wa Yowedi, mugala wa Pedaya, mugala wa Kolaya, mugala wa Maseya mugala wa Isiyeli, mugala wa Yesaya. 8 N’enyuma zagc, Gabayi-Salayi boshi haguma: magana gali mwenda na makumi abiri na munani. 9 Yoweli mugala wa Sikiri ye wali murhambo wabo, na Yuda mugala wa Hasenuwa ye wali murhambo wa kabiri omu lugo.

10 Omu badâhwa: Yedaya, mugala wa Yoyakimu, 11 Seraya mugala wa Hilkiya mugala wa Meshalamu mugala wa Sadoki, mugala wa Merayoti, mugala wa Ahitubu muluzi w’omu nyumpa ya Nyamuzinda. 12 Na bene wabo bakaza g’ikola omu ka-Nyamuzinda: magana munani na makumi abiri na babiri; Adaya mugala wa Yorahamu, mugala wa Pelaya, mugala wa Amusi, mugala wa Zakariya, mugala wa Pashepuriya, mugala wa Malkiya, 13 boshi na bcnc wabo bo barhambo b’emilala bahika bantu: magana abiri na makumi ani na babiri; na Amasaya mugala wa Azariyeli, mugala wa Azara mugala wa Meshilemoti, mugala wa Imeri, 14 boshi haguma na bene wabo bakola baja oku matabâro: igana na abiri na munani; Zabidiyeli mugala wa Hagadoli ye wali murhambo wabo.

15 Omu baleviti, Shemaya mugala wa Hashubu wa Azirikamu wa Hashabiya mwene Buni; 16 Shabutayi na Yozadadi bo bakazag’ilalîra ebintu by’embuga y’aka-Nyamuzinda, àli w’omu murhwe gw’Abaleviti; 17 Matanya mugala wa Mika, mugala wa Zabudi mwene Asafa ye wali murhambo wakazâg’irhangiza olwimbo lw’okuvuga omunkwa amango bakola baharamya; Bakubukiya ye wali wa kabiri muli bene wabo, na Obadiya mugala wa Shamuwa mwene Galali mugala wa Yedutuni. 18 Abaleviti boshi omwo cishagala citagatifu bahika bantu magana abiri na makumi gali munani na bani. 19 Abalanzi b’enyumvi: Akubu, Talomoni, na bene wabo, boshi haguma bahika: igana na makumi gali nda na babiri. 20 Abandi bene Israheli, abadâhwa, abaleviti, bali omu bishagala byoshi bya Yuda, ngasi muguma aha mwage.

21 Abayankirirwe, bayûbaka omu murhundu gwa Ofeli; Siha na Gishapa bo bàli barhambo b’abo bayankirirwe. 22 Abarhambo b’abaleviti aha Yeruzalemu, àIi Uzi mugala wa Bani, mugala wa Hashabiya, mugala wa Matanya, mugala wa Mika w’omu bene Asafi, n’omu bîmbiza bali bagwerhe omukolo gw’okuka kola omu ka-Nyamuzinda.

23 Kulya kuba hàli irhegeko lyago lyago lya mwami liyerekire abîmbiza n’oluhembo lwa ngasi lusiku lwali luyandisirwe. 24 Petahiya mugala wa Meshizabeli, muguma w’omu bene Zera mugala wa Yuda ye wali murhambo wa mwami oku biyerekire olubaga byoshi.

Abayûbaka omu bindi bishagala

25 N’omu bishagala, n’amashwa gabyo, bene Yuda bayûbaka; aha Kiriyati­ Arba n’omu mirhundu yage, bayûbaka aha Diboni n’omu mirhundu yage, bayûbaka aha Yekabiseyi n’omu mirhundu yage, 26 Aha Yeshuwa, aha Mola da, Beti-Paleti, 27 aha Hasarusuwali, Bersaba, n’emirhundu yage. 28 Bayûbaka aha Sikalagi, aha Mekona n’omu bishagala byage byoshi; 29 bayûbaka aha Erimoni, aha Sareya, aha Armuti, 30 aha Zanowa, aha Adulamu, n’omu bi shagala byage, aha Lakisi n’omu cihugo cage coshi, aha Azeya n’omu mirhundu yage: bayûbaka kurhenga e Bersaba, kuhika aha Kabanda ka Hinomu.

31 Muli bene Benyamini, baguma bayûbaka kurhenga e Geba, aha Mikemasi, aha Aya, Beteli n’omu mirhundu yage, 32 bayûbaka aha Anatoti, aha Nohu, aha Ananiya, 33 bayûbaka aha Asori, aha Rama, aha Guyitayimu, 34 bayûbaka aha Hadidi, aha Seyimu, aha Nebalati, 35 bayûbaka aha Lodi n’aha Ono, omu kabanda k’ Abakozi. 36 Omu Baleviti mwali emirhwc yabâga ya Yuda, lero bacijira kuli Be nyamini.

BHS Nehemia/Nehemiah 11

וַיֵּשְׁב֥וּ שָׂרֵֽי־הָעָ֖ם בִּירוּשָׁלִָ֑ם וּשְׁאָ֣ר הָ֠עָם הִפִּ֨ילוּ גֹורָלֹ֜ות לְהָבִ֣יא׀ אֶחָ֣ד מִן־הָעֲשָׂרָ֗ה לָשֶׁ֨בֶת֙ בִּֽירוּשָׁלִַ֨ם֙ עִ֣יר הַקֹּ֔דֶשׁ וְתֵ֥שַׁע הַיָּדֹ֖ות בֶּעָרִֽים׃ 2וַֽיְבָרֲכ֖וּ הָעָ֑ם לְכֹל֙ הָֽאֲנָשִׁ֔ים הַמִּֽתְנַדְּבִ֔ים לָשֶׁ֖בֶת בִּירוּשָׁלִָֽם׃ פ 3וְאֵ֨לֶּה֙ רָאשֵׁ֣י הַמְּדִינָ֔ה אֲשֶׁ֥ר יָשְׁב֖וּ בִּירוּשָׁלִָ֑ם וּבְעָרֵ֣י יְהוּדָ֗ה יָֽשְׁב֞וּ אִ֤ישׁ בַּאֲחֻזָּתֹו֙ בְּעָ֣רֵיהֶ֔ם יִשְׂרָאֵ֤ל הַכֹּהֲנִים֙ וְהַלְוִיִּ֣ם וְהַנְּתִינִ֔ים וּבְנֵ֖י עַבְדֵ֥י שְׁלֹמֹֽה׃ 4וּבִֽירוּשָׁלִַ֨ם֙ יָֽשְׁב֔וּ מִבְּנֵ֥י יְהוּדָ֖ה וּמִבְּנֵ֣י בִנְיָמִ֑ן מִבְּנֵ֣י יְ֠הוּדָה עֲתָיָ֨ה בֶן־עֻזִּיָּ֜ה בֶּן־זְכַרְיָ֧ה בֶן־אֲמַרְיָ֛ה בֶּן־שְׁפַטְיָ֥ה בֶן־מַהֲלַלְאֵ֖ל מִבְּנֵי־פָֽרֶץ׃ 5וּמַעֲשֵׂיָ֣ה בֶן־בָּר֣וּךְ בֶּן־כָּל־֠חֹזֶה בֶּן־חֲזָיָ֨ה בֶן־עֲדָיָ֧ה בֶן־יֹויָרִ֛יב בֶּן־זְכַרְיָ֖ה בֶּן־הַשִּׁלֹנִֽי׃ 6כָּל־בְּנֵי־פֶ֕רֶץ הַיֹּשְׁבִ֖ים בִּירוּשָׁלִָ֑ם אַרְבַּ֥ע מֵאֹ֛ות שִׁשִּׁ֥ים וּשְׁמֹנָ֖ה אַנְשֵׁי־חָֽיִל׃ ס 7וְאֵ֖לֶּה בְּנֵ֣י בִנְיָמִ֑ן סַלֻּ֡א בֶּן־מְשֻׁלָּ֡ם בֶּן־יֹועֵ֡ד בֶּן־פְּדָיָה֩ בֶן־קֹ֨ולָיָ֧ה בֶן־מַעֲשֵׂיָ֛ה בֶּן־אִֽיתִיאֵ֖ל בֶּן־יְשַֽׁעְיָֽה׃ 8וְאַחֲרָ֖יו גַּבַּ֣י סַלָּ֑י תְּשַׁ֥ע מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֥ים וּשְׁמֹנָֽה׃ 9וְיֹואֵ֥ל בֶּן־זִכְרִ֖י פָּקִ֣יד עֲלֵיהֶ֑ם וִיהוּדָ֧ה בֶן־הַסְּנוּאָ֛ה עַל־הָעִ֖יר מִשְׁנֶֽה׃ פ 10מִן־הַֽכֹּהֲנִ֑ים יְדַֽעְיָ֥ה בֶן־יֹויָרִ֖יב יָכִֽין׃ 11שְׂרָיָ֨ה בֶן־חִלְקִיָּ֜ה בֶּן־מְשֻׁלָּ֣ם בֶּן־צָדֹ֗וק בֶּן־מְרָיֹות֙ בֶּן־אֲחִיט֔וּב נְגִ֖ד בֵּ֥ית הָאֱלֹהִֽים׃ 12וַאֲחֵיהֶ֗ם עֹשֵׂ֤י הַמְּלָאכָה֙ לַבַּ֔יִת שְׁמֹנֶ֥ה מֵאֹ֖ות עֶשְׂרִ֣ים וּשְׁנָ֑יִם וַ֠עֲדָיָה בֶּן־יְרֹחָ֤ם בֶּן־פְּלַלְיָה֙ בֶּן־אַמְצִ֣י בֶן־זְכַרְיָ֔ה בֶּן־פַּשְׁח֖וּר בֶּן־מַלְכִּיָּֽה׃ 13וְאֶחָיו֙ רָאשִׁ֣ים לְאָבֹ֔ות מָאתַ֖יִם אַרְבָּעִ֣ים וּשְׁנָ֑יִם וַעֲמַשְׁסַ֧י בֶּן־עֲזַרְאֵ֛ל בֶּן־אַחְזַ֥י בֶּן־מְשִׁלֵּמֹ֖ות בֶּן־אִמֵּֽר׃ 14וַאֲחֵיהֶם֙ גִּבֹּ֣ורֵי חַ֔יִל מֵאָ֖ה עֶשְׂרִ֣ים וּשְׁמֹנָ֑ה וּפָקִ֣יד עֲלֵיהֶ֔ם זַבְדִּיאֵ֖ל בֶּן־הַגְּדֹולִֽים׃ ס 15וּמִֽן־הַלְוִיִּ֑ם שְׁמַעְיָ֧ה בֶן־חַשּׁ֛וּב בֶּן־עַזְרִיקָ֥ם בֶּן־חֲשַׁבְיָ֖ה בֶּן־בּוּנִּֽי׃ 16וְשַׁבְּתַ֨י וְיֹוזָבָ֜ד עַל־הַמְּלָאכָ֤ה הַחִֽיצֹנָה֙ לְבֵ֣ית הָאֱלֹהִ֔ים מֵרָאשֵׁ֖י הַלְוִיִּֽם׃ 17וּמַתַּנְיָ֣ה בֶן־מִ֠יכָה בֶּן־זַבְדִּ֨י בֶן־אָסָ֜ף רֹ֗אשׁ הַתְּחִלָּה֙ יְהֹודֶ֣ה לַתְּפִלָּ֔ה וּבַקְבֻּקְיָ֖ה מִשְׁנֶ֣ה מֵאֶחָ֑יו וְעַבְדָּא֙ בֶּן־שַׁמּ֔וּעַ בֶּן־גָּלָ֖ל בֶּן־יְדִיתוּן 18כָּל־הַלְוִיִּם֙ בְּעִ֣יר הַקֹּ֔דֶשׁ מָאתַ֖יִם שְׁמֹנִ֥ים וְאַרְבָּעָֽה׃ פ 19וְהַשֹּֽׁועֲרִים֙ עַקּ֣וּב טַלְמֹ֔ון וַאֲחֵיהֶ֖ם הַשֹּׁמְרִ֣ים בַּשְּׁעָרִ֑ים מֵאָ֖ה שִׁבְעִ֥ים וּשְׁנָֽיִם׃ 20וּשְׁאָ֨ר יִשְׂרָאֵ֜ל הַכֹּהֲנִ֤ים הַלְוִיִּם֙ בְּכָל־עָרֵ֣י יְהוּדָ֔ה אִ֖ישׁ בְּנַחֲלָתֹֽו׃ 21וְהַנְּתִינִ֖ים יֹשְׁבִ֣ים בָּעֹ֑פֶל וְצִיחָ֥א וְגִשְׁפָּ֖א עַל־הַנְּתִינִֽים׃ פ 22וּפְקִ֤יד הַלְוִיִּם֙ בִּיר֣וּשָׁלִַ֔ם עֻזִּ֤י בֶן־בָּנִי֙ בֶּן־חֲשַׁבְיָ֔ה בֶּן־מַתַּנְיָ֖ה בֶּן־מִיכָ֑א מִבְּנֵ֤י אָסָף֙ הַמְשֹׁ֣רְרִ֔ים לְנֶ֖גֶד מְלֶ֥אכֶת בֵּית־הָאֱלֹהִֽים׃ 23כִּֽי־מִצְוַ֥ת הַמֶּ֖לֶךְ עֲלֵיהֶ֑ם וַאֲמָנָ֥ה עַל־הַמְשֹׁרְרִ֖ים דְּבַר־יֹ֥ום בְּיֹומֹֽו׃ 24וּפְתַֽחְיָ֨ה בֶּן־מְשֵֽׁיזַבְאֵ֜ל מִבְּנֵי־זֶ֤רַח בֶּן־יְהוּדָה֙ לְיַ֣ד הַמֶּ֔לֶךְ לְכָל־דָּבָ֖ר לָעָֽם׃ 25וְאֶל־הַחֲצֵרִ֖ים בִּשְׂדֹתָ֑ם מִבְּנֵ֣י יְהוּדָ֗ה יָֽשְׁב֞וּ בְּקִרְיַ֤ת הָֽאַרְבַּע֙ וּבְנֹתֶ֔יהָ וּבְדִיבֹן֙ וּבְנֹתֶ֔יהָ וּבִֽיקַּבְצְאֵ֖ל וַחֲצֵרֶֽיהָ׃ 26וּבְיֵשׁ֥וּעַ וּבְמֹולָדָ֖ה וּבְבֵ֥ית פָּֽלֶט׃ 27וּבַחֲצַ֥ר שׁוּעָ֛ל וּבִבְאֵ֥ר שֶׁ֖בַע וּבְנֹתֶֽיהָ׃ 28וּבְצִֽקְלַ֥ג וּבִמְכֹנָ֖ה וּבִבְנֹתֶֽיהָ׃ 29וּבְעֵ֥ין רִמֹּ֛ון וּבְצָרְעָ֖ה וּבְיַרְמֽוּת׃ 30זָנֹ֤חַ עֲדֻלָּם֙ וְחַצְרֵיהֶ֔ם לָכִישׁ֙ וּשְׂדֹתֶ֔יהָ עֲזֵקָ֖ה וּבְנֹתֶ֑יהָ וַיַּחֲנ֥וּ מִבְּאֵֽר־שֶׁ֖בַע עַד־גֵּֽיא־הִנֹּֽם׃ 31וּבְנֵ֥י בִנְיָמִ֖ן מִגָּ֑בַע מִכְמָ֣שׂ וְעַיָּ֔ה וּבֵֽית־אֵ֖ל וּבְנֹתֶֽיהָ׃ 32עֲנָתֹ֥ות נֹ֖ב עֲנָֽנְיָֽה׃ 33חָצֹ֥ור׀ רָמָ֖ה גִּתָּֽיִם׃ 34חָדִ֥יד צְבֹעִ֖ים נְבַלָּֽט׃ 35לֹ֥ד וְאֹונֹ֖ו גֵּ֥י הַחֲרָשִֽׁים׃ 36וּמִן־הַלְוִיִּ֔ם מַחְלְקֹ֥ות יְהוּדָ֖ה לְבִנְיָמִֽין׃ פ

12

Abadâhwa n’ Abaleviti bayâgaluka amango ga Zorobabeli na Yozwe

1 Alaga omurhwe gw’abadâhwa n’abaleviti bayâgalukaga kuguma na Zorobabeli mugala wa Shealtieli boshi na Yozwe: Seraya, Yirmeya, E zra. 2 Amarya, Maluki, Hatushi, 3 Shekanya, Rehumi, Meremoti, 4 Ida, Gine toni, Abiya, 5 Miyamini, Maaja, Bilga, 6 Shemaya, Yoyaribu, Yedaya. 7 Salu, Amoki, Yedaya; abo boshi bàli bakulu ba badâhwa amango ga Yozwe kuguma na bene wabo. 8 Abaleviti: Yozwe, Binuwi, Kadmiyeli, Sherebiya, Yehuda, Matanya, ye wali oyimanzibwe kuguma na bene wabo oku nyimbo z’okukuza Nyamuzinda.

9 Bakubukiya, Umiya bene wabo bali balanzi, bali bagwerhe omukolo gw’okukabashuza, okukabayankirira.

Iburha ly’Abadâhwa bakulu

10 Yozwe aburha Yoyakimu, Yoyakimu aburha Eliyashibu, Eliyashibu abu rha Yoyadi. 11 Yoyadi aburha Yehanani; na Yehanani aburha Yaduwa. 12 Alaga omu badâhwa abàli bakulu b’emilala amango ga Yoyakimu: kuli Seraya, Meraya; kuli Yirmeya, ali Ananiya; 13 kuli Ezra, Meshulami; kuli Amariyali, Yohana; 14 kuli Meliko, àli Yonatani; kuli Shebanya, àli Yozefu; kuli Harimu, Adena; 15 kuli Merayoti Helkayi; 16 kuli Ido, Zakariya; kuli Ginetoni, Meshulami; 17 kuli Abiya, Zikiri; kuli Minyamini; Kuli Moadiya, Pilti; 18 kuli Bilga, Shamuwa; kuli Shemaya, Yonatani; 19 kuli Yoyaribu, Matenayi; kuli Yedaya, ali Uzi; 20 kuli Salayi, Kalayi; kuli Amoki, Aberi; 21 kuli Hilkiya, Hashabiya; kuli Yedaya, Netaneli.

22 Omu mango ga Eliyashibu, aga Yohanani, aga Yaduwa; abaleviti abakulu b’emilala y’abadâhwa bayandikwa omu citabu c’enganîro kuhika kuli Dariusi w’omu Persi. 23 Bene Levi, abàli bakulu b’emilala banaciyandikwa omu citabu c’E nganiro kuhika oku mango ga Eliyashibu gone.

24 Abakulu b’abaleviti: Hashabya, Meshulamu na Yozwe, mugala wa Kadimiyeli ye wal’igwerhe omukolo, kuguma na bene wabo, okukakuza n’okushenga Nyamuzinda nka kulya Daudi muntu wa Nnamahanga anarhegekaga, cigamba ciguma cikâyîmbiza, ecindi cikâshuza.

25 Mataniya, Babuya, Obadiya, Meshulamu, Talomoni na Akubu, bo bàli balanzi b’emihango; bakag’ibêra oku c’oluso c’enyumvi.

26 Bakozire ntyo omu mango ga Yoyakimu mugala wa Yozwe, mwene Yasadaki n’omu mango ga Nehemiya ye wàli murhambo na Ezra ye wali mudâ hwa na mwandisi.

Okugisha ebyôgo bya Yeruzalemu

27 Erhi bakola bagisha ebyo byôgo bya Yeruzalemu, balalika abaleviti boshi, ngasi aha banayûbakaga mpu bayîshe aha Yeruzalemu lyo bageza olwo lusiku lukulu omu busime n’enyimbo z’okukuza, zazihwa, n’ennanga n’enzenze. 28 Bagala b’abîmbiza nabo b’omu bishagala by’eburhambi bwa Yeruzalemu bashubûzanya; byo birigi bishagala bya Netofayasi, 29 Bet-IHa-Gilgali n’omu cihugo ca Geba na Azemaveti, ebwa kuba abo bîmbiza bayubasire ngasi baguma olwabo lugo omu marhambi ga Yeruzalemu. 30 Abadâhwa n’abaleviti erhi baba bamaciyôbola n’olubaga, bakangûla olugurhu n’emihango.

31 Nashoneza abaluzi ba bene Yuda boshi kuli lulya lugurhu, abantu nabo bajira nkere ibiri oku lugendo lutagatifu. Olukere lwa burhanzi lwayîsha ebwa kulyo kw’olugurhu olunda lw’omuhango. 32 Enyuma lyabo yayîsha Hoshaya na cigabi ciguma ca baluzi ba bene Yuda 33 na Ezra, Meshulamu, Yehuda, 34 Shemaya, Benyamini, Yirmeya, 35 bagala b’abadâhwa bayîsha n’emishekera, bali gi: Zakariya, mugala wa Yonatani, mugala wa Shemaya, mugala wa Mataya, mugala wa Zakuri, mugala wa Asafi na bene wabo. 36 Shemeya, Azareli, Milalayi, Masi, Natanaeli, Yuda na Hanani bàli badwirhe ebirugu Daudi akâg’ikolesa oku nzihwa. Omwandisi Abashokolera. 37 Aha muhango gw’Amaliba, basoka, n’aha mbere zabo hàli amashonezo g’olugo lwa Daudi, bagera oku lugurhu burherema enyanya ly’enyumpa ya Daudi kuhika aha muhango gw’Amîshi olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba.

38 Ecigamba ca kabiri cabugânana n’eca burhanzi; nal’inciyîmanzize na cigabi ciguma ca lubaga okwo lugurhu. Kurhenga oku nyanya lya enkingi y’amatabâro, lwagenzekanwa kuhika aha lugurhu lwàli lugali. 39 Kandi kurhenga oku nyanya ly’omuhango gwa Efrayimu, kuhika oku muhango Mira, oku muhango gwa Enfi; kurhenga oku cigamba ca Hananeli n’oku muhango gwa Meya kuhika oku muhango gw’Ebibuzi; baj’iyîmanga aha muhango gw’e mpamikwa.

40 Birya bigamba byombi byaj’iyîmanga omu ka-Nyamuzinda, na nani erhi ndi haguma n’ecihimbi c’abakulu b’abatwi b’emmanja bali rhweshi haguma n’aba: 41 abadâhwa Elkiyama, Maseya, Minyamini, Mika, Eliyonayi, Zakariya, Hananiya, boshi n’emishekera 42 haguma na Maseya, Shemaya, Eleazari, Yehohanani, Elamu, Azeri, Malkiya, Ananiya. Abayimba nabo bayumvikana, bàli bayimangirwe na Yuzirahiya. 43 Olwo lusiku bahêra enterekêro nkulu, basima bulya Nyamuzinda abashagalusize n’obusime bunene. Abakazi n’abana babo basima bwenêne. Ecihogêro c’obushagaluke calumira omu Yeruzalemu, cayumvikana ciru na kulî bwenêne.

Amango g’omuhigo nkana

44 Ago mango enyumpa y’okubîkiramwo ebiryo, ebisarûlwa birhangiriza, n’entûlo, bayihirakwo abalanzi mpu bakaz’iyilundikamwo ebigabi bidwirhirwe abadâhwa bene-Levi; bigabi byakâg’irhenga omu bishagala byoshi, nk’oku byanal’irhegesirwe. Bulya Yuda ali asimire okubona abadâhwa n’abaleviti bo shi bali omu mikolo yabo. 45 Bakazag’ijira emikolo ya Nyamuzinda wabo, n’enterekêro y’okuyobôka kuguma n’abîmbiza n’abalanzi b’emihango nk’oku Daudi anali arhegesire n’omugala Salomoni. 46 Bulya mira omu mango ga Daudi n’aga Asafi, hali omurhambo w’abîmbiza b’enyimbo z’okuharamya n’okuvuga omunkwa emwa Nnamahanga. 47 Israheli yeshi omu mango ga Zerobabeli n’aga Nehemiya, bakazag’ihâna ecigabi c’abîmbiza n’ec’abalanzi b’emihango; nabo abaleviti bakâhabwa entûlo ntagatifu, abaleviti nabo kuli cirya cigabi cabo, banahàkwo bene Aroni.

Nehemia/Nehemiah 12

וְאֵ֨לֶּה֙ הַכֹּהֲנִ֣ים וְהַלְוִיִּ֔ם אֲשֶׁ֥ר עָל֛וּ עִם־זְרֻבָּבֶ֥ל בֶּן־שְׁאַלְתִּיאֵ֖ל וְיֵשׁ֑וּעַ שְׂרָיָ֥ה יִרְמְיָ֖ה עֶזְרָֽא׃ 2אֲמַרְיָ֥ה מַלּ֖וּךְ חַטּֽוּשׁ׃ 3שְׁכַנְיָ֥ה רְחֻ֖ם מְרֵמֹֽת׃ 4עִדֹּ֥וא גִנְּתֹ֖וי אֲבִיָּֽה׃ 5מִיָּמִ֥ין מַֽעַדְיָ֖ה בִּלְגָּֽה׃ 6שְׁמַֽעְיָ֥ה וְיֹויָרִ֖יב יְדַֽעְיָֽה׃ 7סַלּ֣וּ עָמֹ֔וק חִלְקִיָּ֖ה יְדַֽעְיָ֑ה אֵ֣לֶּה רָאשֵׁ֧י הַכֹּהֲנִ֛ים וַאֲחֵיהֶ֖ם בִּימֵ֥י יֵשֽׁוּעַ׃ פ 8וְהַלְוִיִּ֗ם יֵשׁ֧וּעַ בִּנּ֛וּי קַדְמִיאֵ֥ל שֵׁרֵבְיָ֖ה יְהוּדָ֣ה מַתַּנְיָ֑ה עַֽל־הֻיְּדֹ֖ות ה֥וּא וְאֶחָֽיו׃ 9וּבַקְבֻּֽקְיָ֨ה וְעֻנֹּו אֲחֵיהֶ֛ם לְנֶגְדָּ֖ם לְמִשְׁמָרֹֽות׃ 10וְיֵשׁ֖וּעַ הֹולִ֣יד אֶת־יֹֽויָקִ֑ים וְיֹֽויָקִים֙ הֹולִ֣יד אֶת־אֶלְיָשִׁ֔יב וְאֶלְיָשִׁ֖יב אֶת־יֹויָדָֽע׃ 11וְיֹויָדָע֙ הֹולִ֣יד אֶת־יֹונָתָ֔ן וְיֹונָתָ֖ן הֹולִ֥יד אֶת־יַדּֽוּעַ׃ 12וּבִימֵי֙ יֹֽויָקִ֔ים הָי֥וּ כֹהֲנִ֖ים רָאשֵׁ֣י הָאָבֹ֑ות לִשְׂרָיָ֣ה מְרָיָ֔ה לְיִרְמְיָ֖ה חֲנַנְיָֽה׃ 13לְעֶזְרָ֣א מְשֻׁלָּ֔ם לַאֲמַרְיָ֖ה יְהֹוחָנָֽן׃ 14לִמְלוּכִי יֹֽונָתָ֔ן לִשְׁבַנְיָ֖ה יֹוסֵֽף׃ 15לְחָרִ֣ם עַדְנָ֔א לִמְרָיֹ֖ות חֶלְקָֽי׃ 16לַעֲדָיָא זְכַרְיָ֖ה לְגִנְּתֹ֥ון מְשֻׁלָּֽם׃ 17לַאֲבִיָּ֖ה זִכְרִ֑י לְמִ֨נְיָמִ֔ין לְמֹועַדְיָ֖ה פִּלְטָֽי׃ 18לְבִלְגָּ֣ה שַׁמּ֔וּעַ לִֽשְׁמַעְיָ֖ה יְהֹונָתָֽן׃ 19וּלְיֹויָרִ֣יב מַתְּנַ֔י לִֽידַֽעְיָ֖ה עֻזִּֽי׃ 20לְסַלַּ֥י קַלָּ֖י לְעָמֹ֥וק עֵֽבֶר׃ 21לְחִלְקִיָּ֣ה חֲשַׁבְיָ֔ה לִֽידַֽעְיָ֖ה נְתַנְאֵֽל׃ 22הַלְוִיִּם֩ בִּימֵ֨י אֶלְיָשִׁ֜יב יֹויָדָ֤ע וְיֹוחָנָן֙ וְיַדּ֔וּעַ כְּתוּבִ֖ים רָאשֵׁ֣י אָבֹ֑ות וְהַכֹּ֣הֲנִ֔ים עַל־מַלְכ֖וּת דָּרְיָ֥וֶשׁ הַפָּֽרְסִֽי׃ פ 23בְּנֵ֤י לֵוִי֙ רָאשֵׁ֣י הָֽאָבֹ֔ות כְּתוּבִ֕ים עַל־סֵ֖פֶר דִּבְרֵ֣י הַיָּמִ֑ים וְעַד־יְמֵ֖י יֹֽוחָנָ֥ן בֶּן־אֶלְיָשִֽׁיב׃ 24וְרָאשֵׁ֣י הַ֠לְוִיִּם חֲשַׁבְיָ֨ה שֵֽׁרֵבְיָ֜ה וְיֵשׁ֤וּעַ בֶּן־קַדְמִיאֵל֙ וַאֲחֵיהֶ֣ם לְנֶגְדָּ֔ם לְהַלֵּ֣ל לְהֹודֹ֔ות בְּמִצְוַ֖ת דָּוִ֣יד אִישׁ־הָאֱלֹהִ֑ים מִשְׁמָ֖ר לְעֻמַּ֥ת מִשְׁמָֽר׃ 25מַתַּנְיָ֧ה וּבַקְבֻּֽקְיָ֛ה עֹבַדְיָ֥ה מְשֻׁלָּ֖ם טַלְמֹ֣ון עַקּ֑וּב שֹׁמְרִ֤ים שֹֽׁועֲרִים֙ מִשְׁמָ֔ר בַּאֲסֻפֵּ֖י הַשְּׁעָרִֽים׃ 26אֵ֕לֶּה בִּימֵ֛י יֹויָקִ֥ים בֶּן־יֵשׁ֖וּעַ בֶּן־יֹוצָדָ֑ק וּבִימֵי֙ נְחֶמְיָ֣ה הַפֶּחָ֔ה וְעֶזְרָ֥א הַכֹּהֵ֖ן הַסֹּופֵֽר׃ פ 27וּבַחֲנֻכַּ֞ת חֹומַ֣ת יְרוּשָׁלִַ֗ם בִּקְשׁ֤וּ אֶת־הַלְוִיִּם֙ מִכָּל־מְקֹ֣ומֹתָ֔ם לַהֲבִיאָ֖ם לִֽירוּשָׁלִָ֑ם לַעֲשֹׂ֨ת חֲנֻכָּ֤ה וְשִׂמְחָה֙ וּבְתֹודֹ֣ות וּבְשִׁ֔יר מְצִלְתַּ֖יִם נְבָלִ֥ים וּבְכִנֹּרֹֽות׃ 28וַיֵּאָ֣סְפ֔וּ בְּנֵ֖י הַמְשֹׁרְרִ֑ים וּמִן־הַכִּכָּר֙ סְבִיבֹ֣ות יְרוּשָׁלִַ֔ם וּמִן־חַצְרֵ֖י נְטֹפָתִֽי׃ 29וּמִבֵּית֙ הַגִּלְגָּ֔ל וּמִשְּׂדֹ֥ות גֶּ֖בַע וְעַזְמָ֑וֶת כִּ֣י חֲצֵרִ֗ים בָּנ֤וּ לָהֶם֙ הַמְשֹׁ֣רֲרִ֔ים סְבִיבֹ֖ות יְרוּשָׁלִָֽם׃ 30וַיִּֽטַּהֲר֔וּ הַכֹּהֲנִ֖ים וְהַלְוִיִּ֑ם וַֽיְטַהֲרוּ֙ אֶת־הָעָ֔ם וְאֶת־הַשְּׁעָרִ֖ים וְאֶֽת־הַחֹומָֽה׃ 31וָאַעֲלֶה֙ אֶת־שָׂרֵ֣י יְהוּדָ֔ה מֵעַ֖ל לַחֹומָ֑ה וָאַעֲמִ֡ידָה שְׁתֵּ֣י תֹודֹת֩ גְּדֹולֹ֨ת וְתַהֲלֻכֹ֤ת לַיָּמִין֙ מֵעַ֣ל לַחֹומָ֔ה לְשַׁ֖עַר הָאַשְׁפֹּֽת׃ 32וַיֵּ֤לֶךְ אַחֲרֵיהֶם֙ הֹושַׁ֣עְיָ֔ה וַחֲצִ֖י שָׂרֵ֥י יְהוּדָֽה׃ 33וַעֲזַרְיָ֥ה עֶזְרָ֖א וּמְשֻׁלָּֽם׃ 34יְהוּדָה֙ וּבִנְיָמִ֔ן וּֽשְׁמַֽעְיָ֖ה וְיִרְמְיָֽה׃ ס 35וּמִבְּנֵ֥י הַכֹּהֲנִ֖ים בַּחֲצֹצְרֹ֑ות זְכַרְיָ֨ה בֶן־יֹֽונָתָ֜ן בֶּן־שְׁמַֽעְיָ֗ה בֶּן־מַתַּנְיָה֙ בֶּן־מִ֣יכָיָ֔ה בֶּן־זַכּ֖וּר בֶּן־אָסָֽף׃ 36וְֽאֶחָ֡יו שְֽׁמַעְיָ֡ה וַעֲזַרְאֵ֡ל מִֽלֲלַ֡י גִּֽלֲלַ֡י מָעַ֞י נְתַנְאֵ֤ל וִֽיהוּדָה֙ חֲנָ֔נִי בִּכְלֵי־שִׁ֥יר דָּוִ֖יד אִ֣ישׁ הָאֱלֹהִ֑ים וְעֶזְרָ֥א הַסֹּופֵ֖ר לִפְנֵיהֶֽם׃ 37וְעַל֩ שַׁ֨עַר הָעַ֜יִן וְנֶגְדָּ֗ם עָלוּ֙ עַֽל־מַעֲלֹות֙ עִ֣יר דָּוִ֔יד בַּֽמַּעֲלֶ֖ה לַחֹומָ֑ה מֵעַל֙ לְבֵ֣ית דָּוִ֔יד וְעַ֛ד שַׁ֥עַר הַמַּ֖יִם מִזְרָֽח׃ 38וְהַתֹּודָ֧ה הַשֵּׁנִ֛ית הַהֹולֶ֥כֶת לְמֹ֖ואל וַאֲנִ֣י אַחֲרֶ֑יהָ וַחֲצִ֨י הָעָ֜ם מֵעַ֣ל לְהַחֹומָ֗ה מֵעַל֙ לְמִגְדַּ֣ל הַתַּנּוּרִ֔ים וְעַ֖ד הַחֹומָ֥ה הָרְחָבָֽה׃ 39וּמֵעַ֣ל לְשַֽׁעַר־אֶ֠פְרַיִם וְעַל־שַׁ֨עַר הַיְשָׁנָ֜ה וְעַל־שַׁ֣עַר הַדָּגִ֗ים וּמִגְדַּ֤ל חֲנַנְאֵל֙ וּמִגְדַּ֣ל הַמֵּאָ֔ה וְעַ֖ד שַׁ֣עַר הַצֹּ֑אן וְעָ֣מְד֔וּ בְּשַׁ֖עַר הַמַּטָּרָֽה׃ 40וַֽתַּעֲמֹ֛דְנָה שְׁתֵּ֥י הַתֹּודֹ֖ת בְּבֵ֣ית הָאֱלֹהִ֑ים וַאֲנִ֕י וַחֲצִ֥י הַסְּגָנִ֖ים עִמִּֽי׃ 41וְהַכֹּהֲנִ֡ים אֶלְיָקִ֡ים מַעֲשֵׂיָ֡ה מִ֠נְיָמִין מִיכָיָ֧ה אֶלְיֹועֵינַ֛י זְכַרְיָ֥ה חֲנַנְיָ֖ה בַּחֲצֹצְרֹֽות׃ 42וּמַעֲשֵׂיָ֨ה וּֽשְׁמַֽעְיָ֜ה וְאֶלְעָזָ֧ר וְעֻזִּ֛י וִֽיהֹוחָנָ֥ן וּמַלְכִּיָּ֖ה וְעֵילָ֣ם וָעָ֑זֶר וַיַּשְׁמִ֨יעוּ֙ הַמְשֹׁ֣רְרִ֔ים וְיִֽזְרַחְיָ֖ה הַפָּקִֽיד׃ 43וַיִּזְבְּח֣וּ בַיֹּום־הַ֠הוּא זְבָחִ֨ים גְּדֹולִ֜ים וַיִּשְׂמָ֗חוּ כִּ֤י הָאֱלֹהִים֙ שִׂמְּחָם֙ שִׂמְחָ֣ה גְדֹולָ֔ה וְגַ֧ם הַנָּשִׁ֛ים וְהַיְלָדִ֖ים שָׂמֵ֑חוּ וַתִּשָּׁמַ֛ע שִׂמְחַ֥ת יְרוּשָׁלִַ֖ם מֵרָחֹֽוק׃ 44וַיִּפָּקְד֣וּ בַיֹּום֩ הַה֨וּא אֲנָשִׁ֜ים עַל־הַנְּשָׁכֹ֗ות לָאֹ֨וצָרֹ֥ות לַתְּרוּמֹות֮ לָרֵאשִׁ֣ית וְלַמַּֽעַשְׂרֹות֒ לִכְנֹ֨וס בָּהֶ֜ם לִשְׂדֵ֤י הֶעָרִים֙ מְנָאֹ֣ות הַתֹּורָ֔ה לַכֹּהֲנִ֖ים וְלַלְוִיִּ֑ם כִּ֚י שִׂמְחַ֣ת יְהוּדָ֔ה עַל־הַכֹּהֲנִ֥ים וְעַל־הַלְוִיִּ֖ם הָעֹמְדִֽים׃ 45וַֽיִּשְׁמְר֞וּ מִשְׁמֶ֤רֶת אֱלֹֽהֵיהֶם֙ וּמִשְׁמֶ֣רֶת הַֽטָּהֳרָ֗ה וְהַמְשֹׁרְרִ֖ים וְהַשֹּׁעֲרִ֑ים כְּמִצְוַ֥ת דָּוִ֖יד שְׁלֹמֹ֥ה בְנֹֽו׃ 46כִּֽי־בִימֵ֥י דָוִ֛יד וְאָסָ֖ף מִקֶּ֑דֶם רֹאשׁ הַמְשֹׁ֣רְרִ֔ים וְשִׁיר־תְּהִלָּ֥ה וְהֹדֹ֖ות לֵֽאלֹהִֽים׃ 47וְכָל־יִשְׂרָאֵל֩ בִּימֵ֨י זְרֻבָּבֶ֜ל וּבִימֵ֣י נְחֶמְיָ֗ה נֹֽתְנִ֛ים מְנָיֹ֛ות הַמְשֹׁרְרִ֥ים וְהַשֹּׁעֲרִ֖ים דְּבַר־יֹ֣ום בְּיֹומֹ֑ו וּמַקְדִּשִׁים֙ לַלְוִיִּ֔ם וְהַלְוִיִּ֔ם מַקְדִּשִׁ֖ים לִבְנֵ֥י אַהֲרֹֽן׃ פ

13

1 Mw’ago mango basomera olubaga omu citabu ca Musa, banacishimâna bayandisiremwo oku omunya-Amoni n’omunya-Mowabu barhakwanini bakaz’ija omu ndêko ya Nyamuzinda. 2 Bulya barhayish’iyankirira bene-Israheli n’amîshi n’omugati, na bulya bashumisire Balamu mpu ahehêrere bene Israheli, ci Nyamuzinda wirhu ahindula enfûlago okuba mugisho. 3 Erhi bayu mva eryo irhegeko, bayungula bene Israheli oku bandi b’embuga.

Oburhumisi bwa kabiri bwa Nehemiya

4 Embere z’okwo, omudâhwa Eliyashibu ye wali n’omukolo gw’ebyumpa by’aka-Nyamuzinda, analigi mwene wabo Tobiya, 5 ali amamurheganyiza ecumpa cihamu mwo bakazag’ibîkira burhanzi enterekêro, enshangi, ebirugu, entûlo y’engano, idivayi lihyahya, amavurha, empongano y’abaleviti, ey’abîmbiza, ey’abalanzi b’emihango n’ebi bakazag’ihôgeza abadâhwa. 6 Kurhenga ako kasanzi byabâga ntyo, ntali aha Yeruzalcmu, bulya omu mwaka gwa makumi asharhu n’ibiri y’okuyîma kwa Artazerzesi mwami w’e Babiloni na shubira emunda mwami ali. Enyuma lya nsiku nsungunu mwami ashub’inyemêrera okushubira e Yeruzalemu. 7 Nabona obubi Eliyashibu ajiriraga Tobiya erhi amujirira ecumpa omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 8 Nayumva kwanduma bwenêne nanakweba ebirugu bya Tobiya embuga byoshi, 9 nanaci rhegeka nti bashakûlule cbyumpa, nashubizamwo ebirugu by’aka-Nyamuzinda, ntûlo n’enshangi.

10 Nanaciyumva oku ecigahi c’abaleviti cirhacihânagwa n’oku abîmbiza bajiraga ogwo mukolo omu ka-Nyamuzinda baciyakire ngasi muguma acishubirira ornu mwage, omu mashwa gage. 11 Nakalihira abatwi b’emmanja nabo, nababwira, nti: «Carhumaga enyumpa ya Nyamuzinda elekêrerwa?» Nashubûza abaleviti n’abayîmha boshi nabashubiza omu mukolo gwabo. 12 Okubundi Yuda yeshi anacilêrha entulo yage y’engano n’ey’amamvu g’idivayi lihyahya n’amavurha, abihira omu mbîko. 13 Naha Shelamiya omukolo gw’okulanga embîko zoshi, ye wali mudâhwa na Sadoki ye wali mwandisi na Pedaya muleviti. Owakaz’ibarhabâla ye Hanani, mugala wa Zakuri mwene Mataniya, bulya abantu bakazâg’ibakenga nka bantu bashinganine. Bo bàli n’omukolo gw’okugabira bene wabo. 14 Onyibuke Yagirwa Nyamuzinda wani kuli okwo kurhumire, omanye wankazâza ebijiro by’ohuzigire najiraga erhi ka-Nyamuzinda n’emikolo yako erhumire.

15 Muli ago mango nanacibona omu Buyahudi abantu bakazag’ikanda amango ga Sabato, abakazâg’iyîsha babarhuzize ebihesi byabo emizigo y’ebyasi n’idivayi n’ensisi z’emizabibu, emibô n’eyindi mizigo ya ngasi lubero bakazllg’i­ biheka e Yeruzalemu amango ga Sabata; nakabalongoza amango bakazag’igu­za ebiryo byabo. 16 Abanya-Tiriya bayubakaga aho bakag’ilerha enfi n’oburhunzi bwa ngasi lubero, bakaz’ibiguza amango ga Sabato, bakaz’ibiguliza bene Yuda n’ab’aha Yeruzalcmu. 17 Nanacikalihira abakulu b’Abayahudi, nanacibabwira. nti: «Cijiro cigalugalu cici eci mudwirhe mwajira ntya omu kuhemula olwa Sabato? 18 K’arhali ntya kwo basho bakazag’ijira kwarhumaga Nyamuzinda wirhu arhurhumira aga malibûko ga ngasi lubero kuli rhwe omu kuhemukira olwa Sabata!» 19 Kandi narhegeka, nti: «Ngasi mango bukanayira, enyumvi zoshi zikaz’ihamikwa nka gakola malâliro ga Sabato», nanashub’irhegeka, nti: «Barhaziyigulaga burhanaciba ebuzinda bwa Sabato». Nahira abantu bâni aha mihango nti harhajiraga omushoko gwankaja omu lugo lwa Sabata. 20 Okubundi abarhunzi n’abal’igula bakaz’igeza obudufu na ciru n’amadufu abiri iduli lya Yeruzalemu. 21 Nabakalihira; nanababwira, nti: «Cirhuma mugeza obudufu oku lugurhu? Mukashubirira, nammugwarha nnamushweke. «Kurhenga olwo lusiku barhacikazag’iyîsha olwa Sabato. 22 Narhegeka abaleviti nti baciyôbole, banayish’ilanga enyumvi lyo olwa Sabata lujirwa lutagatifu. Oshub’iyûbaka mashi Nyamuzinda wani onambabalire erhi okwo kwo kurhumire, nk’oku obwonjo bwawe bunali!

23 Muli ago mango nashub’ibona Abayahudi bali bayansire abakazi banya-Ashidodi n’abanya-Amoni n’abanya-Mowabu. 24 Oku bana babo, banji bakazag’iderha olulimi lw’abanya-Ashidodi erhi lundi lulimi lwa bûko buguma muli ago, ci barhaciyishigi ciyahudi. 25 Nakabalongôza n’okubahêherera, nakashurha banji muli bo n’okubagugula emviri ciru n’okubalahiriza oku izîno lya Nyamuzinda, nti: «Irhondo murhacishubiriraga mpu mwahâna bali binyu mpu bagala babo babayanke nisi erhi mpu bagala binyu bayanke bali babo, kuhanzi bwe kuli mwe n’oku bana binyu». 26 K’arhali okwo kwo Salomoni, mwami w’Israheli agayisagyamwo Nyamuzinda? Omu mashanja goshi nta mwami wal’iyosire akage, àli azigîrwe bwenêne na Nyamuzinda wage. Nyakasane àli amujizire mwami omu Israheli mwoshi. Kurhanarhumaga ciru naye abakazi b’embuga barhamuhirimiza omu byâha. 27 Ka kunashinganine ninyu bayumve mwajizire eco câha cinene ntyo: okuhemukira Nyamuzinda winyu omu kuyanka abakazi b’embuga! 28 Muguma oku bana ba Yoyada, mwene Eliyashibu, ye mudâhwa mukulu, àli mukwi wa Sambalati munya-Horoni. Namulibirhakwo, aja kulî.

29 Yagirwa Nyamuzinda, okengere abo bantu n’okwo bahemukiraga obudâhwa n’endagâno y’abadâhwa n’abaleviti. 30 Nabarhenzakwo ebyo bigalugalu by’embuga. Oku badâhwa n’oku baleviti nabajirira ngasi baguma amarhegeko bakashimba omu mikolo yabo. 31 Najira n’agandi oku nshâli zakahânwa oku lusiku lunatwirwe kuguma n’oku by’emyaka mihyahya.

Okaz’inkengera Yagirwa Nyamuzinda wani lyo ncira.

BHS Nehemia/Nehemiah 13

בַּיֹּ֣ום הַה֗וּא נִקְרָ֛א בְּסֵ֥פֶר מֹשֶׁ֖ה בְּאָזְנֵ֣י הָעָ֑ם וְנִמְצָא֙ כָּת֣וּב בֹּ֔ו אֲ֠שֶׁר לֹא־יָבֹ֨וא עַמֹּנִ֧י וּמֹאָבִ֛י בִּקְהַ֥ל הָאֱלֹהִ֖ים עַד־עֹולָֽם׃ 2כִּ֣י לֹ֧א קִדְּמ֛וּ אֶת־בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל בַּלֶּ֣חֶם וּבַמָּ֑יִם וַיִּשְׂכֹּ֨ר עָלָ֤יו אֶת־בִּלְעָם֙ לְקַֽלְלֹ֔ו וַיַּהֲפֹ֧ךְ אֱלֹהֵ֛ינוּ הַקְּלָלָ֖ה לִבְרָכָֽה׃ 3וַיְהִ֖י כְּשָׁמְעָ֣ם אֶת־הַתֹּורָ֑ה וַיַּבְדִּ֥ילוּ כָל־עֵ֖רֶב מִיִּשְׂרָאֵֽל׃ 4וְלִפְנֵ֣י מִזֶּ֔ה אֶלְיָשִׁיב֙ הַכֹּהֵ֔ן נָת֖וּן בְּלִשְׁכַּ֣ת בֵּית־אֱלֹהֵ֑ינוּ קָרֹ֖וב לְטֹובִיָּֽה׃ 5וַיַּ֨עַשׂ לֹ֜ו לִשְׁכָּ֣ה גְדֹולָ֗ה וְשָׁ֣ם הָי֪וּ לְפָנִ֟ים נֹ֠תְנִים אֶת־הַמִּנְחָ֨ה הַלְּבֹונָ֜ה וְהַכֵּלִ֗ים וּמַעְשַׂ֤ר הַדָּגָן֙ הַתִּירֹ֣ושׁ וְהַיִּצְהָ֔ר מִצְוַת֙ הַלְוִיִּ֔ם וְהַמְשֹׁרְרִ֖ים וְהַשֹּׁעֲרִ֑ים וּתְרוּמַ֖ת הַכֹּהֲנִֽים׃ 6וּבְכָל־זֶ֕ה לֹ֥א הָיִ֖יתִי בִּֽירוּשָׁלִָ֑ם כִּ֡י בִּשְׁנַת֩ שְׁלֹשִׁ֨ים וּשְׁתַּ֜יִם לְאַרְתַּחְשַׁ֤סְתְּא מֶֽלֶךְ־בָּבֶל֙ בָּ֣אתִי אֶל־הַמֶּ֔לֶךְ וּלְקֵ֥ץ יָמִ֖ים נִשְׁאַ֥לְתִּי מִן־הַמֶּֽלֶךְ׃ 7וָאָבֹ֖וא לִֽירוּשָׁלִָ֑ם וָאָבִ֣ינָה בָרָעָ֗ה אֲשֶׁ֨ר עָשָׂ֤ה אֶלְיָשִׁיב֙ לְטֹ֣ובִיָּ֔ה לַעֲשֹׂ֥ות לֹו֙ נִשְׁכָּ֔ה בְּחַצְרֵ֖י בֵּ֥ית הָאֱלֹהִֽים׃ 8וַיֵּ֥רַֽע לִ֖י מְאֹ֑ד וָֽאַשְׁלִ֜יכָה אֶֽת־כָּל־כְּלֵ֧י בֵית־טֹובִיָּ֛ה הַח֖וּץ מִן־הַלִּשְׁכָּֽה׃ 9וָאֹ֣מְרָ֔ה וַֽיְטַהֲר֖וּ הַלְּשָׁכֹ֑ות וָאָשִׁ֣יבָה שָּׁ֗ם כְּלֵי֙ בֵּ֣ית הָאֱלֹהִ֔ים אֶת־הַמִּנְחָ֖ה וְהַלְּבֹונָֽה׃ פ 10וָאֵ֣דְעָ֔ה כִּֽי־מְנָיֹ֥ות הַלְוִיִּ֖ם לֹ֣א נִתָּ֑נָה וַיִּבְרְח֧וּ אִישׁ־לְשָׂדֵ֛הוּ הַלְוִיִּ֥ם וְהַמְשֹׁרְרִ֖ים עֹשֵׂ֥י הַמְּלָאכָֽה׃ 11וָאָרִ֨יבָה֙ אֶת־הַסְּגָנִ֔ים וָאֹ֣מְרָ֔ה מַדּ֖וּעַ נֶעֱזַ֣ב בֵּית־הָאֱלֹהִ֑ים וָֽאֶ֨קְבְּצֵ֔ם וָֽאַעֲמִדֵ֖ם עַל־עָמְדָֽם׃ 12וְכָל־יְהוּדָ֗ה הֵבִ֜יאוּ מַעְשַׂ֧ר הַדָּגָ֛ן וְהַתִּירֹ֥ושׁ וְהַיִּצְהָ֖ר לָאֹוצָרֹֽות׃ 13וָאֹוצְרָ֣ה עַל־אֹ֠וצָרֹות שֶׁלֶמְיָ֨ה הַכֹּהֵ֜ן וְצָדֹ֣וק הַסֹּופֵ֗ר וּפְדָיָה֙ מִן־הַלְוִיִּ֔ם וְעַל־יָדָ֔ם חָנָ֥ן בֶּן־זַכּ֖וּר בֶּן־מַתַּנְיָ֑ה כִּ֤י נֶאֱמָנִים֙ נֶחְשָׁ֔בוּ וַעֲלֵיהֶ֖ם לַחֲלֹ֥ק לַאֲחֵיהֶֽם׃ פ 14זָכְרָה־לִּ֥י אֱלֹהַ֖י עַל־זֹ֑את וְאַל־תֶּ֣מַח חֲסָדַ֗י אֲשֶׁ֥ר עָשִׂ֛יתִי בְּבֵ֥ית אֱלֹהַ֖י וּבְמִשְׁמָרָֽיו׃ 15בַּיָּמִ֣ים הָהֵ֡מָּה רָאִ֣יתִי בִֽיהוּדָ֣ה׀ דֹּֽרְכִֽים־גִּתֹּ֣ות׀ בַּשַּׁבָּ֡ת וּמְבִיאִ֣ים הָעֲרֵמֹ֣ות וְֽעֹמְסִ֪ים עַל־הַחֲמֹרִ֟ים וְאַף־יַ֜יִן עֲנָבִ֤ים וּתְאֵנִים֙ וְכָל־מַשָּׂ֔א וּמְבִיאִ֥ים יְרוּשָׁלִַ֖ם בְּיֹ֣ום הַשַּׁבָּ֑ת וָאָעִ֕יד בְּיֹ֖ום מִכְרָ֥ם צָֽיִד׃ 16וְהַצֹּרִים֙ יָ֣שְׁבוּ בָ֔הּ מְבִיאִ֥ים דָּ֖אג וְכָל־מֶ֑כֶר וּמֹכְרִ֧ים בַּשַּׁבָּ֛ת לִבְנֵ֥י יְהוּדָ֖ה וּבִירוּשָׁלִָֽם׃ 17וָאָרִ֕יבָה אֵ֖ת חֹרֵ֣י יְהוּדָ֑ה וָאֹמְרָ֣ה לָהֶ֗ם מָֽה־הַדָּבָ֨ר הָרָ֤ע הַזֶּה֙ אֲשֶׁ֣ר אַתֶּ֣ם עֹשִׂ֔ים וּֽמְחַלְּלִ֖ים אֶת־יֹ֥ום הַשַּׁבָּֽת׃ 18הֲלֹ֨וא כֹ֤ה עָשׂוּ֙ אֲבֹ֣תֵיכֶ֔ם וַיָּבֵ֨א אֱלֹהֵ֜ינוּ עָלֵ֗ינוּ אֵ֚ת כָּל־הָרָעָ֣ה הַזֹּ֔את וְעַ֖ל הָעִ֣יר הַזֹּ֑את וְאַתֶּ֞ם מֹוסִיפִ֤ים חָרֹון֙ עַל־יִשְׂרָאֵ֔ל לְחַלֵּ֖ל אֶת־הַשַּׁבָּֽת׃ פ 19וַיְהִ֡י כַּאֲשֶׁ֣ר צָֽלֲלוּ֩ שַׁעֲרֵ֨י יְרוּשָׁלִַ֜ם לִפְנֵ֣י הַשַּׁבָּ֗ת וָאֹֽמְרָה֙ וַיִּסָּגְר֣וּ הַדְּלָתֹ֔ות וָאֹ֣מְרָ֔ה אֲשֶׁר֙ לֹ֣א יִפְתָּח֔וּם עַ֖ד אַחַ֣ר הַשַּׁבָּ֑ת וּמִנְּעָרַ֗י הֶֽעֱמַ֨דְתִּי֙ עַל־הַשְּׁעָרִ֔ים לֹא־יָבֹ֥וא מַשָּׂ֖א בְּיֹ֥ום הַשַּׁבָּֽת׃ 20וַיָּלִ֨ינוּ הָרֹכְלִ֜ים וּמֹכְרֵ֧י כָל־מִמְכָּ֛ר מִח֥וּץ לִירוּשָׁלִָ֖ם פַּ֥עַם וּשְׁתָּֽיִם׃ 21וָאָעִ֣ידָה בָהֶ֗ם וָאֹמְרָ֤ה אֲלֵיהֶם֙ מַדּ֜וּעַ אַתֶּ֤ם לֵנִים֙ נֶ֣גֶד הַחֹומָ֔ה אִם־תִּשְׁנ֕וּ יָ֖ד אֶשְׁלַ֣ח בָּכֶ֑ם מִן־הָעֵ֣ת הַהִ֔יא לֹא־בָ֖אוּ בַּשַּׁבָּֽת׃ ס 22וָאֹמְרָ֣ה לַלְוִיִּ֗ם אֲשֶׁ֨ר יִֽהְי֤וּ מִֽטַּהֲרִים֙ וּבָאִים֙ שֹׁמְרִ֣ים הַשְּׁעָרִ֔ים לְקַדֵּ֖שׁ אֶת־יֹ֣ום הַשַּׁבָּ֑ת גַּם־זֹאת֙ זָכְרָה־לִּ֣י אֱלֹהַ֔י וְח֥וּסָה עָלַ֖י כְּרֹ֥ב חַסְדֶּֽךָ׃ פ 23גַּ֣ם׀ בַּיָּמִ֣ים הָהֵ֗ם רָאִ֤יתִי אֶת־הַיְּהוּדִים֙ הֹשִׁ֗יבוּ נָשִׁים֙ אַשְׁדֹּודִיֹּות עַמֹּונִיֹּות מֹואֲבִיֹּֽות׃ 24וּבְנֵיהֶ֗ם חֲצִי֙ מְדַבֵּ֣ר אַשְׁדֹּודִ֔ית וְאֵינָ֥ם מַכִּירִ֖ים לְדַבֵּ֣ר יְהוּדִ֑ית וְכִלְשֹׁ֖ון עַ֥ם וָעָֽם׃ 25וָאָרִ֤יב עִמָּם֙ וָאֲקַֽלְלֵ֔ם וָאַכֶּ֥ה מֵהֶ֛ם אֲנָשִׁ֖ים וָֽאֶמְרְטֵ֑ם וָאַשְׁבִּיעֵ֣ם בֵּֽאלֹהִ֗ים אִם־תִּתְּנ֤וּ בְנֹֽתֵיכֶם֙ לִבְנֵיהֶ֔ם וְאִם־תִּשְׂאוּ֙ מִבְּנֹ֣תֵיהֶ֔ם לִבְנֵיכֶ֖ם וְלָכֶֽם׃ 26הֲלֹ֣וא עַל־אֵ֣לֶּה חָטָֽא־שְׁלֹמֹ֣ה מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֡ל וּבַגֹּויִ֣ם הָרַבִּים֩ לֹֽא־הָיָ֨ה מֶ֜לֶךְ כָּמֹ֗הוּ וְאָה֤וּב לֵֽאלֹהָיו֙ הָיָ֔ה וַיִּתְּנֵ֣הוּ אֱלֹהִ֔ים מֶ֖לֶךְ עַל־כָּל־יִשְׂרָאֵ֑ל גַּם־אֹותֹ֣ו הֶחֱטִ֔יאוּ הַנָּשִׁ֖ים הַנָּכְרִיֹּֽות׃ 27וְלָכֶ֣ם הֲנִשְׁמַ֗ע לַעֲשֹׂת֙ אֵ֣ת כָּל־הָרָעָ֤ה הַגְּדֹולָה֙ הַזֹּ֔את לִמְעֹ֖ל בֵּֽאלֹהֵ֑ינוּ לְהֹשִׁ֖יב נָשִׁ֥ים נָכְרִיֹּֽות׃ 28וּמִבְּנֵ֨י יֹויָדָ֤ע בֶּן־אֶלְיָשִׁיב֙ הַכֹּהֵ֣ן הַגָּדֹ֔ול חָתָ֖ן לְסַנְבַלַּ֣ט הַחֹרֹנִ֑י וָאַבְרִיחֵ֖הוּ מֵעָלָֽי׃ 29זָכְרָ֥ה לָהֶ֖ם אֱלֹהָ֑י עַ֚ל גָּאֳלֵ֣י הַכְּהֻנָּ֔ה וּבְרִ֥ית הַכְּהֻנָּ֖ה וְהַלְוִיִּֽם׃ 30וְטִֽהַרְתִּ֖ים מִכָּל־נֵכָ֑ר וָאַעֲמִ֧ידָה מִשְׁמָרֹ֛ות לַכֹּהֲנִ֥ים וְלַלְוִיִּ֖ם אִ֥ישׁ בִּמְלַאכְתֹּֽו׃ 31וּלְקֻרְבַּ֧ן הָעֵצִ֛ים בְּעִתִּ֥ים מְזֻמָּנֹ֖ות וְלַבִּכּוּרִ֑ים זָכְרָה־לִּ֥י אֱלֹהַ֖י לְטֹובָֽה׃

---

 ^a4.4 Yuda, ntyo kwo bakag’iderha Abayahudi bal’isigire omu cihugo cabo erhi abandi baba bamalulizibwa e Babeli. Barhal’igwerhe obulonza bw’okuyûbaka ecôgo cihyahya ca Yeruzalemu.

 ^b6.10 Shemaya mwene Delaya al’icirhebire mpu abâ mulêbi n’obwo al’irhumirwe na Sambalati mpu arhebe Nehemiya aje omu cirhinyiro ca Nyamuzinda. Arhal’igwerhe oluhûma lw’okuja ahatagatifu bulya arhâli rnudâhwa. N’erhi ankajizire ntyo, Abayahudi barhankalesire kwamubo­nya nshonyi.

hébreu	✓	catégorie enfrançais	prononciation	éauivalent en mashi
כבד-1		Attributs	être lourd, important	muntu wa lukengwa|ba cikono kulusha|orhakenziri eri izino|muntu bakenga|muntu ojire irenge|Ye wali n’olukengwa|wa lukengwa|alusha bene wabo|aja irenge|Acîbonera irenge
כבד-2		Attributs	se rendre honoré	nayereka Faraoni irenge lyani|irenge lyani libonekane|acihêka irenge
כבד-3		Attributs	honorer	Okazikenga sho na nyoko|kukenga|okukenga|kukengesa|oj’irenge|kuj’irenge|rhwanakukuza|bici bicirhuma okakenga bagala bawe kundusha|nie nkengêsa abankenga|onkengesagye nani|kukuza okûla akuzize
כָּבוֹד-1		Attributs	gloire, présence du Seigneur	irenge
כָּבוֹד-2		Attributs	gloire, opulence, importance, splendeur, magnificence	bugale|irenge|zirya zankabakengêsa|hya kukengêsa
כָּבוֹד-3		Êtres	âme, cœur	omurhima|murhima|omuka|muka
כָּבוּל-1	✓	Noms propres	Kavoul [Caboul]	Kabulu|Kavul|Kabul — lugo lw’omu lya Aseri
כָּבוּל-2	✓	Noms propres	Kavoul [Kaboul]	Kabuli|Kabul|Kavul — cihugo luhande Galileya
כַּבּוֹן	✓	Noms propres	Kabbôn [Kabbon]	Kaboni|Kabôn — lugo omu lya Yuda
כְּבָר		Noms propres	Kebar [Kébar]	Kebari|Kebar|okwabire|okwajizirwa|ebyabire|ebyajizirwe — lwîshi omu Babiloni
כְּבָרָה		Objets réels	passoire, chemin	kayungulo|njira|bugali bwa njira — lola Am 9.9
כֶּבֶשׂ, כַבְשָׂה, כִּבְשָׂה		Faune	agnelle, brebis, jeune brebis, agneau	bibuzi|ebibuzi|ecibuzi|cibuzi|mwana-buzi|omwana-buzi|omwanabuzi|bana-buzi|banabuzi|mwanabuzi
כַּדְכֹּד		Objets réels	rubi	enkingi|amarajani
כְּדָרְלָעֹמֶר		Noms propres	Kedorlaomer [Kedor-Laomer]	Kedori-Laomeri|Kedar-Laomer — mwami w’e Elami; lola Murh 14.1
כהן		Rituels	exercer comme prêtre	omujire mudâhwa|bajirire Aroni emyambalo yamujira mutagatifu na mudâhwa|lyo bakola bwinja obudâhwa|lyo bakàjira omukolo gw’obudâhwa bwani|kujira obudâhwa|omu mukolo gw’obudâhwa
כֹּהֵן		Êtres	prêtre, sacrificateur	mudâhwa|omudâhwa|badâhwa|abadâhwa|mudahwa|omudahwa|badahwa|abadahwa
כְּהֻנָּה		Rituels	sacerdoce	obudâhwa bube bwabo|bushîge bwabaha obudâhwa|budâhwa|obudâhwa
כּוּב		Noms propres	Nubie [Libye]	Lubi|Libia|Nubia|Kub
כּוּן	✓	Noms propres	Koun	e Kuni|Kun — lugo omu ishwa lya mwami Hadadezeri w’e Tsoba, Soba
כּוֹס		Faune	hibou	ecirifufu|cirifufu
כּוֹרֶשׁ		Noms propres	Cyrus	Koreshi|Koresh — mwami Sirusi wa Abapersi
כּוּשִׁי-1		Noms propres	Nubien [Éthiopien, Kouchite]	Kushi|bene Kushi|banya-Etiopiya|banya-Nubiya
כּוּשִׁי-2		Noms propres	Koushi [Kouchi]	Kushi — shakululûza wa Yehudi
כּוּשִׁי-3		Noms propres	Koushi [Kouchi]	Kushi — îshe wa Sofoniya
כּוּשַׁן רִשְׁעָתַיִם	✓	Noms propres	Koushân-Rishéataïm [Kouchan-Richataïm]	Kushani-Rishetayimi|Kushân-Risheatayim|Kushân-Rishatayim
כּוּשָׁן		Noms propres	Koushân [Kouchan]	Kushân|Kushani — cihugo ca bene Madiyani
כּוּשׁ-1	✓	Noms propres	Koush [Kouch]	Kushi|Kush — mugala wa Hamu, Hama, Ham, ye Abanfaransa baderha CHAM bulya omu cihebraniya muli ba H basharhu, enfarasè erhishi hubula: HE, HET, KAF orhaliwa nukuta baderha dagesh
כּוּשׁ-2		Noms propres	Koush [Kouch]	Kush|Etiopiya|Etioyopiya — kandi Kush ali muntu wa bûko bwa Benyamini
כּוּשׁ-3		Noms propres	Koush	Kush|Kushi
כּוּת	✓	Noms propres	Kouth [Kouta]	e Kuta|Kut — lugo lw’om Babiloni
כּוּתָה	✓	Noms propres	Kouth [Kouta]	Kuta — lugo lw’omu Babilonia
כֹּזֵבָא	✓	Noms propres	Kozéva [Kozéba]	e Kozeba|Kozeva — hantu h’omu lya Yuda
כָּזְבִּי	✓	Noms propres	Kozbi	Kozbi — mukazi munya-Madiyani
כְּזִיב	✓	Noms propres	Keziv [Kezib]	aha Akizibu|Kezib — hantu aho
כֹּחַ-1	✓	Faune	varan	kadubankula — ye « varanus » omu cilatini
כֹּחַ-2		Attributs	force, puissance	emisi yani|misi|emisi|buhashe|obuhashe
כִּידֹן	✓	Noms propres	Kidôn [Kidon]	Kidoni — Kidon muntu waligwerhe ecibuga erhi enkafu walidwirhe omucîmba zihika aho zalinziguhirimya, lola 1Nga 13,9
כִּיּוּן		Noms propres	Kiyyoun [Kéwan]	Kiyun|Kiyuni — muzimu wa Bene Assiriya mpu co cêrekano ca « Saturnus »
כִּיס		Objets réels	sac, bourse	nshoho|enshoho
כִּישׁוֹר		Objets réels	bâton en bois tenant droit, autour duquel le fil est enlacé	mulindizo gwa karhi bazingirakwa enyusi|karhi kakubusire — balukirakwo emishangi
כָּל־חֹזֶה-1		Noms propres	Kol-Hozé	Kol-Hozè — îshe wa Shalumu murhambo w’oluhande lw’e Misipa, Mitspa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כָּל־חֹזֶה-2		Noms propres	Kol-Hozé	Kol-Hozè — mugala wa Hazaya shakul$uza wa Measeya bûko bwa Yuda
כֶּלֶא		Objets réels	prison	mpamikwa|empamikwa|omu mpamikwa|abashwêkwa — abashwekwa kuli kuderha abali omu mpamikwa
כִּלְאָב	✓	Noms propres	Kiléav [Kilab]	Kileabu|Kileb — mugala wa Daudi
כָּלֵב-1		Noms propres	Caleb	Kalebu|Kaleb — mugala wa Yefunè bûko bwa Yuda
כָּלֵב-2	✓	Noms propres	Caleb	Kalebu|Kaleb — mugala wa Hetsroni, Hesroni, Hezroni, Hezrôn bûko bwa Yuda
כָּלֵב-3	✓	Noms propres	Caleb [Caléb]	Kalebu|Kaleb — hantu h’emukondwè gwa Israheli
כָּלֵב אֶפְרָתָה	✓	Noms propres	Hèçrôn, Caleb s’unit à Ephrath [Caleb Efrata, Caleb s’unit à Éfrata]	Hesroni-Kaleb|Hezroni-Kaleb|Hetseon-Kaleb|Hesroni — olya wayankaka Efrata erhi mukage Abiya afà, lola 1nga 2.24
כֶּלֶב		Faune	chien	kabwa|akabwa|rhubwa|orhubwa|mpungwe|nakâla
כָּלִבִּי	✓	Noms propres	calébite, du clan de Caleb	wa kuli bene Kalebu — bûko bwa Yuda
כְּלוּא		Objets réels	prison	mpamikwa|empamikwa|amu ka-abashwêke|ka-bashwêke|aka-mpira
כְּלוּב-1	✓	Noms propres	Kelouv [Keloub]	Kelubu|Kelub|Keluv — muntu wa bûko bwa Yuda
כְּלוּב-2	✓	Noms propres	Kelouv [Keloub]	Kelubu|Kelub|Keluv — îshe wa Izri munyabuhashe oku ngoma ya Daudi
כְּלוּבַי	✓	Noms propres	Keloubaï	Kelubayi — mugala wa Hetsroni bûko bwa Yuda
כְּלוּהוּ		Noms propres	Kelouhi [Kelouhou]	Keluhi|Keluhu — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כָּלַח	✓	Noms propres	Kalah [Kéla]	Kalaha|Kalah — lugo lw’omu Mezopotamiya
כְּלִי הָרֹעִים	✓	Objets réels	sac de berger	nshoho|nshoho ya mungere
כְּלִיא		Objets réels	prison	mpamikwa — cinwa ca kasharhu eci ciderhwa mpamikwa: kelè kulu kuli
כִּלְיוֹן	✓	Noms propres	Kilyôn [Kilion]	Kiliyoni|Kilyôn — mugala wa Elimelek
כַּלְכֹּל-1		Noms propres	Kalkol	Kalkol|Kalikoli — mugala wa Maholi, Mahol mugula oku ngoma ya Daudi
כַּלְכֹּל-2	✓	Noms propres	Kalkol	Kalkoli|Kalkol|Kalikoli — mugala wa Zera bûko bwa Yuda
כְּלָל	✓	Noms propres	Kelal	Kelali|Kelal — wa kuli bene Pahati-Mowabu, aliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
כִּלְמַד		Noms propres	Kilmad	Kilmadi|Kilmad — lugo lw’omu Mezopotamiya
כַּלְנֵה		Noms propres	Kalné	Kalnè — lugo lw’e Mezopotamiya
כַּלְנוֹ		Noms propres	Kalno [Kalné]	Kalno — lugo lw’e Mezopotamiya
כִּמְהָם		Noms propres	Kimham, Kimeham	Kimhama|Kimham|Kimeham — mugala wa Berzilayi e Galadi
כִּמְהָן		Noms propres	Kimham	Kimham — mugala wa Barzilayi w’e Galadi
כְּמוֹשׁ		Noms propres	Kemosh [Kemoch]	Kemoshi|Kemosh — muzimu w’e Mowabu
כַּמֹּן		Flore	cumin	bulo
כֵּן, כִּנָּם		Faune	moustique, mouche	muhuka|mihuka|omuhuka|emihuka|nzi|nsusi|enzi|ensusi
כַּנֵּה		Noms propres	Kanné	Kanè
כָּנְיָהוּ		Noms propres	Konyahou [Konia]	Kanyahu — mugala wa Yoash, Yowash, mwami omu Juda omu 597
כְּנָנִי		Noms propres	Kenani	Kenani — muleviti enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa eBabiloni
כְּנַנְיָה		Noms propres	Kenanya [Kenania]	Kenanya — muleviti oku lwa Daudi
כָּנַנְיָהוּ-1		Noms propres	Kenanyahou [Kenania]	Kenanyahu|Kenaniyahu — muleviti murhambo oku ngoma ya Daudi
כָּנַנְיָהוּ-2		Noms propres	Konanyahou [Konania]	Konayahu|Kenanyahu — muleviti oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiyasi
כָּנַנְיָהוּ-3	✓	Noms propres	Konanyahou [Konania]	Kenanyahu|Konanyahu — muleviti oku ngoma ya mwami Yoash, Yowash, rhuderha Yoziasi
כְּנַנְיָהוּ	✓	Noms propres	Kenanyahou [Kenania]	Kenaniya|Kenanyahu — muleviti murhambo oku ngoma ya Daudi
כְּנַעַן-1		Noms propres	Canaan	Kanani|Kenân|Kanan
כְּנַעַן-2		Noms propres	Canaan	Kanani|Kenân|Kenaan|Kanan
כְּנַעֲנָה-1		Noms propres	Kenaana	Kanani|Kenana|Kenâna|Kenaana — îshe wa Sedkiyahu, rhuderha Sedekiasi mulêbi wa bunywesi oku ngoma ya Ahabu, rhuderha Akabu
כְּנַעֲנָה-2	✓	Noms propres	Kenaana	Kenaana — mugala wa Bilahani bûko bwa benyabini
כְּנַעֲנִי		Noms propres	Cananéens [cananéen]	murhunzi|bene Kanani|ba kuli Kanaani|Abanya-Kanani
כִּנֶּרֶת-1	✓	Noms propres	Génésareth, Kinnéreth	Kinereti — nyanja ya Kinereti, Genezareti
כִּנֶּרֶת-2		Noms propres	Kinnéreth	Kinereti|Kineret
כִּסֵּא		Objets réels	siège, trône	ntebe|entebe|ntebe ya bwami|entebe y’obwami|oku ntebe y’obwami|oku ntebe
כְּסִיל-1		Attributs	stupide, insensé	cinganyi|ecinganyi|cingolongolo|ecingolongola|cizûzù|ecizûzù
כְּסִיל-2	✓	Noms propres	Kesil [Kessil]	Kesili|Kesil
כְּסִילוּת		Attributs	stupidité	buhwinja|obuhwinja|obunganyi|obuzûzù|isirhe
כֶּסֶל		Attributs	reins, confiance	isirhe, buhwinja|nsiko|kugwarha murhima|bwikubagire|bwikubagirwa
כִּסְלוֹן	✓	Noms propres	Kislôn [Kislon]	Kisloni|Kislôn — îshe wa eliadadi bûko bwa Benyamini
כְּסָלוֹן	✓	Noms propres	Kesalôn [Kessalon]	Kesaloni — lugo lw’omu lya Yuda
כְּסֻלּוֹת	✓	Noms propres	Kesouloth [Kessouloth]	Kesuloti|Kesulot — lugo lw’omu lya Isakari
כַּסְלֻחִים		Noms propres	Kaslouah [Kaslou]	Kasiluhimu|Kasiluhim — baKasiluhimu lwali lubaga lwa kuli Misrayim, Misiri oyo bali ba kuli Abanya-Misiri abo obwo
כִּסְלֹת תָּבוֹר	✓	Noms propres	Kisloth-Tabor	Ki­siloti-Tabori|Kasilot-Tabor — lugo lw’omu lya Isakari
כֻּסֶּמֶת		Flore	spelt (espèce de blé)	engano ejira emigati — bishusha amahemba
כֶּסֶף		Objets réels	argent, fortune	nsaranga|ensaranga|buhirhi|obuhirhi
כָּסִפְיָא	✓	Noms propres	Kasifya [Kassifia]	Kasifya — hantu h’e Babiloni
כַּף	✓	Flore	main (cavité, paume de), plante du pied, poignée, pot	nfune|bula bwa nfune|lushando|bula bwa lushando|ebibumbire amahi
כִּפָּה וְאַגְמוֹן		Attributs	rameau et roseau, tout le monde	ecigundu n’amashami|mishugushugu n’amasheke|irhwe n’omucira — mishugushugu n’amasheke kuli kuderha buhane kuli boshi mpu Nyakasane atwa Israheli irhwhe n’omucira, lola Iz 9.13-14
כְּפִיר		Faune	lion, lionne, lionceau, fauve	entale|ntale|kapiri|akapiri|ciryanyi|eciryanyi — eci cinwa kapîr omu cihebraniya yena kapiri omu mashi; ka ntakuderhaga nti: Les origines bibliques des Bashi, nyabangere.com
כְּפִירָה		Noms propres	Kefira	Kefira — lugo lw’omu lya Benyamini
כפר-1		Attributs	apaiser	nankamuhongera|kuhongera|kurhûza|kukûla omutuko — Oburhe wa mwami, ntumwa ya lufu, murhimanya oburhûza, lola Mig 16.14
כפר-2		Attributs	expiation	nterekêro y’okubacesa|okulushukûla|nterekêro y’okushukûla ebyaha|embâgwa y’okulyula ebyaha|lyo muciza obuzine bwinyu|kucêsibwa|acêsibwa
כפר-3		Attributs	pardonner, absoudre	Banacingwa oku lwihôlo lw’omuko.|babalira ebyaha|rhenza ebyaha|kuzaza omwenda gw’ebyaha|anakangûle ecihugo|barhali bacicêsize
כְּפַר הָעַמּוֹנָה	✓	Noms propres	Kefar-Ammona	Kefara-Ha-Amoni|Kefar-Amona
כִּפֻּרִים	✓	Attributs	expiation	okucîrhênza ebyâha|okushukûla ebyaha|okuciza obuzine|empyulo|empyûlo|kuhyula|kuhyûla|okuhyula|okuhyulira ebyaha|enterekêro
כַּפְתּוֹר		Noms propres	Kaftor	Kafutori|Kaftor — mburunguze z’oku cinara lugendambeba lya mitungo Kaftor, luhznde lwa cihugo, ali nka co rhuderhz Kreti buno.
כַּפְתֹּרִים		Noms propres	Kaftor, gens de Kaftor	ba Kafutorimu|bantu b’ e Kaftor|ba kuli Misiri
כַּר-1		Faune	agneau gras, bélier gras	ebyanabuzi|byanabuzi|engandabuzi|abanabuzi|ngandabuzi — byanabuzi bitwedu erhi ngandabuzi ntwedu
כַּר-2	✓	Objets réels	bât du chameau	ngurha batamalakwo oku ngamiya
כְּרוּב-1		Êtres	cherubim, créature merveilleuse	bakerubini|Kerubi|nshusho ya malahika — ciremwa ca kurhangaza, cimanyiso ca bukulu bwa Nyamuzinda Salomoni atulisize bakerubini lyo ayinjihiriza aka-Nyamuzinda zali nshusho za bamalahika omu ka-Nyamuzinda, lola 2Nga 3.7
כְּרוּב-2		Noms propres	Keroub	Kerubu|Kerub — lugo lw’omu Kaldeyo
כָּרִי		Noms propres	Kariens [Cariens]	abasirika b’e Kari|murhwe gw’abalanga mwami
כְּרִית		Noms propres	Kerith	lwîshi lwa Keriti*Kerit — luba e bushoshôkero bwa Yordani
כַּרְכֹּם		Flore	safran	mirhi y’obuku|obuku — mburho baderha safran omu nfarasè
כַּרְכְּמִישׁ		Noms propres	Karkémish [Karkémich]	Karkemishi|Karkemish
כַּרְכַּס		Noms propres	Karkas	Karkasi — muguma omu barhonyi, nshangi nda za mwami Asuerusi w’e Persi, lola Est 1.10
כִּרְכָּרָה		Faune	chameau	ngamiya|engamiya
כֶּרֶם		Flore	vigne [FF 188.190]	emizabibu|mizabibu|lukoma lwa mizabibu|amashwa g’emizabibu|ishwa ly’emizabibu
כַּרְמִי-1		Noms propres	Karmi	Karmi — mugala wa Rubeni
כַּרְמִי-2	✓	Noms propres	Karmi	Ka­rmi|Karmi
כַּרְמִי-3	✓	Noms propres	Karmi	Karni
כַּרְמִי-4	✓	Noms propres	Karmites, descendants de Karmi	omulala gwa Abakarmi
כַּרְמֶל-1	✓	Noms propres	Karmel	Karmeli|Karmel
כַּרְמֶל-2		Noms propres	Carmel	Karmeli|Karmel
כַּרְמְלִי	✓	Noms propres	de Karmel	w’e Karmeli
כְּרָן	✓	Noms propres	Kerân [Keran]	Kerani — mugala wa dishân, Dishani wa kuli bene Seyiri
כַּרְשְׁנָא		Noms propres	Karshena [Karchena]	Karshena — lola Est 1.14
כְּרֵתִי-1		Noms propres	Kerétiens [Crétois, de Kaftor]	bene Kereti|bene Keret — Bantu b’e Kreti, Kaftor
כְּרֵתִי-2		Noms propres	Kerétiens [Crétois]	abanya- Kereti
כֶּשֶׂב, כִּשְׂבָּה		Faune	mouton, brebis, bélier, agneau, taureau	cibuzi|bibuzi|ecibuzi|ebibuzi|ngandabuzi|mwanabuzi|mpanzi
כֶּשֶׂד	✓	Noms propres	Kèsed [Kessed]	Kesedi|Kesed — mugala wa Nahori, Nahor shakulûza wa bene Kaldeyo, Abakaldeya, Abanya-Kaldeya era munda Irak ali buno
כַּשְׂדִּי		Noms propres	Chaldée, Chaldéen, Babylonien	Kaldeya|munya-Kaldeya|w’e Kaldeya|’omu Kaldeya — wa kuli Kesedi, Kesed mugala wa Nahor n’ecihugo cabo
כַּשְׂדִּים		Êtres	astrologues	abashonga|abalagwe|abalêba ebiri emalunga — lola Dan 2.2
כַּשָּׁף		Êtres	enchanteur, magicien	muhamuzi|abahamula|mukurungu|omukurungu|abashonga|abashasi
כֶּשֶׁף		Rituels	incantations, sorcelleries	balozi|kuloga|bulozi|abalozi|obulozi
כִּתִּיִּים		Noms propres	Kittim	Kitimi|Abanya-Kitim
כִּתְלִישׁ	✓	Noms propres	Kitlish [Kitlich]	Kitilishi|Kitlish — lugo lw’omu lya Yuda
כֶּתֶר		Objets réels	couronne	cimanè|ecimanè|bimanè|ebimanè

Biblical Terms for LDM – DRC MASHI HEBREW BIBLE and MASHI GREEK.htm

hébreu	✓	catégorie en français	prononciation	équivalent en mashi
יַאֲזַנְיָה-1		Noms propres	Yaazanya [Yazania]	Yaazanya|Yaazaniya|Yaazaniyahu — mugala wa Yeremiya wa kuli bene Rekabu, Rekab
יַאֲזַנְיָה-2		Noms propres	Yaazanya [Yazania]	Yaazanya — mugala wa Azuru murhambo oku lw’omulêbi Yehezkel, Ezekieli
יַאֲזַנְיָהוּ-1	✓	Noms propres	Yaazanyahou [Yazania]	Yazanyahu|Yaazanyahu — murhambo w’omurhwe gwa Yuda erhi barhenga buja e Babiloni bali lulîzibwe.
יַאֲזַנְיָהוּ-2		Noms propres	Yaazanyahou [Yazania]	Yazanyahu|Yaazanyahu — mugala wa Shafani mugula omu Israheli oku lw’omulêbi Hezkel, Ezekieli
יָאִיר-1	✓	Noms propres	Yaïr	Yakiri|Yayiri|Yairi — wa kuli bene Menashè
יָאִיר-2	✓	Noms propres	Yaïr	Yayiri|Yakiri|Yairi — mucîranuzi omu Israheli (1126-1103)
יָאִיר-3		Noms propres	Yaïr	Yayiri|Yairi — ishe wa Mardokeo
יְאֹר-1		Noms propres	Nil	Nili|lwishi|lwîshi|olwîshi|olwishi|erwîshi
יְאֹר-2		Objets réels	rivière, canaux	mibunda|mubunda|lwîshi|nyîshi|amîshi|emibunda|omubunda
יְאֹר-3		Objets réels	la rivière	lwîshi|lwishi
יְאֹר-4		Objets réels	tunnel	muloko|omuloko|ikolobera
יָאִרִי	✓	Noms propres	Yaïrite [Yaïr]	munya-Yairi — muntu oyûbaka e Yairi
יֹאשִׁיָּה		Noms propres	Yoshiya [Yosia]	Yoshiya|Yoshiyahu|Yoziasi|Yoziyasi — mugala wa Sofoniya oku lw’omulêbi Zakariya
יֹאשִׁיָּהוּ		Noms propres	Josias	Yoziyasi|Yoshiyahu — mugala wa amoni mwami omu Yuda (640/39-609)
יְאָתְרַי		Noms propres	Yeotraï [Yéatraï]	Yeotrayi|Yeatrayi — mugala wa Zera wa kuli bene Libni bûko bwa Levi
יְבוּס		Noms propres	Jébus	Yebusi — Yebus lyo lyali izini lya Yeruzalemu burhanzi
יְבוּסִי		Noms propres	Jébusite	Yebuseni|Abayebusi|Abayebuseni|aba Yebuseni — bantu bayûbakaga aha Yebus
יִבְחָר	✓	Noms propres	Yivhar [Ibar]	Yibehari|Yivhar|Yibhar — mugala wa Daudi bûko bwa Yuda
יָבִין-1	✓	Noms propres	Yavîn [Yabin]	Yabini|Yavin — mwami w’e Hatsor oku lwa Yozwe
יָבִין-2		Noms propres	Yavîn [Yabin]	Yabini|Yavîni — mwami w’e Hazori, Hasori, Hatsor oku lw’omucîranuzi Debora
יָבָל	✓	Noms propres	Yabal	hîshi hitya|kagezi ka mîshi|mugezi gwa mîshi|Yabal — Yabal, y’îshe w’abahanda omu bifumba baja balusa ebishwekwa, lola Murh 4.20 mugala wa Lameki wa kuli bene Kayini
יִבְלְעָם		Noms propres	Yivléâm [Ibléam]	Iblami|Ibleami|Ibleyami|Yibleam — lugo lwa baleviti omu lya Menashè, Manasè
יַבְנְאֵל-1	✓	Noms propres	Yavnéel [Yabné]	Yebneeli|Yevneyeli — lugo omu lya Yuda
יַבְנְאֵל-2	✓	Noms propres	Yavnéel [Yabnéel]	Yabneeli|Yavneeli|Yabneyeli|Yabneel — nalwo lugo omu lya Nefutali
יַבְנֵה	✓	Noms propres	Yavné [Yabné]	Yabne|Yabnè — lugo lwa Bafilistini hofi na Tel Aviv wa buno 1948- ho Abayahudi bayakiraga, erhi Roma abashabira aka-yamuzinda e Yeruzalemuomu 70 enyuma za Kristu, omu 90 enyuma za Kristu bayalagaza olukalaba ly’ebitabu by’endagano ya Mira; bashugulamwo ebirhali omu cihebraniya, nka: 1Makabeyo, 2Makabeo, Obushinganyanya, Oburhimanya bwa Mwene Sira, na ngasi aha Daniel na Esteri bali omu cigreki. Basigalana bitabu 39 omu Ndagano ya mira, n’obwo ebyo balaekaga Abayahudi bali emahanga n’Abakristu bakagibisoma.
יִבְנִיָּה	✓	Noms propres	Yivniya [Ibnia]	Ibiniya — shakulûza wa Meshulamu, Meshulami, Meshulâm bûko bwa Benyamini
יִבְנְיָה	✓	Noms propres	Yivneya [Ibnéya]	Ibiniya — mugala wa Yerohamu, Yeroham bûko bwa Benyamini enyumq z’okurhenga omu buja bw’okululizibwa e Babiloni
יַבֹּק		Noms propres	Yabboq [Yabboc]	omugezi gwa Yaboki — lwîshi ci gunaligi mugezi bulya nka erhania lunagane
יְבֶרֶכְיָהוּ		Noms propres	Yevèrèkyahou [Yebérékia]	Yeberekiyahu|Yeverekiyahu — îshe wa Zakariya oku l’omulêbi Yeshayahu, rhuderha Izaya.
יִבְשָׂם	✓	Noms propres	Yivsam [Ibsam]	Yibusamu|Yibsam — mugala wa Tola bûko bwa Isakari
יָבֵשׁ-1		Noms propres	Yavesh [Yabech]	Yabeshi|Yabeh|hyûmu|kantu kûmu
יָבֵשׁ-2	✓	Noms propres	Yavesh [Yabech]	Yabeshi|Yabesh — lugo lw’omu Galaadi
יִגְאָל-1	✓	Noms propres	Yiguéal [Igal]	lgali|Yigeali|Yigeal|Yigeyali — mugala wa Yozefu, Yuzufu ndolêrezi wa kuyenja muyêzi bûko bwa Isakari
יִגְאָל-2	✓	Noms propres	Yiguéal [Igal]	lgeyali|Yigeyali|Yigeyal — mugala wa Natani mulwi oku lwa Daudi
יִגְאָל-3	✓	Noms propres	Yiguéal [Igal]	Yigeyali|Yigeyal — wa kuli bene Zorobabeli bûko bwa Yuda
יָגְבֳּהָה	✓	Noms propres	Yogboha	Yagoboha|Yogbeha|Yogibeha — lugo omu ishwa lya Gadi
יִגְדַּלְיָהוּ		Noms propres	Yigdalyahou [Igdalia]	Yigdalyahu|Yigidaliyahu|Yigdaliya
יָגוּר	✓	Noms propres	Yagour	Yaguri|Yagur — hantu h’omu lya Yuda
יָגְלִי	✓	Noms propres	Yogli	Yogli — îshe w’omurhambo Buki bûko bwa Dani
יִדְאֲלָה	✓	Noms propres	Yidéala [Idala]	Ideala|Ideyala|Yideyala
יִדְבָּשׁ	✓	Noms propres	Yidbash [Idbach]	Yidibashi|Yidbashi|Yidbash — mugala wa Etamu
ידה-1		Attributs	louer, confesser	nakuza Nyamubâho|kukuza|okukuza|bene winyu banakukuze|Co carhuma nakukuza|bashenga izîno lyawe|kushenga|bakakuza izîno lyawe|Mukuze Nyakasane
ידה-2		Attributs	confesser	ahûne obwonjo oku caha|kuhûna obwonjo|Aroni anacîgashira kuli cirya cihebe|kucîgasha|bayish’ikacîyunjuza|kucîyunjuza|anahungame ecâha|kuhungama|okukuza Nyamubâho
יִדּוֹ	✓	Noms propres	Iddo	Ido|Yido — mugala wa Zakariya murhambo bûko bwa Menashè
יָדוֹן		Noms propres	Yadôn [Yadon]	Yadoni|Yadôn — muntu w’e Meronoti enyuma z’okurhenga ebwa kulilizibwa e Babiloni
יַדּוּעַ-1		Noms propres	Yaddoua	Yadua|Yaduwa
יַדּוּעַ-2		Noms propres	Yaddoua	Yadua|Yaduwa
יְדוּתוּן		Noms propres	Yedoutoun	Yedutuni — mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku ngoma ya Daudi
יַדַּי		Noms propres	Yaddaï	Yadayi — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדִידָה	✓	Noms propres	Yedida	Yedida|Yehudita — mwâli wa Adaya muka mwami Amoni nnina wa mwami Yoshiyahu, Yoziasi
יְדִידְיָהּ	✓	Noms propres	Yedidya [Yedidia]	Yedidya
יְדָיָה-1	✓	Noms propres	Yedaya	Yedaya — mugala wa Shimri bûko bwa Simeoni
יְדָיָה-2		Noms propres	Yedaya	Yedaya — mugala wa Hamuraf, Hamurafi, Hamurapi enyuma z’okugaluka kurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדִיעֲאֵל-1		Noms propres	Yediaël	Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mugala wa Benyamini
יְדִיעֲאֵל-2	✓	Noms propres	Yediaël	Yediyaeli|Yediyael — mugala wa Shimri mulwi oku ngoma ya Daudi
יְדִיעֲאֵל-3		Noms propres	Yediaël	Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mulwi oku lwa Daudi
יְדִיעֲאֵל-4	✓	Noms propres	Yediaël	Yediyeli|Yediyel|Yediyaeli — mugala wa Meshelemiyahu mulanzi wa muhango bûko bwa Levi
יִדְלָף	✓	Noms propres	Yidlaf	Yidilafu|Yidlafu|Yidlaf
יָדָע	✓	Noms propres	Yada	Yada — wa kuli bene Yerahmayeli, Yerahmeeli, Yerahmeel bûko bwa Yuda
יְדַעְיָה-1	✓	Noms propres	Yedaya	Yedaya — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְדַעְיָה-2	✓	Noms propres	Yedaya	Yedaya — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
יְדַעְיָה-3		Noms propres	Yedaya	Yadaya|Yedaya
יְדַעְיָה-4		Noms propres	Yedaya	Yedaya|Yadaya — muntu wa mango g’omulêbi Zakariya
יִדְּעֹנִי		Êtres	divination	ihano emwa abarherekêra abazimu|kudôsa ihano|Ngasi yeshi wagashanize emyomoka n’abazimu|kugashaniza emyomoka|orherekêra abazimu|kurherekêra abazimu|kulaguza
יָהּ		Noms propres	Seigneur	Nyakasane|YHWH|Nyamubâho — Yah kuli kuyandika bwofi YHWH, ehyo hyofofi h’izino lya Nyakasane hinaboneke omu mazino manji e Buyahundi; kwo kuguma n’Abashi bayîrika mpu Aganze, kuderha Nnamâhanga AGANZE Andema, kuderha Nnâmahanga ANDEMA Akonkwa, kuderha Nnâmahanga AKONKWA Nshokano, kuderha Nshokano ya Nnamahanga kandi kwo kuguma kula Abanya-Rwanda bajira IMANA omu mazino gabo manji
יָהְדָּי	✓	Noms propres	Yahdaï [Yadaï]	Yadayi|Yahdayi — wa kuli bene Kalebu
יֵהוּא-1	✓	Noms propres	Jéhu [Yéhou]	Yehu — mugala wa Hanani mulêbi
יֵהוּא-2		Noms propres	Jéhu	Yehu — mugala wa Yoshafati mwami omu Israheli (841-814)
יֵהוּא-3	✓	Noms propres	Yéhou	Yehu — wa kuli bene Yerahmeyeli bûko bwa Yuda
יֵהוּא-4	✓	Noms propres	Jéhu [Yéhou]	Yehu — mugala wa Yoshibiya bûko bwa Simeoni
יֵהוּא-5	✓	Noms propres	Yéhou	Yehu — w’e Anatoti mulwi oku lwa Daudi
יְהוֹאָחָז-1		Noms propres	Yoakhaz [Joachaz]	Yowakazi|Yowahazi — mugala wa mwami Yehu w’Israheli (814-798)
יְהוֹאָחָז-2		Noms propres	Yoakhaz [Joachaz]	Yowahaz|Yowahazi|Yoyakazi — mugala wa mwami Yoshiyahu, Yoziasi (609)
יְהוֹאָחָז-3	✓	Noms propres	Yoakhaz [Ahazia]	Yowahaz|Yowahazi|Yoyakazi — mugala wa mwami Yoram mwami e Yuda (841)
יְהוֹאָשׁ-1		Noms propres	Joas	Yoash|Yowash — mugala wa Ahaziasi, Yowahazi
יְהוֹאָשׁ-2	✓	Noms propres	Joas	Yoash — mugala wa Yowahazi, Yowakazi, mwami omu Yuda (798-781)
יְהוּד	✓	Noms propres	Yehoud	Yehudi|Yehud
יְהוּדָה-1		Noms propres	Juda	Yuda — mugala wa Yakobo cûbaka c’obûko bwa Yuda omu Israheli
יְהוּדָה-2		Noms propres	Juda, Yehouda	Yuda|Yehuda — bantu banji bagwerhe eryo izîno
יְהוּדִי-1		Noms propres	de Juda, Judéen, Juif	Abayahudi|Muyahudi|bayahudi|omuyahudi|w’oku bûko bwa Yuda
יְהוּדִי-2		Noms propres	Juif, hébreu	cihebraniya|mayahudi|Yehudi — eryo izino liyerekire kandi ngasi wa kuli bene Israheli
יְהוּדִי-3		Noms propres	en judéen, la langue des Juifs, en hébreu	lulumi lw’Abayahudi|lulimi lw’e Yudeya|Yehudi — Yehudi mugala ye Netaniya, murhambo oku lwa mwami Yehoyakim
יְהוּדִית	✓	Noms propres	Yehoudith	Yehudita
יהוה		Noms propres	Éternel, Yaweh	Nyakasane|Nyamubâho|Nnawirhu|Nnahamwirhu|Muhanyi|Yagirwa|izîno lya Nyamuainda
יְהוֹזָבָד-1		Noms propres	Yehozavad [Yozabad]	Yehozabadi — mugala wa Shomeri, Shimrit mwambali wa Yoash, mwami omu Yuda
יְהוֹזָבָד-2	✓	Noms propres	Yehozavad [Yozabad]	Yozabadi — mwene Obedi-Edomu meleviti oku lwa Daudi
יְהוֹזָבָד-3	✓	Noms propres	Yehozavad [Yozabad]	Yehozabadi — murhambo wa basirika oku lwa Yoshafat, Jozafati
יְהוֹחָנָן-1	✓	Noms propres	Yehohanân [Yohanan]	Yohanani — mugala wa Meshelemiyahu mulanzi wa mihango uku ngoma ya Daudi
יְהוֹחָנָן-2	✓	Noms propres	Yehohanân [Yohanan]	Yehohanani — murhambo wa basirika oku ngoma ya Yoshafat
יְהוֹחָנָן-3	✓	Noms propres	Yehohanân [Yohanan]	Yerohanani — îshe wa Ismaeli murhambo wa basirika oku lwa mwami-kazi Ataliya
יְהוֹחָנָן-4	✓	Noms propres	Yehohanân [Yohanan]	Yehohanani — îshe wa Azariyahu murhambo bûko bwa Efrayimu oku ngoma ya Ahaz
יְהוֹחָנָן-5		Noms propres	Yehohanân [Yohanan]	Yohana|Yohanani — bantu banji bagwerhe eri izîno enyuma w’ourhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹיָדָע-1		Noms propres	Yehoyada [Yoyada]	Yehoyada — îshe wa Benayahu mulwi, buzinda murhambo ashuba murhambo w’omurhwe gwa mwami Salomoni
יְהוֹיָדָע-2		Noms propres	Yehoyada [Yoyada]	Yehoyada — mudâhwa oku ngoma ya mwami-kazi Ataliya na mwami Yowash, Yoash, Yoziasi omu Yuda
יְהוֹיָדָע-3		Noms propres	Yehoyada [Yoyada]	Yehoyada — mugala wa Eliashib mudâhwa mukulu enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e babiloni
יְהוֹיָכִין		Noms propres	Yoyakîn [Joakin]	Yoyakini|Yoyakin|Yehoyakin — mugala wa Yoshiyahu, Yoziasi mwami omu Yuda (597)
יְהוֹיָקִים		Noms propres	Yoyaqim [Joaquim]	Yehoyakimu|Yehoyakim — mugala Yehoshiyahu, yerigi Yoziasi
יְהוֹיָרִיב-1	✓	Noms propres	Yehoyariv [Yoyarib]	Yoyaribu|Yehoyariv|Yehoyarib — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹיָרִיב-2	✓	Noms propres	Yehoyariv [Yoyarib]	Yehoyaribu|Yehoyariv|Yehoyarib — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
יְהוּכַל		Noms propres	Yehoukal [Youkal]	Yehukali|Yehukal — mugala wa Shelemiya munyabuhashe oku ngoma ya Sedekiyahu, yerigi Sedekiasi
יְהוֹנָדָב-1		Noms propres	Yonadav [Yonadab]
יְהוֹנָדָב-2		Noms propres	Yonadav [Yonadab]	Yonadabu|Yehonadabu|Yehonadav|Yehonadab — mugala wa Rekabu shakulûza w’Abarekabiti, bene Rekabu, mulala gwa Rekabu.
יְהוֹנָתָן-1		Noms propres	Jonathan [Jonatan]	Yonatani|Yonatân — ûgala wa Saulu bûko bwa Benyamini
יְהוֹנָתָן-2	✓	Noms propres	Jonathan [Yonatan]	Yehonatani|Yehonatân — mugala wa Abiyatar bûko bwa Levi
יְהוֹנָתָן-3	✓	Noms propres	Yehonatân [Yonatan]	Yehonatani|Yehonatân|Yonatani|Yonatân — mugala wa Shimea, Shimeya bûko bwa Yuda
יְהוֹנָתָן-4		Noms propres	Yehonatân [Yonatan]	Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — mulwi oku ngoma ya Daudi
יְהוֹנָתָן-5		Noms propres	Yonatân [Yonatan]	Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — mwandisi oku lwa Sedekiyahu
יְהוֹנָתָן-6		Noms propres	Yonatân [Yonatan]	Yehonatani|Yehonatân|Yonatani — bantu banji bagwerhe eri izîno
יְהוֹסֵף		Noms propres	Joseph	Yehosef|Yosef|Yozefu|Yuzufu — mugala wa Yakobo îshe wa Efrayimu na Menashè, Manasè
יְהוֹעַדָּה	✓	Noms propres	Yehoadda [Yoadda]	Yehoada|Yoada|Yowada — mugala wa Ahaz bûko bwa Benyamini
יְהוֹעַדָּן	✓	Noms propres	Yehoaddân, Yehoaddîn [Yoaddan]	Yehodani|Yehoadani|Yehowadani — muka mwami Yoash nina wa mwami Amaziyahu, Amazia
יְהוֹצָדָק		Noms propres	Yehosadaq [Yossadac]	Yehotsadak|Yehozadaki — mudahwa mukulu bûko bwa Levi enyuma w’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְהוֹרָם-1		Noms propres	Yoram	Yorami|Yoram — mugala wa Toyi mwami we Hamati
יְהוֹרָם-2		Noms propres	Yoram [Joram]	Yehorami|Yorami|Yoram|Yehoram — mugala wa Yoshafat, mwami omu Yuda (848-841)
יְהוֹרָם-3	✓	Noms propres	Yoram [Joram]	Yehorami|Yehoram|Yoram|Yorami — mugala wa mwami Ahab, mwami omu Israheli (852-841)
יְהוֹשֶׁבַע	✓	Noms propres	Yehoshèva [Yochéba]	Yehosheba|Yosheba — mwâli wa Yehorami, Yorami
יְהוֹשַׁבְעַת	✓	Noms propres	Yehoshavath [Yochéba]	Yehoshaba|Yehoshaba|Yehoshabat — mwâli wa Yorami, Yehorami
יְהוֹשָׁפָט-1	✓	Noms propres	Yehoshafath [Yochafath]	Yehoshafati|Yehoshafat|Yozafati — mugala wa Ahilud mubisi wa nganîro n’amandiko oku ngoma ya mwami Daudi
יְהוֹשָׁפָט-2	✓	Noms propres	Yehoshafath [Yochafath]	Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — mugala wa Paruah munyabuhashe oku ngoma ya mwami Salomoni
יְהוֹשָׁפָט-3		Noms propres	Josaphat	Yozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — mugala wa Asa mwami omu Yuda (870)
יְהוֹשָׁפָט-4	✓	Noms propres	Josaphat [Yochafath]	Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat — îshe wa Yehu, mwami omu Israheli
יְהוֹשָׁפָט-5		Noms propres	Le Seigneur juge, Josaphat	Yehozafati|Yehoshafati|Yehoshafat|kabanda ka Yozafati|mabanda ka Kedroni — kabanda ka Yozafati kabanda ka Kedronii kuli kuderha NYAKASANE YE MUCIRANUZI, Nyamuzinda olutwa e bushoshôkero bwa Yeruzalemu
יְהוֹשׁוּעַ-1		Noms propres	Josué	Yozwe|Yehoshua|YEHOSHUWA
יְהוֹשׁוּעַ-2		Noms propres	Josué [Yochoua]	Yehoshuwa|Yehoshua|Yoshwa|Yozwè
יְהוֹשׁוּעַ-3	✓	Noms propres	Josué, Josias	Yozwe|Yoziasi
יְהוֹשׁוּעַ-4		Noms propres	Josué [Yéchoua]	Yozwe|Yeshuwa
יְהַלֶּלְאֵל-1	✓	Noms propres	Yehallélel	Yehaleleyeli|Yehalleyel — muntu w’omu bûko bwa Yuda
יְהַלֶּלְאֵל-2		Noms propres	Yehallélel	Yehaleleyeli|YEHALELEYEL — Muntu wa bûko bwa Levi oku lwa Hezekiyahu, baderha Ezekiasi
יָהֲלֹם		Objets réels	pierre précieuse, jaspe, diamant, jade, émeraude	enofeli,|esafira|ealimasi — ibuye lya ngulo ndârhi
יַהַץ		Noms propres	Yahça [Yahas]	Yahasi|Yahats|Yahas — lugo lwa balaviti omu lya Rubeni
יַהְצָה		Noms propres	Yahça [Yahas]	Yahasi|Yahatsa|Yahasa — lugo lwa baleviti omu lya Rubeni
יוֹאָב-1		Noms propres	Joab	Yowabu|Yoab — mugala wa Tseruya, Seruya, mwâli wabo Daudi murhambo w’omurhwe gwa Daudi
יוֹאָב-2	✓	Noms propres	Yoav [Joab]	Yowabu|Yoab — mugala wa Seraya cûbaka Kabanda(ka-Abalenga, Kabanda-ka-Abakozi bûko bwa Yuda
יוֹאָב-3		Noms propres	Yoav [Yoab]	Yowabu — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwe e Babiloni.
יוֹאָח-1		Noms propres	Yoah [Yoa]	Yowahe|Yowah — mugala wa Asaf mulanzi wa manfiko, enganîro n’empiriri oku ngoma ya Hezekiyahu, Ezekiasi
יוֹאָח-2		Noms propres	Yoah [Yoa]	Yowahe|Yowah — mugala wa Zima wa kuli bene Libni bûko bwa Levi
יוֹאָח-3	✓	Noms propres	Yoah [Yoa]	Yowahe|Yowah|Yowa — mugala wa Obedi-Edomu mulanzi wa muhango bûko bwa Levi oku ngoma ya Daudi
יוֹאָח-4	✓	Noms propres	Yoah [Yoa]	Yowahe|Yowah|Yowa|Yoha — mugala wa Yohazi, Yowahaz mubisi wa mandiko, enganîro, n’empiriri oku ngoma ya Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹאָחָז-1	✓	Noms propres	Yoakhaz [Joachaz]	Yowakazi — mugala wa Yehu oku ntebe y’Israheli omu 814
יוֹאָחָז-2	✓	Noms propres	Yoahaz [Joachaz]	Yohazi|Yowahazi|Yowahaz — îshe wa Yoha, rhuderha Yowakazi mubisi wa mandiko, enganmiro n’empiriri oku bwami oku ngoma ya Yosiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹאָחָז-3	✓	Noms propres	Yoakhaz [Joachaz]	Yehowakazi|Yowakazi — mugala wa Yoziahu, rhuderha Yoziasi mwami omu Yuda (609)
יוֹאֵל-1		Noms propres	Yoël [Joël]	Yoweli|Yowel — mugala wa Samweli shakulûza wa Hemani bûko bwa Yuda
יוֹאֵל-10	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoweli|Yowel — wa kuli bene Kehati bûko bwa Levi oku ngoma ya Hezekiyahu, rhuderha Ezekiasi mwami omu Israheli
יוֹאֵל-11		Noms propres	Yoël [Joël]	Yoweli|Yowel — muntu w’enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹאֵל-12		Noms propres	Joël	Yoweli|Yowel — mugala wa Petuweli ye Mulêbi YOWELI oyo. Olya waderhaga, erhi: « Arhali myambalo yinyu yo mushharhulage, ci murhima gwinyu gwo mukwanine okuhindula…. lola Yow 2.13
יוֹאֵל-2	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yaheli|Yoweli|Yowel — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יוֹאֵל-3	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheli|Yoweli|Yowel — muntu wa bûko bwa Rubeni
יוֹאֵל-4	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheli|Yoweli|Yowel — muntu w’omu bûko bwa Gadi
יוֹאֵל-5		Noms propres	Yoël [Joël]	Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Azariyahu, rhumuderha Azariasi shakulûza wa Hemani bûko bwa Levi
יוֹאֵל-6	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — muga wa Yizrahya bûko bwa Isakari
יוֹאֵל-7	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mulumuna wa Natani mulwi oku lwa Daudi
יוֹאֵל-8	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Laedani, Layedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יוֹאֵל-9	✓	Noms propres	Yoël [Joël]	Yoheri|Yoweli|Yowel|Yoheli — mugala wa Pedayahu murhambo bûko bwa Menashè oku ngoma ya Daudi
יוֹאָשׁ-1	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yoash|Yowashi|Yowash — îshe wa Gideoni, rhuderha Gedeoni mucîranuzi omu Israheli bûko bwa Menashè
יוֹאָשׁ-2	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yoash|Yowashi|Yowash — mugala wa Ahab, rhumuderha Akabi, Akab, mwami omu Israheli
יוֹאָשׁ-3		Noms propres	Joas	Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mugala wa Ahaziyahu, rhuderha Okoziyasi, mwami omu Yuda (835-796)
יוֹאָשׁ-4		Noms propres	Joas	Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mugala wa Yehowahaz, rhuderha Yowakazi, mwami omu Israheli (798-782)
יוֹאָשׁ-5	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — muntu wa bûko bwa Yuda
יוֹאָשׁ-6	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yowash|Yoash|Yowashi|Yoashi — mulwi oku ngoma ya Daudi
יוֹב		Noms propres	Yov [Issakar]	Yov|Yob|Yovu|Yobu — mugala wa Isakari
יוֹבָב-1		Noms propres	Yovav [Yobab]	Yobabu|Yobab — mugala wa Yoktân, Yoktani, rhuderha Yokotani wa kuli ben Semu
יוֹבָב-2		Noms propres	Yovav [Yobab]	Yobabu|Yobab|Yobabi — mwami omu Edomu
יוֹבָב-3	✓	Noms propres	Yovav [Yobab]	Yobabu|Yobab|Yobabi — mwami w’e Madôn, rhuderha Madoni
יוֹבָב-4	✓	Noms propres	Yovav [Yobab]	Yobabu|Yobab|Yobabi — mugala wa Shaharayim, Shaharayimu bûko bwa Benyamini
יוֹבָב-5	✓	Noms propres	Yovav [Yobab]	Yobabu|Yobab|Yobabi — mugala wa Elipaali mugula wa milala bûko bwa benyamini
יוּבָל	✓	Noms propres	Youbal [Yabal]	Yubal|Yubali — mugala wa Lameki wa kuli bene Kayini
יוֹבֵל		Divers	corne, année d’acquittement	mwaka mutagatifu|ihembe lya ngandabuzi|mwaka gwa kubabalira emyenda|mwaka gwa kushwekûla abali omu mpamikwa|mwaka ngasi mujamuguma ashubire emwabo|mwaka gwinyu gw’okushagaluka|mwaka gwa bushagaluke|mwaka gw’obushagaluk
יוֹזָבָד-1		Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozava|Yuzabad|Yozabadi — mugala wa Shimeati, Shimeyati mushizi wa mwami Yoash w’omu Yuda
יוֹזָבָד-2		Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozavad|Yozavadi|Yozavad — mulwi wa bûko bwa Benyamini oku ngoma ya Daudi
יוֹזָבָד-3		Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — mulwi bûko bwa Menashè oku ngoma ya Daudi
יוֹזָבָד-4	✓	Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozavad|Yozavadi|Yozabadi
יוֹזָבָד-5		Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — muleviti oku lwa Yoash, rhuderha Yoziasi
יוֹזָבָד-6		Noms propres	Yozavad [Yozabad]	Yozavad|Yozavadi|Yozabadi — banji bagwerhe eryo izîno enyumaz’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹחָא-1	✓	Noms propres	Yoha	Yoha — mugala wa Beriya mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יוֹחָא-2	✓	Noms propres	Yoha	Yoha — mulwi oku ngoma ya Daudi
יוֹחָנָן-1		Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — mugala wa Kareahi, Kareyahi, Kareyah murhambo w’omurhwe gwa Yuda amango Bene-Israheli bali balulizibwe e Babiloni
יוֹחָנָן-2	✓	Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — mugala wa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יוֹחָנָן-3	✓	Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — wa kuli bene Zorobabeli bûko bwa Yuda
יוֹחָנָן-4		Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — mugala wa Azariyahu, rhuderha Azariasi mudâhwa mukulu bûko bwa Levi
יוֹחָנָן-5		Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — mulwi oku ngoma ya Daudi bûko bwa Benyamini
יוֹחָנָן-6		Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — munya-Gadi mulwi oku lwa Daudi
יוֹחָנָן-7		Noms propres	Yohanân [Yohanan]	Yohanani|Yohanân — banji bali bagwerhe ero izîno enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָדָע-1		Noms propres	Yoyada	Yoyada — mugala wa Basea,Baseyah akagishoshêra enkuta, ebyôgo enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָדָע-2		Noms propres	Yoyada	Yoyada
יוֹיָכִין		Noms propres	Yoyakîn [Joakin]	Yoyakin|Yoyakini|Yoyakîn — mwene Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi mwami wa Yuda omu 597
יוֹיָקִים		Noms propres	Yoyaqim [Yoyaquim]	Yoyakim|Yoyakimu|Yoyakimi — mudahwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-1	✓	Noms propres	Yoyariv [Yoyarib]	Yeribi|Yoyariv|Yoyaribi — muntu w’enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-2		Noms propres	Yoyariv [Yoyarib]	Yoyariv|Yoyarib|Yoyaribi — mugala wa Zakariya bûko bwa Yuda enyuma w’okrhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹיָרִיב-3		Noms propres	Yoyariv [Yoyarib]	Yoyariv|Yoyarib|Yoyaribi — mudâhwa bûko bwa Levi enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹכֶבֶד	✓	Noms propres	Yokèvèd [Yokébed]	Okevedi|Yokeved|Yokabeda — nnina wa Musa wa bûko bwa Levi
יוּכַל		Noms propres	Youkal	Yukal|Yukali — mugala wa Shelemiya munyabuhashe oku ngoma ya Sedekiyahu, rhuderha Sedekiasi
יָוָן		Noms propres	Yavân [Yavan]	Yavani|Yavân — mugala wa Yafet
יוֹנָדָב-1		Noms propres	Yonadav [Yonadab]	Yonadabu|Yonadab|Yehonadab — mugala wa Shimeya, Shimea mwene wabo Daudi, balondana na Daudi
יוֹנָדָב-2		Noms propres	Yonadav [Yonadab]	Yonadabu|Yonadab — mugala wa Rekabu shakulûza wa Abarekabiti, mulala gwa Rekabu
יוֹנָה-1		Faune	colombe, pigeon, tourterelle	engûku|ngûku|njiwa
יוֹנָה-2		Noms propres	Jonas	Yona — mugala wa Amitayi olya mulêbi Nnâmahanga arhumaga e Ninive
יְוָנִי		Noms propres	Yavân [Grec]	Mugreki|Bayavaniti — wa kuli bûko bwa Yavân, Yavani. Ye mugereki oyo
יוֹנָתָן-1		Noms propres	Jonathan [Jonatan]	Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-2	✓	Noms propres	Jonathan [Yonatan]	Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-3	✓	Noms propres	Yehonatân [Yonatan]	Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-4	✓	Noms propres	Yehonatân [ Yonatan]	Yonatani|Yonatân|Yehonatân
יוֹנָתָן-5		Noms propres	Yonatân [Yonatan]	Yonatani|Yonatân
יוֹנָתָן-6		Noms propres	Yonatan	Yonatani|Yonatân
יוֹסֵף-1		Noms propres	Joseph	Yozefu|Yozef — mugala wa Yakobo îshe wa Efrayimu na Menashè
יוֹסֵף-2	✓	Noms propres	Joseph	Yozefu|Yozef — îshe wa Yigali bûko bwa Isakari
יוֹסֵף-3	✓	Noms propres	Joseph	Yozefu|Yozef — mugala wa Azafi mwîmbiza oku ka-Nyamuzinda oku ngoma ya Daudi
יוֹסֵף-4		Noms propres	Joseph	Yozefu|Yozef — bantu banji baligwerhe eri izîno
יוֹסִפְיָה	✓	Noms propres	Yosifya [Yossifia]	Yosifya — ishe wa muntu muguma w’enyuma ly’okurhenga ebwa kululizibwa e babiloni
יוֹעֵאלָה		Noms propres	Yoéla	Yowela|Yoela — mulwi oku lwa Daudi bûko bwa benyabini
יוֹעֵד		Noms propres	Yoëd	Yowed|Yowedi|Yoedi|Yoed — mugala wa Pedaya shakulûza wa Shqlu bûko bwa Benyamin
יוֹעֶזֶר		Noms propres	Yoèzèr [Yoézer]	Yowezeri|Yowezer|Yoezeri|Yoezer — mulwi oku ngoma ya Daudi bûko bwa Benyamini
יוֹעָשׁ-1	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yowashi|Yowash — mugala wa Bekeri bûko bwa Benyamini
יוֹעָשׁ-2	✓	Noms propres	Yoash [Yoach]	Yowashi|Yowash|Yoashi|Yoash — munyabuhashe oku ngoma ya Daudi
יוֹצָדָק		Noms propres	Yosadaq [Yossadac]	Yosadaki|Yosadak|Yotsadaki|Yotsadak|Yozadaki|Yozadak — mugala wa Seraya mudâhwa mukulu bûko bwa Levi omu mango bene Israheli bali balulizibwz e Babiloni
יוֹקִים	✓	Noms propres	Yoqim [Yoquim]	Yokimu|Yokim — ,untu wa bûko bwza Yuda
יוֹרָה	✓	Noms propres	Yora	Yora — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יוֹרַי	✓	Noms propres	Yoraï	Yorayi — muntu wa bûko bwa Gadi
יוֹרָם-1	✓	Noms propres	Yoram [Joram]	Yoramu|Yoram
יוֹרָם-2		Noms propres	Yoram [Joram]	Yoramu|Yoram
יוֹרָם-3	✓	Noms propres	Yoram [Joram]	Yoramu|Yorami|Yoram
יוֹרָם-4	✓	Noms propres	Yoram [Joram]	Yorami|Yoramu|Yoram
יוּשַׁב חֶסֶד	✓	Noms propres	Hashouva [Hachouba]	Hashuba|Hashuva-Hesed — mugala wa Zerobabeli bûko bwa Yuda
יוֹשִׁבְיָה	✓	Noms propres	Yoshivya [Yochibia]	Yoshibiya|Yoshivya — mugala wa Seraya bûko bwa Simeoni
יוֹשָׁה	✓	Noms propres	Yosha [Yocha]	Yozwe|Yosha — mugala wa Amaziyahu, rhuderha Amaziasi bûko bwa Simeoni
יוֹשַׁוְיָה		Noms propres	Yoshawya [Yochavia]
יוֹשָׁפָט-1	✓	Noms propres	Yoshafath [Yochafath]	Yehoshafati|Yoshafati|Yoshafat — mulwi w’oku ngoma ya Daudi
יוֹשָׁפָט-2	✓	Noms propres	Yoshafath [Yochafath]	Yehoshafati|Yoshafati|Yoshafat — mudâhwa oku lwa Daudi
יוֹתָם-1	✓	Noms propres	Yotam	Yotami|Yotam — mugala wa Gedeoni, rhuderha Gedeoni, oderhwa Yerubali, Yerubaali bûko bwa Menasè, rhuderha mpu Manasè
יוֹתָם-2		Noms propres	Yotam	Yotami|Yotam — mugala wa Azariyahu, rhuderha Azariyasi, Oziyasi Yotami alo mwami omu Yuda omu 740; go mango Oziasi afaga omulêbi Izaya abonekerwa omu ka-Nyamuzinda, lola Iz 6
יוֹתָם-3	✓	Noms propres	Yotam	Yotamu|Yotami — wa kuli bene Kalebu bûko bwa Yuda
יְזִיאֵל	✓	Noms propres	Yeziël [Yeziel]	Yezieli|Yeziel — mulwi oku lwa Daudi bûko bwa Benyamini
יְזִיָּה	✓	Noms propres	Yizziya [Izia]	Yiziya — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָזִיז	✓	Noms propres	Yaziz	Yazizi|Yaziz — muhagariti, wakuli bene wabo Hagari munyabuhashe oku lwa Daudi
יִזְלִיאָה	✓	Noms propres	Yizlia [Izlia]	Yiziliya — mugala wa Elipaali mugula wa milala buko bwa Benyamini
יְזַנְיָה		Noms propres	Azarya [Yezania]	Yezaniya|Azariya — mugala wa Hoshaya murhambo wa murhwe gwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְזַנְיָהוּ		Noms propres	Yezanyahou [Yazania]	Yezaniyahu|Yezanyahu — murhambo w’omurhwe gwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִזְרָח	✓	Noms propres	Yizrahite [clan d’Izra]	w’obûko bwa Izra — wa kuli Yizra erhi oyûbaka e Yizra
יִזְרַחְיָה-1	✓	Noms propres	Yizrahya [Izrahia]	Yiziraya|Yizirahya|Yizrahya — mugala wa Uzi bûko bwa Isakari
יִזְרַחְיָה-2		Noms propres	Yizrahya [Izrahia]	Yiziraya|Yizirahya|Yizrahya — muntu wa buko bwa Levi enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Bqbiloni
יִזְרְעֶאל-1		Noms propres	Izréel [Jizréel]	Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-2		Noms propres	Izréel [Jizréel]	Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-3	✓	Noms propres	Izréel [Jizréel]	Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֶאל-4		Noms propres	Izréel [Jizréel]	Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יִזְרְעֵאלִי		Noms propres	d’Izréel [Jizréel]	Yisreeli|Yizreeli|Yizreyeli|Yizreyel
יַחְדּוֹ		Noms propres	Yahdo [Yado]	Yahdo|Yado|Yahado — mugala wa Buzi Bûko bwa Gadi
יַחְדִּיאֵל	✓	Noms propres	Yahdiël [Yadiel]	Yadiyeli|Yahdiyeli — mugula wa milala bûko bwa Menashè
יֶחְדְּיָהוּ-1	✓	Noms propres	Yèhdeyahou [Yédia]	Yediya|Yehdeyahu
יֶחְדְּיָהוּ-2	✓	Noms propres	Yèhdeyahou [Yédia]	Yediya|Yehdeyahu
יַחֲזִיאֵל-1		Noms propres	Yahaziël [Yaziel]	Yahazieli|Yahaziel|Yahaziyeli — mulwi wa bûko bwa Benyamini oku ngoma ya Daudi
יַחֲזִיאֵל-2		Noms propres	Yahaziël [Yaziel]	Yahazieli|Yahaziel|Yahaziyeli — mudâhwa oku ngoma ya Daudi
יַחֲזִיאֵל-3	✓	Noms propres	Yahaziël [Yaziel]	Yaziyeli|Yahaziyeli|Yahaziyel
יַחֲזִיאֵל-4	✓	Noms propres	Yahaziël [Yaziel]	Yaziyeli|Yahazieli|Yahaziyeli|Yahaziyel — mugala wa Zakariya muleviti oku ngoma ya mwami Yehoshafati, rhuderha Yozafati
יַחֲזִיאֵל-5		Noms propres	Yahaziël [Yaziel]	Yaziyeli|Yahaziyeli|Yehazieli|Yahaziyel — îshe wa Shekaniya wa kulu bene Zatu enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwae Babiloni
יַחְזְיָה	✓	Noms propres	Yahzeya [Yazia]	Yahazya|Yahzeya — mugala wa Tioka, Tiyoka enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחֶזְקֵאל-1	✓	Noms propres	Yehezqel [Ézékiel]	Ezekiyeli|Yehezkiyeli|Yehezkel — mudahwa oku lwa mwami Daudi
יְחֶזְקֵאל-2		Noms propres	Ezéchiel [Ézékiel]	Ezekiyeli|Yehezkiyeli|Yehezkel|Yehazkel — mugala wa Buzi mudâhwa na mulêbi
יְחִזְקִיָּה-1		Noms propres	Ezékias [Ézékias]	Yehizkiya|Yehizkiyahu|Ezekiasi — mugala wa Ahaz, rhuderha Akazi, mwami omu Yuda omu 716
יְחִזְקִיָּה-2		Noms propres	Yehizqiya [Yehizquia]	Yehizkiya|Yehizkiyahu|Ezekiasi — mugula wa milala enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחִזְקִיָּהוּ-1		Noms propres	Ezékias [Ézékias]	Yehizkiya|Yehizkiyahu|Yehizekiyahu|Ezekiasi — mugala wa Ahaz, rhuderha Akazi, mwzmi omu Yuda 716
יְחִזְקִיָּהוּ-2	✓	Noms propres	Yehizqiyahou [Yehizquia]	Yehizikiyahu
יַחְזֵרָה	✓	Noms propres	Yahzéra [Yazéra]	Yazera|Yahzera — mugala wa Meshulami, Meshulamu shakuluza wa Maesayi, Amashisayi mudâhwa
יְחִיאֵל-1	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel — muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-2	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel — mugala wa Laedani, Layedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-3	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel — mugala wa Hakmoni munyabuhashe oku ngoma ya Daudi
יְחִיאֵל-4		Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel — mugala wa mwami Yehoshafat, rhuderha Yozafati
יְחִיאֵל-5	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — muleviti oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiyasi
יְחִיאֵל-6	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — muleviti oku ngoma ya mwami Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יְחִיאֵל-7	✓	Noms propres	Yehiël [Yéhiel]	Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — bantu banji baligwerhe eri izîno enyuma w’okurhnga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְחִיאֵלִי	✓	Noms propres	Yehiélites [Yéhiéli]	Yehiyeli|Yehiyel|Yehieli — wa kuli Yehieli mugala wa Laedani muleviti oku ngoma ya Daudi
יְחִיָּה	✓	Noms propres	Yehiya [Yéhia]	Yehiya — mulanzi wa muhango oku ngoma ya Daudi
יַחְלְאֵל	✓	Noms propres	Yahléel [Yaléel]	Yahaleli|Yahleeli|Yahleyeli|Yaleli — mugala wa Zabuloni
יַחְלְאֵלִי	✓	Noms propres	Yahleélites [Yalélites]	omulala gw’Abayaleli — ba kuli Yahleyeli, mugala wa Zabuloni
יַחְמוּר		Faune	daim	akashafu|kashafu|orhushafu|rhushafu
יַחְמַי	✓	Noms propres	Yahmaï [Yamaï]	Yahmayi — mugala wa Tola bûko bwa Isakari
יַחְצְאֵל	✓	Noms propres	Yahcéel [Yassiel]	Yasieli|Yahtsieli|Yahtseeli
יַחְצְאֵלִי	✓	Noms propres	Yahceélites [Yassiélites]	wa kuli Yasieli, Yezieli|omulala gw’Abayezieli — ba kuli bene Yazieli, mugala wa Nefutali
יַחְצִיאֵל	✓	Noms propres	Yahaciël [Yassiel]	Yasiyeli|Yahzieli — mugala wa Nefutali
יַחַת-1	✓	Noms propres	Yahath	Yahati — mugala wa Reya bûko bwa Yuda
יַחַת-2		Noms propres	Yahath	Yahati|Yahat — mugala wa Lbni wa kuli bene Gershôm, Gershomi bûko bwa Levi
יַחַת-3	✓	Noms propres	Yahath	Yahati|Yahat — wa kuli bene Gershomi bûko bwa Levi oku lwa Daudi
יַחַת-4		Noms propres	Yahath	Yahati|Yahat — wa kulu bene Yitsehari, Yizehari bûko bwa Levi
יַחַת-5	✓	Noms propres	Yahath	Yahati|Yahat — wa kuli bene Merari bûko bwa Levi oku lwa Yowash, rhuderha Yoziasi
יָטְבָּה	✓	Noms propres	Yotva [Yotba]	e Yotuba|Yotba|Yotva — lugo lw’omu lya Nefutali
יָטְבָתָה	✓	Noms propres	Yotvata [Yotbata]	aha Yotebata|Yotbata|Yotvata|Yotibata — handu Bene Israheli bahandaga omu njira kurhenga e Missiri
יֻטָּה	✓	Noms propres	Youtta	Yuta — lugo lwa Baleviti omu lya Yuda
יְטוּר		Noms propres	Yetour	Yeturi|Yetur — mugala wa Ismaeli
יְכִילְיָה	✓	Noms propres	Yekolya [Yekolia]	Yekalia|Yekolia|Yekilya|Yekilia
יָכִין-1	✓	Noms propres	Yakîn [Yakin]	Yakini|Yakîn — mugala wa Simeoni
יָכִין-2		Noms propres	Yakîn [Yakin]	Yakini|Yakîn — mudâhwa enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָכִין-3	✓	Noms propres	Yakîn [Yakin]	Yakini|Yakîn — mudâhwa oku lwa Daudi
יָכִין-4	✓	Noms propres	Yakîn [Yakin]	Yakini|Yakîn — mutungo gw’omu ka-Nyamuzinda salomoni ayûbakaga
יָכִינִי	✓	Noms propres	Yakinite	omulala gw’Abanyamini — bûko bwa Simeoni
יְכָלְיָה	✓	Noms propres	Yekolya [Yekolia]	Yekalia|Yekolia|Yekolya
יְכָלְיָהוּ	✓	Noms propres	Yekolyahou [Yekolia]	Yekolyahu — nina wa Uziyahu, rhuderha Oziyasi, mwami omu Yuda
יְכָנְיָה		Noms propres	Yekonya [Yekonia]	Yekoniya — mugala wa Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi mwami omu Yuda omu 597
יְכָנְיָהוּ		Noms propres	Yekonya [Yekonia]	Yekonyahu|Yekoniya — mugala wa mwami Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יָלוֹן	✓	Noms propres	Yalôn [Yalon]	Yaloni|Yalôn — mugala wa Ezra bûko bwa Yuda
יֶלֶק		Faune	sauterelle, hanneton	mwinûnu|eminûnu
יַלְקוּט	✓	Objets réels	sac	nshoho|enshoho
יָם הַמֶּלַח		Noms propres	mer Salée, mer du Sel [mer Morte]	nyanja y’omunyu|enyanja y’omunyu — eba hofi n’olubanda lwa Yeriko
יַם־סוּף		Noms propres	Joncs [Roseaux]	nyanja ndukula|nyanja y’amasheke|enyanja y’amasheke|nyanja y’enfinjo|Wanyanja Ndukula
יְמוּאֵל		Noms propres	Yemouël [Yemouel]	Yemweli|Yemwel — mugala wa Simeoni
יְמִימָה		Noms propres	Tourterelle [Yemima]	Yemima|ngûku|engûku — wâli wa Ayubu
יָמִין-1		Noms propres	Yamîn [Yamin]	e bulyo|e mukondwè
יָמִין-2	✓	Noms propres	Yamîn [Yamin]	Yamini|Yamîn — mugala wa Simeoni
יָמִין-3		Noms propres	Yamîn [Yamin]	Yamini|Yamîn — wa kuli bene Yerahmeyeli bûka bwa Yuda
יָמִינִי	✓	Noms propres	Yaminite	omulala gw’Abanyamini — Yamîn ali mugala wa Simeoni
יְמִינִי		Noms propres	Benjaminite, de Benjamin	Benyamini|munya-Benamini
יִמְלָה	✓	Noms propres	Yimla [Imla]	Yimula|Yimla — ishe w’omulêbi Mikeya, Mikha
יַמְלֵךְ		Noms propres	Yamlek	Yimuleki|Yimlek|Yimulek — muntu wa bûko bwa Simeoni
יִמְנָה-1		Noms propres	Yimna [Imna]	Yimuna|Yimna — mugala wa Aseri
יִמְנָה-2	✓	Noms propres	Yimna [Imna]	Yimuna|Yimna — îshe wa Korè bûko bwa Levi
יִמְנָה-3	✓	Noms propres	Yimna [Imna]	Yimna|Yimuna|omulala gw’Abayi­mna — wa kuli bene Yimna, mugala wa Aseri
יִמְנָע	✓	Noms propres	Yimna [Imna]	Yirnna|Yimuna — mugala wa Helem bûko bwa Aseri
יִמְרָה	✓	Noms propres	Yimra [Imra]	Yimra — mugala wa Zofahi, Tsofah bûko bwa Aseri
יָנוֹחַ-1	✓	Noms propres	Yanoah [Yanoa]	Yonaha|Yanoah
יָנוֹחַ-2		Noms propres	Yanoah [Yanoa]	Yanoah|Yanoha
יָנוּם	✓	Noms propres	Yanoum	Yanu­mu|Yanum — lugo lw’omu lya Yuda
יַנְשׁוֹף		Faune	hibou	ecirifufu|cirifufu
יִסְכָּה	✓	Noms propres	Yiska [Iska]	Yisika|Yiska — mwali wa Harani balondana na Milka, naye mwali wa Harani
יִסְמַכְיָהוּ	✓	Noms propres	Yismakyahou [Ismakia]	Yismakiyahu — muleviti oku lwa mwami Hizkiyahu, rhuderha Ezekiasi
יַעְבֵּץ-1	✓	Noms propres	Yaébeç [Yabès]	Yabesi|Yabezi|Yabets — lugo omu lya Yuda
יַעְבֵּץ-2	✓	Noms propres	Yaébeç [Yabès]	Yabetsi|yabezi|Yabesi|Yabets — muntu wa bûko bwa Yuda
יֶעְדּוֹ	✓	Noms propres	Yédo	Yado|Ye’do|mulêbi Yado
יְעוּאֵל	✓	Noms propres	Yéouël [Yéouel]	Yeuweli|Yeuwel — wa kuli bene Zara bûko bwa Yuda enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְעוּץ	✓	Noms propres	Yéouç [Yéous]	Yeusi|Yeuzi|Yeuts — mugala wa Shaharayim bûko bwa Benyamini
יְעוּשׁ-1	✓	Noms propres	Yéoush [Yéouch]	Yewushi|Yeush|Yeushi — mugala wa Ezau
יְעוּשׁ-2	✓	Noms propres	Yéoush [Yéouch]	Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush
יְעוּשׁ-3	✓	Noms propres	Yéoush [Yéouch]	Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush — mugala wa Esheki, Esheki bûka bwa benyamini
יְעוּשׁ-4	✓	Noms propres	Yéoush [Yéouch]	Yeushi|Yeush|Yewushi|Yewush|Yehushi
יְעוּשׁ-5	✓	Noms propres	Yéoush [Yéouch]	Yeushi — mugala wa Robawamu
יַעֲזִיאֵל	✓	Noms propres	Yaaziël [Yaziel]	Yaziyeli|Yaaziyeli|Yaaziel — muleviti oku ngoma ya Daudi
יַעֲזִיָּהוּ	✓	Noms propres	Yaaziyahou [Yazia]	Yaziya|Yaziyahu — wa kuli bene Merari, ishe wa Mahali, Mushi na Aziya, lola 1Nga 24. 26; Lub 6.19 oyo Mush ye shakulûza w’Abashi, bulya omu cihebraniya ngasi mango bahira yod aha buzinda ly’izîno erhi mulala gw’oyo muntu badesire, kandi akaba izîno lya cihugo, bulya bihugo binji bijira izino ly’omurhambo erhi mwami. Lwiganyo: Nyangezi n’emwage e Nyangezi; Ngweshe n’emwage e Ngweshe; Kabare n’emwage e Kabare.
יַעְזֵר		Noms propres	Yazér [Yazer]	Yaseri|Ya’zeri|Ya’zer|Yaze­ri|e Yazeri — lugo lwa Baleviti omu lya Gadi
יְעִיאֵל-1		Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Teiyeli|Yeiel — muntu wa ^buko bwa Rubeni
יְעִיאֵל-10	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yeieli — wa kuli bene Adonikam oku lwa Ezra
יְעִיאֵל-11		Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yeieli|Yeiel — wa kuli bene Nebo mango ga Ezra
יְעִיאֵל-2	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yeieli|Yeiel — cûbaka c’olugo lwa Gabaoni
יְעִיאֵל-3	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-4	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-5	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yeieli|Yeiel — muleviti w’oku lwa Daudi
יְעִיאֵל-6	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-7	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel
יְעִיאֵל-8	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel — wa kuli Elizafani, elitsafân bûko bwa Levi
יְעִיאֵל-9	✓	Noms propres	Yéiël [Yéiel]	Yehiyeli|Yehieli|Yeieli|Yeiel — murhambo omu bûko bwa Levi Oku ngoma ya Yoshiyahu, rhuderha Yoziasi
יָעִיר		Noms propres	Yaïr	Yayiri|Yayir|Yairi|Yair — ishe wa elhanani, Elhanân mulwi oku ngoma ya Daudi
יַעְכָּן	✓	Noms propres	Yaékân [Yakan]	Yakani — muntu wa bûko bwa Gadi
יָעֵל	✓	Noms propres	Yaël	Yaheli|Yahel|Yael|nshenge|mpene y’erubala — muka Heberi wa kuli bene Keni oku ngoma y’Acîranuzi
יָעֵל, יַעֲלָה		Faune	bouquetin, gazelle	kashafu|akashafu|rhushafu|orhushafu|Engedi
יַעְלָא		Noms propres	Yaala [Yala]	Yaala|Yala — mugula wa milala
יַעְלָה	✓	Noms propres	Yaala [Yala]	Yaala
יַעְלָם		Noms propres	Yaélâm [Yalam]	Yalami|Yalamu|Yalam — mugala wa Ezau
יָעֵן		Faune	autruche	kahenè|akahenè|enyunda w’omw’irungu
יַעְנַי	✓	Noms propres	Yaénaï [Yanaï]	Yanayi|Ya’anay — muntu w’omu bûko bwa Gadi
יַעֲקֹב		Noms propres	Jacob	Yakobo|Yaakov — mugala wa Izaki Yaakov kuli kuderha lubaga
יַעֲקֹבָה	✓	Noms propres	Yaaqova [Yakoba]	Yakobo|Yaakoba|Yakoba — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יַעֲקָן	✓	Noms propres	Yaaqân [Yakan]	Yaakani
יַעְרָה	✓	Noms propres	Yaéra [Yara]	Yara|Yaera — mwâli wa Ahaz bûko bwa Benyamini
יַעְרֵי אֹרְגִים		Noms propres	Yaaré-Oreguim [Yari]	Yaarè-Oregim|Yaareoregimi
יַעֲרֶשְׁיָה	✓	Noms propres	Yaarèshya [Yaréchia]	Yaareshiya — mugala wa Yeroham mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יַעֲשָׂי	✓	Noms propres	Yaasaï [Yassaï]	Yasayi|Yaasay — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma w’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יַעֲשִׂיאֵל-1	✓	Noms propres	Yaasiël [Yassiel]	Yasiyeli|Yaasiel — mulwi oku lwa Daudi
יַעֲשִׂיאֵל-2	✓	Noms propres	Yaasiël [Yassiel]	Yasiyeli|Yaasiel — mugala wa Abneri murhambo bûko bwa Benyamini oku lwa mwami Daudi
יִפְדְיָה	✓	Noms propres	Yifdeya [Ifdéya]	Yifideya
יָפוֹ		Noms propres	Jaffa	Yope|Yafo|Yafa — lugo omu lya Dani
יָפִיעַ-1	✓	Noms propres	Yafia	Yafia
יָפִיעַ-2	✓	Noms propres	Yafia	Yafia
יָפִיעַ-3	✓	Noms propres	Yafia	Yafiya|Yafia
יַפְלֵט	✓	Noms propres	Yafleth	Yafleti|Yaflet — mugala wa Heberi bûko bwa Aseri
יַפְלֵטִי	✓	Noms propres	Yaflétite	aba­ Yefaleti|omulala gwa Yafleti — ba mulala gwa Yafleti bûko bwa Aseri
יְפֻנֶּה-1		Noms propres	Yefounnè [Yefounné]	Yefune — ishe wa Kalebu bûko bwa Yuda
יְפֻנֶּה-2	✓	Noms propres	Yefounnè [Yefounné]	Yefune
יֶפֶת		Noms propres	Japhet	Yafet — mugala wa Nuhu qlondana bona Ham lola Murh 5.32
יִפְתָּח-1	✓	Noms propres	Yiftah [Ifta]	Yifitahi|Yiftah — ye Abanfaransa baderha Jephté lugo luli omu lya Yuda
יִפְתָּח-2		Noms propres	Jephté [Jefté]	Yefutè — mucîranuzi omu Israheli
יצא ובוא	✓	Divers	conduire, guider	wakazige­nda anagaluke|omuntu wakaziluhulukana analugalule|kulongolana|anagaluka embere z’olubaga|Ntakacikagenda n’okugaluka|kuhêka|oli omu kugenda, oli okugaluka|kulusa|ntamanyicirhegeke|akazagigenda anagaluka embere zabo|kuyâbula|oku nayorha embere z’olubaga — olubaga lwa Nyamubâho lurhaciyorhe nka bibuzi birhagwerhi mungere, lola Lush 27.17
יִצְהָר-1		Objets réels	huile	mavurha|amavurha
יִצְהָר-2		Noms propres	Yicehar [Issar]	Yisehari|Yitsehar — muntu oyo izino lyage ye MAVURHA mugala wa Kehati wa bûko bwa Levi
יִצְהָרִי	✓	Noms propres	Yiceharites [Issar]	omulala gw’Abayesehari|omulala gw’Abayetsehari|bantu ba kuli Yetsehar|bûko bwa Isara|obûko bwa Isari|bûko bwa Isari, — bûko bwa Levi
יִצְחָק		Noms propres	Isaac	Yitshak|Izaki — mugala wa Abrahamu îshe wa Yakobo omu mashi eryo izîno lyo liguma n’elya CISHESA
יֵצֶר		Noms propres	Yécèr [Yesser]	Yeseri|Yetser|ngererezo|okuyosirwe — mugala wa Nefutali
יֹצֵר		Êtres	potier	babumbi|ababumbi|mubumbi|omubumbi|ebi balîramwo
יִצְרִי-1	✓	Noms propres	clan des Yiçrites [Yessérites]	omulala gw’Abayeseri — ba kuli Yetser, mugala wa Nefutali
יִצְרִי-2	✓	Noms propres	Yiceri [Isri]	Isri|Yisri|Yitseri — muntu wa bûko bwa Levi
יֶקֶב-1		Objets réels	cuve, pressoir	lwogero|mukenzi|omukenzi|mikenzi|emikenzi|nkandiro — enkandiro gali masini gakolesibwa okushongola omurhobo guli omu malehe erhi omu mogomogo
יֶקֶב-2		Objets réels	cuve	mukenzi|omukenzi
יְקַבְצְאֵל		Noms propres	Yeqqavcéel [Yecabséel]	Yekabseeli|Yekabiseyi
יָקְדְּעָם	✓	Noms propres	Yorqéam [Yocdéam]	Yokideami|Yokdeam
יָקֶה		Noms propres	Yaqè [Yaqué]	Yakè|Yake — pishe wa Aguru, muntu mugula
יָקוֹשׁ		Êtres	oiseleur	abahivi|omuhivi
יְקוּתִיאֵל		Noms propres	Yeqoutiel [Yecoutiel]	Yekutieli|Yekutiyel — bmuko bwa Yuda
יָקְטָן	✓	Noms propres	Yoqtân [Yoctan]	Yokotani|Yoktani|Yoktân — mugala wa Heberi wa kuli bene Semu
יָקִים-1		Noms propres	Yaqim [Yaquim]	Yakimu|Yakimi|Yakim — mugala wa Shimeyi mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יָקִים-2	✓	Noms propres	Yaqim [Yaquim]	Yakimi|Yakim — mudâhwa bûko bwa Levi oku ngoma ya Daudi
יְקַמְיָה-1	✓	Noms propres	Yeqamya [Yecamia]	Yekamiya
יְקַמְיָה-2	✓	Noms propres	Yeqamya [Yecamia]	Yekamiya|Yekamya — mugala wa Yhoyakin bûko bwa Yuda
יָקְמְעָם-1		Noms propres	Yocméam	Yokmeam|Yokmeami|Yokimeami|Yokimeyamu
יָקְמְעָם-2	✓	Noms propres	Yocméam	Yokimeyamu|Yokimeami
יְקַמְעָם	✓	Noms propres	Yeqaméam [Yecamam]	Yekimeyamu|Yekimeami|Yekamani — ûleviti oku lwa Daudi
יָקְנְעָם		Noms propres	Yoqnéam [Yocnéam]	e Yokeneyami|Yokeneami — lugo lwa Baleviti omu lya Zabuloni
יָקְשָׁן		Noms propres	Yoqshân [Yoxan]	Yokisani|Yokshân — mugala wa Abrahamu, lolo Murh 25.2
יקשׁ		Objets réels	tendre des pièges, être attrapé	wanagwa omu murhego|kurhega|kugwa omu murhego|kugwarhwa
יָקְתְּאֵל-1	✓	Noms propres	Yoqtéel [Yoctéel]	Yokiteli|Yokteeli|Yokteyeli|Yokteyel — lugo lw’omu lya Yuda
יָקְתְּאֵל-2	✓	Noms propres	Yoqtéel [Yoctéel]	Yokoteli|Yokteeli|Yokteyeli|Tokteyel — lugo omu Edomu
ירא		Attributs	craindre	namayoboha|kuyoboha|namayoboha Abramu|ali amayoboha|ali ayobohire|barhungwa n’obwoba|Orhôbohaga|hantu ha kurhinywa|Nali nyobohire|Bayumva obwoba
יָרֵא		Attributs	état de crainte	Namamanyaga oku kurhinya orhinya|abarhinya Nyamuzinda|ago mashanja oyobohire|olyala oyobohire n’omurhima gurhacimuli omu nda|oli n’obwoba na ngasi yeshi oli n’entemu
יִרְאָה		Attributs	crainte, respect	okurhinya Nyamuzinda kurhankaboneka mw’eci cihugo|lyo ecôba cage cimmubâmwo, mulek’ikâgoma|nkola nàrhangiyobohya amashanja gali hano nshi|goshi gakurhinye|arhegeka erhi anarhinya Nyamuzinda
יִרְאוֹן	✓	Noms propres	Yiréôn [Iron]	Yireoni
יִרְאִיָּיה		Noms propres	Yiriya [Iria]	Yiriya
יְרֻבַּעַל	✓	Noms propres	Yeroubbaal [Yeroubaal]	Yerubali|Yerubaali|Yerubaal — mugala wa Yowash, rhederha Yoasi, Yowasi mucîranuzi omu israheli bûko bwa Menashè akozire 1169-1129, myaka makumi ani
יָרָבְעָם-1		Noms propres	Jéroboam	Yerobwami|Yerobowami|Yerobowam — mugala wa Nebati mwami omu Israheli omu 931
יָרָבְעָם-2		Noms propres	Jéroboam	Yerobwami|Yerobowami|Yerobowam — mugala wa Yoash, rhuderha Yowasi Yerobowam ali mwami omu Israheli omu 782
יְרֻבֶּשֶׁת	✓	Noms propres	Yeroubbèsheth [Yeroubaal]	Yerubesheti|Yerubeshet|Yerubali|Yerubaal — mugala wa Yoash ali mucîranuzi omu Israheli 1169-1129 bûko bwa Menashè
יֶרֶד-1		Noms propres	Yèred [Yéred]	Yared|Yered — mugala wa Mahalaleyel, Mahaleeli wa kuli bene Seti
יֶרֶד-2	✓	Noms propres	Yèred [Yéred]	Yeredi — muntu wa bûko bwa Yuda
יַרְדֵּן		Noms propres	Jourdain	Yordani
יְרוּאֵל	✓	Noms propres	Yerouel	Yerueli|Yeruwzli|Yeruwel — irungu omu lya Yuda
יָרוֹחַ	✓	Noms propres	Yaroah [Yaroa]	Yarowa|Yarowah|Yaroah
יְרוּשָׁא	✓	Noms propres	Yerousha [Yeroucha]	Yerusha — mwâli wa Sadoki, Tsadok muka Oziasi nina wa Yotam
יְרוּשָׁלִַם		Noms propres	Jérusalem	Yeruzalemu — lugo lukulu lwa Bene Israheli ho habaga mwami Adoni-Sedeki mira erhi haciderhwa Yebusi, lola Yoz 10.1 Yebusi, Yebuzi,olya Daudi ayangaga ahiraho arhwa-bwami, erhi aba amahiva Abayebusi
יָרַח	✓	Noms propres	Yèrah [Yéra]	Yera|mwezi — mugala wa Yokotani, Yoktan
יְרִחוֹ		Noms propres	Jéricho	Yeriko
יְרֹחָם-1		Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yerohami|Yeroham — wa kuli Elkani shakulûza wa Samweli Buko bwa Levi
יְרֹחָם-2		Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yeroham — muntu wa bûko bwa Benyamini
יְרֹחָם-3	✓	Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yerohamu|Yeroha,i|Yeroham — îshe wa Yibneya bûko bwa Benyamini
יְרֹחָם-4		Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yerohamu|Yerohami|Yeroham
יְרֹחָם-5	✓	Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yerohamu|Yerohami|Yeroham — mulwi oku lwa Daudi
יְרֹחָם-6	✓	Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yoramu|Yeroha,u|Yerohami|Yeroham — îshe wa Azareeli, Azareyeli murhambo bûko bwa Dani oku ngoma ya Daudi
יְרֹחָם-7	✓	Noms propres	Yeroham [Yeroam]	Yerohamu|Yerohami|Yeroham — îshe wa Azariyahu murhambo wa basirika amango ga mwami-kazi Ataliya
יְרַחְמְאֵל-1		Noms propres	Yerahméel [Yeraméel]	Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel — mugala wa Hezroni, Hetsoron bûko bwa Yuda
יְרַחְמְאֵל-2		Noms propres	Yerahméel [Yeraméel]	Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli — mugala wa Kishi bûko bwa Levi
יְרַחְמְאֵל-3		Noms propres	Yerahméel [Yeraméel]	Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli — mugala wa Yehoyakim bûko bwa Yuda
יְרַחְמְאֵלִי	✓	Noms propres	Yerahmeélites [Yeramélites]	bene Yerameli|Yerameyeli|Yerahmeyeli|Yerahmeyel|Yerameeli|Yerameheli
יַרְחָע		Noms propres	Yarha [Yara]	Yarha|Yar ha — YAR HA
יְרִיאֵל	✓	Noms propres	Yeriël [Yeriel]	Yeriyeli — mugala wa Tola bûko bwa Isakari
יָרִיב-1	✓	Noms propres	Yariv [Yarib]	Yaribu|Yarib|mushombanyi|muhagalisi
יָרִיב-2		Noms propres	Yariv [Yarib]	Yaribu|Yarib|mushombanyi|muhagalisi — mugala wa Simeoni Abashi banayirike omwana erya NHOMBO, BASHOMBE, MUSHOMBE
יָרִיב-3	✓	Noms propres	Yariv [Yarib]	Yaribu|Yarib|mushombanyi|muhagalisi — murhambo oku lwa Ezra
יְרִיבַי	✓	Noms propres	Yerivaï [Yeribaï]	Yeribayi — kuderha bashombanyi bani mugala wa Elinamu, Elnaam oku lwa Daudi
יְרִיָּה	✓	Noms propres	Yeriya [Yeria]	Yeriya|Yeriyahu — muleviti murhambo w’obuko bwa Hebroni, lola 1Nga 26.31
יְרִיָּהוּ	✓	Noms propres	Yeriyahou [Yeria]	Yeriya|Yeriyahu
יְרִימוֹת-1	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti|Yerimot — mugala wa Bela
יְרִימוֹת-2		Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — mulwi oku lwa Daudi
יְרִימוֹת-3	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — mugala wa Mushi wa kuli bene Merari: baba Mahali na Mushi; ye shakulûza wa Abashi oyo wa bûko bwa Levi, lola ehitabu hyani: Les origines bibliaues des Bashi, nyabangere.com
יְרִימוֹת-4	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
יְרִימוֹת-5	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — mugala wa Azrieli murhambo bûko bwa Nefutali oku ngoma ya Daudi
יְרִימוֹת-6	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — ishe wa Mahalati, muka Robowami
יְרִימוֹת-7	✓	Noms propres	Yerimoth	Yerimoti — muntu w’omu bûko bwa Levi oku ngoma ya Hizkiyahu, rhuderha Ezekiasi
יְרִיעוֹת	✓	Noms propres	Yerioth	Yeriyoti|Yeriot — muka Kalebu bûko bwa Yuda
יַרְמוּת-1		Noms propres	Yarmouth	Yarmuti|Yarmut — emwa mwami Pireami, lola Yoz 10.3
יַרְמוּת-2	✓	Noms propres	Yarmouth	Yarmuti|Yarmut
יְרֵמוֹת-1	✓	Noms propres	Yerémoth	Yeremoti|Yeremot — mugala wa Bekeri
יְרֵמוֹת-2	✓	Noms propres	Yerémoth	Yeremoti|Yeremot — mugala wa Beriya
יְרֵמוֹת-3	✓	Noms propres	Yerémoth	Yeremoti — mugala wa Mushi bakulu bage bo: Mahali na Ederi
יְרֵמוֹת-4	✓	Noms propres	Yerémoth	Yeremoti|Yeremot
יְרֵמוֹת-5	✓	Noms propres	Yerémoth	Yeremoti|Yeremot
יְרֵמַי	✓	Noms propres	Yerémaï	Yeremayi — mugala wa Hashumu
יִרְמְיָה-1	✓	Noms propres	Yirmeya [Irméya]	Yirmeya — mugula wa milala, lola 1Nga 5.24
יִרְמְיָה-2		Noms propres	Yirmeya [Irméya]	Yirmeya
יִרְמְיָה-3		Noms propres	Yirmeya [Irméya]	Yirmeya
יִרְמְיָה-4		Noms propres	Jérémie	Yeremiya|Yirmeya — mulêbi omu Bibliya, lola Ezr 1.1
יִרְמְיָהוּ-1		Noms propres	Yirmeyahou [Irméya]	Yirimiyahu|Yirmeya
יִרְמְיָהוּ-2		Noms propres	Yirmeyahou [Irméya]	Yirmeyahu|Yiemeya
יִרְמְיָהוּ-3		Noms propres	Jérémie	Yeremiyahu|Yeremiya — omulebi Yeremiya watungaga olwimbo lw’Emirenge luyandike omu Nyimbo z’Emirenge bakolesa nka babisha, lola 2Nga 35,25
יִרְמְיָהוּ-4		Noms propres	Yirmeyahou [Jérémie]	Yeremiya|Yeremiyahu
יִרְפְּאֵל	✓	Noms propres	Yirpéel [Irpéel]	Yirpeeli|Yirpeyeli|Yirpeyel
יֵרָקוֹן		Flore	pâleur, rouille	Nyamubâho akujira ofe wayuma|kashûshu|akagisho|akagizi
יָרְקֳעָם	✓	Noms propres	Yorqéam [Yorcoam]	Yorkewamu|Yorkewam
יְרֻשָּׁה		Divers	possession	nahîre Ezau eyi ntondo ya Seyiri nti ebe yage|bene Loti bo nàbire Ara nti lyo lyabo ishwa.|ecihugo Nyamubâho amuhâga mpu cibe cage|kashambala|cirya cihugo cinyu|ahima eco cihugo cabo, aciha bene Rubeni|eco cihugo anacicigabira bene Israheli|rhukenge obuhashe bwa aba bene Benyamini bacisigire|cihugo cawe, eci warhuhaga mpu rhuciyimemwo
ירשׁ-1		Divers	hériter, posséder	kuyîma|kuba na|kugwarha hirebe|ye wayish’iyîma omu byani|oyo wanayîme omu byawe|eci cihugo cibe cawe|ayime bo na mugala wani Izaki|nammuhaco cibe cinyu|nammuhaco cibe cinyu|kashambala
ירשׁ-2		Êtres	héritier	omwimo|mwimo
ירשׁ-3		Divers	être pauvre, devinir pauvre	omwimo|orhacilake buligo
ירשׁ-4		Divers	prendre le possession, hériter	kuyîma|kurhôla akashambala|kuba n’omwanya|Akuhe we n’iburha lyawe|rhurhôle ecôla cihugo|n’iburha lyage lyaciyimamwo
ירשׁ-5		Divers	déposséder	rhwagabâna eminyago|namakûngusha|kukungusha abali bene ecihugo acihe bandi
ירשׁ-6	✓	Divers	laissiez en possession	munayish’ibisigira abana binyu|kusigira omwana ebi waligwerhe
יֹשֵׁב בַּשֶּׁבֶת		Noms propres	Celui qui se tenait à sa place [Ichebaal]	oli aha akwanine okuba|yosheb-bashevet|yosheb-bashebet|Ishebaali|Yshebaali — mulwi oku lwa Daudi
יֶשֶׁבְאָב	✓	Noms propres	Yèshèvéav [Yéchébab]	Yeshebali|Yeshebeab — mudâhwa oku lwa Daudi
יִשְׁבָּח		Noms propres	Yishbah [Icheba]	Yisheba — mugala wa Meredi bûko bwa Yuda
יִשְׁבִּי בְּנֹב		Noms propres	Yishbi-be-Nov [Ichebi-Benob]	Yishbi-be-Nov|Yishebibenobi|Yishebibenob — wa kuli bene Rafa gwali mukalarhu Itumu lyage lyali lya buzirho bwa sikeli magana asharhu g’obuzirho bw’omulinga, lola 2Sam 21.16
יָשָׁבְעָם		Noms propres	Yashovéam [Yachobam]	Yashebali, mugala wa Hakimoni|Yashobamu
יִשְׁבָּק		Noms propres	Yishbaq [Ichebac]	Yisibaki|Yishebak — mugala wa Abrahamu
יָשְׁבְּקָשָׁה	✓	Noms propres	Yoshbeqasha [Yochebécacha]	Yoshebekasha — mugala wa Hemani mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa mwami Daudi
יִשְׁוָה	✓	Noms propres	Yishwa, Yihswa [Icheva]	Yishwa|Yishva — mugala wa Aseri
יִשְׁוִי-1	✓	Noms propres	Yishwi [Ichevi]	Yishwi — naye mugala wa Aseri
יִשְׁוִי-2	✓	Noms propres	Yishwi [Ichevi]	Yishwi — mugala wa mwami Saulu
יִשְׁוִי-3	✓	Noms propres	Yishwi [Ichevi]	omulala gw’Abayishwi
יִשְׂחָק		Noms propres	Isaac	Yishak|Yishaki|Izaki — mugala wa Abrahamu îshe wa Yakobo kwo kuderha CISHESA
יִשַׁי		Noms propres	Jessé	Yese|Yishay — mugala wa Obedi îshe wa Daudi bûko bwa Yuda
יִשִּׁיָּה-1	✓	Noms propres	Yishiya [Issia]	Yisiya — mugala wa Yizrahya bûko bwa Isakari
יִשִּׁיָּה-2	✓	Noms propres	Yishiya [Issia]	Yisiya|Yishiya — mugala wa Uzieli wa kuli bene Kehati bûko bwa Levi
יִשִּׁיָּה-3	✓	Noms propres	Yishiya [Issia]	Yishiya|Yisiya — mugala wa Rehabyahu murhambo bûko bwa Levi
יִשִּׁיָּה-4	✓	Noms propres	Yishiya [Issia]	Yishiya|Yisiya — muntu waliyansire omukazi munyamahanga enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִשִּׁיָּהוּ		Noms propres	Yishiyahou [Issia]	Yishiyahu|Yishiya|Yisiya — mulwi oku lwa Daudi
יְשִׂימִאֵל	✓	Noms propres	Yesimiël [Yessimiel]	Yesimiyeli|Yesimeyel|Yesimeeli — muntu w’omu buko bwa Simeoni
יְשִׁישַׁי		Noms propres	Yeshishaï [Yechichaï]	Yeshishayi|Yeshishay — mugala wa Yahdo bûko bwa Gadi
יִשְׁמָא	✓	Noms propres	Yishma [Ichema]	Yîshema|Yishma — muntu w’omu bûko bwa Yuda
יִשְׁמָעֵאל-1		Noms propres	Ismaël	Ismaeli|Yishmaeli|Yishmael — mugala wa Abrahamu
יִשְׁמָעֵאל-2		Noms propres	Yishmaël [Ismaël]	Yishimaeli|Ismaeli — mugala wa Netanya murhambo wa basirika
יִשְׁמָעֵאל-3	✓	Noms propres	Yishmaël [Ismaël]	Yishmaeli|Ismaeli — mugala wa Azeli, Atsel bûko bwa Benyamini
יִשְׁמָעֵאל-4	✓	Noms propres	Yishmaël [Ismaël]	Ismaeli|Yishmaeli — îshe wa Zebadiyahu
יִשְׁמָעֵאל-5	✓	Noms propres	Yishmaël [Ismaël]	lsmaeli|Yishmaeli|Yismael — mugala wa Yohanani murhambo wa murhwe oku lwa mwami-kazi Ataliya
יִשְׁמָעֵאל-6	✓	Noms propres	Yishmaël [Ismaël]	Ismaeli|Yishmaeli|Yishmael|enuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni — mudâhwa aliyansire omukazi w’emahanga enuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יִשְׁמְעֵאלִי		Noms propres	Ismaélites [Ismaélite]	Abaismaeliti|omulala gwa Yishmaeli|aba kuli Yishmaeli — mugala wa Abrahamu ye Abrahamu aburhaga kuli Hagari
יִשְׁמַעְיָה	✓	Noms propres	Yishmaya [Ichemaya]	Yishemaya — w’e Gabaoni mulwi wa bûko bwa Benyamini alamaga oku ngoma ya Daudi
יִשְׁמַעְיָהוּ	✓	Noms propres	Yishmayahou [Ichemaya]	Ishemaya|Yishmayahu — mugala wa Abdeya, Evedyahu, Abadiya
יִשְׁמְרַי	✓	Noms propres	Yishmeraï [Icheméraï]	Yishemarayi|Yishemeray — mugala wa Elipaali mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יָשֵׁן	✓	Noms propres	Yashén [Yachen]	Yasheni|Yashên — mulwi oku lwa Daudi
יְשָׁנָה	✓	Noms propres	Yeshana [Yechana]	Yeshana — lugo lw’omu lya Efrayimu
יֵשַׁע		Divers	salut	Mucunguzi|bucunguke|bucire|obucire
יִשְׁעִי-1	✓	Noms propres	Yishéï [Ichéi]	Yisheyi — wa kuli bene Yerahmeeli, Yerahmeyeli Bûko bwa Yuda
יִשְׁעִי-2		Noms propres	Yishéï [Ichéi]	Yisheyi — muntu wa bûko bwa Yuda
יִשְׁעִי-3	✓	Noms propres	Yishéï [Ichéi]	Yisheyi — bûka bwa Simeoni
יִשְׁעִי-4	✓	Noms propres	Yishéï [Ichéi]	Yisheyi — mugula wa milala bûko bwa Menashè
יְשַׁעְיָה-1	✓	Noms propres	Yeshaya [Yechaya]	Yeshaya|Izaya — wa kuli bene Zorobabali bûko bwa Yuda
יְשַׁעְיָה-2		Noms propres	Yeshaya [Yechaya]	Yeshaya — bantu banji bagwerhe eri îzîno enyuma z’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יְשַׁעְיָהוּ-1		Noms propres	Esaïe [Ésaïe]	omulêbi Izaya|Yeshayahu — mugala wa Amots, Amosi
יְשַׁעְיָהוּ-2	✓	Noms propres	Yeshayahou [Yechaya]	Yeshaya — mugala wa Yedutuni mwîmbiza omu ka-Nyamuzinda oku lwa Daudi
יְשַׁעְיָהוּ-3	✓	Noms propres	Yeshayahou [Yechaya]	Yeshaya|Yeshayahu — mugala wa RHABIYAHU shakulûza wa shelomiti muleviti oku ngoma ya Daudi
יָשְׁפֵה		Objets réels	pierre précieuse, néphrite, jade, onyx, jaspe, jaspe verte	eyaspiri|ibuye lya ngulo ndârhi
יִשְׁפָּה	✓	Noms propres	Yishpa [Ichepa]	Yishpa — mugala wa Beriya mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יִשְׁפָּן	✓	Noms propres	Yishpân [Ichepan]	Yishpani — mugala wa Shashaki, Shashak mugula wa milala bûko bwa Benyamini
יָשָׁר		Attributs	droit, juste	okàjira ebishinganine|abashinganyanya|ebishinganine|ebiri binja binashinganine|mweru-kweru|Mushinganyanya ye na Mushongêza|kunashinganine|omusinganyanya|oku anabwine kuli kwinja
יֵשֶׁר	✓	Noms propres	Yéshèr [Yécher]	Yesheri|Yesher — bûko bwa Yuda
יֹשֶׁר		Attributs	droiture, honnêteté	bushinganyanya|bugula|mushinganya|omurhima mwîmâna|murhima gw’okunali
יִשְׂרָאֵל		Noms propres	Israël	Yisraheli|Israheli|Yisrael — mugala wa Yitsak, Izaki, ye Yakobo, Nnâmahanga amuha erya Israel, lyo lyanashubirage ly’olubaga omu myaka yakulikiraga kuhika buno
יְשַׂרְאֵלָה	✓	Noms propres	Yesaréla [Yessaréla]	Yesarela
יִשְׂרְאֵלִי		Noms propres	Israélite	bene Israheli|bene Yisraheli|bene Yisrael
יִשְׁרָה	✓	Attributs	honnêteté	omu bijiro byage byoshi ayosire mushinganyanya|murhima mushinganyanya
יְשֻׁרוּן		Noms propres	Yeshouroun [Yechouroun]	Yeshuruni — izîno lishembano ly’Israheli, Yisraheli
יִשָּׂשׂכָר-1		Noms propres	Issakar	Isakari|Yisakar — mugala wa Yakobo cûbaka wa bûko buguma omu Israheli
יִשָּׂשׂכָר-2	✓	Noms propres	Issakar	lzakari|Isakari|Yisakar — mulanzi wa muhango
יָשׁוּב-1	✓	Noms propres	Yashouv [Yachoub]	Yashubi|Yashubu|Yashub — mugala wa Yiskari, Isakari
יָשׁוּב-2	✓	Noms propres	Yashouv [Yachoub]	Yashubu|Yashubi|Yashub — wa kuli bene Bâni aliyansire omukazi w’emahanga enyumaz’okurhenga ebwa kululizibwa e Babiloni
יָשׁוּבִי	✓	Noms propres	Yashouvite [Yachoubite]	Abanyashubi — ba kuli Yashub, mugala wa Yisakari
יְשׁוֹחָיָה	✓	Noms propres	Yeshohaya [Yechohaya]	Yeshohaya — muntu w’omu bûko bwa Simeoni
יֵשׁוּעַ-1	✓	Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yeshuwa — lyo izîno izîno rhuhubula mpu Yezu eryo
יֵשׁוּעַ-2	✓	Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yeshua|Yeshuwa
יֵשׁוּעַ-3		Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yeshua|Yeshuwa|Yozwe — lyo izîno baderha YEZU omu c’emwabo eryo
יֵשׁוּעַ-4		Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yozwe|Yeshua|Yeshuwa — izîno baderha Yezu omu c’emwabo e Buyahudi
יֵשׁוּעַ-5		Noms propres	Josué [Yéchoua]	Yozwe|Yeshua|Yeshuwa — izîno baderha Yezu omu Israheli, omu cihebraniya
יֵשׁוּעַ-6		Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yowze|Yoshua|Yoshuwa
יֵשׁוּעַ-7		Noms propres	Josué	Yowze|Yoshua|Yoshuwa
יֵשׁוּעַ-8		Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yeshua|Yeshuwa|Yozwe
יֵשׁוּעַ-9		Noms propres	Yéshoua [Yéchoua]	Yeshua|Yeshuwa|Yozwe
יְשׁוּעָה		Divers	aide, délivrance, salut	Bucire|buyokoke|buyokozi|muciza|lyamucizagya|wamanyôkola|olubaga lwafumizemwo|nanayish’ikurhabâla
ישׁע		Divers	aider, sauver	kurhabala|kuciza|kucungula|kulikûza|abarhabàla|alikûza|anabayokola|anabayokola|we lubaga lwayokolagwa
ישׁר		Attributs	aller droit devant, rendre droite	kushôgeza enjira|kukubûla|kugalagaza enjira|kuba n’omurhima nkana|kuyumanyanya enjira
יָתֵד-1	✓	Objets réels	cheville, piquet de tente	muli­ndizo
יָתֵד-2		Objets réels	cheville, piquet de tente	ikondo|makondo|enkîngi z’Endâro|Enkwîra|nkwîra
יָתֵד-3		Objets réels	truelle, pelle	lupaho|mwiko
יָתוֹם		Êtres	orphelin	enfunzi|nfunzi
יַתִּיר		Noms propres	Yattir	Yatiri|Yatiri|Yati­ri — lugo lwa baleviti omu lya Yuda
יִתְלָה	✓	Noms propres	Yitla [Itla]	Itla|Yitla — lugo lw’omu lya Dani
יִתְמָה	✓	Noms propres	Yitma [Itma]	Itima|Yitma
יַתְנִיאֵל	✓	Noms propres	Yatniël [Yatniel]	Yatiniyeli — bûko bwa Levi
יִתְנָן	✓	Noms propres	Yitnân [Itnan]	ltina|Yatnân — lugo muli Yuda
יֶתֶר-1	✓	Noms propres	Jéthro	Yetro — mudahwa e Madiyani ishazâla wa Musa
יֶתֶר-2	✓	Noms propres	Yètèr [Yéter]	Yeteri — nfula ya Gedeoni, Gideoni
יֶתֶר-3		Noms propres	Yètèr [Yéter]	Yeteri|Yeter — ishe wa Amasa muyismaeli wa kuli Yismaeli
יֶתֶר-4	✓	Noms propres	Yètèr [Yéter]	Yeteri|Yeter — Yeteri ye wafaga buzira mwana, lola 1Nga 2.32
יֶתֶר-5	✓	Noms propres	Yètèr [Yéter]	Yeteri — bûko bwa Yuda
יֶתֶר-6	✓	Noms propres	Yètèr [Itran]	Yeter|Yitrani
יִתְרָא	✓	Noms propres	Yitra [Yéter]	Yitra
יִתְרוֹ		Noms propres	Jéthro	Yitra
יִתְרִי		Noms propres	Yitrite [Itrite]; famille de Yéter	mulala gwa Yatiri — mulala ggwa Kiriyat-Yarim
יִתְרָן-1	✓	Noms propres	Yitrân [Itran]	Yitrani
יִתְרָן-2	✓	Noms propres	Yitrân [Itran]	Yitrani
יִתְרְעָם		Noms propres	Yitréam [Itréam]	Yitreamu|Itream
יְתֵת	✓	Noms propres	Yeteth [Yéteth]	Yeteti