PRO – – Bible en mashi du Congo

1

EMIGANI משלי Mishlei

Enshokolezi

Ecitabu c’Emigani lwo lwiganyo lwinja bwenêne omu bitabu by’obumanye. Eco citabu cibâmwo enyigîrizo z’amango ga ngasi lubero, ga mîra. Ecigabi ca mîra bwenêne cibâmwo bihimbi bibirhi (10-22; 25-29) byàyandikagwa na Salomoni. Ye walolagwa ensiku zoshi nka muntu mwirhônzi kulusha abantu b’omu Israheli boshi. Cibâmwo n’eyindi migani yayandikagwa n’abandi bantu bashinganyanya na birhônzi; ci amazîno gâbo garhadesirwi (22, 17-24, 34). Ecitabu c’Emigani cifundisirwe n’enyimbo z’okukuza omukazi mutagatifu (31, 10-31).

Eci citabu ciyigîriza oku Nyamuzinda ahêmba obworhere bwinja bw’okuli, obuzigire, obucese bw’iroho n’obwirhôhye. Ci kwône anahane ngasi bijiro bibi bilwîsa obwo bwinja. Obwo bwirhônzi kuli kuderha kurhi? Kuli kukenga Nyamuzinda n’okumuyegemera yenene.

Rhwanâbone Obwirhônzi bucîderhera n’okucîkuza nka bwâgo bwâgo. Bwirhônzi bwa bene obwo buli bwa bûmvikane ekarhî kabwo bwone haguma na Nyamuzinda kurhenga ensiku zoshi, bwârhabire Nyamuzinda okulema igulu (8, 22-31). Bwo burhanzi rhwabona omu Bibliya ebyo binwa byarhôla obwirhônzi nka muntu nkana.

Buzira kuhabuka ciru n’ehitya, enyigîrizo z’eyo migani zirhalushiri ezi rhwàhabirwe na Yezu Kristu, bulya ye «Bwirhonzi bwa Nyamuzinda». Rhurhayibagiraga kandi oku idini ly’okunali lirhankaj’enyanya n’okuhimana nka lirhayimangiri oku muntu mukêngwa. Liguma liguma Endagâno Mpyahya ekolesa emigani ya muli eco citabu. Co cirhumire ngasi mukristu ayumvirhize anakenge ezo ngerêrezo z’ abirhônzi b’omu Israheli ba mîra.

EBIRIMWO

1. Mahano g’oburhimanya: cigabi 1-9.

2. Emigani mikulu ya Salomoni: c. 10, 1-22, 16 .

3. Emigani y’abandi birhônzi: c. 22, 17-24, 22 .

4. Eyindi migani y’abanya-bwenge bunji: c. 24, 23-34 .

5. Emigani ya Salomoni yayandikagwa n’abantu ba mwâmi: c. 25-29.

6. Ebinwa bikulu bya Aguri: c. 30 .

7. Emigani y’okuganja: c. 30, 15-33 .

8. Ebinwa n’amahano ga Lemuweli: c. 31, 1-9 .

9. lrenge ly’omukazi mwinja: c. 31, 10-31

Izino ly’ecitabu

1

1 Migani ya Salomoni, mwene Daudi, mwâmi w’Israheli:

2 oku kumanya oburhimanya n’ihano, oku kuyumva bwinja ebinwa bizibu;

3 oku kumanya abîgîrizibwa n’abalenga, okushinganyanya, okuba ntagengwa n’okurhondêza;

4 okuhereza abagûnda obulenga, n’omwana w’obusole obumanye n’obulenga bw’amakengu.

5 Omurhimanya ayumve, anayushûlemwo obulenga bwâge, n’omuntu mukengwa akûlemwo obulenga bw’okurhegeka;

6 amanyiyumva ebinwa bizibu n’emigani, ebinwa by’abarhimanya n’emigani yâbo.

7 Okurhînya Nyamuzinda, gwo murhondêro gw’oburhimanya, basirhe bwo barhakwirirwa burhimanya, barhakwirirwa n’ihano.

I. Enshula-mwanzi: Amahano gw’ oburhimanya

Omurhimanya kuyâka ayâka abîra babi

8 Yumva mwana wâni, ihano lya sho, orhahîraga okagaya akanwa nyoko akubwîra,

9 ciri cimanè ca kukwânana irhwe lyâwe, gali magerha omo igosi lyâwe.

10 Mwana wâni, erhi abanya-byâha bakalonza okukushumika, orhayêmêraga!

11 Erhi bakakubwîra mpu: «oyishe rhugende rhweshi, rhucibundike rhubulage omuko buzira igwarhiro, rhucifulike rhulinge omwêru-kwêru:

12 mpu rhubamiranguse kula okuzimu kunajira, rhubamire baguma-guma nka kula banayandagalira omu nshinda.

13 Mpu rhwabona ebinja-binji, enyumpa zirhu rhwazibûmba munyago,

14 Mpu wayesha ecigole haguma nirhu obone ogwâwe mwânya, nshoho nguma rhwakazibîkira rhweshi».

15 Mwana wâni, orhahîra okabakulikira omu njira bali, oyerekeze amagulu gâwe kuli n’enjira balimwo,

16 bulyala amagulu gâbo buhanya gayêrekîre, galibirhîre okugendibulaga omuko,

17 na bulyala kuli kurhamira busha, okulambûlira akasirha^a omu masù g’akanyunyi.

18 Abôla bonene bacîrhega, buhanya bwâbo bayunja-yunja.

19 Kwo azinda ali ntyo oli magene gw’okuzimba, amagene kuyisa gayisa oyu gamahândira.

Okuyumva amahano g’oburhimanya

20 Oburhimanya budwîrhe bwayakûliza^b omu njira, bulengezize izù omu ngô ziri emuhânda.

21 Aha mashanga-njira kuhamagala budwîrhe bwahamagala, aha nyumvi z’olugô^c, bugwerhe emyanzi.

22 Mpu «mmangaci mwaleka obuhwinja bwinyu ebi bingolo-ngolo? na ba-cinya-masheka kuhika mangaci erhi bâsheka? n’abahwinja, kuhika mangaci erhi bayânga obumanye?

23 Muyêrekere amahano gâni, nkola nâmmubwîra ogûndi emurhima, nâmmumanyisa ebinwa ngwerhe.

24 Kulya kuba nàhamagîre, kulya kuba nàlengezize okuboko na ntâye wàshibirîre,

25 Kulya kuba mwàgayaguzize amahano gâni goshi, murhanayemiri mmubwire,

26 Nani nkola nashekera obuhanya bumulikwo, nâsheka hano mujâmwo ecikângo.

27 Hano entemu emurhibukira nka nkuba ya cihônzi, hano obuhanya bwinyu buyisha nka mpûsi ya kalemêra, amango ebidârhi, n’ebibâmba byâmurhibukira.

28 Ago mango bâmpamagala ci ntadumizè, bânnonza barhânambonè.

29 Balahire obumanye, babula kwacîshoga okurhînya Nyakasane.

30 Barhalonzagya ihano lyâni, bàgayire ebi nàbabwîraga byoshi:

31 Bakolaga bâlya amalehe gw’obuhabusi bwâbo, bàyigurha amahano bàcihaga bône.

32 Bulya obuhûrha bw’omuhwinja bunamuyirhe, n’oburhashibirira bw’ebingolo-ngolo bunabihezè.

33 Ci kwône onyumva yehe âyôrha adekerire, anarhulûle buzira kuyôboha buhanya buci».

2

Obwirhônzi bunalange omuntu oku bîra babi

1 Mwana wâni, erhi wankayankirira ebinwa byâni, okanabîkirira amarhegeko gâni oku murhima gwâwe,

2 Okanarhega oburhimanya okurhwiri, onayerekezagye omurhima ebwa makengu.

3 Neci, erhi wankadôsa emirhima, erhi wankalakira obukengêre,

4 Erhi wankabulongereza kula balongereza ensaranga erhi wankabusikimba kula bahûmba obuhirhi,

5 Ago mango wanayumva okurhînya Nyakasane kwo kuderha kurhi, wanabandâna okurhînya Nyakasane.

6 Nyamuzinda ye hâna oburhimanya, Omu kanwa kâge mwo murhenga obumanye n’obûmva.

7 Abashinganyanya bo abîkîre obucire bwâge, yêne ye mpênzi ya balya basêza obudahemuka,

8 Yene ye mulanzi w’enjira z’obushinganyanya, ye mulanzi w’enjira z’abemezi bâge.

9 Ago mango wanamanya kurhi omuntu ashinganyanya, Kurhi abâ ntagengwa na kurhi arhondêza! Njira za bucire ezo zoshi.

10 Amango omurhima gwâwe gwâjâmwo oburhimanya, n’obumanye bushagaluse omurhima gwâwe

11 Ago mango, obwirhônzi bwanakulânga, n’obûmva bwânakubîka.

12 Kuderha mpu bakuyâse njira mbi, bakuyâse omuntu w’ebinwa by’obulyâlya,

13 Bakuyàse balya bakàlekêrera enjira nnûngêdu; balya baja baûìnda-bûnda omu njira z’omwizimya;

14 Balya bayumva basîmire okukola amaligo, banunirwe n’okubêra omu mahabwe.

15 Enjira zâbo zibâ za binzôngo-nzôngo, n’emikâba bayishamwo erhaba eshongîre.

16 Obwirhônzi bwâkulanga oku mukazi w’embuga^d, oku mukazi mugênzi n’oku binwa byâge by’olubohôlolo;

17 Olya wàlesire owabo bàkulaga bo naye, àyibagire eciragâne ca Nyamuzinda wâge.

18 Enyumpa yâge ehengemire ebwa lufù, n’enjira zâge yo ziyêrekîre ebwa mpehema.

19 Abaja emunda ali boshi barhalimwo ôgaluka, barhacifâ bâlabasire omu njira z’akalamo.

20 Ntyo kwo walambagira omu njira y’abantu nkana, kwo walanga enjira y’abashinganyanya.

21 Bulyala abantu bashinganyanya bo bâyishirya ecihugo^e, entagengwa zo zâyishicibêramwo;

22 Ci abaminya bôhe kukûlwa bayishikûlwa omu cihugo. Endyâlya kukagwa zâyishicikagwâmwo.

3

Ogwerhe oburhirnanya erhi anagwerhe ec’agwerhe

1 Mwana wâni, ebinwa nkubwizire obibikire emurhima, N’amarhegeko nkuhire, ogasêze, ogahire emurhima

2 Bulyala nsiku byakuyushûlira, n’emyâka y’akalamo n’omurhûla.

3 Obukûnda-lulema n’obudahemuka birhakujâga kulî! obiyambalire omu igosi, obiyandikire oku lwâsi lw’omurhima gwâwe.

4 Wâbona oku warhona onabe n’obuhashe omu masù ga Nyamuzinda n’ag’abantu.

5 Oyêgemere Nyamuzinda n’omurhirna gwâwe gwoshi, orhanahîraga okayêgemera obwenge bwâwe wenene.

6 Omu mirimo yâwe yoshi orhahîraga okamuhaba, Wâbona oku ayumanyanya enjira zâwe.

7 Orhacikebagwa mpu okola oli murhimanya: okazirhînya Nyakasane onayâke amabî;

8 Okwôla kwaciza omubiri gwâwe, kunabômbeze orhuvuha rhwâwe.

9 Okazikenga Nyakasane omu kumurhûla ebi ogwerhe, haguma n’ebirhanzi-rhanzi by’omu misi yâwe^f;

10 Ago mango enguli zawe zanayunjula ngano, n’emikenzi yâwe yanayunjulirana irivayi lihyahya.

11 Mwana wâni, orhakengulaga obuhane bwa Nyakasane, Orhanayumvagya kubi okakalihirwa

12 Bulya Nyakasane kwo akalihira oyu asîma, nka kula omulume akalihira omugala arhonya. Iragi ly’omurhimanya

13 Ali muntu muny’iragi obona âhika oku burhimanya, omuntu obona ahika oku makengu.

14 Bulya aha omuntu ankabona amagerha, ankabona oburhimanya: Obugwerhe ye yûnguka kulusha ogwerhe amasholo.

15 Bulushire amagerha citwìro; mw’ebi omuntu acîfinja byoshi nta kantu kabuhisirekwo.

16 Bufumbasire omu kulyo, omwandu gw’ensiku, n’omu kulembe obuhirhi bw’irenge!

17 Enjira bugera mwo ziri njira za masîma, n’emikâba bugeza mw’omuntu, ebwa murhûla^g ehêka.

18 Bubâ murhi gwa kalamo oku muntu obufumbasire; n’obugwerhe anashube muntu obêrîrwe.

19 Nyakasane bushinganyanya àlemagamwo igulu, àyimânika amalunga n’obukengêre.

20 Emisima bumanye bwâge bwàyihûmbaga, n’olumè bitû bikazilurhoza.

21 Mwana wàni, ebi byombi obisêzekwo amasù: obike ihano, olange n’obwirhônzi;

22 Byo byabâ buzîne bw’omurhima gwâwe, bunabe bulimbi bw’igosi lyâwe.

23 Ago mango wanashûrha enjira yâwe buzira bwôba n’okugulu kwâwe kurhasârhalè.

24 Aha kugwîshira orhâyumve côbà, n’amango okola ogwîshîre, irô lyâwe lyâbâ linunu.

25 Orhâyôbôhe cikângo, orhàyôbohè kurherwa n’abaminya.

26 Bulya Nyakasane abâ burhwâli bwâwe, acinga okugulu kwâwe oku mirhego.

27 Orhalahiraga ecijiro cinja oku muntu ocikwânîne, nk’ogwerhe obuhashe bw’okucijira.

28 Orhahîraga okabwîra omulungu, mpu: «genda, ogere lundi lusiku», erhi, mpu: «irhondo nâkuhâ», n’obwo kalya kântu kali omu nfune zawe.

29 Orhahîraga okasîngira omulungu obulyâlya, n’obwo yehe acikwikubagire.

30 Orhagwarhiraga omuntu oku lûnu wamulôngôza, na nta kubî akujirire,

31 Orhayagalagwa n’omuntu w’embaka, orhanahîraga okacîshoga enjira zâge.

32 Bulyala abahalanjisi Nyakasane arhababâkwo, abantu nkana bwo arhonya.

33 Enyumpa y’omumînya eba ehehêrirwe na Nyakasane, enyumpa y’abashinganyanya ôohe eba ngishe.

34 Ayishishekera ba-cinya-masheka, ci abagûnda kurhona bârhona emwâge.

35 Irenge gwo mwânya gw’abarhimanya, ebingolo-ngolo byôhe okukobwa kokabo kashâmbala.

4

Okucîshoga oburhimanya

1 Bana bàni, yumvi enyigîrizo za sho, murhege okurhwiri lyo mumanya obwenge.

2 bulya nyigîrizo nyinja nâmuhâ: murharhibaga akanwa kâni.

3 Nàli muburhe: mugala wa lârhâ! nàli mwinja na murhonyi omu masù ga nyâmâ.

4 Nàbwîne Lârha akazimbwîra, erhi: Omurhima gwâwe gusâze ebinwa byâni, osêze amarhegeko gâni wâlama.

5 Oyanke oburhimanya, oyanke obwenge, orhayibagiraga, orhacihambûlaga oku mahano gâni.

6 Orhabusigaga nyuma, bwâkulanga, oburhonye bwakubîka.

7 Omurhondêro gw’oburhimanya; kuyanka oburhimanya kuguza ebi ogwerhe byoshi obone amakengu^h.

8 Obushamâmbire, bwakuhira enyanya, bwâshuba irenge Jyâwe okubuhôbera,

9 Oku irhwe lwâwe bwâdekerezakwo ecimanè cikukwânîne bwâkuhêreza ecimanè c’irengeⁱ.

Okucîlanga oku bantu babi

10 Yumva mwana wâni, yumva ebinwa nâkubwîra; wâbona oku emyâka y’akalamo kâwe yâluga

11 Njira ya burhimanya nkuyeresire, omu njira nnungêdu nkugezize.

12 Omu kulambagira amagulu gâwe ntâco câgahanza, ciru wankakûla omulindi, orhâsarhalè.

13 Ogwarhe enyigîrizo orhazirhibaga, ozilange, ko kalamo kâwe.

14 Orhageraga omu njira z’abaminya, orhayishaga omu njira z’abantu babi.

15 Okaziziyâka orhazigeragamwo, onagere kuli orhaluke.

16 Bulya barhaja irô barhanajikola amaligo, barhabona irô nka barhacijira enkûmba;

17 na bulya mugati gwa bumînya balya, n’irivayi banywa lya buhagwè.

18 Enjira y’abashinganyanya kw’eri nka bucè bwa lubûngu-bûngu, bwo buyisha bwakula kalinde kaba kasirahinga.

19 Enjira y’abaminya kwo eyôrha nka mwizimya, Abarhamanya bici bibasarhazize.

Okucîrhega-rhega

20 Mwana wâni yùmva bwinja ebinwa byâni, emyanzi nâkubwîra oyirhege okurhwiri.

21 Erhafulumukaga isù lyâwe, oyibikire oku nyômvu y’omurhima.

22 Kulya kuba kali kalamo oku muntu wamâyihikakwo, ganali magala oku mubiri gwoshi.

23 Olange omurhima gwâwe, kulusha ebindi byoshi, gwo guba nshôko y’obuzîne.

24 Akanwa kaderha ehigalu-galu okacîke karhakulirânaga, n’omunwa gubêsha, gurhakugeragaho.

25 Amasù gâwe gakazilola embere, n’obusù bwâwe bukaziyerekera embere zâwe.

26 Okaziyumanyanya emikâba wagera-mwo, n’enjira zâwe zoshi zikazibâ zikomire.

27 Orhadungiraga ekumosho erhi ekulyo, okugulu kwaze okuyâse obubî.

5

Omanye omukazi mugênzi

1 Mwana wâni, yumvirhiza oburhimanya bwâni, rhega ihano lyani okurhwiri.

2 Ly’omanyilanga enkengêro zâwe, lyo n’akanwa kâwe kamanyibîka emyanzi, omukazi w’ecishûngu orhahîra okamukonolera amasù^j.

3 bulyala akanwa k’omugênzi, bûci bwa muke kâgegena, n’ebinwa byâge byo biyêngûla kulusha amavurha.

4 Ci kwône binazînde^k erhi kwo byalula nka mutuzo, kwo binayôjiha nka ngôrho ya môji abirhi.

5 Amagulu gâge yo garhandalikira ebwa lufù, n’igenda lyâge yo lihêka ekuzimu.

6 Lirhayerekera omu njira y’akalamo, ci libâ igênda lyadûnga-dûnga burhashîbirira bici.

7 Yumvagya nkubwire, mwana wâni, orhazigaga hajira ebyakuyibagiza ebinwa by’oku kanwa kâni:

8 enjira yâwe erhâgeraga bofi naye, orhanahìraga okaliràna olumvi lw’enyumpa yâge.

9 Ehyâwe byankanatweza ab’embuga, n’ehy’omu misi yâwe hirìbwe nabâgera;

10 wakazînda erhi okola wayâma, obone bamâkulya amagala n’akabale,

11 Wakazìnda erhi okola wayàma, obona bamakulya amagala n’akabale,

12 onayakûze, erhi: «oku nàbwîne nagayaguza amahano, n’oku nabwîne omurhima gwâni gwarhenguha obuhanûzi;

13 erhi ntayumvagya izù lyàbakazagimbwiriza, n’abàkazaginyigîriza ntabayumvirhizagya;

14 mpu hindi hitya ntahanyagalira aha ngombe^l, omu ndêko y’abashamuka.

15 Kazi onywe amîshi g’omu mugomero gwâwe, mîshi gàrhenga omu iriba lyâwe.

16 Amîshi g’amaliba gâwe garhakazagihululira embuga, n’enyîshi zâwe zirhajaga omu ngô z’emubânda.

17 Ziyôrhe ziri zâwe wene, ci murhazishângiraga n’abâgera!

18 Enshôko yâwe ekayâgirwa! Osîme mukâwe w’eburho.

19 Kashafu kazigirwa, mutwira gwa kashafu, ayôrhe akuganiza; n’ibêre lyâge likazikuhiramwo orukara, onakaziyôrha orhonya okurhonya akurhonya.

20 Mwana wâni cankarhuma warhebwa n’omukazi mugenzi, cankarhuma wâziga wàyêgemera ecifuba c’omugera wâgera?

21 Omanye oku amasù ga Nyakasane kubona gabona omuntu, kulolêreza galolêreza igênda lyâge.

22 Omumînya anagwarhwe omu mirhego y’amabî gâge, anashwekerwe n’omu migozi y’ecâha câge yenene.

23 Kufà anafà bulya arhabwirwa, n’isirhe lyâge kubabula lyânamubabule.

6

Okucîhâna cikinja

1 Mwana wâni, omunyâge ecirondo bulyala acîhanyire ncungura oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

2 erhi ankaba wàcîshwesire n’ebinwa wàderhaga wene, erhi ankaba wàgwâsirwe omu binwa byâwe wenene;

3 alaga oku wajira mwana wâni: ocirikûze, obwola wàcîhanyire omu nfune z’omulungu^m: onakanye otule omulungu wâwe,

4 amasù gâwe orhagahaga irò, n’engohe zâwe orhazirhamûlaga.

5 Ocîrikûze nka kashafu omu murhego, nka kulya akanyunyi kafulumuka omu lusi.

Omwôlo n’ebinyegere

6 Genda olole ebinyegere oyu mwôlo! Sinza engeso zabyo, oyigirekwo oburhimanya:

7 hirhajira murhambo, birhajira mulezi, birhajira obiyimangire omu mukolo.

8 Cânda birheganya ebiryo byabyo, n’amango g’okusârûla lyo bihaka olwîko lwâbyo.

9 Oyu mwôlo-mwôlo wêki, ogwîshîre kuhika mangaci? Mangaci warhengamwo eri irô lyâwe?

10 Mpu: «warhangihûnga hitya», mpu: «warhangibâ nka wahira olugobe oku lundi, mpu: «warhangibâ nka waheba okuboko oku kwabo ocîhêngeke!»

11 Oku obuligo bwahanda aha mwâwe nka mubalama, n’ecizômbo cikutulisirekwo amatumu!

Endyâlya erhamera ngohe

12 Endyâlyaⁿ, muntu wa busha! egenda ehêngwire akanwa wâni!

13 eje yagohya gohya erhânayimusa kugulu, enabulija yashâsa eminwe!

14 Murhima mugalu-galu ogurhahiga agarhali maligo, gurhanahwa gurhâzûsa mmanja.

15 Kuhera gwanahere buzira kulâlira, gurhibuke gurhakanabukwa.

Ebikabulirwa

16 Ebi Nyakasane ashomba biri ndarhu, n’ebi omurhima gwâge gurhabonakwo biri nda:

17 Amasù gw’omuntu ogayana, olulimi lw’omunywesi enfune zibulaga omukô gw’omuntu mwêru-kwêru;

18 Omurhima guhizire emihigo mibi, amagulu gakanyize mpu gajikola amaligo:

19 Omuhamirizi wahamiriza obunywesi, na cishombanya washombanya abaguma.

Amahano gw’omuzire mushamuka

20 Mwana wâni, kazi olange amahano ga sho, orhanarhibaga amahano ga nyoko.

21 Okaziyôrha ogasêgìze oku murhima, okazigayambalira omu igosi.

22 Gakazikuhabûla omu njira zâwe, gakuyimangire amango oli irô, gakuganîze amango watulûka.

23 Bulyala irhegeko kabâ kamole, n’enyigîrizo bubâ bumoleke; okukalihirwa n’okuyigîrizibwa eri njira ya kalamo^o.

24 Kuderha mpu bakulange oku mukazi w’ecirala, n’oku lubohôlolo lw’omukazi mugênzi.

25. Omurhima gwâwe gurhâgalagwa n’iranga lyâge, omanye wankarhebwa n’okukoma-komya kw’engohe zâge.

26 Bulyala omukazi w’ecishûngu^p hihimbi hya mugati alonza, mukâ bene yehe kunyaga anyaga omuntu akalamo, n’obwo kali ka citwîro cidârhi.

27 K’omuntu ankayâkiza (kufulika) omuliro oku ndâ, n’emishangi ayâmbirhe ebule bwabôyôka?

28 K’omuntu ankalabarha oku màsèsè anabule bwahîra omu lushândo?

29 Kwo abâ ntyo omuntu oyiguza mukâ owâbo, owamâhumakwo mukâ bene arhayêra.

30 Omuntu ozimbira enda nk’ashalisire, arhatumuzibwa.

31 Ci kwône akagwarhwa, anagalule kali nda kalushire, ciru ahane n’ebiri omu mwâge byoshi.

32 Omuntu wâhusha yehe eri mbula-murhima, ôkola ebiri ntyo erhi mûhera.

33 Gucîlerhere empimbo n’amasheka, n’ishêmbo gucihira-kwo ntyo, lirharhenga.

34 Bulyala emitula n’obukali bw’iba wa nyamukazi, birhamuzigira ababalira ahâi h’okocîhôla.

35 Arhâyemere ciru empôngano nguma, arhayemere bici ciru bakaluza empyûlo.

7

Omukazi mugênzi arhankacîshingikwa

1 Mwana wâni olange bwinja ebinwa nkubwizire obîkirire amarhegeko nkuhìre.

2 Olange amarhegeko gani gakuciza, amahano gani gabe nka mbonyi y’amasù gâwe.

3 Amahano ogashwêkere oku minwe yâwe, ogayandike oku lwâsi lw’omurhima gwâwe.

4 Obwire oburhimanya erhi: we mwâli wirhu n’obwenge obubwire, erhi: we mwîra wâni

5 Lyo bakucînga oku mûkazi mugênzi, oku mukazi w’ebinwa by’olubohôlolo.

6 Aha idirisha ly’enyumpa yâge ayêgemera, akazilola omu ngô y’emuhanda.

7 mpu ahali ankabona omu bana bahunyi omurhabana (mwinja) muhwinja.

8 Lero muguma anacigera omu muhanda, aha irhwêrhwè lyago, hofi n’enjira y’enyumpa ya nyamukazi

9 bwamanajinga omwizimya gûkola guli, obudufu bwacîbulwire n’ehizimya erhi ho ndi aho.

10 Nyamukazi kwo kuja emunda nyamwana ali, nyamukazi ayambîrhâge nka mbaraga, anacibwikîre obusù n’omushângi.

11 Oku arhahusa buderha, kwo arhânadêkerera haguma; amagulo gâge garhabêra omu nyumpa.

12 Nk’arhali omu mihanda erhi mwo ali omu ngô z’emuhânda, erhi arhegîre ah’irhwêrhwè ly’omuhânda.

13 Nyamukazi kwo kugwârha olya mwana, amuhôbera, àmubwîra buzira nshonyi:

14 Erhi «nali wa kurherekêra enterekêro ya nyabuholwe^q, ene lyo nanashalaga ecihângo.

15 Bwo bula nyishire cmunda oli, nti nyishikulônza namanakushingâna!

16 Ecibwarhalo cani nacibûmbire bibwîkwa, nalambûlirakwo amalikâni g’e Mîsiri

17 Encingo yâni nayishahulîzekwo amavurha g’akisûnunu, amavurha ga alowesi^r na cinamumu.

18 Yishaga, amasîma rhugalaluke bulinde buca, oleke rhuyumve ebinuna.

19 Omulume nn’emwâni arhali aha kâ; àgenzire, àbalamire ekuli.

20 Ahêsire enshoho yâge y’amâgerha, okugaluka aha mwâge erhi omwêzi gukola mukulu!»

21 Nyamukazi àmuhima n’orhwanzi rhunji-rhunji, amushisha-shisha n’obulimirhizi, àmuhêka.

22 Nyamwana omu buhunyi bwâge àmukulikira, kula enkâfu enakulikira odwîrhe akêre; kula akashafu kagwarhwa omu murhego,

23 empiru erînde ekarhula obudiku. Kula akanyunyi kanahenekera obulembo, karhanamanyiri oku kufà kàjifià!

24 Yumvagya nkubwire mwana wâni, yumvirhiza ebinwa nâkubwîra:

25 Omanye omurhima gwâwe gwankanahabukira emunda ow’ecishungu ali. Orhanahabukiraga omu njira zâge,

26 bulyala enkûmba àjizire zirhali nyi, ciru nabali bazibu-zibu abalambika.

27 Enyumpa yâge njira y’ekuzimu^s, mwandagalo guja omu lugò lw’abafire.

8

Yûmva kurhi Burhimanya ayakûza

1 K’arhali kuyakûza okwo oburhimanya budwîrhe bwayakùza? K’arhali kuhamagala okwo obûmva bwahamagala

2 Oku busongerwe bw’entôndo, omu mulimbwa, aha mashanganjira ho butwirire ccirâlo;

3 aha mihango y’olugo, aha bagerera baja omu lugo ho bayâkûlîze.

4 Mpu: «mwe mbwizire mwe balume, mwe nyakûzize mwe muburhwa n’abantu.

5 Mwe bagûnda muyige obulênga, ninyu mwe bahwinja mujâge mwayengeha.

6 Muyumve, bulya mwanzi-nyalyanzè nâderha, na bulya binwa bya bushinganyanya byârhenga omu kanwa kâni

7 Binwa by’oku akanwa kâni kâderha, obulyâlya burhambâ ekanwa.

8 Ebinwa by’ekanwa kâni byoshi bibâ bya bushinganyanya, birhabâmwo burhebanyi birhabâmwo nzônza.

9 Byoshi bibâ bishingânîne oku muntu oyûmva bibâ bishongêze oku muntu ogwerhe obumanye.

10 Murhonye ihano ahâli ha amagerha, Obumanye erhi bwo ahàli h’amasholo.

11 Bulyala oburhimanya bwo bukulu, aha magerha, nta kantu wankabugerera kwo. Yûmva oku oburhimanya bwacîvuga

12 Niene Burhimanya, nie Nn’obulenga, nie nâsingaga obulenga, nasînga n’amakengu.

13 Okurhînya Nyakasane kwo kushômba obubî; oku nshômba okucîbona kwo nshômba n’okugayana, obworhere bubî n’akanwa kanywesi.

14 Nie njira ihano, nie njira okukoza omu binwa nie nn’obukengere, nie nn’obuhashe.

15 Nie mbwiriza abâmi oburhegesi, n’abagula nie mbabwiriza okujira amarhegeko.

16 Nie mbwiriza abarhambo kurhi bârhambula olugaba, n’abazuzi kurhi bâtwa emmanja.

17 Nsîma abânsîma, abannôngereza banambone.

18 Obugale n’irenge emwâni bishûndwa, ebinja-binja n’obushinganyanya kwo na kwo.

19 Amalehe nyàna, go makulu aha masholo gacîre obushanja bwâni bwo bukulu oku marhale mîshogwa.

20 Mwo nyisha omu njira z’obushinganyanya, omu njira z’amarhegeko,

21 nka nalônza ngaze balya bansîma, nka nalônza mbûmbe enshoho zâbo.

Burhimanya bukola byoshi

22 Nyakasane àli angwerhe emurhondêro gw’emikolo yâge, embere ajire emikolo yâge mirhanzi-rhanzi.

23 Kurhenga ensiku n’amango erhi ndi muleme, kurhondêrera emurhondêro, embere igulu lirhangire.

24 Amango enyênga erhàli ecihaba naburhwa, erhi enshôko zahulula zirhacihabâ.

25 Embere entôndo zigwìkwe nàburhwa, erhi n’orhushozi rhurhacishongêra amango rhwàhabà.

26 Arhâli acijira igulu n’amashwa, nisi erhi orhujuma rhurhanzi-rhanzi rhw’akatulo k’igulu?

27 Amango àyimanikaga amalunga erhi ho ndi; amango àtwaga eciriba oku nyanya z’omuhengere,

28 amango àsezagya ebitû by’emalunga, amango àyumanyanyagya enshòko z’enyênga,

29 amango àtwiraga enyanja olubibi, n’amîshi garhatwe olwo lubibi.

30 Ho nàli aha burhambi bwâge erhi ndwîrhe nabirhondekeza byoshi, nakazimushasa ngasi lusiku, nakazisharhira ngasi mango omu masù gâge.

31 Nkola n’àrhabira oku igulu, nàkazisîma okukômerana n’abana b’abantu. Oyûmva ye lyà n’entânda

32 Muyumvagye bana bâni: bali bany’iragi abalanga enjira zâni.

33 Muyumvirhize enyigîrizo lyo mubâ barhimanya, murhazigayaguzagya.

34 Ali muny’iragi omuntu wanyûmva, omuntu oyîza ngasi lusiku aha nyumvi zâni.

35 Bulyala ombwîne erhi abwîne akalamo, kurhona àrhona omu masù ga Nyamubâho;

36 Ci ongayisize erhi iroho lyâge akolire buligo: ngasi yeshi onshômba erhi lufu arhonyize.

9

Burhimanya abâzire

1 Burhimanya àjire aho^t ayûbaka enyumpa yâge, àyigwikira mitûngo nda^u;

2 Abâga ebimasha byâge, àkanda irivayi anarheganya ameza gâge.

3 Ajire aho àrhuma abambali-kazi, mpu bâgendiyakûza omu irângo oku lugo:

4 Mpu: «ndi orhagwerhi kwâge? mpu ayishe emunda ndi» n’omusirhe, kwo Burhimanya amubwizire:

5 erhi: «yisha olye oku mugati gwâni, onywe n’oku irivayi nàkandaga».

6 Erhi «muleke isirhe mwabona akalamo, mugere omu njira y’okuli»

Nyânga oshekera abandi

7 Ohakanya omugambanyi anacishômbanye, okalihira enkola-maligo anacîjacizè.

8 Orhahakanyagya omugambanyi mwankanashômbana, ohakanye omurhimanya akusîma

9 Ohe omurhimanya, abâ murhimanya kulusha; obwirize omushinganyanya: àyushûla obumanye bwâge.

10 Omurhondêro gw’obushinganyanya kuba kurhînya Nyakasane: Obumanye bw’abatagatifu^v bwone bwenge.

11 Bulyala niene nâkulugiza ensiku, nie nâkuyushùlira emyâka wâlama.

12 Okabâ murhimanya obûnguke buli bwâwe, okabâ mugambanyi wene kwânababaza.

Nyamusirhye w’omukazi

13 Nyamusirhye w’omukazi arhadekerera, ali muhwinja arhanayishi bici.

14 Atamire aha luso lw’omu mwâge, oku ntebe omu irango ly’olugo,

15 Mpu ahamagale àbâgera, àbali omu njira yâbo.

16 Mpu: «ndi ociri cirhaba?», «agere eno munda» n’omulume musirhe ye nyâma wâni abwizire,

17 Erhi: «amîshi mazimbano^w go ganuna!» n’omugati gw’ebirhangâzo gurhahimwa manyunyà.

18 Na kuziga nya-mulume arhishi oku aho hali empehema, n’oku abalâlike ba nyamusirhye w’omukazi, omu rhubanda rhw’ekuzimu bali.

10

Oburhimanya n’obuhwinja

1 Migani ya Salomoni. Omwana murhimanya ye mushagalusa^x w’ishe. Omwana musirhe burhè anajira nnina.

2 Eby’obushambo birhaciza, obushinganyanya bôhe bunakûle omuntu omu lufu.

3 Nyakasane arhaziga omushinganyanya afà n’ishali, ye na zigulula amagene g’enyankola-maligo.

4 Njingo zihozire, buligo afulusa, njingo zikanyire bugale afulusa.

5 Ohaka cânda ye mwenge, oj’irô amango basârûla ye bya-nshonyi.

6 Omugisho gwa Nyakasane oku irhwe ly’omushinganyanya kufà murho kurhuma enkola-maligo yâgokôla.

7 Izino ly’omushinganyanya irenge lija, izîno ly’enkola-maligo cibolwe.

8 Mwenge oyemêra bamurhegeke, omuhwinja w’akalimi kuhera anahera.

9 Oshûrha enjira yâge kwône, âgenda arhimûsirwe, oja ayahuka arhabula cishobesire.

10 Olola ayûbisire amasù, analîse owundi n’amagala, ci okalihira omuntu anamulola omu masù, anamushubize omurhima omu nda.

11 Akanwa^y kw’omushinganyanya nshôko ya buzîne, akanwa k’enkola-maligo kôhe, ntambala kabâ kabwikire.

12 Enshombo kadali ezûsa, n’obuzigire bunabwikire obubî bwoshi.

13 Akanwa kw’omugula, burhimanya bubâ-mwo, oku mugongo gwendyâlya mibâmbu ekubâ,

14 Barhimanya babîka Obumanye, akanwa kw’omusirhe kôhe:ye côkeza, Oburhimanya n’obugale

15 Obugale bw’omuhirhi, lwo lwakiro lwâge, obubî bw’omugûnda, bunali bulya bukenyi bwâge.

16 Ikola ly’entagengwa kuciza liciza, ci obûnguke bw’enkola-maligo kuheza buheza.

17 Njira ya kalamo, okubika ihano wàhabagwa, ntadûndwa yehe kuhabuka anahabuka. Okuderha kubi n’okuderha kwinja

18 Akanwa kashingânîne kanafunge entambala, ôderha akanwa kabi erhi muhwinja.

19 Oderha bwenêne arhabula ah’akubîze^z, ôlanga akanwa kâge erhi mwirhônzi.

20 Olulimi lw’entagengwa gaba marhale gacire, omurhima gw’enkola-maligo gurhagwerhi citwiro cinganaci!

21 Akanwa k’entagengwa kanashalûle rubannda, ci abakenyi omu bukenyi banafira. Entagengwa n’omumînya

22 Mugisho gwa Nyakasane gugaza omuntu, emisi yone-yone erhajira cici.

23 Omusirhe asîma abulage omuko, omuntu wabona yehe akûnda âgendekere oburhimanya.

24 Omumînya ebi arhînya byo anabona, omushinganyanya naye oku acifinjire kwo anabona.

25 Erhi entambala ehwa erhi nanta mumînya ocihali, ci omushinganyanya erhi ye kola oyimanzire kulya kw’ensiku n’amango.

26 Kula enkalishi eyôrha omu mino, n’omugi omu masù kwo n’omwôlo ayôrha omu masù gw’owamurhumaga

27 Okurhînya Nyakasane kunayushulire omuntu ensiku emyâka y’omumînya yôhe kunyihya bayinyihya.

28 Okulinda kw’abarhimanya gubâ mwishingo, ebi abaminya bacîkubagira kufànânda binafànânda.

29 Nyakasane abâ Côbohwa c’enkola-maligo, abâ Lwakiro lw’entagengwa

30 Nta mango omushinganyanya ankadûndagana, enkola-maligo zohe zirhâyûbake omu cihugo.

31 Akanwa k’omushinganyanya burhimanya karhengamwo; olulimi lubi kushugulwa lwâshugulwe.

32 Akanwa k’omushinganyanya binja karhengamwo; n’akanwa k’enkola-maligo, maligo kanarhengamwo.

11

Obushinganyanya kwago n’obulyâlya kwago

1 Kuli Nyakasane, omunzâni gusherire binali bikabulirwa, ci kwône omunzâni guyumanîne gwo gurhona emunda ali.

2 Aha akagayo kajire erhi cihemu cinahajire, aha obwirhohye bwàjire erhi burhimanya bunahajire.

3 Abashinganyanya murhima gwa budahemuka gubalangûla enjira: enkola maligo bulyâlya bwazo bunazihabula.

4 Olusiku lw’omutula, obugale burhâjire bici, Obushinganyanya bôhe bunakûle omuntu omu lufu.

5 Obushinganyanya bw’omuntu nkana bunamukâbûlire enjira, oku omumînya ashaya omu bumînya bwâge.

6 Entagengwa bushinganyanya bwazo buziciza, enkonola-masù mwo zinagwa omu mirhego yazo.

7 Omumînya erhi afa, n’obulangalire bwagc bunahirigirhe, okulînda kw’ababî kufànanda kufananda.

8 Omushinganyanya anafume entânya. n’enkola-maligo ebe yo ezigwamwo.

9 Akalimi k’endyâlya kanagayîse abalungu, n’obumanye bw’abashinganyanya bubalikûze!

10 Abashinganyanya bakabêrwa, olugo lunasîme, enkola-maligo ekabâ buligo, banacishînge.

11 Mugisho gwa bashinganyanya guzûsa olugo, n’akanwa k’enkola-maligo kalushâbe.

Abagula bayinjiha ekà

12 Omuntu ogaya owabo erhi muhwinja, omwenge yehe anacihulikire.

13 Ow’akalimi anabase amahwe, oku omwikubagirwa afulisire omwanzi gwa bene.

14 Aharhali murhambo, abantu kuhona banahona, obwôloloke bunali omu kujira abahanûzi.

15 Kulengana analengana omuntu ocîkubagira ecigolo omuntu ocìlanga oku mirhego arhabà kurhi.

Orhugani-gani

16 Omukazi mwinja liba irenge ly’iba, ci omukazi oshomba obushinganyanya anabonese omuntu nshonyi.

17 Obâ lukogo minja acîjirira yenene, omuntu ohâna erhi kucîbikira acîbikìre yêne, ci omuntu ominya erhi yêne ocimînyize.

18 Enkola-maligo enabone oluhembo lwayirheba, omuntu omîra obushinganyanya yehe, oluhembo lwâge ho luli.

19 Omuntu mushinganyanya kalamo acîfulukiza, okuhenekera amaligo kubâ kucîhêka ebwa lufû.

20 Omu masù ga Nyakasane emirhima mibî bibâ bikabulirwa, bo arhonya abw’olugêndo nkana

21 Okuli! Omubi arhâbule buhanwa. obûko bw’abashinganyanya bôhe kucira bwacira.

22 Mulinga gwa masholo oku izûlu ly’engulube: mukazi mwinja buzira bwenge.

23 Omwifinjo gw’abashinganyanya ebwa kucira guba guyêrekîre, omulangaliro gw’enkola-maligo gôhe guba gwa busha.

24 Hali abagaba ebyâbo babuligala, abandi balunde ebirugu oku bindi, banabulikena.

25 Omurhima gujira aminja gwabêrwa, odômera abandi naye àyishidômerwa.

26 Oyôrhana engano yâge kubehêrerwa ahehêrerwa n’olubaga, ci omuntu ogulìza abandi engano kusîmwa asîmwa.

Mpara-magara arhabula kuguma àbîre

27, Olwira obwinja kurhona alonza olwira obubî abubona.

28 Ocîkubagira obugale abushâyamwo, abashinganyanya kwo bajinîrira nka buhasi.

29 Oleka aha mwâge bashûbuka mpûsi asigalana, omuhwinja âzinda erhi àbarhulira omushinganyanya.

30 Emburho y’obushinganyanya yo emerakwo omurhi gw’akalamo enkola-maligo zàhêkwa n’amango garhajihika.

31 Erhi omushinganyanya ahemberwa hanola igulu, omumînya n’omunya-byâba bôhe kurhi byâyishibâ?

12

Ehinja erhi na hinja, ehibi erhi na hibi

1 Osîma bamubwirize asîma amanye, ci oshomba okukalihirwa erhi muhwinja.

2 Omuntu okola bwinja, anacilerhere okurhonyibwa na Nyakasane, ci omuntu ocîkubagira enkengêro zâge yêne, erhi nkola-maligo.

3 Nta muntu obubî buzibuhya, omushinganyanya yehe aba kadûndu-ntashugulwa.

Enyumpa zifulika binji

4 Omukazi nkana irenge ly’îba, omukazi mûmaguza ciba cibolwe omu rhuvuha.

5 Emihigo y’abashinganyanya ebâhya budahemuka, ci emihigo y’enkola-maligo eba ya kurhebana.

6 Ebinwa by’enkola-maligo: mirhego ya kuyirha bantu, ci akanwa k’abashinganyanya kanakazihaza mpu bakanagwa mw’eyo mirhego.

7 Enkola-maligo ekaja oku idaho, erhazûka, enyumpa y’abashinganyanya yôhe eyôrha eyimanzire.

8 Omulume adulirwa obwirhônzi bwâge, ow’omurhima gurhashinganini yehe kugaywa anagugayirwa.

9 Omuntu ogwerhe omushizi wâge ye mukulu, ahâli h’omuntu ocikuza yêne agali bula omugati.

10 Entagengwa ebâ egendêrîre ebintu byayo, omurhima gw’enkola-maligo gôhe gubâ mumînya.

11 Ohinga ishwa lyâge anakûlemwo omugati ayigurha, ci okulikira ebilôrho erhi musirhe.

Olulimi cibâ côji

12 Bigalu-galu enkola-maligo zicîfinja, ci kwône emizi y’abantu bashinganyanya eri omu idaho linja.

13 Enkola-maligo enagwarhwe omu murhego erhi kalimi kayo karhuma, omushinganyanya yehe acîrhenze ahabi.

14 Oku mukolo gw’akanwa kâge, omuntu anayigurhe ebinja, n’oku omuntu àkozire kwo anahêmbwa.

15 Omusirhe mpu enjira yâge eshingânîne. omurhimanya yehe anarhangidôsa ihano.

16 Omuhwinja anayêrekane oburhe bwâge ho na halya, omwenge yehe anabe nk’arhali ye bajizire burhe (bagayisize).

17 Okuderha okunali kuba kuhamiriza obushinganyanya, na cali-ho c’obunywesi, erhi wundi munywesi.

18 Omuntu oderha duba, kwo ayagazanya nka ngôrho, ci olulimi lw’abashinganyanya kufumya lufumya.

19 Olulimi luderha oku binali luba lusêzire ensiku zoshi, ci olulimi lunywesi, ensimiko yalwo ya hisanzi hisungunu hyône.

20 Cigadu cizinda omu murhima gwabagerereza amaligo, oku abaja-nnâma b’omurhûla bôhe bâsigalana obusîme.

21 Omushinganyanya nta buhanya bumurhibukira, enkola-maligo zôhe buhanya zifulusa.

22 Nyakasane arhakwirirwa akanwa kabêsha bo arhonya abaderha okunali.

· 23 Omuntu mwenge anafulike ebi ayishi, omurhima gw’omuhwinja gwône gwône gufulûla isirhe lyago.

24 Kuboko kulenga ye warhegeka, kuboko kuhozire ashige owâbo.

25 Omutula omu murhima gw’omuntu njingo guvuna, akanwa kinja kwôhe kushagalusa kashagalusa

26 Omuntu ohala amagala erhi mwira wâge orhumire eri ntagengwa, endyâlya zôhe njira yazo ezihabula.

27 Omwôlo arhashushagiza hisîmba, obugale bw’omuntu bunali bukômbedu bwâge.

28 Omu njira y’obushinganyanya mwo akalamo kabâ, enjira y’emihabuka yôhe ebwa lufu ehêka.

13

Omwana oderha bwenêne

1 Omwana mwenge asima bamubwirize, oshekasheka arhûmva amango bamamukalihira.

2 Oku mukolo gw’akanwa kâge, omuntu analume oku hinja, ci amâgene g’endyâlya ntambala egabuka.

3 Olanga akanwa erhi mûka gwâge alanzire, oderha bwenêne kuhera anahera.

Okumanyikolesa ebirugu

4 Omwôlo hw’alingira aha ali, ci birhacîlerha byône, ba bushiru babiyigurha.

5 Entagengwa erhakwirirwa binwa bya bunywesi, camaganwa oku abêsherana kw’anahemulana.

6 Bushinganyanya bubika enjira y’obudahemuka, obwamaganwa kushûbula bushûbula nnabwo.

7 Hali oba arhajira cici, abulihimba amagale, hali n’oba ali nnabyo abulinaba mukenyi.

8 Ecicûngula omuntu, biba birugu byâge; omukenyi yehe arhayumva nka ye shimbirwe.

9 Akamole kabashinganyanya kaba kakolire, erhi n’itara ly’abâmaganwa lyâzima. 10 Akagayo, nnôngwe katula; aha bakengana ho oburhimanya bushûndwa.

11 Obugale buyisha duba kuyônda buja bwayônda; oburhondera hitya, bwo buja bwakula.

12 Okulangalira ehi omuntu arhahikakwo, kulîsibwa n’amagala, murhi gwakalamo okubona ehi omuntu acîfinja.

13 Ogaya ihano erhi muhera, okenga irhegeko ye wanacira.

14 Ihano ly’omukulu nshôko ya kalamo, bulyo bwa kubona aha walufù arhegîre. 15 Obwirhônzi bw’omuntu w’amakêngu bunarhume arhona; enjira y’abarhebanyi ebâ nzibu.

16 Omuntu wabona yeshi erhi ajâ eruhya, erhi amarhangidôsa ihano; omuhwinja yehe acîbirindike n’isirhe lyâge.

17 Ntumwa mbî erhuma omuntu ajâkwo obuhanya, entumwa nkana mugisho.

18 Buli buhanya zinali nshonyi okurhiba ihano, omuntu okuyemêra ahanûlwa buli bwâmi .

Oluhembo lw’oburhimanya

19 Okuhikakwo ehi omuntu acîfinjaga, kunashagaluse omurhima. Abasirhe barhakwirirwa okuyaka amabî.

20 Okômera abagula naye anabe mugula, okômera abahwinja anashube wundi 21 Obuhanya buba bukulikire lumino-mino omunya-byâha, abashinganyanya bwôhe oluhembo lwabo guli mugisho: munene.

22 Omugula, binjikulu, asigira akashambala kâge, ebi abahwinja basiga, mushinganyanya obiyîmamwo.

23 Ishwa lyomukenyi likahîngwa linashalûle, haligi nâbafà erhi kubula bushinganyanya kurhuma.

24 Obîkiriza ehirhi hyâge, erhi omugala anashômba, omusîma bwenêne amukubûla.

25 Omushinganyanya alya anayigurhe, endà y’enkola-maligo erhahwa kulalikira ishali.

14

Oburhimanya lwago n’obuhwinja lwago

1 Burhimanya yêne ocîyûbakira, omusirhe yêne ocîshâbira.

2 Okulikira enjira nnungêdu akenga Nyakasane, n’oshômba enjira zâge amugayaguza.

3 Omu kanwa komusirhe muba enzônza y’obucîbone, abarhimanya bôhe kanwa kabo kababîka.

4 Aharhali mpânzi zahinga erhi na nta ngano, âhali empânzi nzibu-nzibu ho n’omwâka guluga.

5 Câliho c’okunali arhabêsha, câliho w’obwihâmbi kubêsha abêsha.

6 Omugambanyi anacihâmbe mpu ashìmba oburhimanya, okuyigîrira kw’omurhimanya kurhabâ kuzibu.

7 Okaziyâka omusirhe, wakanahaba iderha ly’abalenga.

8 Oku muntu mwenge, okucìlanga-langa buli burhimanya, ci isirhe ly’abahwinja kunali kurhebana kwône.

Hali enjira y’abenge n’ey’abahunyi

9 Endyâlya kushekera Nyamuzinda azishekera, entagengwa zôhe kurhonya azirhonya.

10 Omurhima guyishi burhe bwâgo, n’orhali nnagwo arhashângîra busìme bwagwo.

11 Enyumpa y’endyâlya kuhya yânahye, oku ecihândo c’entagengwa cayôloloka.

12 Hali enjira eboneka nnungêdu, ebulizinda erhi yahêka ekuzimu.

13 Amasheka ganayishemwo oburhe, n’obusîme buzinde erhi eri mirenge.

14 Omurhima mugalu-galu gunayumve gusîmire enjira zagwo, n’omuntu nkana anayumve asîmire omukolo gwâge.

15 Idâga lyo liyemera ngasi oku banalibwizire, omwenge yehe anakazilola bwinja ah’âgera.

16 Omurhimanya arhahimwa kurhìnya n’okuyâka obubî, omuhwinja yêhe aburhûngane mpu ali ntwâli.

17 Obâ burhe duba anakole ebigalu-galu, omurhimanya yêhe binji alêmbera.

18 Isirhe gwo mwânya gw’idâga, abalenga bôhe, obulenga co cimanè câbo.

19 Enkola-maligo zâcihwere oku idaho, ziharamye entagengwa, n’abaminya basengerere aha lumvi lw’omushinganyanya.

Omukenyi n’omugale

20 Omukenyi ciru n’omulungu anamushombe, omugale yêhe abira bâge babâ banji.

21 Okushomba omukenyi bulenzi, muny’iragi obêra abakenyi bwonjo.

22 K’okukola amaligo kurhali kuhaba? lukogo na burhonyi oku muntu omalira ebinja obushiru.

23 Ngasi mukolo gujira obûnguke, ow’akalimi cizômbo ayunguka.

24 Ecimanè c’abarhimanya: obulenga bwâbo, ishûngwe ly’abahwinja: isirhe lyâbo.

25 Câliho orhabêsha anagalukire omûka gw’omuntu, ci enderha-kubirhi, bunywesi enaderha.

26 Okurhînya Nyakasane kwanayêgemerwa, kunabe lwâkiro lw’abana bâge.

27 Okurhìnya Nyakasane: nshôko ya buzìne nshôko ya kufumya omuntu emirenge y’olufû.

28 Irenge lya mwâmi kuba na ngabo nyinji; muhona oku muluzi abantu bakamunyihira.

Omurhimanya ye na mwirhônzi

29 Omuntu orhûza, bwirhônzi acirhegeka-mwo, ci omukali erhi musirhe.

30 Amagala gw’omuntu erhi omurhima gudêkerire, ci obwagalwa cibolwe omu rhuvuha.

31 Okulibuza omugûnda kubâ kugayisa Owamulemaga; ci okubonera omukenyi obwonjo, kukuza Omulemi wâge.

32 Omumìnya bumînya bwagc bunamulâmbika, omushinganyanya yehe omu budahemuka mwo ashànga olwakiro.

33 Omu murhima gw’obwirhônzi mwo oburhimanya bubêra, ci burhimbwa omu murhima gw’abahunyi.

34 Bushinganyanya burhuma ishânja lyayôloloka, okukola amaligo kwo kubonesa amashânja nshonyi.

35 Omushizi mwirhônzi ye rhona ebwâmi, n’okulângalira kwâge kunamucinge arhagitumula.

15

Hali akanwa kinja, hali n’akanwa kabi

1 Okushuza kwinja kunarhûze oburhe, ci okushuza kubî kunazûse embaka.

2 Akanwa k’abarhimanya bishingânîne kaderha, ci akanwa k’ebingolo-ngolo bya bunganyi kaderha.

3 Ngasi hoshi amasù ga Nyakasane gali, gali ebulâbi bw’abinja n’ababî.

4 Olulimi lurhûliriza abandi: murhi gwa kalamo ci akalimi kabî kubabaza kababaza omurhima

5 Muhwinja ogayaguza ihano ly’ishe ci oyemêra bamuhakanya erhi mwenge.

6 Enyumpa y’omushinganyanya eluza ebinja, ci ebi endyâlya efulusa biluza emmanja.

7 Bumanye akanwa k’omurhimanya kamira, ci omurhima gw’omubwinja, nanga.

8 Kuli Nyakasane enterekêro y’enkola-maligo, bishweka, ci omusengero gw’entagengwa bwenêne agurhonya.

9 Kuli Nyakasane olugendo lubi bikabulirwa, ci okulikira obushinganyanya, ye rhona emund’ali.

10 Omuntu ocirhenza omu njira ali wa kukalihirwa bwenêne, omuntu orhûmva ihano yehe kufâ anafâ.

11 Erhi abaga ekuzimu n’enyenga biri omu masù ga Nyakasane, (lero) omurhima gw’ababurhwa n’abantu, gohe kurhi?

12 Omugambanyi arhakwirirwa bamudûnde, arhanayerekera ahali abagula.

13 Omurhima gushagalusire gushesa obusù, murhima ali burhe bikûbi abanda.

14 Omurhima gw’oburhimanya gukûnda ihano, akanwa k’abahwinja kohe isirhe likanunira.

15 Kàlibwire arhajira lusiku lwinja, kashagali yehe ngasi lusiku erhi na lukulu.

Enkomedu nyinja

16 Ebinyi birikwo okurhînya Nyakasane, byo bikulu aha buhirhi bulikwo entanya.

17 Ennambi y’ebishogo-shogo haguma n’obuzigire, yo nkulu aha mpanzi eshushagire enalikwo enshômbo.

18 Omuntu osîma okukunira anazûse ennongwe, omuntu mwirhônzi yehe ayirhûze.

19 Enjira y’omwolo eba eyunjwire mishûgi, enjira y’obushinganyanya gubâ mulimbwa mugali?

20 Omwana murhimanya ye mushagalusa w’ishe, muhwinja ogaya nnina.

21 Isirhe, lyo omuhwinja asîma, oku omwenge ashfrha enjira yâge.

22 Aharhali buhabftzi, emihigo kufananda efanànda, ci ahali abahabftzi banji, emihigo kuyunjula eyunjula.

23 Omuntu asima alike akanwa kinja, ci kandi bwenêne kulusha asima akoze omu kushuza.

24 Enjira y’akalamo enahise omwirhônzi enyanya, emuyase enjira yàja ekuzimu.

25 Nyakasane kushâba ashâbira abagambanyi, ci olubibi lw’omukana kuyumanyanya aluyumanyanya.

26 Nyakasane ashômba emihigo y’obulyâlya ci akanwa kinja, kalya k’obukenge, kurhonya akarhonya.

27 Osîma eby’obushambo anacishâbire enyumpa, olahira okuhêmbwa yehe kucira acira.

28 Omurhima gw’abashinganyanya binjinja gugerereza, akanwa k’endyâlya kôhe kaluzagye ebigalu-galu.

29 Nyakasane aba kuli n’endyâlya, abashinganyanya bôhe anayumve omusengcro gwâbo.

30 Okulolwa bwinja kushagalula kushagalula omurhima, omwanzi mwinja gunasêze amavuha haguma.

31 Okurhwiri kuyumvirhiza owakukalihira, kwanabêra ekarhi kabarhimanya.

32 Owâleka ihano erhi kugaya acîgayire, oyumva owamukalihira anarhôle obwenge.

33 Okurhînya Nyakasane, kunayigîrize oburhimanya, obwirhohye bubâ bushokolire irenge.

16

Emihigo y’omurhima yo ebâ y’omuntu

1 Emihigo y’omurhima yo y’omuntu, n’okushuza kwo kwa Nyakasane.

2 Omu masù gw’omuntu enjira zâge zibâ nka zishingânîne, ci kwône Nyakasane yehe ye hombaganya emirhima.

3 Oyâbuze Nyakasane emikolo yâwe, emihigo yâwe yâyunjula obwo.

4 Nyakasane àjizire ngasi kantu erhi anamanyire ecirhumire, ciru n’enkola-maligo yâlemerwa olusiku luhanya.

5 Bishwêka omu masù ga Nyakasane, omurhima gw’akagayo, owa bene oyo barhâmusige ciru.

6 Olukogo lw’oburhabêsha bwo bulyûla ebyâha, okurhînya Nyakasane kwo omuntu ayâkamwo obubî.

7 Nyakasane akarhonya obworhere bw’omuntu, anamuliranye ciru n’abashombanyi bâge.

8 Ehinyi hy’omu budahemuka, hyo hikulu oku binji by’obungûnganya.

9 Omurhima gw’omuntu gwo gucîshoga enjira, ci kwône Nyakasane ye sêza amagulu g’omuntu omu njira?

Abâmi Nyamuzinda bagwâsa

10 Omu kanwa ka mwâmi mwo murhenga akanwa, nk’atwa olubanja akanwa kâge karhahalabuka.

11 Omunzani n’ensahani z’obushinganyanya: bya Nyakasane, ciru n’obuzirho bwa sùnzu: nabo mukolo gwâge.

12 Ecishologosa abâmi: kukola amaligo, bulyala obushinganyanya go makòndo g’entebe.

13 Kanwa ka bashinganyanya karhona ebwâmi, mwâmi asima oderha ebishingânîne.

14 Oburhe bwa mwâmi, ntumwa ya lufû, murhimanya oburhûza.

15 Oyu obusù bwa mwâmi bwashekera erhi amâlama, n’olukogo lwâge kwo luyôrha nka nkuba ezinda nyuma.

16 Aha omuntu ankarhôla amasholo ankarhôla oburhimanya, n’aha omuntu ankabona amarhale ankabona obwirhônzi.

17 Enjira y’abashinganyanya kunali kuyâka abagoma, omuntu ocîrhega-rhega ye langa akalamo kâge.

18 Kagayo kashokolera okurhibuka, n’omuhîmbo gw’omuntu gwo gushokolera okuhûnguluka.

19 Aha omuntu ankashângira omunyago n’abagayana, ankacîbêra mugûnda omu banyînyi.

20 Oyumvirhiza hwinja ihano linamucize, n’ocîkubagira Nyakasane ali muny’iragi.

21 Ow’omurhima mwirhônzi ye baderha murhimanya, n’omutûdu omu binwa ye derha ebyayumvûbwa.

22 Obwirhônzi kuciza buciza nnabwo, isirhe ly’abahwinja bwo na buhane bwâbo.

23 Murhima gwa mwirhonzi gurhuma aderha akanwa kashingânîne, gwo gunarhuma aderha ebyayumvûbwa.

24 Iderha linja cigukulu ca bûci, linanune ekanwa licize n’omubiri.

25 Hali enjira eboneka nnungêdu, ebulizinda erhi ckuzimu yahêka.

26 Ishali ly’omukozi ye linakolera, bulyala iralà akanwa kayumvîrhe lyanamusêza.

Nyamuzinda ye Lugaba

27 Omuntu wa busha busha anazûse obuhanya, akanwa kâge kabâkwo oguli nka muliro batwânyire.

28 Ow’endyâlya ntambala anatula, n’ow’omwanzi kukoza anakoza aha ayinjibîne.

29 Ow’ebihalârhi anarhebe owabo, amugeze omu njira erhali yo.

30 Ozibire mpu lyo agerêreza obulyâlya, olumire amino, akozire amaligo

31 Okumera emvi, kuyambala ecimanè c’okukengwa, mwo ciboneka omu njira y’obushinganyanya.

32 Omuntu orhûza ye mukulu oku ntwâli, n’ohira omurhima omu nda, ye mukulu hali cirimisi wanyaga ebihugo.

33 Omu mubungo gw’omwambalo bahira obuhanya, obucîrânuzi buba bwa Nyamuzinda.

17

Obwirhônzi

1 Ecikâmbi c’omugati mûmu omuntu alya n’omurhûla, co cikulu aha nyumpa eyunjwire nyama z’enterekêro y’omu mbaka.

2 Omushizi mwenge ye mukulu hali bene nnakâ basirhe, âyishishângira akashambala haguma nabo.

3 Omuliro gurhangula amarhale, n’ecibêye amasholo. emirhima yôhe Nyakasane oyirhangula.

4 Omumînya akanwa kabi ko ayumvirhiza, n’omurhebanyi kanwa kanywesi ayumvirhiza.

5 Oshekera omukenyi erhi Omulemi wâge agayisize, n’oshekera ohanyagîre, arhabula kuhanwa.

6 Ecimanè c’abashosi: bana b’abana babo, okukengwa kw’abana erhi ishe.

7 lderha lirhakwanana musirhe, nalwo lulimi lunywesi, lurhahimwa kushuha omuluzi

8 Omu masù g’oyihâbirwe, entanda ebâ njuma ya citwiro cidârhi.

9 Obwikira ecibi c’owundi erhi bwîra akomire, ci oja adcrha ccibi ca bene anashombanye aba ayinjibine.

10 Okukalihirwa kuyumvisa omwenge, n’eminyuli ikumi ebule buyumvisa idâga.

11 Omubi arhalonza oburhali bugoma, ci muganda mumînya banamurhumira.

12 Aha omuntu ankashigâna omusirhe ogurusire. ankabugâna mpunga banyazire abana.

13 Ogalula obubî oku bwinja, obuhanya burhankarhenga aha mwâge.

14 Okuzusa olubanja kuba kufukulira amîshi, onacîzibuke lwo lurhacikula.

15 Okulika omugoma, n’okutumuza omwêru-kwêru, bibirhi Nyakasane ashomba ebyo.

16 Obugale omu nfune z’omuhwinja erhi bwa bici? Ka mpu agule mwo oburhimanya? Ci arhajira irhwe!

17 Mwîra wa muntu obâ amuzigire ngasî mango, kw’anabâ nka mwene wabo omuntu omu mbaka.

18 Ali muhwinja omuntu oshiga haguma n’owabo agalibâ ye cihana yêne ncungura.

19 Okusîma akadali kuba kusîma empimbo, n’olengeza izu erhi kushâba alonza. 20 Ow’omurhima mubi arhabêrwa, n’ow’akalimi kuhanyagala ahanyagala.

Obuhwinja burhabukwa

21 Oburha omuhwinja mutula aburhira, nta kushagaluka kw’ishe w’ecingolo-ngolo.

22 Omurhima gurhwângusire, bufumu nkana, murhima-ali mungo, anayumye omuntu orhuvuha.

23 Endyâlya enalye bufûnda-fûnda, entânda y’okuhabula obushinganyanya, 24 Entagengwa ebwa burhimanya eyerekeza amalanga, amasù g’omuhwinja gôhe, kuzimêra gazimêra enyuma ly’ebihugo.

25 Omwana muhwinja mutula gw’ishe, gwo na mûngo gw’omuzire wàmuburhaga. 26 Kurhaba kwinja okuhôngesa omushinganyanya, n’okushûrha abarhambo kuciri kubî kulusha.

27 Omuntu ogera ebinwa byâge erhi amanyire, n’ow’omurhima mwirhonzi ye mwenge.

28 Ciru n’omusirhe akahulika naye anabonekane nka mugula, orhabumbwire akanwa anabonekane nka mwenge.

18

Obuhwinja isirhe

1 Owayîrha obwîra arhabula ngwarhiro, ngasi ihano erhi na libî.

2 Omuhwinja arhadôsa mirhima, ci asîma bamanye ngasi kumuli emurhima.

3 Ah’obulyâlya bwàjire harhabula kagayo, owatûha kutumula arhanga.

4 Ebinwa by’omurhimanya, nyânja ya mogôge, nshôko ya buzîne, lwîshi luyunjwire.

5 Kurhaba kwinja okuyumva endyâlya, n’okuyâgîsa omurhimanya omu kutwa olubanja,

6 Olulimi lw’ecinganyi lunacihêke ekagômbe, n’akanwa kaco kanatule entembala.

7 Ecinganyi kanwa kaco kaciyisa, n’olulimi lwaco, gubâ murhego guyôrha gucirhezire.

8 Ebinwa by’omwanzi gw’obunywesi, kwo biri nka bihimbi bya nyama nnûnu, binywengerera omu nda kuhika kuli nya-mulà.

9 Ngasi oyôlohera omukolo, ye muguma bone kashâba.

10 Izino lya Nyakasane ye: Nkingi-nzibu. mwo omushinganyanya ayâkira barhanacimuhikekwo.

11 Omugale ebirugu byâge lwo na lwakiro lwâge, oku bwâge mpu côgo cizibu cimuzônzire.

12 Omurhima gw’omuntu nka gwasherera, kuhîmba gurhânga, ci nka gwaja irenge kurhôha gurhanga.

Omurhima ye muntu

13 Oshuza arhanaciyûmva, kuyêrekana ayêrekana obuhwinja bwamubonesa nshonyi;

14 Endwâla, omurhima gw’omuntu gwanayirembera, ci omurhima omuntu amàrhiba, ndi wankaguzûsa?

15 Omurhima gw’omurhimanya gukûnda ihano, okurhwiri kw’abarhimanya kusîma kuyumve bwinja.

16 Nyalulêrha nta lûmvi arhigula, anahike ciru n’omu masù g’abakulu.

17 Orhangiderha aha ngombe ye bahâ n’olubanja, erhi owabo ayisha balushubiremwo.

Okuyirha n’okuciza, olulimi lukugwerhe

18 Kuyêsha cigole kutwa akadali; kwo kunafunga ba-ciri-misi.

19 Omuntu orhabirwe na mwene wabo, kw’ali nka lugo luyûbake buzibu. n’abîra kwo bali nka kahamikizo kazibu-zibu.

20 Mukolo gwa kanwa wanda ayigurha, omuntu, mukolo gwa kanwa kâge ashêga.

21 Okuyirha n’okuciza, olulimi lukugwerhe, abalusîma bayûmva eci lubâmwo. 22 Owàbwîne omukazi erhi hinja arhôzire, erhi ngalo ya Nyakasane abwîne.

23 Iderha ly’.omugûnda, kusengera; omugale arhashuza n’oburhali bukali.

24 Hali abîra bakenya omuntu, hali n’aba omuntu arhonya kulusha mwene wabo.

19

Dibi-dibi garhali magulu

1 Omugûnda orhali mudahemuka ye mukulu, oku mugale w’omusirhe na wa kanwa kabî.

2 Obushiru burhâgerereza burhali bwo, n’amagulu mabidu-mabidu ganahabuke. 3 Obuhwinja bw’omuntu bunamusherêgeze amajira, omurhima gwâge gubâge Nyakasane ye gutumuza.

4 Obugale buluza abîra, omukenyi yehe ciru n’omwîra muguma anamuyâke.

5 Omuhamirizi w’obunywesi ârhakabula buhanwa, naye kanywesi yêne ârhakafuma buhane.

6 Omuntu ohâna, banji bamusengera, ohâna boshi bamurhonya.

7 Erhi bene wabo omuntu wamâkena bamushomba boshi, kurhi abîra bâge boki bankabulaga bwamuyâka.

8 Owabwîne ahika oku mûka, anacîtakire, n’omuntu okola n’oburhimanya ye bandana obucire.

Okurhuza kw’omugula

9 Omuhamirizi w’obunywesi arhabula buhanwa, naye kanywesi yêne, kuhera ânahere.

10 Obwigusi burhakwanana musirhe, omujà naye kushuhwa ashuhwa n’okurhegeka ba nnawabo.

11 Oburhimanya bw’omulume bumanyirwa oku kurhûza kwâge, n’irenge lyâge lirhalibirira ebigalu-galu.

12 Okukaliha kwa mwâmi kwo kuyôrha nka mululumo gwa ngoromora, okurhonya kwâge kwo kuyôrha nka lumè oku byasi.

13 Omwana muhwinja buhanya bw’ishe, omukazi w’embaka kw’ali nka mirhônyi yarhoga oku nyumpa bur hahusa.

14 Enyumpa y’ebirugu, kashâmbala k’ishe wa muntu, ci omukazi mwirhônzi, ngalo ya Nyakasane.

15 Obwôlo njingo buvuna, murhima mwângu, arhafuma ishali.

Murhima mwinja omuntu asîmirwa

16 Olanga amarhegeko kucilânga acilânga yêne, ci omuntu olekerera enjira yâge kufâ ajifâ.

17 Obabalira omukenyi erhi Nyakasane abîsize, yêne ye wâjuhe.

18 Ohane mugala wâwe liciri duba, ci kwône orhacîhiraga oku ntuli y’okumuyirha.

19 Omukali yêne ocijira, okumulekerera kunali kuyushûla obuhanya bwâge.

20 Oyumve ihano onaleke bakuhakanye, lyo ozinda oli murhimanya.

21 Emihigo y’omurhima gw’omuntu eluga, ci omuhigo gwa Nyakasane gwo guêra.

22 Murhima mwinja omuntu asîmirwa, n’omukenyi ye mukulu aha munywesi.

23 Okurhînya Nyakasane eba njira ya kalamo, ecimubâ co cinamubâ, n’omubâ arhaganya buligo.

Okuhanùla

24 Omwôlo analikire okuboko oku cishânjo, arhânakuhise ciru n’ekanwa.

25 Shûrha ogayana, omuhwinja ayengehe, kalihira omwenge akûlemwo ihano.

26 Okolera Ishe amaligo akanahulusa nnina, ali mwana muhanya na muhehêrere.

27 Mwana wâni, olekage n’okuyumva amahano, akaba kuyâka walonza okuyâka ebinwa by’oburhimanya.

28 Muhamiriza mubi oshekera abashamuka e kagombe, akanwa k’endyâlya kugulinjika kagulinjika amaligo.

29 Akarhi kanali ka kuhana abagambana, n’empimbo zibâ zirinzire omugongo gw’abahwinja.

20

Omwenge anayâke endalwe, obukali n’obwôlo

1 Idivayi liyishi oku lishekera omulume, n’amamvu galuza akadugundu; ocirhegago nta burhimanya agwerhe.

2 Okukaliha kwa mwâmi, kwo kuyôrha nka mululumo gwa ngoromora; omujira burhe anacîzûkize nyammanjà.

3 Buli bulume okuyogôlo embaka, muhwinja ocihîra muli zo.

4 Omwôlo arhahinga nk’abandi bâhinga, nka bakola basârûla ye murhanzi, ci lerhaga!

5 Ihano omu murhima gw’omuntu, kwo liri nka mugemero mulîri, mwo omwenge âgendidômera. Nta mwinja obula ishêmbo

6 Bantu banji baciderha binja, ci omwikubagirwa ndi wankamubona?

7 Omushinganyanya, ilabarha lyâge, lya mudahemuka; abana asiga, abasiga bany’iragi.

8 Mwâmi otamire aha kagombe mmanja àtwa, ajira amasù gayerûla ngasi hibi.

9 Ndi wamkaderha, erhi: «omurhima gwâni gucire», ntayimbwâkwo câha»? 10 Obuzirho oku bwâbo, omulengo oku gundi, bibirhi Nyakasane arhakwirirwa ebyo.

11 Amashârha gw’omwana murho, ganayêrekane erhi ebijiro byâge byâyishibâ bya bucese n’obushinganyanya. Birharhenga aharhali kanwa kinja

12 Okurhwiri kuyumva, n’isu libona, byombi Nyakasane wàbijiraga.

13 Omanye orharhonyagya iro wankanakena, ozibûke waluza ebiryo orhaluse.

14 «Birhali byo, birhali byo», gwârhi owâgula, kurhânahangè arhaja acìshinga.

15 Banasime amasholo n’omwandu gw’amagerha, ci kwône ntâco cikwanana omuntu nka kanwa kamanyire emyanzi.

Bwirhonzi bulwa amatumu

16 Omunyâge ecirondo bulyala acîhanyire ncungura oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

17 Omugati gw’obushuma guyishi oku gununira omuntu, erhi gucîbûmba akanwa gushube mushênyi!

18 Omuhigo maliano ga bandi gaguzibuhya, n’amatumu bwirhônzi bugalwa.

19 Ow’akalimi anabase amahwe, orhahîra okakômera oderha bwenêne. 20 Oderha ishe na nnina buligo, ânazimirwe n’akamole omu ndunduli y’omwizimya.

21 Obugale burhangira duba n’okukula duba, bunazinde erhi burhacibona mugisho.

Okucîkubagira Nyamuzinda

22 Orhaderhaga, erhi: nacîhòla», ocîkubagire Nyakasane yêne âkulikûza.

23 Nyakasane ashomba obuzirho oku bundi, omunzâni bagolongohize gurhahimwa kubiha.

24 Nyakasane yêne olangûla amagulu gw’omuntu enjira, kurhi omuntu ankaciderheraga mpu amanya bwinja enjira alimwo?

25 Guli murhego oku muntu okuhamagaza erhi: «eyi eri nterekêro!» n’enyuma ly’eciragâne aciganye. Omûka kamole kamoleka omurhima

26 Omwâmi murhimanya kuyêrûla ayêrûla enkolamaligo, abulibarhogeza-kwo amaligo gâbo.

27 Omûka gw’omuntu kabâ kamole ka Nyakasane, kamoleka omuntu yeshi kuhika oku nyômvu y’omurhima.

28 Obukenge n’obudahemukira mwâmi bo balanzi bamulanga; obukenge byo bikondo by’entebe yâge.

29 Buzibu basimira abana b’emisole, n’abashosi mvi bakengerwa.

30 Ebibande byajababa muko bwo bufumu buhasha obumînya, empimbo aha nsholo y’omurhima zihika.

21

Okukola ebishingânîne

1 Omurhima gwa mwâmi kwo guli omu nfune za Nyakasane nka mugezi gwa mîshi, emunda alonzize yo anaguhengulira.

2 Omu masù g’omuntu yêne, enjira zâge zoshi zishingânîne, ci Nyakasane yehe mirhima ahombaganya.

3 Okukola ebishingânîne bikwânîne omu masù ga Nyakasane, kwo kukulu aha nterekêro.

4 Okulolera abandi oku cirhugo kugayana, enkola-maligo erhakola agarhali maligo.

5 Omwirhônzi murhima adôsa na kuyunguka ayunguka, ebya duba-duba cizombo binafulusa.

6 Obugale burhenga omu bunywesi cihemu, oku burhimanga kwo bunali bwa mihera yalonza olufù.

7 Obulala bw’enkola-maligo bwo bwânazihezè, bulyala zàlahire bwakola ebishingânîne.

Rhinga bwinja bwonene bujirwa

8 Enjira y’enkola-maligo erhashongera, ebijiro by’entagengwa byohe bibâ bishongire.

9 Aha omuntu ankabera haguma n’omukazi w’embaka, ankacijira oku kanshôsho k’enyumpa.

10 Enkola-maligo erhalongeza bandi kalamo, aha bwâge owabo arhankababalirwa.

11 Bakahana omugâmbanyi, omunyi anabe murhimanya, n’omurhimanya bakamuhanûla anayengehe.

12 Omushinganyanya analolereza enyumpa y’endyâlya; abulindike enkola-maligo omu buhanya.

13 Ofuka amarhwiri mpu arhagiyumva izù ly’omukenyi, naye ânaciyâme abule n’ecishuzize.

14 Ebihânwa bushâla-shâla binarhûze oburhe, n’ebihânwa bufunda-funda binarhûze obukali.

15 Oku mushinganyanya, okukola ebishingânîne kulyâ ntânda, ci, oku nkola-maligo, kurhahimwa câbà. Ow’amîru arhagala

16 Ocikûla omu njira y’obwirhônzi omu ndêko y’abalinda-mboho afuduka akola ali.

17 Ow’amîru arhagala, ntakwo agale omuntu osîma amamvu n’amashushi.

18 Enkola-maligo yo ncungulà y’entagengwa, n’endyâlya yo eba ncungulà y’abashinganyanya.

19 Aba wankabêra nyumpa nguma n’omukazi w’embaka oyôrha arhûnzize, wankacîbêrera omu cihugo cirhabâmwo ndi.

20 Aba mw’omurhimanya habâ ebinja, habâ n’amavurha, omuhwinja yehe abishandâze.

21 Okulikira enjira y’obushinganyanya n’ey’olukogo, ye hika oku kalamo n’oku irenge.

22 Omurhimanya ànahime olugo lw’entwâli, anahôngole olwâkiro bacîkubagira.

23 Olanga akanwa n’olulimi lwâge, oku mutula acilanga.

Banyamakobwa bali banji

24 Izîno ly’omuntu ogambana, onagayana: ye Nyamakobwa, ngasi ebi akola kagayo abikolamwo.

25 Enyifinjo z’omwôlo kuyîrha ziyîrha, bulyala enfune zâge zirhaziga zakola.

26 Enkola-maligo enalegerere yacifinja ebya bene, oku omushinganyanya ahâna ebyâge. 27 Enterekêro enkola-maligo zirherekèra erhi na bishwèka, k’oliìnga lyobe bakazirhcrekèra n’omurhima gubizire amaligo.

28 Ohamiriza obunywesi erhi muhera, ci omuntu orhangiyumvirhiza ye manyiderha.

29 Endyâlya busu bukulu eciha, omushinganyanya yehe kulola aj’alola aha âgera.

30 Nta burhimanya, nta bwirhônzi, na nt’ihano lyankacigererakwo Nyamubâho.

31 Olusiku lw ‘okulwa, abantu biterusi barheganya, ci kwône Nyamuzinda ye boshi banasengera mpu abahimire.

22

Okubâ n’izîno linja

1 Aha wankaluza ebirugu, wankajira izîno nkana, aha wakashegema amarhale n’amasholo, wankaja irenge.

2 Omugale n’omugunda babuganine mw’oku: bombi Nyakasane wàbalemaga.

3 Omwenge akabona obuhanya anabuyâke, abahwinja bôhe mpu barharhaluka, bayandûle.

4 Oluhembo lw’obwirhohye n’okurhînya Nyakasane, bubâ irenge n’akalamo.

Ebikwânana izîno ly’omuntu

5 Mishûgi n’emirhego omu njira y’ababî, omuntu ocilanzire yehe kuyâka ayiyâka.

6 Oyigîrize omwana wâwe enjira âgeramwo, âbâ akola mushosi erhi yo anacibâmwo.

7 Mugale orhegeka abakenyi, ohuna mpu bamuhoze, ye mujâ w’owamuhozagya.

8 Orhwêra amaligo buhanya ahaka, karhi ka burhe bwâge kamushurha.

9 Ayagirwe mâshi omuntu obâ lukogo, omuntu ohâ mukenyi oku cijumbu!

10 Ohuluse omugambanyi entambala ehwe; embaka n’ebijâci byanarhûla.

11 Nyakasane arhonya emirhima ecîre, oyishiderha ye mwâmi arhonya.

12 Masù ga Nyakasane galanga omurhimanya, ci kwône ebinwa by’endyâlya ye bibula-buza.

Ebibihya izîno

13 Omwôlo nk’aderha, mpu: «entale eri embuga», erhi: «banyirhira omu muhânda». 14 Akanwa k’abakazi b’embuga ebâ nyènga, oyu Nyakasane ashombire ye yirhogeramwo. 15 Obuhwinja buba bunanîre oku murhima gw’omwana, akarhi k’obuhane kanamulikûze kuli bwo. 16 Okurhindibuza omukenyi kubâ kumugaza, n’okushobôza omugale kubâ kumukenya.

III. Ebinwa by’abarhimanya

17 Binwa bya burhimanya, orhege ebinwa byâni okurhwiri, orhege omurhima ly’obimanya bwinja.

18 Bulyala wâyumva osîmire okubibikirira oku murhima gwâwe, n’okubona byoshi bikuli ngasi mango omu kanwa.

19 Kuderha nti okaziyôrha ocikubagire Nyakasane, kwo kurhumire nalonza okukumanyisa ene enjira washimba.

20 Ka ntabonaga nàkuyandikira bigabi makumi asharhu, bya mahano n’obulenga?

21 Kuderha, nti omanye okunali, onahashishuza n’ebinwa bikwânîne ngasi yeshi wakudôsa.

22 Orhanyagiraga omukenyi okubâ mukenyi, n’ohanyagire orhamulibulizagya aha lûmvi.

23 Bulya Nyakasane ye basambira, n’abahaguzi, yêhe mûka abahêka.

24 Orhayinjibanaga omuntu okunira bwenêne, orhakaz’îgigenda n’omuntu oba burhe duba.

25 Wakanayîga enjira zâge. obone wamâfâ.

26 Orhabaga wa muli balya bashurha omu nfune, bacihâna cikinja oku myenda.

27 Erhi wankaba orhagwerhi ebi wâjuha, banakunyonyôla n’encingo ogwishirakwo.

28 Orhahira okahindula olubibi lwa mira, oku abashakulûza bâwe bàtwaga.

29 K’obwîne omuntu mubidu omu kukola? ye wankakolera mwâmi oyo, arhakayôrha akolera abantu kwône.

23

Omushigo gurhahasha ngasi mulume

1 Nk’oli oku cîbo mweshi n’omukulu, onalole bwinja ehiri embere zâwe.

2 Akaba odambiha, ohire akêre aha mumiro gwâwe.

3 Orhacifinjaga ebiryo byâge by’olununirizi, hyankanaba biryo bya kurhebana.

Omwonganwa

4 Orhacîrhamagya mpu walwira okuhirhira, oleke n’okuyungukira oku bandi.

5 Obuhirhi obukonolire amasù, orhabubwini. Bulyala kwo bujira ebyubi nk’ikozi, lyo liyakira oku nkuba.

6 Orhahira okalîra haguma n’omwônganwa, orhahîra okacîfinja ebiryo byâge;

7 Bulya ebi âgerereza emurhima gwâge, ye nyamuderha erhi: «mâshi lyaga onasûze», n’obwo omurhima gwâge gurhakulikwo.

8 Wâshala ehi wamâmira, obone wamaheza ebinwa binja wacikazâg’iderha.

Amahano gw’obulezi

9 Irhondo orhahîraga okaderhera omu kurhwiri kw’ecingolo-ngolo, cankanagayaguza oburhimanya bw’ebinwa byâwe.

10 Orhahîraga okahindula olubibi lwa mira, orhayankaga n’amashwa g’enfûzi,

11 bulyala Ogala-byoshi ye mwihôzi wabo, ye wânayanka olubanja lwabo akuyâgîrize.

12 Omurhima gwâwe ogurhegêre, gurhegêre ihano, n’amarhwiri gâwe ogarhege ebinwa by’abalenga.

13 Orhahîraga okababalira omwana mpu orhâmuhana, bulyala erhi wankamushûrha, akarhi karhâmuyirhe.

14 Kâli ciru okamushûrha akarhi karhankamuyirha, kwakûla omûka gwâge ekuzimu.

Oburhimanya n’omurhima

15 Mwana, wâni, erhi wankanabâ ogwerhe omurhima gw’oburhimanya, nani ogwâni murhima gwanarhimûkwa.

16 Obulâ bundi omu ndâ bwanarhâmba, bubona akâwe kanwa kâderha ebishingânîne. 17 Omurhima gwâwe gurhayagalagwa n’enkola-maligo, ci guyôrhe gurhînya Nyakasane ngasi mango.

18 Bulyala irhondo ho liri, n’obulangalire bwâwe burhâfanânde.

19 Nkubwire mwana wâni, obe murhimanya, onayêrekeze omurhima gwâwe omu njira nnungêdu.

20 Orhahîraga okakerekera ekarhî ka ba-cambali-nzoga, nisi erhi ekarhî k’àbaziga enyama,

21 bulyala abanywi bakulu n’ab’amîru banacikenye, n’obwôlo bunarhume omuntu ayambala obwikûnjè.

22 Okaziyûmva sho wàkuburhaga, orhanagayaga nyoko mpu akola mugikulu.

23 Olonze okumanya okuli, ci orhabaga: «mpemba-nkubwire» ocihangane omanye oburhimanya, ihano n’okumany’iyumva.

. 24 Okubâ ishe w’omushinganyanya: kulya ntânda; okubâ ishe w’omurhimanya: busìme bunji.

25 Orhangishagalusa sho, n’omuzire wàkuburhaga naye ashagaluka.

26 Mwana wâni, yumva nkubwire; amasù gâwe gayêrekere amahano nâkuhà:

27 Omukazi w’ecirala: lushâyo; n’omukazi w’embuga, iriba lya bunwa buhûnde!

28 Bwifulikwe alinga nka cishûngu, na barhebwa banji ajira ekarhî k’abalume.

Obulalwe

29 Ba «namahera», na ba «yajoowe» baba ba ndi?

Zibâ za ndi entambala?

ebà ya ndi emirenge? Zibâ za ndi empimbo?

Gabâ ga ndi amasù g’ebirenge-renge?

30 Bibâ bya bala barharhenga aha c’âmamvu, bibâ bya mudûmbi-orhashubûka.

31 Orhahîra okakonolera amamvu amasù: mpu ala nka gayinjiha! Mpu alà nka gabirira bwinja omu kabêhe, mpu ala oku gahona bunyi-bunyi!

32 Ganazînde erhi galumana nka njoka, gakômole nka njoka ya mpiri!

33 Amasù gâwe gabone ebingeru-ngeru obwo, n’omurhima gwâwe guderhe eby’amahabwe;

34 Nâwe obe nka muntu ogwîshîre omu nyanja emuhengere, erhi nka muntu ogwîshîre oku murhi.

35 «Banshûsire na ntaho hânduma! «bambàmbwîre, ntanayumvîrhe! «mangaci nazûka nshubihûna orhùndi!»

24

1 Orhahîraga okayônganwa n’enkola-maligo, orhanalonzagya okuzikômera.

2 Bulyala omurhima gwâbo gurhagerêreza ebirhali bigalu-galu, n’akanwa kabo karhahâna erhali mihigo mibî.

3 Burhimanya omuntu ayûbakamwo enyumpa, bwirhônzi omuntu ahûmbamwo eciriba cayo;

4 Bushiru bubûmba enguli y’omuntu, bira binja-binja byoshi bija ecibuye.

5 Aha omuntu ankaluza emisi ankaluza oburhimanya, aha ankabâ ciri-misi, ankabâ mulenga.

6 Bulyala kuyêsha kwinja emirhima: kuhima ntambala, n’okubâ na bahanûzi banji kwo kuhimira omuntu.

7 Omuhwinja mpu oburhimanya buli enyanya bwenêne, arhanabumbûla kanwa aha ngombe.

8 Olonza okujira amabî, ye baderha cishûngu!

9 Omuhwinja arhalôrha ebirhali bibi, n’omugambanyi, abandi barhamubâkwo.

10 Akaba wàrhibire omurhima olusiku lw’amarhangulo, erhi obuzibu bwâwe bunali ntabwo.

11 Ogalukire abâhêkwa ebwa lufù, ofûngire n’abadwirhwe nk’eyajibâgwa.

12 Ka kwo wâyishiderha, erhi: kâli rhurhâli rhumanyire? K’orhamanyiri oku Olyala olâba emirhima ntâco ahabire? K’orhamanyiri oku omulanzi olànga omurhima gwâwe, Oku arhahabiri bici? Ye wahêmbe ngasi muguma nk’oku ànakozire.

13 Okazirya oku bùci mwana wâni, bulya bubâ bwinja, n’ebigukulu hy’obûci hirhahimwa kununa omu kanwa.

14 Ntyo kwo n’oburhimanya nabwo buli omu murhima gwâwe, erhi wankabuhikakwo wanabona ensiku, n’obulangalire bwâwe burhâfânandè.

15 Orhahîraga okahira omurhego omu nyumpa y’omushinganya, orhanamushâbiraga enyumpa.

16 Bulyala kali nda omushinganyanya akulumba anashubizûka, ba-nyankola-maligo bôhe kugwa bagwa omu buhanya.

17 Erhi omushombanyi wâwe ankakulumba, orhacishîngaga; omurhima gwâwe gurhasîmaga mpu obwenge amâsârhala.

18 Nyakasane akanagaya omu kubona ntyo, obone arhacimurhûzirikwo mûngo.

19 Orhahîraga okalubira enkola-maligo, orhayagalagwa n’endyâlya,

20 Bulya nta irhôndo ly’enkola-maligo: akamole k’endyâlya kuzima kanazima.

21 Mwana wâni, orhînye Nyakasane, orhînye na mwâmi, orhahîraga okajira oyu wagomera muli abwo bombi;

22 Bulya obubane bwâbo burhalâliza, na bulya, ndi omanyire citumule cici bâyishikuhirakwo bombi?

IV. Ebindi binwa by’abarhimanya

Okugwasanya

23 Ebi nabyo biri binwa bya barhimanya: Okulola ola ye ndi nka watwa olubanja, kurhabâ kwinja.

24 Obwîra omumînya mpu ali mushinganyanya, kuhehêrerwa ahehêrerwa n’amashanja, kugaywa anagaywa n’abandi.

25 Ci kwône abatwa olubanja bwinja, banayumve basîmire: mugisho banajâkwo.

26 Omuntu wakushuze bwinja ^a, erhi hinûnugurho akuhizire oku kanwa.

27 Orheganyize omukolo gwâwe embuga, oshubija aho ohînge ishwa lyâwe^b, wabona oku watunga enyumpa yâwe.

28 Orhahîra okayêmera duba obuhamirizi bwayâgiriza omulungu, orhanahîra okarheba omuntu n’akâwe kanwa.

29 Orhaderhaga, erhi: nâmukolera ebi ànkolire! erhi naha ngasi muguma nk’oku ànakozire»

Obwôlo

30 Nàgeraga aha kw’omwòlo, aba ishwa ly’ecingolo-ngolo,

31 Alà oku lyoshi lyàli limeziremwo omushadu, lyoshi lyàliyumjwire mishûgi, n’olugurhu-gurhu lw’amabuye erhi lwàhongosire.

32 Omu kubona ntyo nadôsa emirhima, okubona ebyo kwàmpà ezo nkengêro.

33 Mpu «wârhangibunga hitya, warhangibâ nka waheba olugohe oku lundi, warhengibâ nka wahira okuboko oku kwabo, ocihêngeke;

34 Oku ecizômbo cahânda aha mwâwe nka mubalama, n’ecizômbo cakutulikakwo amatumu!»

25

V. Ecitabu ca kabirhi c’ emigani yayandikagwa na Salomoni

1 Lâba eyindi migani ya Salomoni, yàyandikagwa na bambali ba Hezekiyahu, mwâmi w’eYudeya.

2 Okufulika omwanzi, liba irenge lya Nyamuzinda, ci okusholera olubanja liba irenge lya mwâmi.

3 Amalunga go gabâ enyanya n’igulu lyo liba idako, omurhima gw’abâmi gwohe libâ ishâmba.

Ebwâmi erhabêra orhali mwîrhônzi

4 Ecûma, ocibalazekwo amazi g’ecûma, wabona oku cayisha cirî-cirî;

5 Okûle endyâlya omu masù ga mwâmi wàbona oku entebe yâge yasêra omu bushinganyanya.

6 Orhahîraga okacihiramwo amakangarasa nk’oli omu masù ga mwâmi, orhanahîraga mpu wâjitamala halya h’abakulu-bakulu:

7 Bulya aha bankakuyôza omu burhwâli, bankakubwîra mpu «ogere».

Ebi amasù gâwe gàbwîne, 8 orhabihêkaga duba-duba aha kagombe, bulya kurhi okolaga wajira obwo, erhi owinyu ankakuyâgîriza?

9 Olongôle mweshi n’owinyu, ci kwône orhabasagya ihwe lya bene;

10 nnalyo akanakuyûmva obone amâkugaya, nâwe wene oheze olukêngwa.

11 Akanwa kalîke amango mînja, irehe lya masholo oku mbale y’amarhale.

12 Ehigondo hy’amasholo n’enjuma y’amasholo gacire, kwo binali nka kanwa k’omurhimanya wakalihira okurhwiri kwayumva.

13 Omurhumwa mûmva, kw’ali omu masù g’owamurhumaga nka mishi maholo-maholo amango bâsârûla, garhuliriz’omurhima.

14 Omuntu ohâna omulagi arhâjirè, kw’ali nka bitû n’empûsi erhakulikîrwi na nkuba.

15 Oburhûza bunarhume omurhambo agômba, olulimi lw’omuntu murhûza lunabeze akavuha.

16 Erhi wankashânga obûci, onalye oyigurhe, ci kwône omanye wankacîhakabo, wankanagogwa.

17 Orhahîraga okakômera enyumpa y’omulûngu, akanarhama obone mwamâshombana. 18 Omuntu ohambâra omwalungwe, buli buhiri, ngôrho, mwampi mwôji.

19 Okucìkubagira endyâlya olusiku luhanya, kunashube lino libolo, kugulu kwâhegera.

20 Okuhogola ensirha n’emboho eri, kuba kubulagira enkalishi oku cibânde, kuyimbira omurhima guli burhe.

21 Omushombanyi wâwe erhi ankashalika, onamushalûle, erhi ankagwarhwa n’enyôrha, onamuhe anywe.

22 Kuli kuliìnda amakala oku irhwe lyâge, Nyakasane akugalulira.

23 Hali empùsi elerha enkuba, olulimi luba mwanzi nalwo lunalerhere omuntu oburhe.

24 Aba omuntu ankabèra nyumpa nguma n’omukazi mudârhi, ankayûbaka oku kanshòsho k’enyumpa.

25 Omwanzi mwinja gwarhenga emahanga, kwo guli nka mìshi aba mumiro gw’omuntu oli nyòrha.

26 Omushinganyanya oyôbohire enkola-maligo, ye muguma n’iriba lilabarhanyè nisi erhi nshôko bahemwîre.

27 Okulya obiki bunji kurhabà kwinja, okurhehwa n’ehinwa by’oluhohòlolo nakwo kurhabà kwinja.

28 Olugo lw’omwerûlè, lulya lurhalikwo côgo, lwo lugumà n’omuntu orhajira murhima.

26

Obuhwinja burhabukwa

1 Oku ecânda cishuhwa n’enkuba y’olubula erhi nkuba kwône, kwo n’omusirhe ashuhwa n’olukengwa.

2 Kula akafûnzi kaburuduka, na kulira ehiremberembe hiheneka, kwo n’enfûlago y’obumâma egênda ciru.

3 Nka kula bayîkira eciterusi akarhi, n’ecihêsi omukoba kwo banabikira abahwinja emihini.

4 Orhahîra okadumiza omusirhe oku isirhc lyâge, wakanabà akâge nâwe.

5 Omusirhe omushuze nk’oku isirhc lyâge linali, akâmanya mpu ali murhimanya.

6 Kubula-bula na kucîtwa amaboko, okurhuma omuganda w’ecingolo-ngolo.

7 Entege z’ow’akagulu zirhajira nsimiko, zo nguma n’omugani omu kwanwa k’ecingolo-ngolo.

8 Kunanîriza ibuye oku mujaleti, okuha ecingolo-ngolo irenge.

9 Omugani omu kanwa k’ecingolo-ngolo, ihaji lya kashugi-shugi omu nfune z’omulalwe.

10 Omulwî wâlasha ngasi muntu wacìgerera, ye muguma n’omuntu oziga akolerwa n’ecingolo-ngolo.

11 Kulira akabwa kashubirira ebishaliza, kwo n’omuhwinja naye ashubirira obuhwinja bwâge.

12 K’okola oshanzire omuntu ôcibwîne burhimanya? Omusirhe ye mukulu hali ye.

13 Omwôlo erhi engoromora eri emuhanda, «entale eri emuhanda!»

14 Omwôlo kwo ahinduluka aha ncîngo, kula olumvi luhinduluka omu mulirango.

15 Omwôlo anazinde alikira okuboko oku cishânjo, okukuyêrekeza ekanwa kumurhamye.

16 Omwôlo kw’amanya mpu ye murhimanya olushine, walusha bantu nda bashuza n’obwirhônzi.

17 Okucihira omu lubanja lwa bene, kubâ kugwârha amarhwiri g’akabwa.

18 Kwo ali ak’omusirhe walasha omuherho gulikwo emyampi êkolire, gulikwo n’empiru n’olufù,

19 omuntu orheba owabo, abuliderha, erhi: «byâli bihinza!»

20 Cibula ca nshâli cizimya omuliro entambala nayo enahwe nka nta rukozo-wâkoza.

21 Omuntu mukunizi kw’azûsa akadali kulira, amakala gazûsa omuliro, kulira bahira enshâli oku cîko.

22 Ebinwa by’omuntu w’omwânzi bubâ bununîrizi, buyandagalira omu nda kuhika oku nyômvu.

23 Buhomo oku nyûngu y’ibûmba, ko kanwa k’omuntu oganira n’olubohôlolo, n’obwo omurhima gwâge guli mubi.

24 Oshombana ajira oku arhebana n’ebinwa, n’obwo omurhima gwâge guyubarhîre obulyâlya;

25 ciru akaderha n’obwonjo, orhamuyemeraga, bulyala omu murhima gwâge muli bigalu-galu nda.

26 Enshômbo hali amango ecihundikira obulenga, omu ndêko mwo eciyêrekanira.

27 Ohûmba omwîna anagugwemwo, ohirika ibuye linamugalukekwo.

28 Olulimi lunywesi lushômba okuli, akanwa kashigîriza kushâba kashâba.

27

1 Orhacikubagiraga omulegerege gw’irhôndo, bulya orhamanyiri bici byarhenga mw’ogu gw’ene.

2 Wundi wâkukûnga ci arhali kanwa kâwe wene, muntu wârhenga kuli ci arhali wene.

3 lbuye lizidoha n’omushenyi kwo na kwo, ci omûngo omusirhe alerhera omuntu gucilushire.

4 Omutula gubâ mumînya, n’obukali gubâ muhûsi, omûngo gw’owamânyagwa gwohe ndi wankagulîndira?

5 Aha wankasîmwa n’orhaderha, wankakalihirwa n’owakubwîririra.

6 Omwîra anakulubira obone n’oku alubire, ci omwânzi anakuhôbera erhi anakuhigîre.

7 Mumiro guyigusire anagalule obûci, mumiro gushalisire ananunirwe n’ebilulu.

8 Omuntu ogenda-genda ahike kulî n’ecihugo àburhagwamwo, kwo ali nka akanyunyi kayâbukira kuli n’olwogo lwako.

9 Amavurha gabaya bwinja kushagalusa gashagalusa omurhima, nakwo okujira omwîra nkana kunabômbeze omurhima.

10 Orhahîra okalekêrera omwîra wâwe nisi erhi omwîra wa sho, orhahîra okaja aha mwa bene winyu olusiku oli burhe. Mwîra oli hofi, ye mukulu hali muci wa muntu oli kuli.

11 Mwana wâni, hinduka murhimanya lyo oshagalusa omurhima gwâni, lyo mmanya oku nashuza ngasi abangayisize.

12 Omwenge akabona obuhanya anacîfulike, omuhwinja yehe mpu abugeraho aciyandulire!

13 Omunyâge ecirôndo, bulyala acihânyire ncungulâ oku w’ihanga, na kuli oyu orhamanyiri omuhûnekwoye ecikinja.

14 Omuntu wagisha owabo n’izu linene sêzi-sêzi^c, abandi banamugânjire omu balozi!

15 Omukazi w’embaka ye muguma na kula obona emirhônyi, era mirhônyi ehona oku nyumpa burhahusa olusiku lw’omudûmbi.

16 Ogwerhe owa bene oyo erhi mpûsi agwerhe, n’okuboko kwâge kulyo mavurha kufumbasire.

17 Cûma cirhyaza ecûma, muntu oyengehya owabo.

18 Olanga emizeti ye nayirya amalehe. olanga nnawabo ye naja irenge.

19 Kulira obusù burhashusha bwâbo, kwo n’emirhima y’abantu erhashushana.

20 Wa-nyênga na Wa-kuzimu, abo bombi barhîgurha. kwo n’amasù gw’omuntu garhîgurha.

21 Hali ecibeye c’amarhale hali n’eca amasholo: Omuntu yêne okwânîne ayirukire ayumva ebinwa by’okulimîrhiza.

22 Omusirhe ciru wankamushakulira omu cishakulo; isirhe lyâge lirhankamurhengakwo.

23 Omanye ebintu byâwe bwinja, abusò bwâwe obushîbirire;

24 bulyala obugale burhabâ bw’ensiku n’amango. obuhirhi burhasigirwa iburha n’erindi.

25 Oba wamâkolôla, n’oburheme bwamavûnda. wamânasingula ebyasi by’oku ntôndo,

26 obe n’abana-buzi ly’obona eci wâyambala, obe na bihebe nka binga wakatwamwo olubanja lwamashwa gâwe;

27 obe na marha manji ga mpene, bibe bijumbu kuli we, oku ba aha mwâwe na kuli bambali-kazi bâwe.

28

1 Omumînya anayâke na ntâye omulibisirekwo; omushinganyanya yehe kwo abâ adekerire nka mwana wa ntale.

2 Bubi bwa ba-ciri-misi butula entamhala, omurhimanya ayifûnge.

3 Omumînya wâlibuza omuhanya, ye muguma n’enkuba yâshereza emyâka, olônze eciribwa, ocibule!

4 Omuntu okulekerera irhegeko: kuyinjibana enkola-maligo, ci omuntu oshimba irhegeko, arhabona oku nkola-maligo.

5 Enkola-maligo zirhumva hishingânîne, abalonza Nyakasane bôhe byoshi bayumva.

6 Owabâ ali mukenyi nka anali mudahemuka, ye mukulu oku muntu w’enjira z’ebinzongo-nzongo ciru akabâ mugale.

7 Oshimba irhegeko ye mwana mwenge, okômera enkonola-masù anabonese bene ishe nshonyi.

8 Omuntu ogala n’eby’obungûnganya n’oyungukira oku bandi, analundikire abâyishibigabira abakenyi.

9 Omuntu ocîfuka amarhwiri mpu bankanamukengêza amarhegeko omusengero gwâge gurhahika.

10 Omuntu ohabulira obushinganyanya omu njira mbi, arhakabula bugwa omu mwina ahûmbaga yêne.

11 Omugale kwo aderha mpu ali murhimanya, n’obwo omugûnda w’amakengu anamuyenje anamugwase.

12 Abashinganyanya bakayaza ntâye orhasima, endyâlya zikaja eruhya abagula banayôngoloke muguma-muguma.

13 Omuntu ofulika amabî gâge kuyabirwa anayabirwa, ci omuntu ocîshobeka akanagaleka kubabalirwa anababalirwa,

14 Iragi lyâge omuntu oyôrha akomekire, ci kwône omuntu w’omurhima muzibu nk’ibuye, kuhanyagala anahanyagala.

15 Kw’ali nka ntale yalûmba, nka ciryanyi ciri ishali, omuntu obihira olubaga.

16 Omuluzi akabula bwâge bwenge ly’anyagana, oshômba eby’obuhagwe ye rihya ensiku.

17 Oyu balibirhakwo mpu ayîsire omuntu, ânalinde ahika aha nshinda erhi kuyâka ayâka, orhahîra okamuhumakwo.

18 Omuntu ojira obwôrhere bushingânîne ârhakabâ kurhi, ci omuntu odûngira eyi n’eyi: arhabula olunda arhogîre!

19 Omuntu ohinga ishwa lyâge ye nabona ecijumbu ayikula, n’olibirha oku mpûsi ye yîgurha ecizômbo.

20 Orhabêsha ye banabûmba mugisho, olonza okugala duba arhabula butumula.

21 Kurhaba kwinja okujira akanânâ, ci kwône ehihimbi hy’ecijumbu hinarhume omuntu alyâlyanya.

22 Owa amâgene anabishwire, ahabe oku olusiku lw’ecizômbo luciri nyuma.

23 Okalihira omuntu anazinde erhi arhona, kulusha ow’akalimi kalimîrhiza.

24 Ozimba ishe na nnina mpu «cirhali câha» erhi alingiyinjibana ebishambo.

25 Mwonganwa otula entambala, oyêgemera Nyakasane arhakabona itâka.

26 Ocîkubagira obwenge bwâge yenene erhi muhwinja, omuntu ogenda acîrhônzire arhabâ kurhi.

27 Omuntu oha abakenyi arhashalika, ci kwône ogenda azibire erhi mujâcire.

28 Endyâlya zikayimuka, abantu banacîfulike ci kwône zikaherêrekera, abashinganyanya banaluge.

29

1 Omuntu oyumva bamukalihira acikenyegule, kukenyuka anakenyuka burhalûnga.

2 Nka barhimanya barhegeka, olugaga lunayumve lusîmire, nka ndyâlya ziri oku ntebe, olubaga kulaka lulaka.

3 Omuntu orhonya oburhimanya ye simîsa ishe, orhonya abakazi b’ebishungu, kusherêza anasherêza e birugu byâge.

4 Bushinganyanya mwâmi ayôlolosamwo ecihugo, ow’obuhagwe yehe kusherêza acisherêza.

5 Olimîrhiza owundi, erhi murhego mulabarhe amufulisire.

6 Endyâlya enalambagire erhi enali ntege, omushinganyanya yehe âgenda ashagalusire.

7 Omushinganyanya anakaziyumva olubanja lw’abakenyi, endyâlya erhishi-luyumvirhiza.

8 Abagambanyi banayôce ekà, ci abagula bôhe aha bali kufûnga bafûnga entambala. 9 Omugula wajisa omusirhe kadali, anakaliha erhi ashese ci erhi anayâzire.

10 Ebishungu birhabona oku mushinganyanya, abashinganyanya bôhe kugendêrera bagendêrera obuzîne bwâge.

11 Muhwinja oziga omutula gwamurhaluka^d, omurhimanya yêhe anagurhûlirize.

12 Omurhambo okâyumvirhiza ngasi binwa bya bunywesi, abambali boshi oku banali barhabonekemwo orhali mubi.

13 Omugûnda n’omugale babuganine muli oku: bombi Nyakasane obamolekera mûshi.

14 Omwâmi otwira abagûnda olubanja n’abushinganyanya. entebe yâge kusera yânayôrhe esêra.

15 Okushûrhwa n’okukalihirwa binahe omuntu oburhimanya omwana balekêrera ye bonesa nnina nshonyi.

16 Nka nkola-maligo ziri oku ntebe ly’obubî buluga, ci kwône abashinganyanya banayishibona oku zahunguluka.

17 Okazihanûla mugala wâwe, wâbona oku acikushagalusa, anarhume omurhima gwâwe gwarhimûkwa.

18 Nka nta mulêbi, olubaga lunabe nka kulya balunika, yêhe w’iragi omuntu oshimba irhegeko.

19 Omujà arhadundwa na binwa, anabe abiyumvîrhe arhânabishimbè.

20 K’obwîne ola muntu ohamira oku binwa? omusirhe ye mukulu hali ye.

21 Orhogoza omujà ociri murho, erhi akula anamukulire.

22 Omuntu oluba duba ntambala atula; n’omukali arhahwa arhâlogorha!

23 Okugayana kunarhume omuntu ashuba nyamakobwa, n’omuntu acirhohya ye naja irenge.

24 Kunali kulukira haguma n’ecishambo, na kucîhanyagaza, okuyumva bakûngulira oyu burhalikwo, okanahulika.

25 Oyôboha abantu arhimangigwa omu murhego, ocîkubagira Nyakasane agwerhe ah’agwerhe.

26 Banji balwira okurhona emunda omurhambo ali, ci kwône Nyakasane yêne ohà omuntu olubanja.

27 Abashinganyanya barhakwirirwa nkola-maligo, n’enkola-maligo erhabona oku muntu mushinganyanya.

30

VI. Ebinwa bya Aguri

1 Ebinwa bya Aguri, mwene Yâkehe w’è Masi.

Alaga ebinwa oyo muntu^e àrhumiraga Itiyeli, kuli Itiyeli bona Ukala.

2 Nta muhwinja akâni omu bantu, ntajira makengu ga muntu,

3 Oburhimanya ntabuyigaga, n’obumanye bw’abimâna^f

4 Ndi okola osôkîre emalunga anabuligaluka?

ndi okola ofûmbasire empûsi omu nfune zâge?

ndi okola obohire amîshi omu cirôndo câge?

ndi wàtwaga embibi z’igulu zoshi? K’oyishi izîno lyâge?

K’oyishi izîno ly’omugala?

5 Ngasi luderho lwa Nyamuzinda lubâ lucesîbwe n’omuliro;

abâ mpenzi y’oyegemire muli ye.

6 Akanwa kâge orhahîra okakahebakwo akândi,

wankanatumula bakujire munywesi.

Omusengero

7 Bibirhi nkusêngîre, orhabinyimaga, obinshobôze ntacifà:

8 Oncînge oku bunywesi n’oku bulênzi,

orhampâga bukenyi orhampâga na bugale,

ci ondeke nani ndye oku mugati^g.

9 Kuderha nti nakayigurha obone namâkuhaba,

obone nkola naderha nti: Nyamuzinda ye ndi oyo!

nisi erhi nshalike obone nkola nazimba,

obone namahemukira izîno lya Nyamubâho.

10 Orhahîraga okashobeka omujà emunda nnabamwabo ali,

ankanakuhehêrera ohanyagale.

VII. Emigani erimwo emibalè

Enyumpa mbi ziri inni, n’ebirhayumvikana ho biri

11 Hali obûko, oku bàjacira ishe, kwo na nnina barhamukênziri.

12 Hali obûko bumanya mpu buli bwa bêru-kwêru, n’obwo izinga lyâbo libananîrekwo.

13 Hali obûko bulolera abandi oku cikanyi, n’ebisike biyunjwire kagayo.

14 Hali obûko bujira engôrho mpu mîno, n’orhwere mpu myangânga,

rhwo bashanyangulamwo abagûnda,

babarhenze hano igulu, banasigise abakenyi ababo bantu.

Hali binni birhîgurha

15 Omushûndwe gujira banyere babirhi: bo ba lêrha! lêrha!

Hali bisharhu birhîgurha na binni birhaderha mpu: «lekaga»!

16 Okuzimu, endâ y’engûmba, idaho lirhigurha mîshi,

n’omuliro gurhaderha mpu: lekaga!

17 Amasù omuntu akengulamwo ishe, âgagayira nnina wa muntu obugikulu,

bihûngu by’oku lwîshi byâgarhulè, bigukuma byâgashege!

18 Hali bisharhu nyumva bintalusire, na binni ntishi:

19 enjira ya lubaka emalunga,

enjira y’enjoka oku mbyâ,

enjira y’obwârho omu karhi k’enyanja,

enjira y’omulume omu mwanahyâ^h,

20 Enjira y’omukazi w’ecishûngu yoshi eyo:

anaba amâlya ahôrhole nakanwa, erhi:

«nta bubî nàjizire».

21 Hali bisharhu bigeza igulu mw’omusisi: na binni birhalindwa:

22 omujà wamâhinduka mwâmi,

n’omusirhe wamagala,

23 Omunyere bàkazagibênga wamâheruka,

n’omuja-nyere wamàyîmûla nn’omu-mwabo!

Ebinyinyi nabyo hiba binni

24 Hano igulu habâ binyinyi binni: cikwône barhimanya omu barhimanya.

25 Obunyegere, lubâ lubaga lwa butya-butya, ci kwône buyishi oku bahaka enguli canda.

26 Ebishegeshe, ebâ ngabo ya mbula-misi, ci kwône biyishiyûbaka omu mabâle.

27 Enzige, zirhajira murhambo, ci kwône bwinja zihinda.

28 Omusherebera, nfune egugwârha, cikwône omu bwâmi guyâlukizaⁱ.

Abayishikânânda

29 Hali basharhu bayishicûka, na banni bayishikânânda.

30 Wa-ntale, ntwâli omu by’erubala, arhayôboha bici!

31 Nyaluhazè wakânânda omu karhi k’engoko,

n’ecihebe cayâbula obusò,

na mwâmi omu ngabo yâge.

32 Erhi wankahabuka okakaliha, n’erhi wakabà wàcijire emurhima,

onahire enfune oku kanwa!

33 Bulyala, amarha, omuntu akagatûnda, ganarhengemwo amakâfè;

izulu, omuntu akalisinaga bwenêne, linarhengemwo omuko,

n’oburhe, okubunanîriza kunarhengemwo entambala.

31

VIII. Ebinwa bya Lemuweli

1 Ebinwa bya Lemuweli mwâmi w’e Masa, nnina wàmubwirizagyabyo.

2 Mâshi mwana wâni, mâshi k’omu ndâ! Mâshi busìngo busìnga omuliro!

3 Irhondo orhahîraga okarhega abakazi emisi yâwe, orhahîraga okacirhega ba-kaheza-k’abâmi.

4 Kurhahimwa kushuha abâmi, Lemuweli, kurhahimwa okushuha abâmi okucirhega amamvu, ciru n’oku baluzi okurhonya enzoga kurhabâ kwo!

5 Kuderha mpu okunywa kwankanabayibagiza olushika bàtwaga bône, obone bamâlenganya abarhindibuzîbwe.

6 Amamvu makali onagahe omuhera, idivayi onalihe ogwerhwe n’omutula,

7 anywe, ayibagire obuhanya bumulikwo; anywe arhacikengêraga bulya bulagîrire bwâge.

8 Okazibumbûla akanwa oderhere akaduma, oderhere n’enfûzi;

9 Okazibumbûla akanwa otwe olubanja bwinja;

omukenyi n’àbarhindibuzîbwe, okazibatwira olubanja.

IX. Irenge ly’omukazi nkana

10 Omukazi nkana ndi wankamubona? agwerhe ecitwiro cilushire ec’amagerha^j.

11 Omurhima gw’iba ye guba gucikubagire, na ntakwo abule buyunguka omugwerhe.

12 Ensiku zoshi z’obuzîne bwâge, kuciza amuciza, ci arhamulibuza.

13 Anaje aho alonze obwôya bw’ecibuzi n’ecitâni, ahirekwo n’obulenga bw’amaboko gâge.

14 Kw’abâ nka bwârho bwa murhunzi, bwo buged’ishundira kuli

15 Azuka buciri budufu, ayîkuze ab’aha kâ, agabire n’abambalikazi omukolo.

16 Akalonza ishwa analibone; bunguke bw’omu maboko gâge arhweresamwo emizâbîbu.

17 Omushângi buzibu agukobeka, n’emisi ya amaboko gâge kukolesa ayikolêsa.

18 Anakaziba ayumvîrhe oku obushanja bwâge buli bwinja, na budufu akamole kâge karhazima^k.

19 Okuboko anakulîkire oku bushanja, n’eminwe yâge ebûngule omugozi.

20 Anabumbûlire omukenyi enfune, alambûlire n’omugûnda okuboko.

21 Arhayôbohera enyumpa yâge oku nkuba y’olubula, bulyala ab’omu mwâge boshi, nta wa mushângi muguma.

22 Amalengeti gâge yêne ogaluka, omushângi gwâge gw’akaduku n’ecitâni.

23 Aha ngombe iba agwerheho olukengwa, ho atamala aha karhî k’abagula b’ecihugo.

24 Nyâmà wâni anakaziluka emishângi y’ecitâni aguza, n’omukaba agugulize omurhunzi.

25 Obuzibu n’olukengwa gwo mwambalo gwâge^l, âsheka ene, asheke n’irhondo.

26 Anakazibumbûla akanwa n’oburhimanya, n’oku lulimi lwâge kanwa ka butûdu kakubâ.

27 Arhahabiri enjira zirhenga omu mwâge n’ezimuja^m, arhanalya mugati gwa bwôlo.

28 Abagala bayimanzire, mpu baderhe oku ali muny’iragi, iba naye anakazimukûnga.

29 Abakazi bàkozire ebinja bali banji, ci kwône w’oyo ocibalushire boshi.

30 Iranga kurhebana lirhebana, n’obwinja buba bwa busha,

omukazi orhînya Nyakasane ye kwânîne okukêngwaⁿ.

31 Mumuhe oku binja by’omu mukolo gwâge

n’aha ngombe, emirimo yâge ederhe irenge lyâge.

---

 ^a1.17 «akarhonde karhafa oku bulêmbo» halî ebinyunyi birhegwa n’akasirha, ebindi bulya biri byênge bicîyakire bibona oku byamarhegwa.

 ^b1.20 Burhimanya kwo adesire nka muntu, nka mulêbi (Yer 7, 2; 5, 1).

 ^c1.21 Olugô lwa mîra e Bulaya n’e Buyahudi, lwàlikwo ecôgo cizibu.

 ^d2.16 «omukazi w’embuga» ko kuderha: muka bene. Eci cigabi cirhanzi cishubulwire kanji kanji eryo ihano ly’okucìlanga oku bulala (sinza Mig 5, 2-10; 6, 23-25; 7, 5-27)

 ^e2.21 Eco cihugo c’Israheli eco, mw’ogu mugani. Ahâli h’okuderha olubaga lwîshogwa n’agandi mashanja, omwandisi agabire olubaga lwîshogwa mwo mpiriri ibirhi: abarhimanya n’enkola-maligo erhi entagengwa n’abaminya.

 ^f3.9 Omwâka muhyahya, omwana wa burhanzi, enterekwa y’omuntu, lyàli irhegeko okurhùla Nyakasane omwâka muhyahya omu kushénga omushigo n’okuvuga omûnkwa (sinza Mib 18, 12-13; Lush 14, 28-29).

 ^g3.17 Omurhûla cirhali cidêkêrera kwônene c’okuba nta mbaka zihali ci kuli kuhashirya bwinja ehyâwe buzira bihamba bici, go mango baderha eno mwirhu, mpu: arhaganya buligo arhanabulânga (sinza Mig 8, 18) n’ornu Ndagâno Mpyahya, omurhûla bubâ. bwinja buli endalâla omu murhima gw’omuntu, ngalo ya Mûka Mwimâna.

 ^h4.7 Nka kulira omurhondéro gw »okuyoga kuli kuja omu mishi ly’omuntu amanyiyòga, n’okwo kuja omu mishi kuligi kurhenga eburhambi bwâgo.

 ⁱ4.9 Binwa ishe àkazagimubwiriza.

 ^j5.2 Vulgata (Bibliya ya cilatini) yo rhuyankire-kwo okuhindula eci cinwa ntya.

 ^k5.4 Omwenda nka gwaciribwa erhi guli mununu, nebyâha kwo na kuguma. 5, 11: Omu kuderha: obone wamahwêrwa n’omubiri gw’eminyafu.

 ^l5.14 Omu ngombe mwo bahanira enkola maligo (sinza Lev 24. l6; Lush 17, 7; Burh 1, 30).

 ^m6.3 Sinza Vulgata: nk’omuntu analire omwenda gwa bene, anagujuhe duba, ciru bwankayira.

 ⁿ6.12 Endyâlya erhamera ngohe: «endyâlya erhagania goshhi erhacikubagirwa bulya arhali muntu nkana.

 ^o6.23 Okayumva mpu mwene lebe ayengeha, erhi ajira ecibwiriza.

 ^p6.26 Nka kula rhunaderha omu mashi, mpu: omukazi mugênzi ye «tulye twende») gwàrhi abazihi b’akashâra, kukenya akenya ocirhegaye. Muka-bene acirigî mudârhi kulusha.

 ^q7.14 Enterekêro ya nyabuholwe, yo nterekêro y’omurhûla (Lev 7. 15-16). Enyama y’eyo nterekêro egwerhe omwânya gwa Nyamuzinda, ogw’abadâhwa, n’eyindi nyama byânalirwa ebijûmbu ko kalêmbu k’owahanaga enterekêro. Hali ezindi nyama zalikwânîne zilâle na buca zibe lyo zihânwa nterekêro kandi erhi lundi lusiku (Lev 7, 15-17).

 ^r7.17 Mira, alowêsi na cinamomi: ebâ mirhi y’e Buharahu enakazirhengakwo amalâshi.

 ^s7.27 Mw’eci cigabi ca kali-munani n’eca kali-mwenda mwo muli omurhima gw’enyigîrizo ziyêrekîre oburhimanya omu nyigîrizo z’emigani. -Oburhimanya ciri cigabi cinene ca kalamo omuntu yeshi ankahashicifìnja (Ayu 28; Bar 3, 9-4, 4) -Ako kantu kinja kanaderhwe nka kulya omuntu waja wahamagala bugenda-jira (sinza Mig 1, 20-33 ; 3, 16-19; 8-9. Anaja aganira amaburhwa gâge n’oku àli aha bàlemaga igulu (8, 22-36).

 ^t9.1 Burhimanya ali nka mukazi wa mbuguma, nna-bàna erhi nna-munene.

 ^u9.1 Mitûngo nda: « ciri cimanyiso ca buhirhi, bugale bw’eyo nyumpa«. «Nda» ciba cimanyiso c’obwimâna emw’Abayahudi.

 ^v9.10 Obumanye bw’abatagatifu: aha, Vulgata rhukulikire; Ebibliya y’e Yeruzalemu kw’edesire mpu «obumanye bw’omutagatifu ».

 ^w9.17 Omu bihugo Israheli-Palestina na Israheli, «amîshi» garhali ga cilugè ogahisirekwo kubika anabika bwinjinja, ntyo ciru omushâmbo anayishigazimba nka nnago arhagabisiri bwinja.

 ^x10.1 Ah’oburhimanya buli kuyinjiha hayinjiha, kusîmîsa hanasîmîsa.

 ^y10.11 Omu kanwa murhengwa: munarhenge ebinwa byaciza, murhenge nakakayirha erhi kalogorhere lebe, kagayise omuntu.

 ^z10.19 Omwana oderha bwenêne anaderhe ah’ishe alìre omwênda (mugani gwa Bashi).

 ^a24.26 Omuntu akakushuza bwinja, onayumve oku akusîmire; nâwe onamusîme, n’ehinûnu gurho nahyo buba bworhere bwa kulamusanya emw’Abayahudi.

 ^b24.27 lhano bahire omwana waja omu buhya, nka kula bankanabwîra omuntu; mpu: «ohinge onayêze», «otule onabinje».

 ^c27.14 Abayahudi bàli hanzibwe okulamusanya n’omuntu arhacijira omusengero gw’esêzi: sinza Ebibliya y’e Yeruzalemu.

 ^d29.11 Omutula gunarhaluke omuntu, nka kula amamvu gazônga omuntu. Kwo n’oburhe nabo bunaderheza omuntu ebigalu-galu.

 ^e30.1 30, 1: Ebinwa by’ecihabraniya biri aha, abalenga barhabiyûmva kuguma boshi.

 ^f30.3 30, 3: Kwo kuderha obumanye omwimâna yêne ayigîriza. Bukenge burhumire bamuderha nka hanji. ntabuyishi.

 ^g30.8 Omu Vulgata: «casînga ompe eci nalya»,

 ^h30.19 Omu mwana-hya: mukazi wa muhya, arhali kuhaba obulyo hw’okumuhima, ci ihwe ly’ukuba izîmi n’okuburha!

 ⁱ30.28 Nka kula baderha eno mwirhu Bushi, mpu: omuntu anashombe nyalugaka babul’iyalukiza nyumpa nguma.

 ^j31.10 Er’irenge ly’omukazi nkana (murhim’ali ekà) Iuli lwiganyo lw’oburhimanya bw’omuntu

 ^k31.18 Anayumve asimire omukolo gwâge bulya gumubêrire. Okuderha; mpu: «itara lyâge lirhazima budufu, arhali mpu oku ciko alâla, nanga, ci mpu enyumpa yâge ecîkenzire, bulya mira emwa Ahayahudi, enyumpa ecikenzire erhazimagamwo muliro, muliro gw’oku itara, n’okuzima kwago erhi mishîbo, kandi erhi bundi buhanya (sinza Ayu 18, 6).

 ^l31.25 Arhaganya buligo, arhanabulânga.

 ^m31.27 Ayôsire ali masù ali na mushîbirizi, bakayigula olumvi aha mwâge arhahaba!

 ⁿ31.30 Ahâla «Septante», erhi LXX, kandi erhi Ebibliya y’omu cigereki, ko ahahindwire, mpu: «omukazi murhimanya» ye waja irenge; okurhînya Nyamuzinda ko kwankakakûngwa. «Ye murhimanya». Lola Mig 8, 22; Burh 8, 2.

ECC – – Bible en mashi du Congo

1

OMUHANÛZI קהלת

Enshokolezi

Ecigabi cirhanzi c’eci citabu ciderhwa: «Ebinwa by’Omuhanûzi». Omu ci hebraniya Omuhanuzi aderhwa Koheleti. Koheleti kwo kuderha: omuntu oha nûla omu ndêko. Omuhanûzi anaciderhe «Mwana wa Daudi Mwâmi w’e Yeru zalemu,. Kwo binali, owayandikaga eci citabu arhali Salomoni, ci wundi muntu waderhaga mpu Sa/omoni ye waciyandikaga. Owayandikaga eci citabu alonza gya engerêrezo zâge zifungirwe n’omuntu mukengwa bwenêne.

Eci citabu cirharhondekanya bwinja ebinwa. Cinakavanga engerêrezo n’okugalukagaluka omu binwa byashambirwe mîra. «Busha buno, ngasi kantu koshi kabâ ka busha» (1,2; 12,8). Akalamo k’omuntu ebâ ntondekanye y’ebijiro bya ngasi lubero birhagwerhi nda na mugongo (3,1-11). Akalamo kahwera omu malibuko g’omu bushosi (12,1-7). Obuzinda bw’omuntu kuli kufa. Boshi kufa banafe (3,14-20).

Idôso ly’ecitabu c’Omuhanûzi lyo na liguma n’idôso /ya Ayubu. Ishuzo ly’Omuhanûzi lidesire mpu: «Okuli kurhahemberwa hano igulu». Ayubu n’o muhanûzi bo baguma bulya omuhanûzi ali muntu orhagwerhe malibuko. A rhalonza okushambâla ebiyêrekîre amalibuko aka Ayubu walibuzibagwa bwe nêne. Omuhanûzi abona kwône oku amasima ga hano igulu gaba ga busha. Acirhuliriza n’obushagaluke busungunu bw’akalamo ka hano igulu (3,12-13; 8-15; 9,7-9).

Omuhanûzi ali muntu wa buyemere, cikwône orhadekereza murhima kulya kuba akalamo k’abantu karhegekwa na Nyamuzinda. Omuhanûzi ayemêra okurhahêka Nyamuzinda lubanja (3,11-14; 7,13). Okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga n’okumukenga kuli kwa bulagirire bulya Ye yishi byoshi. Ecitabu c’Omuhanûzi ciyêrekana okuja enyanya kw’enyigîrizo z’idini, ci rhuyigîriza oku kurhegesirwe okuyâka akalamo kinja ka hano igulu. Obugale burhankalerha akalamo kinja kw’okuli.

EBIRIMWO

1. Ecigabi cirhanzi: Akalamo ka Salomoni: cigabi 1-2 2.

2. Ecigabi ca kabirhi: Okufa n’omulala: c. 3,1-16 3.

3. Ecigabi ca kasharhu: Amahano ga ngasi lubero: c. 7-12 .

1

1 Emyanzi y’Omuhanûzi Koheleti, mwene Daudi, mwâmi w’e Yeruzalemu.

Ecigabi cirhanzi Enshula-mwanzi

2 Busha-busha, gwarhi omuhanûzi Koheleti, busha bwenêne. Byoshi bunabà busha. 3 Bunguke buci omuntu akûla omu kurhama arhama hano îdako ly’izûba? 4 Abarhanzi banagende, abandi bayishe, erhi n’igulu ho linayôsire liri. 5 Onabone izûba linyonyôke, izûba lizike, obone ligende lihike, lijinyonyôkera emunda lyajâga. 6 Empûsi onabone erhenge njir’îdako eyêrekere njira-nyanya, obone erhangibinduluka, kandi ehârhûle. 7 Enyîshi zoshi ebwa nyanja zija n’enyanja erhanayunjule, n’enyîshi zirhahwa zirhabululira emunda zâhwêra. 8 Ntaco cirharhamya. Ntaye wakaderha mpu aga masù garhabonaga obu, nisi erhi mpu aga marhwiri garhasag’iyumva gasîme!

9 Okwali kwo kwanabâ, n’okwabire kwacibâ; na nta kantu kahyahya hanola îdako ly’izûba. 10 Nka kula akantu baderhire, mpu: «lâba! mpu kahyahya aka!» Okwola kukola kubîre omu gandi mango. 11 Ci bulya kwône ntâye ocikengire ebya mîra; ciru n’enyuma, ntâye wakengêra omu nsiku zâyisha.

Akalamo ka Salomoni

12 Niono Koheleti^a, nàli mwâmi w’Israheli, aha Yeruzalemu. 13 Najîre aho nalongereza n’oburhimanya ebijirwa banola îdako ly’izûba byoshi. Wani sho, bushanja bubî Nyamuzinda ahîre abantu. 14 Nasingirîze ebijirwa hanola îdako ly’izûba: kâli byoshi kubâ kurhebwa kunabâ kubiva empûsi! 15 Ehiri hiniole hirhankaba hilongêdu, ehirhahali hirhankaganjirwa omu bindi.

16 Nacîderhêza niene obwo: nti oburhimanya ngwerhe burhali bunyi, nti burhalusire abantangaga aha Yeruzalemu boshi. Nalolêrize oburhimanya bwoshi n’obumanye bwoshi. 17 Naciyigîrize oburhimanya nayiga n’ebiyigwa, nashanga oku isirhe na buhwinja. Nayumwa oku ciru n’okwo, gali mango gafire busha. 18 Burhimanya bunji, mutula munji, obumanye oku buli bunji kwo bunarhamya.

2

1 Naderha obwo: nti nkola narhangirêreza n’ebinuna: lâba iragi! nakwo kurhebwa. 2 Amasheka, nti: isirhe! Ebinuna nti cirigi cici? 3 Nalonza okugereka omubiri gwâni omu ndalwe, n’omurhima nagubêza omu burhimanya; nalonza okucishwekera oku isirhe, nti nyumwe obununu abantu bayumva, n’ebi bajira omu buzîne bwâbo banôla îdako ly’izûba. 4 Naja omu by’obukulu, nayûbaka enyumpa nènênè, nahinga ishwa ly’emizâbîbu. 5 Njira amasâne n’emirhi y’amalehe, nta mulehe ntahiragamwo. 6 Nasîka ebiyanja by’amîshi nti nkazidômereramwo amasâne. 7 Nabona nashîgwa n’abashizi, nashîgwa n’abajanyere. Naluza abantu, naluza n’ebîntu, enkafu n’ebibuzi, kulya ku rhasagiboneka bundi aha Yeruzalemu. 8 Nalundula ensaranga n’amasholo, nayûbaka ecibîkiro c’abâmi naluza n’ebihugo; najaho nalâlika abimbiza b’abalume n’ab’abakazi, ebi abantu balimbamwo byoshî, nabumba amasanduku n’amasanduku. 9 Nagala narhaluka abantangaga aha Yerusalemu, erhi nangwerhage n’obushinganyanya obwo^b. 10 Eb’ îsù lisîma byoshi nalihabyo, ngasi hinunu omurhima gusîma hyoshi, ntahyo naguyîmire, omukolo gwâni gwoshi nayumva gunansimîsize, kwabâ kwo na kwâni omu mirimo yoshi. 11 Nagerêreza ebiyêrekire emikolo amaboko gâni gakola, n’ebiyêrekire okurhama nàrhamire, nti kwoshi kwamabâ kurhebwa, nti na nta bunguke bubâ hanôla igulu.

12 Nadòsa emirhima oku biyêrekire oburhimanya, obuhwinja n’isirhe. Ka ndolage! owayîma omu bya mwâmi bici ajira? Bici byajizirwe!. 13 Mbwinage neci oku oburhimanya bwo bukulu oku isirhe, n’omûshi gwo mukulu aha budufu: 14 Omurhimanya anabone aha agera, oku omusirhe aja atunduza. Kubàge! Ci kwône mmanyire oku bombi obuzinda bwâbo buli buguma.

15 Naderha obwo, nti oku omusirhe ayishibâ kwo n’omurhimanya ayishibâ, akabâ ntyo, oburhimanya buligi bwa cici? Naderha obwo nti nakwo kunali ku rhebwa. 16 Bulyala ntâye okengerwa kasanzi, ôli omurhimanya, ôli omusirhe; erhi ensiku zinalondana nka kanga, erhi bamanayibagira bombi na bombi; omurhimanya kufa anafa aka omusirhe. 17 Akalamo ntakakwirirwa, bulyala okuba hanôla igulu ntakusîma; byoshi kuli kurhebwa, ganali mango gafire busha.

18 Ntasîma bankwirize omukolo nakozire hanôla igulu, omukolo ndekire omwana wayishiyîma omu byâni. 19 Câba mushâna, ndi omanyire erhi ayishibâ murhimanya erhi musirhe? Ye wanayishiyîma omu mirimo yâni yoshi, muli ebira byajàgamwo entûbano n’oburhimanya bw’obuzîne bwâni bwoshi. Nanga kuli kurhebwa kunali kuhaba lwoshi. 20 Mpakanyirage okurhama narhamire hano igulu.

21 Omuntu wakozire n’oburhimanya, n’obulenga, anayêrekana oku aha shire, ebyâge abisigîre omwôlo! 22 Bunguke buci akûzirage omu kurhama a rhamire, omu misi yoshi ajizire, amango acihali? 23 N’ensiku zâge z’amalibuko, n’okugenderera akazagigenderera ebyâge , n’okurhanya akazagilâla arhanya? Kurhebwa okwo hacu.

24 Okusîma kw’omuntu, kunali okulya n’okunywa, n’amango minja omu mukolo^c. Kwo nambona nk’ebyo byoshi omu nfune za Nyamuzinda birhenga, 25 bulyala obugale n’obukenyi Nyamuzinda birhengakwo: 26 oyu alonzize anamuhe okurhimanya, okumanya n’okusîma, anarhume n’omunya-byâha mpu alongeze analundikire oyu Nyamuzinda arhonyize, nanga, okwo kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

3

Olufù

1 Ngasi kantu kajira amango gako,

habà n’amango g’okukola ngasi kantu kanali îdako ly’izûba.

2 Habà amango g’okuburha n’amango g’okufà;

amango g’okurhwera, n’amango g’okurhwerûla.

3 Habà amango g’okuyirha, n’amango g’okufumya; amango g’okushâba, n’amango g’okuyûbaka.

4 Habà amango g’okulaka, n’amango g’okusheka;

n’amango g’endûlu n’aga okusâma.

5 Habà amango g’okubanda amabâle, n’amango g’okugarhôlogola;

amango g’okubagalira, n’ag’okuleka okubagalira.

6 Habà amango g’okulongereza, n’amango g’okuheza;

amango g’okubîka, n’ag’okukabulira.

7 Habà amango g’okubera, n’amango g’okuhanga; amango g’okuganîra n’aga okuhulika. 8 Haba amango g’okurhonya, n’amango g’okushômba;

amango g’entambala n’aga omurhûla.

9 Bici omuntu akolera ebi akola? 10 Ndwîrhe nalolêreza obulenga Nyamuzinda aha abantu. 11 Ngasi ehi ajira, hikwânana amango gahyo, ci kwône omu kulola amango goshi, ebi Nyamuzinda ajira kurhenga emurhondêro kuhika ebuzinda, birhumvikana. 12 Nyumvirhage oku obusîme bw’omuntu mwone bubà omu kununirwa n’omu kushagaluka amango acihali. 13 Okulya n’okunywa, okucihà ehisanzi omu mirimo, eri ngalo ya Nyamuzinda. 14 Manyire oku oburhegesi bwa Nyamuzinda burhajira mihindûlo. Kala kantu karhajakwo kandi, n’akalâla karhashôsholwakwo: Nyamuzinda alonzize abantu bakazimurhînya. 15 Ehiri ene, arhali ene erhi hibà; okwayishibà, mîra kwabaga; Nyamuzinda asîma oyu bashimbulwire.

16 Kwone ncidwîrhe nasinza hanôla igulu: aha batwira olubanja, bushungu buhali oku ntebe y’omushinganyanya, cishungu cikuli. 17 Kwo kuderhaga: nti Nyamuzinda atwa olubanja lw’omushinganyanya, atwe n’olw’ecishungu, bu lyala hali amango g’okujirira byoshi hanôla. 18 Nashubiderha kandi obwo, nti kwo abantu banali ntyo: kuderha mpu Nyamuzinda yêne abayêrekane oku 3, 9: Omwigiriza acidosize bulya gurhi omuntu arhacihangana okukola na bici birhuma arhindibuka hano igulu? Omwigîriza ashuzize kuli elyo idôso omu mulongo gwa 10 n’ogukulikire oku Nyamuzinda yerhegeka byoshi; rhurhakamanya ebiba Nyamuzinda emurhima, bulya rhuli barhôrho bwenêne embere zâge, co cirhumire erhi Nyamuzinda akashobôza omuntu iragi, kukwânîne ashagaluke anakome akagasha. banali, anamanyise oku: omuntu oku wabo muntu ciba ciryanyi kula eciryanyi cinabà. 19 Neci obuzinda bw’omuntu n’obw’ecintu bwo na buguma, omuntu anafe n’ecintu cifè bombi buzîne buguma babà bagwerhe; eci omuntu alushire ecintu ciri ntâco. 20 Bombi haguma banaja; bombi omu budaka barhenga, n’omu budaka bashubira bombi. 21 Ndi omanyire erhi omûka gw’abantu guna sôkere enyanya, erhi omûka gw’ebintu gunayandagalire ekuzimu.

22 Niehe mbwîne oku okusîma omuntu akasîma, kunali kusîmîsibwa n’emikolo yâge kwône, bulya kwo analemirwe ntyo. Ndi wayishigimuyêreka ebyayishibà enyuma zage?

4

Rhugende banga…

1 Ncidwîrhe nàsinza oku abantu barhindibuka hano igulu: lâba emirenge y’abalibuzibwa, barhanagwerhi carhûliriza; lâba n’olunda lw’abalibuza abandi, emisî! barhagwerhi cârhuliriza. 2 Co cirhumire ncîsîmira banyakwigendera bacifirîre kulusha abazîne bacirimwo omûka. 3 Na kulusha abo bombi, ye nsîmire olya orhaciburhwa, arhanacibona amaligo gakolwa hanôla igulu. 4 Mbwîne oku ngasi kucihangâna na ngasi lubanja omuntu ayazize, bunali bwagalwa bw’omuntu oku wabo. Kuli kurhebwa ganali mango gafire busha. 5 Omusirhe nderaminwc, anacîrye, gwarhi abaderha, ci kwône, 6 aha omuntu akaluha kabirhi n’okuheza amango, akaluhùka liguma lya bulume.

Okubà kahûmba

7 Ncidwîrhe nabona okundi kurhebwa kubà hanôla igulu: 8 Rhuderhe omuntu òli kahûmba: orhajira mwana arhajira na wabo: omukolo gwâge gurhaheka, n’amasù gâge garhajira oku gankagala. Obwola kwo biri ntyo, ndi ndwirhage nâkolera nieki mbule bwanacîsimîsa? Nanga birhali byo; kunali kurhebwa.

9 Aba omuntu akaba kahumba, bakabà babirhi, kulya kubà go mango omukolo gugwerhe obunguke. 10 Erhi hankajira owakulûmba, owabo anamuzûsa: Ci kwône owakulumba nka ali yêne, arhanagwerhi càzûsa, yêne oku lwâge: 11 N’abantu bakagwîshira babirhi banayumve idûrhu; ci oli yêne kurhi akabona idûrhu?

12 Akahumba kanakubwe, ababirhi basêre, n’olukoba lwa migozi isharhu lurhatwika duba. 13 Omurhumba mukenyi na murhimanya ye mukulu aha mwâmi mushosi na muhwinja, orhayishidôsa ihano. 14 Omurhumba anarhenga omu mugozi ajiyanka oburhegesi, nisi erhi aburhwe mukenyi omu bwâmi. 15 Mbwîne oku abali buno ye barhonyize omurhumba, owa kabirhi, owa­ shamula oburhegesi. 16 Ayimangîre olubaga lunji-lunji; nta burhe akabà bacîyûnjuza buzinda! neci kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

17 Omanye igenda lyâwe nka waja omu ka-Nyamuzinda. Oje hofi lyo oyumvirhiza: enterekêro yo nkulu aha ntûlo y’abasirhe, ciru akaba barhamanyiri oku kubi bajizire.

5

1 Orhakazagiderha duba-duba, orhanahîraga okahà Nyamuzinda omuhigo duba-duba; bulya Nyamuzinda yo abà emalunga nâwe hano igulu. Kwo kuderha oku orhaluzagya ebinwa: 2 Emanja nyinji zo zilêrha ebilôrho n’ebinwa binji bilerhe okuderha nka musirhe.

3 Erhi wankahà Nyamuzinda omuhigo, onacisêzagye n’okugujira, bulya Nyamuzinda arhasima abalimwo isirhe: omuhigo wamuhire onagusêzagye. 4 Ciru, ah’omuntu ankahâna omuhigo arhakole, ankaleka bwaguhâna kwo kukulu. 5 Orhazigaga akanwa kâwe kakujira mulenzi, orhanajagibwîra malahika wâwe mpu orhakujizire n’oluhinzo. Cankarhuma wahà Nyamuzinda igwarhiro ly’okukalihira ebinwa byâwe n’ery’okushâba obûbake bw’amaboko gâwe? 6 Ebilôrho binji byo bilêrha okurhebwa, n’ebinwa binji bilêrhe okufumwa n’amango. Obwo kwo biri ntyo okazirhînya Nyamuzinda.

Obulemenzi

7 Irhondo okabona banyaga omukenyi muli cihugo cirebe, obone balyâlyâ nye banalenganye, orhasômeragwa. Bakubwîra mpu mukulu mulebe, akulirwe n’owundi mukulu, na ntyo na ntyo. 8 Bakubwire mpu binja bya lubaga bi rhumire, na mpu mwâmi balwira.

Amagerha

9 Osima ensaranga, arhabona ezamuyigusa, n’osîma obugale arhajira aha burhenga; kunali kurhebwa okwo nakwo. 10 Aha ebirugu biluga ho haluga n’abasengezi; na nnabyo cici agwerhage? Kusîma kwa masù. 11 Iro ly’omukozi lirhahimwa kununa, ciru akalya hinyi erhi hinji; ci omugale yehe obwigusi bwâge burhamuzigira ahunga.

12 Hali obulênzi mbona buluga hano igulu: obugale nnabwo abîka bumule rhere omuhona. 13 Oburhunzi bwahona, bunarhume aherwa n’ebyâge, aburhe omwana amango arhacigwerhi bici. 14 Aburhagwa bushugunu, ashubibà mu shugunu; omukolo gwâge gurhamurhengeragamwo ehyasigala omu nfune. 15 Kuli kulenga bwenêne okubà yeshubiribà mushugunu: bunguke buci akuzirage omu kubà busha akolîre? 16 N’ensiku zâge zoshi mwo zihwera omu burhe, omu mutula, omu ntanya, endwâla n’omungo.

17 Alaga oku mbwîne: okasîma omuntu, akasîma kuli kulya n’okunywa, n’okubona obuluhûkiro omu mukolo akola hano igulu, erhi n’ensiku Nyamuzi nda ahâga omuntu zanayisha zâgera, bulâlya kwo omuntu analemirwe ntyo. 18 N’amango Nyamuzinda ahîre omuntu obugale mpu ahirhire, bulya bugale omuntu anabuyumanyanyagye, abulye, asîme anacîsime omu mukolo gwâge, bulâlya eri ngalo ya Nyamuzinda. 19 Lyoki ciru omuntu ankarhangibà nk’ayibagira ensiku z’obuzîne bwâge, amango Nyamuzinda aciyîbagizize omuntu n’ago masîma.

6

1 Hali obundi buhanya ncibwîne hano igulu, oku irhwe ly’abantu. 2 Omuntu Nyamuzinda ahîre okugala, okubîka n’okukengwa: olya orhaganya buligo arhanabulanga. Nyamuzinda amuyêreke arhanamuzigire alya, ci kwône aleke ow’embuga abe yebirya. Kuli kurhebwa okwo, kunali kulibuka bwenêne! 3 Nisi erhi omuntu waligwerhe bana bâge igana n’okulama myâka minji, owanaga likola àli mulamu. Bayumve mpu bamusigîsize ebyâge abule ciru n’enshinda abishwamwo! Lyo nkaderhaga nti «ecimomano co cikulu».

4 Arhenge omu mwizimya, anaje omu mwizimya; ci kwône naye izîno lyâge lijirekwo omwizimya. 5 Arhabonaga izûba, arhanabwini buluhûkiro; omurhanzi arhalushiri owabo. 6 Ciru ankalamire kabirhi kabirhi myâka cihumbi, buzira kulya oku byâge, kâli bombi haguma bahwerire?

7 Okulya kw’omuntu arhamira, n’enda erhi erhanasîma; 8 Bici omurhimanya alushire omusirhe? Kurhi rhwankaderha oku omukenyi ayishi oku omuntu ayôrha omu bandi? 9 K’ehyaboneka hyo hikulu oku hiri omu nda? Kuli kurhebwa ganali mango gafire busha.

10 Okwarhanziribà bamanyire izîno lyakwo, banamanyire omuntu ali cici: arhankalwîsa omulushire misi^d. 11 Omuntu akaluza ebinwa, analuze n’ebi aciyunjuliza, kucirigi kwa bici okuluza ebinwa? 12 Ndi omanyire ebyankakwânana omuntu.ocizîne, ngasi lusiku luja oku nkuba lunakwirhe obulenzi, naye anayisha ayonda nka cizunguzungu! Ndi wakamubwîra ebyayishibà bano igulu enyuma zâge?

7

Enshokolezi

1 Izîno lyo likulu oku mavurha g’engulo ndârhi; n’olusiku lw’okufà lwo lukulu aha lusiku lw’okuburhwa. 2 Aha omuntu ankaja aha balya, ankaja aha balaka, bulya bwo buzinda bwa ngasi muntu, n’omuntu naye anakengêre okwo. 3 Aha omuntu ankasheka ankabà burhe, n’obukali bw’ebusu buyinjiha. 4 Omurhimanya anakazigerêreza oguli ebufire n’omusirhe yehe akengêrage ahali amasîma. 5 Aha omuntu ankayumvirhiza olwimbo lw’omusirhe, ankayumvirhiza ihano ly’omurhimanya. 6 Bulyala olwimbo lw’omusirhe kwo lujira olubi nka nshâli za mishûgi îdako ly’enyungu; kuli kurhebwa. 7 N’amasheka ganahwìnjagaze omurhìmanya, n’amasìma ganahûse omu rhima.

Obuhane

8 Aha wankabà aha barhondêra akantu wankabà aha kâshwìnjwa, omurhima gw’okulinda, gwo mukulu aha bwihâmbi. 9 Orhahîra okacîdîrhibula duba-duba, bulyala murhima gwa musirhe guba mwo entanya. 10 Orhaderhaga erhi: cìcî cirhumire ensiku zàli burhanzi zilusha eziri buno? Kulya kuba eryôla idôso lirhali lya burhimanya. 11 Oburhimanya kwo buyinjiha nka kashambala, abali hanôla ìgulu bwo bukwânana. 12 Bulyala olwakiro lw’oburhimanya lwo na lwakiro lw’ensaranga, n’obu nguke bw’obumanye kunali kulya oburhimanya buciza nnabo. 13 Orhangilola omukolo gwa Nyamuzìnda: ndî wankagondôla ehi agô ndesire? 14 Olusiku lw’obusîme, onashagaluke; n’olusìku lw’obuhanya, olole kwône: Nyamuzinda wabijiraga byombi, mpu ly’omuntu alekîbona akantu enyuma zage yêne^e. 15 Omu buzîne bwâni bw’omurhebwa, bàbwîne omushìnganyanya afa omu bushinganyanya bwâge, n’enkola-maligo yasigala omu maligo gayo. 16 Orhabàga mushinganyanya okurhalusire olugero, orhacijiraga murhima nya omu masù g’abandi; cici carhuma wacilibuza? 17 Orhahîraga okabîha okurhalusire olugero, omanye wankanasirhaha; ca rhuma wafa embere amango gâwe gahike. 18 Kukwânîne omuntu asêze ehi buzira kuleka hira, bulyala okenga Nyamuzinda, anabihikekwo byombi. 19 Oburhimanya bunahè omurhimanya emisi elushire eya barhambo ìkumî omu lugo luguma. 20 Hanôla igulu harhali omuntu mushinganyanya olya wankakola amìnja buzira kulogorha cìru n’eriguma. 21 Obwo kwo birî ntyo, orhahîraga okayumvirhiza emyanzi minji-minji, wa nkanayumva baderha oku mwambali wâwe akuderhaga buligo. 22 Nawe wene omurhima gwâwe gurhahabiri kanga wamaderha abandi ku bî! 23 Ebyo byoshi nabigeziremwo n’oburhimanya, namanya nti nnandi mu rhimanya, ci kwône bindushire bulî. 24 Akantu kali kandushire bulî, kali emwina kuli kuli, ndi wankakahika-kwo? 25 Nashubijà aho nacihangâna nti nongereze oburhimanya haguma n’oluhe mbo; nti manye oku obubî linali isirhe, n’oku okuhwinjagala kunali kuhaba. 26 Ka ntabugâna ebirhalusire olufu bululu: omukazi wa! bulyala omukazi gubà murhego, n’omurhima gwâge kabà keshe, n’amaboko gâge bubà budagule: orhînya Nyamuzinda yefuma abakazi, ci enkola-maligo erhafuma. 27 Alaga ebi, mbwîne, Koheleti okudesire, erhi nankabihira haguma byoshi. 28 Ishiriza, nalonzize nalonza, ci ntarhôlaga. Mulume muguma omu cihu mbi, neci mmubwîne, mukazi muguma muli boshi ntamubwini. 29 Alaga kwône ebi mbwîne obwo: Nyamuzinda ajizire omuntu mwirhohye, naye yêne yedwirhage alonza okuhalûla ebihazire!

8

1 Ndi oli ak’omurhimanya, na ndi bad[osa anamanyishuza? Oburhimanya bunarhume omuntu ashagaluka, n’obusù bwâge, bunahinduke n’obwo bwali bukali. 2 Naderha obwo: nti oshimbe irhegeko lya mwâmi erhi ndahiro ya Nyamuzinda erhuma. 3 Orhalirhibaga duba-duba: orhacinanîrizagya omu bworhere bubî, bulyala okwalonzize kwoshi ajira.

4 Akanwa ka mwâmi kali kaguma, na ndi wankamubwîra, erhi: «Bici ebyo wajira?» 5 Omuntu ojira oku arhegesirwe arhabanyagala; n’omurhimanya ayôsire amanyire oku hali amango hali n’okutwa olubanja. 6 Bulya neci hali amango hali n’okutûbirwa ngasi kantu katûbirwa olubanja, na nta muntu oyôrha ama nyire kurhi lwatûbwa. 7 Bulya kandi nta muntu oyishi ebyâbà na ndi wabwîra omuntu hano bibà. Empûsi crhabà ya ndi akaderhaga mpu arhayilika, olusiku n’olufu nabyo birhali bya ndi. 8 Amatabâro nago garhalindisibwa, n’obumînya burhaciza nnabwo.

9 Ebyo byoshi, mbimanyire, omu kulolêreza ebibà bano igulu, amango omuntu arhegesire owabo muntu, buhanya bwâge. 10 Ci kandi mbwinage abaminya bahekwa ebwa kubishwa, n’abantu banarhenge omu ka Nyamuzinda bajibahera obukenge ekà, kulya kubà bajizire ntyo, kuli kurhebwa! 11 Kulya kubà olusiku batwiraga omuntu olubanja arhali lyo anajuha, abantu nabo banakazibà bayunjwire irala ly’okujira okubi.

12 Enkola-maligo enagakole kal’igana enabuli lama. Mmanyire neci oku banaderhe mpu abarhînya Nyamuzinda banabone iragi kulya kurhînya Nyamuzinda kurhumire. 13 Mmanyire n’oku nta kusîma kw’omumînya n’okula ma kwâge kunali kulibuka kwa cizunguzungu, kulya kuba arharhînya Nyamuzinda. 14 Ci kwône binji birhebana hanôla igulu, bulyala hali abashinga nyanya barhogerwa n’ebyali bikwânîne ebijiro by’enkola-maligo; hali n’enkola-maligo zibona okwali kukwânîne ebijiro by’abashinganyanya. Ndesire nti kurhebwa okwo!

Ndà bakolera

15 Niehe okusîma kwo ndesire kukulu, bulya iragi ly’omuntu mwone libà omu kulya, omu kunywa n’omu kucisîmîsa. Ebyo byo bilusa omukolo gwâge e nsiku z’obuzîne Nyamuzinda amuhire hanôla igulu. Obuzigire 16 Erhi mba namacihangâna okumanya oburhimanya, nalonza okulola bu shanja buci omuntu ajira hano igulu. Omanye oku omuntu arhabona lya mûshi arhabona lya budufu. 17 Mbwinage n’omukolo gwa Nyamuzinda gwoshi: omu ntu arhankavulûla omukolo gujirwa hano igulu, gulya gwakubwiriza ecirhuma omuntu arhama alonza buzira kuhikakwo ehi alonza, n’omurhimanya ciru akacihamba mpu ayishi ecirhuma, arhankacihikakwo.

9

Ebiyêrekire obuzîne bw’omuntu: Ntakwinja

1 Bulya neci narhimanyize kuli ebyo byoshi, nayumva oku abashinganyanya n’abarhimanya n’emikolo yâbo omu nfune za Nyamuzinda babâ. Oli obuzigire, oli enshômbo, nta ciguma omuntu ayishi n’omu masù gâge, byombi biri birhebanyi. 2 Buzinda buguma bagwerhe boshi: omushinganyanya n’omumînya ocigwerhe bwinja n’orhacigwerhi bwinja, owarherekêra n’orharherekêra; kwo nakuguma. Naye kwo na kwo, omuntu mwinja n’omunya-byâha, owacîgasha n’owarhînya kwacîgasha. 3 Kubi okwôla, okubona obuzinda bw’ebijirwa hano igulu byoshi buli buguma kuli boshi n’okubona omurhima gw’omuntu guyunjwire mababale, n’okubona isirhe libîkîrwe abantu amango bacizîne n’e nyumpa amango bamafâ wâni! 4 Bulya neci ôciri omu buzîne erhi analangalire, n’akabwa kazine ko kakulu oku ntale efire. 5 Abazîne bamanyire ciru oku kufâ bafâ, abafire bôhe barhamanyiri cici; barhacigwerhi luhembo, bulyala ntâye ocibakengire. 6 Obuzigire bwâbo, enshombo zâbo n’obwagalwa bwâbo, byoshi byahezire; barhâcishangire ciru n’eriguma oku bikolwa hanôla igulu.

7 Kanya, olye ehigati hyâwe n’obusime onanywe orhwamvu rhwâwe n’omu rhima gushongwire; bulyala Nyamuzinda mîra ageraga ebijiro byâwe. 8 Okaziyôrha oyambirhe ebyêru-byêru, n’amavurha garhakalaga oku irhwe lyâwe! 9 Oyanke akalamo n’omukazi ozigire, ensiku z’obuzîne bw’akalengane Nyamuzinda akuhìre hanôla igulu, bulyala kwo walemirwe ensiku onalibukira hanôla igulu. 10 Ngasi bushanja onabwîne wankarhangira, onabukole amango onacizîne, bulyala ekuzimu wayishija, erhabà kukola, nisi erhi kuganja, erhi kumanya erhi kurhimanya.

Obuhanya burhalaliza

11 Nshubirisinza hanôla nshi: abalibisi bakulu, arhali bo baja mashigwe g’okulibirha, n’abazibu-zibu arhali bo balwa. Nta mugati abarhimanya bajira, na nta bugale ab’obukengere bajira n’abanya-bumanye nta burhonyi bajira, bulyala boshi banarhibukirwe n’obuhanya. 12 Omuntu arhabà ayishi ensa yâge: kulyâla enfi zigwarhwa omu keshe kafulike, nisi erhi ebinyunyi oku murhego, kwo n’omuntu naye agwarhwa n’obuhanya, amango bumurhibukîre buzira kulâliza.

Oburhimanya bw’omukenyi burhakengwa

13 Mbwîne okundi kubi hanôla igulu, nabwîne nka kurhalusire olugero. 9, 10: Kuli kwinja ensiku z’akalamo kâwe hano igulu ozigeze omu kukazijira aminja. Bulya amango waba wafire ntâco ciru n’eciguma wakacijira. 14 Hali lugo luguma lusungunu, lurhalimwo bantu banji, Mwâmi muguma muzibu ayisha alurhêra, alugorha analuyûbakira ebinene n’ebinja. 15 Ci kwône abuganamwo omukenyi murhimanya, yewafungiraga olwo lugo n’oburhimanya bwâge. Oyo mukenyi barharhamagimuyibagira! 16 Kwo kuderhaga nti oburhimanya bwo bukulu aha misi, ci kwône oburhimanya bw’omukenyi barhalonza okubumanya, n’ebinwa byâge barhabiyumvirhiza. 17 Ebinwa binja by’omurhimanya banabiyumvirhize kulusha okuyâma kw’omwâmi w’abasirhe. 18 Oburhimanya bwo bukulu aha matumu, ci kwône ishembo liguma linashereze binja binji.

10

1 Enzi zifire zinashereze enjebe y’amavurha g’amalashi, isirhe lisungunu linakole kulusha oburhimanya n’olukengwa. 2 Omurhimanya bwinja ahêka, n’omusirhe agende oluhengu. 3 Omusirhe aje omu mulimbwa kwône: abule irhwe anayêreke abandi oku ali musirhe. 4 E rhi mwâmi akakuhêkakwo oburhe, orhahinyagya, bulyala okurhûza kunarhume omuntu arhalogorha. 5 Hali obubî mbwîne hano nshi kulinziribà nka kuhaba kw’omukulu: 6 isirhe libè lyo bayîmika, n’abagale bakeresibwe halya hababonesa nshonyi. 7 Ndwîrhe nabona abaja bagenda oku nfarasi n’abarhwâli bagende n’amagulu nka baja.

8 Ohumba omwina anagugwemwo, n’ohumba olukuta, enjoka enamulume. 9 Olengeza amabuye, ganamuyagaze, obeza enshâli naye hali amango aciyaga za. 10 Embasha ekatûha, kubula carhyaza kurhuma, omuntu anayibande n’emisi; ci kwône obunguke bw’oburhimanya, kuli kuhasha. 11 Enjoka erhi yankaluma omuntu, kubula cashungurhira kurhuma, burhali bunguke bwa mushâke. 12 Akanwa k’abarhimanya binja kaderha, akanwa k’omusirhe yehe ko kanamuheza.

Obugula n’isirhe

13 Emyanzi yâge ayirhangira ya bihalarhi, ayishwinje likola isirhe. 14 Omusirhe yeluza emyanzi: omuntu arhishi ebyabà; mbwîraga ndi wankamubwiriza ebyayishibà enyuma zâge? 15 Omukolo gw’abasirhe gunabashologorhe, orhamanyiri njira arhankaja omu lugo.

16 Wamahera we cihugo mwâmi ali murhumba, n’abarhambo balegerere ha lya kurhenga sêzi. 17 Iragi ly’ecihugo omwâmi aburhwa muluzi, n’abarhambo balye amango gakwânîne, kuderha mpu babone emisi, ci arhali mpu banywe. 18 Okuba ntabiruba kunarhume omutungo gwahonongoka n’okubula cakombêra kunarhume enyumpa yaloba. 19 Ci kwône mpu ntâye bahanzize okusheka nk’ali oku cibo! mpu amamvu ye mushagalusa! mpu n’ogwerhe igerha erhi ntâco arhagwerhi! 20 Orhahira okasigira mwâmi enfûlago, ciru akaba omu nkengêro orhahîra, orhahehêreraga omugale, ciru akaba omu lwâwe oli, bulyala akanyunyi kanahêke emyanzi, n’okubà omwanzi gujira ebyubi.

11

1 Kweba omugati gwâwe oku mîshi, wazinda erhi washubigurhôla. 2 Obegere bantu nda erhi munani bulyala orhamanyiri buhanya buci bwakayisha hano igulu. 3 Ebitû bikayunjula nkuba, binayidubulire oku idaho. N’omurhi gukakulumba, njira nyanya erhi njira îdako gulya murhi ho gunahwêra halya gwahongokeraga. 4 Osingiriza empûsi arhamìra, ololêreza ebitû a rhasârûla. 5 Nka kula orhishi enjira y’empûsi, orhishi n’amahwe g’omukazi ôli izîmi, kwo orhakanamanya n’omukolo gwa Nyamuzinda orhegeka byoshi. 6 Sêzi oyanke emburho yâwe oyimîre na bijingo orhayôrhaga kwône. Bulyala muli ebyo byombi, orhamanyiri ciguma cakubêra; akanaba byombi-byombi bihisize haguma omu bwinja.

Obukulu n’oburho

7 Omûshi guyinjiha, n’amasù gasîma gabone izûba. 8 Omuntu akalama myâka minji, akwânîne ayikolêse yoshi, akengêre n’oku ensiku z’omudumbi zabà nyinji; ngasi hyayishe erhi na kalengane. 9 We mwana osîme obu ociri musole, onacîshinge ensiku ociri murho oshimbe enjira omurhima gukuhire, n’enyifinjo amasù gakuyeresire. Ci kwône omanye oku muli ebyo byoshi, Nyamuzinda akuhamagala omu lubanja. 10 Okûle oburhè omu murhima ohêke kuli n’omubiri gwâwe ogurhenzekwo ngasi mababale. Ci kwône abusole n’ensiku z’emviri nyêru, byoshi kunali kurhebwa.

12

1 Onakazikengêra omulemi wâwe ensiku ociri murho, oku ensiku mbi zirhaciyisha, n’oku erhaciyisha erya myâka wayishiderha erhi «ntayirikwo eyo». 2 Onakazimukengêra oku izûba n’omûshi, omwêzi n’enyenyêzi birhacija mwo omwizimya; n’oku ebitû birhacigaluka n’enkuba yahumbûka. 3 Okazimukengêra olusiku abalanzi b’enyumpa bageramwo omusisi, olusiku abalume bazibu-zibu bagombamwo lulya abakazi balekamwo okushwa, bulyala omûshi gwamahorha aha kabonezo, 4 n’olumvi lukola luyigale emuhanda; amango olwanjikwa lurhacivuga, amango akanyunyi karhacilyogôla, n’amango abimbiza bahulika, 5 galya mango abantu barhînya okusôka, banagaliyahagira omu njira. Amango omulehe guyasa, n’oluzige luyigurhe n’amango omurhi gw’entoborhobo gujakwo ecirhumbwe, galya mango omuntu aja ebwa nyumpa yâge y’ensiku n’amango. N’abalasi bajinduluke omu muhanda; 6 embere ehigozi hy’amarhale hitwike, embere itara ly’izahabu libereke, embere akabindi kaberekere aha iriba, embere omugozi gw’adôma gutwikire omu iriba; 7 n’e mbere akatulo kashubire omu idaho nk’oku kanarhengagamwo, n’obuzîne emwa Nyamuzinda wabuhânaga^f. 8 Busha-busha mâshi, gwarhi Koheleti, byoshi busha!

Okushwinja

9 Kurhaderhwa kwôhe oku Koheleti àli murhimanya, ci kandi ayigîrize obumanye; ayanka ahira oku munzani, agerekanya anakubûla migani minji. ¹⁰ Koheleti àli alonzize okuyandika emyanzi minunu n’okusiriba bwinja enkengêro z’okunali. ¹¹ Ebinwa by’abarhimanya kwo biri nka kababo, kwo biyôrha nka birhi bigwike, kulonza obwôloloke bw’obusò bwâge kurhuma lungere abikolêsa. ¹² Kulusha aho, mwana wâni, oyôrhe omanyire oku okujira ebitabu bubà bushanja burhayunjula, n’oku amasomo manji ganarhamye omubiri. ¹³ Okushwinja emyanzi: byoshi biyumvikine. Orhinye Nyamuzinda onashimbe amarhegeko gâge, bulya gwo mukolo gwa ngasi muntu. ¹⁴ Kulya kuba ebijiro byoshi, Nyamuzinda anabihêke omu lubanja, na kandi anabone na ngasi hifulike, hibè hinja hibè hibi.

---

 ^a1.12 Niono « Muhanûzi«, kuli kuderha olya mwandisi wayandikaga ecigabi cinene c’ecira citabu, cidesirwe oku mpu ye mwâmi Salomoni, mwâmi w’Israheli, kulya kuba ye wali muntu w’obukengere bunji.

 ^b2.9 : Oku biyêrekire obugale bwa mwâmi Salomini, lola muli 1 Bam 10, 14-25; 2 Nga 9, 13-28; oku biyêrekire obushinganyanya bwâge, olole muli 1 Bam 3-4. 2, 12: Akaba kwo binali oburhimanya n’obwenge bijira amakwanane manji, ago makwanane galî ga busha bulya abandi bantu banagashereze, bulya oburhimanya n’obwenge byoshi kuhwa byanacihwe.

 ^c2.24 Omwandisi arhamanyiri bwinjinja kurhi akalamo k’omuntu kayishiyôrha enyuma ly’okufà kwâge, na ntyo, arhankahashîshuza bwinja.

 ^d6.10 Mwene omuntu yêne arhankahashirhegeka akalamo kâge, nta mango amanye ebyabà irhondo, ebyarhamanyaga embere z’amango. Co cirhumire kuli kwinja mwene omuntu amanye akacibera irhwe. Ci kwônene aleke Nyamuzinda yêne ajire eby’alonzize. Rhurhegesirwe rhumuyemêre.

 ^e7.14 Nk’oku biyôsire oku buzindazinda bw’ebindi bigabi (3, 11.22; 6, 12; 8, 7;9, 12; 10, 14; 11, 5), omuhanûzi akengezize kulusha oku omuntu arhankamanya ebyayisha, arhankanahashicibwîra yêne ehi Nyamuzinda alongize igulu. Ntyo oku omuntu akajira, kuli kuyemêra ebi Nyainuzinda alemire nka kulya yêne alonzagya mpu biyôrhe.

 ^f12.7 Ngasi kantu koshi ojira karhenga omu idaho, mwo kananashubire. ci kwône omuntu ajira akantu karharhenga omu idaho. Ako kantu karhengaga emwa Nyamuzinda, yo kananashubire (Lola 3, 20-21).

SNG – – Bible en mashi du Congo

1

OLWIMBO LW’ENYIMBO שיר השירים

Enshokolezi

Olwimbo lw’ Enyimbo, kwo kuderha lwimbo lwinjinja lulushire ezindi nyimbo zoshi. Omu mpindulo ya ngasi lubero, eci citabu ciyimbire olwimbo lw’obuzigire bw’abasîmîne babirhi: omuhya-mulume n’omuhya. Obwo buzigire bugera omu marhangulo manji: hali amango busera, buzibuhe; hali n’amango buba nk’obufire, buhune okulumulwa.

Muli eci citabu omuhya-mulume ali aderhwa «mwâmi» (1, 4-12), erhi «Salomoni» (3, 7-9) n’omuhya naye mpu ye «Sulamita» (7, 1-6). Okushimba ebinwa n’olulimi lw’eci citabu, rhwanaderha oku cayandikagwa omu mango gali kurhenga mwâka gwa 450 kuhika mwâka gwa 400 embere Yezu Kristu aburhwe.

Abalenga b’Abayahudi badesire oku enyigîrizo z’ecitabu c’Olwimbo lw’Enyimbo luli lwiganyo lw’obuzigire bwa Nyamuzinda n’lsraheli, lubaga lwâge lwîshogwa. Amandiko Matagatifu kwo gayerekana Obuzigire bwa Nyamuzinda nka buzigire bwa Lungere oku bintu byâge , nka buzigire bwa muhya-mulume oku muhya. Ecitabu c’Olwimbo lw’Enyimbo ciyimbire okwo kusîmana kw’omu hya-mulume n’omuhya, mpu luyumvise omurhimanya wasoma, oku obuzigire bwa Nyamuzinda burhajira lugero.

Bashakulûza b’e Ekleziya bagerire olwo lwiganyo lw’obuzigire bw’abahya oku ihwe ly’obuhya bwa Yezu Kristu n’e Ekleziya yâge. Abandi bagerera ebinwa by’eci citabu oku buzigire bw’okunali bulunga omulume n’omukazi omu buhya nkana. Rhumanye buzinda oku ezi nyigîrizo ziyêrekîre obuzigire bwa ngasi muntu kuli Nyamuzinda.

Eci citabu cirimwo ihano likulu bwenêne na linja na lwiganyo lwa Nyamuzinda oku bashebine n’abayankine, owalonza agashongwire adôma ah’iriba. Ndigi olushire Nnâmahanga okurhuhâ ihano. Rhuyumvîrhe oku nka mushebine erhi muyankine:

1. Mulolere Nnâmahanga kw’olwiganyo. Erhi acîshoga Israheli ayêrekîne oku obuzigire burhagulwa. Ye Muzigirwa na Musîmwa ali akunga Cirangashana wâge, Muzira izâbyo wâge. Ciru abakoyakoya bakakoyakoya, Engûkù yâge eri nguma yône. Nnâmahanga acêsize enderho, enkengero n’ebijiro abayankine bajirirana omu buzigire.

2. Orharhinyaga oku bwîra owinyu oku enderho, enkengero, n’ebirumbu byâge byoshi bikusîmîsa. Omubwire lyo aba cinogerwa câwe anarhimûkwe. Ciru wakabona abakukeyakeyakwo, banakuba engohe, oderhe , erhi : «Engûkù yâni eri nguma yone, ye mukanie, ye ibanie!»

Abana birhu babe ba Burhashengwa na Ba Murhonyi arhaniampa gubaya. Ababona oku muzigirana bakayagalwa kulya amashanja gakagiyagalwa na Israheli.

EBIRlMWO

1. Olwimbo lurhanzi: cigabi l, 1-2, 7

2. Olwimbo lwa kabirhi: c. 2, 8-3, 5

3. Olwimbo lwa kasharhu: c. 3, 6-5, 1

4. Olwimbo lwa kani: c. 5, 2-6, 3

5. Olwimbo lwa karhanu: c. 6, 4-8, 4

«6. Olwimbo lwa kali ndarhu: c. 8, 5-14

Izîno ly’ecitabu n’enshula-mwanzi

1

1 Olwimbo lw’Enyimbo. Lwa Salomoni.

Omuhya

2 Ayishe anûnugurhe n’ehinûnugurho hy’akanwa kâge.

Okusîmwa nâwe kwo kununu ah’idivayi.

3 Amavurha ocîshizire ala nka gahumula bwinja!

izîno lyâwe ciru lyone, mavurha gadubuka,

co cirhuma abanyere bakusîma^a.

4 Onkeme nkushimbe, rhukanye!

Mwâmi ampesire omu mwâge;

We waba busîme na bushagaluke bwirhu.

Okusîmwa nâwe kwarhulalusa kulusha idivayi^b;

Bayazize abakusîma.

Ecitak’iro cirhanzi

Omuhya

5 Ndi mwiru ci ndi mwinja^c, wâni mwe banyere b’e Yeruzalemu,

kwo ndi aka amahema g’e Kedari, aka ebihando by’e Shalma.

6 Murhalolaga omubiri gwâni mwiru, izûba eryo lyambabaga?

Bagala ba nyâma^d abâla bandubiraga, banjira mulanzi wa mizâbîbu.

Elyani ishwa ly’emizâbîbu ntalilangaga!

7 Mbwîraga mâshi Muzigirwa w’omurhima gwâni:

ngahi wayabulira obusò?

ngahi waziyahula hano zirhenga omu iziko?

Lyo ntagija nageragera nka cirala

emunda amasò^e g’abinyu gayabukire.

Abîmbiza

8 Akaba orhamanyiri wâni namwinja w’abakazi boshi^f,

okulikire enshando z’obusò

onayabulire abana-hene bâwe

entambi z’ebwa bigala by’abangere.

Omuhya-mulume

9 Wani Musimwa wâni,

namakushushanya na kahesi wâni

bashwekire oku ngale ya Faraoni!^g

10 Amarhama gâwe nka gayinjiha

aha karhi k’ebisikiyo,

ala ehigosi ogwerhe omu karhî k’amagerha.

11 Bisikiyo bya masholo^h rhwakulongeza

n’olugole lw’amarhale.

Bône na nnene: omuhya n’omuhya-mulume

12 Oku nnakuno ali omu côgo câge,

n’obuku bwâni bwayuduka.

13 Omuzigirwa wâni hiri hirhu hya buku,

hidekerire aha karhî k’amabere gombi.

14 Omuzigirwa ali cihadu ca mukû

omu ishwa ly’emizâbîbu y’e En-Gadiⁱ.

15 -Ala nka wayinjiha, Muzigirwa wâni, ala nka wayinjiha!

Amasu gâwe ziri nguku

16 -Nka wayinjiha Muzigirwa wâni,

nka wanuna wâni! Encingo^j yirhu ishamba.

17 -Emitungo y’enyumpa yirhu eri ya nduluma

n’oburhungiri buli bwa nsindani.

2

1 -Nciberire nshungululu y’e Saroni, Lisi y’e rubanda^k. 2 Kwo ali nka lisi omu marhadu omusîmwa wâni omu karhi k’abana-hya.

3 -Kwo ali nka mulehe ekarhi k’emirhi y’omu busâne, omuzigirwa^l wâni omu karhi k’abana-rhabana. Ntamîre omu cizunguzungu câge nacifinjaga, n’irehe lyâge liri linunu omu kanwa kani.

4 Andengerize aha cengero, n’ecêrekanè anongerîzekwo, ye buzigire.

5 Citûntume ca muzâbîbu mwandengezamwo hano, mumpembule n’irehe linja, bulya ndi bufa n’obuzigire.

6 Okuboko kwâge kulembe kwo nshegemire, n’okulyo kwo kunzonzire.

7 -Banyere b’e Yeruzalemu mwe mukasinga, mwe mukalya empene mulye n’orhushafu rhw’emuzirhu, murhatule, murhazûse Musîmwa n’amango gâge g’okusîma garhacihika.

Ecîtakîro ca kabirhi

Omuhya

8 Namayumva Muzigirwa wâni; Neci ye yishire; ayisha ahama oku ntôndo, ayisha ashembuka orhurhondo.

9 Muzigirwa wâni kwo ali nka kashafu, nka mutwira gwa kashafu. Laba oku ayimanzire enyuma ly’ecôgo cirhu Adwîrhe alolera omu kabonezo, adwîrhe alolera omu murhule.

10 Muzigirwa wâni amalengeza izu amanyakûza^m, erhi: «J’eno, Musîmwa wâni. Namwinja wâni, yisha.

11 Laba oku empondoⁿ yagezire, ensiku z’emidumbi zahwire, zagenzire.

12 Omu ishwa lirhu emyâka ekola yayâsa. Amango g’enyimbo^o z’obusîme gahisire, enyimbo z’enguku zidwîrhe zashakanya omu ishwa lirhu.

13 Omutini gwamayâna amalehe marhanzi n’emizâbîbu eyâsize amauwa g’ehibayo hinja. Yimanga, Musîmwa wâni, Namwinja wâni, yishaga.

14 Nguku yani nfulike omu migâku y’olukunda, omu ngobe y’amabâle, nyêreka obusù bwâwe, nyumvisa izu lyâwe, bulyala omulenge ojira gurhajira wundi, n’iranga lyâwe kwo na kwo.

15 Mâshi murhugwarhire bala banyambwe^p mâshi, obwola bunyambwe budwîrhe bwarhuyonera emizâbîbu n’obwo emizâbîbu ekola yayâsa!

16 Muzigirwa wâni ali wâni, nani ndi wâge. Mwo ayâbulire obusò bwâge omu karhî k’obwaso bwa lisi.

17 Oku emboho y’obuce erhacishungûrha, n’oku omwizimya gurhacihirigirha, ogaluke… Muzigirwa wâni obe nka kashafu nka mutwîra gwa kashafu omu ntôndo z’Ecihango^q.

3

1 Aha ngwîshîre, budufu, namàlonzagya omuzigirwa w’omurhima gwâni, namalonzagya ci lerhaga!

2 Nkolaga nayimuka ngeragere omu lugo^r! Omu njira n’omu ngo, nalongezamwo olya omurhima gwâni guzigira. Namulonzize ci ntamubwîne!

3 Abalâlizi bambuganyire, balya bagera-gera omu lugo: «Nti ka murhabwîne olyala omurhima gwâni guzigira?».

4 Ene mba namabarhaluka, namabugâna olyala omurhima gwâni guzigira. Namamugwârha ntanacimulîke, kuhika nmuhise omu nyumpa ya nyâma^s, omu mw’olya muzire wamburhaga.

Omuhya-mulume:

5 Banyere b’e Yeruzalemu mwe mukasinga, mwe mukalya empene n’orhushafu rhw’emuzirhu, murhatule, murhatule Musimwa wâni n’ensa y’okushâsha kwâge erhacihika.

Ecîtakîro ca kasharhu

Kabala-myanzi

6 Lero cici cira casôka omu irûngu nka mugi mulî-mulî^t, nka mûka mudûrhu gwa buku, obubâni n’amalashi g’ekuli goshi!

7 Laba ecipoyi ca Salomoni^u, bambali makumi gali ndarhu bamugosire, ntwali za muli bene-Israheli.

8 Boshi, balenga ba kuhuma engôrho, balwi ba kurhenga mîra. Ngasi muguma ahizire engôrho oku cikanyi mpu bakanarherwa budufu.

9 Mwâmi Salomoni abinjisize entebe^v y’obwâmi n’omurhi gw’e Libano.

10 Emitungo y’eyo ntebe eri ya marhale n’olulenga lwayo lwa masholo, ecibwarhalo ciri ca kaduku na nyamwegemerwa wayo wa kaduku.

11 Mwe banyere b’e Siyoni mukanye mubone: Mwâmi Salomoni ayambirhe ishungwè^w nnina amuyambikaga olusiku lw’obuhya bwâge, olusiku lw’obusime bw’omurhima gwâge.

4

Omuhya-mulume

1 Ala nka wayinjiha, Musîmwa wâni, ala nka wayinjiha! Amasù gâwe ngûkù mw’ogu mushangi^x gukubwisire emviri zawe buso bwa mpene za bishamvu buyabukire omu lurhambi-rhambi lwa Galaadi.

2 Amîno gâwe^y gali nka buso bwa bibuzi bimome byayinamuka kurhenga aha mugomero. Ngasi rîno ly’enyanya ligwerhe eryâbo ly’idako. ngasi ciguma n’ecâbo c’omu mahasha, na nta mwihala gubirimwo.

3 Akanwa kâwe nka higozi hya kaduku, n’emyanzi yâwe minunu-minunu! Amarhama gâwe nka mpande za grenadi^z omu mushangi gukuli ebusu.

4 Igosi^a lyâwe kwo liri aka enkingi ya Daudi, eri ngwike buzibu-zibu; emanisirwekwo ecihumbi c’empenzi; emyampi y’abarhabâzi yoshi kwo emanikwa.

5 Amabêre gakuli oku cifuba gombi, bana-hene babirhi, mahasha ga kashafu, gayabukîre omu karhî k’obwaso bwa lisi.

6 Oku emboho y’obuce erhacishungûrha, n’oku omwizimya gurhacihirigirha, naba naja oku ntôndo y’obuku n’oku ntôndo y’obubâni.

7 Wamâyinjiha, mushâna, Musîmwa wâni, we «Nt’izabyo»^b.

8 Nj’eno orhenge e Libano, mukazi wâni^c, nj’eno orhenge e Libano, ja omu nyumpa. Oyimange oku ntôndo ya Amana olole bwandagala, n’oku ntôndo ya Samiri na Hermoni, lukunda lwa ngoromora ntôndo za bakapiri.

9 Ci wamampêka omurhima mâshi mwâli wirhu, mukazi wâni, wamampêka omurhima n’amasù ogwêrhe, n’igerha likuli omu igosi ciru lyone!

10 Ala nka kwasimîsa okusîmwa nâwe, wâni mwâli wirhu, mukazi wâni! Ala nka kwanuna okusîmwa nâwe… agandi mavurha gacihambâge!

11 Akanwa kâwe mukazi wâni, lero muke gwa bûci kali kashongôla bûci kali kashongôla la! Aha idako ly’olulimi lwâwe, bûci buhali n’amarha^d; obwehe bw’emishangi yâwe, kwo buli nka malashi g’e Libano.

12 Ali busâne^e bulikwo olugurhu, mwâli wirhu, omukazi wâni, busâni bulikwo olugurhu iriba liyûbakirwe.

13 Emirhi ekumezirekwo ejizire obusâne bw’engrenadi, olikwo emirhi erhabonekerera: 14 Aha mirhi y’esindani yahûmula bwinja, aha y’obukû n’eya amashahi, ebisheke n’e kinamomi^f, emirhi y’e Libano yoshi emirhi y’amane-mane n’eya olowesi, na ngasi hyasi hihûmula bwinja.

15 Oli nshôko edômera obusane, iriba ly’amîshi gahulula, lwîshi lwâhona e Libano.

Omuhya

16 Yimuka, kaboho-boho k’ekuli. Yimuka, kaboho-boho k’emahanga, shungurhira omu busâne bwâni, buyenge amavurha minja! Omuzigirwa wâni aje omu busâne bwâge, ayumve obununu bw’amalehe gamuli.

5

Omuhya-rnulume

1 Namaja omu busâne bwâni, wâni mwâli wirhu, mukazi wâni; nkola ndwîrhe nahûmbûla obukû bwâni n’amashahi gâni, ndwîrhe nalya omuke gwâni n’obuci bwâni, ndwîrhe nanywa idivayi lyâni n’amarha gâni. Cinyweri bîra bani, munywe mulaluke, barhonyi bâni.

Ecîtakîro ca kani

Omuhya

2 Ngwishîre ci omurhima gwâni guzîne. Namâyumva Muzigirwa wâni akomomba oku lumwi^g: Nyigulira mâshi mwâli wirhu, mukazi wâni, mâshi ngûkù yâni, mâshi Mwinja-Muzira-ishembo. Kali irhwe linyunjwire lume, emviri zinyunjwire mirhonyi ya budufu.

3 Nahogwire iropo lyâni, kurhi nashubigi riyambala? Nashusire amagulu, Kurhi nashibigigazinza?

4 Musimwa wâni agezize okuboko omu murhule gw’olumvi; namayumva omurhima gwadûrha.

5 Nti nazûka, nti nyigulire Muzigirwa wâni, enfune zâni zamayunjula mavurha, eminwe yâni namàrhônya mavurha mangu! oku kahamikizo k’olumvi^h.

6 Nti nàyigulira Muzigirwa wâni, kusiga agalusire arhaciboneka! Okugenda kwâge kwarhuma narhibuka omurhima. Namulonzize ci ntacimubwîne, namuhamagire ci arhacishuzize.

7 Abalâlîzi bambuganyire, bala bagera-gera omu ngo budufu. Banshûsireⁱ bànyagaza, banyaga ecirondo câni, balya balanga ebyôgo by’olugo.

8 Banyere b’e Yeruzalemu, mwe mukasinga, bici mwabwîra Muzigirwa wâni mukamubona? Nalwâzire endwâla y’obuzigire

Abimbiza

9 Omuzigirwa wâwe bici alushire abandi, wâni Mwinja-Olushire abandi bakazi. Omuzigirwa wâwe bici alushire abandi obwo warhuyimbirira ntyo?

Omuhya

10 Omuzigirwa wâni aciri musole gukanyire, arhankahabwa omu cihumbi.

11 Irhwe lyâge lya masholo gacire bwenêne, emviri zâge, mashami ga mirhanda, nyîru-nyîru aka hungwe^j.

12 Amasu gâge nka ngûkù, oku mîshi omu lwôgero, nka kulyâla ziyôga omu marha, nka kulya zigwa omu nyanja.

13 Amarhama gâge nka malingo ga mubono-bono, nka ntôndo za bukù. Akanwa kâge nka bwaso bwa lisi, amavurha gayenga garhabamwo izabyo.

14 Enfune zâge nshangabuye za masholo, ziyunjwire mabuye g’e Tarsis, enda yâge eri nka muntinda gw’ihembe, guli nka kulya baguyambika enjuma z’e Safiri.

15 Amagulu gâge nka nkingi za mabuye mêru, nkingi ziyimangire oku masholo gacire bwenêne. Enshusho yâge, kwo ashushire aka Libano^k, ntwâli nka nduluma.

16 Emyanzi yâge minunu-minunu, naye yêne mushagalusa; kwo ali ntyo Omuzigirwa wâni, kwo ali ntyo omulume wâni, wâni mwe banyere b’e Yeruzalemi.

6

Abîmbiza

1 Ngahi Omuzigirwa wâwe ajirage, wâni Mwinja-Olushire abandi bakazi? Ngahi ayerekirage, Omuzigirwa wâwe, rhumulonze haguma nâwe?

Omuhya

2 Omuzigirwa wâni ayandagalire omu busâne^l bwâge, omu mivungiro yahumula bwinja, kulonza mpu ayâbulire obusò bwâge omu busâne, anahumbule obwaso bwa Iisi.

3 Niono ndi wa Muzigirwa wâni, naye Muzigirwa wâni ali wâni. Ayâbulire obusò bwâge omu mauwa ga lisi.

Ecîtakîro ca karhanu

Omuhya-mulume

4 Mwîra-kazi wâni, kwo oyinjiha aka Tirsa, kwo osoleha aka Yeruzalemu. We côbohwa nk’engabo z’amatabâro.

5 Orhandole ntya, amasu ogwerhe gamambuza omurhima. Emviri zikuli oku irhwe buso bwa mpene, kula bunahona oku mwandagalo gwa Galadi.

6 Amino ogwerhe, buso bwa bibuzi, kula bisôka byarhenga omu izîko. Ngasi ciguma n’ecâbo c’omu mahasha, na nta mwîhala gubirimwo.

7 Amarhama gâwe nka mpande za gerenadi, omu mushangi gukuli ebusu.

8 Abagoli bali makumi-gali ndarhu, abakazi baherula bali makumi gali munani, n’abana-nyere (barhaganjwa) mwandu.

9 Engûkù yani eri nguma^m. Muguma-obula-ishembo ali muguma nie nnaye. Ali wago-wago omu mwâbo, murhonyi w’omuzîre wamuburhaga Abahya bamubwîne bàmusîma. Abagoli n’abakazi baherula bamuyûnamira

10 “mpu ye ndi oyo oyishire nka mucera-cera, mwinja nka mwêzi. Ayisha amoleka nk’izûba, mudârhi nka ngabo za balwiⁿ”.

11 Nayandagalira omu busâni bw’amalehe nti ndole oku emburho yamera omu lubanda, nti ndole oku emizâbîbu yashabuka nti ndole erhi emirehe ekola yâyâsa.

12 Ntamanyiri kurhi, … Ci omurhima gwankweba omu ngâle z’olubaga lwâni, nka murhambo.

7

Abimbiza

1 Galuka galuka Sulamita^o, galuka galuka rhukulole ebusu. Cici mwâlolakwo Sulamita mwanasamira okwo bigamba byombi?

Omuhya-mulume

2 Ala amagulu gâwe nka gayinjiha omu mikarabanda yâwe, wâni mwâli wa Nnahano!

3 Omunyunyu^p ogwerhe ! kwo guli nka ntabunganwa erhalimwo idivayi. Enda yâwe cirundo ca ngano cizonzirwe n’obwaso bwa lisi.

4 Amabêre^q gâwe gombi, bana-hene babirhi, mahasha ga kashafu.

5 Igosi lyâwe kwo liri nka nkingi y’ihembe. Amasu gâwe kwo gali ak’enyôgero za Hesboni, aha muhango gwa Bati-Rabimi. Izulu lyâwe nka munara gw’e Libano muzamu oyêrekîre e Damasko.

6 Irhwe lyâwe kwo liyimanzire ak’entôndo ya Karmeli; ensirha balilukire kwo ziri nka kaduku. Mwâmi arhonyize emihunga yâwe.

7 Nka wayinjiha wâni; nka wasoleha wâni!

8 Kwo osogorosire nka murhanda, n’amabêre gâwe nsisi za murhanda.

9 Nanaciderha nti narhangishonera oku murhanda, nyankekwo bihadu nka binga. Amabêre gâwe gabe nka nsisi za muzâbîbu, n’obwehe bw’omûka gwâwe buhumule nk’irehe linja;

10 ebinwa byâwe bibe nk’irivayi linunu!

Omuhya

Liryâla Omuzigirwa wâni akananywa, liryâla akanabêza omu kanwa aha karhî k’amino.

11 Niono ndi wa Muzigirwa wâni, n’omurhima gwâge emunda ndi guyêrekire.

12 Yisha Muzigirwa wâni, yisha rhuje omu mashwa! Mwo rhwajilâla omu bishagala,

13 buca sezi^r rhuje omu ishwa ly’emizâbîbu. Rhwalola erhi omuzâbîbu gukola gushabusire, erhi kuyasa gukola gwayasa, erhi emirhi y’engerenadi ekola yayâsa. Lyo nakuha obuzigire bwâni ago mango.

14 Amandragori^s gohe gakola gadwîrhe gabaya, n’amalehe minja goshi aha luso garhuli. Amahyahya n’amarhanzi, nkubikirego wâshi Muzigirwa wâni.

8

1 Ocibaga mushinja wirhu, olya wayonkaga ibêre lya nyâma^t! Singa amango nkubuganyire embuga nanakuhôbera abandi barhanangaye.

2 Nanakuheka nkuhise omu mwa nyâma^u nâwe onyigîrize. Nankakulabuzize oku irivayi lyani linjinja n’oku murhobo gwâni gw’engerenadi;

3 Okuboko kwâge kulembe kwo nshegemire, n’okulyo kwâge kwo kunzonzire.

Omuhya-mulume

4 Banyere b’e Yeruzalemu, mwe mukasinga, murhatule, murhatule Musîmwa wâni n’ensa y’okushâsha kwâge erhacihika.

Okushwinja

5 Mwa ndi ôla wayinamuka arhenga omu irûngu ayegemîre Omuzigirwa wâge? Ho nakutuliraga aha murhi gw’epomi, halya nyoko ayankiraga izîmi lyâwe honene, halyala ayankiraga izîmi omuzire wakuburhaga^v.

Omuhya

6 Ompire nka ciziriko oku murhima gwâwe, nka ciziriko oku kuboko kwâwe. Bulyala obuzigire kwo buzibuha nka lufù^w, emitula yo miguma n’okuzimu, naye ye karhagomba. Emyampi y’emitula guba muliro, ngulumira ya Nyamuzinda.

7 Amîshi galuge kurhi, garhazimiza buzigire, nanga obuzigire burhahêkwa na lwîshi. Owahâna ebiri omu mwâge byoshi mpu agule enzigi, kagayo kwône akayungukamwo.

Enyushûlo

Bashinja haho omuhya

8 Mwâli wirhu^x ali murho: ibêre lyâge lirhacihona; Lero kurhi rhwajira mwâli wirhu olusiku bâmuganîza?

Omuhya-mulume

9 Akaba ali lukûta, rhwalushwinja n’amarhale, gukaba muhango, rhunâgusêze n’embaho z’enduluma.

Omuhya

10 Nciberire lukûta, n’amabêre gani go galigi minara. Omu masu gâge, ndi nka mbwîne omurhûla obu!

11 Salomoni âjiraga ishwa ly’emizâbîbu aha Baali-Hamoni. Alilangisa abalanzi, mpu ngasi muguma ayishimugalulira ebyafa by’amalehe: cihumbi ca magerha.

12 Eryani ishwa ly’emizâbîbu ndwîrhe nalilangîra: Wâni Salomoni ebihumbi by’amagerha byo byâwe, n’amagana abirhi g’abalanzi b’amalehe.

Omuhya-mulume

13 Nawe wabêra omu masâne, abirhu badwîrhe bakuyumva. Nani, obe nka walinyumvisa! izu lyâwe^y!

Omuhya

14 Yâka, Muzigirwa wâni obe nka kashafu, nka mutwîra gwa kashafu kalume, oyâkire oku ntôndo z’amalashi!

---

 ^a1.3 Omuhya: lsraheli yeri muhya wa Nyamuzinda: naye Nyamuzinda yêne ye Muhya-Mulume.

 ^b1.4 Abanyere go mashanja. Arhali Israheli yêne walolakwo Nyamuzinda obucire. Agandi mashanja goshi nago ye Muciza wago. -Nyamuzinda ye Mwâmi w’oluhaga lwâge. -Omu ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu. -Banaderha mpu omuntu anayigurhe obusîme. Omu Mwandiko Mutagatifu namwo banaderhe mpu obusîme bunalaluse nka mamvu.

 ^c1.5 Ndi mwiru ci ndi mwinja: -lsraheli arhahezagya obwinja bwâge ciru akaba ali omu buja e Babiloni. -Kedari na Shalma, bishagala by’e Buharabu. Amahema g’abagendagenda omu irûngu (babedwini), gaba gajizirwe n’empu z’empene ganaba miru.

 ^d1.6 Bagala ba nyâma: Ngâbo ya Bakaldeyi ba Nabukondonozori: bo bàshâbaga Yeruzalemu. Abakaldeyi bali bene wabo Israheli bulya Abrahamu âli w’e Huri emwa Abakaldeyi (Murh 11, 28.31). -Buja bw’e Babiloni. -Israheli oyo obuja bwàkulaga aha mwâge, bwamuheka emwa bene.

 ^e1.7 -Muzigirwa w’omurhima gwâni, nk’omuhya ye waderha -Nyamubâho ye Lungere wa Israheli. -Agandi maso, go gandi mashanja.

 ^f1.8 Israheli, ishanja lîshogwa. Namwinja w’abakazi boshi ye Israheli, ishanja lîshogwa.

 ^g1.9 Obuja bw’e Babiloni bushushine na bulya bw’e Mîsiri.

 ^h1.11 Okuyambikwa ebisikiyo bihyahya kuli kuyerekwa oburhonyi: akolaga aleka ebi ali agwerhe amango ali muja, ayambale ebihyahya. Rhulole muli Lk 15, 22.

 ⁱ1.14 1, 14: Olwo lugo kwo luderhwa buno mpu ye « Ain Djidi«, omu iderha ly’Abaharabu), ebwa Nyanja y’Omunyu. -Obuso n’abana-hene, gwo muzinzi gw’abaja erhi aharhenga buja. -Ntondo ya Siyoni yo abâmi b’Israheli bayûbakagakwo.

 ^j1.16 1, 16: Encingo, co cihugo ca Paalestina-Israheli, cihugo cigishe, cirya ciyêramwo ngasi hyasi na ngasi lushogo.

 ^k2.1 Cibandâna c’ebwa nyanja nnene (Mediteraneya, kwo kuderha Nyanja y’e karhî ka Bulaya na Afrika), aha karhi ka Karmeli na Jafa.

 ^l2.3 Busîme bw’okuba n’Omusîmwa.

 ^m2.10 Omuhya n’omuhya-mulume bayisha balonzanya.

 ⁿ2.11 Empondo erhi mango ga mboho: kurhengera mwêzi gwa kali ikumi na liguma kuhika o gwa kabirhi erhi gwa kasharhu,

 ^o2.12 Erhi amango g’emboho gahwa, banarhangira amango minja, mpu yo «printemps»: emirhi eyase, ebinyunyi biryogôle.

 ^p2.15 Abo «banyambwe», bo balungu babi badwîrhe bayônera Israheli. (Rhulole rnuli Ezr 4, 2; 9, 2; 10, 18; Neh 2, 19; 3, 34). 2, 16: Israheli, lubaga lwa Nyamubâho; na Nyamubâho yêne Israheli ayishi. Kwo kuderha oku Nyamubâho ashubûzize olubaga lwâge. Alugalula omu Paalestina-Israheli-Israheli (Lola 2,1).

 ^q2.17 Erhi «entôndo z’ebintu biberange». Ako kanwa kakengezize ecihango ca Nyamuzinda bo na Abrahamu (Murh 15, 9-10). Go mango Nyamuzinda ahâga Abrahamu omulagi.

 ^r3.2 Lugo lwa Yeruzalemu olwôla; kulya kuba banyere b’e Yeruzalemu bayakûzibwe, na Ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemi badwîrhe haderha (1, 4, 17; 3, 4; 5, 10-16).

 ^s3.4 «Omu mwa nnina», kwo kuderha omu «ka-Nyamuzinda», k’e Yeruzalemu; Bene-Israheli barhanzi, balya bàyûbakaga aka-Nyamuzinda abôla adesire mpu nnina! Omu «hatagatifu-hatagatifu».

 ^t3.6 Omugi mulî-mulî ciba cimanyiso ciyêrekîre aha Nyamuzinda ali. (Lub 13,22). Omu lubungo lwa kabirhi, Nyamuzinda yêne ogalwire abali bahêsirwe buja (Iz 40,3). Abarhunzi b’omu Israheli bàkagijà malashi cingana e Buharabu n’emwa Abahindi (Ezr 17, 4; 27, 13-25).

 ^u3.7 Eri izîno «Shalomô, (Salama), kwo liri nka kula rhwakaderha «Murhûla» omu mashi. Abâli omu buja bakazagiringa oku «omurhûla» gwâyisha obuja buhwa (lz 11, 6; 9, 5-6; Ezr 34, 23-25). Salomoni badesire aha, arhali olya murhanzi, ci omwâmi wayisha n’omurhûla: Masiha.

 ^v3.9 Bakengezize enyumpa Salomoni akazagitwiramwo emmanja n’entebe 3 kazagitamalakwo ago mango.

 ^w3.11 Mpu balole oku bayimika omwâmi w’omurhûla: Masiha. Oyo nnina wa mwâmi, lwo lubaga lwa Nyamubâho (1, 5; 3, 4). Omu Israheli, mwâmi arharhangira omukolo n’olubaga lu rhacimuyankirira, ciru akaha Nyamuzinda yêne wacimwishogaga (1 Sam 11,5; 1 Nga 11, 10, 29, 22). Olwo lusiku lw’obuhya, lwo lusiku lw’okugaluka kw’omukazi wali ogenzire; lwa kushubirhona kw’owali wamashombehala: okwo kwaba omu mango ga Masiha (lz 61, 10; 62, 3-5).

 ^x4.1 Olushungi lw’omuhya, lwakazâgihona ebusu, lubwikire (Murh 24, 65; 29, 23-25). Empene z’e Israheli-Palestina-Israheli ziba za bishamvu na nyiru.

 ^y4.2 Amîno mêru: Amango omushaku guciri murho, go mango biyeruha bwenêne.

 ^z4.3 «Grenade», liba irehe lirhenga oku murhi mpu ye «grenadier»; murhi gumera omu bihugo biri eburhambi bw’enyanja y’e «Mediteraneyo».

 ^a4.4 Magerha gali omu igosi ago (Iz 27, 10-11). 4, 6: Ntondo barherekêrerakwo eyo. Yo enabâkwo aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu.

 ^b4.7 lsraheli acêsibwe n’amalibuko abwîne e Babiloni (lz 40,2); akola acibêrire «muzirizabyo». Oburhe bw’owamuhanaga bwahwire.

 ^c4.8 Mukazi wâni: Israheli kwo abire nka mukazi iba ahulusize erhi bulala bwâge burhuma (Hoz 2, 4; Yer 3, 1-8; Iz 54, 6-7); amango g’okugendimugalula, galigi nka ga kusheba (Hoz 2, 21-22; Iz 49. 18). Oyimanzire oku ntôndo ya Hermoni, anabone Israheli-Palestina-Israheli bwinja. Israheli nk’aderha ahabisha bamuhekaga buja, kwo abaderha mpu biryanyi: ngoromora erhi kapiri (Yer 4, 7; 5, 6; Nah 2, 12-14).

 ^d4.11 Ecihugo ciyêzire, kudûdusa cidûdusa, cibaye bwinja (Hoz 14. 17). Omukazi wâbwîne nyumpa naye, anabaye enyumpa! Okurhwinja kwâge kunayumvise oku abwinc e nyumpa!

 ^e4.12 busâne: Abalêbi bayôrha baderha oku Israheli muhyahya âbâ busâni bwa Nyamuzinda, busâni bulimwo emirhi yahûmula bwinja: Hoz 14, 6-7; Eze 3, 35; Iz 51, 3.

 ^f4.14 «Kinamomi» guli murhi gurhaba eno Bushi; rhugudesire nk’oku gunadesirwe omu Cihabraniya n’omu Cigereki; nk’oku rhunaderha omurhi gwa «karadusi» nk’oku gunaderhwa omu cilatini.

 ^g5.2 Olume ciri cimanyiso c’omugisho gwa Nyamubâho, bwenêne omugisho gw’amango gâyi sha (Lola Hoz 14.6).

 ^h5.5 Emunda omuhya-mulume aderheraga mpu ayigule olumvi lumuyabira, àsiga amavurha g’amalashi gàmuli omu nfune gahûmula oku lumvi. Asiga olumvi lwabaya!!

 ⁱ5.7 Abôla balâlizi burhanzi barhakafukunyize (3, 3); lero kukola kuhiva bahiva n’okushurha nyamukazi.

 ^j5.11 Omuhya acirhonyize! Kwo abwîne omulume wâge nka bûbake buzibu-zibu, bwenêne obûbake bw’aka-Nyamuzinda.

 ^k5.15 Aka.-Nyamuzinda ka Salomoni, kàli kayûbasirwe n’emirhi y’e Libano.

 ^l6.2 Obwo busâne, kuli kuderha ecihugo ca Paalestina-Israheli, kunali kuderha omuhya.

 ^m6.9 Ogwo mwandu gw’abakazi gukengêzize balya baka Salomoni (mulongo. 8 na 9). Omurhonyi anali muguma: Israheli, ci erhi n’abandi ho banali: go gandi mashanja.

 ⁿ6.10 Ebi binwa bikengêzize okurhenga omu buja bw’e Babiloni; bikengezize n’amango g’aba­ lwi ha Daudi.

 ^o7.1 «Sulamita», kwo kuderha: olyala okola ogwerhe omurhûla; shalom: orhûzize, salama, Omurhûla gwâyisha gwo badesire. Israheli muhyahya âguhâbwa na Salomoni muhyahya. -Kani kwoshi mpu «galuka, galuka»: kuderha mpu ayishe, arhenge emwa bene. Boshi badwîrhe balinga olusiku lw’okushubira eka n’okurhenga omu buja bw’e Babiloni. Hali n’okugalula omurhima gwâ1i guhabusire mpu gugaluke: Hoz 3, 5; 5, 15; Yer 3, 14.

 ^p7.3 Ogwo munyunyu, Yeruzalemu oyo, «muyûbake omu karhi k’amashanja» (Eze 5, 5; 38, 12), oku ntôndo ezonzirwe n’orhubanda ci kwône arhali enyunda zoshi. -Eryo idivayi, buzigire obwo. -Entôndo ziri emarhambi g’entôndo ya Yuda, kwo zishusha nka mihuli myûmu ya ngano, (nka ntôndo erikwo omushûshu). N’engano ekengeza okuyêra ecihugo câyishiyêra amango ga Masiha. Hoz 14, 6-9; Lul 72. 1. -Obwaso bwa lisi omu rhubanda bulugibà.

 ^q7.4 Ago mabêre, zo ntôndo ibirhi: Ebali na Garizîmi.

 ^r7.13 Obudufu n’esêzi, mango ga marhangulo; gayishihwa amango ga Masiha (1, 7; 3, 1; 5, 2).

 ^s7.14 Mandragori: mirhi ya malehe eyo nayo; n’obwaso bwâyo burhahimwa. kubaya bwinja.

 ^t8.1 Kucifinja okwo Sulamita acîfinjire, erhi: nka wali mwene nyâma! Ci kwône Nyamuzinda, iba w’Israheli, arhali muntu. Ensiku aciderha «Mwene muntu», «Nyamuzinda haguma nirhu, , », «Emanûweli» zo zicifinjirwe.

 ^u8.2 Omu mwa nyâma muli omu ka-Nyamuzinda (3, 4).

 ^v8.5 8, 5: Omuzire wàburhaga Israheli (Eze 16, 3, 44-45). Bene-Israheli emwabo e Kanâni, ishe wabo Muamoriti; nnina Muhititi.

 ^w8.6 Obuzjgire amango bwamarhabâla, kwo kuli nka olufù, burhajibwa omu irhwe. -Emitula kwo eri nka luhali; aha eri, kwo hali nk’aha omuliro guli: kuyokêra eyokêra. -Anagaya birya birugu, bulya birhalêrha buzigire. Byanagendera busha.

 ^x8.8 Mwâli wirhu ye Yeruzalemu oyo badesire: ishwa lirhali linganaci, arhanagwerhi côgo cizibu cakamufungire oku babisha.

 ^y8.13 Omuhya oyo bâbirwe; bamujizire «burhimanya» balonzize okuyumva n’okumanya (Bush 8, 2). Abalenga b’omwandiko kwo bacikebwa mpu ogu musemwa gwayushûlagwa buzinda, erhi n’ecitabu cikola ciyunjwire, kuderha mpu bahugûle ebinwa bimuli. Mpu omuhya wa muli eci citabu: Burhimanya, bwo budesirwe muli co. Nka kulya omu Bush 8, 2-3, burhimanya oli nka mu hya wakanasîmwa, n’omu Mig 31, 10-31, oburhimanya buli nka mukazi mwikubagirwa.

WIS – – Bible en mashi du Congo GENESIS OMURHÖNDERO

1

OBUSHINGANYANYA

Enshokolezi

Eci citabu cayandikagwa omu lulimi lw’e cigereki myâka hofi 100 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu. Cayandikagwa na Muyahudi muguma w’omu cishagala c’e Aleksandriya omu cihugo c’e Mîsiri. Izino lyâge lirhaba limanyirwi. Aciyandikaga oku bwimangizi bwa Nyamuzinda yêne, nk’oku byali omu mikolo yâge ya kurhenga mîra bwenêne; obwo burhimanya bwo burhegeka igulu lyoshi; ci bwenêne bwo burhabâla omuntu omu mikolo yâge. Obwo bushinganyanya bwo bwalangaga olubaga lw’Israheli nalwo erhi Abayahudi barhacibâ basungunu, erhi babêra e Mîsiri n’erhi bagera omw’irûngu, n’omu kalamo kabo koshi. Owayandikaga eci citabu ayerekana oku buli buhwinja bunene okuharâmya enshushano.

Ecitabu c’Obushinganyanya ciyêrekîre Abayahudi balama e Mîsiri, Owaciyandikaga alonzagya okuhà abacisoma amîru gw’okuba n’oburhimanya bw’okuli; n’okurhûliriza ngasi bali balibuzibwa. Abayîgîriza oku obuyêmêre bw’okuli n’obworhere bwinja bulerha oluhembo lw’ensiku zoshi.

Omu mango ga mîra, eci citabu caderhagwa « Burhimanya bwa Salomoni» bulya ebinwa byaco bishushana n’ebya Salomoni yêne. Salomoni ali mwîgîriza mukulu w’oburhimanya.

Owaciyandikaga alonzagya okuyâsa Abayahudi mpu lyo barhag’ibâ baja b’amasîma g’ebirugu by’en’igulu. Abayîgîriza obushinganyanya bw’okuli Nyamuzinda amanyisagya olubaga lwâge erhi bwonjo bwâge yêne burhuma.

Ntyo eci citabu c’obushinganyanya cikûla ngasi nyankola-maligo omu bubî, cimumolekera n’okulangaliza abali balibuzibwa kurhenga myâka minji: «Ebyayandikagwa mîra byoshi, rhwe byayandikiragwa, mpu bibê nyîgîrizo zirhu, lyo rhuba n’obulangalire» (Rm 15, 4), kwo Paolo arhukengezize. Yumvagi isala liri muli eci citabu:

EBIRIMWO

1. Obushinganyanya n’omuhigo gw’omuntu: cigabi 1-5, 23

2. Obworhere bw’obushinganyanya: c. 6, l-9, 18

3. Omukolo gw’obushinganyanya omu kalamo k’olubaga lwîshogwa: c. 10, 1-19, 22

I. Obushinganyanya n’obworhere bw’omuntu

Okulongereza Nyamuzinda n’okuyâka ecâha. Okulwira ohushinganyanya

1 Muzigire obushinganyanya^a, mwe murhegeka igulu omu bya Nyakasane, mukaz’igerêreza enkengêro zishingânîne mukaz’imulonza n’omurhima gushongwire. 2 Bulyala abarhamurhega, anabaleke bamuhikeko, n’abacimwikubagira, anaciyerekebo. 3 Enkengero z’ebinzongo-nzongo zinahambule omuntu kuli Nyamuzinda; n’Ogala-byoshi bakamurhega anabonese abasirhe nshonyi. 4 Nanga, Obushinganyanya burhaja omu murhima mubi, burhaja n’omu mubiri gushangira ecâha. 5 Na Mûka Mwimâna orhulera, anakaz’iyâka enderha-kubirhi, arhalirâna abagerêreza buzira bukengêre arhanakwirirwa obubî buyishe. 6 Obushinganyanya guba mûka gusîma abantu, ci kwône burhakabula bwahana enderha-maligo oku binwa byâyo; bulyala Nyamuzinda anakaz’ibona ensiko^b zâyo. Ye ciri-ebulabi c’okunali c’omurhima gwâyo n’ebinwa byâyo anabiyumve. 7 Neci, Omûka gwa Nyakasane guyunjwire igulu, na bulya gwo gugwâsa^c byoshi haguma, guyishi ngasi kanwa kaderhwa.

Akasheba ka Nyamuzinda

8 Ntaye ôderha akanwa kagalugalu wakafume, akasheba ka Nyamuzinda karhankamusiga. 9 Emirali y’enkola-maligo bayidôkereza bayimanye, izu ly’ebinwa byâge lyahikako Nyakasane lyo obulala bwâge buhanwa.

10 Okurhwiri kuli-luhali byoshi kuyumvirhiza ciru n’izu ly’owaciduduma erhi kunaliyumvîrhe, 11 Mumanyâge okuciduduma kwa busha busha, Mulange akanwa kinyu oku iderha libi; akanwa kafuma omuntu karhagenda cîru, akanwa kanywesi lufu kalerhera omuntu,

Olufù

12 Murhacîhamagaliraga olufù n’amahabwe g’obuzîne bwinyu, murhacîhamagaliraga okuhera n’emikolo y’amaboko ginyu. 13 Nyamuzinda arhalemaga olufù^d, arhakwirirwa okuhera kwa abazine. 14 Alemire byoshi mpu byoshi bihabe^e, ebiremwa by’eno igulu biba bya kuciza, birhabamo bwôge bwa kuyirha ciru ehitya, n’okuzimu arhali kwo kurhegeka igulu; 15 bulyala obushinganyanya bujira akalamo karhahwa^f.

Enkola-maligo

16 Enkola-maligo^g zohe zinabe zamakema olufù zishub’inaluhamagala, mpu zamabona aha omwîra ali, zimurhamirage obwo, zimunywâne, bulya ziyumvîrhe zisîmire okuba mwanya gwâge.

2

1 Nka bakola baciderheza omu buhwinja bwâbo, banayishe erhi: «Akalamo kirhu kali kofi kanayunjwire rnirenge, nta bufumu amango olufù lwamahambira omuntu, nta mulenga wakalikûza ornuntu omu nfune za nnakuzimu. 2 «Kahanga rhwaburhirwe, rhwazinda erhi rhuli nka abarhahali. Omûka rhuyisa gunali mugi kwône, n’enkengêro zirhu, enali nkunyakunye ecîbalalira erhi omurhima gu­rhinda; 3 eyo nkunyakunye ekazima, n’omubiri gwirhu gunashube luvu, n’omûka gunahirigirhe nka hiboho hyangu. 4 Oku ensiku zagera erhi n’izîno lirhu lyânayibagirwa, ntâye wacikengêre emirirno yirhu, obuzîne bwirhu kwo bwagera nka nshando za citu, bunyamûke nka lwikungu lwo luhivwa n’emisholo y’izûba, lwo lunyamûka erhi luyumva ehidûrhu hy’izûba. 5 Neci, ensiku zirhu ziri kugera kwa cizunguzungu, olufù lurhashubira enyuma, ifundo lyàmafundikwa: ntâye ogaluka. 6 «Erhi hiri eyo! Rhulye ebinja-binja, rhukolêse ebiremwa n’obushiru nka bana ba misole. 7 Rhunywe amamvu rhulaluke rhunacîshîge amalashi, rhurhalindaga obwaso bw’empondo bwahungumuka. 8 Rhujire ebimane bya amauwa ga roza rhuhire oku irhwe, rhujire duba rhurhacihungumuka^h. 9 Harhajiraga owa muli rhwe warhala, ngasi hantu rhulekeho ecêrekane c’obusîme bwirhu: gwo mwanya gwirhu co na cigabi cirhu.

Erhi rhuhimbe amalala

10 Omushinganyanyaⁱ, orhagwerhi hyâge rhumulibuze, ciru n’omukana, emvi z’omushosi okola mulamu rhurhazikengaga. 11 Emisi yirhu libe lyo likola irhegeko ly’obushinganyanya, bulyala ôrhajira misi ye na busha. 12 Rhushimbûlule omushinganyanya bulyala ye rhusisire, ashimbulwire olugendo lwirhu. bulya adwîrhe arhutumuza okuvuna amarhegeko, anadwîrhe arhushobeka obulenzi oku balezi bàrhuleraga. 13 Adwîrhe acikunga mpu yeyishi Nyamuzinda, anadwîrhe aciderha mugala wa Nyakasane. 14 Okubaho kwâge kuli kutumula kw’enkengêro zirhu, rhukamulolakwo kwône, rhunayumve rhutumwire. 15 Oku ayôrha arhali kwo abandi bayôrha, obworhere hwâge buha bwâgo bwâgo. 16 Omu masu gâge rhuli bikabulirwa^j; kuyaka arhuyaka nka kula bayaka ishembo. Anaje ahamagaza mpu olufù lw’abashinganyanya luba lw’iragi; n’okucikunga mpu yehe Nyamuzinda y’ishe. 17 Muleke rhulolc erhi cbinwa byâge biri by’okuli, rhusingirize obuzinda bwâge oku bwaba. 18 Akaba omushinganyanya ali mwene Nyamuzinda, Nyamuzinda amuyimangira, amurhenza omu nfune z’abashombanyi bâge. 19 Rhurhang’imugera, rhumujacire, rhumulibuze rhuyîsh’imanya ntyo erhi anali mutudu, rhwâmanya erhi ayîsh’ihira omurhima omu nda. 20 Rhumutwire olufù lubi, bulya acîkubagire mpu bamurhabala^k».

Okuhaba kw’enkola-maligo

21 Kwo ziderha ntyôla enkola-maligo, ci kwône kuli kuhaba; obubî bwâbo bunakaz’ibahilsa. 22 Barhishi amahwe ga Nyamuzin<la, barhalinga okuhemberwa obushinganyanya, barhanalonza ciru okuyêmêra oku hali oluhembo lw’amaroho gacire. 23 Neci, Nyamuzinda alemire omuntu okurhafa, amujira nshusho y’obworhere bwâge. 24 Bwagalwa bwa shetani^l bwarhumire olufù lilja omu igulu abamushiga nabo bone bacibonerakwo.

3

Abashinganyanya n’enkola-maligo

1 Amaroho g’abashinganyanya gôhe, omu nfune za Nyamuzinda gaba, na nta malibuko gabahikakwo. 2 Omu masu g’abahwinja, ko bali nka abafire; okurhenga kwabo hano igulu kwaba nka kuhanyagala, 3 n’okurhusiga kwabo kwaba nka kuhera, ci kwône bôhe omu murhûla^m bacîbêrîre. 4 Akabaga omu masu g’abantu buhane bahâbirwe, bàli bayunjwire bulangalire bwa kurhafa; 5 oku malibuko masungunu, bâyîsh’ihâbwa binja binji; kurhangula Nyamuzinda abarhangulaga, anabugâna bamukwânîne. 6 Abarhangula nka masholo omu cibeye, abayankirira nka nterekêro. 7 Olusiku ayîsh’ibarhandûla kulangashana balangashana, bakanye nka nkunya-kunye ya bukere bw’oku nyurnpa. 8 Bârhegeka amashanja banalye ebihugo, naye Nyakasane abarhegeka ensiku n’arnango. 9 Abacikuhagîreye bâyumva bwinja, n’abàli bemêzi babêra aha burhambi bwâge omu buzigire, bulyala abîshogwaⁿ bâge bo babona oburhonyi n’olukogo.

Enkola-maligo

10 Ahalenzi, kulya kuba bàlêkerire omushinganyanya banacirhenza kuli Nyakasane, bahâbwa obuhane bw’ekengêro zâbo. 11 Neci bali bahanya^o abantu bagayaguza oburhirnanya bakagayaguza n’ihano, busha balangalire, busha badwîrhe barhamira, na nta bunguke bw’emikolo yabo; 12 bakâbo basirhe, abana bâbo bigarnba, iburha lyâbo liri lihehêrere.

Aha omuntu akaburha kubi akagumba

13 Iragi lyâge omukazi orhaburha^p ci arhalikwo ishembo, olya nn’encingo erhahêkwako ishârha; olusiku Iw’okurhandûlwa kw’amaroho, lyo babona oku muzire. 14 Naye ali w’iragi omulume bashahwire ci kwône wa kuboko kurhakola maligo, arhanagerêreza nkengêro ngalu-galu kuli Nyakasane: ashobôla engalo y’okunali oku budahemuka bwâge, mwanya mununu ashobôla omu ngombe ya Nyakasane. 15 Bulyala obunguke bw’emikolo minja buyunjwire irenge, gurhahirigirha omuzi gw’oburhimanya. 16 Ci kwône abana b’oku lugurhu barhakatwa, iburha ly’omu bugonyi kuherêrekera lyaherêrekere. 17 Ciru bakalama kurhi barhashibirirwe, bazinda erhi bashosihala buzira irenge; 18 na bakafa duba barhabone calangaliza, barhabone carhuliriza olusiku lw’olubanja; 19 neci, kuminya ziminya ensiku z’enyumpa mbi.

4

Enkômedu nyinja

1 Owaba arhagwerhi mwana nka agwerhe enkômedu^q nyinja, ye mukulu, bulyala okurhafa kunanîre oku kukengêrwa enkômedu nyinja. Nyamuzinda aba ayirhonyize, n’abantu kwo na kwo. 2 Enkômedu, nk’eri hofi, banayiyige, nk’erhali hofi bacifinjeyo, eyambisirwe ecimane c’okuhimana ensiku n’amango, bulyala yahimine omu ntambala buzira kuhemuka.

Enyumpa mbi…

3 lburha ly’endyâlya, ciru lyakaluga, linali lya busha, kwo liyisha nka mashami ga cisholo, lirhamere mizi^r, lirhanabone nsimiko lyayimangirakwo. 4 Ciru lyakarhang’iba nka lyaluza amashami, bulyala lirhagwerhi nsimiko oku idaho, empûsi yanalihenangula likunduke n’omuhûsi gw’erya mpûsi. 5 amashami g’eryôla iburha gavunika ganaciri marho, amalehe galyo garharhengemwo bunguke buci, garhalibwe erhi kurhôha kurhuma, garhanakole kafu ka ruguru. 6 Abana barhenga omu iro ly’obulyâlya, hano Nyamuzinda akola abadôsa, bone bo banayerekana obubî bwa ababusi babo.

Okufa murho kw’omushinganyanya

7 Omushinganyanya yehe ciru akafa murho, arhabule kuluhuka^s. 8 Obushosi bukengwa, arhali bula bulerhwa n’ensiku nyinji, nisi erhi bula baganjira emyâka; 9 Oburhimanya nabwo zinabe mvi z’omuntu, akalamo karhalimwo izabyo nako erhi bunali bukulu. 10 Ali asimîsize Nyamuzinda anarhona emunda ali, na bulyala omu karhi k’enkola-maligo ali, azurundukanwa. 11 Ahêkwa ntyo mpu lyo obubî bulek’ishereza obukengêre bwâge, n’obulyâlya bulek’ihabula omurhima gwâge; 12 bulâlya okuhenekera obubî kunasîke obwinja, n’enzungu amagene galerha, enashereze omurhima gurhâli gucibiha. 13 Okutwa bwinja na duba, kwarhuma ashuba mulamu. 14 Omurhima gwâge gwali gusimîsize Nyakasane, okwola kwarhuma amurhenza duba omu nkola-maligo. Olubaga lunabone okwo erhi lurhanayumvirhi kwo kuderha kurhi, bulyala barhahiziri aka kanwa oku murhima: 15 Abîshogwa ba Nyakasane banasîme babona baberirwe obwonjo, n’abatagatifu bâge bashanga olwakiro.

Barhafà kuguma

16 Omushinganyanya ofire ayâgiriza ababi bazîne, n’oburho buhisire duha oku bugula, buyâgirize obulamu bw’enkola-maligo. 17 Oluhaga lunabone okuyûrha kw’omurhimanya, ci erhi barhanayumvirhi mirâli mici Nyamuzinda agwerhe kuli ye, nisi erhi ecirhumire Nyakasane amukema. 18 Okubona banabone barhânashibirire, ci kwône Nyakasane yehe kushekera abashekera. 19 Barhârham’ihinduke cijandagwa ca cirunda, omu karhi k’ababire bagwarhwa n’enshonyi z’ensiku n’amango. Nyakasane abakweba barhoge butuli, burhashagala, abashugula abakûle oku nsimikiro zâbo; baherêrekere lwoshi lwoshi, bayumve emikero mibishi, n’izîno lyabo liherêrekere.

Enkola-maligo aha rukîko

20 Hano baba bakola baganjirwa cbyâha, bayisha bayunjwire bihamba, amaligo gâbo go gabajisa lubanja ganabashobeke.

5

1 Ago mango lyo omushinganyanya ayimanga buzira bwôba, omu masu g’abakazâg’imurhindibuza, balya bakazâg’ikengula amalibuko gâge. 2 Amango bamubona, musisi bageramwo, basômerwe n’okubona ye wamacira. 3 Babwirane obwo n’ebihamba emurhima, n’ebirenge-renge n’ecifufu: 4 «Erhi kali olya rhwakazâg’ishekera mira oyo wâni, olya rhwakazâg’ijacira rhwanamukwâma, omu buhwinja bwirhu, obuzîne bwâge rhwabujira isirhe, n’olufù lwâge rhwalujira kufa kwa nshahu 5 Kurhi amaganjiragwa omu karhî ka bene Nyamuzinda? Kurhi amabonaga ogwâge mwanya omu karhî k’abatagatifu? 6 Neci kuhabuka rhwali rhuhabusire^t, rhwarhenga omu njira y’okunali, akamole k’obushinganyanya karharhumolekeraga, n’izûba arhali rhwe lyàbashîre. 7 Rhwayigurhîre omu njira z’ababi n’ez’emihera rhwâtwikanya omu mpinga zirhabamwo njira, n’enjira ya Nyakasane rhwayihaba. 8 Okugayana kwirhu bici kwarhudwirhîre? Bunguke buci rhwakuzire omu bugale n’omu bulimbi? 9 Ebyo byoshi kwo byagezire nka cizunguzungu, nkakula balibirhana omwanzi. 10 Nka kula obona obwârho bwagera omu mulaba, orhânacibone omukaba bwayishagamwo, nisi erhi omubunda batwaga omu kubera amîshi. 11 Nka kula obona akanyunyi kabalala omu cirêre orhanabone omukaba kageziremwo; onabone kaje kashûrha empûsi kayirhimbe ebyubi, onabone kaje kakâba emboho yanayisha yashungûrha, kacihe enjira omu kurhimba ebyubi, orhânacibone ciru ecimanyiso ciguma c’aha kageraga. 12 Nka kula onabona omwampi guhenesire, emboho gwarhulaga enashubire haguma, orhanacimanye njira ehi gwayishagamwo. 13 Nirhu kwo na kwo: oku rhwaciburhwa ntya, mpu arhacihali! rhurhanayerekanè, ciru n’olushando luguma lw’obworhere bwinja: omu bubî bwirhu rhuhwerire^u». 14 Neci, obulangalire bw’enkola-maligo, kwo buli aka obwôya bwo buyehûlwa n’empûsi, kwo buli aka omufula empûsi ebalaza, kwo buhirigirha nka mugi empûsi eyehwire, nka kukengêrwa kw’ecigolo ca lusiku luguma.

Enkola-maligo n’obulangalire bw’abashinganyanya

15 Abashinganyanya bôhe, akalamo kabo ka nsiku n’amango; oluhembo lwabo omu nfune za Nyakasane luli, n’Ow’Enyanya abashibirire^v. 16 Nyakasane yêne wabayambika n’okuboko kwâge, ishungwè ly’obwâmi n’irenge, n’ecimane c’okuboko kwâge, bulyala kulyo kwâge abacingamwo, kuboko kwâge kwababera mpenzi. 17 Ayîsh’iyanka obushiru bw’obwagalwa bwâge ebe mirasano, afumbike ebiremwa amatumu g’okucihôla oku babisha. 18 Ayanka obushinganyanya ebe mpenzi, n’okutwa oluhanja-burhalenganya yo nsirha àyambala; 19 âyanka obwimana bwâge burhajibwa omu irhwe ebe yo mpenzi yâge. 20 Omutula gwâge gurharhula âgujira ebe ngôrho nyoji, n’igulu lyamulusa oku matabâro baj’ilwîsa engabo y’Ebirhumva. 21 Orhumeme rhwâpamuka nka myampi milashe, rhurhenge omu bitu nka kulya rhurhenga oku muherho mufôle bwinja, rhugend’igwa aharhêge. 22 Amasini gakaz’ibanda olubula luyunjwire mutula, amashinji gazûka gabahekekwo omutula, n’enyîshi zâbahêkakwo omuhûsi gw’omujina. 23 Omuka gw’obulume gwabafûhira, gubayerûle kula empûsi ejira. Ntyo kwo obubî bwâshaba igulu lyoshi, n’obumînya bukundule entebe z’abagale.

6

II. Salomoni n’okulongereza obushinganyanya

Abâmi bakwânîne balongereze obushinganyanya

1 Muyumve mwe bâmi, muyumvirhize bwinja. Mucîyîgîrize, mwe bâmi b’e mahanga. 2 Murhege okurhwiri mwe murhegeka embaga, mwe mulimbira obunji bw’engabo zinyu. 3 Nyakasane ye wamuhaga obuhashe, n’obukulu, Ow’Enyanya wamuhagâbo, Yene ye walola emikolo yinyu anasingirize enkengêro zinyu, 4 N’akabâga oku muli barhonyi omu bwâmi bwâge, murharhegekaga n’obushinganyanya, murhakulikiraga irhegeko, murhanakulikiraga enjira y’obulonza bwa Nyamuzinda, 5 akolaga amuhonera n’obukali bwoshi buzira kulaliza. Bulya neci abanènenè bâyîsh’itwirwa olubanja n’obukali^w, 6 omunyinyi, olukogo bamubêrire lunarhume ababalirwa; ci abarhegesi bayîsh’ihanwa bwenêne. 7 Bulyala Omukulu w’abakulu arharhînya ndi, ntayce arhinyira obunene: abanyinyi n’abanènenè yêne wabajiraga, boshi kuguma abashibirira; 8 abanya-buhashe badôsibwa n’obuhashe bulushine. 9 Mwe mhwizire obwo, mw’oyo mwe bâmi, kuderha nti muyîgîrize obushinganyanya mulek’ihirima; 10 bulyala ababika bwinja ebitagatifu, bâyîsh’iboneka oku bali batagatifu; n’abaciyîgîrizabyo, bâmanyiramwo kurhi bishuza. 11 Mucifinjage ebinwa byâni, mubisîme mwâkûlamwo ihano.

Obushinganyanya bwone buciyerekana

12 Ohurhimanya kulabuka bulabuka, burhanajakwo ngisha. Ababurhonya barharham’ibubone, bwône buciyêreka ahabulonza. 13 Kucirhangira bucîrhangîra abacîfinjirebwo, bunarhang »iba bo buciyerekana. 14 Owazukiriza àbulonza sêzi-sêzi arhakarhama, ho abushanga butamire aha luso. 15 Okubumalira obushiru, bwo bwirhonzi bwimâna, n’owalâla oku ciko bwo burhuma, arhakarham’ifuma entanya. 16 Bwône bunaje hoshi hoshi, bulonze^x balya babukwânîne, bunaje aho bucîyerekebwo n’enshagali omu njira, bucîrhangire buj’ibugana enkengêro zâbo zoshi. 17 Bulyala omurhangiro gwâbo mwinja, kucifinja okubuyiga n’okulonza okubumanya, kwo na kuburhonya, 18 n’okuburhonya kwo na kulanga amarhegeko gâbo, n’okushimha amarhegeko gâbo kwo kurhafa kwoshi okwo, 19 n’okurhafa kunahise omuntu hali Nyamuzinda, 20 ntyo, olwifinjo lw’oburhimanya lunahise omuntu kwo obwâmi. 21 Akabâga entebe n’amashungwe binamusîmîse mwe barhegesi b’amashanja, mukenge oburhimanya, lyo muyîma emyâka n’emyâka.

Omuhigo gw’okumanyisa ohurhimanya

22 Nkolaga naganira oburhimanya buli cici na kurhi bwameraga; amahwe gâbo ntagafulike, nashimbûlira enshando zâbo kurheng’emurhondêro, n’oku bumanywa nakuhira ahabona ntanaderhe nti ngere kuli n’okuli; 23 nanga ntagere njira nguma n’obwagalwa burhuma omuntu ahorha^y, kulya kuba burhimbanwa n’oburhimanya. 24 Okuluza abarhimanya, kwo kucira kw’igulu, n’omwâmi murhimanya gwo murhûla gw’olubaga. 25 Mulekage ebi binwa byâni bimuyîgîrize: mwabikûlamwo obunguke.

7

Salomoni ali muntu nka abandi

1 Nani ndi muntu wankafa, ak’abandi boshi, w’oku muntu murhanzi wabumbagwa n’ebidaka. Omu nda ya nyâma mwo nayânkiraga enshusho y’omubiri, 2 myêzi ikumi yoshi, erhi nayisha nâfunûnuka omu muko gwâge, kurhenga oku mburho y’omushamuka, omu mbongerezi y’iro. 3 Erhi mburhwa nani nayîsa emboho abandi bayîsa, narhibukira oku idaho lirhuyankirira rhweshi, izu lyani lirhanzi, aka erya abandi boshi, lwali lujamu. 4 Ngozi nâkazâg’igwarhwamwo, nanarhamya abalezi. 5 Nta mwâmi warhangire akalamo kundi kundi; 6 kuli boshi, enjira y’okuja omu kalamo eri nguma, n’ey’okukarhengamwo nayo eri nguma.

Okurhonya ohurhimanya kwa Salomoni

7 Okwo kwarhuma nâshenga, nanashobôla obukengêre, nasengera bwenêne, nashobôla omurhima gw’oburhimanya. 8 Nayumva ngurhonyize kulusha ishungwè n’entebe, nabona oku obugale buli ntâco aha burhambi hw’oburhimanya. 9 Ntaderhaga nti mbugerere oku mabuye galushîne cicîro, amasholo g’igulu omu masu g’obushinganyanya gunali mushenyi mutyungunu; aha burhambi bwâbo, ensaranga binali bijondo byône. 10 Nayumva mburhonyize kulusha amagala n’obwinja, naburhonya kulusha omûshi, kulya kuba bwôhe burhahwa burhamoleka. 11 Ci nayishig’ishobôla ehinja byoshi; bwampisakwo obugale burhakaganjwa. 12 Ebyo binja byoshi nayumva binsîmîsize kulya kuba burhimanya bubidwîrhe; erhi ntanamanyiri oku bwo bubiburha. 13 Nabuyigaga buzira karhinda, nanabumanyisa buzira kuyongwa, ntanafulike obuhirhi bwâbwo. 14 Oku bantu, buli bugale burhaheka, ababuhikakwo bunabashobôze obwîra bwa Nyamuzinda, n’ebinja by’enyîgîrizo zâbwo binarhume bârhona emunda ali.

Okuhûna oburhabâle bwa Nyamuzinda

15 Nyamubâho âmpe mbuganîre nk’oku alonzize, nantengemwo enkengêro ziringânîne enshokano zâge, bulyala yêne ye rhegeka oburhimanya ye nalangula abarhimanya enjira; 16 omu nfune zâge rhuba, rhw’ono n’ebinwa birhu, n’obwirhonzi bwirhu haguma n’obulenga bwirhu. 17 Yene ye wampâga okumanya bwinja ebiri; ye wâmmanyisagya kurhi igulu liri liyûbake n’obworhere bw’ebiremwa, 18 omurhondêro, obushwinjiro n’aha karhi k’amango, okukulikirana kw’ensiku ndi n’enyofi, n’okukûlana kw’amango, 19 okulondana kw’emyâka n’emirhwe y’enyenyêzi, 20 obworhere bw’ebintu n’enkômedu z’eby’erubala, ohuhashe bw’abazimu n’enkengêro z’abantu, emilala y’âbâsi n’obuhashe bw’emizi. 21 Ngasi kantu kafulike na ngasi kaboneka nakayîga, bulyala, mulenga w’ebintu byoshi, ye wânyîgîrizagya oburhimanya.

lrenge ly’oburhimanya

22 Bulya neci bubamwo^z omûka gw’obukengêre, Mwimâna, gwâgogwâgo, gulimwo kunjikunji, munyinyi-nyinyi, mubidu, mwôji-mwôji, buzira izinga, gwalangala, gurhababala, gurhonya ehinja, lugembe; 23 ntaminikwa, nkola-minja, nkunda-bantu, ntadundwa, muzibu-kadundu-ntashugulwa, ntabiruba, gugala-byoshi, gunalâba-byoshi, gusheshera omu mirhima yoshi, ey’obukengêre, ecîre n’eminyinyi-nyinyi. 24 Bulyala oburhimanya bwo bukanya kurhalusa ebikanya byoshi, byoshi buhulukâna erhi kushongôla kwâbwo kurhuma. 25 Obushinganyanya mûka gw’obuhashe bwa Nyamuzinda, nshongôle^a y’obumoleke bw’irenge ly’Ogala-hyoshi, na nt’izinga lyankabuhikakwo. 26 Buba nshubizo y’obumoleke bw’ensiku n’amango, cirolero buzir’izinga c’ikola lya Nyamuzinda, cerekanè c’obwinja bwâge. 27 Buli buguma ci buhashire byoshi, buzira kucirhengamwo, bunashashule ngasi kantu. Amango goshi, buyôrha budubukira omu maroho gacîre, mpu lyo bugajira bira ba Nyamuzinda n’aba abalêbi, 28 bulya obêra bo n’oburhimanya ye Nyamuzinda asîma. 29 Neci buba bulushire izûba kuyinjiha, bulushire enyenyêzi zoshi, erhi wankabugerera oku mûshi, wânabona bugulushire. 30 Bulyala omûshi kuhundusa guhundusa obudufu, oburhimanya bwôhe ntako buhimwe n’obubî.

8

1 Bugwârhîre aha cikwi c’igulu bwahika oku cindi aka ciri-misi; bunarhegesire igulu bwinja-bwinja.

Ebinja byoshi omu burhimanya bishundwa

2 Nàrhangiraga okubusîma n’okubulonza erhi nciri murho, nalonza okurhôlabwo kula barhôla omukazi, nabusîmira iranga lyâbwo. 3 Okubêra bubêra haguma na Nyamuzinda kunayerekane obuluzi bw’enyumpa burhengamwo, Nyakasane Nnâmahanga naye kusîma abusîma. 4 Neci, bubà bushangire obumanye bwa Nyamuzinda bunashangire n’oku mikolo yâge. 5 Akaba omu kalamo k’omuntu obugale kali kantu kinja kankacifinjwa, ka hali obugale bulushire oburhimanya obwo bukola ngasi mukolo? 6 N’akaba makengu gakola, ndi wakozire kuli eri igulu kulusha oburhimanya? 7 N’akaba hali osîmire oburhimanya, enkômedu nyinja go malehe buyâna, kulya kuba bwo buyîgîriza okurhadambiha, obwirhonzi, obushinganyanya, oburhwâli n’omu kalamo k’abantu, nta kantu kagwerhe amakwanane kulusha e­byo. 8 Omuntu akalonza obumanye bunji, oburhimanya burhahabiri ebyagezire, bwanacigereka n’omu byaciyisha; buyishi oku bahalûla ebinwa, buyishi n’emigani, bunamanye ebimanyiso n’ebirhangâzo embere biyishe, burhanahabiri kurhi amango n’ebyanda bikulikirana.

Oburhimanya bukwanana abarhegesi

9 Nalalira obwo nti nâbuyanka bube wirhu rhwabêra rhwe naye, nabona oku bwanampanûla omu binja, bunantulirize omu maganya n’omu malibuko. 10 Naderha obwo nti bwâmpisa oku irenge omu lubaga, nti omu bashosi, naba ndi murho nnambone olukengwa. 11 Nti aha ngombe bâyîsh’insîmira okuyumva duba na bwinja, n’abakulu bakaz’irhangâla bamambona. 12 Oku ntacibumbûla akanwa erhi banadwîrhe banninga, nkola naderha, barhege okurhwiri, nkalihya emyanzi. bahire okuboko oku kanwa. 13 Bwâmpisa oku kurhafà, bunarhume nasigira abayisha enyuma zâni akakengêzo k’ensiku n’ama­ngo. 14 Nârhegeka amashanja, n’ab’emahanga bâyisha banshige. 15 Abâmi badârhi bâgeramwo omusisi bayuma izîno lyani, ci omu karhî k’olubaga lwâni nâciyerekana mwinja, nnambe ntwâli omu matabâro. 16 Nkola nashubûka ntamûkire aha burhambi bw’oburhimanya, bulyala, ôli nabwo arhayumva burhe, n’obukômera arhayumva mungo, ci ayôrha ali omu nshagali n’obusîme.

Salomoni alongereza oburhimanya

17 Nakaz’igerereza ntyo niene bushala-shala, nayumva omu murhima obwo oku okurhafà mwo kuba omu kulungana n’oburhimanya, 18 oku obusîme bushongwire, mwo bubà omu kuyinjibana n’oburhimanya, n’obugale burhaheka, mwo bubà omu nfune z’emikolo y’oburhimanya, n’obwenge omu kukômera oburhimanya bubà, n’irenge omu kubuganîza liba; ntaho ntajaga nti ndonze kurhi nankabuhisa aha ka! 19 Nali mwana muburhe, naburhanwa omurhima nkana. 20 Nali mwinja, kwo nderhage, nayisha omu mubiri gurhalikwo izâbyo. 21 Ci erhi mmanya oku ntankahika oku burhimanya nka ntabushobwîri emwa Nyamuzinda, -bukengere obwo, okumanya aha eyo nshokano erhenga-, nayerekera emunda Nyakasane ali namushenga, namuganiza n’omurhima gwoshi.

9

Omusengero gwa Salomoni gw’okuhûna oburhimanya

1 «Nyamuzinda wa balarha, Nyakasane w’olukogo, we walemaga igulu n’oluderho lwâwe, 2 we wabumbaga omuntu n’oburhimanya bwâwe, mpu abe murhambo w’ebiremwa birhenga omu nfune zâwe, 3 mpu arhegeke igulu omu butagatifu n’omu bushinganyanya, mpu akaz’itwa emanja n’omurhima gushingânîne, 4 onshobôze nani oburhimanya bukwânîne entebe yâwe orhanankagaga omu bana bâwe. 5 Bulyala ndi mwambali-kazi wâwe, nnandi mugala wa mwambali-kazi wâwe, muntu muzamba na wa nsiku nyofi, nnandi munyi w’okuyumva oburhimanya n’amarhegeko; 6 bulyala omuntu ciru ankaba mwimâna omu karhi k’ababusirwe n’abantu, nk’arhagwerhi oburhimanya burhenga emwâwe, kwo banamulola nka busha. 7 Wacinyishozire mpu nyimangire olubaga lwâwe, mpu ntegeke bagala bâwe na bali bâwe, 8 Wantegesire mpu nkuyûbakire aka-Nyamuzinda oku ntôndo yâwe ntagatifu, n’oluhêrero mw’olu lugo wagwisiremwo ihêma cerekane c’ihêma litagatifu oyôsire orheganyize kurhenga emurhondêro. 9 Obushinganyanya haguma nâwe buba, buyishi n’emirimo yâwe; ho bwâli amango walemaga igulu; burhahabiri ebirhona omu masu gâwe, n’ebiringânîne n’amarhegeko gâwe. 10 Oburhume kurhenga emalunga gâwe matagatifu, oburhume kurhenga aha ntebe yâwe y’irenge, buyishe bungwase bunakole haguma nâni, lyo mmanya bici bikusîmîsa. 11 Kulya kuba oburhimanya ntâco buhabire, na ntâco cibuyabira kwayumva. bwo bwampabûla omu mirimo yani yoshi bunandange n’irhegeko lyâbwo. 12 Ntyo, emikolo yâni yanakusîmîsa, nanyimangire olubaga lwâwe n’obushinganyanya nnankwanane entebe ya larha.

Bushinganyanya bumanyisa omuntu obulonza bwa Nyamuzinda

13 Muntu obi wankamanya omuhigo gwa Nyakasane? Ndi wakagerêreza ebi Nyakasane alonza? 14 Enkengêro za banyakuhola-wahole kurhindira zikaz’irhindira, n’emihigo yirhu kuneganega eneganega; 15 bulyala omubiri gwabole kuzidoha guzidohera iroho, n’ecira cirâlo c’ibumba kuzidohya cikaz’izidohya omûka guyêsha emirhima. 16 Ehya hanôla igulu rhubimanyira kasanzi. n’ebirhuli hofi okubihikakwo kurhama; ebiri empingu byôhe ndi wankabisâgarha? 17 N’obulonza hwâwe ndi wankabumanyire nka wene orhahânaga oburhimanya na nk’orharhumaga omûka gwâwe Mwimâna kurhenga enyanya? 18 Kwo kwarhumire enjira za ab’en’igulu ziba nnungêdu, n’abantu bayîgîrizibwa ebi osîma banacira n’oburhimanya bwâwe.

10

III. Obushinganyanya bwa Nyamuzinda omu nsiku za mîra

Kurhenga Adamo kuhika Musa

1 Omuntu murhanz’iremwa wa Nyarnuzinda, ishe w’igulu^b, oku aciri yêne muleme, obushinganyanya bwamulanga, bwanamurhenza omu câha câge 2 bwamuha n’emisi y’okurhegeka byoshi. 3 Enkola-maligo mpu yacîkûla oku bushinganyanya n’oburhe n’oburhe, yaherêrekera n’omungo gw’okuyirha mwene wabo^c. 4 Amango igulu lyalohomaga erhi yerhuma, kandi bushinganyanya bwaligalukire, bwageza omushinganyanya omu mîshi, oku irumbi mpu murhi^d. 5 N’amango amashanja gayumvanyagya omu bubî galinda gacigusha haguma^e, kandi burhimanya bwagabwinemwo omushinganyanya, bwamulanga buzira izabyo omu masu ga Nyamuzinda, bwamuzibuhya ahima omurhima gw’olukogo lw’omwana wâge. 6 Amango bazigululaga enkola-maligo oburhimanya bwaciza omushinganyanya erhi bayaka omuliro^f gwamanukiraga bishagala birhanu. 7 Ecêrekanè c’obwo bubî: haciri ecihugo calibwire citumbûka mugi, emirhi y’eco cihugo enakaz’irhengakwo amalehe garhayera; n’oku kukengeza olw’embula-buyêmêre, enshusho y’omunyu^g eciba eyimanzire. 8 Abantu mpu bayâka enjira y’oburhimanya, bacîhêka omu njira yâbahamisa ebinja, basigira abazîne akakengêzo k’isirhe lyâbo^h, na ntyo, amabî gâbo garhaciyôrhaga mafulike. 9 Oburhimanya bwôhe bwalikûza abambali oku malibuko g’amarhangulo. 10 Burhimanya bwalangûlaga omushinganyanya enjira nnungêdu, erhi ayâka omujina gwa mukulu wâgeⁱ, bwanamuyêrekeza obwâmi bwa Nyamuzinda, bwamuhà n’okumanya ebitagatifu. Bwamurhabala okuyâza emmanja zage, n’okubêrwa omu mirimo yâge, 11 Oburhimanya bwamuclnga oku babisha bali mpu bamunyâge, bwanamuha omwandu gw’ebirugu. 12 Bwamucinga oku bashombanyi na kuli balyala bali mpu bamurhezire, bwanamuhimira entambala ndârhi mpu lyo amanya oku ntabyo burhahima. 13 Oburhimanya burhalikiriraga omushinganyanya amango bâli bamuguzize^j, cikwône bwamucinga oku câha. 14 Bwayandagalira bo naye omu mpamikwa, burhanamulikiriraga omu mugozi, ciru bwamuhisa oku ishungwè ly’obwâmi n’oku buhashe bw’okurhegeka abarhegesi bakag’imulibuza burhanzi, ciru bwayîgîriza n’âbâli bamushobesire obunywesi, bwanamuhà irenge ly’ensiku n’amango.

Amango g’olubungo lw’okurhenga e Mîsiri

15 Bwo bwakûlaga olubaga lutagatifu lw’entagengwa omu nfune z’olubaga lwakag’ilulibuza. 16 Bwo bwâjaga omu murhima gw’omushinganyanya wa Nyakasane, bwakoza n’ebimanyiso n’ebisômerine abâmi badârhi. 17 Bwo bwahâga abatagatifu oluhembo lw’omurhamo gwâbo, bwabageza omu njira y’okurhangâza bwanababêra mâkiro g’omûshi na bumoleke bwa nyenyêzi budufu. 18 Bwo bwabayikizagya enyanja ndukula, bwanabageza omu mîshi manji. 19 Bwazisa abashombanvi bâbo bwanabashala barhenga omu musima gw’enyanja. 20 Entagengwa zashokôa enkola-maligo, zacîtakira izîno lyâwe litagatifu, Nyakasane, n’okuboko kwâwe kwabalikûzagya bacitakirakwo na murhima muguma. 21 Obushinganyanya erhi bwamadumûla akanwa k’orhuduma, erhi bwamanalikûla olulimi lw’ebirhaba.

11

1 Burhimanya bwarhumaga babêrwa n’emirimo yabo, omu maboko g’omulêbi^k mutagatifu. 2 Bagera omu mpinga, omu nyama-wandya, bagwîka amahêma aharhabà nyumpa. 3 Bajâna omu irhwe n’abashombanyi, banatundulika ababisha. 4 Erhi bagwarhwa n’enyôrha bakuyâkûza^l, bakula amîshi omu lwâla, bakûla agâtwa enyôrha omu ibuye lyumu-lyumu.

AmÎshi, oku go gàhezagya ab’e Mîsiri, gàciza bene lsraheli

5 Ntyo, ebyabire buhane bw’abashombanyi bâbo, byababêra bunguke omu malagîrire gâbo. 6 Oku buhane bw’irhegeko lyâbo ly’okuyirha orhubonjo, abarhanzi bayôrhana enshôko erhagana y’olwîshi lw’ebirhwange by’omuko n’ebyondo^m. 7 Bamhali bâwe hôhe wabahêra amîshi manji aharhaba-mîshi; 8 wayêrekana ntyo n’enyôrha yàbagwerhe buhane buci wali ohanyiremwo abashombanyi baboⁿ. 9 Ago marhangulo, n’obwo kukubûla olukogo lwâwe lwabakubûlaga, gàbayumvisa malumwa maci olubanja lutubwa n’oburhè luyumvisa enkola-maligo; 10 bulyala bôhe, wakazâg’ibarhangula nka muzire warhonda omwana, ci abandi kwo wakazâg’ibahana nka mwâmi mudârhi otumuzize omwambali. 11 Babe kulî babe hofi kuguma bali bababire^o. 12 Omungo kubirhi gwabagwasire; balaka banalakûla omu kukengêra ebyâbîre: 13 omu kuyumva oku ehyabahanaga hyo hyacizize abandi, bayumva okuboko kwa Nyakasane, 14 n’olya bajiraga bikabulirwa babul’imujira bijandagwa n’okumushekera^p, abazâna erhi babona ebyabîre, n’erhi bayumva enyôrha ebagwârha oku erhagwârha abashinganyanya.

Abakag’iharâmya eby’erubala, byabahindamukira

15 Kulya kuba enkengêro za busha busha zali zibahabwîre, bakaz’iharâmya ensimba zibulula enda oku idaho, n’orhundi rhusimba rhwa busha busha; lero, oku kubahana, wabarhumira omwandu gw’orhusimba^q 16 mpu lyo bayumva oku ehi omuntu akolamo amaligo, hyo anahanwamwo^r. 17 Arhali kuyabirwa kwali kuyabirwe okuboko kwâwe kugala byoshi, -kwo walemagamwo igulu n’ebingeru-ngeru-, kurhayabiragwa n’okubarhumira endubu erhi entale ndârhi; 18 nisi erhi ebiryanyi bikali birhasag’iboneka, birya byaciremwa binayunjwire bukali, hirya byashala omûka gw’engulumira, birya byarhengamwo ecûka cabaya, erhi ebya amasu garhengamwo orhukengulo rhw’okuyôbohya, 19 birya byakakolera abantu nàbê bibazugulule, erhi bibayirhe ciru n’ebihamba byône. 20 Buzira okwo, omûka gwâwe gwône gwâli gwabahira oku idaho, amagala gabalye erhi maligo gâbo garhuma, erhi omûka gw’obuhashe bwâwe gubashandâze. Cikwône wayumanyanya byoshi, waganja, wagera obuzirho wahiramwo n’olugero.

lgwarhiro ly’olwo lugero omu buhane

21 Byaba ntyo bulyala obuhashe bwâwe bunji wene oburhegeka, emisi y’okuboko kwâwe ndiwankayija omu irhwe? 22 Igulu lyoshi, omu masu gâwe, kwo liri nka mmogomogo ya lutulo oku munzani, nka kula omurhonyi gw’olume gurhogera oku idaho sezi. 23 Bantu boshi obêra bwonjo, bulyala ohashire byoshi, onabe nk’orhabwini ebyâha bya abantu, kuderha mpu baciyûnjuze. 24 Neci ebihaba byoshi kuzigira obizigira, na nta kantu oshomba omu biremwa byâwe, bulya ocibâga oshombire kantu kalebe, orhânkakalemire. 25 Câba mushâna, kurhi kantu kalebe kankahabîre nk’ôrhâli okalonzize? Kurhi kankabêzireho nk’ôrhâli okahamagireho? 26 Cikwône, byoshi obabalira bulyala byoshi bibà byâwe, Nyakasane, Mukunda-Buzine!

12

1 N’omu ngasi kantu mubà akarhashaja kâwe k’omûka. 2 Hitya hitya oja wâhana abahirimire, kurhonda oja wabarhonda n’okukengêza ngasi babihire, kuderha mpu bayonôke oku mabî, banakuyêmêre, Yagirwa Nyaka­sane.

Olugero omu kuhana ab’e Kanani

3 Abantu barhanzi bali omu cihugo câwe citagatifu, wàli wamabagaya, 4 bulyala bakazâg’ikola amaligo g’okushologosa, bali bamaluza amafumu n’enterekêro zirhalizo. 5 Abo bîsi b’abana^s, abo ba-nyamulya-malà aha balya enyama z’abantu, abôla bâkazâg’iherherwa omu ndalwe z’orhudali, 6 abo babusi bayirha ebirhilba birhacirhabâla, wahiga okubaholola n’amaboko ga balarha, 7 mpu eryo ishwa orhonya omu bihugo byoshi, liyûbakwe n’omurhwe nkana gw’abana ba Nyamuzinda. 8 Abôla nabo wabababalira bulyala bali bantu, wabarhumira enyisîmbu mpu zibê ba-mushonza-ntambala b’engabo yâwe y’abalwi, mpu babahungumule hitya-hitya. 9 Kurhali kuderha mpu orhankahashir’ihisa enkola-maligo omu nfune z’abashinganyanya, kuli cigamba ciguma c’abalwi, nîsi erhi okubahungumula oku liguma n’akanwa kabî, nîsi erhi omu kubahà ebiryanyi; 10 cikwône omu kubahana hitya hitya, wabahà amango g’okucîyunjuza. N’obwo orhali ohabire oku obûko bwâbo bubà bubî, n’oku obubî bwâbo kaburhano, n’oku nta mango enkengêro z’emirhima yâbo zankakubûka, 11 bulyala obûko bwâbo buli buhehêrere kurhenga emurhondêro; burhanali bwôba bwa muntu mulebe bwarhumaga obabalira ebyâha byâbo.

Igwarhiro ly’olwo lugero omu buhane

12 Ndi wankakudôsa mpu kurhi okwo wajizire obwo? Ndi wankatwa omu kanwa kâwe? Ndi wankakuyandika mpu wahungumwire amashanja walemaga? Ndi wankakuja omu irhwe we mwihôzi w’amabî g’abantu? 13 Nanga, aha nyuma zawe, nta wundi Nyakasane ôshibirira ebintu byoshi mpu wamuyêreka oku omu kutwa emmanja orhalyalyanya. 14 Nta mwâmi na nta murhwâli wankakujisa kadali, mpu aderhera aba wene wàhâhaga. 15 Kulya kuba oli mushinganyanya, byoshi bushinganyanya obirhegekamwo. Onakaz’ibà obwîne oku okuhana ôrhakwânîni buhane kurhalinganini n’obuhashe bwâwe. 16 Obuzibu bwâwe ye nyamwegemerwa w’obushinganyanya bwâwe, na bulya we nnabyo byoshi co cirhuma obibêra lukogo byoshi. 17 Bo oyêreka emisi yâwe balya barhayêmêra oku we nna-byo-byoshi; n’abayishi obwo buhashe-bwâwe-kuli-byoshi bakanaburhwâlihirakwo bo otulutumbya. 18 Onakaz’iheba olugero omu buhane bulyala wene we ciri-misi, oburhegesi orhurhegekamwo bubâmwo bulembêdu bunji, bulyala nk’olonzize, obuhashe we nnabwo.

Nyamuzinda ashurha ci arhavuna kavuha

19 Omu kujira ntyo, wayîgîriza olubaga lwâwe, oku omushinganyanya akwânîne abe muntu, n’abana bâwe, waba obalangalize oku ôwamajira okubî, ocimuhîre oku acîyûnjuza. 20 Erhi abâga wahanyire abashombanyi ba abana bâwe n’olukogo lutyo na buzira cikalarhu, n’obwo ciru lufu bali bàkwânîne, erhi abâga wabahîre amango n’amakengu g’okurhenga omu bubî, 21 abana bâwe bôhe murhima muci wabatwiriremwo olubanja we walagaga ba shakulûza bâbo endagâno nyinja kulya, onywâna mwe nabo obul’ihirakwo n’endahiro. 22 Kusiga oku odwîrhe warhudunda kwône rhwehe, ônadwîrhe wahana abashombanyi birhu bwenêne kulusha, mpu lyo rhukengêra obwinja bwâwe nka rhwe rhwatwira abandi obuhane, na nka rhwe babutwirire, rhukengêre olukogo lwâwe.

Obuhane bunayîgîrize

23 Kwo kwarhumire àbâlimwo isirhe ly’okukola amaligo, wabalirûsa na birya bingerungeru bakazâg’iharâmya. 24 Neci bali bahisire kulî omu njira y’okuhabuka, balinda baharâmya orhusimba rhurhagwerhi nda na mugongo mpu banyamuzinda, barhebwa nka bana barho. 25 Okwo kwarhuma wabarhumira obuhane bwabayandaza n’enshonyi nka bana ba birhaba. 26 Aba obuhane bunyi burhumvisagya, bayumva n’obuhane bwa Nyamuzinda. 27 Omu kubona orhusimba rhwabalibuzagya, rhulya bali badesire mpu bo banyamuzinda bâbo, omu kubona rhwo rhukola rhwabahana, baja bayumva banamanyirira oku neci ye Nyamuzinda w’okuli olya barhangag’ihaba^t. Na ntyo obuhane budârhi bwabarhibukira.

13

Okuharâmya ebiremwa

1 Neci, bali ba busha bwenêne balya boshi barhamanyaga Nnyamuzi­nda, n’omu kubona ebiboneka barhahashag’imanya Nyamubâho, n’omu kubona obushanja barhamanyaga omulenga wabukolaga^u. 2 Ci bôhe bamanya mpu omuliro, empûsi, emboho, nîsi erhi amalunga n’enyenyêzi ziyiba, nîsi erhi omuhûsi gw’amîshi erhi ebimole by’oku nkuba, bamanya mpu bo banyamuzinda, mpu bo ba nna-amahanga-goshi. 3 Akabaga bânunîrwe n’obwinja bw’ebyo kwarhuma babijira banyamuzinda, bamanyâge n’oku nnabyo abikulîre, bulya Namulemi w’obwinja yêne wabiremaga. 4 N’akaba obuhashe n’emikolo yabyo yabarhangazize, bamanyirageho oku ôwabijiraga abilushire buhashe. 5 Bulyala obunene n’obwinja bw’ebiremwa ciba cêrekane c’owabilemaga. 6 Cikwône abôla barhali ba kugaywa bwenêne, bulyala nkaba ciru bahabusire erhi balonza Nyamuzinda mpu bamuhikekwo. 7 Okubà omu karhî k’obushanja akolaga kunarhume bacisêza okubusingiriza, ciru banalinde barhebwa n’iranga erhi bwinja bw’ebi babwîne burhuma. 8 Bone erhi barhanali ba kubabalirwa: 9 Akaba babwîne buhika oku bumanye, balinda basâgarha igulu, kurhi Nnalyo yeki babulaga bwamuhikakwo duba?

Okuharâmya enshusho

10 Cikwône bali bahanya abacîkubagira emifiriri^v, abaderha emikolo y’enfune z’abantu mpu banyamuzinda, amasholo, amarhale matule n’obulenga, enshushano z’ensimba, ibuye lya busha-busha lyakolagwa n’okuboko kwa mîra. 11 Omuntu aj’emuzirhu, akube gulya murhi gwankanaziga gwabinjwa, agugongôlekwo ecula bwinja bwinja, agwire agubinja, akulemwo orhulugu akaz’ikolesa. 12 Obuvungunyukiza bwa gulya mukolo, abuguke nshâli bakaz’imuyenderamwo ebi alya, kukolaga kulwîsa ishali. 13 N’ehindi hihimbi hyasigalaga^w, hirya hirhali hinja, higolôlosire hinali hya mahaji-mahaji. ahiyanke ahibinje n’obushiru bw’omuntu wafuluka, ahirhendeze n’obulenga bw’omuntu wahumûka, ahikûlemwo obusù bw’omuntu, 14 nîsi erhi arhenzemwo ehisimba hya bushabusha, ahisinde olukuyu, ahihembe omugôla, ahire n’obulembo ngasi hali ecibande. 15 Abul’ija aho, obushanja bwâge abuyûbakire enyumpa ebukwânîne, abugwase omu lukuta anabusegezemwo n’omusumari. 16 Kuderha mpu obushanja bwâge bwankanarhibuka, amanyire bwinja oku burhankacirhabâla bwône, eri nsanamu erhankacîrhabâla. 17 Kurhahangè arhanayisengera mpu eyimangire ebyâge , amahya g’aha mwâge n’abana bâge; arhali na nshonyi za kushambâza omurhi mumu; amagala agalolere oku buzamba, 18 akalamo akalongeze oku lufu, oburhabâle abuhûne engonyi, akola abalama agend’ishenga ehirhahinya kugulu mpu hyalambagi­ra! 19 Akaja burhunzi, mpu lyo ayunguka anabêrwe omu mirimo y’okuboko kwâge, agend’isengera ehyo hirhagwerhi nsimiko omu maboko!

14

1 N’owundi, akola aja omu nyanja mpu ayikire, akakengera obudârhi bw’omulaba, arhang’igwira agashâniza omurhi gwakenyuka duba kulusha omurhi gw’obwârho bumudwîrhe. 2 Obwo bwârho, magene ga bunguke gabukengêraga, oburhimanya bw’omulenga bwabuyunjuza^x; 3 cikwône okubona-mbere^y kwâwe, Larha, ye mwêrekeza obuheka, we watwaga enjira ciru n’omu nyanja, wageza n’omukâba gurhalimwo côba omu karî k’amîshi; 4 wayêrekana ntyo oku ntabyo orhankacingakwo omuntu, na ntyo, ciru n’omuntu orhakômiri anahash’igera omu nyanja. 5 Orhalonzizi emikolo y’oburhimanya bwâwe esigale bugumba, co cirhuma abantu baziga baja oku murhi mwangu, bayikire enyanja n’obwârho bwangu-bwangu, banabul’ihika aha bajaga. 6 Ciru n’emurhondêro, bulya bazigulula ba-ciri-misi mpu bacibona, obulangalire bw’igulu bwayakira omu bwârho^z bwangu, bulya wene wali mwêrekeza wabô, basigira igulu emburho y’iburha lihyahya. 7 Neci gulimwo omugisho, omurhi gukolera obushinganyanya^a. 8 Cikwône eri mpehêrere enshushano erhenga omu nfune z’abantu, ye, n’omubinji wayo, ye, bulya anayibinjire, nayo, bulya bàyidesire mpu nyamuzinda n’obwo eri ya kubola. 9 Neci, Nyamuzinda oku ashomba enkola-maligo, kwo ashomba n’ebirhenga omu maligo. 10 Omukolo n’omukozi, kuguma bàhànwa. 11 Kwo kuderha oku hayîsh’iba n’obushashe bw’enshushano z’amasha­nja, kulya kuba, omu karhî k’ebiremwa bya Nyamuzinda, ezo nshushano kabire kafinjo, zabire nsarhazo oku maroho g’abantu na mirhego ya kugwasa ebingolongolo.

Kurhi bârhangiraga okugashâniza enshushano?

12 Omurhondêro gw’obukuze bw’enshushano, gwo na murhondêro gw’obûmaguza; okuzilerha eka kwashereza n’obworhere bw’abantu^b. 13 Bulyala ezo nshushano zirhahali burhanzi, zirhanayôrhe zihabà. 14 Kulimbirira busha kwa bantu kwazidwîrhe eno igulu; lâba n’oku olw’okuhwa kwazo mira lwatûbagwa. 15 Muzire muguma, erhi ali omu mishîbo n’omungo gw’omwana omufirire murho, abinjisa enshusho y’omwana-nyakufà; agwira ayigashâniza nka nyamuzinda, olyala acizind’ibona muntu-ôfire anahà abambali amarhegeko g’okugashâniza. 16 Okubundi, erhi ensiku zigera, yashuba nkomedu nzibu, yashimbillirwa nka lushika. 17 Abarhwâli nabo barhegeka mpu ensanamu zibinjwe abantu bakaz’izigashâniza. Abarhahashag’ikuzibwa bone erhi kubà kulî kurhuma, obusù buli kulî babuhira hôfi omu kubinja enshusho yaboneka y’omwâmi bakenzire; ntyo, obwo bushiru bwarhuma bakaz’iharâmya omwâmi oli kulî nka kulya ankabire hôfi. 18 ciru, obushiru bw’omubinji bwarhuma abarhal’ibamuyishi nabo bahash’ikengesa omukulu. 19 Omu kulonza okurhona emunda mwâmi ali, omubinji akolesa obulenga bwâge bwoshi oku kujira enshusho nyinja kulusha obusù bwonênè. 20 Olubaga nalwo, erhi lucirhonya obwinja bwa bulya bushanja, lwarhangira lwagashâniza oyu mîra bakazâg’ikenga nka muntu. 21 Lâba oku gwashuba murhego barhezire abantu: okuyôboha ecitumule n’obukali bw’abaluzi, kwarhuma bahogeka emirhi n’amabuye izîno lirhashangirwa.

Amabi galerhwa n’okugashâniza enshushano.

22 Bahabuka omu kumanya Nyamubâho barhanarhimukagwa^c; oku obuhwinja bubabezize omu ntambala erhali nyi, babul’iyirika amaligo mangana aho izîno ly’omurhûla. 23 Barhal’ibâga abana mpu nterekêro, barhal’irherekêra enterekêro z’obwifulikwe. barhal’iyîza omu isirhe ly’endalwe n’orhudali. 24 Kwo kuhaba obucese omu buzîne erhi omu buhya, ci omuntu ayirhire owaho omujina, erhi amujire burhe omu kumusheregeza obuyumpa. 25 Enshandalè yacibêra: okubulaga omuko n’okuyirha abantu, okuzimbana n’okurhebana, okuyîgîrizanya obubî n’okulenganya abandi; okutula entambala n’okulahirirana ebîrà; okubonesa abakengwa nshonyi n’okuyibagira ehinja omuntu ajirirwe, okushereza emirhima y’abandi n’okutungôlana, okuhira ishârha omu by’ohuhya, obugonyi na ngasi bûmaguza. 27 Bulyâla okugashâniza enshusho za bushabusha, lyo igwarhiro, gwo murhondêro na bushwinjiro bwa ngasi bubî. 28 Barhâsiraha amango badwîrhe bàcîsîmîsa, balagule abantu eby’obunywesi, nîsi erhi babè n’obworhere bw’obulenzi, erhi bacîgashe ebîrà. 29 Kulya kuba mifiriri ya nsanamu bacîkubagira, barhanamanyiri oku hali oku bankababala bamacîgasha ebîrà. 30 Cikwône barhabule kuhanirwa aga mabî gombi: okugashâniza enshushano kwarhuma bakubya enkengêro ziyêrekîre Nyakasane obulyâlya bwâbo bwarhuma bakaz’icîgasha ebîrà, banagayaguza oburhimanya. 31 Obuhane abagoma bakwânîne bwo burhibukira oku bulenzi bw’enkola-maligo, ci arhali obuhashe bw’akantu bàcîgashaga.

15

Israheli arhagashâniza nshushano

1 Wehe Nyamuzinda Wirhu, oba mwinja, orhabêsha orhanakunira duba, byoshi lukogo obirhegekamwo. 2 Ciru rhwankajira ebyâha erhi rhunali bâwe, bulya rhurhahabiri obuhashe bwâwe; cikwône rhurhâbijirè bulya rhuli bawe. 3 Bulyala okukumanya bwo bushinganyanya bwimîna, okumanya obuhashe bwâwe lyo igwarhiro ly’okurhafà 4 Nanga Yagirwa, okusinga abantu basingaga obulenga bubî, kurharhuhabulaga, n’omukolo gwa bushabusha gw’ababinji gurharhurhebaga, rhurharhebagwa ciru n’ensanamu z’amarangi marangi garhanaliînganîni. 5 Omuhwinja yehe akaz’ilolakwo anayumve amîru, anayumve amacifinja enshusho y’ensanamu zirhalimwo mûka. 6 Nkunda-maligo abacîkubagira ebiri ntyo, ababikola, abacîfinja byo n’ababiharâmya.

Nt’isirhe lilushire ery’okubumba n’okuharâmya enshushano

7 Laba oku omubumbi amahinaga ibumba lyâge; amabumbamwo ebirugu rhunakolesa. Eryôla ibumba lyonênè, !yo lyarhenziremwo ebikamirwa n’ebikabulirwa. Muli ebyo birugu, cihi cakolesibwa kulebe erhi kulebe, omubumhi yêne wâlutwa^d. 8 Na kandi, -cikwône kucirhamiza busha-, ebyo byondo byonene abumbamwo irumbi mpu nyamuzinda, byo yêne acizind’irhengamwo lishinjo, byo anashubiramwo, -ye muntu wabirhengagamwo-, hano bakola bamusambisa oku buzîne bwâge. 9 Ali aho, arhashibiriri olufù !wâge, arhanamanyiri oku ensiku zâge ziri nyofi; cikwône yehe oku batuzi b’amasholo n’amarhale acigerera, ayige abatuzi b’ecûma, alongeze n’irenge omu kubumba ebirhali byo. 10 Omurhima gwâge luvu, n’ebi ahirakwo omurhima byo bidaka kulusha ebidaka, n’obuzîne bwâge bwo bugalugalu oku ibumba. 11 Kulya kuba arhishi omubumbi wamubumbaga olya wamuhiragamwo omurhima gukola emikolo, anamubûhiramwo omûka gw’obuzîne. 12 Kâli ciru obuzîne bwirhu kwo abulola nka masharha ga bana, n’okubâho kwirhu kwo akulola nka cambu bashimbamwo obu­nguke; gwarhi yêne, mpu «ntaho omuntu arhayungukira, ciru n’omu bubî». 13 Kulusha abandi, oyôla arhahabiri oku câha aba ajizire, ye muntu oyanka idaho abumbamwo ebirugu bibereka, abulikûlamwo n’ensanamu za banyamuzinda!

lsirhe ly’Ab’e Mîsiri bagashâniza orhusimba

14 Abasirhe bali banji, cikwône abali basirhe kulusha, n’abali bazamba kulusha omurhima gw’ecirhaba, banali abashombanyi b’olubaga lwâwe, balya balulibuzagya^e. 15 Bôhe mpu banyamuzinda b’amashanja boshi banali banyamuzinda, n’obwo barhankahash’icîbonera n’agâbo masù, nîsi erhi bakolese amazulu gâbo mpu bayîsemwo omûka, erhi marhwiri gâbo mpu bayumvemo, erhi eminwe y’enfune zâbo mpu bagwarhemwo hirebe, nîsi erhi amagulu gâbo mpu balambagiremwo. 16 Bulyala muntu wàbajiraga, muntu oyîsa omûka muhôzanyo wababumbaga. Cikwône nta muntu wankahas’ibumba enshushano emushushire. 17 Nyakuhola-wahole, enkola-maligo zage mpu nfune, zirhakola ogurhali mifiriri. Yene ye mukulu hali ebyôla agashâniza, bulya yehe abwîne cahiramwo omûka, ci byôhe nta mango! 18 Banagashânize ciru na rhunyamakobwa rhw’ensimba bulya rhwo rhulushire ebindi bingolongolo. 19 Orho rhusimba rhurhalimwo bwinja buci bwankarhuma rhwayagalana kula omuntu ankayâgalwa n’ecintu: rhwôhe kurhala rhwarhazire oku irenge n’omugisho gwa Nyamuzi­nda.

16

Ab’e Mîsiri na Bene lsraheli: baguma ebikere n’abandi enkwâle

1 Kwo kwarhumire bahâbwa obuhane bubakwânîne, bahanwa n’ebya-bene-ebyo; balibuzibwa n’omwandu gw’orhusimba. 2 Oku wahana abandi, olubaga lwâwe lwohe walukolera ebinja; amango lwâli lulwâzire amîru, walurheganyiza ebiryo binjinja mpu lulye: zirya nkwâle. 3 Ab’e Mîsiri nabo bali bagwerhwe n’iralà ly’okulya, cikwône erhi babona enshusho y’okushologosa y’orhusimba^f bali babarhumire, iralà bâli Iy’okulya lyahirigirha; olubaga Iwâwe Iwohe, Iwâli lurhanzir’ibà Iwàshalika hisungunu Iw’abul’irhôla ebiryo binjinja. 4 Kwâli kukwânîne abarhanzi, ba-nyakulibuza olubaga Iwâwe, bajekwo ishali ly’akîrumè, bambali bâwe nabo, kwâli kukwânîne bayerekwe ciru kwône oku abashombanyi bâbo bâlibuka.

Abantu banahanwe barhânahanwe kuguma

5 Galya mango ebiryanyi bidârhi bibarhûlakwo omujina, bulya bakaz’ifà n’amanjokà-njokà, oburhe wali obire burhàli bwa nsiku n’amango. 6 Kwàli kukalihira wabakalihiraga, wanabà nka wabakangaza hisanzi hisungunu, bulya bàli bagwerhe ecêrekane c’obucire c’okukengêza ebinwa by’irhegeko lyâwe. 7 Na ngasi wayêrekîre eco cêrekane, arhafumiraga okuba acilozirekwo, ci wene we wanamufumize, Muciza w’abantu. 8 Wayêreka abashombanyi birhu ntyo oku wene we Mulîkûza ôlikûza abantu oku ngasi mabi. 9 Abashombanyi bàkaz’ilumwa n’enzi n’enzige bànakaz’ifà, harhanabonekaga obufumu bwankabaciza, bulya banali bakwânîne okuhanwa n’ebya bene ebyo. 10 Bagala bâwe bôhe ciru n’amajoka-njoka garhabahashaga, bulyala olukogo Iwâwe Iwàli luyishir’ibarhabàla Iwanabaciza. 11 Ago mino g’enjoka kukengêza gàkazâg’ibakengêza ebinwa byâwe, -byali bibande bya kufuma duba^g-, kuderha mpu bankanayibagira bwenêne obone barhacihisiri oku burhabâle bwâwe. 12 Arhanali badundu nisi erhi mashahi gàbafumize, ci luderho Iwâwe, Yagirwa, Iwo lufumya ngasi kantu. 13 Neci, wene we rhegeka olufù n’akalamo, we yandagaliza omuntu ekuzimu onashub’imuyinamula. 14 Omu bubî bwâge, omuntu ànayirha owundi, ci arhankagalula omûka gwamagenda, nisi erhi alikûze oyu okuzimu kwamahisa omu nfune.

Mîsiri na Israheli: oku baguma bahanwa, abandi bayikuzibwa

15 Kurhankahashikana omuntu afume okuhoko kwâwe. 16 Ba-nyankola-maligo^h erhi bali mpu barhakuyishi, lero wabahana n’obuhashe bw’okuboko kwâwe; enkuba erhasag’iboneka bundi, enkuba y’olubula, erya ya dubu-dubu, yacihonda kulibo, n’enkuba-ebanda yabayoca yasirîza. 17 Ecikasômezagya kulusha, omu karhî k’amîshi, n’obwo go gazimya ebindi byoshi, omuliro gwakolêra bwinja bwinjaⁱ, bulyala igulu linakaz’ilwira ahashinganyanya. 18 Hali amango engulumira yakazâg’ibà nka yâhorha mpu yankanayôca ebiryanyi bàli barhumire enkola-maligo; kwali kuderha mpu babone banayumve oku buhane bwa Nyamuzinda bubashimbire. 19 Haligi n’amango engulumira yakaziâg’iyâka bwenêne omu karhi k’amîshi, kuderha mpu esirîze emyâka y’omu ishwa ly’enkola-maligo. 20 Olubaga lwâwe lwôhe waluyikuza n’ebiryo bya bamalahika, buzira kurhama. walurhumira ebiryo birheganye kurhenga enyanya, biryo byankashagalusa ngasi muntu, na ntâye birhankasîmîsa^j. 21 N’ehyo biryo wakazâg’ihâna, byakaz’iyêrekana obwinja bwâwe oku bana bâwe; byakaz’isîmisa ngasi obirire byanakaz’ihinduka kulya owabirya alonzize. 22 Olubula n’olume byakaz’irinda omuliro buzira kujonga, kuderha mpu abantu bamanye oku omuliro gwakaz’iyâka buzira kuhorha omu lubula n’omu nkuba, mpu gusingônole emyâka y’abashombanyi, 23 banamanye oku gwàkazâg’iyibagira ohworhere bwâgwo lyo gurhag’ishereza ebiryo bya abashinganyanya. 24 Byàbâga ntyo bulya ebiremwa biba bikushizire we mulemi wabyo; kal’ibala bikola nka birhumirwe mpu bihane endyâlya, kurhuza birhuza nka birhumirwe oku makwanane g’abakulangalira. 25 Ntyôla, ebiremwa byakaz »icijira barhumisi b’obuhanyi bwâwe bulisa ngasi kantu, kwo kwarhumire bikaz’ihinduka nk’oku ôbilagîrîrekwo alonzize; 26 ntyo, Yagirwa Nyakasane, abana bazigirwa bamanya oku arhali emilala y’emburho y’omu ishwa yo eyikuza omuntu, ci akanwa kâwe ko kabika abakuyêmêra. 27 Bulyala ebi omuliro gurhahashag’ishereza, byakaz’ijonga biyumva idûrhu ly’omwonzi munyi gw’izûba, 28 kuderha mpu oyîgîrize boshi oku kukwânîne bashokolere izûba bakola bavuga omunkwa, banakaz’ishenga embere izûba libashe. 29 Bulyala obulangalire bw’omugambanyi kwo bujonga nka lubula lwa mpondo. Kwo budwa nka mishi masigala.

17

Mîsiri na Israheli: baguma omu mwizimya, abandi omu bumoleke

1 Neci Yagirwa, emihigo yâwe erhaba nshâhu, erhanayumvikana; emirhima y’ebingolongolo yohe mpu yamabona enjira, n’obwo kuhabuka. 2 Banyankola-maligo, oku bali mpu lero bamajaga bahinaga olubaga lutagatifu, babugâna bakola bali omu mugozi gw’omwizimya^k, omu migozi y’obudufu burhatwîkanuka, babugâna bali bashwekere omu mwababwe, banakola bakage barhaciri omu kubona-mbere kw’ensiku n’ama­ngo. 3 Oku bamanyire mpu bayôrha bwifulikwe bo n’ebyâha byâbo by’obufundafunda, enyuma z’ecisîka cîru-cîru c’okubà bàyibagirwe, bàbona kukola kushandâzibwa bashandâzibwa, bànagwarhwa n’ebihamba binene, bànakangwa n’eri nka myomoka. 4 Bulyala n’enyumpa bàli mpu bacîfulisiremwo erhabacingaga oku bwôba, n’olubi lw’okuyôbohya lwàkazag’iyumvikana eburhambi bwâbo. n’abali nka bazimu bagwerhe obusù bwîrubwîru bàkaz’ibaboneke­ra. 5 Na nta muliro gwabwîne obuhashe bw’okubamolekera, ciru n’obumoleke bw’enyenyêzi burhahashag’imolekera obwo budufu bw’ecôba. 6 Cikwône, eciriro cinene càkazag’icîyâsa ciciyerekane cinabasigire ecôba, n’erhi ebyo byabâga byamagera, omu bwôba bwâbo, bakaz’iderha mpu nta côba cicilushire eco bayumvîrhe. 7 Mpu bakolesa amafumu, nago gayabirwa, mpu bayengeha lero bayengehulwa, enshonyi zahabumha, 8 bulyala ahakazâg’icikunga mpu bànakangûla omuntu olimwo ecikango, bone zaba nkumba erhi kukanguka kurhuma. 9 Ciru bankabire barhakangusiri n’akantu k’ecôbà, ebiryanyi byagera, n’olushungûrho lw’ensimha ziyandala binabakange: bakaz’ifà bàgeramwo omusisi erhi bwôba burhuma, balahire ciru okugalamula amasu mpu babone ecirêre n’obwo ntako omuntu abule bwacibona. ^lBaherêrekera bàkaz’igeramwo omusisi n’obwôba, balahira ciru okulola kuli ebyo, ciru na ntakwo bankacicîfumizemwo. 10 Omanye oku obubî ye mwôba murhanzi, bwone bunaciyâgiriza; erhi bulisa omuntu n’amagala, anamanye mpu ye kola mubî kulusha abandi. 11 Obwôba cirhali cindi aha nyuma ly’okuleka oburhabâle bw’entimanyo. 12 Bulyala amango omuntu omu murhima gwâge, arhacilinda burhahâle buci, go mango acikebwa mpu ecirhumire c’amalibuko gâge cirhali cinyi, n’obwo arhacimanyiri. 13 Ega obwôla, mw’obwo budufu abalume bàhulabulaga, budufu ndundulya y’omurhindi Nnakuzimu^m, oku boshi iro liguma bàli, 14 barhal’ibona bashimbirwe n’emyômoka, barhal’iyumva omurhima guli budûrhuka erhi bwôba bwàli hubarhibukîre burhuma. 15 Na ntyo ngasi owali okulumbire,ciru ankabire ye ndi, anabe nka kulya bamuhiramwo emmamho banamwigalire omu mpamikwa nzira-kahamikizo. 16 Omuntu, abè murhunzi erhi abè lungere, ciru ankabire omuntu buhumba akola, erhi ankabire amagwarhwa, amango amanashangwa n’omwizimya, arhacigwerhi kundi-kundi ankajira. bulyala ogwo mugozi gw’omwizimya boshi gwàli gushwesire. 17 Empûsi yàhûsa, olwimbo lw’ebinyunyi byalyogôlera omu mashaka, olubi lw’amabuye gàhonongoka, 18 emirindi y’ebiryanyi byàgundumuka, okuyâma kw’eby’erubala bikali, omulenge gw’izu entôndo zigalwire, ebyo byoshi byakaz’irhuma bàgurumanwa n’obwôba. 19 Ago mango obwo erhi igulu lyoshi limolekirwe n’omûshi gw’akalengerere, na ngasi muguma erhi ali omu mirimo yâge buzira kurhangwa. 20 Cikwône bôhe bonebone, endundulya y’omwizimya yacibululira kulibo, ci erhi na bone bacizidohire, kulusha omwizimya.

18

1 Oku batagatifu bâwe bôhe, bwàli bumoleke bunji bwenêne. Ab’e Mîsiri, omu kuyumva ecihogêro c’izu lyâbo buzira kubabona, bàkaz’ibaderha bany’iragi bulya bôhe bàrhali bababire. 2 Babavuga omunkwa gw’okuba barhali bacihôlire amabî bàjirirwe, banabahûna obwonjo oku bijiro byâbo by’obushombanyi. 3 Oku Ab’e Mîsiri bali omu mwizimya, abatagatifu bâwe bôhe wàbahâ omunara gwàbamolekera, gubalangûle enjira y’ihanga gunababêre izûba lirhakoma ndi omu lubungo lwâbo lw’irenge. 4 Abo bandi bali bakwânîne banyagwe akamole bashwekerwe n’omu mwizimya; abantu bagwarhaga abana bâwe mpira wâni, n’obwo bâli barhumirwe mpu bahereze igulu akamole karhazima k’irhegeko lyâwe!

Mîsiri na lsraheli – Okurhumwa kwa Kaheza

5 Bali bahizire okuyirhira abatagatifu abana hoshi, cikwône, muguma alobôka omu bana bàli bakabulirwe boshi, erhi okola wàbahana, wabanyaga omwandu gw’abana bàli hagwcerhe, boshi bahwera omu muhûsi gw’amîshi. 6 Obwo budufu, balarha bàli erhi babubwizirwe, na ntyôla, okumanya endahiro bali bayemire kwabaha omurhima n’obusîme. 7 Olubaga lwâwe lwakaz’ilinga okucira kw’abashinganyanya n’okuhera kw’abashombanyi, 8 bulya neci abashombanyi birhu wali ôbahanyire, nirhu rhwene warhuhà irenge erhi orhuhamagala emunda oli. 9 Obwôla abana b’abashinganyanya barherekêrera omu mwa bâbwe, boshi haguma balahira ibango, mpu bashinganyanya bakaba barhagwasinyi oku binja n’oku ntambala; agôla mango obwo, bagwira bàyimba enyimbo za bishe. 10 Olubî lw’ecihogêro c’abashombanyi bâbo byayumvikana, haguma n’endûlù y’abadwîrhe balakira abana bâbo. 11 Obuhane bwàgwârha omushizi bwànajakwo nnawabo, oku omugunda ababire kwo mwâmi naye anababala. 12 Boshi haguma obwo, na lufù luguma, boshi bafirwa nk’aha bwaceraga. Abazîne banyihira okubisha abafire erhi entwâli z’obûko bwâbo zamahungumukira oku liguma. 13 Ntyo, aba amafumu gâbo gàbuzagya buyêmêra, erhi babona bàfirwa n’enfula, baja bayêmêra oku olu lubaga ali mwene Nyamuzinda. 14 Oku byoshi biri bibohe omu kahwenyenye, n’oku obudufu bwahika omu karhî k’enjira yâbo, 15 kurhenga emalunga, Oluderho lwâweⁿ lugala-byoshi, lwacirhunika kurhenga oku ntebe y’obwâmi, lwayandagala nka mulwî wa ntwâli, lwacihià omu karhî k’ecihugo c’okuhezibwa. Lwayisha lufumbasire engôrho nyoji, gwo muhigo gwâwe gurhashuba-nyuma. 16 Lwayimanga, lwabumba igulu lyoshi lufù, lwahuma oku nkuba lunayimanzire oku idaho. 17 Ho n’aho, ensanamu z’ebilôrho bibi zabagezamwo omusisi, ebihamba byàbagwârha barhamanyiri n’oku biyishire. 18 Oku zabahizire oku idaho eyi n’eyi, banali nk’abafire, boshi bakaz’imanyisa igwarhiro ly’olufù lwabo; 19 ebilôrho byàbagezagyamwo omusisi, byàli biyosire bibahànîrîze, kuderha mpu bankanahungumuka barhanamanyiri bici bafirekwo.

Bene Israheli babona omungo n’olukogo lwa Nyamubâho

20 Cikwône, obwo buhane bw’olufù bwàgwasire ciru n’abashinganyanya banji bwàbagwarhira omu irûngu. Oku iragi lyabo, omungo gwa Nyamuzinda gurhashingaga kasanzi. 21 Mulume muguma ntagengwa abalwirakwo: ahuma amatumu g’omukolo gwâge, omusengero n’obubâni bw’okuhûna obwonjo, arhungâna omutula gwa Nyamuzinda, ahima olya kaheza, àyerekana ntyo oku anali mwambali wâwe. 22 Akuba akabisha obwo, cikwône arhali oku buzibu bw’omubiri gwâge; nisi erhi oku buhashe bw’amatumu gâge; buhashe bwa luderho àyazizemwo nyakuhana abantu, àkengeza endagâno n’endahiro balahiriraga bishe. 23 Oku emirhumha ekola elunzirwe oku nsinga, aj’eluhya, ayonôla omungo anagusîka mpu gwankanayêrekera omu njira y’abazîne. 24 Bulyala ecishûli câge calikwo igulu lyoshi, amazîno g’irenge lya bishe erhi gali mahumbe muli milongo ini y’amabuye g’ecitwiro cidârhi, n’ecimanè càli oku irhwe lyâge erhi ciyandisirwekwo obwâmi bwâwe. 25 Omu kubona ebyo, Kaheza arhînya ashubira nyuma; wali obire nka wayerekana omungo gwâwe kwône lwanahwa.

19

Ab’e Mîsiri bayishakwo Bene Israheli luminomino

1 Enkola-maligo zôhe bazirhûlakwo dubu-dubu w’omutula, bulya Nyamuzinda ali ayôsire amanyire bici bàli balalire okukola; 2 ali ayôsire amanyire oku hano babà bamayêmêra olubaga !wâge lugende, na hano babà bamaluminika mpu lugendage, bayîsh’ihindula omulali banaluyishekwo luminomino. 3 Kwo byànayishir’ibà: oku baciri omu mishîbo, banacidwîrhe bàlakira aha nshinda z’abana bâbo, bajamwo erindi isirhe mpu bwenge, bakanyakwo balya bayimbîriraga mpu bagende, babalibirhakwo nka kulya balibirha oku muntu wàyâka. 4 Buhanya bwàbalimwo, erhi banabukwânîne, bwo bwàbakolesagya ebiri ntyo, bwànabayibagiza ebi bàbwîne, bwarhuma bàyushûla oku malibuko gâbo, agandi mababale barhàli bacibona, 5 bayîsh’ifa okurhafûbwa, oku olubaga lwâwe lwayisha lwabona ebirhangâzo omu njira. 6 Bulyala erhi ôkola wàcinga abana bâwe oku ngasi bubî, ebiremwa byoshi wabirhegeka byàyumva, byàshubira omu bworhere bwâbyo. 7 Bàlangira ecitû càbululira ehibohôlolo oku icumbi, n’agàli mîshi gafununukamwo idaho lizibu; enyanja ndukula yashuba njira nkana, emilaba y’enyanja yahinduka cizenga. 8 n’olubaga lwâwe lwoshi lwayikira, erhi lulanzirwe n’okuboko kwâwe lunadwîrhe lwàrhangâla n’ebisômerine. 9 Omu lwâbuko bàli nka nfarasi; bàkaz’icanacana nka bana-buzi erhi bakola bacikwîtakira, we Nyakasane, Muciza wâbo.

Ebiremwa omu bworhere bwabyo

10 Erhi banacidwîrhe bakengêra ehyabaga omu lubungo lwâbo obwola, oku emingwenyenye yarhengaga omu idaho ahâli h’okurhenga omubiremwa bizîne, oku olwîshi lwàrhengagamwo omwandu gw’emidoke ahâli h’okurhengamwo enfi. 11 Buzinda bwa nyuma, erhi bàgwarhwa m’amîru bànalakira ehya amîru, babona omuhindûlo omu kuburhwa kw’ebinyunyi; 12 neci, omu kulonza mpu barh’imûkwe, enkwâle^o zanyonyoka omu nyanja!

Mîsiri abiha kulusha Sodoma

13 Cikwône, abanya-byâha bôhe, obuhane bwabahonera, bulya buhane bwàli bushokolirwe n’emilazo, nka mushonza-ntambala; kwanali kushingânîne bababale erhi maligo^p gâbo garhuma, kulya kuba bali babikire ecigolo omujina mubî bwenêne. 14 Abandi barhayankiriraga ebigolo erhi biyisha; bôhe kwaba kugwârha bagwârha mpira ebigolo byàli bijizire ebinja. 15 Kurhalusa aho,-n’okwo bakudôsibwa-, abarhanzi bàli bayirukire bàyerekana obushomhanyi emunda ebigo­lo biri. 16 Ab’e Mîsiri bôhe bazimâna olubaga lwâwe bwinja bwinja, erhi baba bamabayemêrera okuyûbaka n’okulya ebyâbo bwinja, bàbarhindibuza n’emikolo ya ngasi lusiku. 17 Bahûrhiraga aha lumvi lw’omushinganyanya, omwizimya^q gwàbagorha, ngasi muguma aja alonza oku akahika aha lumvi !wâge.

Obworhere buhyahya bw’ebiremwa

18 Ntyôla, ebiremwa byakaz’ihinganula obworhere, nka kulya omuzihi aheba omuhindûlo omu mulya gwâge, n’obwo acisezize izu ly’olwimbo; okwôla kubonekine omu kusingiriza bwinja ebyabire. 19 Ebiremwa by’oku idaho byahinduka bikola by’erwîshi, n’ebiyôga byaboneka oku idaho^r. 20 Omuliro gwabonera emisi omu mîshi, n’amîshi gayibagira obworhere bwâgo bw’okuzimya omuliro. 21 Olundi lunda, engulumira yaleka erhahumaga oku nyama y’ensimba zakag’ibâ ziri nsungunungunu zinabul’iyikira omuliro; ebiryo bya Nyamuzinda nabyo birhajongaga n’obwo byali bishushire olubula lwo lujonga duba.

Okushwinja

22 Neci Yagirwa, olubaga lwâwe wali olukuzize muli ebyo wanaluhà irenge; orhalugayaga ci wakaz’ibâ oluyimangire ngasi mango na ngasi hantu!

---

 ^a1.1 – Obushinganyanya badesire aha, kwo kushimba amarhegeko ga Nyakasane, nk’oku gayandisirwe omu citabu c’rhegeko erhi omu murhima nkana. Kwo kunali nka kula omuntu ana shimba enjira buzira kuyahuka na buzira kuhabuka. – Omwandisi w’eci citabu acihizire ahali ha Salomoni (9, 7-8, 12); kwo kubwîraga abandi ba rhegesi ihano. Ci kwône arhali Salomoni ci ihugubà lya muyahudi walonza okuhanûla abâbo Bayahudi mpu bakanarhebwa n’abapagani. – Okulonza Nyamuzinda: kanji kanji abalêbi (Am 5, 4) n’abarhimanya b’omu Israheli (Mig 8, 17) balâlika abantu mpu balonze Nyamuzinda. Kwo kulwira obushinganyanya.

 ^b1.6 Emwa Abayahudi, ensiko kwo ziri aka omurhima: zo zisîma zo zinafa mungo (Mig 23, 13; Lul 16, 7; 73, 21; Ayu 19, 27). Omurhima nago, gunasîme, gugerêreze erhi gube n’amakengu. Ka nji kanji ensiko n’omurhima bija haguma (Lul 7, 10; 26, 2; Yer 11, 20; 17, 10; Maf2, 23) oku kude rha omuntu yeshi nka kula rhuderha omubi mpu abihire obula n’obudiku. Okumanya omuntu omurhima n’ensiko, kwo kumumanya yêshi.

 ^c1.7 Okayumva mpu ebirumbu by’omuntu byagwârha haguma erhi mûka! Eby’eno igulu nabyo, byoshi biba bigwarhine, ci mûka gwa Nyamuzinda gurhuma hyagwârha haguma. Kwo kuderha oku akanlu Nyamuzinda amalika ntako kabeho. Nyamuzinda orhubîka (Kl 1, 17; Hb 1, 3).

 ^d1.13 Hali olufù lw’omubiri, n’olufù lw’iroho lulerhwa n’ecâha lunahêka ehwa lufù l’ensiku n’amango. Igulu lyàlemagwa na Nyamuzinda, lyâli lishingânîne: harhâli lufù, harhâli bulyâlya, ha rhâli ciryanyi. Gwali gulya murhûla Yesha’yahu adesire gwâba amango ga Masiha (11, 6). Omuntu yêne ye wàdwîrhe obubî ci arhali wundi wundi, arhanali Nyamuzinda. Nta lufù na nta buhanya bulushire okugomera Nyamuzinda: obwo bugoma, lwo lufù lw’enkola-maligo. Omushi nganyanya yehe, âyôrha ashizire Nyakasane-Mukunda-Kalamo, okufa kwâge, kurhaba kufaci kurhabaluka. Akalamo k’ensiku n’amango ko bamulemire, yo na ntanda bamubikire.

 ^e1.14 Nyamuzinda ye Nyamubâho; ye nn’okubâho kwoshi: erhi âlema, alonza habe ebi âha ngira oku kubâho kwâge. Alonza bihabè!

 ^f1.15 Omuntu ôkulikira amarhegeko ga Nyakasane, ye mushinganyanya; njira yahêka ebwa kalamo aba akulikire.

 ^g1.16 -Enkola-maligo zidesirwe ahâla, bali Bayahudi ba mihabà: balya bâlesire okwâbo bashimba okwa abapagani. Nkaba ciru n’abapagani bakola ebigalugalu nabo baganjirwe muli ezo nkola-maligo. Enkola-maligo ziri mwanya gwa Walufù, nka kulya Jsraheli gwo mwanya Nyamuzinda acîshozire (Lush 32, 9; Zak 2, 16), na Nyamuzinda gwo mwanya gw’omushinganyanya (Lul 16, 5; 73, 26; 142, 6).

 ^h2.8 Vulgata ayushwire aha, erhi «nta bulambo rhurhayâbukiremwo».

 ⁱ2.10 Omushinganyanya ali muntu orhagenda nabo, kushekera hamushekire, mpu « mushahu ôrhajira cici«, bulyala yehe arhazimba, mpu bici akakengêrwa!

 ^j2.16 Mpu abashinganyanya bâzinda erhi bo bayâzize «kulya Ayubu abâga amakena anashub’i shumbûka, agala arhalusa aharhanzi.

 ^k2.20 Ebi binwa, burhanzi bo babibwiragwa Abayahudi b’e Aleksandriya, balya balahiraga bwashimba enkômedu z’e mahanga. Ababo Bayahudi, irumbi mpu basirimu, bàkaz’ibashekera. Buzinda, omu Ndagâno Mpyahya, abakristu bayumva oku biyêrekîre binaganire okubabala kwa Kristu, mushinganyanya ôrhajibwa omu irhwe, ye washekeragwa n’enkola-maligo (Hh 12, 3; Mt 27. 43).

 ^l2.24 Lola muli Maf 12. 9: 20, 2; Yn 8, 44: 1 Yn 3, 8. Olufù shetani adwîrhe omu igulu, lunali lufu lw’iroho n’ebilukulikira: lufu lw’omubiri (Bush 1, 13; Rm 5, 12. Olole n’amahugûlo g’ecigabi ca burhanzi 1, 13).

 ^m3.3 Omurhûla, cirhali cibula ca ntamhala cône, ci kunali kulugirwa n’ebinja omu bwâmi bwa Nyamuzinda (3, 7-8).

 ⁿ3.9 Oluhemho lwa abarhonyi ba Nyamuzinda, kwayîsh’iba kukula omu burhonyi bwâge n’okumulirâna: kwo kumumanya bwinja. Ntyo, oluhembo buli bumanye n’ohurhonyi (Rhulole muli Yn 15, 9; 17, 3.26).

 ^o3.11 «Omwana Orhumva ishe na nina ayumwa muguma wa ngunga». Oburhimanya badesire aha burhali bw’emurhima, ci hurhimanya omu bworhere n’omu lugendo: lugendo lukulikire enjira eyerekinwe n’oburhimanya bw’emurhima. Kuyumva ihano n’okulikulikira.

 ^p3.13 Oku Muyahudi obugumba bwali buhanya, ciru zàli nshonyi oku muntu. Iburha cali cêrekanè c’omugisho gwa Nyamuzinda. Omukazi w’engumha nk’ali mudahemuka, obwirhonzi bwâge bwayêreka bunayemêze abandi oku ali muzire.

 ^q4.1 Okukengêrwa kuli kurhafà. Oyu bakengîre erhi azîne omu bukengêre. Ntyo, ôwafa nka akozire ecijiro cinja, abandi bâkaz’imudulirakwo, kwo ali nk’ôrhafiri.

 ^r4.3 Okumera emizi kuli kusêra, kwo kumina kw’emburho okwo, kwo kunarhuma yajinîrira.

 ^s4.7 4. 7: Okwo kuluhûka kwo kuja omu murhûla (rhulole 3. 3).

 ^t5.6 Kuhabuka bulya balesire: «Njira y’Obushinganyanya» (Mig 16, 31; 21. 16).

 ^u5.13 Ahâla, Vulgata ayushwire erhi: « Binwa ba nyankola-maligo bàderhaga omu kuzimu ebyo«.

 ^v5.15 5, 15: Nisi erhi «Oluhemho lwabo muli Nyakasane luli», yêne ye « mwanya« gwâbo (rhulole muli Lul 16, 5-6; 73. 26)

 ^w6.5 : Nka kulya bahaga Musa mpu arhahike omu cihugo c’amalaganyo (rhulole muli : Mib 20, 12) nisi erhi kulya kwa Daudi (rhulole muli 2 Sam 24, 10-17).

 ^x6.16 : Ahâla burhimanya ali nka muntu: oku bamulonza naye «âja alonza balya bamukwânîne».

 ^y6.23 Hali obwâgalwa burhuma omuntu abula iro. Ayâgalwe n’obwigusi bwa bene. zishube ntanya, aje ahorha. Omu bwâgalwa buli ntyo, omuntu arhankaderha mpu amanyisa owundi oku akengire, k’erhi arhamanyire mpu amuciza!

 ^z7.22 – Ho omurhima gw’emyanzi y’obushinganyanya guli aha: 7, 25- 8, 1.. – Obushinganyanya burhenzirekwo Nyamubâho bwanashangira obworhere bwâge. Aka Nyamuzinda yêne, obushinganyanya bugwerhe okuhasha byoshi (7, 27); bubamwo omûka mwimâna (7, 22); mûka gugala byoshi (7, 23); mûka gw’obuhashe bwa Nyamuzinda (7, 25); cerekanè c’obwinja bwâge (7, 26); buha nshubizo y’obumoleke bw’ensiku n’amango. Buba burhumirwe emwa abantu (7, 27; 9, 10). Bushangire oku burhegesi bw’igulu (8, 1) n’oku bulyo bwaliremaga (7, 12.21; R, 6). Buba burhonyire emwa Nyamuzinda. – Okula oburhimanya budesirwe, kurheganyize obufulûle bw’endagâno Mpyahya. Mutagatifu Paolo na Yowane, bâyîsh’iyumva banamanyisc oku Kristu ye Luderho ye na Burhimanya wacijiraga muntu. (Lola Mig 8. 22 n’amahugulo gahali). – Ebi binwa baderhire ohurhimanya burheganyize n’okumanyisa Endagâno Mpyahya yâyi sh’imanyisa Mûka Mwimâna. Eci citabu c’oburhimanya cirinzir’iderha nka kulya oburhimanya ye Mûka Mwimâna (lola l, 6; 9, 17; 7. 22; 7, 24).

 ^a7.25 Enshongôlè: nka kula bashongôla obûci; omukè eba nshongôlè ya bûci: omurhobo ebà nshongôlè ya cirhende: Owayumva ayuvagye «enshongôlè y’obumoleke bw’irenge ly’Ogala-byoshi kwo kuderha kurhi! Vulgata ahindwire mpu “lubwiko!”

 ^b10.1 Adamu oyo badesire aha, mpu, ishe w’igulu». Kunali kuderha mpu abana bâge, omu buzamba bwâbo, barharhibaga omurhima ci bacîkubagire (rhulole 11, 23).

 ^c10.3 Kayini oyu wàyirhaga omulumuna.

 ^d10.4 Bene Adamu bâdwîrhe obubî bwa amango ga Nuhu. Nuhu oyo badesire mpu «mushinganyanya» (Murh 6, 9). Obwârho bwâge nabo bo badesire «murhi gwa busha», erhi «murhi kwône».

 ^e10.5 Bulya baja haguma mpu bayûbake omunâra (inkingi) gwa Babeli (Murh 11, 1-9). Kuhamagalwa kwa Abrahamu (Murh 12, 1-3).

 ^f10.6 Loti oyo «mushinganyanya» badesire (rholole 2 Pt 2, 7-8). N’ebishagala birhanu, ali Sodomo, Gomora, Adama, Seboyimi na Segoti (Murh 19, 18-22).

 ^g10.7 Nkabaga muka Loti oyo (Murh 19, 26).

 ^h10.8 Ngasi kakengêzo k’obubî n’obuhane bwabô: 19, 1: okushâbwa kwa Sodomo. Lola muli Lush 29, 21-23. Ciru obuhane bwa Sodomo gwàshubire mugani (Amo 4, 11; Iz 13, 19; Yer 50, 40).

 ⁱ10.10 Galya mango Yakobo ayakiraga mukulu wâge Ezau e Mezopotamiya (27, 41-45). Galya mango Yakobo bamuyerekaga bamalahika (Murh 28, 10-22) n’obûko bwâge (28, 13-15).

 ^j10.13 Oyo « mushinganyanya« ye Yozefu, mwene Yakobo.

 ^k11.1 Musa oyo badesire (rhulole Mib 12. 7; Lush 18, 15).

 ^l11.4 Nyamubâho oyo bàyâkûzagya. Omu myanzi ekulikire aha, kuleka 14, 2. 5. barhâciderha bushinganya­ nya ci Nyamubâho, omûka gwâge (11. 20; 12. 1); Oluderho lwâge (12. 9; 16, 12; 18, 15); enfune zâge (11, 17; 14, 6; 16, 15; 19, 8) nisi erhi kuboko kwâge (11, 21; 16. 16).

 ^m11.6 Bulya amîshi ga Nili gahinduka muko, obwo badesire (Lub 7, 14-25),

 ⁿ11.8 Amarhangulo g’enyôrha, nkabaga n’agandi mababale Bene lsraheli bâbwîne omu irûngu, gâli ga kubayumvisa oku Bene Mîsiri bâbabire n’obuhane bâhirwe.

 ^o11.11 Bene Mîsiri abo: erhi Bene lsraheli bàrhacigenda, Bene Mîsiri bababazibwa n’orhunji rhunji (emihusha, ebikere, amîshi gahindusire muko n’ebindi). Ben’lsraheli bâbire bamagenda, Bene Mîsiri babul’ikababala bâkengêra Israheli; alikûzibagwa n’obwo bôhe bàhanwa; n’omu kuyu­mva ebinja akolire Bene lsraheli omu irûngu, mungo gwabagwârha.

 ^p11.14 Musa: rhulole Lub 1, 22; 2, 3.

 ^q11.15 Buhane bwa Bene Mîsiri: kulya barhumiragwa ebikere (Lub 8, 1-2), emihusha (Lub 8, 13-14); enzige (Lub 10, 12•15).

 ^r11.16 Rholole 12, 23; 16, I; 18, 4; Lul 7. 15-17; 57, 7; Mig 1, 31; 5, 22.

 ^s12.5 Abantu b’e Kanani bàkazâg’irherekêra abana bâbo, bababâge nka kula bakanarherekêra e­ngumha y’ecibuzi (Lush 12, 31;18, 10).

 ^t12.27 Faraoni, amango bàhanaga ecihugo ca Mîsiri, ali arhanzir’ihakana mpu arhâlika Bene Israheli (Lub 12,-31-32), erhi âbona abana b’enfula bàmufîra, lyo àyishir’ijà ayemêra. Kuyemêza bamuyemêzize.

 ^u13.1 Endagâno ntanzi eyôrha ekengêza obuhashe bwa Nyamuzinda omu biremwa byâge (rhu ole omu Burh 43, 9-12; Lul 19, 2; Ayu 26, 22-26; lz40, 12-14). Cikwône bwo burhanzi obu Endagâno ntanzi eyêrekana ebiremwa nka «bushanja bwa mulenga».

 ^v13.10 Izûba n’omwêzi, era nkuba ebanda…. ebyo byoshi oku binali, bibà bidârhi, bibà nka hizîne; cikwône ensanamu baharâmya, kwo ziyôrha nka birunda, eba mifiriri.

 ^w13.13 Oyumve oku abalume bashekera ababo! Omurhi mwinja……….. bagukulemwo orhulugu bakaz’ikolesa; ehihimbi hyasigalaga, hirya hya amahajimahaji, hirhankarhengamwo bwârho, hi­rhankarhengamwo kabehe, bahibinje n’obushiru bw’omuntu wafuluka -olya ôrhamire- olya wali ôhêsire omulegerege gwâge handi.. Obushanja bwâge abuyûbakire, bulyala burhankahash’icîyûbakira? Abul’ibushenga mpu bumuyûbakire! Ye nyamuzinda abapagani bâharâmya oyo!

 ^x14.2 Oburhimanya bunayîgîrize obulenga (Bush 8, 6).

 ^y14.3 Endagâno ntanzi eyôrha eyîgîriza «Okubona-mbere kwa Nyamubâho, n’okushîbirira ayôrha ashîbirira ebiremwa byâge (rhulole muli Lul 145, 8.9.15.16; 147, 9).

 ^z14.6 Bulya bwârho bwa Nuhu obwo.

 ^a14.7 Balya bîgîriza ba mîra, rhuderha « B’ishe wa Ekleziya« hanji bàbwîne omusalaba gwa Kristu mw’ogo murhi.

 ^b14.12 Okuhabuka omu nkengêro, kwarhuma ahantu bâhabuka n’omu bworhere.

 ^c14.22 Vulgata, abalenga b’e Bukafu bayankirekwo oku kuhindula aha.

 ^d15.7 Ebinwa bishokwire, byali bya kushekera ebibinjwa n’abantu bigashânizibwe mpu ba,yamuzinda. Ebinwa bikulikire aha, bishekire ababinja n’abatula ebya bene ebyo. Burhanzi: irumbi mpu bushanja; kabirhi: irumbi mpu balenga.

 ^e15.14 15, 14: Kukola kushubira omu myanzi y’olubaga lwa Nyamuzinda n’Ab’e Mîsiri amango g’olubungo. Omwandisi anali arhanzir’iyireka, ayanka akanwa k’embalâlîzi kayêrekîre banyamuzi­nda b’obwihambi (13, 1-15, 13).

 ^f16.3 Birya bikere by’omu citabu c’Olubungo (7, 27-29; 8, 2).

 ^g16.11 Rhulole muli Vulgata. 16, 13: Obuhashe bwa Nyamuzinda burhagwerhi lubibi. Amango amalonza ntâco arhakalikûzakwo omuntu, anamulikûza oku lufù (rhulole muli Iz 38, 10-17; Lul 9, 14; 107,18-19); agwerhe ciru n’okurhenza omuntu omu balindamboho (rhulole muli 1 Bam 17, 17-23; 2 Bam 4, 33-35; 13, 21).

 ^h16.16 Lub 9, 23-24.

 ⁱ16.17 Lub 9, 24-25. Hali amango enkuha ebanda, engulumira ezûke halya yabamlaga.

 ^j16.20 Mâna ago (rhulole muli Lub 16. 31: Lul 78, 25).

 ^k17.2 Buhane bwa kali mwenda: omwizmlya (olole muli Lub 10, 21-23).

 ^l17.9 Omu Bibliya Ntagatifu ya Verbum Bible, Kinshasa, 1992, ogu mulongo gwa 9, gurhenziremwo ibirhi: 9 na 10, LXX yehe guli mulongo muguma, Bible de Jérusalem kwo na kuguma. Ntyo eci cigabi Obushinganyanya 17, ahali ha milongo 20 caligwerhe milongo 21. Okushimba LXX na BJ, rhushubire oku milongo 20, bulya 9 na 10 gukola mulongo gwa 9 gwone yombi ejiremwo « 9 Ciru bankabire barhakangusiri n’akantu k’ecôbà, ebiryanyi byagera, n’olushungûrho lw’ensimha ziyandala binabakange: bakaz’ifà bugeramwo omusisi erhi bwôba burhuma, balahire ciru okugalamula amasu mpu babone ecirêre n’obwo ntako omuntu abule bwacibona. 10 Baherêrkera. bakaz’igeramwo omusisi n’obwôba, balahira ciru okulola kuli ebyo, Ciru na ntakwo bankacicifumizemwo.

 ^m17.13 Budufu burhenzire ornu kuzimu. Yo rhuderha « ndundulya ya Nnakuzimu«.

 ⁿ18.15 Oluderho lwa Nyamuzinda ludesirwe aha nka muganda warhabâla (rhulole muli Hoz 6, 5; Iz 55,11; Yer 23, 29; Hb 2, 2; Maf 19, 15).

 ^o19.12 Ezo nkwâle yo zarhengaga ebwa nyanja (rhulole muli Mib 11, 31). Ahâla omwandisi aziyêrekîne nka kulya omu nyanja zayômokaga.

 ^p19.13 Abantu b’e Sodomo, Lola muli Murh 19.

 ^q19.17 Bulya buhane bw’omwizimya ab’e Mîsiri bàhâbagwa. Omushinganyanya: Loti oyo. Rhulole muli 10, 6; Murh 19; 2 Pt 2, 6-8.

 ^r19.19 Bene Israheli n’ebintu byâbo, bàgera omu nyanja nka kulya bakagera oku idaho. Birya bikere byajaga eka omu cihugo ca Mislri.

SIR – – Bible en mashi du Congo

1

OBURHIMANYA BWA MWENE-SIRA

Enshokolezi

Oburhimanya Mwene-Sira ayigîriza burhenga kuli Nyamuzinda, buyigîriza okukenga Nyamuzinda bunalerha akalamo kinja. Eci citabu c’oburhimanya bwa Mwene-Sira cayandikagwa na Yezu, mugala wa Sira (50, 27). Omwinjikulu acihugula omu Cigereki erhi ali alama e Mîsiri. Erhi ali e Yeruzalemu abona n’amasu gâge kurhi Abayahudi banji bali bamavu­na amarhegeko g’idini erhi bantu bayishig’iyîma omu cihugo câbo barhuma.

Nyamuzinda amumolekera mpu ayandike eco citabu lyo Abayahudi ba­rhag’iheza obuyemêre bwâbo, mpu lyo bashimba Amarhegeko n’enyigîrizo z’oburhimanya bwa kurhenga mîra. Abakengeza akalamo k’lsraheli n’a k’aba­rhegesi bâge lyo abarhwalihya omu mango g’amalibuko.

Mwene-Sira akengeza ebisomerine Nyamuzinda ajira­ga. Nyamuzinda ajira eciragâne na Nuhu, Abrahamu, Yakobo, Musa, Aroni na Daudi; ciragâne n’olubaga lwîshogwa, ci cinayêrekîre milala miguma miguma, nshokano ya nsiku nyinji.

Bulya ali mwirhonzi w’okuli, Mwene-Sira alangalira oku olubaga !wâge lwa­rhenga omu buja. Okurhenga omu buja lwayîsh’iba luhembo lwa Nyamuzinda nka lwankashimba amarhegeko gâge.

EBIRIMWO

1. Oburhimanya omu kalamo kw’omuntu: cigabi 1-42, 14^a

2. Oburhimanya en’igulu n’omu ngasi mango: c. 42, 15-50

3. Okuyushula: c. 51, 1-30

Akanwa k’omuhinduzi

1 Abandisi b’ecitabu c’ Amarhegeko; Abalêbi 2 n’abandi bandisi bali e­nyuma zâbo barhusigire enyigîrizo nkulu bwenêne ziyêrekîne obumanye n’oburhimanya bw’Israheli. 3 Co cirhumire Israheli akonkwa. 4 Na bulya omu­ntu akwânîne ayirigîrire n’okusoma, 5 na hano akola ayigîrîre, naye arhondêre okuyigîriza abandi b’embuga, 6 omu nderho n’omu myandiko yâge: 7 naye shakulûza wâni Yezu, erhi aba amasimika omu kuciyigîriza 8 ecitabu c’Ama­rhegeko, 9 Abalêbi, 10 n’ebindi bitabu bya bashakulûza, 11 abona akol’âhalûsire kurhali kunyi, 12 arhondêra naye okuyandika binwa biguma-by’okuyigîriza n’okurhimanya, 13 mpu ly’abantu balonza okuyigîrira n’omurhima nkana, banalonzize okushimba aga mahano, 14 babone kurhi balama n’okushimba i­rhegeko bwinja. 15 Nkuhûnyirage nani we musomi, 16 osome eci citabu bwinja, 17 omanye! olole bwinja, 18 onabe wa lukogo 19 aha wakabona 20 ntamanyir’ihindula olulimi omu lundi, ciru akaba mpu ncisêzize. 21 Kuli kuderha oku birhagenda kuguma, 22 ebinwa byarhanzir’iderhwa omu cihabraniya, ntako wakabiderha omu lundi lulimi; 23 ciru, 24 n’erhi wankalola ecitabu c’lrhegeko oku ciri, Abalêbi, 25 n’ebi­ndi bitabu; 26 erhi bihindulwa omu lindi iderha birhaciyumananaga lwoshi lwo­shi n’iderha lirhanzi-rhanzi. 27 Omu mwâka gwa makumi asharhu na munani, nyakufa mwâmi Yergeti ali oku ntebe, 28 naja e Mîsiri, n’oku ndi eyo, 29 narhimâna ecitabu cirimwo enyigîrizo nkulu bwenêne, . 30 nani nacîsêza, nacîshwêkerera n’emisi yoshi nti kuhika mpindule eci citahu. 31 Nacisêzize obudufu n’omûshi haguma n’obulcenga bwoshi, 32 ago mango nti 33 lyo nyukiriza omukolo nanguyerekane, 34 nti abandi nabo, balya bali kuli, ihanga, banalonzize okuciyigîriza, 35 babone kurhi bayinjihya engeso zâbo, banalame nk’oku Irhegeko linarhegesire.

Ebiderhwa biluga

lhwe ly’oburhimanya

1 Oburhimanya bwoshi emwa Nyamuzinda burhenga^b hofi naye buba ensiku n’amango. 2 Ndi wankahasha okuganja omushenyi gw’enyanja, emirhonyi y’enkuba erhi ensiku ziba ensiku n’amango? 3 Ndi okola ohisire aha amalunga gahekera, ndi oyishi obugali bw’igulu, nisi ndi okola ojirisâgarha aha okuzimu kuhekîre? 4 Oburhimanya bwalemirwe embere !ya byoshi, obukengêre-burhimanya burhali bwa mango n’ene. 5 Enshôko y’obushinganyanya, kaba kanwa ka Nnâmahanga omu mpingu; n’enjira zâge go marhegeko g’ensiku n’amango. 6 Ndi wafululîrwe ecisiki c’obumanye? Obuhirhi bwâge ndi obumanyire? 7 Ndi bafululîre obumanye bw’obushinganyanya? n’obuhirhi bw’enjira zâge, ndi obumanyire? 8 Omurhimanya anali muguma, ali na wa kuyôbohwa nk’atamire oku ntebe yâge. 9 Nyamuzinda ly’izîno lyâge, ye walemaga oburhimanya, àbulola anabukereka, àbugabanya emikolo yâge yoshi, 10 àbuhira omu ngasi ciremwa nk’oku analonzize, àbugabira abantu bamuzigira.

Okurhînya Nyamuzinda

11 Okurhînya Nyamuzinda^c kuli kulimba kuli na kuj’irenge, buli bushagaluke eri na nsirha ya busîme. 12 Okurhînya Nyamuzinda kushagalusa omurhima, kusimîse omuntu amwemwerhwe, kunamuhe akalamo karhali kanyi. 13 Omuntu orhînya Nyamuzinda, obuzinda bwâge murhûla, olusiku lw’okufà kwâge mugisho, 14 Omurhondêro gw’oburhimanya kuli kurhînya Nyamuzinda; oburhimanya bwàlemirwe n’abemêzi, buli nâbo kurhenga omu nda ya bannina. 15 Oburhimanya bwayûbasire ekarhî k’abantu, bwagwika eciriba c’ensiku n’amango, bwanacishwekera oku buko bw’abantu. 16 Okurhînya Nyamuzinda bwo bushwinjiro bw’oburhimanya, bujira n’amalehe galalusa abantu. 17 Bunahire obugale omu nyumpa zâbo, n’enguli zâbo buzibumbe muhako. 18 Obushwinjiro bw’oburhimanya kuli kurhînya Nyamuzinda, kunahâne omurhûla n’amagala. 19 Nyamuzinda abwîne, abubwîne anabukereka, adubula obumanye n’obukengêre, àlengeza irenge ly’abarhimanya. 20 Omuzi gw’oburhimanya, kurhînya Nyamuzinda, ebibabi byabwo kalamo kanene. 21 Okurhînya Nyamuzinda kunarhenze ebyâha, omuntu ocihangâna muli okwo, anacikûlekwo oburhe bwa Nyamuzinda. 22 Amagene g’omubi garhamuha lubanja, obuzirho bwâgo ekuzimu buhêka. 23 Omuntu w’omurhima gurhulwire kulinda alinda amango, n’erhi gayisha gube mwishingo. 24 Arhabadukira omu binwa, n’abandi banabone oku ali wa bukengere.

Oburhimanya n’obwimâna

25 Omu cibîkiro c’oburhimanya muba bizibu binji by’obumanye, ci omunya-byâha arhakwirirwa obukunda-Lulema. 26 K’ohubîre oburhimanya? Shimba amarhegeko, Nyamuzinda akushobôza-bwo. 27 Bulya okurhînya Nyamuzinda buli burhimanya zinali nyigîrizo, eci Nyamuzinda azigira bwikubagirwa n’obutûdu. 28 Orhabâga ntumwa omu biyêrekîre okurhînya Nyamuzinda, n’omu kukulikira okurhînya Nyamuzinda, orhabâga wa mirhima ihiri. 29 Orhabâga ndyâlya omu masù g’igulu, onalange akanwa kâwe. 30 Orhacîhiraga enyanya, bulya warhoga, enshonyi zikugwârhe, bulya Nyamuzinda anakajalûla ebikuli emurhima, omu karhî k’endêko, akushenye oku idaho, Ntyo kumanyîkane oku orharhînya Nyamuzinda, n’oku omurhima gwâwe guyunjwire bulyâlya^d.

2

Okurhînya Nyamuzinda omu malibuko

1 Mwana wâmi, okacihambira okukolera Nyamuzinda, ocîrheganye n’oku malibuko. 2 Bâ n’omurhima gushingânîne, obe na ntwâli, orhazigaga bakuhabula amango g’amalibuko. 3 Omusere-mwo, orhamujâga kuli, ly’okuzibwa omu lusiku luzinda. 4 Ngasi ebi akurhumire, obiyankirire, omu buzamba bwâwe, okazibirembera, 5 bulya amasholo muliro bagarhangulamwo, n’abashinganyanya omu cibêye c’obwirhohye barhangulirwa. 6 Langalira Nyamuzinda, akurhabâla, jâ n’obulangalire omu njira ekubûsire. 7 Mwe murhînya Nyamuzinda, mulangalire obwonjo bwâge, murharhengaga omu njira yâge lyo mulekihirima. 8 Mwe murhînya Nyamuzinda mumulangalire n’oluhembo lwinyu lurharhêreke. 9 Mwe murhînya Nyamuzinda, mulangalire aminja gâge, mulangalire obusîme bw’ensiku n’amango n’obwonjo bwâge. 10 Mulole amaburhwa ga mîra, mubone: Ndi mwàyumvîrhe olangalire Nyamuzinda agalibulabula? Erhi ndi rnwàyumvîrhe amusêzire-kwo, Nyamuzinda agalimurhiba? Erhi ndi wàmulakire, abula kumuyumva? 11 Nyamuzinda arhahimwa lukogo, abâ wa bwonjo, anakule ebyâha, acize n’amango g’amalibuko. 12 Buhanya bw’ab’emirhima myôba, n’ab’amaboko gahozire, buhanya bw’omunya-byâha w’olugendo lw’okurhebana. 13 Buhanya bw’omuntu w’omurhima mwôlo n’orhajira buyeêre, bulyala arhakabona câfungira. 14 Buhanya bwinyu mwe mwàrhibire omurhima, kurhi mwajira amango Nyamuzinda ayishimmurhangula? 15 Abarhînya Nyamuzinda barhavuna omu kanwa kâge, njira yâge abamuzigira bakulikira. 16 Abarhînya Nyamuzinda balonza okumusîmîsa, amarhegeko^e gâge luba lûma lw’abamuzigira. 17 Abarhînya Nyamuzinda, omurhima gwâbo yêne guyôrha gulinga, banayîsh’icîrhohya omu masu gâge. 18 Rhuyakire omu maboko ga Nyamuzindaa, ahâli h’okucîkweba omu g’abantu, oku obukulu bwâge buli kwo n’obwonjo bwâge buli.

3

Sho na Nyoko

1 Bana bâni, munyumve, nie sho, mushimbe oku mrnubwizire, mwacira. 2 Nyamuzinda nk’aha omushamuka irenge, anamuhe abana, yenazibuhya obuhashe bw’omuzire omu bagala. 3 Omwana okenga ishe erhi mwenda alyuzire, 4 omwana okuza nnina erhi buhirhi abisire. 5 Okenga ishe, naye âbona obusîme omu bâge bana, olusiku lw’okushenga, Nyamuzinda ayumva omusengero gwâge. 6 Okuza ishe, âbona akalamo k’ensiku n’ensiku, osîmîsa nnina erhi Nyamuzinda akenzire. 7 Ababusi bâge kw’abakolera nk’owakolera Nyakasane. 8 Okenge sho omubijiro n’omu nderho zâwe, wabona oku omugisho gwâge gwakuhikako. 9 Obwanga bw’omushamuka kuyûbaka buyûbakira abana bâge, enfûlago ya nnina wa muntu yôhe kushâba eshâba. 10 Sho akabiha, orhacîshingaga, bulya nt’irenge warhenza omu bubî bwa sho. 11 Irenge ly’ishe wa muntu erhi ry’omuntu yêne, nnina wa muntu akashekerwa erhi omuntu yêne oshekirwe. 12 Mwana wâni, rhabâla sho omu bushosi bwâge, orhamujiraga burhe amango acizîne. 13 Ciru obukengere bwâge bwakazambaha, obe n’omurhima gw’olukogo, orhamugayaguzagya w’eciri musole. 14 Aminja wâjirire sho garhakayibagirwa, garhuma wabona ciru n’obwonjo oku byâha byâwe. 15 Nyamuzinda âkukengêra olusiku lw’amalibuko, ebyâha byâwe kwo byâhirigirha kul’olubula lujonga oku izuba. 16 Kw’ali nk’ojacire Nyamuzinda omwana oyibagîre ishe, n’ôjira nnina mungo, ali mwana wahehêrirwe emwa Nyakasane.

Obwirhohye

17 Mwana wâni, okole n’obutûdu omukolo gwâwe, wârhona kulusha omurhonyi. 18 Oku obukulu bwâwe buli, kwo n’obwirhohye^f bwâwe bunabâge, ly’orhona emwa Nyamuzinda. 19 Abantu b’obuîibone n’abany’irenge bali banji, cikwône abirhohye bwo amanyisa amahwe gâge. 20 Bulya Nyamuzinda aba mukulu, ci birhohye bamuharâmya. 21 Orhakâgicihambira ebi orhagale, orhasingirizagya ebikulushire misi. 22 Akanwa wabwizirwe, okasêzeko omurhima, ebiciri mahwe byôhe, orhacirhamagya mpu wabisâgarha. 23 Orhacirhamagya n’ebilushire obukengere bwâwe, ciru ebi wàyigîrizibwe bikola binji oku bukengêre bw’omuntu. 24 Bantu banji bahabusire n’obucîbone, okucîkunga kwâbo kwabahabula enkengêro.

Obucîbone

25 Okubula emmonyi kwo na kubula obulangashane, okabula obumanye, orhacîshomagya mpu wayigîriza. 26 Murhima-arhumva buhanya afâna, n’osima entambala arhayihumba^g. 27 Murhima-arhumva arhahwa burhe, n’osîma ebyâha bindi abona. 28 Obuhanya bwa cibone burhabukwa, bulyal’obubî bwàmumezizemwo emizi. 29 Omuntu mwenge emurhima adôkeza omugani, n’okubwîra owayumva, kw’omuntu murhimanya acifinja. · Okurhabâla ab’obuligo 30 Amîshi ganazimye engulumira, n’okuhâ ow’obuligo kunazaze ebyâha. 31 Kujira-bwinja ali mubîsi, olusiku abâ buligo, arhabule carhabâla.

4

1 Mwana wâni, orhayîmaga omukenyi ehyamubîka, orhalungumarhazagya abali buligo. 2 Orhalibuzagya omushalye, ow’obuligo orhahîraga okamulisa n’amagala. 3 Orharhindibuzagya owarhindibusire, orhalegerezagya n’omukenyi olikuhûna. 4 Orhakumîraga omukenyi orhindibwire, orhakengulaga omukenyi. 5 Orhakengulaga omuntu olagirîre, omanye irhondo orharhumaga bakusigira enfûlago. 6 Bulya erhi omuntu olagirire akakusigira enfûlago omu bulagirire bwâge, Nyamuzinda wamulemaga anamuyumva. 7 Obe musîmwa eka, okazikenga abakulu. 8 Orhege omukenyi okurhwiri, akakulamusa, nâwe omulamuse n’obutûdu. 9 Ofungire oyu badwîrhe barhindibuza, orhabâga mwôba nka watwa olubanja. 10 Obe ishe w’enfûzi, orhabâle abakana. Ntyo wabâ nka mwene Ow’Enyanya, akusîma kulusha oku nyoko akusîma.

Oburhimanya kulera bulera

11 Oburhimanya bunalere abana bâbwo^h, bushibirire ababulonza. 12 Omuntu ozigira oburhimanya erhi buzîne azigire, abantu babukulikira kurhenga sêzi, bayumva obusîme. 13 Owabuhisirekwo, ayîma omu irenge, ngasi hantu akaja, ajâne n’omugisho gwa Nyamuzinda. 14 Abakolera oburhimanya, Nyamuzinda bakolera, n’ababusîma, basîmwa naye. 15 Omuntu oyumva izu ly’oburhimanya, bwinja atwa olubanja, omwîra wâbwo agwerhe eciyimangîre. 16 Ocîkubagira oburhimanya kushobôla abushobôlako, n’iburha lyâge libuyimemwo. 17 Kulya kuba bwimarhangimuheka omu njira y’ebinzongonzongo, bumuyobohye yeshi ashukume, bumulibuzc, bumukome yeshi, kuhika abe wa kucikubagirwa, yeshi akangavukc, 18 buzinda, bumugalulc obwo, bumushubize omu njira ekubllsire, bumumanyisc amahwe gabwo. 19 Omuntu akacikenyagula, bunamurhibe, bumuleke agende lwâge.

Hali enshonyi n’enshonyi

20 Mwana wâni, lola eburhambi n’obundi, ocizibuke amabî, orhacigayaga kulya kw’obuho. 21 Bulya hali enshonyi ziheka omuntu omu caha, hali n’enshonyi ziri irenge n’inema. 22 Orhabiiga mukali kuli we wene okurhalusire, oleke n’okuba nshonyi kwarhuma wacihcza. 23 Orhamiraga akanwa kankaciza, orhafulikaga oburhimanya bwâwe. 24 Bulya binwa bimanyisa oburhimanya, n’ekanwa yo erhenga ihano. 25 Orhaderhaga okurhali, ci oyumve enshonyi z’okubii muhwinja. 26 Orhabiiga nshonyi z’okuyemera ecâha câwe, orhahiraga okaheka muhusi gw’olwîshi kwo ebikanyiili. 27 Orhacirhegaga omusirhe, orhahiraga okazimbira omugale olubanja. 28 Olwire obushinganyanya kuhika okufa, nâwe Nyakasane Nyamuzinda akulwira. 29 Orhabiiga ntwiili omu binwa, ogaliba mwolo na mwoba omu bijiro. 30 Orhabiiga nka ntale omu mwâwe ogalibii mwoba embere za bambali bawe. 31 Okuboko kwâwe kurhabiduhiraga okuhiibwa, kukanazidohera okugalula.

5

Obuhirhi n’obucîbone

1 Orhacîkubagiraga obuhirhiⁱ, orhaderhaga, erhi: «Nalamirako ebi». 2 Orhayemêraga enyifinjo n’emisi yâwe yakuhêka omu magene g’omurhima. 3 Orhaderhaga, erhi: «Ndi wampasha?», bulya Nyamuzinda arhabule kwakuhana. 4 Orhaderhaga. erhi: «Ci nàbwîne najira ecâha, kurhigi nabire?», bulya Nyamuzinda ayishivumbika gwahalâla. 5 Orhacîkubagiraga okubabalirwa, olinde oyushula ebyâha oku bindi. 6 Orhaderhaga. erhi: «Nyamuzinda arhahimwa bwonjo, k’arhambabalira?» bulya neci ali wa bwonjo, ci ye lumbikunira, n’obukunizi bwâge kurhibuka burhibukira abanya-byâha. 7 Orharhindiraga bwashubirira Nyakasane, orhalindaga ensiku zacikonya, bulyala oburhe bwâge ye cirhibuka, wakabona wamagenda omu nsanya olusiku lw’obuhane. 8 Orhacîkubagiraga ebirugu bizimbano, birhakucize hano obuhanya buyisha.

Ogwârhe obuzibu onasimike

9 Orhakagiyerulira ngasi mpûsi, orhakulikiraga ngasi njira, (omunya-byâha w’enderhera-habiri yeki ojira ntyo). 10 osêze buzibu ebikuli emurhima, obe na kanwa kaguma. 11 Obe mûmvirhiza mubidu, ci orhabâga wa kuhalabuka omu kushuza. 12 Akaba omanyire eci washuza, oshuze owinyu, ci âkaba nanga, obumbe akanwa. 13 Ekanwa erhenga obukuze, erhenge n’enshonyi, n’olulimi lunayîse nnalwo. 14 Oleke okuja kwaderha abandi, orhabaga murhimbuzi wa kalimi, bulya oku enshonyi zigwârha omushambo, kwo n’obuhane bugwârha endyâlya. 15 Omu hinene n’omu hinyi ocilange oku byâha, orhahindukaga mushombanyi n’obwo wali mwîra.

6

1 Bulya okuderhwa kubi n’olubaga lwoshi, ziri nshonyi bwenêne, kw’ali ntyo omunya-byâha w’enderha-kubirhi. 2 Orhaîrekêreraga ebwa murhima gw’amagene, gwakanakuyâgaza nka mpanzi nkali, 3 erhi gukuyône, gukunînibuze gurhakusigire ehishulo, obone wamacibêra karhi-kumu. 4 Murhima guli magene, lushilmyo oku muntu, gunarhume abashombanyi bâwe bakushekera.

Obwîra

5 Akanwa kinja kanalerhere omuntu bîra banji, oluderho lw’obutûdu lunarhume omuntu ashuzibwa bwinja. 6 Okômere bantu banji, ci nka muhanûzi walonza, orhôle muguma omu cihumhi. 7 Nka walonza omwîra, orhangimurhangula, orhayirukiraga wâmubwîra amahwe gâwe. 8 Bulya omwîra w’ebijingo, anakurhibemwo sêzi ehibanja hikujakwo. 9 Mwîra-ngwerhe anahinduke mushombanyi-ngwerhc, akubcre enda, enshonyi zikugwarhe. 10 Mwira-ngwerhe, analire oku meza gâwe, hano ohanyagala, akuyâke. 11 Amango ogwerhe, we ye aha mwâwe erhi aha mwâge, 12 lindag’okene, obe mubisha omu babisha, akuyâke wakanamulola omu masù. 13 Ocîzibuke abashombanyi bâwe, ci omanye n’abîra bawe. 14 Burhabâle bunene, omwîra nkana, okumubona kuli kuhirhira. 15 Omwîra nkana arhagulwa, ntâye wankabona ebi amugula. 16 Mavurha ga buzîne, omwîra mwinja, abarhînya Nyamuzinda bone bamubona. 17 Omuntu orhînya Nyamuzinda, alonza abîra binja, bulya oku omuntu ali kw’anayinjibana.

Okuyiga oburhimanya

18 Mwana wiâni, kurhenga eburho bwâwe, osîme okuciyigîriza, kuhika obe wa mvi, wabona oburhimanya. 19 Kul’omuhinzi n’omurhwezi banajira, nâwe oshibirire oburhimanya, olingûze oku bwayêra, warhama nsiku nsungunu z’okuhinga, ci amango g’okusârûla, wâyumva osîmire. 20 Kurhamya barhamya abahwinja, ecingolongolo cirhabukwirirwa. 21 Kuzidoha buzidohera nk’ibuye lizirho, arhimangibukabulira. 22 Bulya neci ihano likwânîne izîno lyalyo, lirhabona ngasi ye. 23 Yumva, mwana wâni, enkengero zani, orhalahiraga ihano lyâni, 24 Oyemere emigozi y’oburhimanya ekushweke amagulu, n’empogo yabwo ekuje omu igosi. 25 Oburhege ecirhugo buzidoherekwo, orhacîdirhibulaga mpu bwakushweka. 26 Obuje hofi n’omurhima gwoshi, oje omu njira yabwo n’emisi yoshi. 27 Okulikire amashando gabwo, obulongereze, wâbona oku bwacimanyisa, orhacihulikaga hano obuhikakwo. 28 Bulya aha buzinda wâburhamukiramwo, gube mwishingo gwâwe. 29 Eyàli migozi eshube mpenzi, n’ezàli mpogo gabe magerha ga mulimbo. 30 Ogwàli muzigo gw’obuja guhe mwambalo gw’irenge, eyàli migozi ya kushweka zibe nnigi za mulimbo. 31 Okubundi oburhimanya obuyambale nka mwamhalo gwa lusiku lukulu, ohwinje bwinja, obuyambale buny’ishungwè ly’ebwâmi. 32 Mwana wâni, erhi wankalonza wanacîyîgîriza, n’obutûdu bwâwe bwakuhisa oku bukengêre. 33 Wâyiga akaba osîma okuyumvirhiza, akaba oyishirhega amarhwiri, wâba murhimanya. 34 Osîme okuja ah’abashosi bali, n’okabona omurhimanya, omukomekwo obwîra. 35 Oyumvirhize ngasi kanwa karhengako Nyamuzinda, emigani mizibu erhakufumaga. 36 Mang’okabona omuntu murhimanya, onalamukire aha burhambi bwâge, amagulu gâwe gamutwire ec’olusò. 37 Amarhegeko ga Nyamuzinda okazigagerêreza, okazigashîbirira bwaca bwayira. Ye wakuzibuhya omurhima, n’oburhimanya odwîrhe wacîfinja wâbu­shobola.

7

Amahano ga ngasi lubero

1 Oleke okujira amabî, n’amabî garhakuyâlule; 2 oyâke obulyâlya, n’obulyâlya bwâkuyâka. 3 Mwana wâni, oleke okurhwêra omu mpinga y’obulyâlya, ly’olek’isârûla akal’ibala. 4 Orhasengeraga Nyamuzinda entebe ya burhanzi, orhahûnaga na mwâmi ecikono c’irenge. 5 Orhacikungaga mushinganyanya embere za Nyamuzinda, n’embere za mwâmi orhahimhaga amarhimanya. 6 Mwana wâni, orhahambiraga omukolo gw’obucirânuzi akaba orhankahashimanyula obulyâlya, bulya omugale anakuhira olunda !wâge, obone wamaba ndyâlya nâwe. 7 Orhacîshubulaga omu ndêko y’olugo, orhabâga wa busha embere z’olubaga. 8 Orhayemêraga bakukulula kabiri mpu ojire amabî, bulya n’eliguma orhalifume. 9 Orhaderhaga, erhi: «Ka Nyamuzinda arhâlola entûlo zâni, erhi k’arhâziyankirire hano nzirhûla emund’ali». 10 Nka washenga oleke okucîdirhibula, orhalekaga n’okuhâna entûlo y’omukenyi. 11 Oleke okushekera omuntu ohanyagire, bulya hali amango ôwamuhebagakwo^j obwo buhanya ankacimuzûsa. 12 Orhakazagisingira mwene winyu obunywesi, n’omwîra wâwe kwo n’okwo. 13 Omanye okunywerha, bulya nta minja garhengamwo. 14 Orhabaga muvole omu ndêko y’ahashosi, oleke n’orhunwa rhunji-rhunji omu masâla. 15 Orhayâkaga emikolo mizibu, ciru n’omukolo gw’enfuka, bulya Ow’Enyanya ye wagujiraga. 16 Orhacîhiraga oku lukere lw’abanya-byâha, omanye oku obukunizi burhâlegame 17 Obe mwirhohye bwenêne, bulya omuliro n’emivunyu bwo buhane bw’enkola-maligo. 18 Omanyceomwîra wankamugera ebirugu, nîsi erhi mwene winyu omugere amasholo g’e Yofiri. 19 Omukazi nkana na murhimanya, orhahîra okamushomba, obwinja bwâge bulushire amasholo cicîro. 20 Oleke okurhindibuza omuja okozire bwinja, nîsi erhi mwambali wâwe ocîhanganyire. 21 Ozigire omuja^k w’obukengêre nk’oku ocîzigira wene, orhabulaga bwacîmwirikira.

Abana

22 K’ojira amasò^l? Ogashibirire; akaba galimwo obunguke, ogalange bwinja. 23 K’ojira abana? Obalere bwinja, obagombye kurheng’eburho bwâbo. 24 K’ojira abanyere? Obashîbirire bwinja, ci kwône obayêreke obusù bukali. 25 Oyâluse mwâli wâwe, kuli kwinja bwenêne, ci omuhe omulume mwinja. 26 Ka mukazi nkana ojira? Omanye wankamuhulusa, n’akaba oyu ogwerhe arhali ye, orhacîkubagiraga-ye.

Ababusi

27 Okenge sho n’omurhima gwoshi, n’amalibuko nyoko^m abwîne orhahîra okagayîbagira. 28 Gerêreza oku bo bakuburhaga: mbwîraga bici wàbagalulire oku minja bàkujirire?

Abadâhwa

29 Orhînye Nyamuzinda n’omûka gwâwe gwoshi, okenge n’abadâhwa bâgeⁿ. 30 Owakulemaga omuzigire necmisi yâwe yoshi, n’abarhumisi bâge orhabahabaga. 31 Orhînye Nyamuzinda, okenge n’omudâhwa, omuhe omwanya gwâge bamutwirîre: omwâka muhyahya, enterekêro y’okucîyunjuza, entûlo y’oluziha, enterekêro y’okushukûlwa, n’ebirhanzi n’ebitagatifu.

Abakenyi n’abahanyagire

32 Olambûle enfune, ohe omukenyi, ly’obona omugisho mwimâna. 33 Ohe ngasi oyîsa omûka, ciru n’abafire nabo orhabayîbagiraga^o. 34 Orhayâkag’abadwîrhe balaka, ofe mûmgo gw’abalaka. 35 Orhayôbohaga okushibirira abalwâla, okwo kwarhuma nâwe wâsîmwa. 36 Omu bijiro byâwe byoshi, kengêra obuzinda bwâwe, na ntyo wayâka ebyâha.

8

Okucîrhonda n’okugerêreza

1 Orhalwisagya omukulu, bulya akanakulagîriza. 2 Orhalwâga mwe n’omugale, bulya ankakuhima kuhonga: omanye oku amasholo gahezize banji, galembya ciru n’omurhima gw’abâmi. 3 Orhajâga kadali mwe na kadegende, kuli kuhira enshâli oku cîko. 4 Orhajiraga obuzâla mwe n’omuntu walezirwe kubî, bulya yehe anajâcira na bashakulûza b’omuntu. 5 Orhakalihiraga omunya-byâha ociyunjuzize, kengêra oku rhweshi rhwabîhire. 6 Orhagâyaguzagya omushosi, bulya nirhu rhwankacîshosihala. 7 Orhacishingiraga okufà kw’owundi, kengêra oku olufu luli lwirhu rhweshi.

Okw’abakulûkulu

8 Orhagayaguzagya akanwa k’abakulukulu, kanji-kanji ogaluke omu binwa byâbo, bulya bo bakuyigîriza oyîgirire, omanye n’obulenga abantu bashigamo. 9 Orhakengulaga ebinwa by’abashosi, bulya bo barhanziriyîgira oku babusi bâbo, bo wâyîgirakwo okucirhonda, n’obulenga bw’okushuza nka mugula.

Okucirhonda

10 Orhakolêzagya enshâli z’omunya-byâha, bulya engulumira y’omuliro gwâge yakuyôca. 11 Omanye obukali bw’owundi muntu bwakakuhabisa, gwakanaba murhego gwarhuma walogorha. 12 Orhahaga omuntu okulenzire misi akantu mpu wamuhoza, n’okamuhoza oderhe oku wanahezirwe. 7. 36: Wayaka ebyâha: oyôrhe oli mwinja ngasi lusiku ly’obà n’iragi ly’okuha mwinja olusiku luzinda. 13 Orhayîmangiraga owâlya omwenda gukulenzire buli, okamuyîmangira onacirheganyagye n’okulyûla. 14 Orhajâga lubanja mwe n’omucîrânuzi, bulya hano balutwa, ye baluhà. 15 Orhabalamaga mwe n’ecishungu, bulya akuhêka olunda orhishi: okw’ali kw’anagenda, arhabwirwa: isirhe lyâge lyânakuyîrhira omu mpinga mwe naye. 16 Orhajâga kadali mwe n’omuntu okunira duba, orhanageraga mwe naye aharhaba nyumpa, bulya akômerire okubulaga omuko. 17 Ihwe lyâwe orhalibwîraga encinganyi, bulyala cirhakamanyibîka ihwe lyâwe. 18 Ecijiro c’okuyôrha ciri mahwe-mahwe, orhacikolaga embere z’ow’e­ mbuga, bulyala orhamanyiri bici akakusingira. 19 Orhabohôleraga ngasi yeshi omurhima gwâwe, orhacîkebagwa n’iduba mpu akola wâwe.

9

Abakazi

1 Orhayagalagwa na mukâwe, orhamuhaga enkengêro z’okukujirira kubi. 2 Orhacîhanaga emw’omukazi, wakanabona yekola okukulire. 3 Orhashimbaga omukazi w’ecishungu, wakanagwa omu mirhego yâge^p. 4 Orhakômeraga omukazi mwîmbiza, wakanagwarhwa omu menge gâge. 5 Orhasingirizagya omunyere, wankanahanirwa haguma nâye. 6 Orhacîhiraga omu nfune z’embaraga, yakanakuyusa ebirugu. 7 Orhasingirizagya hoshi-hoshi omu lugo, orhakômeraga n’enra zàhômbire. 8 Omuhya mwinja, orhahîra okamukonolera amasu, orhanahîraga okasingiriza muka bene. Banji barhebirwe n’iranga ly’omukazi, amagene gâbo gayaka nka muliro. 9 Oleke amazâla haguma n’omukazi ogwerhe omu mwâge, omurhima gwâwe gwankanahya n’obwinja bwâge, obone amagene gamakuhira ecîko.

Oku omuntu ayôrha omu bandi

10 Orhalekaga omwîra wa mîra, omuhyahya arhamulushe. Omwira muhyahya, mavu ga cibabe, linda gahole ly’oganywa bwinja. 11 Orhayagalagwa n’okubêrwa kw’omubi, orhamanyiri obuzinda bwâge. 12 Orhakungaga okubêrwa kw’ababi, kengêra oku barhabule bwahanirwa hano igulu. 13 Oyakire omwîsi w’abantu kuli, ntyo ecôba c’olufu cakurhengamwo. N’erhi wankamuyêgêra, omulabe bwinja, omanye akurhenzamwo omûka. Omanye bwinja oku emirhego ekuzonzire, n’oku elugerêro oli. 14 Okomerane mwe n’omulungu wâwe nk’oku onahashire, onakazidôsa abagula ihano. 15 Olonze okukashambâla mweshi n’abantu nkana, n’enshambâlo yâwe eyêrekere irhegeko ly’Ow’Enyanya. 16 Abashinganyanya babe bo bîra mulîra haguma, orhanalimbiraga okurhali kurhînya Nyamuzinda. 17 Bushanja bwa mulenga bukengwa, yehe muntu okulîre olubaga akwânîne abe mulenga omu binwa. 18 Kishiderha kuyôbohwa ayôbohwa eka, na kadegende arhabonwakwo.

10

Abarhegesi

1 Omurhegesi murhimanya kulanga alanga ecihugo omu njira nyinja, n’obukulu bw’omurhimanya bunarhindc bwinja. 2 Oku mwâmi ayimire, kw’anashîgwa, n’oku omurhambo ali, kwo n’abantu bâge banahimba. 3 Mwâmi muhwinja, buhanya oku bambali, bukengêre bwa barhegesi buyinamula ecihugo. 4 Nyamuzinda ye nn’oburhegesi bw’igulu, amango abwîne go anagoshôla omurhegesi okwânîne. 5 Okubêrwa kw’omuntu emwa Nyamuzinda kurhenga, ye ha abajira amarhegeko irenge.

Okulwîsa obucîbone

6 Oleke okubîkira owinyu akarhinda ciru ankabiha, oleke okuhingira omujina. 7 Obucîbone bugayisa Nyamuzinda n’omuntu, bombi kandi barhabona oku bulyâlya. 8 Ecihugo cinalye ecâbo oburhegesi, ohulyâlya, okuniga n’ensaranga birhumire. 9 Cirhuma obudaka n’oluvu bicîbona, n’obwo oku acizine erhi n’obula mîra bwàbayaga? 10 Endwâla y’omujânyi erhumva bufumu, mwâmi ene, irhondo erhi afîre. 11 Owafire gukola munyama gwa bigûku, nsimba na mivunyu. 12 Okuleka Nyamuzinda, n’okurhenzako Lulema omurhima, yo ntangiriro y’ohucîbone. 13 Omurhondêro gw’obucîbone co câha. Bulyala ecâha lyo igwarhiro ly’ohucîbone, n’omwîra waco buhanya alerha eka. Co carhumire Nyamuzinda amuhà obuhane budârhi, amujira bu­sha. 14 Nyamuzinda arhenzize abagale oku ntebe, ahebakwo ahatûdu. 15 Nyamuzinda àkûzire abacîbonyi. n’aha mwabo ahiraho abirhohye. 16 Nyamuzinda ashâbire ebihugo by’amashanja, abishâba kuhika oku ciriba ciri omu idaho. 17 Hali n’amango abimanywire, abishâba lwoshi, abizâza omu igulu birekikengêrwa. 18 Ohucibone burhali bulume, n’obukunizi bw’okuyîrha burhali bw’oku bûko bw’omukazi.

Abantu bakwânîne olukengwa

19 Bûko buhi bukwânîne olukengwa? Bûko bw’omuntu. Bûko buhi bukwaninc olukengwa? Bûko bw’abarhînya Nyamuzi­ nda. Bûko buhi bukwânîne okugaywa? Bûko bw’omuntu. Bûko buhi bukwânîne okugaywa? Bûko bw’abavuna irhegeko. 20 Omurhegesi anakengwe na bene wâbo, n’abarhînya Nyamuzinda banakuzibwe naye. 21 Okurhînya Nyakasane gw’omurhondêro gw’okuzihwa; obucibone n’obuzibu bw’omurhima gw’omurhondêro gw’okugaya­guzibwa. 22 Omugale, omurhonyi, nîsi erhi omukenyi, alimbîre okurhînya Nyamuzinda. 23 Kurhakwânîni okugayaguza omukenyi w’obukengêre, kurhashigânîni kandi okuhâ enkola-maligo okukengwa. 24 Omurhegesi, omucirâmuzi bali bakulu, kukwaninc okubakenga, ci nta mukulu olushire omuntu orhînya Nyamuzinda. 25 Omuja murhimanya anashigwe n’abalengerîre, n’omuntu wayigîrizibwe bwinja arhacîduduma

Obwirhohye n’okuli

26 Omanye wakacîbona bwenge nka oli omu mukolo, omanye wakacîkunga n’obwo oli omu bulagirire. 27 Omuntu wâkola, abe mugale ye mukulu, aba muntu ocîkùnga n’obwo ntyo alâla. 28 Mwana wâni, oîkùnge n’olugero, olole oli wa lugero lunganaci. 29 Omuntu ocîbihire yêne, ndi wakamunywêra emizimu? nîsi ndi wankakenga ocîgayire yêne? 30 Omukenyi akengerwa murhima gwâge, n’omugale bamukengere ebirugu byâge. 31 Mukenge omu bukenyi, hano agala lyohe kurhi? Mugaywa omu bugale, lyohe hano akena kurhi?

11

Embuga: galangala erhi na malunde

1 Omukenyi nk’ali murhimanya, irhwe ayînamula, n’ekarhî k’abakulu abwârhala. 2 Orhakùngiraga omuntu mubi obulî, orhanagayiraga omuntu amagala manyi. 3 Olujuci luba lunyi omu bibalala ci ebi lujira birhahimwa bununu. 4 Orhalimbiraga emyambalo yâwe, orhacîbonaga bamakukùnga: bulya emikolo ya Nyamuzinda erhahimwa bwinja, ci kwône eri mifulike omu masù g’abantu. 5 Kanji abâmi barhenzibwe oku ntebe, n’ecigolo cayambala ishungwè lyâbo. 6 Kanji baciri-rnisi bayandazibwe burhaba, na bannahano bakulu bashuba bashizi.

Okugerêreza n’okuyisha bunyi-bunyi

7 Orhaganyagya embere orhangule bwinja, gerêreza burhanzi, obuliganya. 8 Orhashuzagya orhanaciyumva, orhatwiraga owinyu omu binwa. 9 Orhakalihiraga olubanja lurhakuyerekîri. orhajâga omu ntambala y’abanya-byâha. 10 Mwana wâni, oleke okuhambalikanya emanja, zikalugirira orhazifume, ciru wankalibirha, orhashegûke, n’okuyâka kurhakufumye. 11 Abacîkanangula ho bali: barhame, balibirhe, ci oku balibisire, kwo n’emunda baja yabayâka.

Okulangalira Nyamuzinda

12 Hali abazamba bahûna oburhabâle: bakenyi ba birugu ci bakenyi bagale, Nyamuzinda kurhonya abarhonya, anabayînamule omu buligo bwâbo. 13 Nyamuzinda anarhume bashubiyînamula amalanga, abandi hasômerwe obwo. 14 Aminja n’amabî, akalamo n’olufu, obukenyi n’obugale byoshi emwa Nyamuzinda birhenga. 15 Obushinganyanya. obwenge n’okumanya irhegeko rhubihâbwa na Nyakasane, obuzigire n’ebijiro binja byoshi emwâge birhenga, 16 isirhe n’obumînya byalemeragwa abanya-byâha, banyankola-maligo, obuhanya buli bwâbo. 17 Enshokano za Nyamuzinda zishohôlwa n’ahamukunda, n’oburhonyi bwâge bubalusize ensiku zoshi. 18 Hali abantu bagala erhi kubîkirira okujinika kurhumire, lolaga oluhembo lwâbo^q: 19 Olusiku baderha, erhi: «Nakarhamukaga, birhali binyi ebi, nâlamira aha», barhamanyiri nsiku inga zisigîre: bàbisiga, bafe , abandi babirye. 20 Mwana wâni, ocisêgereze oku mukolo gwâwe, okazigushîbirira, olinde oshosihaliramwo. 21 Orhayâgalagwa n’emikolo y’omunya-byâha, ocîkubagire Nyamuzinda, osêre oku mukolo gwâwe. Bulya kuli kulembu emwa Nyamuzinda, okugaza omukenyi bunobuno, mwa kano kanya. 22 Omugisho gwa Nyamuzinda lwo luhembo lw’omuntu omurhînya, kano kanya, omugisho gwa Nyamuzinda gwamanajako obwâso. 23 Orhaderhaga, erhi: «Bici ndagirirekwo? kurhenga ene, ebyâni biri binganaci bulya?» 24 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntakola mugale, kurhi naciba?» 25 Olusiku lw’iragi omuntu arhakengêra amalibuko, n’olusiku lw’obuhanya, omuntu anayibagire iragi. 26 Kwo kuderha oku, emwa Nyamuzinda, kuli kulembu, olusiku lw’okufù, anahembe ngasi muntu nk’oku ebijiro byâge binali. 27 Hisanzi hitya hya malibuko hinayibagize obwîgusi, n’omu kanya kazinda k’omuntu mwo emikolo yâge ebonekera. 28 Orhakùngaga iragi ly’owundi anacizine, bulya omuntu amanyirwa aha buzinda bwâge^r.

Okucilanga oku mubi

29 Enyumpa yâwe erhabaga ishubûkiro lya ngasi yeshi, bulya amenge g’omubî gali manji. 30 Kula bagwârha enkwâle, bayihira omu irhonga, kwo guli omurhima gw’omucîbonyi, ye mujishamba walinda oku wafa. 31 Omunywcsi anahindule chinja hihi, n’ehinja hirhabula ishembo emund’ali. 32 Isasi ly’omuliro linayâse ecibêye, omubî anaîbundike àkol’alingihuma omuko. 33 Omanye omubî bulya ye kabindi-afunikira-obubî, omanye akuhirakwo akafinjo. 34 Ow’e,buga omuhire aha mwâwe, kuyôkêra ohayôkire, wabona oku akukoza oku ba-aha-mwâwe.

12

Embuga: galangala erhi na malunde

1 Omukenyi nk’ali murhimanya, irhwe ayînamula, n’ekarhî k’abakulu abwârhala. 2 Orhakùngiraga omuntu mubi obulî, orhanagayiraga omuntu amagala manyi. 3 Olujuci luba lunyi omu bibalala ci ebi lujira birhahimwa bununu. 4 Orhalimbiraga emyambalo yâwe, orhacîbonaga bamakukùnga: bulya emikolo ya Nyamuzinda erhahimwa bwinja, ci kwône eri mifulike omu masù g’abantu. 5 Kanji abâmi barhenzibwe oku ntebe, n’ecigolo cayambala ishungwè lyâbo. 6 Kanji baciri-rnisi bayandazibwe burhaba, na bannahano bakulu bashuba bashizi.

Okugerêreza n’okuyisha bunyi-bunyi

7 Orhaganyagya embere orhangule bwinja, gerêreza burhanzi, obuliganya. 8 Orhashuzagya orhanaciyumva, orhatwiraga owinyu omu binwa. 9 Orhakalihiraga olubanja lurhakuyerekîri. orhajâga omu ntambala y’abanya-byâha. 10 Mwana wâni, oleke okuhambalikanya emanja, zikalugirira orhazifume, ciru wankalibirha, orhashegûke, n’okuyâka kurhakufumye. 11 Abacîkanangula ho bali: barhame, balibirhe, ci oku balibisire, kwo n’emunda baja yabayâka.

Okulangalira Nyamuzinda

12 Hali abazamba bahûna oburhabâle: bakenyi ba birugu ci bakenyi bagale, Nyamuzinda kurhonya abarhonya, anabayînamule omu buligo bwâbo. 13 Nyamuzinda anarhume bashubiyînamula amalanga, abandi hasômerwe obwo. 14 Aminja n’amabî, akalamo n’olufu, obukenyi n’obugale byoshi emwa Nyamuzinda birhenga. 15 Obushinganyanya. obwenge n’okumanya irhegeko rhubihâbwa na Nyakasane, obuzigire n’ebijiro binja byoshi emwâge birhenga, 16 isirhe n’obumînya byalemeragwa abanya-byâha, banyankola-maligo, obuhanya buli bwâbo. 17 Enshokano za Nyamuzinda zishohôlwa n’ahamukunda, n’oburhonyi bwâge bubalusize ensiku zoshi. 18 Hali abantu bagala erhi kubîkirira okujinika kurhumire, lolaga oluhembo lwâbo^s: 19 Olusiku baderha, erhi: «Nakarhamukaga, birhali binyi ebi, nâlamira aha», barhamanyiri nsiku inga zisigîre: bàbisiga, bafe , abandi babirye. 20 Mwana wâni, ocisêgereze oku mukolo gwâwe, okazigushîbirira, olinde oshosihaliramwo. 21 Orhayâgalagwa n’emikolo y’omunya-byâha, ocîkubagire Nyamuzinda, osêre oku mukolo gwâwe. Bulya kuli kulembu emwa Nyamuzinda, okugaza omukenyi bunobuno, mwa kano kanya. 22 Omugisho gwa Nyamuzinda lwo luhembo lw’omuntu omurhînya, kano kanya, omugisho gwa Nyamuzinda gwamanajako obwâso. 23 Orhaderhaga, erhi: «Bici ndagirirekwo? kurhenga ene, ebyâni biri binganaci bulya?» 24 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntakola mugale, kurhi naciba?» 25 Olusiku lw’iragi omuntu arhakengêra amalibuko, n’olusiku lw’obuhanya, omuntu anayibagire iragi. 26 Kwo kuderha oku, emwa Nyamuzinda, kuli kulembu, olusiku lw’okufù, anahembe ngasi muntu nk’oku ebijiro byâge binali. 27 Hisanzi hitya hya malibuko hinayibagize obwîgusi, n’omu kanya kazinda k’omuntu mwo emikolo yâge ebonekera. 28 Orhakùngaga iragi ly’owundi anacizine, bulya omuntu amanyirwa aha buzinda bwâge^t.

Okucilanga oku mubi

29 Enyumpa yâwe erhabaga ishubûkiro lya ngasi yeshi, bulya amenge g’omubî gali manji. 30 Kula bagwârha enkwâle, bayihira omu irhonga, kwo guli omurhima gw’omucîbonyi, ye mujishamba walinda oku wafa. 31 Omunywcsi anahindule chinja hihi, n’ehinja hirhabula ishembo emund’ali. 32 Isasi ly’omuliro linayâse ecibêye, omubî anaîbundike àkol’alingihuma omuko. 33 Omanye omubî bulya ye kabindi-afunikira-obubî, omanye akuhirakwo akafinjo. 34 Ow’e,buga omuhire aha mwâwe, kuyôkêra ohayôkire, wabona oku akukoza oku ba-aha-mwâwe.

13

Okuja haguma n’abinyu

1 Omuntu akahuma oku bulembo, bunamunanîrekwo, n’okômera omucîbonyi anamushushe. 2 Orhabarhulaga omuzigo orhagale, orhayinjibanaga omuzibu n’omugale kulusha we. Cici cankarhuma wahira enyungu y’ibumba haguma n’ey’ecûma? n’obwo erhi zankahukulana, ey’ibumba yanabereka? 3 Omugale anahe amanyagana abulinalîmbirana, omukenyi ananyagwe ehyâge, abulihisengera. 4 Omugale amango omukwânîne anakukolêse. n’amango wamanyihya obushiru anakujandike, 5 amango ocigwerhe ehyâwe, buciri bwîra, ci erhi analinzire, buzira nshonyi, mpu akunyagehyo. 6 Amango alagirire oku burhabâle bwâwe, anakurhonye, akuyêreke amasheka, olangalire, akubwire ebinwa binja, mpu: «bici olagîrîrekwo?» 7 Kurhâhanga arhakubonêsa nshonyi hano akol’agaba, ciru anakunyâge kabiri-kasharhu, na buzinda akuhe ebinioko. Hano akulangira, akuyâke, adunde irhwe acîzongere. 8 Omanye orharhebagwa, balekikubonêsa nshonyi erhi buhwinja bwâwe burhuma. 9 Okabona omugale akuhamagala, onabe nk’orhumvîrhi, wabona oku akuyimbîrira. 10 Orhacîhunikaga bulya banakugalula nyuma, kandi orhabêraga kuli bwenêne bulya banakuyîbagira. 11 Orhakômeraga omugale, omanye ebinwa byâge binji-binji. Ebinwa byâge binji-binji byo biri bya murhego, oku ali mpu ashagalusire, n’obwo alikwo akuyenja. 12 Omanye omurhûnzi w’ebinwa, arhakushurhîsa, akushwekêse. 13 Omanye-omanye, bulya obuhanya bukulusize omu njira. 14 Erhi wankayumva okwo amango ol’iro, onazûke; omu kalamo kâwe koshi, ozigire Nyakasane onamuyakûze akuciza.

Omugale n’omukenyi

15 Ngasi cintu cizîne coshi cisîma ecâbo, na ngasi muntu kwo n’okwo. 16 Ensimba erhahambarha erhali ya bûko bwâyo, n’omuntu naye wâbo muntu ayinjibana. 17 K’onabwîne oku eciryanyi cakayumvanya n’omwana-buzi? omuntu mubî n’orhînya Nyamuzinda, nabo kwo na kuguma. 18 K’onabwîne oku omurhûla gwankaba ekarhî ka mpunga n’akabwa? kwo-na-kuguma nta murhûla ekarhi k’omugale n’omukenyi. 19 Ensimha nto byo biryo by’entale emuzirhu, ntyo, abakenyi yo minyama y’abagale. 20 Emw’omucîbonyi obwirhohye kuli kushûbuka, ntyo, omugale naye arhabona oku mukenyi. 21 Omugale abe nk’asarhala kwône, abîra hage banamugwarhirire, ow’obuligo akahirima, ciru n’abîra bâge banamusige. 22 Omugale àkasarhala, banamugwarhirire banji, akaderha ebirhali byo, banakongôrheze. Ow’obuligo akasârhala, banamulongôze, na ciru akaderha ebinwa binja, barhabihiramwo izu. 23 Omugale akabumbula akanwa, boshi banahwekêre, n’akanwa kâge kamanyikane hoshi-hoshi. Omukenyi akabumbula akanwa, banaderhe, mpu: «hya ngahi ehi?». Akasârhala banamususunike oku idaho. 24 Obugale buli bwinja nka burhalikwo câha, omu iderha ly’enkola-maligo obukenyi buli bubî. 25 Murhima guhà omuntu iranga, gulijire linja erhi libî. 26 Omurhima mwinja bwo na busù bwinja, okusinga emigani guba mukolo muzibu.

14

lragi ly’okuli

1 Iragi ly’omuntu orhasagijira ecâha omu nderho, n’orhayumva omurhima gw’ebyâha byâge gwamulya. 2 Iragi lyâge omuntu orhacîtumuzizi cici, omuntu orharhiba murhima.

Okuyâgalwa n’obujinisi

3 Obugale burhakwânana nshahu, n’oku muntu w’amagene, ebirugu binji birigi bya cici? 4 Ohaka n’ishali lyamuyîrha, bandi ahakira, ebyâge byalîbwa n’abandi. 5 Owaciyîrha yêne, ndi akaciza? owayôboha ciru okuhuma oku byâge. 6 Nta mwîsi mubî kulusha ocîyîrha yêne, lwo luhembo lw’okumînya kwâge. 7 Okujira aminja kwâge kunabe nka kuhugwa, buzinda anayêrekane obumînya bwâge. 8 Ali mumînya omuntu w’amasu g’oluhubo, kukengula akengula n’okugayaguza abandi. 9 Omuyâgalwa arhasîma ehi agwerhe, amagene kuyumya gayumya omurhima. 10 Omujinisi arhalîka bulye, n’amêza gâge cizombo. 11 Mwana wâni, nk’ogwerhe onalye, orhule na Nyamuzinda entûlo ahûnyire. 12 Orhayibagiraga oku olufu omu njira luli, n’oku omulâli gw’ab’ekuzimu ntâye osagikubwirago. 13 Ojirire abîra bawe aminja oku orhacifa, ohâne nk’oku onahashire. 14 Orhalahiraga iragi lya buno, orhanenaga ehinja omurhima gucifinjire. 15 Kâli obugale bwâwe bandi wabusigire? n’ebirugu byâwe kâli iragi lyâbigaba? 16 Ohûne, onahâbwe. osîme, arhali ekuzimu yo balongeza obusîme. 17 Ngasi mubiri kwo gukoya nka bwikunje, okufa liri irhegeko ly’ensiku n’amango. 18 Kul’obona orhwasi rhw’omurhi gujagalire, rhurhaliholoka rhurhali­ shoga, kwo n’amaburhwa g’omubiri, n’omu gali, oku baguma bafà abandi bâburhwa. 19 Ngasi bushanja bukoya kuhwa bunahwa, na nnabwo bombi bagendanwa.

Iragi ly’omuntu murhimanya

20 Iragi lyâge omuntu okengêra oburhimanya, n’orhimanya n’obukengêre bwâge, 21 agerêreze emurhima enjira z’oburhimanya, anakulikire amahwe gabwo. 22 Kw’abushimba nka muhivi, oku njira yabwo alingûkiza; 23 anaje ah’idirisha lyabwo, atamale aha luso lwâbwo; 24 acumbike eburhambi bwâbwo, agwike omulindizo omu côgo câbwo; 25 ayûbake eburhambi bwâbwo, abwârhale omu kahwenyenye k’omurhûla. 26 Abuyûbuze abana bâge, naye yêne ayakire omu mashami gâbwo. 27 Omu cihôho câbwo mwo akaziyakira idûrhu, na ntyo aje omu irenge lyâbwo.

15

1 Kw’ajira ntyo omuntu orhînya Nyamuzinda; ôyankirira irhegeko burhimanya ashobôla. 2 Kwo bumuyankirira nka kula nnina wa muntu amuyankirira, bumuyankirire nka muhya wayankirira iba; 3 bumulise akalyo k’obwirhonzi, bumunywese amîshi g’oburhimanya; 4 abuyegemere, arhanacidundagane, abusêrekwo, arhanacibulabule. 5 Bumulengereze enyanya ly’ababo, omu karhî k’endêko, bumubumbûle akanwa. 6 Ayumve omurhûla anabone ecimanè c’obusîme, ahabwe irenge ly’ensiku n’amango. 7 Abasirhe nta mango babuhikekwo, n’abanya-byâha barhakabubona. 8 Oburhimanya burhabonanako n’obucîbone, n’abanywesi barhabukwîrirwa. 9 Obukuze burhaba omu kanwa k’omubî, bulya Nyamuzinda arhamuhiribwo. 10 Bulya oburhimanya bwo buyêrekana obukuze, na Nyazmuzinda ye bulangûla enjira.

Obuhuru bw’omuntu

11 Orhaderhaga, erhi: «Nyamuzinda warhumire najira ecâha», bulya Nyamuzinda arhankajira ebi ashomba^u. 12 Orhaderhaga, erhi: «Nyamuzinda warhumire nahabuka», bulya ntâco ajira n’omunya-byâha. 13 Nta bikabulirwa Nyamuzinda akwîrirwa, n’abantu bamurhînya barhabikwîrirwa… 14 Kurheng’aha murhondêro ye walemaga omuntu, anamuleka omurhima gwâge gumuhe. 15 Nk’olonzize, amarhegcko wanagakulikira, okubêra omu njira nyinja okuhashire. 16 Embere zâwe, ahebireyo omuliro n’amîshi, lambûla okuboko, orhole eci olonzize. 17 Embere z’abantu, eri obuzîne n’olufu, muli byombi, eci balonzize co banacîshoga. 18 Bulya oburhimanya bwa Nyamuzinda burhajira lugero, byoshi ahashire na byoshi abona. 19 Amasù gâge gayêrekîre balya bamurhînya, amanyire yêne emikolo yoshi y’abantu. 20 Ntaye akol’arhegesire mpu abe nkola-maligo, na ntâye akola ayemêrire mpu abe mugoma.

16

Obuhanya bw’ababî

1 Orhacîfinjaga okuburha ha-bunji-bwa-busha, orhacîshingiraga abana b’ebyâbi. 2 Orhacîshingaga ciru bankaluga, nka barharhînya Nyamuzinda. 3 Orhalangaliraga okulama kwâbo, orhalangaliraga n’enjira balimwo, bulya muguma nkana ye mukulu aha cihumbi, n’aha omuntu akaburha enkola-maligo, akacîfira buzira mwana. 4 Omuntu muguma nkana anabumbe olugo, iburha ly’ababî kuhwa linahwa. 5 Niene nabwîne n’amasù gani bintu binji bishushana; nanayumva n’amarhwiri gâni ebiri bizibu. 6 Omuliro gucîtuzire omu ndêko y’endyâlya, n’obukunizi buzûsire omu ngabo y’abagoma. 7 Nyamuzinda arhahabaliraga balya ba ciri-misi ha mîra, bagomaga erhi kulimbira emisi kurhuma^v. 8 Arhababaliraga olugo Loti^w aliyûhasiremwo, erhi obucîbone bwa bene-lwo bwamamugayisa. 9 Arhabaga bwonjo oku bûko bw’emihera^x, boshi baholoka erhi byâha byâho birhuma. 10 Akujirira n’engabo ya bihumbi magana galindarhu^y, balya bacîhindulaga^z erhi buzibu bwa mirhima yâbo burhuma. 11 Ciru ankabire muntu muguma cikanyi-cirhagomba, okumuleka arhahanyirwi kwanasômerana, bulya obwonjo n’obukunizi biri bya Nyamuzinda, nn’olukogo ye na nn’oburhè. 12 Obwonjo bwâge buluga, ci n’obukali bwâge burhali bunyi, anatwe olubanja lw’abantu nk’oku emikolo yâbo enali. 13 Arhaleka buzira kuhana omunya-byâha n’amabî gâge, arhanalindisa busha omuntu omurhînya. 14 Aba wa lukogo lunji, ci ngasi muguma ashobôla nk’oku ebijiro byâge binali. 15 Nyamuzinda adundaguzize omurhima gwa Faraoni mpu lyo amanyisa emikolo yâge hano igulu. 16 Obwonjo bwâge bucîyêrekana oku biremwa byoshi, obulangashane n’omwizimya abijirire abantu boshi.

Oluhemho ho luli

17 Orhaderhaga, erhi: «Ka ntacîfulika oyo Nyamuzinda, eyo nyanya ndi wânkengêra?» «Ndi waja anfukula omu karhî k’entuliri y’abantu?» «Ndi ntâye ekarhî k’ebiremwa binji^a ntya». 18 Lola: empingu, enyanya kurhaluka amalunga, ekuzimu n’igulu, okuyisha kwâge kwamabigezamwo omusisi. 19 Caligumiza entôndo n’eciriba c’igulu, byamageramwo ogwa nyugunyu embere zâge. 20 Ci kwône barhakengêra ebyo byoshi, ndi ogerêreza ogw’enjira zâge? 21 Ciru n’omusirûla gurhabonekana, hofi emikolo yâge yoshi gali mahwe. 22 «Emikolo y’obushingnyanya^b, ndi wayimanyisa? Ndi wayirinda? Bulya endagâno eri kuli». 23 Zo nkengcro z’omuntu w’obukengere bwofi ezo, omuhwinja n’omuhabà barhalôrha elirhali isirhe.

Omuntu omu biremwa

24 Nyumva, mwana wâni, oyigîrire, ebinwa nakubwîra obirhege omurhima. 25 Nakuyêreka olugero lw’enjira, nacîhangana nkuyumvise omanye. 26 aha murhondêro, erhi Nyamuzinda alema ebiremwa byâge^c, oku ayusirema, agabira ngasi ciguma aha cabêra. 27 Ebiremwa byâge abiha olukere lw’ensiku n’amango, kurheng’emurhondêro gwabyo kuhika okuli kw’amango. Ebiremwa byâge birhafà ishali, birhafà murhamo, na nta mango bireka omukolo gwâbyo. 28 Ntaco cisagihukula ecâbo, na nta mango bibula kumuyumva. 29 Nyamuzinda asinza igulu obwo, aliyunjuza ebinja byâge. 30 Alihiramwo ngasi bûko bwa nsimba, n’omu idaho zânâshubire.

17

1 Nyamuzinda arhenzize omuntu omu budaka, na buzinda omu idaho amushubiza^d. 2 Abantu àbatwirîre ensiku n’amango gagerêrîre, abaha obuhashe oku byoshi^e biri en’igulu. 3 Nk’oku yêne ali, abahà emisi, abalema bamushushire^f. 4 Ahà ngasi ciremwa okuyôboha omuntu, ly’omuntu akulira ensimba n’ebinyunyi. 5 Bashobôla okukolêsa mahashe arhanu ga Nyakasane, nka buhashe bwa kalindarhu, bahabwa okukolêsa obwenge n’obushinganyanya nka buhashe bwa kalinda, buhugûla ago mahashe gâge. 6 Abalema bagwerhe akanwa, olulimi, amasu, amarhwiri, abahà omurhima gw’oburhimanya. 7 Abayunjuza bumanye n’obukengere, abamanyisa ehibî n’ehinja. 8 Abahir’obumoleke omu murhima, mpu babone obunji bw’emikolo^g yâge. 9 Anabaha okujira obukuze bw’ebisomerine byâge, ensiku n’amango. 10 Bakuze izîno lyâge limâna, baganire obunji bw’ebi ajizire. 11 Anabahe obumanye, kandi anabamanyise irhegeko ly’akalamo. 12 Ajira haguma nabo endagano y’ensiku n’amango, abamanyisa enkengero^h zâge. 13 amasù gâbo gabona obunji bw’irenge lyâge, amarhwiri gâbo gayumva obunene n’obwinja bw’izù lyâge. 14 Ababwîra, erhi: «Mucilange oku bubî bwoshi», abahà amarhegeko bakulikira ngasi muguma oku wâbo.

Nyamuzinda mutwî w’emmanja

15 Olugendo lwâbo kubona alubona ensiku zoshi, nta mango lucîfulike aha arhalubone. 16 Kurhenga oburho bwâbo, enjira yabo erhabayêreecza oburhali bubî, ciru barhanahashaga okuhindula omurhima gwâbo guli nk’ibâle, gube murhima gwa muntu. 17 Ngasi lubaga aluhîre omurhambo wâlurhegeka, Israheli yehe guli mwanya gwa Nyamuzinda yêne. 18 Bulya ye murhanzi, amulera omu bworhere nkana, omu kuba amuyunjuzize bulangashane bw’obuzigire bwâge, arhacimulikiriraga. 19 Ebijiro byâbo byoshi biri nk’izûba embere zâge, amasu gâge garhahusa kwalola olugendo lwâbo. 20 Obulyâlya bwâbo burhacifulisiri amasù gâge, ebyâha byâbo byoshi biri embere za Nyamuzinda. 21 Cikwône Nyakasane aba mwinja, ayishi n’eciremwa câge, Arhabiherêrekeza erhi kubilîkirira, ci kulanga abilanga. 22 Okuhâna kw’obuzigire kuli kubîka kw’omuntu, kunalange ecijiro cinja nka mbonyi y’isù. 23 Olusiku Nyamuzinda abahemba ho luciri, abavangulire omugisho gw’oluhembo lwâbo. 24 Abacîyunjuzize anabahe omurhima gw’okugaluka, arhûlirize abacîzigulusire.

Muciyunjuze

25 Ogaluke emunda Nyamuzinda ali, oleke ebyâha byâwe, omushenge bwinja, oleke okumugayisa. 26 Oshubire Ow’Enyanya, oleke obulyâlya, oshomhe lwoshi lwoshi obulenzi. 27 Bulya ndigi wankajikuza Nyamuzinda ekuzimu, akaba abazîne barhamukuzizi, bamuhà irenge lyâge? 28 Obukuze burhaba emw’emifù nk’oku burhaba emw’abarhahali, ozîne agwerhe n’amagala ye Nyamuzinda. 29 Neci, obwonjo bwa Nyamuzinda bubà bunji, olukogo lwâge oku bantu bayêrekîre emund’ali. 30 bulya omuntu arhankaba na byoshi, mwene-omuntu arhali karhafà. 31 Bici bimoleka kulusha izûba? Kurhahanga lirhafulikwa n’ecitû. Omubiri n’omuko maligo byaka­ nakola. 32 Nyamuzinda ye lola ngasi buhashe buli enyanya emalunga, abantu boshi bunaba budaka na luvu.

18

Nyamuzinda abà mukulu

1 Nyamubâho ensiku n’amango ye walemaga byoshi. 2 Nyamuzinda yêne mushinganyanya. 3 Nta wundi omulushire, yerhegeka igulu n’akashanashanwe, byoshi bikenga obulonza bwâge, bulya ye mwâmi wa byoshi, oku buhashe bwâge ye berûla ebitagatifu n’ebirhali bitagatifu. 4 Ndi àhîre obuhashe bw’okuderha ebijiro byâge, na ndi wankavûlula ebinja byâge? 5 Ndi wankagera obuhashe bw’obwâmi bwâge, na ndi wankaganira obwonjo bwâge? 6 Ntaco omuntu ankanyihyakwo na ntâco ankayushûlakwo, ntâye wankavûlula ebinja bya Nyamuzinda byoshi. 7 Erhi omuntu ayûsa, gwo gukola murhondêro, erhi kwo kukola kurha­ngira, n’erhi ahusa kube kurhângâlaⁱ.

Omuntu aba ntâye

8 Omuntu aba cici? Abà wa bici? Ngahi ayinjihira na ngahi abihira? 9 Akalamo kage? Emyâka igana nk’eri minji. 10 Murhônyi gudômwa omu nyanja, mbeke ya mushenyi, kwo eyo myâka eri embere z’ensiku n’amango. 11 Co cirhuma Nyamuzinda alember’abantu, co cinarhuma anabarhulirako olukogo lwâge 12 Abwîne, amanyire oku obuzinda bwâbo bubà buligo, co cirhuma aluza obwonjo. 13 Omuntu ababalira omulungu wâge, ci Nyamuzinda yehe ababalira ngasi muntu yeshi, anahanûle, akubûle, ayîgîrize, arhange kul’omungere anajira obusò bwâge^j. 14 Olukogo !wâge luba oku bantu bakulikire enjira yâge, balya balongereza okushimba amarhegeko gâge.

Okuhâna kulimwo kubiri

15 Mwana wâni, aminja ojirire omuntu orhagakulikizagyako bijâci, n’ebi wahâna, orhabihânaga wanacîduduma. 16 Olume lunanyihye idûrhu bulya? Akanwa kinja kalushire okuhâna. 17 Neci, akanwa kinja kalushire okuhâna, ci omuntu nkana byombi haguma abihira. 18 Omusirhe anabe arhahâna anabulijâcirana, n’omwâgalwa anahâne ehi alakira.

Okucirhonda n’okulalira

19 Embere oje lubanja, orhangidôsa emirhima, ocîbuke oku orhacilwâla. 20 Ocîyâze embere oje lubanja, hano oluja, bakulîka. 21 Ocîrhohye embere olwâle, yerekana oku ocîyunjuzize nka wamajira ecâha. 22 Harhajiraga ecakuhanza kwayûkiriza eciragâne câwe bwacibona, orhalindaga olufù mpu lyo obà mwinja. 23 Gerêreza embere olaganye Nyamuzinda, olekiyôrha nk’owarhangula Nyamuzinda. 24 Kengera obukunizi bw’ensiku nzinda, amango g’okucihôla, amango Nyamuzinda akengulana. 25 Amango oyezize, kengêra ecizomho, n’amango ohirhire, kengera obukenyi n’obuligo. 26 Kurhenga sêzi kuhika bijingo, akasanzi karhayimanga, byoshi kugera bigera duba embere za Nyamuzinda. 27 Omurhimanya kucîlanga acîlanga muli byoshi, omu nsiku z’obugoma, anacilange oku bulenzi. 28 Omuntu w’obukengêre yeshi ayishi oburhimanya; owabuhisirekwo kukûnga abukûnga. 29 Abantu b’obukengêre n’abadesi nkana nabo bashibirire oburhimanya, n’ebi baganira eri migani ekwânîne obushinganyanya.

Okucîrhegeka kw’omuntu

30 Orhayemêraga amagene g’àbakulula, oshube oku nyifinjo zâwe. 31 Okushimba enshumi z’amagene gâwe, kwanarhuma abashombanyi bâwe bakushekera. 32 Omanye wakarhonya obunùnîrizi bw’amasîma, orhayinjibanaga ab’enkomedu ziri ntyo. 33 Orhajiraga ensiku nkulu n’ensaranga mpozanyo, amango enshoho yâwe eri nyûmu.

19

1 Omuntu ojira ntyo arhakagala, n’ogaya ehinyi agwerhe, bukenyi ahingira. 2 amamvu n’abakazi b’ebishungu byo bihûsa abalume omurhima, n’omwîra w’embaraga arhabâ nshonyi^k. 3 Oyo muntu guli munyama gw’ebigûku n’emivunyu, n’ecirala cirhafuma aho.

Omanye okudegenda

4 Oyemêra dudaduba erhi wa murhima mwangu, n’ojira ecâha yêne ocîkolera amabî. 5 Osîma amabî ayishihanwa. 6 Orhakwîrirwa kalimi afuma lunji. 7 Omwanzi gwa bene orhagubwîraga owundi, ntâye wakushombera okwo. 8 Gwa bene orhagubwîra ndi: oli omwîra wâwe, oli omushombanyi wâwe, nkaba libe irhegeko emund’oli ly’okuderha. 9 Bânakurhega amarhwiri, bâkukemerane, buzinda bakushombe. 10 Ka bakubwizire omwanzi? Ocibêre nshinda. Yaah! Orhabashe! 11 Mwanzi musungunu baguhe omwerûzi, gumuheke nka mukazi wabiga-bigwa n’emikero mibishi. 12 Omwanzi babwîra ecinganyi, guli nka mwampi bamulashire omu cibero.

Wayumvîrhe, gendaga olole wene

13 J’emw’omwîra wâwe: kwankanaba ntako anajizire, n’akaba hali oku anajijire, arhacishubirire. 14 J’emw’omulungu wâwe, kwankanaba ntakwo anadesire, n’akabâhali oku anadesire, arhacikuderhe. 15 Ja wene emw’omwîra wâwe: bulya abantu barhahimwa kunywerha, orhayemêrezagya ngasi coshi bakubwizire. 16 Kanji olulimi lufuma omuntu n’obwo arhakulonzagya, ndi akanwa karhasâgifuma? 17 Genda oshambâze mulungu wâwe embere omujise luhanja, kulikira amarhegeko g’Ow’Enyanya orhajira burhe. 18 Amarhegeko ga Nyamuzinda gwo guba murhwe gw’olukogo lwâge, n’obushinganyanya buyunguka obuzigire bwâge. 19 Okumanya amarhegeko ga Nyamuzinda^l n’okugakulikira yo njira y’a­ kalamo, abajira ebimusîmîsa banahumbûle oku murhi gw’obuzîne bw’ensiku n’amango.

Oburhimanya bw’okuli n’oburhali bwo

20 Ngasi burhimanya kubâ kurhînya Nyamuzinda, na ngasi burhimanya bubâmo okuyûkiriza irhegeko n’okumanya obuhashe bwâge. 21 Omushizi obwîra nnawabo erhi: «Ntajire ehi walonza». ciru ankahijira buzinda, kugayîsa agayîsa omuha eci alya. 22 Okumanya amabî burhaba burhimanya, n’ihano ly’abanya-byâha burhaba bwirhonzi. 23 Hali obulenga burhali bwo, musirhe, omuntu orhajira burhimanya. 24 Owaba na bwenge bunyi akanarhînya Nyamuzinda, ye mukulu aha mwenge-mwenge wavuna irhegeko. 25 Hali obulungu bw’obulâlya, hali abanywerha mpu lyo babona eci balonza. 26 Hali abantu bagenda bajonjoboka n’omûngo, n’obwo kwa bwengûza. 27 Obone akube igosi, abe nka wa bihuli, ye na murhanzikola amaligo hano abona obulyo. 28 Hali onunirwa n’obuzamha bw’okujira ecâha, hano abona akasanzi k’okucijira erhi na yeshi oyo. 29 Ebusu omuntu amanyirwa, omuntu nkana abonekana emalanga. 30 Myamhalo y’omuntu emanyisa omukolo gwâge, n’olugendo lwâge luyêrekane al muntu muci^m.

20

1 Omuntu ojira ntyo arhakagala, n’ogaya ehinyi agwerhe, bukenyi ahingira. 2 amamvu n’abakazi b’ebishungu byo bihûsa abalume omurhima, n’omwîra w’embaraga arhabâ nshonyiⁿ. 3 Oyo muntu guli munyama gw’ebigûku n’emivunyu, n’ecirala cirhafuma aho.

Omanye okudegenda

4 Oyemêra dudaduba erhi wa murhima mwangu, n’ojira ecâha yêne ocîkolera amabî. 5 Osîma amabî ayishihanwa. 6 Orhakwîrirwa kalimi afuma lunji. 7 Omwanzi gwa bene orhagubwîraga owundi, ntâye wakushombera okwo. 8 Gwa bene orhagubwîra ndi: oli omwîra wâwe, oli omushombanyi wâwe, nkaba libe irhegeko emund’oli ly’okuderha. 9 Bânakurhega amarhwiri, bâkukemerane, buzinda bakushombe. 10 Ka bakubwizire omwanzi? Ocibêre nshinda. Yaah! Orhabashe! 11 Mwanzi musungunu baguhe omwerûzi, gumuheke nka mukazi wabiga-bigwa n’emikero mibishi. 12 Omwanzi babwîra ecinganyi, guli nka mwampi bamulashire omu cibero.

Wayumvîrhe, gendaga olole wene

13 J’emw’omwîra wâwe: kwankanaba ntako anajizire, n’akaba hali oku anajijire, arhacishubirire. 14 J’emw’omulungu wâwe, kwankanaba ntakwo anadesire, n’akabâhali oku anadesire, arhacikuderhe. 15 Ja wene emw’omwîra wâwe: bulya abantu barhahimwa kunywerha, orhayemêrezagya ngasi coshi bakubwizire. 16 Kanji olulimi lufuma omuntu n’obwo arhakulonzagya, ndi akanwa karhasâgifuma? 17 Genda oshambâze mulungu wâwe embere omujise luhanja, kulikira amarhegeko g’Ow’Enyanya orhajira burhe. 18 Amarhegeko ga Nyamuzinda gwo guba murhwe gw’olukogo lwâge, n’obushinganyanya buyunguka obuzigire bwâge. 19 Okumanya amarhegeko ga Nyamuzinda^o n’okugakulikira yo njira y’a­ kalamo, abajira ebimusîmîsa banahumbûle oku murhi gw’obuzîne bw’ensiku n’amango.

Oburhimanya bw’okuli n’oburhali bwo

20 Ngasi burhimanya kubâ kurhînya Nyamuzinda, na ngasi burhimanya bubâmo okuyûkiriza irhegeko n’okumanya obuhashe bwâge. 21 Omushizi obwîra nnawabo erhi: «Ntajire ehi walonza». ciru ankahijira buzinda, kugayîsa agayîsa omuha eci alya. 22 Okumanya amabî burhaba burhimanya, n’ihano ly’abanya-byâha burhaba bwirhonzi. 23 Hali obulenga burhali bwo, musirhe, omuntu orhajira burhimanya. 24 Owaba na bwenge bunyi akanarhînya Nyamuzinda, ye mukulu aha mwenge-mwenge wavuna irhegeko. 25 Hali obulungu bw’obulâlya, hali abanywerha mpu lyo babona eci balonza. 26 Hali abantu bagenda bajonjoboka n’omûngo, n’obwo kwa bwengûza. 27 Obone akube igosi, abe nka wa bihuli, ye na murhanzikola amaligo hano abona obulyo. 28 Hali onunirwa n’obuzamha bw’okujira ecâha, hano abona akasanzi k’okucijira erhi na yeshi oyo. 29 Ebusu omuntu amanyirwa, omuntu nkana abonekana emalanga. 30 Myamhalo y’omuntu emanyisa omukolo gwâge, n’olugendo lwâge luyêrekane al muntu muci^p.

21

Embero z’ebyâha

1 Mwana wâni, ka wajizire ecâha? orhacishubiriraga, ohûne obwonjo oku byâha byâwe byoshi bya mîra. 2 Oyâke ecâha kula onayâka enjoka: okaciyegera, cakuluma, amino gâco gali nka ga mpangaza, go gazigulula abalume. 3 Ngasi câha eba ngôrho ya môji abiri, aha yatwâga hanaje akafinjo. 4 Obukali n’entambala, kwo n’enyumpa ya cibone eshâbûka ntyo. 5 Omusengero gw’omukenyi omu marhwiri ga Nyamuzinda guhika, n’okushuza kwâge kurhalegama. 6 Orhasîma bamukalihire, kajira ka banya-byâha akulikira, orhînya Nyamuzinda yehe murhima agalula. 7 Kishiderha anaje irenge hoshi-hoshi, ci omuntu w’obukengere arhahabiri obuzamba bw’okwo. 8 Okuyûbaka aha mwâwe n’ebirugu bya bene, kuli kucîhumbira enshinda wanabona. 9 Endêko y’ababî, nsinga ya muliro, obuzinda bwâyo kukwebwa ecîko. 10 Enjira y’ababî erhahimwa kukoma, ci ekuzimu^q ehêka.

Omurhimanya n’omusirhe

11 Omuntu oshibirira irhegeko kushuba ashuba oku magene gâge, obwimâna bw’okurhînya Nyamuzinda buba burhimanya. 12 Hali oyâbirwa n’okucîyigîriza, kubula irhwe kurhuma, ci haligi n’oba agwerhe eyo nshokano y’irhwe emurhindibuze. 13 Omurhimanya eba nyenga ya bumanye, n’obulonza bwâge, iriba lya nshongôle. 14 Omurhima gw’omusirhe, ndaha mbere, yo erhabîka bici. 15 Omuntu mwenge akayumva akanwa kinja, anakabîke emurhima, ayushulekwo n’akâge; leka omusirhe akayumve, asheke, kwo na kuyîbagira. 16 Ebinwa by’omusirhe biba nka muzigo guyâbire omubalama, ci ekanwa k’omurhimanya binja biyirhenga. 17 Akanwa k’omuntu nkana basîma okukayumva omu ndêko, oku adesire, ngasi muguma anakuhire emurhima. 18 Nyumpa ya mushaka bwo burhimanya bw’ecihwinja, n’obumanye bw’omusirhe, binwa birhagwerhi nda na mugongo. 19 Emw’omusirhe, enjira ly’akalamo gubà mugozi emagulu, kabangiro emaboko. 20 Omusirhe nk’asheka, analinzi basha, ocikenzire yehe kugera agera amasheka gâge. 21 Emw’omuntu nkana, irhegeko gali masholo ga bulimbi, ngolo ekuboko kulyo. 22 Ecinganyi cinacishokoze okudâha, omuntu mwenge arhangiba nk’alinda; 23 ecinganyi cinakâhêngûliza oku lumvi, omuntu ocikenzire anabe nk’aciyegûla. 24 Okuyumvirhiza aha lumvi kuba kwa muntu orhaleragwa, nshonyi kubonêsa omuntu. 25 Akanwa ka bakadegende karhahwa kujumbulusa ebinwa bya bene, enderho z’abarhimanya zôhe zijira olugero. 26 Omurhima gw’ebinganyi ekanwa guba, ci akanwa k’abarhimanya, murhima gwâbo. 27 Omubî anahehêrere omushombanyi wâge, n’obwo yêne ocihehêrire. 28 Omuntu ohambara abâbo, yêne ocîkolera amabî, kushombwa ashombwa n’abalungu bâge.

22

Omwolo

1 Omwôlo kwo ali nk’ibuye banîrekwo, ngasi wagera na kuheba olushungûrho. 2 Omwôlo kwo ali nka camvu ca njalira, mazingonoko, ngasi ogahumakwo kuhôrhola anahôrhola enfume.

Emifiriri y’abana

3 Zibâ nshonyi z’omulume okuburha ecirala c’omurhabana, ci okuburha ecirala c’omunyere kôhe kulengana bwenêne. 4 Omunyere nkana, buhirhi bw’owamuyanka, ci omunyere mubî, mûngo gw’owamuburhaga. 5 Cikala-nshonyi w’omunyere, ishe na nnina azibonêsa, bombi kukaga bamukaga. 6 Obukali burhagwerhi lugero, lwimbo lwa mishîbo, ci okushûrha n’okuhanûla buba burhimanya bukwânîne^r. 7 Abana bagwerhe ecibâlya banali birhonzi, banabuke ababusi bâbo omungo. 8 Abana bagayanyi na mbula bukenge, banajâcize obwôrhere bwinja bw’omulala gwâbo.

Oburhimanya n’isirhe

9 Okuyigîriza omusirhe kuba kuhanga orhujo, kuba kuzusa omuntu wafîre n’iro. 10 Okuhanûla omusirhe, kuba kuhanûla omuntu oli iro, buzinda akudôse, mpu: «Bici ebyo?» 11 Olakire ofire: agenzire, arhakàcibona izûba, olakire omusirhe: arhacigwerhi murhima, gwàhûsire; kunyi wâlakira ofire, bulya kurhamûka ajire, ci kuli omusirhe, olufu lwo lukulu aha kalamo kâge. 12 Emishîbo y’ofire ziba nsiku nda, ey’omusirhe n’omubî, nsiku zoshi z’akalamo kâbo. 13 Orhabwîraga omusirhe binwa binji-binji, orhajâga ciru emund’ali, omanye akulerhera embaka za busha, omanye akuzinza. Omuyâke, wabona omurhûla, ebihenyango byâge birhacikulibuze. 14 Bicigi bizirho kulusha amabuye? Kurhi biderhwa? Cingolongolo. 15 Omushenyi, omunyu, enundo y’ebyuma, byo byangu by’okubarhulwa aha cingolongolo. 16 Oburhungiri buyûbake n’emirhi mizibu, burhagagajwa na musisi, omurhima gurhanziricidôsa gubulihiga, gurhahomhagana ornu mango g’entambala. 17 Omurhima guyêgemire enkengêro z’oburhimanya, guli nka kulya bayinjihya olukuta n’irangi lyananira bwinja. 18 Orhubuye rhutya-rhutya ah’irhwerhwe ly’olukuta, rhurhalindira mpûsi, omurhima gw’ecingolongolo ebi gugerêreza byo binaguyôbohy.

Obwîra

19 Bakashûrha isu, linadwe emirenge, bakahika omuntu oku nyomvu y’omurhima, banamanye ecikuli. 20 Obanda irongo, abalaza orhunyunyi, ohângala omwîra, bwîra ayirha. 21 Akaba wayômolire omwîra engôrho, orharhâga omurhima, kwankanaba acigaluka; 22 akaba waderhire omwira kubî, orhayôbohaga, mwanaciyumvanya; ci omuhe rubanda, hoshi aho, obwîra bunafe. 23 Mulungu wâwe akenyire, mulole bwinja, hano agala, wasîma haguma nâye; akajakwo obuhanya, orhamurhibagamwo, hano afuma olwo, mwe naye mwagabana ebyâge. 24 Engulumira mugi guyishokolera, kwo n’okwo bijâci bishokolera omuko. 25 Ntakaba nshonyi z’okufungira omwîra, ntakanacîfulika ye. 26 Akabâga ye n’enganya, abandi bakuyumva bamujire ndyâlya.

Obe masu

27 Lero ndi wakampira omulanzi oku kanwa, ahire omu binwa byâni ecinwa c’obukengêre, lyo ndekisârhala byo birhumire, olulimi lulekimpeza?

23

1 Yagirwa Nyamuzinda, we Larha we na Nnawâbo akalamo kâni, orhandekaga omu magene gâhyo, orhayemêraga nasârhala muli byo. 2 Lero ndi wayêreka enkengêro zâni ornu za omurhima gwâni, aguyêreke ihano ly’oburhimanya, aleke okuntogoza amango mpabusire, ndekiyûbakwa n’ebyâha. 3 Ntyo, amabî gâni garhayushuke, ebyâha byâni birhaluge, ndeke okuhirima omu maboko g’ahashomhanyi bâni, omushombanyi wâni abule aha angwarhira. 4 Nyakasane-k’emirenge, Larha na Nyamuzinda w’akalamo kâni, ontabâle nyâke obucîbone. 5 Oncînge oku bwâgalwa, 6 amagene n’amîru mabî garhampimaga, orhanampanaga emunda enyifinjo mbî ziri.

Endahiro

7 Mwe bâna, muyumve ebinwa byâni, obikulikîre arhakabulabula. 8 Omunya-byâha yêne ocishweka n’ebinwa byâge , byo bihirimya omuhambûzi n’omucîbonyi. 9 Lek’enkômedu y’okucîgasha, orhakômerere okulahira izîno ly’Omwimâna. 10 Kul’omubôyi barhangula ngasi kasanzi arhafuma mpimbo, kwo n’omuntu ocîgasha n’okuderhaderha izîno lya Nyamuzinda, arhafuma ecâha. 11 Omuntu osîrna okucîgasha ali mubî, obuhanya burharhenga aha mwâge. Akajira ecâha, ecâha câge cimuhonere; akaderha mpu ahalîza, abîhire kabiri; akalahira ebirà, arhafungirwe, obuhanya bwamuhandira aha ka.

Ebinwa bibî

12 Hali iderha liyâkuza olufu, okwo nta mango kubâge muli bene Yakobo, bulya abantu nkana barhakwîrirwa ntyo, barhacîjandika n’omu câha. 13 Orhakomerezagya akanwa kâwe eby’obûmaguza, byo bibamo akanwa k’ecâha. 14 Kengêra sho na nyoko amango oli ekarhî k’abakulu, omanye wacîjandaga embere zâbo, kube kuyôrha nka cingolongolo, obone wamacînfinja abarhaburhagwa, otumuze olusiku waburhagwa. 15 Omuntu wakômerire ebinwa bibî arhakubûlwa. 16 Hali bibiri biluza ebyâha, n’ecâha kasharhu cilerhe oburhe; 17 gala mîru gayôca nka muliro, garhatwîka garhanayîgusiri, omuntu ocîfinja omubiri gwâge yêne, arhalèkè n’omuliro gurhacimuyôca, oku muntu mûmaguza, ngasi biryo erhi binunu, lufu lwo lwamutwa arnîru. 18 Omuntu ojirira ecâha aha ncingo yâge, n’okuderha, erhi: «Ndi wambona’? Omwizimya gundi eburhambi, ebizimbêro bincîkirize, ntâye wambona, bicigi nayôboha? Ow’Enyanya arhankakengera ebyâha byâni». 19 Oyo masù ga bantu gône ayobohire, arhamanyiri oku amasù ga Nyamuzinda, galushire izûba bumolcke kali bihumbi ikumi, oku ganabône ebijiro by’abantu byoshi, gahike n’omu ngasi hyongobana. 20 Embere aleme, ali ayishi ebintu byoshi, n’erhi ayûsa kwo n’okwo. 21 Oya muntu omu lugo ahanirwa 1 obuhanya bwamamurhibukira amango arhalaliri.

Omukazi mugonyi

22 Omukazi ohemukira iba naye kw’ali ntyo, anamulerhere omwâna w’embuga mpu yo nfula. 23 Burhanzi avunyire irhegeko lya Nyamuzinda, kandi abîhîre iba; n’obwa kasharhu. acîshûbwîre n’okuhusha, haguma n’okwola kujishunda abâna embuga. 24 Omu ndêko bâheka olubanja !wâge, n’abâna bâge babasingirize. 25 Abâna bâge barhâmerekwo muzi, amashami gâge garhajekwo hiciza. 26 Bakazimukengêrera okuhehêrerwa ahehêrîrwe, na ntâye wamukûle enshonyi. 27 Ntyo, abali enyuma zâge bamanya oku okurhînya Nyamuzinda kwône kushingânine, n’oku nta cinja cilushire okushimba amarhegeko gâge.

24

Oburhimanya bwaderha nka muntu

1 Oburhimanya bukolaga bwacivuga, bukolaga bwarhangifekembera omu karhî k’olubaga^s. 2 Bwamàderha ntya omu ndêko y’Ow’enyanya, bwàmilyerekana irenge lyabwo embere z’Obuhashe, erhi: 3 «Ndi nkonôka y’oku Kanwa k’Ow’Enyanya, nàyisha nacibulula nka lwikungu nàbwikira igulu. 4 Aha mwâni, emalunga, entebe yâni gwàli mulunga gwa bitû. 5 Niene, kuno na ndi, nazungulusire engo y’emalunga, nàjire kuli kuhika ekuzimu. 6 Obwâmi bwâmi bwàgandazize omu nyanja, omu igulu, oku ngasi lubaga n’oku ngasi cihugo. 7 Emwa boshi nàlonzize ahantu nâdêkerera, nàlonzize ngahi nâgwike icumbi lyâni. 8 Lero Lulema w’igulu ànacimpa irhegeko, owàndemaga angwikîsa ihêma lyâni, àmbwîra, erhi: «Yûbaka muli Yakobo, oje omu kashambala k’Israheli». 9 Embere ly’amango, kurhenga omurhondêro ly’andemaga, ensiku n’amango erhi ho mba. 10 Omu cihando citagatifu, embere zâge nagashâniza, na ntyo nacumbika omu Siyoni^t, 11 nàbêra omu Kinja k’olugo, omu Yeruzalemu mwo obuhashe bwâni buba. 12 Nàmezire emizi emw’olubaga lw’irenge, omu kwa Nyamuzinda, omu cishumba câge. 13 Nàkuliremwo nka nduluma y’e Libano, nka murhi oku ntôndo ya Hermoni. 14 Nakula nka mubô gw’En-Gadi, nka mirhô ya bwâso bw’e Yeriko, nka muzeti gunagirîre omu lubanda, nakula nkanduluma ya murhi. 15 Obwehe bwâni buli nk’ obw’ecinamoma na nk’obw’omusipalata, akisununu kâni kali nk’ak’enshângi ntumîrira, nk’ak’egalbanumo, onikisi n’obubâni, nka cidûrhu ca nshângi omu Cihando. 16 Nàlandiza amashami nka murhi gwa terbenta, mashami ga bwinja n’irenge. 17 Kwo ndi nka muzâbîbu gulandizize emirhô minja-minja, n’obwâso bwâni eba mburho y’irenge n’obuhirhi. 18 [Nie nnina w’obuzigire nkana, nie nnina w’olukengwa, nnina w’obumanye n’obulangalire; nahîrwe lwoshi abâna bâni bo­shi, balya Yene agoshôlaga kurhenga ensiku n’amango.]^u 19 Muyishe emwâni, mwe mucînyifinja, mulye oku mburho yâni. 20 Bulya okunkengêra kulushire obununu bw’obûci, akashambala kâni ko kinja aha cigukulu c’obûci. 21 Abandya barhakaleka okushwira emunda ndi, n’abanywa barhakàgambwa. 22 Oyumva ebi mmubwîra, arhankabibêra burhe, n’abajira emikolo yâni barhakàhirima omu câha.

Oburhimanya n’lrhegeko

23 Ebyo byoshi citabu c’Endagâno ya Nyamuzinda w’Enyanya eco. Irhegeko lyàmanyisibagwa na Musa, ko kashambala kàsigiragwa endêko za Yakobo. 24 Murhalekaga okucîzibuhya muli Nyakasane, mumusêrekwo lyo amu­zibuhya, Nyakasane w’Emirhwe yêne Nyamuzinda, buziraye, ntawundi mu­ciza. 25 Er’lrhegeko lyo liluza oburhimanya nka mîshi ga Fizone, nka kula olwîshi lwa Tigre luyunjula amango emyâka eyezire; 26 lyo liluza obukengêre nka mîshi g’Efrati, nk’aga Yordani amango bakalala; 27 lyo lihûna enjira nk’olwîshi lwa Nili, na nka Gihini omu nsiku bahumbûla emizâbîbu. 28 Oku omurhanzi arhaciyûsa okulimya, kwo n’omuzinda aciri kulî nalyo. 29 Bulya obukengêre bwalyo bulushire enyanja bunji, n’emihigo yalyo yo miri kulusha enyenga. 30 Niono, kwo ndi nka mubunda gwârhenga omu lwîshi, nka hîshi hihesire omu ishwa ly’amasîma. 31 Nâdesire, nti: «Nkola nadômerera omu kwâni, ngeze amîshi omu ishwa lyâni». Lero nabona omubunda gwâni gwahinduka lwîshi, n’olwîshi yashuba nyanja. 32 Nkolaga nalomeka enjira kurhenga sêzi, akamole kabone kuhika emahanga. 33 Navangula enyigîrizo nka bulêbi, zihike n’oku maburhwa gali nyuma. 34 K’obwîne: arhali nie nacîlongeza, ci nakolera balya boshi bazilonza.

25

Emigani

1 Hali bisharhu omurhima gwâni gucîfinja, birhahimwa kusîmisa Nyamuzinda n’abantu; okuyumvanya kw’abaguma, enyumpa omulume na mukage bayumvanyamwo. 2 Haligi na bantu basharhu omurhima gwâni gurhabonakwo, na nkayumva oku ho bacibâ nnânshologorhwe; omukenyi w’obucîbone, omugale munywesi, omushosi w’enkonola-masu bagwârha omu mwa bene.

Abashosi

3 Amango orhabikaga ociri musole, bici wabonage okola mushosi? 4 Ala nka zayinjiha emvi zigwerhe ihano! Okumanya ihano kw’abakulukulu nako kuyinjiha. 5 Ala nka bwayinjiha oburhimanya bw’abashosi, n’obukengêre bwinja bw’abakulu b’er’igulu. 6 Irenge ly’abashosi kuli kulya kuba «Babwîne binji», okulimba kwâbo kunali kulya «Babwîne binji», okulimba kwâbo kunali kulya kurhînya Nyamuzinda. Okurhînya Nyamuzinda bwône bukulu 7 Hali bintu mwenda nkengire^v, nambwîne oku birimwo iragi, n’eca kali ikumi nakubwiraco: Omuntu obona omwishingo omw’iburha lyâge, ye obona omu kalamo kâge oku abashombanyi bâge baherêrekera; 8 Iragi lyâge ojira omukazi mwirhonzi, omuntu orhahingan’empanzi na punda, omuntu orhasagijira ecâha omu nderho, omuntu wabwîne omushigo mwinja. 9 Iragi lyâge owahisire oku bwirhonzi, n’obwîra owayumva. 10 Neci, ali mukulu owahisire oku burhimanya, ci ntâye ocilushire orhînya Nyamuzinda. 11 Okurhînya Nyamuzinda kurhalusire byoshi, owahisire aho, bici ankagererwakwo?

Abakazi babî

12 Okurhînya Nyakasane gwo guba murhondêro gw’obuzigire bwâge, ci, oku buyemêre barhondêrera n’okumusêrako. 13 Oyâgalike ci orhayâgalikaga omurhima! oshimbe obumînya, ci orhashimânaga obumînya bw’omukazi! 14 Bube buhanya, ci burhabâga bwa kuhubuka emw’omubisha! bube bulyâlya, ci burhabâga bwa kuhubuka emw’omushomhanyi! 15 Nta bwêge bubî kulusha amanjokanjoka, nta nshombo nkulu kulusha ey’omubisha. 16 Okubêra haguma n’empangaza erhi enkuba-joka, kwo kukulu aha kubêra nyumpa nguma n’omukazi mumînya. 17 Obumînya bw’omukazi bunamuhindule obusù, abange enzizi, omanye rnpu akola ciryanyi. 18 Oku iba ali oku mêza haguma n’abalungu bâge, erhi adwîrhe adwira n’omu nda nk’ihiri. 19 Obumînya bwoshi ntabwo buhisire oku buminya bw’omukazi: mâshi! abona eci abanya-byâha babona! 20 Nsinga ya mushenyi omu magulu g’omushosi, ye mukazi w’akalimi aha mw’omulume w’omurhûla. 21 Omanye warhebwa n’iranga ly’omukazi, orhahîra okaleka omukazi akubuza murhima. 22 Kurhahimwa kujira omuntu burhe, kumubulise obukenge, kunamubonêse nshonyi, okuyumva mpu muka lebè yekola obîka iba. 23 Burhe omu murhima, burhe emalanga, cibande cifulike, gwo mukolo gw’omukazi mumînya. Maboko gahozire, madwi gakomanya, ye mukazi ohanyagaza iba. 24 Ecâha oku mukazi càrhondêreraga, na mukazi warhumire rhweshi rhukafa. 25 Orhasîkûliraga amîshi, orhahâga n’omukazi mumînya oluhya lw’okuderha. 26 Akaba arhayumvirhiri oku munwe erhi omu masù, omuyâke.

26

Omukazi mwinja n’omubî

1 Iragi lyâge omulume ojira omukazi nkana, omubalè gw’ensiku zâge gwayushûka kabiri. 2 Omukazi nkana busîme emw’iba, iba alama n’omurhûla emyâka yâge yoshi. 3 Omukazi nkana eba nshokano yâgoyâgo, eshobâlwa n’abalume barhînya Nyamuzinda. 4 Babe bagale erhi bakenyi, busîme buli emurhima gwâbo, ensiku zoshi busù bwa nshagali. 5 Hali bisharhu nyôboha: n’eca kani musisi cingezâmwo: obunywesi bulumira eka, okunyagwa kw’olubaga, okuhêka owundi lubanja oku busha: ebyo bibâ bibi kulusha olufù; 6 ci kuli nka kurhîngamira omuntu, gali malumwa omukazi okuyâgalwa n’owâbo, okwo kwoshi abâ nyamanjà olerhwa n’akalimi. 7 Omukazi mumînya, murhamba gwa mpanzi bashwesire kubî; okacihamba mpu wamugomhya kuli kugwârha cilumira-habiri. 8 Omukazi mulalwe ali wakujira omuntu burhe, enshonyi acibonêsa zirhayibagirwa. 9 Omukazi w’ecirala omu masù ahonekera, kukema-kema kwâge kumuyêrekana. 10 Omanye omunyere oyengehusire kubî, orhamufume hano abona obuzamba bwâwe. 11 Omanye amasuù gahwîremwo enshonyi, orhacisômeragwa hano gakuhira omu mashumi. 12 Kw’ayâshama aka mubalama enyôrha egwerhe, amîshi ashimanyire go ananywa, obugonyi bwâge ntaho arhabuhêka, omubiri gwâge agurhege ngasi izinga. 13 Obwinja bw’omukazi busîme bulerhera iba, obukengêre bwâge misi bumuyûshûlira. 14 Omukazi orhaderhera eba ngalo ya Nyamuzinda, oyu balezire bwinja ntâco ankagererwakwo. 15 Omukazi ocîkenga aba mwinja kabiri, ow’omurhima gucîre arhagwerhi buhirhi akagererwako. 16 Kul’izûba lishoshoka oku ntôndo za Nyamuzinda, kwo n’obwinja bw’omukazi buyôrha omu nyumpa alimo. 17 Kula akamole kanayôrha emugamba omu ka-Nyamuzinda, kwo n’iranga linja linayôrha oku mubiri gw’omwana hya. 18 Mitungo ya masholo omu ciriba c’ebyûma, amagulu minja oku rhunsisirha rhuzibu. 19 «Mwana wâni, omanye wahemula obusole bwâwe n’emisi yâwe orhayihaga abanya-mahanga. 20 Hano oba wamalonza ishwa liyêra kulusha agandi g’omu cihugo, orhwêremwo emburho yâwe, kucîkubagira oburhwa bw’obûko bwâwe kurhumire. 21 Ntyo, abâna wânasige bayishikâcîkunga, bulya bamanyire oku ziri ntwâli. 22 Omukazi omuntu arhizagya arhali ciru nka bikâyiza, omukazi w’obuyumpa aba muzibu nka mulunga (gwa lufu). 23 Omukazi w’ecishungu ayishigabirwa omunya-byâha, omukazi mwirhonzi ayishihâbwa omuntu orhînya Nyakasane. 24 Omukazi mûmaguza wahwîre kw’enshonyi kuzigira azigira okuhemu­ka, omukazi orhayûmaguza bwinja ayôrha, ciru na nk’ali n’iba. 25 Entwâli y’omukazi erhakengwa kulusha akabwa, cikwône omukazi mwirhohye kuyôboha ayôboha Nyakasane. 26 Omukazi okengêsa iba abâ murhimanya omu masù ga boshi, cikwône obonêsa iba nshonyi, kugayaguzibwa agayaguzibwa omu bucibone bwâge. Ali muny’iragi omulume ojira omukazi nkana, bulya omubale gw’ensiku zage hano igulu gwayushuka kabirhi. 27 Omukazi oderhaderha na w’akajamwe guba mushekera gutula enta­mbala, ngasi mulume ojira owamwen’oyo arhahwa ntambala omu kalamo kâge.»

Ebintu by’oburhe

28 Hali bibiri nyumva bindumire n’eca kasharhu candwâza ecirungula: okubona owafungiraga ecihugo afa bushosi omu buligo, okubona abantu barhimanya bahirwakwo akagayo, omuntu ocirhenza omu njira nyinja aja omu y’ecâha, yehe ngôrho ya Nyamuzinda yamuyîrha.

Oburhunzi

29 Oku murhunzi, okuhima amashumi kuli kuzibu, omugulirwa, kuzibu okuyâka ecâha.

27

1 Banji bahirima omu câha erhi kusîma obunguke kurhuma, owalonza obugale arhafa bwonjo. 2 Banafunde omurhi ekarhî k’amabuye gagwarhîne, ekarhî k’okugula n’okuguza ecâha ciyija. 3 Omuntu orhasêzizi okurhînya Nyamuzinda, enyumpa yâge erhi yanajire oku idaho.

Enderho

4 Nka bashebula ensheke zinasigale oku kayungiro, kwo n’okwo binwa bya muntu bimanyisa ishembo lyâge. 5 Omubumbi muliro arhangulamwo obuzibu bw’enyungu zâge, omuntu naye binwa byâge bamurhangulamwo. 6 Ishwa limanyirwa oku mburho yarhengamwo, kwo n’okwo ebinwa by’omuntu bimanyisa eciri emurhima gwâge. 7 Orhakûngaga omuntu embere oyumve eci adesire, aho ho wamugwârhira.

Obushinganyanya

8 Erhi wakakulikira obushinganyanya, wanabuhikakwo, obuyambale obwo nka mwambalo gwa lusiku lukulu. 9 Ecihungu cirhagwa aharhali câbo, obushinganyanya bulonza obukulikire. 10 Entale kulingûza eringûza omunyama gwâyo, ecâha naco cisîma abalyâlyânya. 11 Ebinwa by’omuntu nkana ensiku zoshi kurhimanya, ci ecingolongolo kwo cihinduka nka mwêzi. 12 Nk’oli mwe n’ebingolongolo, onagere amango, ci nk’oli mwe n’abantu nkana, ogende buzira bwôba. 13 Ebinwa by’abahwinja bibî bya kushologosa, okusheka kwâbo erhi kucishingira byâha. 14 Ebinwa by’osîma okucîgasha, binarhume emviri ziri oku irhwe ly’omu­ntu zagurumanwa. Okulongôla kwâge kunafuke abantu amarhwiri. 15 Okulongôla kw’abacibonyi muko kubulaga, n’ebijâci byâbo bibî bya kushaza.

Amahwe

16 Omuntu obera amahwe arhalangalirwa, na nta mwîra nkana abona. 17 Osîme onalangalire omwîa wâwe, ci olusiku wâbera amahwe gâge, erhi na hoshi aho obwîra bwamafa; 18 bulya kwo wayisire obwîra nka kula bayîrha omubisha. 19 Kul’omuntu akanalîka akanyunyi afumbirhe, kacîbalalira, kwo nâwe walîsire omwîra, orhâcimubone. 20 Orhamukulikiraga, mira akol’ali kulî, acigendire kula akashafu kayâka omurhego. 21 Banarhube ecihulu, bababalire n’ecijâci, ci omuntu wàbasize ihwe, nanga.

Obulyâlya

22 Omuntu okomakomya erhi bulyâlya adwîrhe asinga, na ntâye wamurhanga. 23 Amango ali embere zâwe. ye Iûbika, ebinwa byâwe binamurhwe yeshi, buzinda akunioke, akuderhere oku orhadesire, aderhe mpu wajâcire lebè. 24 Nshomba binji, ci oyo muntu ntamubonakwo, na Nyamuzinda arhamusîma. 25 Obanda ibuye emalunga, ah’irhwe acibandalyo, olibandira obulenzi yêne ocîrenganya. 26 Ohumba omwîna, agurhogeramwo, orhega omurhego gunamugwârhe. 27 Ecibi cirha nnaco, arhamanya ciru olunda cahubuka. 28 Akanege n’ebijâci biba bya mucîbonyi, ci kwône olwihôlo lumulingûzize nka ntale. 29 Omu murhego bagwa abantu bacîshingira okuhanyagala kw’abantu bi­nja, abôla amagala gabalya embere bafe.

Obumvu

30 Obumvu n’obukunizi nabyo bindi bikabulirwa, bimera omu ishwa ly’e­ nkola-maligo.

28

1 Omuntu ocihôla naye arhâfume olwihôlo lwa Nyamuzinda, Nyamuzi­nda ye yishi oku ebyâha biganjwa. 2 Babalira owinyu obubî bwâge, lyo nâwe, hano oshenga, obabalirwa. 3 Kurhi omuntu obikîre owabo obumvu akashenga mpu Nyamuzinda amufumye? 4 Omuntu orhaba bwonjo oku wâbo, kurhi akashenga mpu yehe abâge ye babalirwa? 5 Ye muntu kwône abikîre owâbo omujina, ndigi yeki abwîne wamubabalira? 6 Kengêra obuzinda, oleke okushombana, kengêra okufà n’okubola, o­shimbe n’amarhegeko. 7 Kengêra amarhegeko, oleke okubîka omujina, oyîbagire ecijâci.

Entambala

8 Oyâke entambala, wayâka ecâha, omuntu w’amagene ye nyankozi omu babo. 9 Omubî kavango ahira omu bîra, ye côkêza-malambo ekarhî k’abantu barhulwire. 10 Oku enshâli ziri kwo n’omuliro gugulumira, oku entambala ekozîbwe, kw’enaluga. Omuntu arukûza nk’oku emisi yâge enali, n’oku obu­gale bwâge buli, kw’anakunira. 11 Entambala y’obushâlashâla enazûse omuliro, ennongwe y’obuhwinja enabulage omuko. 12 Bûha oku isese omuliro guyâke, ogutwireko guzime, obonereho obuhashe bw’akanwa kâwe.

Olulimi

13 Omanye kadegende n’enderhera-habiri, abo bombi bahezize abantu balicîberire omu murhûla. 14 Akalimi kàyimusize bantu banji, kabashandâza cihugo omu cindi; kahongwîre ebishagala bizibuzibu, kashâbira n’abarhwâli. 15 Akalimi kahulusize abakazi omu mwâbo, kabanyagisa cmyâka yabo. 16 Oyumvirhiza omudesi-wagwo arhaja iro, anabule omurhûla. 17 Bashûrhe omuntu akarhî, kasiga omubambu, bamushûrhe akalimi, kamujonjaga yeshi. 18 Bantu banji bafire n’engôrho, ci abafire n’akalimi bo banji kulusha. 19 Iragi lyâge oyu karhasâgihikakwo, oyu karhali omu njira yâge, oyu karhasâgijira muja wâko, oyu karhasâgiziriringa n’emigozi yako. 20 Obuja bwâko buha buja buzibu, n’emigozi yako, migozi ya budagule. 21 Olufù lwâko, lufù lubi bwenêne, ekuzimu yo nkulu kuli lwo. 22 Akalimi karhahasha abantu barhînya Nyamuzinda, engulumira yako erhabayâsha. 23 Abacîrhenza kuli Nyamuzinda, yo minyama yako, engulumira yako e­rhazima muli bo, kwo kabahiva nka ntale, kabashangule nka ngwi. 24 Yumva: oyûbake ecôgo c’emishllgi aha mwâwe, oseze ebirugu n’obu­ gale bwâwe. 25 Ohire enderho zâwe oku munzani, ozigere, ohire omurhemere n’igu­fuli oku kanwa. 26 Omanye wakasârhalira ekanwa, olekigwa omu maboko g’okugu­ngezize.

29

Okuhoza

1 Okuhoza owinyu kuli kumufà lukogo, okumurhabâla kuli kushimba amarhegeko. 2 Kuli kwinja okuhoza owinyu amango alagîrîre, ci kukwânîne okulyûla amango mwalagânîne. 3 Orhatwâga omu kanwa kâwe, onayumvanye n’abandi, n’amango wa­ lagîrira, wabona oburhabâle. 4 Banji bahoza bamanye mpu kubêrwa, bayumîrize balya babàhozagya. 5 Embere ly’okuhoza, kurhângishisha nyakuhozibwa, kukunga obugalc bwâge, olusiku lw’okulyûla lulegerere, lube lwa mirongwe, oyumve mpu amango gali mabî! 6 Ka balyûla Nyakulyûza akabona ecihimbi c’ebyâge erhi abirîrwe. Akaba arhalyûzirwi, ebirugu bimuhere. kandi abe n’omushombanyi w’obumâma, oku alyûla ajâcira n’okutulagula, ebijâci gube gwo munkwa bwo na bukenge. 7 Bantu banji –burhali bulonza bubî – balahira kuhoza, barhalonza cebyâbo bihere.

Okuhâna

8 Obe wa lukogo oku b’obuligo, orhabayumukizagya aha mwâwe bali­nda oburhabâle. 9 Oshimbe irhegeko, orhabâle omukenyi; alagîrîre, orhamugalulaga maboko mumu. 10 Ebirugu byâwe bije emwa mwene winyu n’omwîra, birhaboleraga e­ mwîna busha. 11 Okolêse obugale bwâwe nk’oku Nyamuzinda arhegesire, wâgala kulu­sha. 12 Okuhâna guli muhako gwâwe, gwakuciza amango g’obuhanya. 13 Okuhâna kwo kukulu aha mpenzi nzibu, ah’itumu lyôji, kwâkulwira e­mbere z’omushombanyi.

Okucîhâna cikinja

14 Omuntu nkana anacihâne cikinja erhi wâbo orhuma, bulya okumuliki­rira ziri nshonyi nkulu. 15 Orhayibagiraga aminja g’owakufungiraga, acihâna yêne ahali hâwe. 16 Omubî arhakengêra obwinja bw’omufungizi, n’omugâmbanyi anayi­bagire omuciza. 17 Ecikinja cakenyize àbali bagale, cabahêka eyi n’eyi nka mulaba gw’o­mu nyanja. 18 Caluliza abantu banênênè, bahabukira omu bihugo, emahanga. 19 Omuminya anashwire okucihâna cikinja, mpu ly’ayunguka, n’obwo buhanya ashwirîre. 20 Orhabâle owinyu nk’oku onahashire, ci omanye nâwe wâhirima.

Okuba cigolo

21 Akantu karhanzi k’okulama: mîshi, kalyo, mwambalo n’enyumpa y’o­ kulâla. 22 Okubêra mukenyi aha mwâwe, omu nyumpa yâwe y’obukere, kwo kukulu aha kukâyigurhira omu nyumpa nyinja ya bene. 23 Ogale erhi okene, osîme, orhacijiraga cigolo. 24 Kalamo kabî, okuhandûla ene n’irhondo, aha wankaja, nta kubu­mbûla akanwa; 25 oli ho cigolo, n’enshonyi zâwe haguma, n’ebinwa bakubwîra, bya kanego: 26 «Bwîra oyo w’ekuli, ayishe arheganye amêza. arhujirire ebi rhwâlya». 27 «Ewâni sho! orhenge omwo, bulya mwâja owundi: mwene wirhu a­mbalamîre, mwo nanamuhandisa omwo». 28 Nshonyi ezo muntu w’obukengere okucinaguzibwa ntyo oku cihando, n’okulolwa nka muntu oli omu mwenda.

30

Okulera

1 Omubusi ozigira omwana wâge arhamurhogoza, irhondo erhi olya mwana yekola cimala-mungo. 2 Olera bwinja omwana wâge âsîma, bâmukûnga ekarhî k’abîra bâge. 3 Oyigîriza bwinja omwana wâge, buyâgalwa azukiza omushombanyi wâge, ci busîme ekarhî k’abîra bâge. 4 Ciru ishe w’omwana mulere akafà, kurhali kufà afire, bulya asizire oli nka ye. 5 Acizîne, abwîne obusîme muli ye, buno akol’afà, nta burhe. 6 Asizire entwâli y’okucîhôla oku bashomhanyi, asigîre abîra bâge owa­bavuga omunkwa oku minja bamujirîre. 7 Orhogoza ornwana wâge, acirheganye n’okukârhuba ebibande, ngasi kuyâma, omurhima gumukangalale. 8 Enfarasi nshwêke kubî enagâmbane, karhagobaga naye kubî akula. 9 Nêci, orhogoze omwana, kwône acikukanga, omushâse kwône, wâci­cîlakira. 10 Orhashekaga mwe naye âkaba orhalonza okulaka mwe naye, wâcizi­nzibala obusù. 11 Orhamulekêreraga amango acikula, orhazibaga mpu orhagibona obu­bî bwâge. 12 Omuyumvise bwinja oku acikula, ciru n’okumushûrha amango aciri mwana, bulya cikaba cigamba arhakàkuyumva, n’oburhe bukugwaârhe. 13 Lera onaherhe bwinja omwana, ly’oleka okuyishirhindibuka n’obuga­mba bwâge.

Amagala minja

14 Omukenyi muzibu w’amagala minja, ye mukulu aha mugale w’amaga­la magalu-galu. 15 Amagala minja n’emisi bilushire obuhirhi bwoshi bw’igulu, amagala mazibu galushire obugale. 16 Nta buhirhi bulushire amagala, na nta bugale hulushire obusîmc bw’omurhima. 17 Olufù lwo lukulu aha kalamo k’omutula, obuluhûke bw’ensiku n’ama­ngo bwo bwinja aha ndwâla erhafuma. 18 Okuhira entûlo aha nshinda, kwo kuguma n’okuhira ebiryo oku kanwa kabumbe, 19 Ebi barhûla ensalamu êrhalya erhanahinya, bibâ bya cici? Ntyo kw’ali omuntu Nyamuzinda ashimhire. 20 Analabaganye, ayise mutya. Kw’ali nka kulya bashahula omuntu ba­bulimuha omukazi, abande enani.

Obusime

21 Orhabâga we nnaburhe, orhacirhegega entânya zilerha omutula. 22 Busîme bw’omurhima ko kalamo k’omuntu, bushagaluke kwo kuyu­shûla ensiku zâge. 23 Orhebe entanya zâwe, orhûlirize omurhima, ohive oburhe: bulya omugungunu gwâyîsire banji, nta bûnguke gwankalerha. 24 Amagene n’obukunizi binanyihye akalamo, entanya zinabiduhye obu­shosi. 25 Nka omurhima gushagalusire, ebiryo binazigire omuntu, ehi omuntu àlyaga himugwe bwinja.

31

Obuhirhi

1 Okubula iro buhirhi bukulerha, kurhamya kunarhamya, entanya z’obuhirhi iro zihiva. 2 Entanya z’omûshi zinarhume omuntu arhaja iro, endwâla nkali enaha­nze îro. 3 Omugale akola mpu ly’ebirugu byâge biluga, n’okurhamûka kwâge e­rhi kucîsîmîsa; 4 omukenyi akola mpu ly’abona eci alya, n’okurhamûka kwâge bushube buligo. 5 Osîma ensaranga arhafuma câha, ohubira obunguke bwo bunamuhubya. 6 Banji ensaranga zayîsire, lufù bàlimo, barhakabuzire bufà. 7 Guba murhego oku bantu bazisîma, n’abahwinja boshi mo bahwêra. 8 lragi lyâge omugale oyôsire buzira izabyo, n’orhashimbulula masholo. 9 Ye ndi oyo rhumusîme? ajirire olubaga aminja garhankaderhwa. 10 Ndi wajire muli ebyo anarhengamwo mugumaguma? ndi oyo wabula­ga bujira ecâha n’obwo ali akuhashire? abula bujirira abandi amabî, n’obwo àkagajizire? 11 Obugale bwâge burhahuligane, n’endêko yâmanyisa aminja àjizire.

Ebiryo

12 K’amêza olikwo gahirhîre? orhaderhaga n’okucîkunga, mpu: «Neci, ene nayîgurha, byamâluga!» 13 Kengêra obubî bw’amasù g’obudambyè: ka hali eciremwa cibi kulusha isù? erilakira obusha! 14 Orhalikiraga okuboko ah’okulalisire ayêrekîze okwâge, orhaci­rhunikaga oku cibo kuguma nâye. 15 Manyira owinyu kuli we wene, na muli byoshi obe murhimanya. 16 Olye nka mugula ehi bakuhîre, oleke okuvûkuza amarhama, n’okuci­ bonesa nshonyi. 17 Obe we rhangireka okulya, bugula obwo, orhahùbaga zakanaba nsho­nyi. 18 Akaba muli banji oku mêza, orhacîhaga embere z’abandi. 19 Hitya hiyîgusa omulume! erhi agwîshira, ayise bwinja. 20 Hunga bwinja. ntalya-binene, omuntu asagizûka duba, anayumve i­rhwe liri lyangu. Enkananga, olushalo, okulumwa omu nda, lwo luhembo lw’omudambyè. 21 Kwankanaba wasezîbwe okudambiha, yîmuka, oje embuga, oshale, wayumva okola mwangu. 22 Nyumva, mwana wâni, orhangayaga, buzinda lyo wayumva ebi nku­bwizire. Obe n’olugero omu ngasi mukolo wakola, wabona oku nta mango endwâla yakuhikeko. 23 Omushamuka olalikîne akaluza ebiryo bwenêne asîmwa, banajire nsi­ku baderha okuhâna kwâge. 24 Ci kwône olalikîne akabijinikira kushekerwa ashekerwa omu lugo, n’obujinisi bwâge kuderhwa buderhwa.

Amamvu

25 Orhabâga ntwâli y’amamvu, amamvu gahezize banji. 26 Eluganda, muliro barhangulamwo ecûma, ntyo kw’amamvu garha­ngula emirhima aha abalume banywera. 27 Amamvu ko kalamo k’omulume, casînga omuntu anywe galya g’oluge­ro. 28 Bushagaluke bwa murhima, busîme bw’omuntu, go mamvu omuntu a­nywa ensa nyinja, n’omu lugero lwinja. 29 Kaheza, go mamvu omuntu anywa nk’ahagula, aganywere amîru n’o­ mujina. 30 Endalwe enazûkize omuhwinja enongwe yamuheza, emuheze, emisi ­enyihe n’okulwa kuhaje, evune enjingo abulilerha amalwa. 31 Muli oku mêza, orhasholoshonzagya owinyu, orhamushekeraga akaja­ mwo orukara, orhamubonesagya nshonyi, orhanamujiraga burhe mpu akulyûlage.

32

Ebiryo by’olusiku lukulu

1 Bakujizire mukulu w’amêza, orhajiraga bucîbone, obere ekarhî k’abi­nyu nka muntu akâbo, obagabulire obulibwârhala nâwe. 2 Wamajira emikolo yâwe yoshi oku enali, bwârhalaga, nâwe osîme haguma n’abinyu, bakusîme, lwo luhembo lw’omukolo mwinja wa­kozire. 3 We mushosi, derhaga, kuli kwinja emund’oli, ci bunyi-bunyi, o­rhahulisagya enyimbo. 4 Amango bali bayumvirhiza oluzihwa, orhaluzagya olubî, oleke okuhahàbuka. 5 Amango bali oku mêza, olulanga aba namulisa, kuli nka kula bayu­shûla enjuma nyinja-nyinja oku magerha. 6 Cifungo ca hibuye hinjinja omu burhunge bw’amasholo, lwo lulanga lw’omulya mwinja amango banywa orhwamvu rhwinja. 7 Derhaga, nâwe musole, akaba kwa bulagirire, akabiri karhali kanyi e­rhi bakàkudosa. 8 Oyofihye ebinwa byâwe, oderhe binji omu bisungunu, obe wa kuhulika-kwa-muhya^w. 9 Orhaderhezagya abakulu nka binyu mûmanîne mweshi, owundi mu­ntu akaderha, oshube oku byâwe binwa. 10 Mukemezo gushokolera omukungulo, inêma lishokolera omuntu mu­rhimanya. 11 Amango gâwe gamahika, gendaga, orhacilegerere, libirhira eka, oleke okula kusharhira omu njira. 12 Aha ka, ocîmîmise, oshârhe, orhabihaga omu kuderha buzira lugero. 13 Ovuge Lulema omunkwa kuli byoshi, ye kushobôza aminja gâge.

Okurhînya Nyamuzinda

14 Omuntu orhînya Nyamuzinda, ayumva akanwa kâge, abamulonza ku­rhona barhona emwâge. 15 Omuntu odôkereza irhegeko kuyîgusa limuyîgusa, ci endyâlya kusa­rhaza liyîsârhaza. 16 Abarhînya Nyamuzinda banajirwe bashinganyanya, ebijiro byôbo bi­nja kwo bimoleka nka kamole. 17 Omubi arhaziga bamuhanûla, arhabula igwarhiro ly’okujira obulonza bwâge. 18 Omuntu nkana arhagaya ihano, mubi-ogayana yehe arhaba lugwêgwè. 19 Orhajiraga bici buzira kugerêreza, ntyo orhacîyunjuze kw’ebi wàjizire. 20 Orhageraga omu njira y’ebikunguzo, orhagija wasârhala. 21 Orhacîkubagiraga enjira ekubûsire, 22 n’abana bâwe nabo orhacîkubagiragâbo. 23 Ocîlange wene muli byoshi, okwo nakwo kuli kushimba amarhegeko. 24 Omuntu ocîkubagire irhegeko, kushimba ashimba ebi lirhegesire, olangalira Nyamuzinda arhabulabula.

33

1 Orhînya Nyamuzinda, obubî bunamugere kulî, ciru n’amarhangulo gabwo anagafume. 2 Oshomba irhegeko arhali murhimanya, n’oli mpu alishimbire a­rhanalishimbiri kw’ali nka bwârho omu mulaba. 3 Omuntu w’obukengêre kucîkubagira acîkubagira irhegeko, oku bwaâge likwânîne okuyemerwa nka mulêbi. 4 Ogerêreze eci waderha lyo bakuyumva, ocije emurhifma embere oshuze. 5 Ebiba emurhima gw’ecinganyi kwo biyôrha nka mizizi ya ngâlè, obukengêre bwâge kwo buzunguluka nka masini 6 Enfarasi nto kw’eri nka mwîra olimbira amasheka, bakagerêreza mpu bayishonakwo, eyâne.

Birhûmâna

7 Cirhuma ensiku zirhayûmânana? n’obwo omwâka gwoshi, omûshi oku izûba gurhenga? 8 Kuli kuderha oku Nyamuzinda arhayûmânyanyagya ensiku: ye wajira- ga ecanda n’empondo n’ensiku nkulu. 9 Akuza anayîminika nguma-nguma, ezindi azijira nsiku kwône. 10 Abantu boshi barhenga omu budaka, Adamu budaka àlemagwamwo. 11 Nyamuzinda omu burhimanya bwâge ababerûla, abagerera ngasi muguma kwâge-kwâge. 12 Hali baguma agishire, abahira enyanya, abagoshôla, abahira hofi naye, hali n’aba àkazire, àbarhanya, àbakaga aha bàli. 13 Kul’ibumba liyôrha omu nfune z’omubumbi, alibûmbe oku alonzize, kwo n’abantu bayôsire omu masù ga Lulema, ye bagabira n’obushi­nganyanya bwâge. 14 Obwinja buyîmanzire omu masù g’obubî, n’obuzîne buyîmanzire omu masù g’olufù, ntyo n’omunya-byâha omu masù g’omuntu nkana. 15 Osingirize ebiremwa by’Ow’Enyanya byoshi, byoshi bigenda bibiri­ bibiri biyerekerîne^x. 16 Niono, nie muzindiyisha, nàyirîrwe, naba nk’omurholigozi wayisha e­nyuffia z’âbasârûla. 17 Omugisho gwa Nyamuzinda gwanjira wa burhanzi, nka musârûzi, nabûmba olurhanda. 18 Omanye kwône oku ntakoleraga bûnguke bwâni bwône, ci n’obwa ba­lya boshi basîma okuyîgîrira. 19 Munyumve, mweshi bakulu b’olubaga, mwe mukulire endêko, mu­rhege amarhwiri.

Okuba ntagengwa kw’omuntu

20 Aha mwâwe, mango ocizîne, orhalekaga mpu omwana wâwe, muka­ we, mene winyu, omwîra wâwe akurhegeke. Orhahaga owundi ebirugu byâwe, kwanaba kucîyunjuza buzinda mango wabihûna. 21 Oku ocizîne onacidwîrhe wayîsa omûka, orhacîjiraga muja wa ndi. 22 Okuhûnwa n’abana bâwe, kwo kukulu aha kuyerekera abana oburha wabahûna. 23 Ngasi kantu wajira koshi, oyôrhe we nnako, omanye wankacîshubula. 24 Amango waba wamayunjuza ensiku z’akalamo kâwe, lwo kusiku lw’o­kufa, ogabe ebyâwe.

Abaja

25 Ecihêsi ciri ca byahirwa, karhi na mizigo, omuja ali wa biryo, buhane^y na mukolo. 26 Okolese omuja wâwe, wabona omurhûla, omuleke buzira mukolo, wabona oku naye alonza kurhi ankarhenga omu buja. 27 Omurhamba n’olukoba, binagombye ecihêsi, obukali n’akarhi binatwe ifêka, ly’omushizi mubî. 28 Omuhe omukolo, akole, aleke okuyôloha, bulya kuyôloha kuyîgîriza amenge mabî. 29 Omuhe omukolo gumukwânîne, n’akakalahira, omuhogeke omugozi. 30 Ci oleke obukali bw’okumînya oku bantu, okulikire obushinganyanya. 31 K’ogwerhe muja muguma yêne? omulole nka ye we, bulya wamulibukîre. 32 Ka muja muguma yêne ogwerhe? omulole nka mwene winyu, bulya omulagîrirekwo. 33 Bulya okamukolêsa kubî, akuyâka, ngahi wacimurhangira?

34

Ebilôrho

1 Okulangalira obusha n’ebirhaboneke, kuli kwa musirhe, n’ebingolo­ngolo byo birhambira ebilôrho. 2 Kuli kugwârha ecizunguzungu na kushimba empûsi, okulegerera oku bilôrho. 3 Ecilolero n’ebilôrho bishushîne, ociloleremwo, wabona obusù bwâwe. 4 Cinja cici cirhenga omu izinga? K’okuli kunarhenge omu bunywesi? 5 Okulagula, okukera engoko, ebilôrho, byoshi busha, kahalalo ka mukazi oli izîmi. 6 Akaba arhali Nyamuzinda obirhumire, orhabishibiriraga. 7 Ebilôrho byarhebire banji, banji balibilangalîre bahona. 8 Amarhegeko garhanywerha, Irhegeko lyôhe linakulikirwe buzira ku­rhebana, oburhimanya nabo buba bwimâna burhabêsha.

Okubalama

9 Okubalama kuyigîriza binji, owagezire omu bihugo binji anamanye na binji, n’omuntu wabwîne binji yenayishiganîra. 10 Omuntu orhasâgija omu malibuko, arhishi binji, ci owàgenzire ayishi orhunjirhunji. 11 Nabwîne binji ebwa kubalama, ebi nayumvîrhe byo binji kulusha ebi nakamanyiderha. 12 Olufù lwampushire kanji kanji, nanatwa oku isî, alagi kurhi: 13 Abarhînya Nyamuzinda balama, bulya bamulangalîre, bulya baciku­bagîre owakanabaciza. 14 Orhînya Nyamuzinda arhayôboha cici, arhajuguma, Nyamuzinda ye aba acîkubagîre. 15 lragi ly’omuntu orhînya Nyamuzinda, ndi ayimangîrekwo? ndi ayege­mîre?

16 Amasù ga Nyakasane, gayerekîre balya bamusîma, ye mulikûza, mu­tuga muzibu, ye mâkiro, omu mpûsi y’omu irûngu, ye mbohôlolo oku idûrhu ly’akasirahinga^z, ye mucika-ntambala, ye na muko­ma-afungira-abali-bhirima. 17 Kulengereza alengereza emirhima, azibûle amasù, ahûne amagala, akalamo n’omugisho.

Enterekêro

18 Okurhûla Nyamuzinda ebizimbano kuli kumushekera, entûlo z’ababî zirhamusimîsa. 19 Ow’Enyanya arhabona oku ntûlo z’ababî, arhali bunji bwa mbâgwa burhuma ababalira ebyâha^a. 20 Kuli kuniga omwana n’ishe asinza, okurhûla Nyamuzinda ebi wa­ nyagaga abakenyi. 21 Ehitya hy’omukenyi ko kalamo kâge, okumunyagahyo kuli kumuyîrha. 22 Kuli kuniga owinyu okumunyaga ehi alamirakwo, oyîma omukozi oluhembo lwâge erhi mwîsi wa bantu. 23 Muguma ayûbake, owundi ashâbe, bunguke buci barhenzamwo aha nyuma ly’oburhe. 24 Muguma agishe, owundi ahehêrere: muguma ohi Nyakasane ayumva? 25 Owacîshuka kulya kuba anahumire omurhumba akanashubiguhuma­ko, erhi cici acîshukirage? 26 Kw’ali ntyo omuntu ocîshalisa oku byâha byâge, buzinda kandi abi­shubîrire! ndi okolaga ayumva omusengero gwâge? bunguke buci burhenzirage muli okwo kucîrhohya?

35

11 Omanye wankagèreza mpu wahôngera Nyamuzinda, arhakaziga; o­rhacîkubagiraga enterekero y’obushambo. 12 Bulya Nyamuzinda abâ mutwî wa mmanja. yehe arhajira kabôlo omu bantu. 13 Nyamuzinda arhajira kabôlo ka kulenganya omukenyi, kuyumvirhiza ayumvirhiza omulenge gw’oyu badwîrhe bâlibuza. 14 Arhakengula enfûzi emulakire, arhayîbagira n’emirenge y’omukana. 15 K’emirenge y’omukana erhahulula omu marhama gâge bulya, k’e­ndûlù yâge erhabonêsa nshonyi owamulasagya? 16 Omuntu okolera Nyamuzinda n’omurhima gwoshi kurhona arhona, n’izu lyâge enyanya lihika. 17 Omusengero gw’omwirhohye bitû gurhulukânya. arharhûlirira gu­rhanacihika. 18 Arhagoheka na Nyamuzinda arhacimushuza, nka Nyamuzinda arhaci­twa olubanja lw »abashinganyanya, n’okukubûla enjira y’obushinga­nyanya. 19 Nyamuzinda arhâlegame, arhâlembere emihera, 20 kuhika avune ezo ncuku omugongo, acihôe oku mashanja; 21 kuhika aherêrekeze bacibone boshi, avune akarhi k’oburhegesi bw’e­ ndyâlya; 22 kuhika ahembe ngasi muguma nk’oku ebijiro byâge binali, atwire aba­ntu olubanja nk’oku emirhima yâbo eri; 23 kuhika atwire olubaga !wâge olubanja lw’obushinganyanya, alu­shobôze obusîme bw’obwonjo bwâge. 24 Obwonjo burhahimwa kuyinjiha amango g’amalibuko, nka kula ecitû c’enkuba cinaboneka canda.

36

Omusengero gw’okulikûza n’okuyûbaka Israheli buhyâhya

1 Orhubabalire, Nyamwagirwa, Nyamuzinda w’igulu, lola, ojugumye amashanja goshi. 2 Oshunge amashanja g’ihanga okuboko, gabone oku buhashe onajira. 3 Kulya wabayêrekaga oku oli Mwimâna, warhulibuza banasinza, kw’ojirage buno, nirhu orhuyêreke obukulu bwâwe kuli bo. 4 Bakumanye nk’oku nirhu rhwamanyaga oku nta wundi Nyamuzinda kuleka We, Nyamwagirwa. 5 Oshubirire okujira ebirhangâzo, ojire cbindi bisômerîne, oyêrekane obukulu bwâwe, okengêse okuboko kwâwe, okulyo kwâwe kuj’ire­ nge. 6 Ozuse omungo, obulage omutula, oyîrhe omubisha, oherêrekeze omushombanyi. 7 Obiduhye ago mango, kengera ecihango, ojire rhukuze ebijiro byâwe by’oburhwâli. 8 Omuliro gwâwe gw’olwihôlo gusingônole abasigîre, balya barhi­ndibuza olubaga lwâwe bahererekere. 9 Otuntume amarhwe ga balya bakulu b’ihanga, baderha, mpu: «Mâshi rhwêne!» 10 Oshubûze emilala ya Yakobo yoshi, oyigalulire omwanya gwayo nk’o­ku byâli burhanzi. 11 Nyakasane k’emirenge, babalira olubaga luderhwa izîno lyâwe: babali­ra Israheli, we wamujiraga nfula yâwe. 12 Olukogo lw’ecishagala câwe citagatifu lukugwârhe, lukogo lwa Yeruzalemi, ho mwâwe orhamûkira. 13 Siyoni, omuyunjuze bukuze bwâwe, n’akarhwa-bwâmi kâwe okajire kayunjule irenge. 14 Oyîmangire ebiremwa byâwe birhanzi: oyêrekane okuli kw’obulêbi bwajiragwa oku izîno lyâwe. 15 Orhimûle abakulangalira, kubonekane oku abalêbi bâwe bo ba­ nyamuderha-kuba. 16 Nyakasane, oyumvirhize omusengero gwa bambali bâwe, kulyâla kw’omugisho gwa Aroni oku lubaga lwâwe. 17 Boshi, en’igulu, bamanye oku we Nyakasane, Nyamuzinda w’ensiku n’amango.

Okuhugûkwa

18 Olurholero luyankirira ngasi kalyo luhabirwe, ci hali ebiryo binja kulu­sha ebindi. 19 Olulimi lumanyira ehisimbi-simbi oku bwehe bwahyo, kwo n’okwo omurhima murhonde gurhahaba ebinwa by’obunywesi. 20 Omurhima mubî gunayîrhe mutula, ci omuntu wâbona kucîlanga acîla­nga kuli gô.

Okulonza omukazi

21 Omukazi arhayîra mulume, ci abanyere babamwo bamunyere nkana na bacinyere kwône. 22 Obwinja bw’omukazi kusîmîsa busimisa amasù, kwo n’omurhima gw’omulume gulakira. 23 Omukazi ogwerhe ohwinja n’obutûdu ekanwa, iba ali w’iragi ekarhî k’abandi. 24 Okuyanka omukazi guba murhondêro gw’obuhirhi, ye murhabâzi oli akâge, nyamwegemerwa wâge. 25 Ishwa lirhajira côgo lirhahwa kuyônwa, buzira mukazi, omulume ye milumbo na muhabuka. 26 Kurhi wakacîkubagira cishamho-ali-magala. Orhali eyo arhali n’eno? 27 Ntyo kw’ali omulume orhajira aha abâ, olâla ah’obudufu bunamu­shimanyire.

37

Irumhi mpu bîra

1 Ngasi mwîa anaderhe: «Nani ndi mwîra wâwe», ci hali omwîra w’iziîno kwône. 2 Ka gurhali mutula munene oku muntu okubona owinyu erhi mwîra ahinduka mushombanyi? 3 Aye! murhima mubî, kurhi weki walemirwe, mpu ohire obuminya o­mw’igulu? 4 Winyu kwône ali mwîra amango ayôsire bwinja, hano ensiku zici­kwihindulira, naye acihindule. 5 Winyu kwône ali mwîra amango akulinzirekwo akantu, amango g’e­ntambala akutulikekwo amatumu. 6 Orhayîbagiraga omwîra w’okuli omu ntambala, omubîke emurhima omu bugale bwâwe.

Abahanûzi

7 Ngasi muhanûzi mahano ahâna, ci hali abagahânira okulonza obu­nguke. 8 Omanye omuhanûzi. burhanzi cidôse bulagirire buci bumugwerhe – kwankanaba bûnguke bwâge bwône alonza, – alekikuhirakwo aka­rhunzi. 9 Arhakubwîraga erhi «njira nyinja eyo olimo, abule na bwaja ebulabi akabona oku byâba. 10 Orhadôsagya ihano emw’orhakusîma, n’abayâgalwa nâwe orhaba­ bwîraga emihigo yâwe. 11 Orhadôsagya omukazi ihano liyêrekîre mukîba, n’omwôba orhamudôsagya ihano ly’okulwa, n’omurhunzi orhamudôsagya ery’okurhiîmbûla, n’owagula orhamudôsagya ery’okuguza, n’omuyâgalwa o­rhamudôsagya ery’okuvuga omunkwa, n’omujinisi orhamudôsagya ery’okuhâna, n’omwôlo orhamudôsagya ery’okukola, n’omulimya orhamudôsagya ery’okuyûsa omukolo, omushizi mwôlo o­rhamudôsagya ery’omukolo muzibu; abo nt’ihano bankakuhà. 12 Ci ohûne ihano emw’omuntu orhînya Nyamuzinda, olya omanyire oku ashimba amarhegeko, olya omurhima guli nk’ogwâwe, olya wakufà lukogo erhi wankayâbirwa. 13 Buzinda, osêre oku ihano ly’omurhima gwâwe, bulya nta mwîra ôku­rhonya kugulusha. 14 Kanji kanji omurhima gw’omuntu gunamurhonde bwinja, kulusha bajishamba nda bali oku ntôndo. 15 Kulushisa aho, oshenge Nyamuzinda: ayerekeze amagulu gâwe omu njira y’okuli.

Oburhimanya: obw’okuli n’obw’obunywesi

16 Omurhondêro gwa ngasi cijiro, bukengêre, gerêreza embere orho­ndêre omukolo. 17 Omuzi gw’enkengêro, murhima, gugwerhe mashami ani: 18 aminja n’amabî, obuzîne n’olufù, n’ensiku zoshi olulimi luyôsire lubiyimangire. 19 Wanabona ali mulenga w’okuyigîriza abandi, n’obwo kuli ye yêne ali wa busha; 20 lebè: w’akalimi, ye nyamakobwa, azinda erhi ishali lyamuyîrha, 21 bulya Nyakasane arhamurhonyizi, nta burhimanya agwerhe. 22 Lebè abà murhimanya omu nkengêro zâge yêne, n’omu iderha lyâge, obukengere bwâge liri ishwa liyêra. 23 Omurhimanya w’okuli lubaga !wâge ayigîriza, n’emikolo y’obukoengêre bwâge esêzire. 24 Omurhimanya abà ayunjwire mugisho, abamubona boshi bamuderha w’iragi. 25 Ensiku z’akalamo k’omuntu ziri nganje, ci ez’lsraheli zoki zirhankaga­njwa. 26 Omurhimanya, ekarhî k’olubaga, ali mwikubagirwa, izîno lyâge lya­ bâho ensiku n’amango.

Onyihye oku miru gâwe

27 Mwana wâni, amango ocizîne, omanye ohworhere bwâwe, hi­rhakujîri, orhahîhambiraga. é8 Bulya arhali ngasi kantu kakwânana hoshi arhali na ngasi muntu okômera byoshi. 29 Orhahubiraga ngasi hyanuna, oleke okuziga ebiryo, 30 bulya obudambye buli bubî, nda-ya-byo arhahwa kulumwa omu nda. 31 Banji balîre n’obudambye, omuntu ocîlanga bwinja anayushûla akalamo kâge.

38

Omufumu (Munganga), amafumu n’endwâla

1 Okenge munganga, nk’oku akwânîne okukengwa erhi mikolo yâge e­rhuma, bulya nâye Nyamuzinda wamulemaga. 2 Okufuma emwa Ow’Enyanya kurhenga, kwo kuyîsha nka nshokano y’ebwmami. 3 Obumanye bwa munganga bwo burhuma akananda, bwo bunasômeza abagale. 4 Nyamuzinda analengeze abanyinyi, omuntu wabona arhabagayaguza. 5 Kali karhi lushâli kayinjihagya amîshi^b, kayêrekana obuhashe. 6 Nyamuzinda ye hà kandi abantu obukengêre, kandi ye hà abantu obuhashe, mpu bacitakîrire ebinja by’obuhashe bwâge. 7 Anabikolêse, oku kubuka n’okurhûliriza, omufumu anarhôle atu­nturnîre haguma kwône. 8 Ntyo emikoio yâge erhahwa, ye lumiza n’aminja omu igulu. 9 Mwana wâni, mango walwâla, oleke okulumbwîja, shenga Nyamuzinda akafumya. 10 Oleke obubî bwâwe, onalange n’enfune zâwe omu bucêse, onashuke omurhima gwâwe ko ebyâha. 11 N’akakengêzo k’obwâso bw’enshâno, orhûle nk’oku obugale bwâwe bunali. 12 Kandi oje emwa munganga, bulya naye Nyamuzinda wamulemaga, orhamulahiraga, omulagirîrekwo. , 13 Hali amango okufuma kuli omu maboko ga bamuganga. 14 Nabo bakolaga bashenga Nyamuzinda, mpu abashobôze engalo y’oku­rhuliriza, n’ey’okufumya lyo bamanyigalukira abandi. 15 Omuntu ojira ecâha omu masù ga Lulema, akumbe omu maboko ga muganga.

Olufù n’emishîbo

16 Mwana wâni, olakire owâwe ofire, olake omutula gwâwe, o­rhayîbagiraga n’okukâkenga ecusho câge. 17 Olake bwenêne, olake omutula gwâwe, oshîbe nk’oku nyakufa ana­kwanîne^c, lusiku luguma erhi ibiri, bulya ekanwa k’abantu ebabwa, buzinda omutula gwâwe gurhûlirire. 18 Bulya omutula gunayîrhe, omurhima gwamarhoga nta buzibu guci­gwerhe. 19 Wamabisha omuntu wâwe, oyîbagirage omutula gwâwe, omutula gu­rhalamirwakwo. 20 Orhabîkiriraga omutula emurhima, ogurhenze, kengêra okuhwa kw’a­ kalamo kâwe. 21 Orhayîbagiraga, ejibwa ci erharhengwa^d, emirenge yâwe erhagalule nyakufa: nâwe wene kucîbabaza ocîbabazize. 22 Kengêra aka kanwa kani, kaba kâwe nâwe: «injo erhi nie ene ali we». 23 Mango wamabisha omuntu wâwe, orhingiba nka waleka okumuke­ngera, obu omûka gwamurhenziremwo, orhûlirirage nâwe.

Obushanja bw’amaboko

24 Oburhimanya bw’omwandisi buyîgwa amango g’okurhamuka, n’o­rhaliko mmanja yeba murhimanya. 25 Kurhi akaba murhimanya omuntu ozukira oku ngâlè y’okuhinga, omu­ntu irenge lyâge lyoshi liri omu kufumbarha akarhi k’okuyâbula, omuntu oja atunda empanzi anaziregerereko, ôrhaderha ogurhali gwa nkafu!^e 26 Omurhima gwâge guli omu by’okuhinga, n’ebijingo byoshi erhi ayahi­rira amanina. 27 Kwo na kuguma n’abanyakasi n’abanya bushanja boshi, bali oku kasi buca-buyira, barhagoheka, abajira obulonga bw’okubinja ebima­nyiso^f, bahindulage ene n’irhondo ecimanyiso babijirire: mpu lyo bayumanyanya n’ecisiki, balale oku ciko mpu lyo bashwinja obushanja bwâbo. 28 Kwo na kuguma n’abatuzi eluganda: obone arhole ecûma, idûrhu ly’omuliro limuyûdukire, yeshi arhubanukirwe; okutôrha kw’enyundo kumufuke amarhwiri, arhasinza handi, cirya cûma cône; omu­rhima gwoshi kwa gulya mukolo gunali, oku ciko alala mpu lyo ayûnjuza. 29 Kwo na kugurna na nababômbi, aha bushanja bwâge, ayôkoleze n’a­magulu; obushanja bumuli aha nyomvu, n’okucîbûnda guli mulâli; 30 amaboko gabûmbe ibûmba, amagulu galilabarhe, emurhima kuko­mbeza bwinja kwône, na ngasi bijingo kuhyajira amasiga. 31 Abo bantu boshi bacîkubagire amaboko gâbo, ngasi muguma ali mule­nga omu bushanja bwâge. 32 Buzira bo, nta lugo lwankayûbakwa, ntâye wankabalama erhi kujiyuûbaka handi. 33 Ci kwône orhabashimâne omu ihano ly’ecihugo, barhali n’omu lugero lw’abakulu b’endêko. Barhali bazûzi, barhanayumva irhegeko oku ligenda. 34 Barhali bayigîriza, barhali ba kugerêreza bwenêne, barhali b’omu mu­rhwe gw’abajizi b’emigani. Ci kwône bali mutungo omu igulu, n’omusengero gwâbo guba guyêrekîre obushanja-bwâbo.

39

Omwandisi

1 Kundi kundi ayôrha omuntu osêgeza omurhima n’enkengêro oku i­rhegeko ly’Ow’Enyanya. Kulongereza alongereza oburhimanya bw’abakulukulu boshi, amango gâge g’okurhamûka, arhamûkire oku bulêbi. 2 Kubîka abîkirira emyanzi y’abantu bajire irenge, asheshere omu rhwonga-rhwonga rhw’emigani. 3 Analongereze okuhundûla omugani, ayumve irala ly’amahwe g’emi­gani. 4 Ekarhî k’abakulu yo akolera, wamushimâna haguma n’abarhegesi. Abalame, aj’ihanga, abwîne ebinja n’ebibi bibâ omu bantu. 5 Kurhenga sêzi, n’omurhima gwoshi, emwa Nyamuzinda, Lulema wâge ayêrekera, ayinamulîre omurhima emw’Ow’Enyanya, arhenge omu kanwa, ashenge, ahûne obwonjo oku byâha byâge yêne. 6 Omukulu Nyamuzinda akalonza, amuyunjuza mûka gwa bukengere. Naye yêne aderha ebinwa by’oburhimanya, ashenga avuge Nyamuzinda omunkwa. 7 Abona obumanye n’ihano lishingânîne n’amahwe mafulike aga­shwêkere oku murhima. 8 Ebi ayigîrizîbwe abiyêrekana, analimbire irhegeko ly’endagâno ya Nyamuzinda. 9 Banji bakunga obukengêre bwâge, na nta mango ayîbagirwe. Barhakahusa kumukengera, izîno lyâge lyâlama omu ngasi maburhwa. 10 Amashanja gâganira oburhimanya bwâge, n’endêko ekuze irenge lyaâge. 11 Erhi akalama bwenêne, izîno lyâge lyaj’irenge kulusha ecihumbi, n’cerhi akafà duba, gurhali muhona.

Mukuze Nyamuzinda

12 Nnonzire okushubiderha enkengêro zâni, omurhima gwâni guyunjwire nka mwêzi mukulu. 13 Munyumve bana bâni, mukule nka roza ntwêre oku cikunguzo c’olwlîshi. 14 Murhengemwo akisûnunu kinja nka nshangi, muyâse nka mburho, o­bwehe bwinyu buyudûke, muyimbe olwimbo, mukuze Nyamuzinda oku mikolo yâge. 15 Mukuze izîno lyâge, muyâlize irenge lyâge, muyimbe muzihe, mude­rhe mpu: 16 Neci mushâna, erhahimwa kuyinjiha emikolo ya Nyamuzinda! oku adesire kwo binabâ. Nta kuderha mpu: Byo bici ebyo? Cirhumire bibâ ntyo? Ngasi kantu kayîgwa omu mango gâko. 17 Oluderho !wâge lwône lunasike amîshi, lugasingike, izu lyâge linafu­kule amîshi, 18 oku adesire kunabe, ntâye wankacika ecijiro câge c’okuciza. 19 Ebi abantu bajira byoshi abimanyire, kurhankahashikana habe eci a­rhabona. 20 Kubona abona kurhenga ensiku n’amango, ntâco cimusômera. 21 Nta kuderha mpu: Co cici eco? Cirhumire bibà ntyo? ngasi kantu ka­gwerhe eci kalemîrwe. 22 Kul’omugisho gwâge gwalumiraga byoshi nka lwîshi, gwajomya idaho nka nkuba y’ecihonzi, 23 kw’agabira amashanja obukunizi bwâge, ntyo kw’ahindulaga amîshi^g mûnyu. 24 Oku enjira zâge zishinganyire oku bantu bamurhînya, kwo zinali za bikunguzo oku bantu babî. 25 Ebinja byàlemîrwe abinja kurhenga emurhondêro, n’ebibî ababî. 26 Akantu karhanzi k’obulagirire omu kalamo k’omuntu: mîshi, muliro, cûma c’omûnyu, nshâno, marha n’obûci, murhobo gw’oku muzabiîbu, mavurha n’omwambalo. 27 Ebyo byoshi bibâ binja oku binja, ci oku babî, binahinduke bibî. 28 Hali empûsi balemeraga okuhâna, oku bukunizi bwâge ayijira buha­nya. amango g’obuhane enayishe n’omuhûsi gwâyo, ejire omukolo obukunizi bwa Lulema buyirhumire. 29 Omuliro, olubula, ecizombo n’olufù, ebyo byoshi byalemirwe okuba buhane. 30 Amîno g’ebiryanyi, endumira-mucira, enjoka engôrho y’olwihôlo lw’okuheza ababî, 31 byoshi ebà nganda yâge y’okujira oku adesire, biri en’igulu byalinga okurhumwa, hano amango gahika, birharhenguhe. 32 Co carhumaga nyanka omuhigo kurhenga emurhondêro. nagerêreza nanayandika nti: 33 «Emikolo ya Nyamuzinda yoshi eba minja aha nsa ekwânîne, ana­shobôze olagirîre. 34 Nta kuderha mpu: ehi hirhali hinja nka hira, bulya ngasi kantu kali ki­nja omu mango gâko. 35 Bun6ôa, n’omurhima gwoshi muyashamage, muyimbe, mukuze izîno lya Nyamuzinda!»

40

Obuligo

1 Obuhanya bwàjire oku bantu boshi, omucîmba gw’obuja gwarhamize bene Adamu, kurhenga olusiku omuntu arhenga omu nda ya nnina, kuhika olusiku ashubira emwa nnina wa boshi^h. 2 Enkengêro zâbo, obwôba bubali emurhima, binali birya bihamba by’olusiku luminya lw’okufà. 3 Mwâmi otamîre oku ntebe y’irenge, na nyakahuku otamîre omu mvu­ngu n’omu luvu, 4 omukulu oyambalîre obugale, ensirha y’obukulu omu irhwe, na hibu­shangi-bufundike, kuli boshi burhe, mutula, ntemu, musisi, bwâba bwa kufà, ntambala n’enongwe. 5 îro ly’obudufu, mango omuntu agwishîre, mpu arhamûka, liba lya kuyîbagiza kwône amaganya: 6 hano omuntu aderha mpu akarhamûkaga, ayumve oku liguma nka gukola mûshi, n’obwo ali îro, bamugezemwo omusisiⁱ, nka muntu washugunusire amatumu. 7 Erhi asinsimuka-atulûka, gabe nka go mango bamulîkûzize, asômerwe yêne n’obwôba bwâge. 8 Oku ngasi ciremwa, kurhenga oku omuntu kuhika oku nsimba, ci bwenêne kali nda oku banya-byâha: 9 lufù, muko, ntambala n’engôrho, mutula, cizombo, buhanya, ye lwa-bo­shi! 10 Ebyo byoshi byalemîrwe abanya-byâha, bo barhumaga n’ecihonzi cinene cimirîra igulu. 11 Ngasi hirhenga omu budaka, omu budaka hishubira, na ngasi hirhenga omu mîshi, omu nyanja hija.

Emigani

12 Okuhonga n’okulenganya byacihwa, ci obuyêmêre bw’omurhima nka­na bwayôrha ensiku n’amango. 13 Abagale b’endyâlya bahuba nka mugezi, bâhirigirha nka mulazo gwa nkuba nyâmûka, 14 Omubî akabumbûla enfune anacîshinge, n’obwo kukola kuhera^j kwâge. 15 lburha ly’ababî lirhaluza mashami, emizî migalu-galu erhabugâna aga­rhali mabâle. 16 Kasheke akunda amîshi n’ebikunguzo, ye barhangitwa. 17 Okurhona kwo kuli nk’ishwa liyunjwîre mugisho, n’okusholôlera omukenyi, mugisho gw’ensiku n’amango.

Ebinja

18 Entagengwa n’ogwerhe omukolo gwâge bajira akalamo kinja, ci owa­rhôzire obuhirhi acirhalusire. 19 Abana n’olugo lûbake banalamye izîno, ci okuhika oku burhimanya kucilushire. Okushwêka enkafu, okuba n’amashwa, kunajîse irenge, ci okuyanka omukazi nkana kulushire. 20 Erivayi n’obulenga binashagaluse omuntu, ci okuzigira oburhimanya kucilushire. 21 Akarhêra n’oluzihwa binanyunye olwimbo, ci izu linja lilushire. 22 lranga n’igenda linja binashagaluse amasù, ci olwange luli omu ishwa lucilushire. 23 Abîra n’abayumanîne banashimânane, ci okushimânana kw’omulume na mukâge kwo kukulu. 24 Bene winyu n’abunkwa baba bakukurhabâla amango oli omu mbaka, ci okusholôlera omukenyi kunamugalukire bwenêne kulusha. 25 Amasholo n’ensaranga binalimbîse omuntu, ci ihano linja licikwânîne kulusha. 26 Obugale n’emisi binarhwalihye omurhima, ci okurhînya Nyamuzinda kulushire. 27 Okurhînya Nyamuzinda kuli nk’ishwa lirimwo omwavu, irenge lyakwo lilushire agandi goshi kumanyilanga.

Okuja kwahûna

28 Mwana wâni, orhalamiraga okuja kwahûna, okufà kwo kukulu aha kuhûniriza ene n’irhondo. 29 Omuntu okonolera ebya bene amasù, akalamo kâge karhakaderhwa kalamo. Kuli kushâhuka okukalâlira eby’embuga, omuntu balezire banamuhanûla, arhakômera eyo njira. 30 Ekanwa k’owahwîrekwo enshonyi, okuhûniriza kuba kwinja, ci kwône erhi na muliro omu nda yâge.

41

Olufu

1 Lufù mâshi! okukengêra oku h’oli kurhahimwa bululu oku muntu oli n’iragi ekarhî k’ebyâge, kuli kàshêga, oyu byoshi bibêrîre, n’owacîhasha okulya yêne. 2 Mâshi lufù, kâli irhegeko lyâwe licîfinjirwe emwa kàlibwîre^k, oyu ama­gala gàrhibire mîra, emw’omushosi civandagwa olâl’arhânya, ôwa­rhibire omurhima arhiba n’obulangalire. 3 Orhayôbohaga olufù, kengera àbakushokolire n’abali nyuma zawe. 4 Liri irhegeko Nyamuzinda àhebirekwo ngasi muntu cakarhuma wacikenyagulira obulonza bw’Ow’Enyanya? Olame myâka ikumi, myâka igana erhi myâka cihumbi, ekuzimu barhakutumuze obula­mu bwâwe.

Oluhembo lw’abantu babî

5 Bana ba mihera endyâlya ziburha, abakômera enyumpa z’enkola-ma­ligo. 6 Akashambala basigira abana baburhwa na abanya-byâha kuhera ka­ nahera, iburha lyâbo cijâci ca ngasi lusiku. 7 Omubusi mubî kujâcirwa ajâcirwa n’abana bâge, bulya kulî ye ecibi carhengaga. 8 Buhanya bwinyu, mwe nkola-maligo, bulya mwalesire irhegeko lya Nyamuzinda w’Enyanya. 9 Mwabusirwe, mwaburhirwa obuhanya, mwâfa, mufâne n’obuhanya. 10 Ngasi hirhenga omu budaka, omu budaka hishubira, enkola-maligo kwo na kwo, bahehêrirwe na kuhera bahera. 11 Emishîbo bajirira abafîre eba eyerekîre emigogo yâbo, ci izîno ly’e­mihera kuhera linahera. 12 Oshîbirire izîno lyâwe bulya lyo lyasigala, lyo likulu aha buhirhi bw’e­nsaranga. 13 Akalamo k’iragi kanashinge nsiku, ci izîno ly’irenge libà ly’ensiku n’amango.

Enshonyi

14 Bana bâni, mubîkirire n’omurhûla enyigîrizo zâni, Burhimanya bufuli­ke na buhirhi burhaboneka, makwânane maci byâkabona? 15 Omuntu wafulika oku ali musirhe ye mukulu, oku muntu wafulika oburhimanya bwâge. 16 Ntyo mukaziyumva enshonyi nk’oku namubwîra, bulya enshonyi zibàmo kunji, hali ezikwânîne omuntu, hali n’ezirhamukwânîni, n’aba­ntu boshi barhazibà kuguma. 17 Mube nshonyi z’obûmaguza embere za sho na nyoko, n’ez’okunywe­rha embere z’omurhegesi n’omukulu, 18 ez’okuvuna irhegeko embere z’omuzûzi, n’embere z’omurhambo w’a­ bazûzi, n’ez’okubà mubî embere z’endêko y’olubaga. 19 Obe nshonyi z’obulyâlya embere z’owinyu n’omwîra, n’ez’obushambo eka; 20 embere z’okuli kwa Nyamuzinda n’endagâno yâge; obe nshonyi z’o­kuhira engofola oku mêza^l, 21 ez’okuhânira embere z’abagayanyi, ez’okurhâgalula omusingo gw’âbakulamusize: 22 ez’okulolêreza embaraga, n’ez’okuyôza ow’emwinyu; 23 ez’okunyaga ornwanya gw’owundi erhi akantu bamuhîre, ez’okuloleêreza omukazi ogwerhe iba; 24 ez’okushâsa mwambali-kazi wâwe, omanye encingo yâge. 25 Ez’okuderha kubî embere z’abîra bâwe, n’oyu wahâga orhamuka­ngulaga; 26 ez’okuja kwaderha n’okulumîza omwanzi wayumvîrhe, n’okuderha amahwe ga bene. 27 Ntyo wanamanya enshonyi zikwânîne, n’abandi boshi bânakurhonya.

42

1 Ci kwône, orhabâga nshonyi z’ebîra bikulikîre^m, orhajiraga ecâha erhi bwôba bwa bantu burhuma. 2 Orhabêraga irhegeko lya Nyamuzinda n’endagâno yâge nshonyi, o­rhabâga nshonyi z’okutwîra enkola-maligo olubanja lwâbo, 3 ez’okushâmbâa n’abinyu muli mweshi, ez’okuhà abîra bâwe oku byaâwe sho àkusigiraga. 4 okulola bwinja omunzâni n’olugero lwâgwo, okubà n’obunguke busu­ ngunu erhi bunene bw’olugeru, 5 okuyunguka omu burhunzi bwâwe, okukalihira abana bâwe, okuha­nûla n’akarhi omuja mubî. 6 Embere z’omukazi wakulonzako emyanzi, okuhulika kwo kukulu, n’aha abantu bahumahuma, orhayîbagiraga okufûnikira bwinja. 7 Okuganja n’okugera bwinja kwo kumanyibîka, ebyâwe n’ebya bene byoshi biyandikwe. 8 Orhabâga nshonyi z’okuhabûla omuhwinja n’omusirhe, n’omushosi w’emvi waja kadali n’emisole. Kwo wayerekana ntyo oku wàlezirwe bwinja, n’abandi boshi bakusîma.

Entanya z’ishe w’omunyere

9 Buzira kumanya, omunyere ntanya nyinji alerhera ishe, enkengero amulerhera zinamuhanze kuja îro: nka aciri murho, bwôba mpu nkaba ârhayishiheruke duba; erhi aheruka, bwôba mpu k’abona obunyumpa bwinja! 10 Oku aciri munyere, bwôba mpu erhi bakamurhebaga, abêre ifûnze aha mwâbo! Amango akol’agwerhe iba, bwâba mpu erhi akagumbaga 11 Mwâli wâwe arhayumva? Omulange bwinja, omanye akubonêsa nsho­nyi emw’abashombanyi bâwe, olekiba lwimbo oku lugo, muderhwa w’esêzi n’ow’cbijingo, abantu boshi bakakushunga omunwe!

Abakazi

12 Oleke okulolêreza iranga lya ngasi muntu, oleke n’okukâbwârhala haguma n’abakazi. 13 Bulya omwambalo gujira obugukuzimu bwâgwo, n’omukazi naye a­gwerhe obubî bw’omukazi. 14 Obubî bw’omulume bwo bukulu aha bwinja bw’omukazi: omukazi analerhe ihanjaⁿ n’ecitumulè.

II. lrenge lya Nyamuzinda

15 Buno, nkolaga naganira ogw’emikolo ya Nyamuzinda, nkola naganira ebi nàbwîne. Luderho lwâge^o Nyamuzinda àjiragamwo emikolo yâge, n’ebiremwa byâge oku alonzize kwo bijira. 16 Izûba kumoleka limoleka, libone ngasi kantu, n’omukolo gwa Nyamuzinda guyunjwire irenge lyâge. 17 Nyamuzinda àrhahâga abatagatifu obuhashe bw’okuganira ebinja byâge byoshi, ebi Nyamuzinda, nnawabo-byoshi, asimbanyize mpu ly’i­gulu libêra omu irenge lyâge. 18 Alikîre isù omu cirumbi c’enyanga n’omu murhima gw’omuntu, abona amenge gâbo, bulyal’Ow’Enyanya ye nn’obumanye bwoshi, alolerîze ebimanyîso by’amango. 19 Anayêrekane ebyàgezire n’ebyâyisha; amanyise n’ebifulike. 20 Nta nkengêro ahabire, nta kanwa kamuhuzire^p. 21 Ebinja byâge byoshi àbirhondesire n’oburhimanya, bulya ali w’ensiku n’amango, ntâco ankayushûlirwa, na ntâco bankamunyaga, a­rhalagîrîri oku ihano lya ndi. 22 Emikolo yâge yoshi erhahimwa bwinja, kw’eri kula omuntu akalolêreza enkunya-kunye. 23 Ebyo byoshi ho bibà binali by’ensiku n’amartgo, na ngasi mango biyu­mva oku adesire. 24 Ebiremwa byoshi bigenda bibirhi-bibirhi biyerekerîne, ntâco ajizire ci­rhayûmânini. 25 Ngasi ciremwa ciyêrekîne obwinja bw’ecindi, ndi wankarhama n’okusingiriza irenge lyâge?

43

Izûba

1 Okulîmba kw’amalunga, ecirêre cilangashane, ntyo kw’amalunga ga­ bonekana omu irenge lyâgo. 2 lzûba erhi lishoshôka sêzi linahamagaze: «Al’obwinja bw’omukolo gw’Ow’Enyanyal» 3 Erhi lija omu nkuba-karhî, likaze igulu, ciru ndi wankalinda idûrhu lijira! 4 Cibêye batwâna àbalonza idûrhu linji, izûba lyôhe linayôce entôndo kasharhu kalushire; citumbûkemo ecidûrhu cayôca, lirike emisholo yalyo, amasù gahune. 5 Mushâna, Nyakasane waliremaga ali mukulu, na luderho !wâge luliyeêreka enjira lyageramo buhena.

Omwêzi

6 Omwêzi nago ngasi mango gwo na gulya, gwo gugaba emyêzi gutwe n’amango. 7 Gwo gumanyisa ensiku nkulu, ciba cimole cishubira eburho, n’obwo carhenga ebukulu. 8 Mwêzi-cimole gurhengako omwêzi-nsiku, gunaje gwâkula-bugenda­ njira, cibà cimanyiso c’engabo z’e malunga, co cimolekera ecirêre oku nkuba.

Enyenyêzi

9 Obumoleke bw’enyenyêzi bwo buyêrekana obwinja bw’emalunga, zi­rhahimwa kuyinjihya amalunga ga Nyamuzinda. 10 Oku Mwimîma adesire kwo zinahêka, zirhagosa omukolo gwâzo.

Omutirigongo

11 Lola omutirigongo, okuze Lulema, gurhahimwa bwinja omu mya­mbalo yagwo. 12 Guba muherho gw’irenge ly’emalunga, kuboko kwa Nyamuzinda kwa­gugokaga. 43. I: Iûba: lola Dan 3,52….. : Lul 19; 139. 43, 7: Ebukulu: mnwêzi gukula gurhôha.

Obwinja bw’ebiremwa

13 Nyarnuzinda oku bulonza bwâge ananiêse olubula, arhurne n’emikemezo. 14 Obone enfûnikire zâge zifûnuke, ebitû bibalale nka binyunyi. 15 Oku buhashe bwâge, ebitû binànage, bihinduke mabuye. 16 Oku buhashe bwâge, oku bulonza bwâge, empûsi y’ifô enahûse. 17 lzuù ly’ornukungulo gwâge linajugurnye idaho, kul’omusirûla guhubuka enyanya bo na kalemêra. 18 Kul’orhunyunyi rhugwa oku idaho, kw’arhoza olubula, lugwe nka nzige. Amasù gasômerwe n’okuhona olwêru-lwêru, obukengêre bu­rhangâle n’okulubona. 19 Kandi, idaho alibulagirekwo oguli nka rnûnyu, lume lwanazire n’emboho, luhinduke rhushûgi-rhushûgi. 20 Empûsi y’emboho y’enyanya yamahûsa, ebigakala byanamera oku miîshi, ngasi cidekêra ca mîshi cinajekwo ebigakala. 21 Wampûsi anayabuke entôndo, ahyajire empinga, asingônole ebyâsi nka muliro. 22 Lero obwo, ebitû nabyo birhinde nka bufumu, olurne lugalule obuzîne ecanda càmâhwa. 23 Nyamuzinda, oku mulali gwâge, ahima enyanja, n’omu nyanja, ame­zamo ebirhwa. 24 Abagera omu nyanja banarhubwire ebibarnwo; ernyanzi yâbo eri ya kurhusôrneza: 25 kutwa batwa oku isi, barhangâle: aha nsirnba za ngasi lubero, aha mahirahira g’omu nyanja. 26 Iragi, Nyarnuzinda anabihêke bwinja: na byoshi bishirnbe oluderho !wâge. 27 Erhi rhwankaganira ebyo, bwanaca bunayire; arhankaderhwa: «Ye byoshi». 28 Mbwîraga aha ernisi yarhenga y’okurnukuza? bulya ye Shabukuru, e­ nyanya lya byoshi, 29 Nyakasane, Côbohwa Nnârnahanga, Obuhashe bwâge busôrnerine. 30 Mucitakîrire Nyarnuzinda nk’oku rnunahashire, arhankaderhwa. Murnukuze n’ernisi yoshi, rnurharharnaga, bulya rnurhayuse. 31 Ndi okol’ornubwîne wankaderha oku ali? ndi wakarnukuza oku a­kwânine? 32 Arnahwe gâge rhurhishi go rnanji kulusha ebyo; bulya ebi rhubona biri binyi ornu mikolo yâge. 33 Nyakasane ye walemaga byoshi, ye hà n’abantu bamurhînya oburhimanya bajira.

44

Irenge ly’abashakulûza

1 Rhuderhage ogw’abajire irenge, bashakulûza^q nk’oku banakulikirine. 2 Nyamuzinda aluzize irenge, ayêrekana obukulu bwâge kurhenga e­nsiku za mîra. 3 Omu balume, baguma bahâbwa obwâmi, banaja irenge erhi burhwâli bwâbo burhuma, abandi baba balenga omu kuhâna ihano, batwa emigani y’obulêbi. 4 Abandi barhegeka olubaga n’amahano gâbo, n’obukengêre burhima­nya omu lubaga, banayigîriza n’ebinwa by’oburhimanya. 5 Abandi bashuba bazihi, bayandika n’ebinwa binunu. 6 Abandi bahirhira oku birugu n’oku buhashe, balama n’omurhûla aha mwâbo. 7 Boshi oku banali baba n’olukengwa, emw’abantu b’amango gâbo, bakuzibwa omu kalamo kâbo. 8 Baguma muli bo basiga izîno, izîno liciderhwa n’obukenge kuhika ene, 9 Abandi barhasigaga kashambala; bagenzire nk’abarhahali. Kwo bali nka kuno barhali en’igulu, kwo n’okwo iburha lyâbo enyuma zâbo. 10 Ci lolaga abagâbo, aba aminja gâbo garhayibagiragwa. 11 Iburha lyâbo lyalanzire akashambala kâbo, omwîmo gwâbo guli mwîmo gwa bulume. 13 Obûko bwâbo bukulikire amarhegeko, n’abana bâbo omu njira yâbo. 11 lburha lyâbo lyâbâho ensiku zoshi, irenge lyâbo lirhakageramo citû, 14 Emibiri yâbo yabishirwe n’omurhûla: izîno lyâbo liyôsire lizîne omu maburhwa. 15 Ebihugo byaderha oburhimanya bwâbo, n’endêko emanyise obukuze bwâbo.

Henoki

16 Henoki asimîsa Nyamuzinda, Nyamuzinda amuhêka, lwinganyo lw’okuhinduka kw’amaburhwa.

Nûhu

17 Nûhu abonekana okunali muntu mushinganyanya, omu mango g’obu­kunizi, aba ye nyamerè: oku burhabale bwâge, igulu lyayôrhana kasigwa^r, amango ecihonzi camirîraga igulu. 18 Muli ye, endagâno z’ensiku zoshi zajirwa,: mpu ly’abantu baleki­ shubiholoka n’ecihûsi.

Abrahamu

19 Abrahamu, shakulûza w’irenge w’amashanja mwandu, ntâye wàhisire oku irenge lyâge. 20 Akulikira irhegeko ly’Ow’Enyanya; àjira n’eciragâne haguma naye. Eco ciragâne acijira omu mubiri gwâge, n’erhi arhangulwa, abonekana oku anali mwemêzi. 21 Co carhumire Nyamuzinda amulaganya n’ecihango, oku agisha ama­shanja goshi omu iburha lyâge, n’oku aluza obûko bwâge nka katulo k’oku idaho, analengereze iburha lyâge nka nyenyêzi z’emalunga, abahè ecihugo bayîmamwo, kurhenga oku nyanja kuhika oku yindi, kurhenga oku lwîshi kuhika ah’igulu lihekera.

Izaki na Yakobo

22 Nyamuzinda kandi ashubulula, omugisho gwâge oku bantu boshi muli Izaki, erhi ishe Abrahamu orhuma; adekereza ecihango oku irhwe lya Yakobo. Amuyîmika omu mugisho gwâge; amugabira n’ecihugo c’omwîmo, acitwâmwo mpande, acigabanyiza emilala oku enali iku­ mi n’ibiri.

45

Mûsa

1 Nyamuzinda arhôlamwo Yakobo omuntu nkana, musimwa emwa bo­shi, rnurhonyi wâge n’ow’abantu, ye Mûsa, mukengêre-okengêre­rwa-omugisho. 2 Amuhà irenge liyumânîne n’ery’abatagatifu, amuhà obuhashe bw’okujugumya abashombanyi. 3 Oku cinwa ca Mûsa, Nyamuzinda ayimanza ebirhangâzo^s, amukuza e­mbere z’abâmi, amuhà amarhegeko oku lubaga !wâge, aba nk’a­muyêreka oku irenge lyâge. 4 Omu bwemêzi n’omu butûdu amuyinjihya, acîshoga-ye ekarhî k’aba­zine boshi; 5 amuyumvisa izu lyâge, amuheka omu bitû, amuhira embere zâge, amuhà amarhegeko, irhegeko lya kalamo n’obukengêre, ga kuyigiîriza Yakobo endagâno, ga kuyêreka lsraheli enjira.

Aroni

6 Azûsa Aroni, mutagatifu aka Mûsa, mwene wâbo, w’oku mulala gwa Levi. 7 Afundika haguma naye endagâno y’ensiku zoshi, arnuhâ obudâhwa bw’olubaga. Amujira w’iragi ornu rnyarnbalo yâge, arnubwîka ornwarnbalo gw’irenge^t. 8 Arnuhondakwo irenge linene, arnuyarnbika ecinya-bugale, ernyambalo y’ornu ndalâla, ecirondo c’oku nyanya n’omuroha. 9 Emyambalo yâge ayihirakwo amashondo, n’enzege z’amasholo, nyinja bwenêne eburharnbi n’obundi: oku agenda zajegera, baziyumve ornu ka-Nyarnuzinda, kantu olubaga lwakâmukengêrerakwo^u. 10 Amuyambika omwambalo gw’amasholo gw’ecirhînyiro, gwa mukara na mudukula, bushanja bwa mulenga; amuha ecirnanyîso c’ekagombe, Urimu na Tumimu^v, cidukula, kandi bushanja bwa mulenga. 11 Arnuhà olunigi lwinjinja lw’enjurna ziyandisirweko n’akali nka kashè, zinarhunzirwe -oku rnugozi gw’amasholo, mukolo gwa murhûnzi mulenga, mpu ebe nkumbu, hagurna n’arnandiko mabinje, nk’oku emilala y’lsraheli enali. 12 Amuhà ishungwè ly’amasholo mpu akaliyarnbalira oku citambara bu­nya-nsirha, baliyandisirekwo oku ali mwîshogwa wa Nyamuzinda, mandiko ga bulenga, mukolo rnukornbêre: busîme oku masù eyo myambalo yoshi. 13 Embere zâge barhalisâgibuna ebyo bundi, na nta mango ôw’embuga abiyambirhe: bana bâge bone n’omulala gwâge ensiku zoshi. 14 Enterekêro zâge z’okusingônoka lwoshi, kabiri ornu lusiku amango go­shi. 15 Mûsa ye wamuyambikaga akashala k’omwîshogwa^w , anamushîga arnavurha matagatifu, Yaba ndagâno y’ensiku n’arnango kuli ye n’oku bûko bwâge amango amalunga ganacihabâ, mpu akulire abarherekêzi, akole ornukolo gw’obudâhwa, agishe n’olubaga oku izîno lya Nyakasane. 16 Nyamuzinda acîshoga ye ekarhJ k’abazine boshi, mpu abe mu­ rherekczi wa Nyakasane, atûmbûse enshangi n’obukù bw’akake­ngêro, arherekêre enterekêro y’olubôle^x oku byâha by’olubaga. 17 Amuha amarhegeko gâge, arnubwîra na kurhi gashirnbwa, rnpu ayigiîrize Yakobo eyo njira, anarnolekere Israheli ornu biyêrekîre i­rhegeko lya Nyakasane. 18 Ebigolo byanaciyisha, byamujira ihinzi^y, bayâgalwa naye omu irûngu, ornurhwe gwa Datani na Abirarni, n’ogwa Korè, ba bumvu na ba ntambala. 19 Lero Nyamuzinda ababona, akunira, obukunizi bwâge bwabahu­ngumula. Abahirakwo ebirhangâzo, bahungumuka n’engulumira^z y’omuliro gwâge. 20 Ayushûla irenge lya Aroni, omuhà omwanya, amushobôza okurhûlwa omwâka muhyahya^a, burhanzi omugati gwakayîgusa. 21 Enterekêro Nyamuzinda arherekêrwa byo biryo balya, yêne wamuhâga cco cikono ahà n’obûko bwâge^b. 22 Ci omu cihugo arhajiramwo lyâge ishwa, arhajira gwâge mwanya omu lubaga, Nyamuzinda yêne ye mwanya gwâge.

Pinâsi

23 Pinâsi naye, mwene Eleyazari, ye wa kasharhu oku irenge, bulya ayêrekîne obushiru bw’okurhînya Nyamuzinda, asimika n’obu­rhwâli embere z’olubaga n’obwo lwamàgoma^c, Israheli ababalirwa e­rhi yerhuma. 24 Endagâno y’omurhûla yafundikwa naye, yamujira mukulu w’Ecirhi­nyiro ca Nyamuzinda n’ow’olubaga, na ntyo ye bo n’iburha lyâge, bàgwerhe ecikono c’omudâhwa mukulu w’ensiku n’amango. 25 Hâbire endagâno haguma na Daudi, mwene Yese, w’oku mulala gwa Yuda, mwîmo gwa bwâmi; yêne omu bana ishe aburha, ayambala akashâmbala. Aroni yehe, akashâmbala kage kali k’obûko bwâge bwoshi. 26 Mâshi, Nyamuzinda ajire mube barhimanya, murhegeke n’obushinga­nyanya olubaga !wâge, lyo amalume ga bashakulûza galek’ihera, lyo n’abana bâbo bakaziyôrha bayambirhe akashâmbala k’irenge lya bîshe.

46

Yozwè

1 Ali ntwâli omu matabâro^d, Yozwè, mwene Nûni, mukula wa Musa omu mukolo gw’okulêba, izîno lyanamukwânana, aciyerekana mukulu wa kuciza abîshogwa, ahana abashombanyi bagoma, adêkereza Israheli omu cihugo câge. 2 Neci, yàIi ntwaâi, erhi wakamubwîne amaboko enyanya, engôrho omu nfune, ajirhêra ebishagala by’ababisha! 3 Muntu ndi, embeze zâge, wahisire aho oku burhwâli? Yene aàshokolera abalwi b’amatumu ga Nyamuzinda. 4 Kali ye wabwîraga izûba mpu liyimange^e: omulegerege muguma yaba ibiri? 5 Ashenga Nyamuzinda, erhi akol’aminisire abashombanyi hingole­ngole enyunda zoshi, Nyamuzinda ayumva omusengero gwâge, aniêsa enkuba y’olubula okurhasagiboneka. 6 Arhibukira oku ngabo y’abashombanyi, abaminikakwo akabayirhira oku mwandagalo: ayêreka amashanja oku amatumu gâge garhaji­bwa omu irhwe, mpu lyo bamanya oku Nyamuzinda badwîrhe ba­lwîsa.

Kalebu

7 Bulya àIi muntu wa Nyamuzinda, mîra, amango ga Mûsa, ayerekana obushiru bw’omurhima nkana, bona Kalebu, mwene Yefunè, go mango bahagalikaga omwandu gw’abantu, bahanza olubaga okujira ecâha, bahulisa n’okucîduduma^f kubi. 8 Bombi bone barhahumagwakwo, ekarhî ka bihumbi magana ndarhu ga balwi, mpu bahike oku kashambala, omu cihugo ciluza amarha n’obûci. 9 Nyamuzinda aha Kalebu emisi, n’eyo misi ayiyôrhana kuhika ebu­shosi, amusôsa oku ntôndo ziri omu cihugo, ko kàbire kashambala abana bâge bayimiremo buno, 10 mpu ly’Israheli yeshi abona oku neci, kunali kwinja okukulikira Nyamuzinda.

Abacîrânuzi

11 Abacîrânuzi, ngasi muguma nk’oku anahamagîrwe, balya boshi baàrhagomaga murhima, barhacîhinduliraga Nyamuzinda, okubake­ngêra gubê mugisho’ 12 Amavuha gâbo gazibuhe ekuzimu, amazîno gâbo galame, abo ba­ny’irenge bagashânize abana babo.

Samweli

13 Samweli^g arhona bwenêne emwa Nyamuzinda, ashuba mulêbi wa Nyamuzinda, anayimânika obwâmi, ashîga abâmi b’ecihugo amavu­rha. 14 Akâtwa emmanja z’endêko omu kukulikira amarhegeko ga Nyamuzi­nda, na ntyo Nyamuzinda aba haguma na Yakobo. 15 Omu bwemêzi bwâge, abonekana oku anali mulêbi, omu nderho zâge, acîmanyisa oku ye nyamuderha kuba. 16 Ashenga Nyamuzinda Ogala-byoshi, amango abashombanyi balimu­ gosire enyunda zoshi, arherekêra omwana-buzi orhalikwo izâbyo. 17 Nyamuzinda, kurhenga emalunga, avuza omukungulo, enkuba yàku­ngula, izù lyâge lyayumvikana; 18 àhungumula abakulu b’abashombanyi, n’abarhambo b’ Abafilistini. 19 Samweli, embere aluhûke ensiku n’amango, acîgasha emunda Nyamuzinda na mwâmi bali, erhi: «Niono nta muntu nalenganyize oku hyâge; ciru enkwerho y’emigozi yo nyi». Na ntâye wamuhêsire lubanja. 20 Abire amafà abulirêba, abwîra mwâmi oku obwâmi bwâge bwàhwire; izù lyâge lyarhenga ekuzimu; lyalêba kwa kuzaza obubî bw’olubaga.

47

Natani

1 Hayisha Natani enyuma lya Samweli, alêba oku ngoma ya Daudi.

Daudi

2 Kula bananûla amashushi oku cimasha c’enterekêro y’okuvuga omunkwa, kwo Daudi acîshozirwe ekarhi ka bene-Israheli. 3 Ashâsa empangaza kula bashâsa omwana-hene, eciryanyi kula bajira omwana-buzi. 4 K’arhabâga aciri murho ayîrha n’entwâli, akûla ecihugo nshonyi: ahe­ba ehibuye oku muzâreti, ahibanda hyanakoza, atwa Goliyati ifeka? 5 Aho erhi amàshenga Nyamuzinda w’Enyanya, naye Nyamuzinda amuhà emisi y’okuyîrha omulwî mukulu, n’okuzûsa ihembe lya Israheli^h. 6 Okwo kwarhuma bamuhà irenge lya bihumbi ikumiⁱ, bàmukuza omu mugisho gwa Nyamuzinda, bàmuyambika akashala k’irenge. 7 Ashâbira abashombanyi bali eburhambi, aherêrekeza abashombanyi b’e Filisteya, àbalambika burhazûka. 8 Omu mikolo yâge yoshi, akuza Omwimâna w’Enyanya n’ebinwa by’irenge^j; acîtakiraye n’omurhima gwoshi, ayerekana oku azigira Lulema. 9 Ahira ennanga aha luhêro, omulya gwâzo gwàkazirhuma izùu ly’abazihi lyayinjiha okurhalusire. 10 Ayinjihya ensiku nkulu, zalangashana okulushine, Obwimâna bw’lziîno lya Nyamuzinda bwakuzibwa, ecirhînyiro^k ca Nyamuzinda cakazi­dumûka kurhenga sêzi. 11 Nyamuzinda àmubabalira ebyâha byâge^l, àlengereza obuhashe bwâge

Salomoni

12 Salomoni, mwene Daudi, muntu mwirhonzi, ayîma omu by’ishe; n’o­ku burhabâle bw’ishe alama omu iragi. 13 Salomoni arhegeka ecihugo omu mango g’omurhûla, Nyamuzinda àmuhira omurhûla eburhambi n’obundi, mpu ly’ayubakira Izîno lyâge enyumpa, anarheganye ecirhînyiro c’ensiku n’amango. 14 Neci, wàli murhimanya omu busole bwâwe, wàli wa bukengêre bunji nka mîshi! 15 Obukenêere bwâwe bwahundikire igulu, waliyunjuza migani mizibu. 16 Irenge lyâwe lyahika emahanga, wazigirwa omu murhûla gwâwe. 17 Ennanga, emigani, obulenga omu binwa n’amashuzo gâwe byasômeza igulu. 18 Oku izîno !ya Nyakasane Nyamuzinda, ye Nyamuzinda rhuderha w’l­sraheli, walundika amasholo nka byûma, n’ensaranga zakulugira nka mabuye^m. 19 Ci aye! mubiri gwâwe wagurhega abakazi, wacîjira muja w’amagene gâwe. 20 Ntyo wadôkôza irenge lyâwe, wahira ihanja oku bûko bwâwe, wa­rhuma obukunizi bwacîhonda oku bana bâwe n’omutula oku iburha Iyâwe: 21 amâmimâmi gazûka, Efrayimu azûkamwo obugoma. 22 Ci kwône Nyamuzinda arhayibagiraga obwonjo bwâge, arhatwâga omu kanwa kâge, arhayimaga omwîshogwa wâge iburha, a­rhaherêrekezagya obûko bw’owalimuzigîre. Ntyo àlekera Yakobo hikasigwa, na Daudi omuzi gwa kuli ye.

Roboami

23 Salomoni ajirhamûka haguma na bîshe, asiga ow’oku mulala gwâge, musirhe bwenêne ekarhî k’olubaga, muntu orhagwerhi bukengêre buci: ye Roboami, ye wasunikaga ecihugo omu bugoma.

Yerobwâmi

24 Yerobwâmi mwene Nebati naye, ajirîsa Israheli ecâha, ayigîriza Efra­yimu enjira y’amabî. Kurhenga ago mango, ebyâha byâbo byalugîrira, byarhuma balulizibwa kulî n’ecihugo câbo. 25 Bali bacihêsire omu bibi bya ngasi lubero, byarhuma bahâbwa obuha­ne.

48

Eliya

1 Lero omulêbi Eliya anacizûka nka muliro, ebinwa byâge bwakâyôca nka ngoke. 2 Ye wàbahamagaliraga ecizombo, n’omu bushiru bwâge, abahu­ngumula. 3 Oku luderho lwa Nyamuzinda, àhangamya enkuba, kasharhu koshi àmanula omuliro emalunga. 4 Eliya neci wàli ojire irenge omu birhangâzo byâwe! ndi muntu wa­nkaba n’obucîbone bw’okucîgerera kuli we ? 5 We wàkûlaga omuntu omu nfune z’olufù, wamurhenza ekuzimu, oku luderho lw’Ow’Enyanya. 6 We wàshabiraga abâmi, abakulu wàbarhenza oku ntebe. 7 We wayumvagya obukali oku Sinayi, n’irhegeko ly’olwihôlo oku Ho­rebu, 8 washîga abâmi b’okucîhôla amavurha, washîga n’abakûla bâwe amavurha g’obulêbi, 9 wàhekwa muli kalemera w’omuliroⁿ, oku ngale, y’ebihesi by’omuliro, 10 we wacishogeragwa obukali bwayisha, mpu obe murhuliriza w’obuku­nizi embere buyishe, mpu oshubize omurhima gw’ishe w’omwana oku mwana^o, onayinamule emilala ya Yakobo. 11 Iragi lyabayishikubona, n’abafânîne obuzigire, bulya nirhu rhwayi­shiba n’obuzîne.

Elisha’

12 Ntyo kwo Eliya ali, ye muntu wahekagwa muli kalemêra. Omûka gwâge gwayunjuza Elisha’; omu nsiku z’akalamo kâge, nta mu­rhegesi wakamuyâshire, ntâye wakamugombize. 13 Ntaco camuyabiraga, owalêbaga ciru ali n’ekuzimu!^p 14 Amango àIi azîne ajira ebirhangâzo, anabire amâfa ajira n’ebisômerîne.

Obugoma n’obuhane

15 Byaba ntyo, ci omurhima gw’olubaga gurhagalukaga, basera oku byâha byâbo, balinda balulizibwa kuli n’ecihugo câbo, bàbasha­ndabanya omu igulu lyoshi. 16 Hasigala amahûnga g’olwàli lubaga, n’omurhambo w’oku mulala gwa Daudi. Muli bo, baguma baguma basimîsa Nyamuzinda, ci abandi bashubikaluza ebyâha.

Hezekiyahu

17 Hezekiyahu azibuhya ecishagala, ahisa amîshi omu lugo !wâge, arhula ibuye n’ecûma, ayûbaka iriba ly’amîshi. 18 Mw’ago mango, Senakeribu amera omu muherho, arhuma Rabusha­kè, naye Rabushakè omu bucîbone bwâge, arhêra Siyoni. 19 Lero bajuguma amaboko n’omurhima, balumwa nka mukazi waja aha lubako^q, 20 bayakûza Nyamuzinda w’obwonjo, bamurhega amaboko, Omwimâna abayumva kurhenga empingu, abaciza n’okuboko kwa Yesha’yahu. 21 alasa ebihando by’ab’e Sîriya, malahika wâge abahungumula.

Yeshayahu

22 Byabà ntyo bulya Hezekiyahu amasimîsa Nyamuzinda, acîyerekana mu­zibu omu kukulikira enjira y’ishe Daudi, nk’oku omulêbi Yesha’yahu ali amurhegesire, Yesha’yahu mukulu na mutabêsha omu bulêbi bwâge. 23 Omu nsiku zâge, iziûba lyàgenda cinyumanyuma, n’akalamo ka mwâmi^r kayushûka. 24 Abonera omu buhashe bwa Mûka oku ensiku zahwire, arhûliriza abagogomirwe b’e Siyoni, 25 amanyisa ebyâyisha binaciri kuli omu mwizimya gw’ensiku n’amango, n’ebifulike abimanyisa embere bibonekane.

49

Yoshiyahu na Yeremiya

1 Yoshiyahu okumukengêra kuli nka kujira envange nyinja y’obubâni kula omuvanzi w’amarâshi anajira; buli nka bûci bwo bununa omu ngasi kanwa, nka lulanga lwazihwa omu idinye. 2 Aj’aho, Yoshiyahu, akulikira enjira nyinja, erya y’okugalula omurhima gw’olubaga, arhenza obugalugalu bulya bukakàbulirwa; 3 omurhima gwâge aguyerekeza Nyamuzinda, n’omu mango g’amabî, a­lwîsa anahimira obukunda-Lulema.

Abâmi n’abalêbi bazinda

4 Kuleka ba Daudi, Hezekiyahu, na Yoshiyahu, abandi boshi baluza obugo­ma, bajahika irhegeko ly’Ow’Enyanya: abâmi b’e Yudeya bahwa. 5 Obuzibu bwâbo erhi babulekîre abandi, irenge lyâbo erhi balirekîre ecihugo c’emahanga. 6 Ecishagala citagatifu cîshogwa, abashombanyi baciyôca, emihanda ya­co bayihambya, 7 Kulya Yeremiya anaderhaga. Bàli bamulibuzize n’obwo ali mulêbi mwîshogwa kurhenga omu nda ya nina, mpu akundule, ashâbe analambike, ci kwône kandi mpu ayûbake anarhwere^s. 8 irûngu abonekerwa n’irenge, Nyamuzinda amuyerekalyo oku nya­nya ly’engâle ya Bakerubi^t. 9 akengera abashombanyi omu nkuba y’ecihonzi, mpu lyo ahimira abakulikira enjira nyinja. 10 Balya balêbi ikumi na babiri nabo, amavuha gâbo gashabuke nka mburho omu nshinda zâbo, bulya barhûlirîze Yakobo, bamuciza omu buyemere n’omu bulangalire.

Zorobabeli na Yozwè

11 Kurhi rhwacitakirira Zorobabeli? Kw’ali nka kashè omu kuboko ku­lyo^u; 12 naye owabo Yozwè, mwene Yosedeki, bombi, omu mango gâbo. bayûbaka aka-Nyamuzinda, bayabulira Nyamuzinda olubaga luta­gatifu, lubaga lubikirwe irenge ly’ensiku n’amango.

Nehemiya

13 Nehemiya naye ali mukulu w’okukengêrwa, ye warhuzûkizagya enkuta zàli zamahongoka, ajira enyumvi anazisimbanya, ayinamula eka.

Okushubûlula

14 Ntaye en’igulu walemirwe mpu ayumanane na Enoki; ye bàbalalanaga kurhenga igulu. . 15 Ntaye kandi wabusirwe oli nka Yozefu, arhona emwa bakulu bâge, aba nyamwegemerwa w’olubaga lwâge, amavuha gâge gajirekwo omugisho. 16 Semu na Seti nabo bajire irenge omu bantu, ci kwône Adamu yenaciri enyanya lya ngasi ciremwa cizîne.

50

Omudâhwa Simoni

1 Omudâhwa mukulu, Simoni, mwene Oniasi, ye washakalaga aka-Nya­muzinda, amango acihali, azibuhya n’ecirhînyiro. 2 Ye wabandaga eciriba c’okuyûbaka banyamwegemerwa babirhi omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 3 Amango gâge lyo bahumbaga ecibîkiro c’amîshi, bahumba ecîna cigali bwenêne nka nyanja. 4 Ayûbaka buzibu olugo, mpu ly’acingira bwinja olubaga amango lu­rhêzirwe. 5 Arhàhimagwa kukwananwa ekarhî k’olubaga, erhi abàga ahuluka a­rhenga ebwa lusîka, 6 nka nyenyêzi y’esêzi omu bitû, nka mwêzi mukulu^v, 7 nka myonzi y’izûba oku nyanya ly’aka-Nyamuzinda kw’Ow’Enyanya, nka mutirigongo gwalangashana omu bitû by’irenge, 8 nka bwâso bwa rôza omu mpondo, nka bwâso bwa lisi emezire hofi n’iriba, nk’ihaji lya murhi gwa kasuku omu canda, 9 nka muliro n’obubâni omu cetêzo, nka kabindi ka masholo, katâke n’ensobeke y’ensobeke y’enfuma za ngasi lubero, 10 nka muzeti gujagalîre malehe, nka murhi gwa nsindani guhisire omu nkuba karhî. 11 Oku akazâgikwânanwa erhi abâga ayambalîre olusiku lukulu, arhôle n’emyambalo y’obukulu, erhi abâga akola ayinamukira aha luhêre­ro lutagatifu, amanabumba obululi bw’aka-Nyamuzinda bwoshi ire­nge! 12 Ala oku ayinjihaga erhi abaga akola ayankirira eby’enterekêro omu maboko g’abadâhwa, erhi abaga ayimanzire yêne ebwa karhî k’oluhêrero, na bene wâbo bamuyimanzirage eburhambi! onabone ayosire nka nduluma y’e Libano n’amashami gâyo, nka kula omubô guba guzonzirwe n’amashami gâgwo. 13 Ala oku ayinjihaga amango bene Aroni boshi omu irenge lyâbo babaâga bafumbîrhe entulo za Nyakasane, baligi embere z’endêko ya bene lsraheli, 14 naye yêne adwirhage arherekêra aha Luhêrero, analiko ashumbiriza n’obukenge Ow’Enyanya entûlo z’obukulu 15 Obone alambulire okuboko oku kabehe, ayanke ntonyi nsungunu za murhobo gwa muzâbîbu, azibulagire aha burhambi bw’oluhêrero, hazûke ehisûnunu hy’okusîmîsa Ow’Enyanya, Nnâmahanga goshi. 16 Ago mango lyo bene Aroni bakazagibanda orhuhababo, babuhe emi­shekera yâbo minene y’amarhale, izù lishakânye, mpu kabe kake­ngêzo emw’Ow’Enyanya. 17 Erhi bahikaga aho, onabone olubaga lwoshi, luhwere oku idaho cali­gumiza, luharamye Nyakasane Ogala byoshi, Nyamubâho w’Enya­nya bwenêne. 18 Abimbiza nabo bayankirire, bayimbe obukuze, ogwo mulenge gwoshi gwakazishuba lwimbo lwinjinja. 19 Olubaga lusengerage Nyamuzinda w’Enyanya obwo, lushenge Nyaka­sane k’emirenge, kuhika ogwo mukolo gw’okurhumikira Nyamuzi­enda guhwe. 20 Enyuma Iy’aho, onabone ayandagale, alambûlire endêko y’olubaga lw’Israheli kw’amaboko, n’izù linene, abahe omugisho gwa Nyamuzinda, erhi anagwerhe irenge ly’obuhashe bw’okuderha eryol’izîno. 21 Aho, bukolaga bwa kabiri obwo, olubaga lwanafukama luyankirire omugisho gw’Ow’Enyanya.

Museze omurhima

22 Na bunola, kuzagi Nyamuzinda Nnâmahanga, yejira ebinja n’ebinênè­nè ngasi hoshi, ye walengezagya ensiku zirhu kurhenga omu nda za banyâma, arhujirira nk’oku obwonjo bwâge bunali. 23 Arhuhage n’omurhima gushagalusire, arhushobôze omurhûla rnwa zi­no nsiku zirhu, gugandâze omu Israheli ensiku n’amango. 24 Inema lyâge liyôrhe liba haguma nirhu, anarhulikûze mwa gano ma­ngo.

Omugani

25 Hali mashanja abiri ntabonakwo, erya kasharhu lirhali ishanja: 26 abantu b’entôndo y’e Seyiri, Abafilistini, n’olubaga lw’abahwinja b’e Sikemi.

Enfundika-binwa

27 Nyigîrizo za burhimanya n’obumanye ezira Yezu, Mwene-Sira, Eleya­zari w’e Yeruzalemu, asiribire mw’eci citabu, adubuliramo obu­rhimanya bw’omurhima gwâge, nka kul’enkuba enadubuka. 28 Iragi lyâge omuntu ogwerhe amango g’okucîyigîriza, anabone obu­rhimanya n’okubuheba e murhima. 29 Akahêka ntyo, âba ali muzibu ngasi mango, bulya akamole ka Nyamuzinda yo njira yâge.

51

Okucitakira kw’omunkwa

1 Nkola nilkuvuga omunkwa, Yagirwa Mwâmi, nakukuza, Nyamuzi­nda, Muciza wâni, 2 Wàndwirîre, wànfungira, wandikûza omu mino ga nyamulûmba, wa­ ntenza omu murhego gw’olulimi lubî, wankûla ekanwa k’aba­nywesi; wanyimangira embere z’abangosire, wanciza, 3 omu lukogo lwâwe lunji n’oku bukuze bw’izîno lyâwe, wandikûza omu kanwa k’abayashamire mpu bandye, wantenza omu maboko g’aba­nshimbire mpu banyîrhe, omu malibuko goshi nabwîne, 4 wankûla ecîko nnankola ndi buhuba, wankûla omu muliro muhangala! 5 wandikuza oku lulimi lw’obulyâlya, n’oku nderho z’obunywesi. 6 – kalimi ka balenzi omu bwâmi.- Nashugunuka olufù, omûka gwâni gwagalukira aha nshinda-burhambi. 7 Bangorha nieshi, nabula n’ecirhabîre; nalola eyi n’eyi nti nkaba nabo­na owirhu wantabâla, namubula. 8 Ka lêro ntakengera obwonjo bwâwe, Nyakasane k’emirenge, emikolo yâwe ya kurhenga ensiku n’amango, nakengera oku we ciza abakulangalira, obakûle omu maboko g’abashombanyi. 9 Omusengero gwâni gwayînamukira emund’oli, nashenga nti ondikûze omu lufù. 10 Nashenga Nyakasane, ishe wa Nnahamwirhu, nti: «Orhantibe omu nsiku z’amalibuko, omu nsiku z’abacîbonyi n’abalenzi. Nâkuza izîno lyâwe ngasi mango, nâcîtakiriralyo, mvuge omunkwa». 11 Omusengcro gwâni gwàyankirirwa, wantenza ekuzimu, wandikûza oku mango g’obubî. 12 Co cirhumire nacîtakira, nkuvuge omunkwa, nkuze izîno lya Nyakasa­ne.

Olulanga lw’oburhimanya

13 Omu busole bwâni, erhi nàbaga nabalama, nantangishenga, nsengere n’obwâlagale oburhimanya. 14 Nabusengerera aha luso lw’ecirhînyiro: na kuhika olusiku lwâni luzi­nda erhi bwo nankulikire. 15 Amango bwàli buyâsize, nka muzâbîbu guyanyire, omurhima gwâni gwabusîma. Amagulu gâni gaja omu njira ekubûsire, kurhenga ebusole bwâni erhi burhimanya nnongereza. 16 Naburhega okurhwiri, nanabuhabwa, nahika oku nyigîrizo nyinji. 17 Nàgenda bwinja bwo burhumire, nàkuza owampaga oburhimanya. 18 Bulya narhozire omuhigo gw’okubukulikira, nalongereza n’obushiru enjira y’aminja, nta mango nâbulabule. 19 Iroho lyani lyabulwira, nacîseza okushimba irhegeko, nayinamulira amaboko enyanya, nahuna obwonjo oku buhwinja bwâni. 20 Omurhima gwâni gwàyerekera emunda buli, nàbushimana n’omu­rhima gucire; bw’obûla nkulikire kurhenga emurhondêro, co ca­rhuma ntasigala omu marhabi, 21 Nayekemba enda erhi bwo burhuma, nàbushimâna, nàrhimana ebinja. 22 Nyamuzinda ampire, ampa engalo y’olulimi lw’okumukuza, 23 Muyishe emunda ndi, mwe bahwinja, muje omu masomo gâni. 24 Cirhumire mucijira bakenyi, n’obwo enyôrha y’oburhimanya emugwe­rhe? 25 Nabumbwîre akanwa nti nderhe: gulagi, burhafa nsaranga^w, 26 mugombe ecikanyi, muyigîrizibwe, enyigîrizo hofi hofi ninyu ziri. 27 Ninyu mwene mucîbonere: mubwîne okuntarhamaga bwenêne, nabu­libona obuluhûkiro bw’enkwîra. 28 Muhâne birugu binji oku nyigîrizo, zammuhisa oku mwandu gw’ama­sholo. 29 Omurhima gwinyu, gurhimukwe n’olukogo lwa Nyakasane, mu­rhabâga nshonyi z’okumukuza. 30 Mujire omukolo gwinyu oku amango garhacihika, olusiku hano luyi­sha, ammuhà. oluhembo lwinyu. Nyakasane akuzibwe emyâka yoshi, n’izîno lyâge liyimbwe kurhenga oku iburha kuja oku lindi iburha. Omunwe muzinda: Burhimanya bwa Yezu! Mwene -Sira.

---

 ^a1.0 Ngasi habulisire omulongo omu LXX, rhuli rhwahazâbûla n’oburhabâle bwa Vulgata (https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/biblia-sacra-vulgata/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 43 / 220001 / 229999/ch / 549aad1a89fa5e1a4109a70598f4606e / ) na Ebibliya Ntagatifu, Verbum Bible, Kinshasa, 1992

 ^b1.1 Olwîko lw’omuzi gw’oburhimanya ndi ogumanyire, Nyamuzinda yêne oyishi ebyâge, yênène onabimanyisa abalonzize: lola Ayu 28, 12-28.

 ^c1.11 Okurhînya Nyamuzinda kurhali kurhînya kwa bwôba, ntemu ya kumuyâka, ci kurhînya kwa bukenge, kula omuntu arhînya ababusi bâge, erhi nnawâbo n’obwo abazigire, bulya ahali nku­lwe, harhakulwa.

 ^d1.30 nani nacîsêza, nacîshwêkerera n’emisi yoshi nti kuhika mpindule eci citahu, kuli kuderha oku ecitabu c’Oburhimanya cali ciyandike omu ciherbraniya, hali abaderha oku babwîne ehisharhi hya kulico omu cihebraniya aha Masada, hofi n’Enyanja y’Omunyu.

 ^e2.16 Amarhegeko: omuntu ozigira Nyamuzinda arharhama acidôsa mpu kàshimba irhegeko lirebe erhi nanga, bulya okuzigira Nyamuzinda n’okumuyumva byo biguma.

 ^f3.18 Ly’arhona emwa Nyamuzinda: omukulu walonza okusîmîsa Nyamuzinda abe mwirho­hye, amanye endalwe y’obukulu: lola Mt 20, 26-28.

 ^g3.26 Kunazâze ebyâha: ojira bwinja bundi ajirwa, omuntu ojirira owâbo aminja Nyamuzinda orhumire, naye Nyamuzinda amubabalira, lola 1 Pt 4,8. 4.

 ^h4.11 Ababulonza: Oburhimanya budesirwe nka muntu, lola Mig 1,25; 8,12; Lk 7,35.

 ⁱ5.1 5, 1: Lola 11, 24; Lk 12, 15-21.

 ^j7.11 Owamuhebagakwo: hali amango Nyamuzinda arhangula omuntu n’amalibuko, lola Ayubu.

 ^k7.21 Obuhuru bwâge: omuja ocîkenzire akwânîne alolwe nk’abandi bantu, ahabwe okuba ntagengwa kwâge nk’akola amanyire obuhuru co cici. Lola Filemoni.

 ^l7.22 Amasô: masô ga bintu, nkafu, bihuzi…

 ^m7.27 Nyoko àbwîne: okenge sho na nyoko, liri irhegeko lya Nyamuzinda, lola Murh 20, 12… okukengera amalibuko nyoko abwîne werhumire kurhume kandi wamukenga kulusha.

 ⁿ7.29 omûka: iroho, buzîne: abadâhwa bâge: omudâhwa akwânîne olukengwa bulya ali mu­rhumisi wa Nnâmahanga, lola « omuganda akengerwa nnawabo«.

 ^o7.33 Okukuza abafire: abafire bacikwânîne okukengwa bulya bali muli Nyamuzinda, lola Tob I, 17; 12.12.

 ^p9.3 9, 3: Emirhege yâge: lola Mig 7 ,6-27; 23.27; 29,3.

 ^q11.18 Oluhembo lwâbo: en’igulu emwa mugulûza, nta kucîbona. lolà Ayu 27, 16 … Lk 12, 16..

 ^r11.28 buzinda bwâge: okufà bwinja ly’iragi, ofe oli murhonyi emwa Nyamuzinda; ah’obugale bwankakurhanga, bwankakuzinda.

 ^s11.18 Oluhembo lwâbo: en’igulu emwa mugulûza, nta kucîbona. lolà Ayu 27, 16 … Lk 12, 16..

 ^t11.28 buzinda bwâge: okufà bwinja ly’iragi, ofe oli murhonyi emwa Nyamuzinda; ah’obugale bwankakurhanga, bwankakuzinda.

 ^u15.11 : Ebi ashomba: omuntu agwerhe obuhuru, anacîshoga ehi omurhima gumuhire; yêne anacijâmwo, aderhe «nalonza hirebe, najira hirebe; ntâlonza, ntâjire … » buzira kusêzibwa na ndi, Omuntu arhankashobeka Nyamuzinda mpu ye wamujirîsize amabî: lola Yk 1, 13-14.

 ^v16.7 Muhimbo gwa busha: lola Murh 6, 1-7.

 ^w16.8 Loti: mwene wâbo Ahrahamu: lola Murh 19. 1-29.

 ^x16.9 Emihera: ab’e Kanâni barhanzi, balya barhashangîraga na Nyamuzinda w’okuli:

 ^y16.10 murhima gwâbo mubi: lola Lub 12, 37.

 ^z16.9 Emihera: ab’e Kanâni barhanzi, balya barhashangîraga na Nyamuzinda w’okuli.

 ^a16.17 Binji ntya: lola Murh 3, 10; 4, 9.

 ^b16.22 Eri kuli: owalinda endagâno ya Nyamuzinda ahire omurhima omu nda, nta kuderha mpu ama!egama. arhâciyishe!

 ^c16.26 Ebiremwa byâge : lola Murh 1, 1: okulemwa kw’igulu.

 ^d17.1 Amushubiza: lola Murh 2: omuntu kufà afà.

 ^e17.2 byoshi: lola Murh 1, 28.

 ^f17.3 Bamushushire: lola Murh 2, 27.

 ^g17.8 Emikolo yâge: lola Rm 1. 19-20.

 ^h17.12 Enkengêro zage: Marhegeko Nyamuzinda ahâga Musa.

 ⁱ18.7 Kurhângâla: ebya Nyamuzinda birhaheka, omuntu akwânîne alole, asômerwe, kandi aharamye owabijiraga.

 ^j18.13 Obuso bwâge: Nyamuzinda arhahimwa lukogo oku bantu, lola 2 Mak 6, 13; Bush 12,19…

 ^k19.2 Omu kukulikira La bible de Jérusalem, otremolet.free.fr, rhukûzire emilongo yalijire yashubirirwa kabiri n’okuleka emihenge y’olukere lukûlisirwe kuli milongo miguma miguma omu mandiko g’ecigereki garhenga muli LXX

 ^l19.19 Okashimba amarhegeko gâge waba n’olukogo lwâge, n’obushinganyanya bwâwe bwâkulêrhera obuzigire bwâge.

 ^m19.30 Rhwamayimangira oku milongo 30 eri omu Ebibliya Ntagatifu , Verbum Bible, Kinshasa , 1992, n’obwo LXX ahisire oku milongo 35

 ⁿ19.2 Omu kukulikira La bible de Jérusalem, otremolet.free.fr, rhukûzire emilongo yalijire yashubirirwa kabiri n’okuleka emihenge y’olukere lukûlisirwe kuli milongo miguma miguma omu mandiko g’ecigereki garhenga muli LXX

 ^o19.19 Okashimba amarhegeko gâge waba n’olukogo lwâge, n’obushinganyanya bwâwe bwâkulêrhera obuzigire bwâge.

 ^p19.30 Rhwamayimangira oku milongo 30 eri omu Ebibliya Ntagatifu , Verbum Bible, Kinshasa , 1992, n’obwo LXX ahisire oku milongo 35

 ^q21.10 Ekuzimu: lola Mt 7, 13.

 ^r22.6 Bukwânîne: okuhana n’okushûrha: lola Mig 13,24; 19,18; 22,15; 23, 13-14; 29, 15-17.

 ^s24.1 Ohurhimanya bwaderha: ahâla oburhimanya kwo buli nka muntu, n’eci cigabi kwo ciri nka murhima gw’eci citabu. Lola Mig 8, 22. Omu Liturjiya katolika. ebi binwa Ekleziya ebiyêreke­zize Bikira Mariya.

 ^t24.10 Nàrhumikire omukolo omu ka-Nyamuzinda guli mukolo gwa Burhimanya: lola 24, 23…

 ^u24.18 Ohushinganyanya bwayishigererwako Yezu Kristu. Lola Yn l4, 6.

 ^v25.7 Abashombanyi bahirime: Nnawirhu Yezu Kristu arhegesire rhuzigire abantu boshi, ciru n’abashombanyi birhu, lola Mt 5, 44; 9-40: Lk 6, 27-35.

 ^w32.8 Kuhulika kwa muhya: omuntu anahulike n’ohwo arhahuziri eci âderha; ci kwa burhima­nya, kuyumvirhiza ebi abandi baderha.

 ^x33.15 Biyerekerîne: lola 42,24; Murh 3,1-8.

 ^y33.25 Abaja: obukenge oku baja, lola Ef 6,9; Kl 4,1; Fm 16.

 ^z34.16 Akasirahinga: gala mango izûba lija omu nkuba karhî, ntâye wahinga erhi idûrhu Iirhuma « okuhinga kumuzire«.

 ^a34.19 Ebyâha: lola Am 5, 21

 ^b38.5 Obukulu omu mîshi: lola Lub 15,23: ecisômerine c’e Mara.

 ^c38.17 Ekanwa ebâbwa: hali ebihugo bijira enkomedu erhi wakabula bulakira omuntu ofire, banakushobeke mpu we muyisire’..

 ^d38.21 Erhagalukwa: ekuzimu.

 ^e38.25 Empanzi: omuntu orhagerêreza bindi bici ogurhali mukolo gwâge gwône, erya nkomedu n’erya nka masini, acibuzire akantu; oburhimanya buhûnyire omuntu acidôse «cici cirhuma njira ntya?»

 ^f38.27 Ebimanyiso: kantu kamanyisa nn’akantu bakananisirekwo, kandi erhi kashè.,

 ^g39.23 Agahindula mûnyu: lola Murh 19, 24-26.

 ^h40.1 Olukulu: lubanja lukulu, buhanya bwa kufà; nnina wa boshi: budaka, ekuzimu, lola Ayu 14, 1-2.

 ⁱ40.6 Omusisi: kuyôboha okufà ngasi mango ecikango c’olufù câjîre omu bantu, omu nyanja: lola 40, 10; Muh 1, 7; Murh 3, 19: Lul 146.

 ^j40.14 Okuhera kwâge: omuhwinja w’ensiku…

 ^k41.2 Emwa kàlibwîre: amalibuko ganarhuma omuntu acîfinja ôwafire.

 ^l41.20 Engofola oku mêza: kuli kubula bukenge okuhira engofola oku mêza amango walya, kwo kuguma n’okuhira okuboko ah’irhama..

 ^m42.1 Enshonyi zirhakwânîni: hali enshonyi z’obukenge, zo nyinja; hali n’enshonyi z’obuhwinja n’ohwôba, zo mbî, zinayise nnazo.

 ⁿ42.14 Ihanja: Lola Muh 7, 26-28.

 ^o42.15 Luderho lwâge: lola Murh 1, 3; Yn 1,1.

 ^p42.20 Nta kamuhuzire: Nyamuzinda ntâco ahabire, ayîshi byoshi.

 ^q44.1 Abakulùkulu birhu: balarha, bashakulûza.

 ^r44.17 Kasigwa: mwana ishe afire amusiga omu izîmi erhi amusiga aciburhwa ntya: Nûhu n’omulala gwâge ali «kasigwa»; kwo kuderha owasigire yêne abandi boshi bàmafà., lola Iz 4,3.

 ^s45.3 Birhanâzo embere z’abâmi, lola Lub 8,8; 9,33… oku irenge lyâge: lola Lub 19.1; 33.20..

 ^t45.7 Mwambalo gw’irenge: Lola Lub 28.

 ^u45.9 Lwâkâmukngêrerakwo: kukengera oku lebe ayôrhaga, oku ayambalaga.

 ^v45.10 Urimu na Tumimu: lola Lub 28,6 ; 1 Sam 14.

 ^w45.15 Omwîshogwa: lola Lev 8,1-13; Obukù: kantu kabaya bwinja, marashi.

 ^x45.16 Kuzimiza, kufungira, kubwîra olubaga mpu luciyunjuze, lola Lev 16,1.

 ^y45.18 Ihinzi: ihano abantu bayumvinyemwo mpu bajire kulebe, kwinja erhi kubi.

 ^z45.19 Ngulumira: lola Mib 16,1; 17,15.

 ^a45.20 Mirhangisârûlwa: busârûlle burhanzi, emyâka erhangiyêra, lola Mib 18, 12-13.

 ^b45.21 Obûko bwâge: lola Lub 29,28.

 ^c45.23 Lwamàgoma: lola Mib 25,7.

 ^d46.1 Matabâro: matumu, birha, kulwa. lzîno limukwânine: Yozwè erhi Yezu; kwo kuderha: Nyamuzinda kuciza aciza: ye Muciza, Côkola.

 ^e46.4 Liyimange: lola Yoz 10,13.

 ^f46.7 Okucîduduma kubi: lola Mib 14,6-10.

 ^g46.13 Samweli: lola 1 Sam 10,1…… 16.13.

 ^h47.5 Israheli: lola 1 Sam 17.

 ⁱ47.6 Bihumbi ikumi, lola 1 Sam 18,7.

 ^j47.8 Binwa by’irenge: Nnanga za Daudi, lola 2 Sam 23,1.

 ^k47.10 Cirhînyiro: hantu harhînywa, ha lukengwa, aha luhêrero.

 ^l47.11 Ebyâha byâge: lola 2 Sam 12,13,24, ensiku n’amango, amujirira endagâno y’obwâmi, amuhà entebe y’irenge omu Israheli.

 ^m47.18 47. 18: Nka mabuye: obugale bwa Salomoni bwàli bunji bwenêne: lola 1 Sam 10,11…. ; Mt 6,29. 47, 19: Mujà w’amagene gâwe: lola 1 Barn 11,1-13.

 ⁿ48.9 By’omuliro: lola 2 Barn 2,1-11.

 ^o48.10 Oku mwana: lola Mal 3,24.

 ^p48.13 Ali n’ekuzimu: lola 2 Barn 13, 20-21.

 ^q48.19 Aha lubako: okuja aha lubako kuli kuhurha.

 ^r48.23 Akalamo ka Mwâmi kayushûka: lola 2 Barn 20, 4-11; Iz 38,4-8.

 ^s49.7 Anarhwera: lola Yer 1,10.

 ^t49.8 Bakerubi: lola Eze 1-3; 9-10.

 ^u49.11 Kulyo: okuboko kulyo haba hantu ha bukenge, muntu mukengwa bahira ekulyo.

 ^v50.6 50, 6: Cirhêbo ca mwêzi: gala mango omwêzi gukola mukulu, gukola guyunjwire, muburunguse, nka cirhêho c’aha ngombe.

 ^w51.25 Burhafà nsaranga: lola Iz 55,1; Mig 4,5-7.

ISA – – Bible en mashi du Congo

EBITATU BY’ABALÊBI

Enshokolezi

Oluderho «mulêbi» luli luderho lwa cihabraniya. Lwanahugûlwa ntya: «Ohamagîrwe na Nnâmahanga» kandi erhi «Oyalîza Akanwa ka Nnâmahanga». Abalêbi bayishi oku bali nka kanwa ka Nnâmahanga. Co cirhuma barhangira ngasi mango kuhanûla n’ezi nderho: «Ntyo kwo Nyakasane adesire» erhi «Akanwa ka Nnâmahanga aka» na ntyo na ntyo.

Bitabu bini biderhwa bya «Balêbi Bakulu: Yeshayahu, Yeremiya, irûngu na Daniyeli. Hali na bindi bitabu ikumi na bibirhi biderhwa bya «Balêbi Basungunu» bulya biba byofôfi.

Enyigîrizo z’abalêbi zaliyêrekîre bwenêne abantu b’amango gâbo. Kanji kanji abalêbi bakag’ilêba ebyayîsh’ibà. Nyamuzinda ayîshi ebyayîsh’ibà byoshi. Nyamuzinda analengereza entumwa yâge emanye ebyayîsh’iba byoshi. Abalêbi badesire binwa binji biyêrekîre Masiha n’ebiyêrekîre amango mazinda. Rhwe rhukola rhulama ago mango amalêbi gayunjulire, rhwanahash’imanya bwinjinja ago malêbi kulusha abalêbi bâgo.

Erhi rhwankakengêra ebi rhwadesire oku bulêbi byoshi, rhwanayumva oku Ebibliya ederha mpu Mûsa ye mulêbi murhanzi na mukulu kulusha abandi boshi. Abandi balêbi b’enyuma bali baganda ba Mûsa, nka Yozwè, Debora, Samweli n’abandi n’abandi. Hali abalêbi barhayandikaga citabu, hali n’abalêbi bayandisire. Omulêbi Amosi alamaga omu mwâka gwa 750 embere ly’okuburhwa kwa Kristu. Abalêbi bakulu babirhi bahanûlaga olubaga lwa Israheli embere lululizibwe e Babiloni, bwo Yesha’yahu na Yeremiya. Ago mango gonênè, Hozeya, Mikeyo, Nahumu, Sofoniya na Hahakuki nabo bajabayigîriza. Omulêbi mukulu w’amango gw’okululizibwa ye irûngu. Abalêbi bakozire enyuma ly’okurhenga e Babiloni bwo Hageyo na Zakariya. Malakiya, Abudiya, Yoweli, Yona na Daniyeli nabo bakulikira.

Abalêbi bakag’isêgereza bwenêne kuli ebi binwa binene bisharhu: okuyemêra Nyamuzinda muguma yêne, akalamo nkana kashingânîne n’idini ly’emurhima, Masiya. Daniyeli abwîne okuyîsha kwa «Mwene-Omuntu» oku bitû by’emalunga. Mwene-Omuntu âyîsh’ ihâbwa okurhegeka amashanja goshi n’ obwâmi bwâge bwayôrhaho ensiku n’amango. Endagâno Mpyahya eyerekeza ebyo binwa by’abalêbi byoshi kuli Yezu Kristu.

IZAYA Yeshayahu ישעיהו

Enshokolezi

Yeshayahu ahamagalwa na Nyamuzinda omu ka-Nyamuzinda k’e Yeruza/emu omu mwâka gwa 740 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu, mpu amanyise oku lsraheli na Yuda bayîsh’ihanwa erhi kurhashimba amarhegeko ga Nyamu­zinda kurhuma.

Yeshayahu ajira ogwo mukolo Nyamuzinda amuhâga myâka makumi ani. Ago mango obwâmi bwa Asuru bwali buzibu bwenêne. Abâmi b’eburhambi bacihira haguma mpu lyo balwîsa Asuru. Yeshayahu arhola omuhigo gw’ okurhabâla ana­bwîra abo bâmi mpu balangalire Nyamuzinda yêne. /zaya amanyisa omwanzi gw’okuburhwa kwa Emanûweli, Mucunguzi w’igulu (c. 6-12).

Yeshayahu ye mulêbi mukulu bwenêne kulusha abandi balêbi boshi. Ayigîriza oku Nyamuzinda ali mwimâna. Bulya Israheli arhayemeraga Nyamuzinda, âyi­sh’itwirwa olubanja n’okuherêrekezibwa. Cikwône abâyîsh’isigala bâyi­sh’igalukira Nyamuzinda n’okucungulwa (4, 3).

Omulêbi Yeshayahu ali murhegesi mukulu w’ishanja lyâge na ntyo bantu banji bamukulikira ciru omu myâka yakulikiraga. Abo bemezi bayushûla emyandiko yâge. Ntyo ecigabi ca kabirhi (c. 40-55) cayandikagwa n’omulêbi walondaga Yeshayahu amango Babeli alibahebire omu buja. Oyo mulêbi ayaliza oku ecihugo bàyûbakamwo hano barhenga omu buja ciri hofi, n’oku Yeruzalemu âyûbakwa buhyahya. Eco citabu ciderhwa «citabu c’okurhulirira kwa Israheli.

Ecigabi ca kasharhu (c. 55-66) ciyushula eca kabirhi, bene Israheli bamayûs’igaluka e Yeruzalemu. Cikwône babona oku barhebirwe, bulya barhayûbaka­ga aka-Nyamuzinda n’ecishagala erhi Basamariya barhuma. Omulêbi ababwîra mpu kuli kwa bulagirire bagalukire Nyamuzinda omu lugendo lwabo. Ama­nyisa irenge lya Nyamuzinda amango gw’okulinda Omucunguzi.

EBIRIMWO

1. Ecigabi c’omulêbi Yeshayahu: cigabi 1-39

2. Okurhulirira kwa /sraheli: cigabi 40-55

3. Abalêbi bamanyisa oku Israheli ayîsh’iyagaluka: cigabi 56-66 .

I. Yuda ahêkwa lubanja

1

Izîno ly’ecitabu

1 Obulêbi Yeshayahu, mwene Amotsi abonaga, buyerekîre Yuda na Yeruzalemu, oku ngoma ya Ûziyahu, na Yotami, na Ahazi, na Hizekiyahu^a, bâmi ba Yuda.

Olubaga lurhasîma

2 Mwe malunga, muyumve, nâwe we igulu, orhege amarhiwiri, bulya Nyaka­sane odesire, erhi: «Nalîsize abana nanabàlera, ci bôhe bangomera. 3 Enkafu enamanye nnayo, n’endogomi enamanye eciranga ca nnawabo; Israheli yehe arhajira bumanye, olubaga lwâni lurhayumva. 4 Yajewe! ishanja linya-byâha, olubaga luyunjwire mabî, iburha lya banyankola-maligo, abana b’emihera! Bajahisire Nyakasane, bagayaguza Omwimâna w’Israheli; bamuhindamulira omugongo. 5 Ngahi mwankacishûrhirwa, mwe bantahwa-bugoma? lrhwe lyoshi liri lilwâla, n’omurhima gwoshi gwarhozire. 6 Kurhangirira oku nshando z’amagulu kuhika oku irhwe, nta cirumbu cigu­maguma: ci bironda byône n’ebibande n’ebihulu byadwa masira, bi­rhasâg’ijakwo bufumu, erhi kurhubwa, erhi kuhirwakwo amavurha. 7 Ecihugo cinyu cikola bwerûle, ebishagala binyu byadûlisirwe muliro, aba­ nya-mahanga balîre amashwa ginyu erhi munadwîrhe mwasinza: aba­ nya-mahanga bagayoniremwo, bagasiga bwâmwa. 8 Mwâli wa Siyoni^b asigîre yêne nka cifumba omu lukoma lw’emizâbîbu, nka higombe omu ishwa ly’emirhandagule, nka cishagala cigorhe. 9 Acibiga Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe arhali arhulekîre amahûnga g’emisigala, rhwankabîre aka Sodomo rhunashushe Gomora.

Obulâlya

10 Yumvi akanwa ka Nyakasane, wâni baluzi b’e Sodomo murhege okurhwiri, muyumve irhegeko lya Nyamuzinda wirhu, mwe lu­baga lw’e Gomora. 11 «Bici gwankwanana omwandu gw’enterekêro zinyu?» Nyakasane okudesire. «Ntamire n’embâgwa z’enganda-buzi n’amashushi g’amanina; omuko gw’empanzi n’ogw’abana-buzi n’ogw’ebihebe, ntagukwirirwa! 12 Nka muyishir’ibona obusù bwâni, ndi ommubwîra mpu mulabarhe omu byôgo byâni? 13 Muleke okukalerha entûlo za busha! Omugi gw’enshangi ntacigubonakwo! Emyêzi mihyahya, esabato n’endêko zinyu, obubî n’ensiku nkulu, ntabikwirirwal 14 Emyêzi yinyu mihyahya n’ensiku nkulu zinyu, ntabibâkwo: byantamize, ntakanacibirembera. 15 Mukalambûla amaboko, nnambwikire obusù bwâni ndek’ibona; ciru mwankayushûla emisengero, niono ntayiyumvirhiza: bulya amaboko ginyu gayunjwîre muko. 16 Mucishuke, mucicêse! Murhenze obubî bw’ebijiro binyu omu masù gâni! Muleke okukakola amabî; 17 muyige okukûjira aminja! Mulongereze obushinganyanya, mufungire odwi­rhe walibuzibwa! Muhalire enfûzi, mufungire omukana! 18 Muyishe rhuje kadali, kwo Nyakasane adesire. Ebyâha binyu bikaba bidu­kwire nka mwambalo gwa kaduku, byahinduka byêru nka lubula; bikaba bidukulîze nka mugôla, byayeruha nka boya bwêru! 19 Mukayemera okuba bumvi, mwalya oku minja g’ecihugo. 20 Ci mukalahira, mukaba cikanyi-cirhagomba, mwahungumuka n·engôrho, bulya kanwa ka Nyakasane kakudesire.

Yeruzalemu acêsibwa

21 Kurhigi cahindusire nka mukazi wa cishungu^c, cirya cishagala cemêzi? Cali ciyunjwire burhimanya, muli co mwo obushinganyanya bwahandaga, lero buno cikola ca bisi ba bantu! 22 Ensaranga zâwe zahindusire mazi ga cûma, irivayi lyâwe likola nshanjire ya mîshi. 23 Abaluzi bâwe babire bagoma na bira b’ebishambo boshi boshi babire banyakushundira omu nshoho zâbo na ba-nyakulomo­kera empembo. Enfûzi barhayiha lubanja n’endûlu y’omukana barhayirhega kurhwiri. 24 Co cirhumire, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamwegemerwa w’Israheli okudesire: Neci: nacihôla oku bashombanyi bâni, nageza olwihôlo omu bânzi bâni! 25 Nâkulambûlirakwo okuboko kwâni, nâkushukula weshi, nkurhenzekwo izinga lyâwe lyoshi. 26 Abacîrânuzi bawe nâshub’ibahindula nk’oku banayôrhaga burhanzi, n’abahanûzi bâwe nka kulya bali mîra. Enyuma z’aho bâkakuderha «Cishagala ca bushinganyanya», «lugo lwa bemezi». 27 Siyoni ayôkolwa n’obwirhonzi, n’abantu bâge bacîyunjuzize bayôkolwa n’obushinganyanya. 28 Ci abagoma n’abanya-byâha, haguma bahungumukira! Abagomera Nyakasane bagukumuka.

Emirhi y’amahêro

29 Neci, enshonyi zâmmubumba kuli erya mirhi yinyu y’amahêro mulimbira, mwâgwarhwa n’eza mêmè kuli glya masâne rnucikubagira. 30 Bulya kwo mwabà ak’eyo mirhi y’amahêro amango ehungumusire ebibabi, erhi nk’obusâne amango buyumusire buzira mîshi. 31 Omuntu muzibu alembaguka nka bwâso n’omukolo gwâge gube nka nkunyekunye: byombi byasingônokera haguma, na ntâye wâzimya omuli­ro.

2

Yeruzalemu, ishubûkiro ly’amashanja

1 Obulêbi Yesha’yahu, mwene Amotsi abonaga, buyêrekîre Yuda na Yeruzalcemu. 2 Kwânacibe, omu nsiku zayisha, entôndo y’aka-Nyamuzinda yâhirwa e­nyanya y’ezindi ntôndo, erhaluke orhurhondo rhwoshi. Amashanja goshi gayi­sh’ikâshubûkira emunda eri. 3 Mashanja manji gayîsh’ilongôlerayo, gaderhe, mpu: «Yîshi rhusôkere e­ bwa ntôndo ya Nyakasane, ebwa nyumpa ya Nyamuzinda wa Yakobo. Arhuyigîriza enjira zage, nirhu rhushimhe enjira zage!» Bulya e Siyoni yo irhegeko lirhenga, n’e Yeruzalemu yo erhenga akanwa ka Nyakasa­ne. 4 Abà mucîranuzi w’amashanja, anabè mutwî w’emmanja w’amashanja manji. Engôrho zâbo bâzitulemwo enfuka, n’amatumu gâbo bâgatulamwo emigushu. Nta ishanja lyânacimôlere elyâbo engôrho, na ntâbo bâcicîyigîrize oku­lwa amatumu. 5 Bene Yakobo. yîshi, rhulambagire omu bulangashane bwa Nyakasane!

Olusiku lwa Nyakasane

6 Neci, wàlekerîre olubaga lwâwe, enyumpa ya Yakobo, bulya bakola bayunjulamwo abashonga ak’ab’ebuzûk’izûba n’abakurungu aka emwa Abafilistini, banakola bayinjibana n’abana b’amashanja g’ihanga. 7 Ecihugo ciyunjwîre marhale n’amasholo: obuhirhi bwâco burhacigwerhi lugero! Ecihugo ciyunjwîre biterusi: engâlè^d zâco zirhankaciganjwa! 8 Ecihugo ciyunjwîre nshusho za banyamuzinda b’obwihambe: bakola ba­fukamira ebyajiragwa n’enfune zâbo, eby’eminwe yâbo yakolaga. 9 Eco co carhumaga iburha ly’Adamu lyafunyâla n’abantu bahwêra oku idaho: nâwe orhabàbaliraga! 10 Yongoberera omu lwâla. ocifulike omu katulo, oyâke obukunizi bwa Nyakasane n’omulazo gw’irenge lyâgel 11 Amasù g’abacîbonyi gayubûbya, obucîbone bw’abantu bwâbona eza mêmè; Nyakasane yêne waj’irenge olwo lusiku. 12 Neci, lwâyisha olusiku^e Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe agombya nga­si yeshi ocîbona n’ocîhira enyanya, amufunyâze; 13 agomhya emirhi y’e Libano yoshi, elya elihûsire kuhika oku nkuba karhî, n’emirhi y’e Bashani yoshi; 14 agombya entôndo elihûsire yoshi n’orhurhondo rhulîrî rhwoshi; 15 agombya ngasi munâra muliri na ngasi lugurhu luzibuzibu; 16 agombya amârho g’e Tarsi goshi na ngasi nkuge za citwîro cidârhi. 17 Obucîbone bw’iburha ly’Adamu bwagomba, n’abantu bafôkanana bafunyâla; Nyakasane yêne waj’irenge olwo lusiku. 18 Ci enshusho za banyamuzinda b’obwihambe zahirigirha zoshi. 19 Bayongoberera omu nkunda z’enyâla n’omu idaho, mpu bayâke obukunizi bwa Nyakasane n’omulazo gw’irenge lyâge, amango anayimuke mpu ageze igulu mw’omusisi. 20 Olwo lusiku, abantu banarhôle enshusho z’arnarhale n’amasholo za ba­nyamuzinda bâbo b’obwihambe, zirya bone batulaga mpu bakâz’iziha­ramya, bâzikwêbe amalindye na bakubukubu, 21 bâcîjire omu nkunda z’enyâla n’omu myongobana y’amabuye erhi bwôba bwa Nyakasane n’obw’omulazo gw’irenge lyâge burhuma, amango anayimuke mpu ageze igulu mw’omusisi. 22 Kuziga muleke okucîkubagira omuntu, oyîsa omuka emazûlu: kalamo kaci agwerhage?

3

Ishabâbè e Yeruzalemu

1 Ala oku Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe akola anyaga Yeruzalemu na Yuda ngasi nsimikiro na ngasi burhabâle bwa mugati n’obw’amîshi. 2 entwâli n’omulwî, omutwî w’emmanja n’omulêbi, omushonga n’omugu­la, 3 omukulu w’abasirika makumi arhanu n’omurhonyi, omuhanûzi, omusho­nga n’omufumu. 4 Nabahâ abana barho babe bo babarhambula n’ebirhaba bibe byo bibarhegeka. 5 Olubaga lukola lwakalyâna, ngasi muntu owâbo, ngasi muguma omulu­ngu wâge; omwana murho akâlimbira omushosi, n’omugalugalu akâlimbira omuluzi. 6 Omuntu anarhulube mwene wâbo, omu nyumpa y’ishe, amubwire, erhi: «We gwerhe ecishûli, oyishe, obe murhambo wirhu, orhegeke ebira bigûkà!» 7 Olwo lusiku, owâbo naye anashuze, aderhe, erhi: «Ntaba mufumu; aha mwâni harhayimbwa kalyo erhi cishûli; murhanjiraga murhambo w’olubaga!» 8 Neci, Yeruzalemu adwîrhe adungubêja na Yuda ahindagîre, bulya ebi­nwa byâbo n’ebijiro byâbo birhayerekiri Nyakasane, kuhika bagomera obusù bw’irenge lyâge. 9 Okulola kwâbo kwône kunabashobeke; aka Sodomo, bône banaje bayi­mba obubî bwâbo, babule oku bankabufulika. Bali bahanya, bulya bonene bacilerhera amahanya! 10 Mubwîre omushinganyanya oku ali muny’iragi; bulya ayîsh’ilya omukolo gw’ebijiro byâge! 11 Buhanya bwâge omuntu mubi, nyankola-maligo; bulya anagalulirwe nk’oku ebijiro by’amaboko gâge bikwânîne! 12 Wâni lubaga lwâni! Mwana wa cirhaba okola olurhambula; bakazi bakola balurhegeka! Wâni lubaga lwâni! Abarhegesi bâwe bo badwîrhe bakuhabula n’oku­vonyola enjira zâwe! 13 Nyakasane ayimanzire mpu aje lubanja, ayimanzire mpu atwîre embaga oluhanja. 14 Nyakasane akola aja lubanja boshi n’abagula n’abarhambo b’olubaga lwâge: «Mwe mwasherezize olukoma lw’emizâbîbu: ebi mwanyagaga omukenyi, omu nyumpa zinyu biri. 15 Carhuma mudwîrhe mwandibuziza olubaga n’okulabarhanya abakenyi?» Kwo adesire ntyo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe.

Abakazi b’e Yeruzalemu

16 Nyakasane adesire, erhi: Kulya kuba abana-nyere b’e Siyoni badwîrhe bacîbona, baja bagenda bakuba igosi n’amasù g’obushumya, baja bagendera oku mano enyanya banajegeza amashondo gabali emagulu, 17 Nyakasane akola ahira ebibungu omu marhwe g’abana-nyere b’e Siyoni anabamôme emikungu. 18 Olwo lusiku Nyakasane abanyaga ebibalimbamwo: orhugondo rhwabo rhw’amagulu, ensanamu z’izûba n’ez’omwêzi, 19 orhugondo rhw’omu marhwiri, emilinga n’engole, 20 ebimane, enyerere, emikaba, amaho­ngo n’enshanga, 21 orhugondo rhw’omu minwe n’orh’oku mazûlu, 22 cemyambalo y’olusiku lukulu n’ebihundikirwa, ebitambara by’ebirhugo ·’ n’enshoho z’okufumbarhwa, 23 ebilolero, emyambalo yalangashana, e­nsirha n’eshela. 24 Ahali h’omugavu, byâba bibolereza; ahali h’omukaba, lwâba lukoba; ahali h’emviri mpunge, lyâba irhwe lihalanguzè; ahali h’akanzu, bwâba busunzu; ahali h’obwinja, yâba myokêro.

Abakana b’e Yeruzalemu

25 Abalume bâwe bayirhwa n’engôrho n’entwali zâwe zahwêra omu bîrha. 26 Emihango yâwe yalaka enalakûle, na hano okola oli omu mirhânyo, ovondame omu katulo.

4

1 Olwo lusiku, bakazi nda barhuluba mulume muguma^f, bamubwîre, mpu: «Rhwakâlya ebiryo birhu rhunayambale emyambalo yirhu, casînga orhuyemerere okuheka izîno lyâwe; orhukûle ensho- nyi!»

Siyoni alaganyibwa Omucunguzi

2 Olwo lusiku, emburho Nyakasane ameza yâba bukuze n’irenge, n’e­myâka yayêra omu cihugo yâba mulimbo na bulangashane bw’amahûnga gasigîre omu Israheli. 3 Okubundi amahûnga g’omu Siyoni n’emisigala y’omu Yeruzalemu bâde­rhwa «batagatifu», balya boshi bali bandike omu citabu c’obuzîne omu Yeruzalemu. 4 Mango Nyakasane âba amarhenza izinga ly’abana-nyere b’e Siyoni n’okushuka omuko gwabulagîrwe omu Yeruzalemu n’omûka g’obucîrânuzi bwâge n’omûka gw’engulumira y’omuliro gwâge, 5 Nyamuzinda ahira oku ntôndo ya Siyoni na kuli ngasi boshi bâkubugânana ecitù mûshi, n’omugî gwalangashana nka muliro budufu; bulya irenge lya Nya­kasane lyâbwîkira byoshi; 6 na mûshi endâro yakâjira ecihôho amango g’akalengerêrè, mwo bânakaz’ikayâkira ecihûsi n’enkuba.

5

Olwimbo lw’olukoma lw’emizâbîbu

1 Nkola nayimbira omwîra wâni olwimbo, lwo lwimbo omuzigirwa wâni ayimbiraga olukoma !wâge lw’emizâbîbu. Omuzigirwa wâni ali agwerhe olukoma lwâge lw’emizâbîbu oku mwandagalo gw’entôndo eyêra bwenêne. 2 Aguhînga, ashandâza amabuye, arhwêramwo emizâbîbu midukula. Ayûbakamwo omutungo, ahumbamwo n’olwîna lw’omukenzi. Alangalira mpu olukoma !wâge lwayânamwo emizâbîbu minja, ci lwôhe ; Iwayâna emizâbîbu mibi. 3 Mwe muba muno Yeruzalemu, ninyu bantu ba Yuda, muntwîrage nâni olubanja, nie rhwe n’olukoma lwâni lw’emizâbîbu. 4 Bici nal’inkwânîne okujirira olukoma lwâni lw’emizâbîbu, nabula n’okulujirirabyo? Carhumaga nnangalira nti lwanyanira emizâbîbu mi­nja, lwôhe lwabul’iyâna emizâbîbu mibi? 5 Niehe nkolaga nammubwîra kurhi najirira olukoma lwâni: nalukûlakwo olugurhu, lusigale bwerûle, nashâba ecôgo câlwo, lulabarhwe n’abâge­ra. 6 Nalujira bigûkà, lurhacife lwâkolwîrwe erhi kushogolerwa; emisihe n’emishugi yâkaz’ilumeramwo; narhegeka ebitû irhondo birhacihîra bikaluniêsakwo enkuba.» 7 Neci! olukoma lw’emizâbîbu lwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, yo nyumpa y’Israheli; nabo abantu ba Yuda, yo mburho arhonyagya. Abalingakwo obushinganyanya, ci bôhe baba banyankola-maligo; abalonzakwo oburhondekezi, ci zàba ndûlù.

Amahanya

8 Buhanya bwâbo abakâja bayushula enyumpa oku yindi banaja bananika ishwa olu lindi! Buzinda erhi barhôzire hoshi hoshi, erhi bône bakola bali omu cihugo. 9 Nayumvîrhe Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe acîgasha, erhi: «Mbo fà ecihango câni, nyumpa mwandu zirhashâbûka, ezo ndâro nyinjinja na nnênênè zirhasigala bigûkà! 10 Bulya enshumba y’olukoma lw’emizâbîbu yakaz’ikandwamwo mirengo makumi abirhi yône ya mamvu; na hakajira owarhwêra ntanda igana za mburho, arhasarûle ezirhali ntanda ikumi zône.» 11 Buhanya bwâbo balya bakaz’ija bazukira oku mamvu makândirire, bali­nde bahika budufu bagalikwo banakola balimwo orukara! 12 Ennanga, enzenze, engoma n’orhurhera, n’endalwe, byône balegerera; ci ebijiro bya Nyakasane barhabikwîrirwa, barhanabona emikolo y’e­ nfune zâge. 13 Co cirhumire olubaga lwâni lukola lwahêkwa buja, kulya kuba barha­twâga ihuzi-huzi, abaluzi bâlwo bâhwa n’ishali n’orhutu rhw’abantu rhuhungumuke n’enyôrha! 14 Co cirhumire wakuzimu ayâshama, ayâshamize akanwa karhalusa oluge­ro; abaluzi n’olubaga bakwebwamwo haguma n’ecihogêro câbo n’ama­sâmo gâbo. 15 Abantu bayûnama, balume obudaka; bene-Adamu bafunyâla, n’amasù g’abacîbonyi gakomakomya. 16 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe aj’irenge omu bucîrânuzi bwâge; Nyamubâho mwimâna ayerekana obwimâna bwâge omu bushinganya­nya bwâge. 17 Abanabuzi bayâbukira omu bigûkà nka kulya biyâbukira ebulambo, n’abanahene bâkakereramwo akahasi. 18 Buhanya bwâbo abayisha bakulula obubî n’emigozi y’obulyâlya n’ecâha nka kula bakulula engâlè. 19 Bo balya bakaz’iderha, mpu: «K’arhajiraga duba! K’ebi ajira arhabijiraga nirhu rhukabona! Guyishage gunayunjule gulya muhigo gw’Omutaga­tifu w’Israheli, nirhu rhumanye!» 20 Buhanya bwâbo abadwîrhe baderha ehinja mpu hibî n’ehibî mpu hyo hi­nja! Banabul’icikebwa ehiri hyêru mpu hyo hiru n’ehîru mpu hyo hyêru. Ehinunu banahihindule mpu hyo hyalula n’ehyalula mpu hyo hinunu. 21 Buhanya bwâbo abacîbona mpu bali barhimanya n’okucîkunga ba­nya-bukengêre! 22 Buhanya bwâbo entwâli omu kunywa n’abalenga omu kukanda amamvu makali! 23 Bayêza nyankola-maligo nka amabahongera n’omwêru-kwêru bamuyîme olubanja! 24 Neci, nka kula engulumira y’omuliro efonfomera ebijangala, nka kula ehyasi hyumu hihirigirha omu ngulumira y’omuliro, ntyo kwo emizi yâbo yâba bibolereza n’obwâso bwâbo buhinduke katulo, kulya kuba bànenaguzize irhegeko lya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe banagayaguza omwimâna w’Israheli.

Oburhe bwa Nyakasane

25 Okwo kwarhuma oburhe bwa Nyakasane buyâkira olubaga !wâge, âlule­ngereza okuboko ânaluhimbaguliza; entôndo zâgeramwo omusisi n’emirhumba y’abantu yalambama omu njira nka camvu. Ci okôla ku­rharhuma oburhe bwâge bwarhûla n’okuboko kwâge kurhayôrha kula­mbûle.

Nyakasane arhumira olubaga lwâge ababisha

26 Akola akema ishanja^g ly’ihanga, âliyâkuza kurhenga aha kafende-fende k’igulu. Ly’eryo liyiruka, liyishire buhena. 27 Lirhalimwo murhamà erhi owadungubêja; ntâye wahungahunga na ntâye ogwerhwe n’iro; ntâye omukaba gufundusire omu cibunu na ntâye omugozi gw’enkwerho gushwekusire. 28 Emyampi yalyo eri migoye n’emiherho yalyo eri mifôle; ensenyi z’ebiterusi byâlyo ziri nzibuzibu nka nshagabuye, n’emizizi y’engâlè zâlyo yayisha yahûma nka mpûsi ya kalemêra. 29 Omulûmbo gwâlyo guli nka gwa ntale; lyayisha lyalumba nka micûka ya ntale; lidwîrhe lyalumba lyanacirhunika oku nsimba yalyo, liyigendane na ntâye wâderhe mpu ayilikûza. 30 Olwo lusiku lyâlûmbira olubaga nka kulya enyanja enalumba. Banasinze ecihugo, babone ekola ndunduli na mirhanyo, n’obulangashane erhi bwahwerîre omu bitû.

6

Yeshayahu ahamagalwa

1 Omwâka mwâmi Uziyahu afagamwo, nanacibona Nyakasane erhi atamire oku ntebe yâge ndîri y’obwâmi, n’erhi ecikwi c’omwambalo gwâge cibu­mbire aka-Nyamuzinda. 2 Baserafi bali bayimanzire aha nyanya zâge, na ngasi muguma ali agwerhe byubi ndarhu: bibirhi bya kucîbwîka obusù, bibirhi bya kucîbwîka amagulu na bibirhi bya kubalala. 3 Erhi banadwîrhe bayakûzanya, mpu: «Mwimâna, Mwimâna, Mwimâna, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe! Igulu lyoshi liyunjwire irenge lyâge.» 4 Ebiriba by’omuhango byadirhimana erhi kushakanya kw’eryo izù ku­rhuma, n’aka-Nyamuzinda koshi kayunjula mugi. 5 Nanaciderha obwo, nti: «Namajâkwo obuhanya! Lêro namahera! Bulya ndi muntu wa kanwa kazi­nzire, olubaga mbâmwo luli lwa kanwa kazinzire. n’amasu gani ganabul’isinza­ kwo Mwâmi Nyamuzinda w’Emirhwe!» 6 Okuhandi muguma wa muli balya Baserafi ayisha abalalira emunda ndi, erhi afumbasire isese adahulaga n’orhugondôzo oku muliro g’oku luhêro. 7 A­mpuma oku kanwa anambwîra, erhi: «Obu ehi hyamakuhika oku kanwa, obubî bwâwe bwamarhenga n’ecâha câwe camakûlwa.» 8 Okubundi nanaciyumva izù lya Nyakasane lyaderha, erhi: «Ndi narhuma? Ndi warhugendera?» Nanacishuza, nti: «Nie ono, ontume!» 9 Ambwîra, erhi: «Genda, oj’ibwîra olu lubaga, erhi: Mwakaz’iyumvirhiza, murhânayumve; mwakaz’ilolêreza, murhânabone. 10 Ozidohye omurhima gw’olu lubaga, obafûnike amarhwiri onabazibye amasù, lyo barhabone n’amasù gâbo, banalek’iyumva n’amarhwiri gâbo, lyo n’omurhima gwâbo gurhacîrhegêreze, lyo barhahinduke binja, lyo ntanabafu­mya!» 11 Nanaciderha, nti: «Kuhika mangaci, Yagirwa?» Anshuza, erhi: «Kuhika engo ziyorhe bwâmwa, zibule abazibêramwo; kuhika enyumpa ziyorhe bûmu, buzira mûntu; kuhika amashwa gahinduke bwerûle bw’irûngu. 12 Nyakasane alulîriza abantu kuli, ecihugo cisigale bwerûle cinahâmbe. 13 N’erhi hankasigala cihimbi ciguma ca kali ikumi, nabo bânahungumuka! Ci nka kula omutudu n’omuhumbahumha bikatûbwa, ecigundu cinasigale, ntyo kwo ecigundu câyîsh’iba mburho ntagatifu.»

7

Yeshayahu emwa mwâmi Ahazi

1 Oku ngoma ya Ahazi, mwene Yotami, mwene Uziyahu, mwâmi w’e Yudeya, Rasoni, mwâmi w’e Aramu, bo na Pekahi, mwene Ramalyahu, mwâmi w’Israheli, banayisha barhabâlîre Yeruzalemu mpu bamulwîse, ci bayabirwa. 2 Omwanzi gwanacihika oku bwâmi bwa Daudi, mpu: «Aramu ahika omu cihugo c’Efrayimu.» Omurhima gwa mwâmi n’omurhima gw’olubaga gwarhondêra gwadûrha omu nda nka kula emirhi endundagana emuzirhu n’empûsi. 3 Nyakasane anacibwîra Yeshayahu, erhi: «Yimuka, oje emunda Ahazi ali, mwe na mugala wâwe Sheyari-Yashubu, aha buzinda bw’omugezi gw’eciyanja ciri enyanya, oku njira ejire ornu ishwa lya Cimeshûla. 4 Omubwire , erhi: «Omanye warhemuka, orhayôbohaga, orharhâga omurhima erhi orhwo rhuhimbi rhubiri rhw’enshâli rhudwîrhe rhwatumbûka mugi rhurhuma n’obwôba bw’okuyufûka kwa Rasoni, na Aramu, na mwene Ramalyahu. 5 Kulya kuba Aramu, bona Efrayimu na mwene Ramalyahu bahizire okukuheza, mpu: 6 «Rhurhêre Yuda, rhumurhemule, rhumugwârhe rhunamuyîmikemwo mwene Tabeli», 7 Nyakasane Nvamuzinda adesire, erhi: «Okwôla kurhahashîkane, okwôla kurhâbe 8 Bulya irhwe lya Aramu, ye Damasko, n’irhwe lya Damasko, ye Rasoni. Hacisigire myâka makumi gali ndarhu n’irhanu yône, omu Efrayimu murhâcibe lubaga. 9 Irhwe lya Efrayimu, ye Samâriya, n’irhwe lya Samâriya, ye mwene Remalyahu. Mukaba murhasêziri omu buyemere, nta nsimiko mwankabona!»

Ecimanyiso ca Emanûweli

10 Nyakasane ashub’ibwîra Ahazi, erhi: 11 «Hûna Nyakasane Nyamuzinda wâwe ecimanyîso c’omu kuzimu erhi c’oku nkuba emalunga.» 12 Ahazi anaci­shuza, erhi: «Ntahûne bici, ntarhangula Nyakasane.» 13 Lero Yeshayahu amubwîra, erhi: «Yumvagyi, wâni bene Daudi! Ka mubwînage oku okurhamya abantu kuli kunyi, obûla mwalonza okurhamya Nnawirhu Nyamuzinda? 14 Nyakasane yene akolaga ammuhà ecimanyîso^h. Alagîco: Omwana-nyere mubikira amaba izîmi, amaburha omugala, amanamuyirika izîno lya Emanûweli.. 15 Ayîsh’ikâlya amarha n’obûci, kuhika amanye okulahira ehibi n’okucîshoga ehinja. 16 Ci embere nyamwana amanye okulahira ehibi n’okucîshoga ehinja, eco cihugo c’abôla bâmi bombi badwîrhe bakujugumya, casigala bigûkà. 17 Nyakasane akulerhera, we n’olubaga lwâwe n’omulala gwa sho, ensiku zirha­sâg’ibonekana bundi kurhenga Efrayimu acîberûla kuli Yuda (mwâmi w’e Asîriya).»

Okumanyisa oku hâba ecirhêro

18 Olwo lusiku Nyakasane ayâkûza ensusi ziri ebuzinda bw’enyîshi z’e Mîsiri n’enjuci ziri omu cihugo c’e Asîriya. 19 Zayisha, zije zagwa zoshi-zoshi omu nyîshi z’oku manga n’omu myo­ngobana y’amabuye, omu ngasi ishaka n’omu ngasi bulambo bwa kahasi. 20 Olwo lusiku, n’olugembe agend’irhiza ishiriza ly’Olwîshi, ye mwâmi w’e Asîriya, Nyakasane âmôma irhwe n’obwôya buli oku magulu, ciru n’obwânwa. 21 Olwo lusiku, ngasi muntu ashweka ndaku nguma na mpene ibirhi. 22 Na kulya kuba amarha gayîsh’iluga, bakalya amashanza. Ngasi boshi bânâsigale omu cihugo, bakâlya amashanza n’obûci. 23 Olwo lusiku, ngasi ishwa lyalimwo magulu cihumbi ca mizâbîbu gankafà ecihumbi c’ensaranga, lyahinduka marhadu na mishugi. 24 Bakaz’ijâmwo n’emyampi n’emiherho, bulya ecihugo coshi cashuba ma­rhadu na mishûgi. 25 Entôndo bakâg’ihingamwo n’enfuka zône, ntâye wacigerêreze mpu azigeramwo erhi kuyôboha amarhadu n’emishûgi kurhuma: zashuba magisha ga nkafu na lwâbuko lwa bibuzi.

8

Okuburhwa kwa Maher-Shalal-Hash-Baz

1 Nyakasane anacimbwîra, erhi: Orhôle olupaho lunênênè, oyandikekwo na kala kalâmu abantu bakolesa, erhi: Maher-Shalal-Hash-Baz. 2 Nanaciyanka bahamîrizi babirhi bankacîkubagirwa, bo Uriya, mudâhwa, na Zakariya, mwene Yeberekiya. 3 Okubundi nanaciyegera omulêbi-kazi. A­rhôla izîmi, aburha omwana-rhabana. Nyakasane anacimbwîra, erhi: «Omuyiîrike izînoⁱ lya Maher-Shalal-Hash-Baz. 4 Bulya embere oyo mwana amanye okudada, mpu «larha», erhi «nyâma», baba erhi bahesire obugale bw’e Damasko n’eminyago y’e Samâriya embere z’omwâmi w’e Asîriya.

Silowè na Efrata

5 Nyakasane ashub’imbwîra, erhi: 6 «Obu olu lubaga lwagayire amîshi ga Silowè, agahulula bunyi-bunyi, lwabul’ikadirhimana embere za Rasoni na mwene Ramalyahu. 7 omanyâge oku akola abarhulirakwo amîshi g’Olwîshi, mîshi ga muhûsi munene na manji bwenêne, ye mwâmi w’e Asîriya n’irenge lyâge lyo­shi. Lwayisha lwagera oku mibunda yalo yoshi, luyunjulire kuhika oku bikunguzo byalo byoshi. 8 Lwacihandalika-handalika, lwaja cingana omu lya Yuda, lwabirira, lwa­ gera omu kagarhî, kuhika omu igosi, na mw’okwo kuja lwashanjûla e­myaro yalwo, lulinde luyunjuza ecihugo câwe coshi, wâni Emanûweli! 9 Mumanye, mwe mhaga mweshi, munajugumane! Murhege amarhwiri, mwe bihugo b’ihanga mweshi! Muyambale emirasano yinyu, munaju­gumane! Muyambale emirasano yinyu, munajugumane! 10 Muhige emihigo: yafananda; muderhe akanwa: karhâgwarhe, bulya «Nyamuzinda ali haguma nirhu.»

Obugo bwa Yeshayahu

11 Neci, ntyâla kwo Nyakasane ambwîzire erhi angwarhira oku kuboko, a­ntonda mpu ntashimbaga amajira g’olu lubaga, erhi: 12 «Murhaderhaga «bugoma» ngasi koshi olula lubaga luderha «bugoma»; murhayôbohaga ebi badwîrhe bayôboha, murhajugumanaga. 13 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, ye mukwânîne okuderha mutagati­fu, yêne mukwânîne okurhinya. 14 Ye wâba luhêro, ibuye ly’okusarhaza na lwâla lw’okuhirimya enyumpa ibirhi z’lsraheli; âba mugozi na murhego oku bantu b’e Yeruzalemu. 15 Banji bâsârhala, bâhirima banavunike, bâgwa omu murhego banagwaârhwe. 16 Obwo buhamîrizi obuhamike, ezo nyigîrizo ozihirekwo eciziriko omu mu­rhima gw’abashimbulizi bâni.» 17 Ncîkubagire Nyakasane ofulisire bene Yakobo obusù bwâge, ye na­ngalire. 18 Niono n’abana Nyakasane ampâga, rhuli bimanyîso na birhangâzo omu Israheli, byarhenga emwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ojira e­ndâro yâge oku ntôndo ya Siyoni. 19 Neci, bammubwîra, mpu: «Muj’idôsa abazimu n’abashonga bakaz’ihwe­hwerheza n’okushungûrha. K’olubaga lurhakwânîni ludôse banyamuzi­nda bâlwo n’okurhûla olw’abazîne emw’abafu?» 20 Ako kanwa bakaderha mpu bayigîrize banahamîrize, ci barhakàbona buce!

Abarhakabona buce

21 Bâgeragera omu cihugo, bagogomirwe, n’enda yayekemba; na hano i­shali liba lyamabaluma bwenêne, bakunira, barhondêre okuhehêrera mwâmi wâbo na Nyamuzinda wâbo. Bâgalamira emalunga; 22 kandi bashub’ilola oku idaho: barhabona erhali mirhanyo n’omwizimya, endûnduli y’okujugumya n’obudufu burhagwerhi hya bulangashane ciru n’ehisungunu. 23 Ka gurhali mwizimya guciri omu cihugo cirimwo emirhanyo?

Omuluzi w’omurhula

Omu nsiku ntanzi, Nyakasane abonêsize ecihugo ca Zabuloni n’eca Nefuta­li enshonyi; omu nsiku zâyisha, âkuza enjira y’oku nyanja, ishiriza lya Yordani, n’ecihugo c’olubaga.

9

1 Olubaga lwàyishaga lwagenda omu mwizimya, lwàbwîne obumoleke bu­nene; nabo abàli omu cihugo c’empehema^j, obulangashane bwàbamole­kire. 2 Waluzize olubaga, wayushûla amasîma galwo bacîshingira embere zâwe nka kula bacîshinga abadwîrhe basârûla, nka kula bacîshinga abadwi­rhe bagaba eby’obuhagwè. 3 Bulya omuzigo gwali gubagogomire, omurhamba gwabali aha lurhugo, akarhi k’owakag’ibalibuza, wabivungunyula nka lulya lusiku lwa Ma­diyani. 4 Bulya ngasi nkwerho z’abarhabâzi zilabarha ecihugo n’ebishùli byâbo biyunjwire muko byoshi, byâkwebwa omu muliro, bisingônoke. 5 Bulya neci omwana arhuburhîrwe, omwana-rhabana arhuhîrwe; obu­rhegesi bumuli ebirhugo; izîno bamuyîrisire mpu ye: «Muhanûzi w’okurhangâza, Ntwâli ya Nyamuzinda, Mubusi w’ensiku n’amango, Muluzi w’omurhûla!» 6 Oburhegesi bwâge bwagandâza n’omurhûla gurhakaciyûrha oku ntebe y’obwâmi bwa Daudi n’omu bwâmi bwâge. Obwâmi bwâge bwayîma­ngira bunasimikire oku bushinganyanya n’obwimâna kurhenga bunôla kuhika ensiku n’amango. Buzigire bwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe bwâkola ebyôla.

Obuhane bwa Efrayimu

7 Nyakasane arhumire Yakobo akanwa, karhinda kuli lsraheli. 8 Olubaga lwoshi lwâkamanya, bene Efrayimu na ngasi bayûbaka omu Samâriya, bakag’ikaderha omu bucîbone bwâbo n’omu murhima gwaâbo gubangalire, mpu: 9 «Amadafali gahongosire, rhukolaga rhwayûbaka n’amabuye marhe­ndêze; emitudu yatûbirwe, rhukola rhwayihingûla n’emirhi mizibuzibu!» 10 Ci Nyakasane amabarhulirakwo abaluzi ba Rasoni, amarhwâlihya aba­shombanyi bâbo: 11 Ebuzûk’izûba, Aramu; ebuzikiro, Abafilistini: bamafômera lsraheli, babumba amarhama. Ci okwôla kurharhume oburhe bwâge bwâtwika n’okuboko kwâge kurhayôrha kulambûle. 12 Ci kwônene olubaga lurhagalukaga emwa olyâla walushurhaga, lurhashibiriraga Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe. 13 Okwo kwarhuma Nyakasane atwa Israheli irhwe n’omucira, ecigundu n’amashami omu lusiku luguma. 14 Omugula n’omurhambo, bo irhwe; n’omulêbi oj’ayigîriza ebyo’obu­nywesi, gwo mucira. 15 Ebirongôzi by’olu lubaga baluhabwire, na banyakulongozibwa nabo baàshimba enjira mbi. 16 Co cirhumire Nyakasane arhacibabalire emisole yâbu, arhacife enfûzi zâbo n’abakana bâbo lukogo; bulya boshi boshi bali bagoma na ba­nyakola-maligo, na nta kanwa karhaciderha mabi. Ci okwôla kurha­rhume oburhe bwâge bwatwika n’okuboko kwâge kurhayôrhe kula­mbûle. 17 Neci, obubî kwo buyôca nka muliro, bunafômere emishûgi n’amakereêrhe, bunayôkêre amashaka g’omu muzirhu, busôkeze n’ebitû by’omugi emalunga. 18 Ecihugo camahya mabira erhi bukunizi bwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe burhuma, n’olubaga lwo lukola nshâli z’omuliro. Ntaye wacifa mwene wabo lukogo. 19 Bàtwire ecihimbi c’ebwa kuboko kulyo, ishali lirhahwe; bàjabwire ecindi cihimbi ebwa kulembe, barhayigurhe. Ngasi muguma adwîrhe afôrha omunyafu gw’okuboko kw’omulungu wâge. 20 Menashè adwîrhe alya Efrayimu, naye Efrayimu adwîrhe alya Menashè; bo­rnbi bamarhêra Yuda. Ci okwôla kurharhume oburhe bwâge bwatwika n’okuboko kwâge kurhayôrhe kulambûle.

10

1 Buhanya bwâbo abajira amarhegeko g’obubî, na nka bayandika, bayandike ebinwa by’okurhindibuza ababo. 2 Balya bayîma abanyinyi obucîranuzi n’okunyaga abakenyi b’omu lu­baga lwâni olubanja, na ntyo balibuze abakana^k n’okunyagûza e­nfuzi! 3 Lero bici mwanajire olusiku lw’obuhane, amango obuhanya bwarhe­nga erhali hofi bwâmmurhindakwo? Emwa ndi mwâyâkire lyo mu­bona oburhabâle? Ngahi mwabîke obuhirhi bwinyu? 4 Nta kundi kucimmusigalîre okurhali kugonya irhwe nka bigorogo nisi erhi okurhibukira oku idaho omu kagarhî k’emifù. Ci okwôla kurharhume oburhe bwâge bwatwîka n’okuboko kwâge kurhayôrha kulambuûe.

Obubanya bw’Asîriya.

5 Buhanya bwâge Asîriya, ye karhi kw’obukunizi bwâni, ye buhiri bw’olwihôlo lwâni! 6 Ye ntumire nti agend’ihana olubaga lw’endyâlya, ye ntegesire nti aj’ilwîsa olubaga ludwîrhe lwasholoshonza obukunizi bwâni, lyo alunyaga analunyagûse, alulabarhe nka bijondo by’omu njira. 7 Ci yehe arhayumvagya ntyo arhanarhimanyagya ntyo omu murhima gwâge, bulya omu murhima gwâge ali alonzize okumalira n’okuhe­rêrekeza omwandu gw’amashanja. 8 Kali kwo akaz’iderha, mpu: «Ka abarhambo bâni boshi barhali bâmi? 9 Kalno, ka arhali aka Kûrikemishi? Hamati, ka arhali aka Arapadi? Samâriya, ka arhali aka Damasko? 10 kulya okuboko kwâni kwarhibukiraga oku mâmi gaharâmya ba­ nyamuzinda bw’obwihambe, agagwerhe enshusho zilushire ez’e Ye­ruzalemu n’e Samâriya obunji; 11 kulya nakoleraga Samâriya na banyamuzinda bâge bw’obwihambe, ka ntakukolere Yeruzalemu n’enshusho zâge?» 12 Ci hano Nyakasane aba amayûsa omukolo gwâge gwoshi oku ntôndo y’e Siyoni n’omu Yeruzalemu, lyo ayîsh’ihana omulà gw’omurhima guyunjwîre bucîbone gw’omwâmi w’e Asîriya n’obugayanyi bw’amasù gâge garhahimwa okulimbirana. 13 Bulya àdesire, erhi: «Misi ya kuboko kwâni yampaga n’oburhimanya bwâni, bulya ndi murhimanya! Natwire oku bihugo by’amashanja, nahagula embîko zâbo, na nka ntwâli y’okunali, narhenzize abâmi oku ntebe zâbo. 14 Nka kula bagwarhira akanyunyi omu lwogo, enfune zâni zanyazire obuhirhi bw’amashanja, na nka kula barhôlogola amaji majandike, nashamasire igulu lyoshi. Nta cubi cahinyize, nta mulomo gwabu­mbirwe mpu gwavigîra.» 15 Ka embasha enalimbire oyifumbasire? Ka olukero lwankaderha mpu lulushire odwîrhe walukolesa? Ka akarhi kankahash’ihugunya owakalengeza, nisi erhi obuhiri buhash’ihinya olurhali lushâli? 16 Okwola kwo kurhumire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe arhumira abo bayunjwire mashushi obuhorho, irenge lyâge lyayâsa amakala, ebe ngulumira ya muliro. 17 Obulangashane bw’Israheli bwahinduka muliro, n’Omutagatifu wâge ahinduka ngulumira yagulumiza enamalîre emishûgi yâge n’amake­rêrhe gâge omu lusiku luguma. 18 Obwinja bw’omuzirhu gwâge n’obw’obusâne bwâge bw’emirehe abusingônola lwoshi lwoshi; bwashusha n’omulwâla wayumûka. 19 Emisigala y’emirhi y’omu muzirhu gwâge yaba minyi bwenêne, ciru n’omwana anahash’iyiganja.

Amâhunga gasigala

20 Olwo lusiku, amahûnga g’lsraheli ab’omu nyumpa ya Yakôbo hafume olufu, baleka okukâyegemera olya okabashûrha; ci bakola bakâye­gemera okunali Nyakasane, Mwimâna w’lsraheli. 21 Amâhunga ganagaluke, amâhunga g’omu nyumpa ya Yakobo gânaga­lukire Nyamuzinda Ciri-misi. 22 Neci, ciru olubaga lwâwe lucibâga lunji nka mushenyi gw’omu nyanja, wâni lsraheli, mâhunga gâgaluka. Okuherêrekera kwalalîrwe, obu­shinganyanya bwâshimba enjira yabwo. 23 Bulya okwôla kuherêrekera kurhegesirwe, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ayunjuza akanwa kâge omu cihugo coshi.

Obukunda Lulema

24 Co cirhumire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe kwo amaderha ntya: «We lubaga lwâni luba omu Siyoni, orhayôbohaga Asîriya! A­dwîrhe akushûrha akarhi, adwîrhe akurhimba obuhiri nka kulya kw’abanya-Mîsiri. 25 Bulya hindi hitya hyône oburhe bwayûrha, ohukunizi bwâni bwâbamalîra.» 26 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe azunguziza Asîriya kw’akarhi, nka kulya ashûrhaga Madiyani aha lwâla Iwa Horebu; nka kulya akoleraga abanya Mîsiri, kwo alengeza akarhi kâge oku nyanja. 27 Olwo lusiku, omuzigo gw’Asîriya gwakurhenga aha lurhugo, n’omurhamba gwâge gwakurhenga omu igosi, n’ahali h’omurhamba, bukola bwaba buhirhi.

Omushomhanyi ahika hofi 28 Y’oyo wahika aha Ayati, y’oyo wagera e Migroni; amasiga emizigo yâge e Mikimasi. 29 Bamayikira omugezi, mpu: «Aha Geba ho rhwahanda!» Rama amageramw’omusisi; Gibeya, cishagala ca Saulo, amakul’idârhi. 30 Obande endûlu, Bat-Galimu! Nawe Layisha, orhege okurhwiri! Yajewe, Anatoti! 31 Mademena anacîyâkîre, nabo abantu b’e Gebimu bacîfulisire. 32 Ene lyo nênè ayimanga aha Nobu, azunguze okuboko kwâge ebw’e­ ntôndo ya mwâli wa Siyoni, hyo hirhondo hya Yeruzalemu. 33 Ala oku Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe akola atwa amashami n’embasha: amalîri gamatûbwa, n’agalîhûsire gàmalambikwa oku idaho. 34 Amashaka g’omu muzirhu gamakondwa n’omugushu, naye Libano amahôngoka n’irenge lyâge lyoshi.

11

Omwâmi w’omurhûla

1 Ihaji lyarhenga oku cikundukundu ca Yese^l, ishami limerêra lyamera oku mizi yâge, 2 Omûka gwa Nyakasane gwamudekererakwo: mûka gw’oburhimanya n’obukengere, mûka gw’ihano n’emisi, mûka gw’obumanye n’okurhinya Nyakasane; 3 gwamulangûla okukarhinya Nyakasane. Arhakatwa olubanja omu kukulikira ebi amasu gadwîrhe gabona, arhanakacîranula omu kushimba ebi amarhwiri gadwîrhe gayumva. 4 Akâtwira abazamba olubanja okushingânîne, anakacîranulira abantu banyinyi b’omu cihugo okukwânîne. Anyulika igulu n’omunyuli gw’akanwa kâge, anarhingamire ngasi nyankola-maligo n’omûka gw’ekanwa kâge. 5 Obushinganyanya gwo gwâba mukaba gwâge, n’okuli gube mwirhero gwâge. 6 Nyamugunga ayâbukira haguma n’omwana-buzi, n’engwi elâle aha burhambi bw’omwana-hene. Akanina, omwana w’entale n’embogo, byakaja buso baguma^m, n’omwana murho abiyâbule. 7 Enkafu n’engoromora byakâkerera haguma, n’amanina gâbo galâle haguma: entale yâkakera akahasi nka nkafu. 8 Ecirhaba cakârhabira oku mwina gwa cibugusha, n’omwana murho alikire okuboko omu mwina gw’empiri. 9 Nta bubî na nta buligo bwacikolwe oku ntôndo yani ntagatifu yoshi, bulya ecihugo cayunjula bumanye bwa Nyakasane, nka kula omuhengere gw’enyanja guyunjulira mîshi.

Okuyâgaluka kw’abacisigire

10 Mw’olwo lusiku, ecikundukundu ca Yese cayâlagala, cibe cêrekanè c’embaga; amashanja gacilongeza aha nshi n’aha nyanya, n’endâro yaco yayunjul’irenge. 11 Mw’olwo lusiku, Nyakasane ayash’ilambula okuboko, mpu lyo alikuza abasigire bw’omu lubaga lwâge; balya bâge bacisigire omu Asîriya n’omu Mîsiri, omu Patrosi n’omu Kushi n’omu Elamu, omu Sinazi n’omu Hamati n’omu birhwa by’enyanja, 12 Ayimangiza amashanja ecimanyîso; ashubûza abalulize bw’omu Israheli, anashubûze bene Yuda bashandabine omu mpande ini z’igulu. 13 Lero obumvu bwa Efrayimu bwanahirigirha obwo, n’abashombanyi ba Yuda bahungumuke. Efrayimu arhakacîbikira Yuda bumvu na Yu­da arhakacishomba Efrayimu. 14 Barhibukirakwo Abafilistini olunda lw’ebuzikiro bw’izûba, haguma bagend’ihagula amashanja g’ebushoshôkero. Bâgwârha Edomu na Mowabu, na bene Amoni babashiga. 15 Nyakasane ayumya enshumo z’e Mîsiri, alambulire okuboko kwâge oku lwîshi, analurhunike n’omuhûsi gw’omûka gwâge. Alugabanya­ mwo migezi nda, lyo bahash’ikaluyikira buzira kuhogol’enkwerho. 16 Hânabe omulimbwa gw’abasigire b’omu lubaga lwâge, balya bâbe baciri omu Asîriya, nka kulya byabâga erhi Israheli arhenga e Mîsiri.

12

Olulanga lw’okuvug’omunkwa

1 Mw’olwôla lusiku wanâderhe, erhi: «Namakukuza, Nyakasane!

Wali onkunirire, ci obukunizi bwâwe bwàrhulwîre, wanantulirîze.

2 Nyamuzinda ye bucire bwâni: Ye ncîkubagîre, ntâco naciyôboha;

bu­lya Nyakasane yo misi yâni lwo na lwimbo lwâni, ye bucire bwâni.

3 Mwanadôme amîshi n’omwishingo aha maliba g’obucire.»

4 Mw’olwôla lusiku mwanâderhe, erhi «Mukuze Nyakasane,

mushenge izîno lyâge; mumanyise emikolo yâge omu mashanja;

muhamagaze oku izîno lyâge liri likulu bwenêne!

5 Muyimbire Nyakasane,

bulya ajizire ebirhangâzo bimanyikine omu igulu lyoshi.

6 Mucîshinge, mubande orhubûli, mwe muba omu Siyoni,

bulya O­mwimâna w’Israheli ajir’irenge ekarhî kinyu.

13

Obulêbi buyêrekîre Babiloni

1 Obulêbi buyêrekîre Babiloni Yeshayahu, mwene Amotsi abonaga. 2 Muyimanz’ecimanyîso oku ntôndo erhalikwo hyasi, muhamagaz’emu­nda bali; mubakeme n’okuboko, bayîshe, bagerere omu mihango y’abaluzi. 3 Niene ntegesire balya banterekîrwe; nie nnampamagîre entwâli zâni omu bukunizi bwâni, bo balwî bâni b’enkwîra. 4 Muyumve ecihogêro cinene oku ntôndo: ciri nka ca lubaga mwandu! Muyumve ecihogêro c’amâmi n’amashanja gashubuzinye: Nyakasa­ne Nyamuzinda w’Emirhwe oyo waj’agera ekarhî k’ebigâmba by’abalwî bâge. 5 Barhenga omu cihugo c’ihanga n’ebuzinda bw’emalunga, Nyakasane n’emirasano akolêsa omu bukunizi bwâge, mpu aherêrekeze igulu lyoshi. 6 Muband’endûlu, bulya olusiku lwa Nyakasane luli hofi, luyîshire nka kaheza k’Ogala-byoshi. 7 Co cirhumire ngasi maboko gârha enjingo na ngasi bantu batwîka omurhima. 8 Barhunzirwe n’obwôba, badwîrhe bageramwo ogwa nyugunyu banalîbwa n’amalumwa; badwîrhe baciluma olulimi n’okuyumva emikero ak’omukazi oli buburha; badwîrhe balolanakwo banarhangire; amalanga gâbo gadukulîze nka muliro. 9 Olusiku lwa Nyakasane lw’olwo luyîruka, lusiku ludârhi, luyunjwire bukunizi n’oburhe n’obukali; lwahindula igulu lishube irûngu lu­naherêrekeze abanyabyâha. 10 Neci, enyenyêzi z’oku nkuba n’ebirundo byâzo zahusa okulangashana; izûba lyashuba mwizimya aha kuzûka kwâlyo, n’omwêzi gwaleka okukamoleka. 11 Nahanira igulu obubî bwâlyo na banyankola-maligo mbahanire obugo­ma bwâbo; nayûsa obucîbone bwa bacikanyi-cirhagomba, na­ mperêrekeze omulimbo gw’abâmi balibuza abashi bâbo. 12 Abantu banyihuka kulusha amasholo garhalimwo muvange, na bene Adamu banyihuka kulusha amasholo g’e Ofiri. 13 Neci, amalunga gadundagana, igulu lijugume omu makondo gâlyo, e­rhi bukunizi bwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe burhuma, olusiku omutula gwâge mudârhi gwabasha. 14 Nka kashafu kayâka omuhivi, nka bibuzi birhagwerhi cayâbula. ngasi muguma ashubira emwa bene wâbo, ngasi muntu ayâkira ornu cihugo câbo. 15 Ngasi abanabugânwe batumirhwa, n’abanagwârhwe bahirima oku bwoji bw’engôrho. 16 Abana bâbo b’ebirhaba bahinagirwa omu masù gâbo, enyumpa zâbo zahagulwa, na bakâbo bakolerwe ebikongo. 17 Ala oku nâbasunikakwo Abamedi, abarhalonza nsaranga barhana­shibirira masholo. 18 Emiherho yamalîra abana bâbo b’emisole, barhayumva bwonjo oku mburho y’omu nda, barhafe abana barho lukogo. 19 Babiloni, irenge ly’amâmi, mulimbo gw’Abakaldeyi, kw’aba nka kulya Sodomo na Gomora bàbâga, erhi Nyamuzinda àbaherêrekeza. 20 Arhakaciyûbakwamwo bundi, nta muntu wacigwîkemwo endâro ku­rhcnga iburha kuhika oku lindi. Omuharâbu arhakacigwîkamwo ecihando câge, n’abangere barhakacilâzamwo amasò gâbo. 21 Nsimba z’omu irûngu zo zâyîsh’icibêreramwo, ebirifufu byayunjula omu nyumpa zâbo, zashuba nyôgo za nyunda, n’ebihebe byâkasâ­miramwo. 22 Banyamugunga bayîsh’ikâyanira omu ndâro zâbo na banyambwe omu ntûmba zâbo. Amango gâge gali hofi n’ensiku zâge zirhacilegame.

14

Okugaluka kw’abalulize

1 Neci, Nyakasane âbabalira Yakobo ânashub’icîshoga Israheli; aâshub’ibadekereza omu cihugo câbo. Abantu b’embuga bacîgusha haguma nabo banalungane n’enyumpa ya Yakobo. 2 Embaga zayîsh’ibarhôla, zi­bahêke emwâbo; enyumpa y’lsraheli yâbarhambula omu cihugo ca Nyakasane, ebajire baja, abalume n’abakazi. Abakâg’ibakolêsa nka bigorogo, bâbajira bigorogo, banarhambule abàli babarhambwîre.

Okufa kw’omwâmi w’e Babiloni

3 Olusiku Nyakasane akugalulira omuluhûko enyuma ly’amalumwa n’ama­ libuko n’obuja budârhi wàlimwo, 4 wâyimbîsa olu lwimbo lw’okutwa omwâmi w’e Babiloni akanego, erhi: «Kurhigi amayûrha olya wàjaga alibuzanya? Kurhigi bwamayûrha obucîbone bwâge? 5 Nyakasane avunyungwire omunyûli gwa banyankola-maligo n’akarhi k’abarhegesi, 6 balya bàkâg’ihimbaguliza embaga burhahusa omu bukunizi bunene, bàkarhambula amashanja n’omujina n’okugalibuza burhagoheka. 7 lgulu lyoshi lyamarhamûka lyanarhûlûla; lidwîrhe lyayimba enyimbo z’enshagali. 8 Ciru n’ensidano n’emirhi y’e Libano nayo eri omu mwishingo erhi we orhumire, mpu: «Kurhenga okumbire lugali, kakonda-mirhi a­rhakacisôkera enola munda al’irhutwa! 9 Idako, wakuzimu adwîrhe acîshinga erhi we orhuma, mpu akuya­nkirire. Akol’azûsa ebizunguzungu we orhumire, ngasi bàli bakulire ababo en’igulu; âyimusa oku ntebe zâbo abâmi b’amashanja boshi. 10 Boshi babumbûl’akanwa, bakubwîre, mpu: «Yoo! Ka nâwe wàmajo­njolekana akirhu, onakola orhushushire! 11 lrenge lyâwe lyayandagalîre ekuzimu haguma n’omulya gw’ennanga zâwe. Emivunyu yo ekola ncingo ogwishirekwo, n’obulyôka bwo bukola bushiro bukubwisire! 12 Kurhi wahonyirage emalunga, wâni nyenyêzi cilangashana, mugala w’omucêracêra? Kurhi wahenganukirage oku idaho, wâni lugalika mashanja? 13 K’arhali w’olya wakâg’icidesa emurhima, erhi: «Nkola nasôka mpike emalunga, entebe yâni nagend’iyigwîka enyanya ly’enyenyêzi za Nyamuzinda. Naj’ibwârhala oku ntôndo y’endêko, emunda mwênè ahekera! 14 Nasôkera enyanya ly’ebitû, nyumânane n’Ow’Enyanya!»à 15 Ci omu kuzimu mwo wabungulukîre, kuhika aha nteberhebe y’o­mwîna. 16 Ngasi bâkubona, badwîrhe bakusinza, bakulolêreze, mpu: «Kali olya muntu wakazâg’ijugumya igulu oyu, olya wakazâg’ihirimy’amâmi? 17 Ahindwîre igulu bwerûlè, ashâba ebishagala, arhanazigaga bayigulira ababohe empamikwa! 18 Abâmi boshi b’amashanja kuluhûka bâluhûkira boshi n’irenge ngasi muguma omu nshinda zâbo. 19 Ci wêhb bakukabulire buzira cûsho nk’ishami libozire, omu kagarhî k’abalindamboho bàyirhagwa n’engôrho bànakabulirwa oku ma­buye g’enshinda, nka mufu gudwîrhe gwalabarhwa, 20 Ci wêhe orhababugâne omu nshinda, bulyala washerêzize ecihugo câwe, wamalira olubaga lwâwel Nta mango iburha lya banya­nkola-maligo lyanâciderhwe. 21 Murheganyize abagala aha babanigûliza erhi bubî bw’ishe burhuma, lyo balek’iyimuka mpu bayîmc omu igulu banabumbe ecihugo ngo!» 22 Nabayimukira, kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, mperêrekeze izîno lya Babiloni na ngasi ebi asigaline byoshi, nahana n’iburha, kwo Nyakasane adesire. 23 Namuhindula acîbere i­shubûkiro lya mihangali anashube luziba; namuhyajira na kaheza w’ecihyajiro, kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe.»

Obulêbi buyêrekîre Asîriya

24 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe acîgashire, aderha. erhi: «Neci, oku nahigaga kwo byanaha, oku nàlaliraga kwo nànajira. 25 Navungunyula Asîriya muno cihugo câni. namurhindagirira oku nto­ndo zâni. Omushigo gwâge gukola gwayûrha n’omuzigo gwâge gu­kola gwabarhenga aha lurhugo.» 26 Ogwo gwo muhigo nàhigîre igulu lyoshi, okwo kwo kuhoko nàlambulîre oku mashanja goshi. 27 Nka Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe amarhôla omuhigo, ndi wa­ nkacimurhanga? Nk’amalambûla okuboko, ndi wankacikugalula?

Nâwe Filistiya, oband’endûlù!

28 Obula bulêbi buli bwa gulya mwâka mwâmi Ahazi afâgamwo: 29 «Mumanye mwankacishinga mweshi, wâni Bafilistini, mpu akarhi kakâg’imushûrha kavunisire, bulya omu cisiki c’enjoka mwârhenga empiri, n’omw’iji lyâyo murhenge enkuba-joka yaja yabalala nka kanyunyi. 30 Abagalugalu balya bayîgurhe, n’abakenyi baluhûka n’omurhûla, ci iburha lyâwe nalihungumula n’ishali, na ngasi abasigala, nabaniguûza. 31 Obande endûlu, wâni muhango, obande akahababo, wâni lugo! Ogeremw’omusisi weshi weshi, wâni Filistiya! Bulya olunda lw’e mwênè erhenzire omugî, n’abarhabâzi barhalimwo osigir’enyuma.» 32 Kurhigi bashuza entumwa z’olwo lubaga? Oku Nyakasane ye wayûba­kaga Siyoni, mwo abakenyi b’omu luhaga lwâge bakâyakira.

15

Obuhanya bwa Mowabu

1 Obulêbi buyerekîre Mowabu. «Neci, obudufu anyagagwamwo. Ar-Mowabu ahererekera. Neci, obudufu anyagagwamwo, Kir-Mowabu aherêrekera. 2 Bakola basôkera ebwa mahêro e Diboni mpu bagend’ilakirayo. E Nebo n’e Madaba, Mowabu ali omu mulenge: amarhwe goshi gali makungûle, n’amânwa goshi gali mamôme. 3 Abagera omu njira, masunzu bayambirhe; oku burhungiri bw’enyu­mpa n’omungo, boshi badwîrhe babanda endûlu banadubula emirenge. 4 Heshiboni na Eleyâle badwîrhe bayâma; izù lyâbo lidwîrhe lyayu­mvikana kuhika e Yahasi. Co cirhumire abalwî b’e Mowabu badwiîrhe babanda orhuhababo; yeshi yeshi anajongonosire. 5 Omurhima gwâni gudwîrhe gwalakira Mowabu: abantu bâge bâbo baja bayâka kuhika e Sowari n’Egalati-Shelishiya! Omurhezi gwa Luhiti badwîrhe bagusôka erhi banaja balaka; omu njira y’e Horo­-Nayimi bayisha babanda endûlu! 6 Amîshi ga Nimurimu gàganyire; olubala lwàyumire, akahasi kahirigi­rhe, harhaciyimbwa hyasi hibishi! 7 Okwo kwarhuma ebirugu byàli bicisigire, ebi bàli bacijire babîka, babiyîkirana ishiriza ly’omugezi gw’Emirhanda. 8 Neci, akahababo kabo kalumîre hoshi omu cihugo ca Mowabu, enduûu zâbo zahisire cingana e Egalayimu, zayumvikîne cingana e Beri­-Elimu. 9 Amîshi ga Dimoni gakola gayunjwîre muko! Ci nacishulira Dimoni obundi buhanya: entale zâciguga oku bàfumire olufu lw’e Mowabu, na kuli balya bâba bacisigire omu cihugo!»

16

Obuhanya bwa Mowabu

1 Obulêbi buyerekîre Mowabu. «Neci, obudufu anyagagwamwo. Ar-Mowabu ahererekera. Neci, obudufu anyagagwamwo, Kir-Mowabu aherêrekera. 2 Bakola basôkera ebwa mahêro e Diboni mpu bagend’ilakirayo. E Nebo n’e Madaba, Mowabu ali omu mulenge: amarhwe goshi gali makungûle, n’amânwa goshi gali mamôme. 3 Abagera omu njira, masunzu bayambirhe; oku burhungiri bw’enyu­mpa n’omungo, boshi badwîrhe babanda endûlu banadubula emirenge. 4 Heshiboni na Eleyâle badwîrhe bayâma; izù lyâbo lidwîrhe lyayu­mvikana kuhika e Yahasi. Co cirhumire abalwî b’e Mowabu badwiîrhe babanda orhuhababo; yeshi yeshi anajongonosire. 5 Omurhima gwâni gudwîrhe gwalakira Mowabu: abantu bâge bâbo baja bayâka kuhika e Sowari n’Egalati-Shelishiya! Omurhezi gwa Luhiti badwîrhe bagusôka erhi banaja balaka; omu njira y’e Horo­-Nayimi bayisha babanda endûlu! 6 Amîshi ga Nimurimu gàganyire; olubala lwàyumire, akahasi kahirigi­rhe, harhaciyimbwa hyasi hibishi! 7 Okwo kwarhuma ebirugu byàli bicisigire, ebi bàli bacijire babîka, babiyîkirana ishiriza ly’omugezi gw’Emirhanda. 8 Neci, akahababo kabo kalumîre hoshi omu cihugo ca Mowabu, enduûu zâbo zahisire cingana e Egalayimu, zayumvikîne cingana e Beri­-Elimu. 9 Amîshi ga Dimoni gakola gayunjwîre muko! Ci nacishulira Dimoni obundi buhanya: entale zâciguga oku bàfumire olufu lw’e Mowabu, na kuli balya bâba bacisigire omu cihugo!»

17

Obulêbi buyêrekîre Damasko n’Israheli

1 Obulêbi buyêrekîre Damasko. Ala oku Damasko lurhaciri lugo, cikola cirundu ca bijonjolekeza. 2 Engo zâge zajandisirwe, zikola zicibêra lwâbuko lwa masô; gakâz’i­shiramamwo harhanajire owagahugûga. 3 Nta nyumpa nzibuzibu ziciri omu Efrayimu, na nta bwâmi buciri omu Damasko. Irenge ly’abasigala omu Asîriya lyâgererwa oku irenge lya bene lsraheli. Kwo adesire ntyo Nyakasane Nyamuzinda w’Emi­rhwe. 4 Olwo lusiku, irenge !ya Yakobo lyâfananda, n’amashushi g’oku mubiri gwâge gayûmirira. 5 Kwo byâyîsh’iba nka kula abasârûzi basârûla emburho, nka kula ama­boko gâbo gasârûla emihuli. Kwo byâbe nka kula bahumbûza emihuli omu lubanda lwa Refayimi. 6 Harhacibonekane ebirhali bisigaliza by’okurhumbûla, nka kula banahungumula amalehe g’omuzeti: malehe abirhi erhi asharhu oku irhwêrhwe, ani erhi arhanu omu mashami g’omulehe. Kwo adesire ntyo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. 7 Olwo lusiku, omuntu ahindulira Lulema wâge obusù, n’amasù gâge gakasinza Omwimâna w’Israheli. 8 Arhakaciyerekeza amasû ebwa mpêro, eyo mikolo yàjiragwa n’emi­nwe yâge: emitungo y’amahêro n’orhujo rhw’okuyôkera enshangi. 9 Olwo lusiku, engo akâg’icifulikamwo zashuba bigûkà, nka kulya engo z’Abamoriti n’Abahiviti zàbâga embere za bene lsraheli. Ntyo obuhanya bwanaja oku bundi. 10 Kulya kuba wàyibagire Nyamuzinda Muciza wâwe, orhanayîbukaga Kabuye, lwâkiro lwâwe, okolaga odwîrhe warhwera emirhi y’amasîma n’okuhinga emburho z’ihanga. 11 Olusiku warhweraga, onameze, na sêzi buca, wânabona emburho yâwe ekola yayâsa; ci emyâka wàsârûlaga yâhirigirha olusiku lw’obuhanya, n’obwo buhanya burhankahash’ibukwa. 12 Yajewe! Kavango ka mbaga mwandu! Kavango kali nka mulaba gwahûsa omu nyanja! Kavango ka mashanja, kali nka mukungulo gw’omwandu gw’amîshi. 13 Akavango k’amashanja kali nka mukungulo gw’omwandu gw’amîshi, ci Nyakasane amagakankamira: gamayâkira kuli, gamayehûlwa nka kula ehyasi hy’omu ntôndo hiyehûlwa n’empûsi, nka kula kalemêra w’omutulo ayehûlwa n’empûsi ya kadaga. 14 Bijingo, erhi mirhanyo; embere bucâmule, erhi ntâco cicihali! Eco co cigabi ca balya bayîsh’ikârhushokôla, ogwo gwo mwânya gwa balya bayîsh’ikârhuhagula.

18

Obulêbi buyêrekîre Kushi

1 Yajewe! Eci cihugo cakubakubwamwo ebyûbiⁿ, ishiriza ly’enyîshi z’e Kushi! 2 We kârhuma abaja-bugo bagera omu nyanja, mpu bagende omu maârho g’enfinjo omu mîshi! Kanyîrizi, mwe baja-bugo babidu, emwa liry’ishanja ly’abantu balî-balî bagwerhe omubiri gwalangashana, liry’ishanja lirhinywa eno munda n’ihanga, liry’ishanja lya ba­ntagagajwa na lya bahula-mbaga, omu cihugo cirhulukanyîrwe n’e­nyîshi^o. 3 Mw’oyo mweshi, mwe muli hanôla igulu, mwe muyûbaka eno igulu, amango bayîmanza ecimanyîso oku ntôndo, musinze, irhondo izù ly’omushekera likashakânya, munayumvirhize! 4 Bulyala ntya kwo Nyakasane ambwîzire, erhi: «Kurhenga aha ndi, nakâlâba burhadûndagana, nk’idûrhu likali omu bulangashane, nka citû, c’olumè omu idûrhu amango basârûla. 5 Neci, embere basârûle, gala mango amashami gaba gàmayâsa, ama­ngo obwâso bukola buhindusire bihadu, banaje barhema amashami gayunjwîre malehe n’omugushu, barhôle ebidurhu, bakabulire amâsi. 6 Ebyo byoshi byalekerwa enkongôro z’omu ntôndo n’ensimba z’eruba­la. Aho ho enkongôro zakâshubukira amango g’ecanda n’ensimba z’erubala zoshi amango g’empondo. 7 Muli agôla mango, bâlerhera Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe entûlo zarhenga emwa liry’ishanja ly’abantu balî-balî bagwerhe omubiri gwalangashana, liry’ishanja lirhinywa eno munda n’ihanga, liry’islrnnja lya bantagagajwa na lya bakahula-mbaga, omu cihugo cirhulukanyirwe n’e­nyîshi. Ezo ntûlo bazihêka omu ndâro y’izîno lya Nyakasane Nyamuzi­nda w’Emirhwe, oku ntôndo ya Siyoni.

19

Obulêbi buyêrekîre Mîsiri

1 Obulebi buyêrekîre Mîsiri. Ala oku Nyakasane amashonera oku citû cibidu, amaj’e Mîsiri. Ba­ nyamuzinda b’obwihambe b’e Mîsiri bamadûndagana embere zâge, n’abanya-Mîsiri omurhima gwamabarhoga omu nda. 2 Nkola nakoza abanya-Mîsiri bone na nnène; bâlwisanya bone na nnène: ngasi muntu alwîsa mwene wâbo, ngasi muntu âlwîsa omulungu wâge, ecishagala câlwîsa ecâbo cishagala, n’obwâmi bulwise o­bwâbo bwâmi. 3 Omûka gwa Mîsiri gwamurhengamwo, n’emihigo yâge nayitulutu­mbya. Bâgwira okudôsa banyamuzinda b’obwihambe, n’abazimu. n’emyômoka n’abashonga. 4 Nalikirira Mîsiri omu maboko g’omurhegesi mudârhi, n’omwâmi muminya ayîma muli bo. Kwo adesire ntyo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe. 5 Amîshi gâhirigirha omu nyanja, olwîshi lwâgana lunayumuke. 6 Emibunda yakaz’ibaya, amîshi g’omu nyîshi z’e Mîsiri gaja gahonga n’okuyuma amasheke n’amashâsha gayumûka. 7 Amalambo gali eburhambi bwa Nili n’agali hala Nili acilohera omu nyanja, na ngasi ebi Nili ameza byoshi byâyumûka, bihekwe n’e­ mpûsi binahirigirhe. 8 Abashâna balaka banalakûle; ngasi bakweba olulobo omu Nili baja boshi omu mishîbo; na balya boshi bakaz’ilambulira orhweshe rhwâbo omu mîshi, bazânwa. 9 Ngasi bakâg’ihinga ecitâni bâtulutumba; abakazi bakûg’izâbûla ecitâni n’abalume bakâg’icihunga, batulûla n’entânya. 10 Abalusi b’emyenda bâgogomerwa, ngasi boshi bakûla omushego omu mukolo gwâbo batwîka omurhima. 11 Neci, kwo binali, abaluzi b’e Sowâni bacibêra bingolongolo! Abagula b’omu bahanuzi ba Faraoni badwîrhe basinga ihano ly’obuhwinja. Kurhigi mwankahash’ibwîra Faraoni, mpu: «Ndi mugala w’abagula, nkomoka y’oku bâmi ba mîra? » 12 Ngahi baligi abagula bâwe? Lero bakubwîrizagye banakumanyise mi­gâbo mici Nyakasane Nyamuzinda w’emirhwe ahigire aba­nya-Mîsiri. 13 Abaluzi b’e Sowâni bashubire bingolongolo; abaluzi b’e Nofu badwiîrhe bacirheba bone; nabo abarhambo b’ebishagala byâge badwîrhe bahabula Mîsiri. 14 Nyakasane anabahiziremwo omurhima gw’ecizungu; badwîrhe baha­bula Mîsiri omu bijiro byâge byoshi, nka kula omulalwe aja ada­ndabagana emunda aja ashalira. 15 N’omu Mîsiri murhacijirika mukolo, oli ogu irhwe lyankajira, oli ogu omucira gwankajira, oli ogu ecigundu nisi erhi ogu amashushi ga­nkajira.

Okucîyûnjuza kw’abanya-Mîsiri

16 Mw’olwôla lusiku, abanya-Mîsiri baba nka kula abakazi bayôrha: bâjugu­ma banarhemuke n’obwôba babona Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe abadundira okuboko^p. 17 Ecihugo ca Yuda cashuba côba kuli Mîsiri: ngasi ma­ngo ânayumve baciderha, ânageremwo omusisi akengera omuhigo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe amuhigiraga. 18 Mw’olwo lusiku, omu cihugo c’e Mîsiri mwâbe bishagala birhanu byakaderha olulimi lw’e Kanani binakacîgashira Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe. Ciguma ca muli byo caderhwa «Cishagala c’lzûba». 19 Mw’olwôla lusiku, omu kagarhî k’ecihugo c’e Mîsiri mwâba oluheêro lurherekîrwe Nyakasane, na hofi h’olubibi bagwîka ibuye ly’okuyîbuka Nyakasane. 20 Caba cimanyiso ca kuhamîriza Nyakasane Nyamuzinda w’Emi­rhwe omu cihugo c’e Mîsiri. Amango balakira Nyakasane mpu abarhabâle oku babisha babalibuza, âbarhumira Omucunguzi wabacinga anabalikûze. 21 Olwo lusiku Nyakasane acimanyîsa oku banya-Mîsiri, nabo abanya-Mîsiri bamanya Nyakasane; bâkâmulerhera enterekêro n’entûlo; bâkâjirira Nyakasane ebiragâne banabiyûkirize. 22 Nyakasane âshûrha abanya-Mîsiri; âshûrha anafumye; bâgaluka emunda Nyakasane ali, naye âbayumvirhiza anabafumye. 23 Olwo lusiku, haba omulimbwa gwarhenga e Mîsiri guje e Asîriya; ab’e Asîriya bakâj’e Mîsiri n’abanya-Mîsiri baj’e Asîriya, n’abanya-Mîsiri bâkaz’irhumikira Asîriya; gwâba mugisho omu kagarhî k’igulu. 24 Olwo lusiku, lsraheli aba w’omu basharhu boshi na Mîsiri n’Asîriya; gwâba mugisho omu kagarhî k’igu­lu. 25 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ânabagishe aderhe, erhi: «Agishwe Mîsiri, lubaga lwâni, n’Asîriya, mukolo gw’amaboko gâni, n’lsraheli, cigabi câni c’omwîmo».

20

Mîsiri ahimwa n’Asîriya

1 Omwâka omukulu w’abasirika ahikaga aha Ashidodi arhumirwe na Saragoni, mwâmi w’e Asîriya, anacigorha olwo lugo analugwârha. 2 Mw’ago mango, Nyakasane anaciderhera omu kanwa ka Yeshayahu, mwene Amo­tsi, erhi: «Genda, ofundûle oyo sunzu okuli ecibunu, ohogole n’ekwerho zikuli emagulu.» Anacikujira: akàj’agenda bushugunu na buzira nkwerho. 3 Okuha­ndi Nyakasane anaciderha, erhi: «Nka kulyâla omurhumisi wâni Yeshayahu ajag’agenda bushugunu na buzira nkwerho myâka isharhu, mpu abe cimanyîso na bulêbi kuli Mîsiri na Kushi, 4 ntyo kw’ornwâmi w’e Asîriya âyîsh’ihêka ebigorogo by’e Mîsiri n’empira z’e Kushi, emisole n’abashosi, bushugunu, buzira nkwerho n’amahiji mabwikûle: zibe nshonyi za Mîsiri! 5 Bazânwa n’e­ nshonyi zibabumbe erhi Kushi bakazâg’icikubagira orhuma na Mîsiri wakazâg’ibalimbîsa. 6 Olwo lusiku, abantu baba luno lunda lw’emashinji bânaderhe, mpu: «Alaga oku bàbire balyâla rhwakag’icîkubagira, balyâla rhwakâg’ilonza okuyakira emwabo nti barhurhabâle banarhulikûze oku mwâmi w’e Asîriya! Lero ngahi rhwacig’ilongeza obucire?»

21

Okuhongoka kwa Babiloni

1 Obulêbi buyêrekîre irûngu liri ebwa nyanja. Nka kula empûsi ya kalemêra ehûkiza omu Nêgebu, kwo bârhenga ebw’irûngu, omu cihugo c’ecôba. 2 Ali nyamanja w’obulêbi nafululirwe: «Omulenzi adwîrhe aja alenganya n’omuhaguzi adwîrhe ahagula. Cirhunikage, wâni Elamu! Ogorhage, wâni Mêdi!» Nâhulisa ngasi mirenge. 3 Okwo kwo kurhumire ensiko zâni zidwîrhe zadirhimana, ngwerhwe n’emikero nka mukazi waling’iburha. Amalumwa garhankacinzigir’okuyumva n’obwôba burhankaci­nzigir’okubona. 4 Omurhima gwâni gwàkangusire, ecôba canshamwire. Ecajingwe nakag’icîfinja nti cinderhere ehibohôlolo, campindukîre côba. 5 Barheganyize ecîbo, balambulirekwo emyenda; bakola badwîrhe balya bananywa. «Yimuki, mwe barhambo b’abasirika! rheganyi empenzi zinyu!» 6 Bulyala kwo Nyakasane ambwizire ntya, erhi: «Kanya, orhume omu­ntu waja bulâbi! Ebi akabona, abimanyise! 7 Akalangîra ebiterusi, n’abashona oku biterusi babiri babiri, n’abandi bashonyire oku ndogomi, abandi oku ngamiya, anabe masù, alabe bwinjinja». 8 Omulêbi anaciyama. erhi: «Yagirwa, ndegerera omûshi gwoshi ndi ebulâbi, n’obudufu bwoshi erhi nyimanzire burhahinga ndi ebulâbi! 9 Ci yamashusha engabo y’abasirika bashonyire oku biterusi, bibiri bihi­ri!» Ashubiza, aderha, erhi: «Ahongosire, ahongosire, olya Babilo­ni! Enshusho za banyamuzinda bâge b’obwihambe zo ezo buvu­nguvungu oku idaho!» 10 We nahuzire nka kula banahula engano omu cibuga, oku namanyisîbwe na Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli, kwo nkubwizire.

Ohulehi buyêrekîre Edomu

11 Obulêbi buyêrekîre Duma. Kurhenga Seyiri badwîrhe banyakûza, mpu: «Wâni mulanzi. ngahi obudufu bwahika? Wâni mulanzi, ngahi obudufu bwahika ?» 12 Naye omulanzi ashûza, erhi: «Obuce buyîruka, na kandi obudufu. Mukalonza okudôsa, mudôse, mushib’igalukaf»

Obulêbi buyêrekîre Arabiya

13 Obulêbi omu Arabiya. Omu mashaka, omu Arabiya mwo mwalaâa, mwe mizinzi y’Abadedani. 14 Abagwerhwe n’enyôrha, mubahekere amîshi! Mwcebantu b’e Terna, abaja bayâka, mubahêkere ebiryo! 15 Bulya baja bayâka engôrho, engôrho nyomole, n’omuherho mufôle; baja bayâka obukali bw’ebîrhà. 16 Neci, ntyala kwo Nyakasane ambwîzire, erhi: «Hacisigire mwâka mu guma, lusiku oku lundi, irenge lya Kedari lihirigirhe lyoshi lyoshi. 17 Na muli gulya mwandu gw’entwâli z’abalwî b’emiherho b’e Kedari, mâhunga gône gâsigala, bulya Nyakasane Nyamuzinda w’lsraheli okudesire».

22

Yeruzalemu arhondwa

1 Obulêbi buyêrekîre «Olubanda lw’Okubonekerwa»^q. Cirhumire mwasôkera mweshi oku nyumpa, 2 wâni lugo lushâmîra bwenêne, lugo lwa kadugundu, lugo lwa masîma? Emifu yâwe erhali ngôrho yayiyisire, arhali oku ntambala yafîrîre. 3 Abarhambo b’abasirika bâwe baciyâkire boshi caligumiza, bagwârhwa n’abafôla emiherho; abantu bâwe boshi bàbagwarhîre mpira haguma bàli bakola mpu bayâkira kulî. 4 Co carhumaga nderha, nti: «Murhandolagakwo, muleke ndake ndakûle! Murhacirhamagya mpu mwantûliriza kw’obu buhanya bwarhogire mwâli w’olubaga lwâni». 5 Bulya luli lusiku lwa côba, lwa kurhindibuka n’okubonêsibwa eza mêmè, lusiku lurhumirwe na Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe. Omu Lubanda lw’Okubonekerwa, enkûta zahongosire banakola badwîrhe balongeza oburhabâle ebwa ntôndo. 6 Elamu amacîbambîza emyampi, n’abantu bashonyire oku ngâlè n’oku biterusi, naye Kiri amaharhamwo empenzi, 7 Orhubanda rhwâwe rhulushire orhundi obwinja rhuyunjwire ngâlè, nabo banakushona oku biterusi bakuhandîre aha luso. 8 Na ntyôla Yuda arhacigwrhi cafungira^r. Olwo lusiku, wâyerekeza amasù ebwa nnundo y’emirasano mibike omu nyumpa y’omu mizirhu! 9 N’emirhule eri omu lugo lwa Daudi, mwabwîne oku eri minji! Mwacihakire amîshi omu ciyanja ciri ah’idako. 10 Mwaganjire enyumpa ziri omu Yeruzalemu, mwanahongola enyumpa mpu lyo muzibuhya enkûta. 11 Mwanaciyûbaka ecibîkiro ekarhî k’enkûta zombi, mpu lyo mushâhulizamwo amîshi g’eciyanja ca miîa. Ci murhaciderhaga mpu mwayerekeza amasù emw’olya okola ebyo byoshi, olya wabirheganyagya kurhenga mîra, murhamubonaga. 12 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ali ammulalisire olwo lusiku mpu mulake munabande endûlu, mukungûlwe irhwe munayambalc su­nzu. 13 Ci gwàba mwishingo n’obushagaluke: okubâga enkafu, okuniga ebibuzi. okulya enyama n’okunywa amamvu, mpu: «Rhulye rhunanywe, bulya irhondo rhwacifira!» 14 Nyamuzinda w’Emirhwe anacinfululira aka kanwa, ambwîra, erhi: «Eco câha cirhakababalirwa kuhika okufa kwinyu», kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe.

Obulâhi buyêrekîre Shebena

15 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe anacimbwîra, erhi: «Kanya. oje emunda Shebena ali, ye murhindisi w’ecôgo ca mwâmi omubwire, erhi: 16 «Mwânya muci ojira hanôla na ndi wakuhâga akashambala, obûla wacîhumbiraho enshinda», obûla wayigôya burherema, n’obûla wacîrhendêzeza icumbi omu lwâla? 17 Ala oku Nyakasane akola akudundaganya, akukwêbe kulî, wâni sho! anakurhulube bwinjinja, 18 akuzingezinge anakuhirike oje wahenanguka nk’ibâle lyahonera omu bulamho bugali-gali. Yo wafira eyo munda, we n’engâle olimbira, we okâhemula ccôgo ca nnahamwinyu! 19 Nâkunyaga ecikono câwe, nnankurhenze aha mwâwe. 20 Na muli olwo lusiku lwonênè, nâhamagala omurhumisi wâni Eliyakimu, mwene Hilikiyahu. 21 Nâmuyambika ecishûli câwe, mmukenyeze olunigi lwâwe, nnamuhè obuhashe bwâwe, abe y’ishe w’abantu b’omu Yeruzalemu n’ab’omu nyumpa ya Yuda, 22 Namuhira olwîgulo lw’enyumpa ya Daudi aha lurhugo, akaz’ihamûla, na ntâye wacihamike, akazihamika, na ntâye wacihamûle. 23 Namugwîka nka lubambo omu budaka buzihu, abe ntebe y’irenge omu nyumpa y’ishe. 24 Ye irenge ly’enyumpa y’ishe lyoshi lyâmananakwo, abahusi n’aba­na, n’orhulugu rhutya-rhutya, kurhenga orhubehe kuhika oku rhubindi rhwa ngasi lubero. 25 Muli olwôla lusiku, kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe, lulya lubambo lugwîke omu budaka buzibu lwamanyuka, lu­shuguke lunarhoge, na gulya muzigo gwakag’imananakwo, gwarhihuka, bulya kwo Nyakasane adesire ntyo.

23

Obulêbi buyêrekîre Tiri

1 Obulebi buycrckire Tiri. Mwe mârho g’e Tarsisi muhubulize mwayaâma, bulya olwâkiro lwinyu lwashabirwe: nta nyumpa ecisigire! Erhi ba­rhenga e Kitimi lyo bàyumvîrhe ogwôla mwanzi. 2 Murhungwe n’obwôba, mwe muyûbaka eburhamhi bw’enyanja mwe barhimbûzi b’e Sidoni, mwe abaja-bugo binyu bakâyikira e­ nyanja! 3 Emburho z’e Nili n’emyâka y’eburhambi bw’Olwîshi bakazâg’igereza omu nyanja ngali, bwo bwâli buhirhi bwâge! ye wali cibuye c’amashanja. 4 Enshonyi zikubumbe, wâni Sidoni, lugerêro lw’oku nyanja! Bulya enyanja yamaderha, mpu: «Ntafumbaga izîmi. ntaburhaga, ntanaleraga bana-rhahana erhi bana-nyere!» 5 Olusiku ogwo mwanzi gwâmanyibwa omu Mîsiri, bâgeramwo omusisi bayumva ebyabire e Tiri. 6 Muyikirire e Tarsisi, muje mwayâma, mwe muyûbaka oku burhambi bw’enyanja. 7 Ka co cishagala cinyu mwakâg’ilimbira eco, cirya cishagala càsingagwa kurhenga mîra-mîra; cirya cishagala cakag’ihika omu bihugo by’ekuli cagend’iyûbakayo? 8 Ndi warholaga muhigo gwa bene ogwôla kuli Tiri wakâg’igaba ama­shungwe g’abâmi, n’abarhimbûzi bâge bali baluzi n’abaguzi bâge bali bantu ba lukengwa hano igulu? 9 Nyamuzinda w’Emirhwe ye warhôlaga ogwo muhigo, mpu afunyâze obucîbone bwa ngasi balya boshi balonza okukuzibwa, anarhôhye ngasi bakulu b’eno igulu. 10 Ohingâge ecihugo câwe, nk’oku bajira oku burhambi bwa Nili, wâni munyere w’e Tarsisi, bulya nta izîko licihali! 11 Nyakasane alambulire okuboko kwâge oku nyanja, ajugumya amâmi. Arhegesire mpu amâkiro g’omu Kanani gahongolwè. 12 Anaciderha, erhi: «Orhakaciderha mpu wacîbona, bulya washerire, wâni munyere w’e Sidoni! Yimuka, oyîkirire e Kitimi! Ci ciru n’eyo munda nta buholo wâbuganayo!» 13 Loli ecihugo c’Abanya-Kaldeya: olwo lubaga lurhacihabâ. Asîriya alujizire ishubûkiro lya misimbi; bali erhi bàgwîsiremwo emitungo, banayûbakamwo enyumpa nzibu-zibu, ci abihindwire cisinga ca bujonjolekeza. 14 Mubande endûlu, mwe mârho g’e Tarsisi, bulya olwâkiro lwinyu lwahongosire! 15 Okuhandi obwo Tiri âyôrha ayibagirwe myâka makumi gali nda, ma­ngo gali nka kalamo k’omwâmi. Enyuma y’eyôla myâka makumi gali nda Tiri âhinduka lwimbo lw’omukazi w’ecishungu: 16 «Rhôla olulanga, ozunguluke olugo, wâni mukazi w’ecishungu mwi­bagire! Ozihe bwinjinja, oyimbe onayimbize, lyo bashub’ikuyibu­ka!» 17 Okuhandi, enyuma za myâka makumi gali nda, Nyakasane âyîsh’i­rhangula Tiri, naye anashub’ikâkamarha oluhembo lwâge, ana­shuh’ikahusha n’amâmi goshi g’omu bihugo biba en’igulu. 18 Ci obu­nguke bwâge n’oluhembo lwâge byakayîsh’irherekêrwa Nyakasane: bi­rhakalundikwa birhakanabikwa muhako, ci obuyunguke bwâge bwakûhûbwa halya bayôrha baha emalanga ga Nyakasane, lyo babona eci balya bayigurhe n’emyambalo y’obulimbi.

24

Obuhane bw’igulu

1 Ala oku Nyakasane amashereza igulu amanalishâba, amabindamya obusù bwâlyo amanashandabanya abalibâmwo. 2 Oku byâbà oku mudâhwa kwo byâbà n’oku lubaga, oku byâbà kuli nnaka kwo byâbà n’oku muja wâge, oku byâbà oku mugoli kwo byâbà n’oku muja-kazi wâge, oku byâbà oku waguza kwo byâbà. n’oku wagula, oku byâbà oku wahoza kwo byâbà n’oku wacihoza, oku byâbà oku walibirwe omwenda, kwo byâbà n’oku wagulire. 3 lgulu lyamasherera okurhankaderhwa, lyamahagulwa bwa nkwira; neci, Nyakasane odesire akôla kanwa. 4 lgulu liri omu mishîbo, lyàbengire; igulu lyàsherire, lyàshâbûsire; amalunga nago gabengire haguma n’igulu. 5 Igulu lyahemwirwe n’amagulu g’abalibâmwo, bulya bavunyire amarhegeko, barhajiraga ebishingânîne, banavuna endagâno y’ensiku n’amango. 6 Okwo kwarhuma igulu lihehêrerwa n’obuhane burhogera abalibâmwo; okwo kwarhuma abalibâmwo bahungumuka, n’abasigire gakola mâhunga gone.

Olwimbo oku cishagala cishûbusire

7 Amamvu g’omurhobo gali omu mishîbo, enkoma z’emizâbîbu zagânu­sire, n’entwâli z’enshagali zidwîrhe zaniha. 8 Obushagaluke bw’abarhimba engoma bwahwîre, olubi lw’abantu bali oku nsiku nkulu lwahirigisire, n’omuhimbo gw’olulanga gwadumire. 9 Barhacinywa mamvu nka bayimba, amamvu gakola galulira baluganywa. 10 Lukola bijonjolekeza, lulya lugo lulimbira obusha; enyumpa zoshi ziri mpamike, zirhankacihash’ijibwâmwo. 11 Abantu bakola baja balakira amamvu omu njira; enshagali yazimangine lwoshi; amasîma gahirigisire omu cihugo. 12 Nyamanja wa bigûkà yene okola osigire omu lugo; olumvi lwâlo lwajonjolekine, lukola luba mulangabulè. 13 Neci, okwâbà omu mashanja ga hano igulu, kwâyîsh’iba nka kula owaja atwa amashami g’amalehe g’omuzeti, nka kula owaja ahumbûza emizâbîbu bamayus’isârûla. 14 Ci bôhe badwîrhe bayakûza n’izu linene, banashamambira irenge lya Nyakasane kurhenga ebuzikiro bw’izûba. 15 Badwîrhe bakuza Nyakasane ebushoshôkero bw’izûba, badwîrhe bakuza izîno lya Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli oku birhwa by’omu nyanja. 16 Kurheng’emunda igulu lihekera, rhwamayumva bayimba, mpu; «Irenge oku Mushinganyanya!»

Entambala nzinda

Ci niehe nanaciderha, nti: «Lero namahera! lero nieshi oyu! namajakwo obuhanya! Abalenzi balenganyize! abalenzi badwîrhe balyâlyânya!» 17 Ecôba, enyenga n’omurhego bidwîrhe byammulinda; mwe muba en’i­gulu! 18 Owaderhe mpu ayâka ecôba, arhogere omu nyenga, anagwârhwe n’omurhego. Neci, emihango y’amîshi g’emalunga yamayîguka, n’ebiriba by’igulu byamajuguma. 19 Igulu lyahahanyusire, lyacibêrire bijonjolekeza; igulu lidwîrhe lyadunga, lyanadungadunga. 20 lgulu lidwîrhe lyadândabagana nka mulalwe, lidwîrhe lyadundagana nka cifumba. Obubî bwâlyo buligogomize; likola lyahenanguka, lirhakacizûka. 21 Mw’olwo lusiku, Nyakasane ahana omurhwe guli omu malunga^s enyanya, na hano idako abâmi bali en’igulu. 22 Bayîsh’ishubûzibwa omu mwîna nka bigorogo; bayîsh’ihêkwa omu mpamikwa, na hano hagera nsiku zirhali nyi, bâhâhwa obuhane bwâbo. 23 Omwêzi gwanâtulûle n’izûba enshonyi zilibumbe, bulya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ye wanâyîme oku ntôndo ya Siyoni n’aha Yeruzalemu; irenge lyâge lyanalangashanire embere z’abagula bâge.

25

Olwimbo lw’okuvuga omunkwa

1 Nyakasane, we Nyamuzinda wâni, nnonzize okuyâliza irenge lyâwe n’okukuza izîno lyâwe, bulya wayunjuzize emihigo y’okurhangâza wali olalire okujira kurhenga mîra, mihigo ekomîre enakwânîne okucikubagirwa. 2 Neci, ecishagala wacihindwire cirundo ca mabuye, n’olugo luzibuzibu waluhindula nsinga ya bishahukiza. Olugerêro lw’ababisha lurhaciri lugo, lurhakanacifà lwayûbasirwe. 3 Co cirhumire olubaga lwa baciri-misi lwayâliza irenge lyâwe, n’olugo lw’amashanja garhinywa lwakuyôboha. Bulya we lwâkiro lw’omuzamba, we nyamwegemerwa w’omukenyi omu bulagirire bwâge, we kacîkirizo k’enkuba y’ecihonzi, we cihôho c’okulanga oku idûrhu ly’izûba. Bulya omûka gw’abantu bakali kwo guli nka cihonzi c’amango g’e­ mpôndo. 4 Nka kula idûrhu oku idaho liyumûsire, kwo kuhubya akavulindi k’ababisha; nka kula idûrhu omu cihôho c’ecitû, kwo n’ecihogêro c’abantu bakali cizimangana.

Ishega lirheganyizîbwe amashanja goshi

6 Kuli eyira ntôndo, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe ârheganyiza amashanja goshi ishega ly’enyama zashushagira, ishega ly’amamvu manunu, n’enyama zaja zajembuka omongo, n’amamvu gasho­ngwire. 7 Kuli erya ntôndo, asharhula omwenda gwàli gubwisire amashanja goshi, n’ecishiro (ecibambwa) cali cifunisire embaga zoshi. 8 Ahirigisa olufu ensiku n’amango, Nyakasane Nyamuzinda ahorhola emirenge oku ngasi busù, akûla olubaga !wâge enshonyi omu igulu lyoshi. Neci, Nyakasane yene okudesire! 9 Muli olwôla lusiku banâderhe, mpu: «Ye oyo, ye Nyamuzinda wirhu, ye rhwàli rhulangalire oku arhuciza; ye Nyakasane rhwacîkubagiraga. Rhusime rhunacîshingire obucunguzi bwâge. 10 Okuboko kwa Nyakasane kwadekerera kw’eyi ntôndo». Mowabu yehe alabarhirwa ahanali, nka kula banalabarhira ebyasi omu mwîna gw’ecamvu. 11 Omu kagarhî k’entôndo, alambûla amaboko, nka kula owayôga agalambûla; ci obucîbone bwâge bwafunyâla, ciru amaboko gâge gankacîsêza bwenêne. 12 Enkûta zâwe nzibuzibu azikundula, azijonjole anazihenangulire oku idaho omu katulo.

26

Olwimbo lw’okukuza Nyakasane

1 Muli olwôla lusiku, omu cihugo ca Yuda bayimba, mpu: «Rhugwerhe olugo luzibuzibu! Aluzungulusize olukûta n’ecûgo mpu lyo arhufungira. 2 Muhamûle enyumvi: olubaga lushinganyanya lugere, lwo lubaga lurhahemuka! 3 Buzibu olanga omurhûla, bulya we bacikubagira. 4 Mukâcikubagira Nyakasane ensiku zoshi, bulya Nyakasane abâ lwâla lw’ensiku n’amango. 5 Neci, ahenangwire abàli bayubasire oku ntôndo, n’ecishagala càli cilengerire acirhimba oku idaho, acivumvuza omu katulo. 6 Carhindagirwa n’amagulu, amagulu g’abagalugalu n’enshando z’abazamba». 7 Enjira y’omushinganyanya buba bwirhonzi, we otwîra omushinganyanya enjira nnongêdu. 8 Neci, omu njira y’obucîranuzi bwâwe mwo rhwakazâg’ikulindira, Yagirwa Nyakasane! Okuderha izîno lyâwe n’okukuyîbuka kwo omurhima gwirhu gucîfinja. 9 Omurhima gwâni we gucîfînja budufu, n’omûka gundimwo we gulongereza. Bulya amango otwîra igulu emanja, lyo abantu b’en’igulu bamanya obushinganyanya. 10 Erhi bankababalira nyankola-maligo, arhankayigîriraho obushinganyanya; omu cihugo c’obwirhonzi, yehe anakajira ebigalugalu, arhankanabona obukulu bw’irenge lya Nyakasane. 11 Yagirwa Nyakasane, okuboko kwâwe kuli kulambûle, ci bôhe barhadwîrhi bakubona! Bacibona kurhi oyagalwa n’olu lubaga, n’enshonyi zibabumbe! Neci, omuliro gurheganyizîbwe abanzi bâwe, nabo gwâbafonfo­mera! 12 Yagirwa Nyakasane, we orhushobûza omurhûla, n’ebijiro birhu byoshi, wene orhukolerabyo. 13 Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, abandi barhegesi barhali we barhurhambwîre; ci izîno lyâwe dolodolo rhukola rhugashâniza. 14 Banyakwigendera barhakac’ishubiramw’omûka, ebizunguzungu birhakac’ifûla! Bulya wabahanyire wanabamalira, wazâza ciru n’izîno lyâbo. 15 Wayushwîre olubaga, Yagirwa Nyakasane! Wayushwîre olubaga, wayerekana irenge lyâwe; watundugusire embibi z’ecihugo zoshi. 16 Yagirwa Nyakasane. omu marhabi, bàkubirikire; erhi bagogomerwa n’obuhane bwâwe, bàgwira bakushenga. 17 Nka kula omukazi oli izîmi, erhi amango gâge g’okuburha gahika, ayâma erhi mikero erhuma, ntyôlaa kwo nirhu rhwâli rhuyosire embere zâwe, Yagirwa Nyakasa­ne! 18 Rhwàbire izîmi, rhwàyumva emikero, ci rhwàbà nk’abamaburha empûsi! Nta bucire rhwalerhire ccihugo, na nta bantu bahyahya rhwàburhire igulu! 19 Abafu bâwe bâshubiramw’omûka, n’emirhumba yâbo yafûka. Zûki, muyimbe n’omwishingo, mwe mugwishîre omu katulo! Bulya olume lwâwe luli lume lwa bulangashane, n’igulu lyâshub’iburha balya bàli bakola bizunguzungu».

Obukunizi bwa Nyakasane

20 «Kanya, lubaga lwâni. oje omu nyumpa zâwe, onaciyîgalirekwo enyumvi; orhang’icîfulika kasanzi kasungunu kuhika obukunizi bugere. 21 Bulya, ala oku Nyakasane oyo wamahuluka omu ndâro yâge, mpu ayîsh’ihana amabî g’abantu ba hano igulu. Nalyo idaho likola lyâshala omuko lyanywire, lirhakanaciderha mpu lyafulika abantu balyo banizirwe.

27

1 Olwo lusiku, n’engôrho yâge nyôji, nnênènè na nzibuzibu Nyakasane ahana Leviyatani, olya wanjoka okaj’ayongobera, Leviyatani, olya wanjoka w’ebinzongo; âyîrha wankuba-joka w’omu nyanja.

Nyakasane n’olukoma lwâge lw’emizâbîbu

2 Olwo lusiku, olukoma lw’emizâbîbu minunu^t, muluyimbire! 3 Niene Nyakasane, nie mulanzi walwo, nnankaludômerera ngasi mango; ndulanga mûshi na budufu lyo balek’ilushereza. 4 -Ntagwerhi lugurhu. Ye ndigi wanjira nshube mishugi na mashaka? -Nalutulira ebîrha nnaludûlike muliro. 5 Ci abayâkira obulanzi bwâni, bajira omurhûla nâni, bajira omurhûla nâni!

Okubabalirwa n’okuhanwa kwa Yakobo

6 Omu nsiku zâyisha, Yakobo amerakwo emizl, Israheli ayâsa obwâso anajekwo amashami. anayunjuze igulu malehe gâge. 7 Ka amushusire empimbo nka kulya ashurhaga abakâg’imushûrha? Erhi nisi amuyîrha nka kulya ayirhaga abakâg’imuyîrha? 8 Abahanyire erhi abakaga n’okubaluliza; abalibirhakwo n’omûka gwâge mudârhi guli nka mpûsi y’ebushoshôkero bw’izûba! 9 Neci, ntyo kw’obubî bwa Yakobo bwazâzibwa; obwo bwo bunguke abona omu kubabalirwa ecâha câge: amabuye g’oluhêro lwâge goshi agavungunyula gabe nka birabuye bya ngwa! Emitungo y’amahêro n’orhujo rhw’okuyôkera enshangi birhakacifà byabonekîne. 10 Neci, cirya cishagala cizibu-zibu cirhaciyimbwâmwo rnuntu: cikola cicibêra bigûkà na mushaka nk’irûngu. Mwo amanina gakola gayâbuka, mwo gakola gashiramira n’okukerera akahasi. 11 Amashami nka gamayuma banagavune, abakazi banayishe, bagadûlike muliro. Kwo binali, olu lubaga lurhajira bukengere: co cirhumire omulêmi walwo arhalufa bonjo, n’owalubambaga ârhalubabalire.

Okugaluka kwa bene-Israheli

12 Olwo lusiku, Nyakasane ârhangira okuhûla emyâka yâge, kurhenga oku lwîshi lwa Efrata kuhika aha lushûmo lw’e Mîsiri. Ninyu mwâyîsh’ija mwarhôlagulwa muguma muguma, mwe, bene Israheli. 13 Olwo lusiku, omu mushekera munene, na balya bàli baherire omu cihugo c’ Asîriya n’abàli bashandabine omu cihugo c’e Mîsiri bâyîsha, bâkaz’iharâmya Nyakasane oku ntôndo yâge ntagatifu y’e Yeruza­lemu.

28

Obuhanya bwarhibukira Samâriya

1 Buhanya oku cimanè c’obucîbone c’abalalwe b’omu Samâriya n’oku bwâso buyumûsire bw’irenge alimbira, enyanya ly’akabanda kayêra bwenêne, mwe mukaz’iyôrha mulalusire! 2 Ala oku arhumirwe na Nyakasane omulume w’entwâli. Ali nka muhûsi gwa lubula, nka mulaba gwâja gwahongola ebintu byoshi, nka nkuba ya cihônzi yaja yahulula; âlika okuboko, âbindulire byoshi oku idaho. 3 Câlabarhwa n’amagulu cirya cimanè abalalwe b’omu Efrayimu balimbira! 4 Na bulya bwâso buyumûsire bw’irenge alimbira, enyanya y’akabanda kayêra bwenêne, kwo bwâbà nk’irehe ly’omutini liyezire embere ecanda cibe: olilangîre, analidôrhola, alimiranguse. 5 Olwôla lusiku, Nyakasane Nyamuzinda w’emirhwe, yêne ashuba cimanê c’irenge n’ishungwè ly’obulimbi ly’amâhunga gasigire g’olubaga lwâge; 6 ye wâbwiriza abatwi b’emanja obushinganyanya, anabe burhwâli bwa balya bahagalikira ababisha aha muhango gw’ecishagala.

Abalêbi b’obunywesi

7 Abâla nabo badwîrhe baderhaguza erhi idivayi lirhuma, badwîrhe baja badungadunga erhi mamvu makali garhuma: abadâhwa n’aba­lêbi bakola baderhaguza erhi marnvu rnakali garhuma, badwîrhe bazâbalikanya erhi idivayi lirhuma, badwîrhe baja badungadunga e­rhi mamvu makali garhurna, badwîrhe bahahabuka omu rnalêbi gâbo n’okunegemba nka batwa emanja. 8 Neci, ebîbo byâbo byoshi biyunjwire bishaliza byahûsa; nta hantu hacîre! 9 «Ndi alonz’iyigîriza obumanye? Ndi alonz’ihugûlira obulêbi? Ka bana baciyûs’inenêsa amonka, balya bacirhenga oku mabêre ga bannina? 10 Mpu: Irhegeko oku irhegeko, irhegeko oku irhegeko; ihano oku ihano, ihano oku ihano; hitya hala, hitya halîra!^u» 11 Neci, omu nderho ziri nka za mwana wadada n’omu lulimi lw’ihanga mwo yehe akola akaganiza olu lubaga. 12 Ali erhi ababwîzire, erhi: «Obuluhûkiro obu; leki oluhire aluhûke! Ahantu h’obuholo aha!» Ci bôhe barhalonzagya okuyumva. 13 Lero Nyakasane akola ababwiîa aka kanwa, erhi: «Irhegeko oku irhegeko, irhegeko oku irhegeko; ihano oku ihano, ihano oku ihano; hitya ahala, hitya halîra», lyo baja bazuzurhira banahenganuka, bavunike, bagwe omu murhego banagwârhwe.

Abahanûzi bahi

14 Co cirhumire, muyumve akanwa ka Nyakasane, mwe bagalalambi murhambula olûla lubaga lw’e Yeruzalemu. 15 Munakaderha, mpu: «Rhwajizire eciragâne rhwe n’olufu, rhwanywîre ecihango rhwe n’okuzimu. Obuhanya bwazûka, burharhujire kurhi, bulya obunywesi bwo rhwajizire lwâkiro lwirhu, n’obulyâlya bwo rhwajizire mwêgemero gwirhu». 16 Co cirhumire, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda: «Ala oku mpizire omu Siyoni enshangabuye, ibuye-kaboko-ka-nyumpa, lya citwîro cidârhi, ibuye-ciriba; ngasi ocîlikubagire arhankahuligana. 17 Obwimâna bwo najira mulengo gwâni, n’obushinganyanya bwo bwâbà lugero lwâni. Ci olubula lwahyajira olwâkiro lwinyu lw’obunywesi n’amîshi gâyunjuliza omwêgemero gwinyu. 18 Eciragâne cinyu mwe n’olufu cavunwa, n’ecihango cinyu mwe n’okuzimu cirhâsêre. Amango obuhanya bwazûka, bwammuvungunyula. 19 Ngasi kugera, bwanammugwârha, bulyâla bwâkazigera ngasi sêzi, ngasi mûshi na ngasi budufu, na bwôba bone bwayumvisa obulêbi. 20 Neci, encingo yâbà nyôfi mpu omuntu acilambulirekwo, n’obushiro bwâbà bunyi mpu omuntu acîbwikebo. 21 Bulyala, nka kulya ajiraga oku ntôndo ya Perasimi, Nyakasane ashigalika; nka kulya ajiraga omu lubanda lwa Gabaoni, akunira hano akol’ajira omukolo gwâge, omukolo gwâge g’okurhangaza, hano akol’ayûkiriza omulimo gwâge, omulimo gwâge gurhankahash’iyumvîkana. 22 Lero mulekâge okukagalalamba, lyo enkoba zinyu zilekisêra nakuyumvîrhe omu kanwa ka Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe: okuherêrekera kw’ecihugo coshi mîra kwàlaliragwa.

Omugani gw’omuhinzi

23 Murhege okurhwiri, muyumve izù lyâni; muhwekêre, muyumve akanwa kani. 24 Ka lusiku lwoshi omuhinzi ahinya mpu lyo arhwêra, atwe emikororonzi ornu ishwa lyâge analiberemwo amalongo? 25 Erhi aba amagalagaza obudaka, k’arharhwêra enkôle, amîre obulo, akulikize engano n’amahemba, eyindi ngano nzibu emuhûlo gw’ishwa lyâge? 26 Nyamuzinda wâge wamuhâga obwo bulenga, ye wanamuyigîrizagya. · 27 Barhahubûla enkolè n’engâlè, n’emizizi ya bomboro barhayigeza oku bulo; ci karhi bakubirhamwo enkôle, na karhi bakubirhamwo obulo. 28 Nka bahûla engano, barhayivungunyula; banayigezekwo emizizi y’engâlè n’ebiterusi, ci barhayituntuma. 29 Okwo nakwo eri nshokano ya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, ye muhanûzi w’okurhangaza, ye na mulenga orhajira lugero.

29

Obulêbi buyêrekîre Yeruzalemu

1 Buhanya kuli Ariyeli, Ariyeli, lula lugo Daudi ali ahanziremwo! Muyushûlee omwâka oku gundi mwâka, ensiku nkulu ziyûse zakulikirana, 2 najira Ariyeli buligo: âhinduka ndûlu na mirenge, ânabe omu masù gâni nka luhêro bayôkeraho enterekêro. 3 Nkolaga natwa icumhi omu marhambi gâwe mwoshi, nka kula Daudi ajiraga, nkugorhe nnankufukire enjira y’okuhûna oburhabâle. 4 Wafunyâla weshi, izu lyâwe lyakarhenga omu idaho, lyâkâyumvikana omu budaka nka bihunzi. Nk’izu lya mwômoka, izù lyâwe lyakarhenga omu kuzimu. lyâkâyumvikana omu budaka nk’izu ly’odwîrhe wahwehwerheza. 5 Engabo z’abashombanyi bâwe kwo zâyîsh’iba hitulo hishengeshere, n’engabo y’ababisha bâwe nka nnundo y’ebyâsi yayehûlwa n’empûsi. Oku irindo liguma, oku caligumiza, 6 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe akurhandûla omu mikumgulo, omu misisi, omu cihogêro, omu mpûsi ya kalemêra, omu mulaba n’omu ngulumira y’omuliro yâja yasingônola byoshi. 7 Nka bilôrho, bila omuntu abona budufu, kwo omwandu gw’amashanja goshi gakag’irhêra Ariyeli gwâbè, na balya boshi bakâg’imulwîsa n’okumugorha n’okumurhindibuza. 8 Kwo byâbè nka kula omuntu oshalisire alôrha adwîrhe alya, ci erhi asinsimuka, ayumve enda eri bwâmwe; nisi erhi nka kula omuntu ogwerhwe n’enyôrha alôrha adwîrhe anywa, ci erhi asinsimuka, ayumve abengire anayumûsire omumiro. Ntyo kwo gwâbà ogwôla mwandu gw’amashanja gadwîrhe galwîsa entôndo ya Siyoni. 9 Murhangâle munarhemuke, mube mihûrha munabule okukâbona; mube balalwe, ci arhali ba mamvu, muje mwandandabagana, ci arhali kuba mwanywîre, 10 bulya Nyakasane anammuhiziremwo omûka gw’obudandaguzi; anammuhizire olubwîbwî omu masù -mwe balêbi-, anammufunika irhwe -mwe banyakubona ebifulike-. 11 Ngasi bulêbi byammuberire nka binwa bya lwandiko luzirike. Erhi bankaluhereza omuntu oyîsh’isoma, bamubwire, mpu: «Sornaga», anashuza, erhi: «Ntankahasha, bulya olwandiko luli luzirike». 12 Lero banalushumbiriza omuntu orhish’isoma, bamubwire, mpu: «Somaga»; ci anashuza, erhi: «Ntish’isoma». 13 Nyakasane amaderha, erhi: «Kulya kuba olula lubaga ludwîrhe lwa­nyegêra omu nderho zône n’okunkuza n’akanwa kône, nobwo omu­rhima gwâbo guli kulî nâni, na kulya kuba obukenge bankenga liba irhegeko na nyigîrizo zirhenga emw’abantu, 14 nkolaga nashub’ikasomeza olu lubaga n’ebirhangâzo byâni, na ntyo butulutumbe oburhimanya bw’abarhimanya, bunahirigirhe obukengere bw’ab’obukengere bunji.

Obushinganyanya bwahima

15 Buhanya bwâbo abacibundika mpu bafulike Nyakasane emihigo yâbo, abajirira ebijiro byâbo omu mwizimya, baderhe, mpu: «Ndi odwiîrhe warhubona? Ndi orhumanyire?» 16 Kurhi okwo mwaderha butuli! Ka omubumbi ankâgererwa oku ibumba? Ka akalugu kankabwîra omubinji wako, erhi: «Arhali ye wambijaga»? Nisi erhi enyungu ebwire omubumbi wayo, erhi: «Ntaco ayishi»? ^v 17 Kali kasanzi kasungunu konene kacisigire Libano âhinduke ishwa lya milehe, n’ishwa ly’emilehe bamanye mpu gukola muzirhu! 18 Mw’olwôla lusiku, ebihuli byayumva ebinwa biri omu citabu, n’amasù g’emihûrha, hano gaba gâmarhenga omu lubwîbwî n’omu mwizimya, gâbona. 19 Abagalugalu bakaz’ibona amasîma ngasi mango muli Nyakasane, nabo abakenyi omu bantu bakaz’icîshingira Omutagatifu w’Israheli. 20 Bulya harhâcibè mwâmi kalibuza, abagalalambi bahirigirha, na ngasi boshi balingûza amabî baherêrekera: 21 bo balya bashobeka abandi omu nderho zâbo, balya barhegera omutwî w’emanja aha muhango, n’abalonza okuheza omwêru-kwêru. 22 Co cirhumire, kwo adesire ntayâla Nyakasane Nyamuzinda w’enyu­mpa ya Yakobo, olya wacungulaga Abrahamu: «Kurheng’ene Yakobo arhakacirhà omurhima, n’omu busù bwâge nta nshonyi zacimubè, 23 bulya hano abona abana bâge, gwo mukolo gw’amaboko gâni, akuza izîno lyâni, akuza Omutagatifu wa Yakobo, arhînya Nyamuzinda w’lsraheli. 24 Ab’omurhima gw’obuhalanjisi, bâyiga oburhimanya, nabo baburhunduli bâyiga obumanye».

30

Okunywâna na Mîsiri kuli kurhamira busha

1 Buhanya bwâbo abana bagomi! Nyakasane okudesire. Banakarhoôa emihigo erhali yâni n’okujira ebiragâne ntababwîraga, na ntyo balundike obubî oku bundi. 2 Badwîrhe barhôla enjira y’okuja e Mîsiri barhanandôsizi, mpu balongeze oburhabâle emwa Faraoni banalongeze olwâkiro omu cihôho ca Mîsiri, 3 Ci oburhabâle bwa Faraoni burhabalêrhere ezirhali nshonyi, n’olwâkiro omu cihôho ca Mîsiri lwababumba ntemu. 4 Neci, abaluzi bâge bali e Sowâni, n’abaja-bugo bâge bahika cingana e Hanesi. 5 Boshi boshi badwîrhe barhebwa n’olubaga lurhankabakwânana cici; olurhankabalerhera burhabâle nisi erhi bunguke, ci nshonyi zône zône n’entemu. 6 Obulêbi buyêrekîre ensimba z’e Nêgebu. Omu cihugo c’amalibuko n’amaganya, omu cihugo cilûmbamwo entale nkazi n’endume, omu cihugo c’empiri n’enkuba-joka yâja yâbalala nka kanyunyi, b’âbo badwîrhe obuhirhi bwâbo oku ndogo­mi, n’ebirugu by’engulo ndârhi oku ngamiya, babihêkera olubaga lurhâbakwânane cici: 7 oburhabâle bw’abanya-Mîsiri buli bwa burhebanyi bunali bwa busha. Co cirhumire nyîrika eco cihugo elya «Rahabu ntahuligana»!

Endagâno

8 Ci lero ogendage, oj’iyandika ako kanwa embere zâbo oku hipaho, okasiribe omu citabu, lyo buyîsh’iba buhamirizi bw’ensiku n’ama­ngo omu nsiku zayîsha. 9 Bulya luli lubaga lugoma, bali bana balyâlya, bana barhalonza okuyumva amarhegeko ga Nyakasane. 10 Banakaz’ibwîra abalêbi, mpu: «Murhalêbaga!» na banyakubona ebifulike, mpu: «Murharhufulûliraga eby’okuli, murhubwire ebya okurhusimîsa, mubone eby’oburhebanyi! 11 Murhenge omu njira, muyegûke omu mulimbwa, munarhenzeho Omutagatifu w’Israheli!» 12 Co cirhumire, ntyâla kwo adesire Omutagatifu w’Israheli: «Ebwa kuba mwagayaguzize akâla kanwa, mwacîkubagira obu­nywesi n’obulyâlya mwanabuyêgemera, 13 eco câha cikola câmmuhindukira nka bubere buberesire omu lukûta lulîrî; lunayôrhe nka kurhunda lwamarhunda, lero obone oku kuhongoka lwamahongoka oku caligumiza. 14 Olwo lukûta kwo lwâbà buvunguvungu nka kula akabindi k’omubumbi kavungunyuka buzira owâkafà lu­kogo, obone barhankacirhôlamwo ehijo hy’okudahulirakwo omuliro ecîko, nisi erhi okulegerakwo amîshi omu cidêka». 15 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda, Omutagatifu w’lsraheli: «Omu kugaluka emunda ndi n’omu kuyôrha murhulwire mwo mwarhenga obucire bwinyu; omu kudêkerera n’omu kundangalira mwo mwarhenza oburhwâli bwinyu», ci murhalonzagya! 16 Ci mwehe, mpu: «Nanga! Rhwashona oku biterusi, rhuciyâkire!» Neci, kuyâka mwanayâka! Kandi, mpu: «Rhwashona oku ngâlè mbidu!» Ci abammuminisire baba bahidu kummulusha! 17 Ecihumbi c’abantu câminikwa na muntu muguma; bantu barhanu bammulibisa, kuhika abâbe basigîre muli mwe bayôrhe nka nturûro ngwîke ah’irhwerhwe ly’entôndo, nka cimanyîso ciri oku hirhondo.

Olukogo lwa Nyakasane

18 Ci Nyakasane adwîrhe alinga amango ammubabalira; co cirhumire amayîmuka mpu ammuyêreke olukogo lwâge, bulya Nyakasane aba Nyamuzinda mushinganyanya; iragi lyabo ngasi boshi bamulangalira! 19 Neci, wâni lubaga lwa Siyoni luba omu Yeruzalemu, orhakacirhoza mulenge bundi. Mango okabanda endûlu, âkufà lukogo, mango âkayumva izù lyâwe, akushuza. 20 Omu ntânya, Nyakasane ammuha omugati, n’omu malibuko, ammuha amîshi. Omuyigîriza wâwe arhakacicîfulika bundi, n’amasù gâwe gakola gakabona Omuyigîriza wâwe. 21 Amarhwiri gâwe gânayumve baderha omu nyuma zâwe, mpu: «Eyi yo njira, muyishimbe, abe ebwa kulyo erhi ebwa kumosho!» 22 Mwâkaz’ilola nk’izinga enshushano zinyu zàtulagwa n’amarhale n’ensalamu zinyu nshige masholo. Okabikabulira kulî nk’izinga, obibwîre, erhi: «Rhengi!» 23 Akuniêkeza enkuba oku mburho wânarhwere omu idaho; ebiryo byânarhenge omu budaka byaluga binanune; mw’olwo lusiku, amasò gâwe ganayabukire omu kahasi kagali. 24 Enkafu n’endogomi zihinga idaho, zâkalya akahasi kalimw’omuloba, kaberûle bwinja n’akasale n’olwîbo. 25 Oku ngasi ntôndo ndîrî na ngasi karhondo kayînamusire, kwâbà emigezi n’enyîshi, olusiku lw’okumalirwa kw’omwandu gw’abantu, amango enkingi zâhongoka. 26 Obulângale bw’omwêzi bwahinduka nka bulângale bw’izûba, n’obulângale bw’izûba buyushuke kali nda, nka bulângale bwa nsiku nda, olusiku Nyakasane anarhube ebihulu by’olubaga lwâge anayumye enzigo z’ebibande byâlwo.

Okuhererekera kw’Asîriya

27 Ala oku izîno lya Nyakasane ly’eryo lyarhenga erhali hôfi; ayîsha ankuza n’oburhe bunji burhankalindwa. Akanwa kâge kayunjwire bukali, n’olulimi lwâge lwayisha lwalaza nka ngulumira ya muliro. 28 Omûka gwâge gugwerhe omuhûsi guli nka gwa nshalalo ya lwîshi yankahika omuntu omu igosi. Ayîshir’iyerûla amashanja n’olwîbo lw’okubamalîra n’okubahira akacîkirizo k’okubahabula omu mishaya. 29 Mwarhondêra okuyimba, nka kula banajira obudufu bw’olusiku lukulu; mwayumva amasîma emurhima, nka kula bangenda baziha orhurhêra amango baja oku ntôndo ya Nyakasane, Lwâla lw’lsraheli. 30 Nyakasane âyumvisa izù lyâge ly’irenge, anayerekane obuzirho bw’okuboko kwâge, omu bukunizi bunene n’omu ngulumira y’omuliro, omu milazo, omu nkuba y’ecihûsi n’ey’olubula. 31 Asîriya ageramwo ornusisi hano ayumva izu lya Nyakasane, ol’imushûrha n’akarhi kâge. 32 Ngasi muhûsi gwa karhi Nyakasane amurhimba gwakulikirwa n’engoma, ennanga. Amulwîsa anadwîrhe azunguza okuboko. 33 Neci, ennundo y’enshâli eri nteganye kurhenga mîra; erheganyizîbwe mwârni naye. Omu mwîna rnuliri na mugali, enshâli mwandu z’okutwâna omuliro ziri nnunde. Omûka gwa Nyakasane, nka nshalalo ya cibiriti, gwahirakwo omuliro.

31

Abanya-Mîsiri bali bantu kwône

1 Buhanya bwâbo abayandagalir’e Mîsiri mpu bagend’ilongezayo obu­rhabâle. Bacîkubagira ebiterusi byâbo, balangalira engâlè zâbo mpu kwe­nge ziri nyinyi, n’abashona oku biterusi mpu kwenge bali bazibu, ci barhagalamira emunda Omutagatifu w’lsraheli ali, barhanadôsa Nya­kasane. 2 Nobwo naye aba murhimanya: anahash’ilêrha obuhanya, arhanashuba omu kanwa kâge! Azûka, âhagalike ogwo murhwe gw’abantu babî n’oburhabâle bwa banyankola-maligo. 3 Omunya-Mîsiri ali muntu kwône, ci arhali nyamuzinda; ebiterusi byâge biri bya bûnya-mubiri, ci birhali bya bunya-mûka. Hano Nyakasane aba nk’alambûla okuboko, omurhabâzi adungubeja, na nyakurhabâlwa âhenganuke: bombi na bombi bâherêrekera. Nyakasane ye muciza wa Yeruzalemu 4 Neci, ntyâla kwo Nyakasane ambwîzire: «Nka kula entale erhi omwana w’entale elumba mpu efungire omunyama gwâyo, ciru bangere banji bankayîshagamukira, erhayôboha izù lyâbo erhanayâka akahababo kâbo, ntyo kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe anayandagalire oku ntôndo ya Siyoni, oku hirhondo hyâge, al’ikozakwo entambala. 5 Nka kula ebinyunyi bilambûla ebyûbi byâbyo, ntyo kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe afungira Yeruzalemu; âmufungira ânamucize, âmubabalira anamulikuze. 6 Galuki emwa olya mwali mugomire, bene Israheli! 7 Neci, muli olwo lusiku, ngasi muguma âkabulira enshushano zâge z’amarhale n’ensanamu zâge z’amasholo, ezi mwatulaga n’amaboko ginyu manya-byâha. 8 Asîriya ayîrhwa n’engôrho, ci erhali ya muntu; agera omu bôji bw’engôrho, ci arhali ya muntu; Asîriya âkûla idârhi abona eyo ngôrho, n’abana bâge b’emisole bâgwarhwa mpira. 9 Ecôba cârhuma alekêrera olwâla lwâge, n’abarhambo b’abasirika bâge, omu kutwika omurhima, barhiba ecimanyîso câbo. Akola kali ka Nyakasane, ojira omuliro gwâge aha Siyoni, n’ecibêye câge aha Yeruzalemu.

32

Mwâmi mushinganyanya

1 Ala oku hayisha omwâmi mushinganyanya n’abaluzi barhambula nk’oku binashingânîne. 2 Ngasi muguma abè nka kacîkirizo ka mpûsi na lwâkiro bayâkiraho enkuba y’ecihûsi, bâba nka nyîshi omu budaka buyumûsire, nka cihôho ca lwâla lunenene omu cihugo c’idûrhu likali. 3 Amasù ga banyakubona garhakacihûrha, n’amarhwiri g’abumvirhizi gakola gakayumva bwinja. 4 Abarhacija emurhima bakola bakacîrhegereza, n’olulimi lw’engagamizi lwâkaderha bwinja. 5 Omugalugalu arhakaderhwa mpu ye muluzi, nisi endyâlya mpu ye muhanyi.

Omugalugalu n’omuntu nkana

6 Bulya omugalugalu bigalugalu aderha, n’omurhima gwâge bubî gukengera: anakajira nka nyankola-maligo n’okujacira Nyakasane, anakaleka omushalye afa n’ishali n’okuyîma ogwerhwe n’enyôrha ecinyôbwa. 7 Endyâlya yôhe, ebijiro byâyo biba bibi: enakahiga emigâbo y’okuherêrekeza abanyinyi omu kuhamîriza eby’obunywesi, ciru abakenyi bakabàbahashire okuyerekana oku bo bayâzize. 8 Ci omuntu nkana, migâbo nkana ahiga, arhanajira ebirhali bijiro nkana.

Oku bakazi bolo

9 Mwe bakazi balera-ngolo, yîmuki, muyumve izù lyâni! Mwe binyere birhashibirira bici, murhege okurhwiri, muyumve akanwa kâni! 10 Enyuma lya mwâka muguma na nsiku nsungunu, mwâgeramwo omusisi, wâni balera-ngolo, bulya harhacibe kuhumbûla emizâbîbu nisi erhi okusarûla emyâka. 11 Mujugume, wâni balera-ngolo, mudirhimane. mwe murhashibiriri bici! Muhogole emyambalo yinyu, muyôrhe busha, mushwekere sunzu ecibunu. 12 Mucikomombe ecifuba, mulakire amashwa ginyu minjinja n’emizâbîbu yinyu yakazag’iyâna bwenêne. 13 Mulakire obudaka bw’olubaga lwâni, omudwîrhe mwamera emishûgi n’amarhadu, mulakire ciru n’enyumpa zoshi z’amasîma n’olula lugo lw’enshagali lwoshi. 14 Bulya enyumpa y’ebwâmi yalekêrerwa, ecishagala cakag’idudûsa cashuba bigûkà, olugo lwa Ofeli n’enkingi yalwo y’ebulabi byahinduka bulumba bwa nsimba oku nsiku n’amango, bicibêre ishubûkiro ly’endogomi na lwabuko lw’amasò.

Omurhûla yo mburho y’obushinganyanya

15 Ci buzinda rhwâbulagirwakwo omûka gw’enyanya. Obwo irûngu lyanahinduka ishwa lya milehe, n’ishwa ly’emilehe bamanye mpu gukola muzirhu! 16 Obucîranuzi bwayîsh’iyîma omw’irûngu n’obushinganyanya bwayûbaka omu ishwa ly’emilehe. 17 Emburho y’obushinganyanya gwâbà murhûla, n’obushinganyanya bwâlerha obuholo n’akahwenyenye ensiku n’amango. 18 Olubaga lwâni lwayûbaka ahantu h’omurhûla, omu nyumpa zirimwo akahwenyenye, n’omu ndâro zirimwo obuholo, 19 ciru enkuba y’olubula yankakundula omuzirhu, erhi olugo luhongoke. 20 lragi linyu mwe mwâkamîra emburho ngasi hoshi hali amîshi n’okukâleka enkafu n’endogomi zinyu zayâbuka nk’oku zilonzize!

33

Obuyôkoke bwa Yeruzalemu

1 Buhanya bwâwe, we kashâba orhashâbirwa, we mulenzi orhalenganywa! Amango wâbà wamayus’ishâba, nâwe washâbwa, amango wâbà wamâyus’ilenganya, nâwe wâlenganyibwa! 2 Yagirwa Nyakasane, orhufe lukogo, rhucîkwibagire! Okazibà kuboko kwirhu ngasi sêzi na bucire bwirhu omu mango g’amalibuko. 3 Zikayumva babanda akakù, embaga zinakûle idârhi; erhi wankanayîmuka ntya, amashanja ganashandabane. 4 Ebi wanyagaga kwo babigûkà nka kula baguka amahanzi; kwo bacîhunika kuli byo nka hitù hya nzige. 5 Nyakasane alengerîre, bulya endâro yâge yo eba emalunga; ayunjuza Siyoni obucîranuzi n’obushinganyanya. 6 Ye nyamwegemerwa w’ensiku z’obuzîne bwâwe. Obugale bwankaciza, bwo burhimanya n’obumanye; okurhînya Nyakasane, bwo buhirhi bwâwe. 7 Ala oku abantu b’e Ariyeli badwîrhe babandira orhuhababo omu njira; abaja-bugo b’omurhûla bayîsha balaka banalakûla. 8 Omu mirimbwa murhaciyimbwa ndi, ntâye ocidwîrhe wagera omu njira. Bavunyire eciragâne, bagayaguza abahamirizi, barhacikenga ndi. 9 Ecihugo ciri omu mishîbo, cidwîrhe cafananda; Libano enshonyi zàmubumbire, ayumûsire Saroni kwo akola acibêra nk’irûngu; Bashani na Karmeli barhacimerakwo hyâsi. 10 «Lero nkolaga nayimanga, Nyakasane okudesire, nkolaga nayîmuka, nkolaga nalengerera. 11 Mwabire izîmi ly’akahasi, mwaburha ebijangala; omuka gwâni gwammusingônola nka muliro. 12 Amashanja gâsingônoka, gashube nka luvu lwa nshwagara; nka mishûgi mirhemagule, bâkwebwa omu muliro, egulumire. 13 Mwe muli kulî, muyumve ebi najizire, ninyu mwe muli hôfi, mumanye oburhwâli bwâni!» 14 Omu Siyoni, abanya-byâha bamârhungwa n’obwôba; banyankola-maligo bamageramwo omusisi, mpu: «Ndi mulirhwe wankahash’ibêra mw’eco cibeye cayâka ensiku n’amango?» 15 Omuntu oshimba enjira y’obushinganyanya, anaderhe ebishingânîne, -oshologorhwa n’eby’obunyazi anashuba okuboko kwâge alek’iyungukira oku bandi; -ofuka amarhwiri gâge alek’iyumva, ebinwa by’obwîsi, azibe n’amasù gâge alekâbona ebibî, 16 oyo ye wâbere ahalengerire, enyâla nzibuzibu zibe lwâkiro lwâge, akâbona eci alya, akâbona n’eci anywa.

Okuyagalukira e Yeruzalemu

17 Amasù gâwe gâkasinza mwâmi omu bwinja bwâge, gakâbona ecihugo cigaligali. 18 Wakâcij’emurhima, ocîdôse n’ecôba, erhi: «Ngahi ali olya wakâg’ija aganja? Ngahi ali olya wakâg’ija agera obuzirho? Ngahi ali olya wakag’ija alola engerero z’abasirika?» 19 Nta mango wânacibone olwo lubaga lurhakenga ndi, lubaga luderha olulimi lurhayumvikana, lubaga lujira iderha ly’ihanga lirhankamanywa. 20 Sinza Siyoni, lugo lw’ensiku nkulu zirhu! Amasù gâwe gâbona Yeruzalemu, ndâro erhabâmwo kadugundu, cihando cirhashegûka, cirhakûlwamwo mitungo cirhakatwîkamwo rnugozi ciru n’eliguma. 21 Bulya ahola ho Nyakasane arhuyêreka irenge lyâge, ahola ho hahulula enyîshi n’emigezi migaligali. Harhakagera nkuge zivugamwa n’engasi, harhakanayîkirwa n’amârho manênènè. 22 Neci, Nyakasane ye mucîranuzi wirhu, ye na murhegesi wirhu. Nyakasane ye mwâmi wirhu, ye na mucunguzi wirhu. 23 Emigozi yâwe mîra yashumûkaga, erhacisêza omutungo gw’enkuge; erhanacimanika ecimanyîso. Okubundi banarhondêra okugabâna omunyago munji-munji; ciru n’abakunagizi nabo bahagula. 24 Nta mulungu waciderhe, erhi: «Ndi mulwâla». Olubaga lw’omu Yeruzalemu lwakûlirwa obubî bwâlwo.

34

Edomu atwîrwa olubanja

1 Mwe mashanja, yegeri, muyumve; mwe mbaga, murhege amarhwiri! Igulu liyumve haguma na ngasi libiâamwo byoshi, amahanga na ngasi bagabâmwo boshi! 2 Bulya Nyakasane akunirîre amashanja goshi, engabo z’abalwî zâbo zoshi azikalihîre. Ahizire okubamalira boshi n’okubalongôlana ebwa ibâgiro. 3 Abânigwa muli bo bâkabulirwa oku mpinga, akabayo kâkarhenga omu mirhumba yâbo, n’entôndo zakâhulula muko gwâbo. 4 Engabo y’abalwî b’emalunga yoshi yajonga, amalunga gazingwa nka kula bazinga ecitabu, n’engabo yâgo yahungumuka nka kula ebyâsi by’omuzâbîbu bihu­ngumuka, nka kula ebyâsi by’omulehe bihungumuka. 5 Neci, engôrho yâni yamajâmwo orukara emalunga: yamahonera kuli bene-Edomu, lulya luhaga natwîraga okuherêrekera, lyo nduhana. 6 Engôrho ya Nyakasane ekola eyunjulirîne muko, ekola nshige mashushi n’omuko gw’abanabuzi n’ogw’ebihebe, n’amashushi g’ensiko z’engandabuzi. Bulya Nyakasane adwîrhe arherekêrwa enterekêro e Bosra, badwîrhe bamubâgira omu cihugo ca Edomu. 7 Embogo nazo zahenanguka haguma n’orhunina n’empanzi; ecihugo câbo cayunjulirana muko, n’obudaka buyîgurhe mashushi. 8 Neci, lusiku lwa Nyakasane lw’okucihôla, guli mwâka gwa kutwîra abashombanyi ba Siyoni olubanja. 9 Enyîshi zâge zâhinduka bulembo, obudaka bwâge bwâhinduka cibiriti, n’ecihugo câge cihinduke bulembo budwîrhe bwadurha muliro. 10 Oli mûshi, oli budufu, gurhâzima, n’omugi gwâgo gusôkera burhahusa emalunga. Kurhenga oku ihurha kuja oku lindi, eco cihugo cafananda, cirhakacifa cagêzirwemwo n’omuntu. 11 Ebihunira n’ebishekeshe byâyîmamwo, n’ebirifufu na bahungwe bakâyabukiramwo. Nyakasane âcilambûlirakwo omugozi g’okucijira bwâmwa n’oluge­ro lw’okucijira bwerûlè. 12 Murhakac’iyimbwa baluzi b’okucîshoga omwâmi, n’abarhambo bâhirigirhamwo boshi. 13 Omu nyumpa z’ebwâmi mwâmera amashaka g’emishûgi. n’omu ngerero z’abasirika mumere orhulunzi n’amakererhe. Cashuba bulumba bwa banyambwè n’ishubûkiro ly’amakozi. 14 Emisimbisimbi yakâbugânamwo banyamugunga, n’ebihebe bikâvakuzanya. Omwôla mwo rnuzimu -kazi Liliti agwîka icumbi lyâge, mwo aluhûkira. 15 Omwôa mwo enjoka zakâjira enyôgo zâzo, zirhere, na hano ziba zamalâlîra amaji gâzo omu cihôho, zigaberagule. Omwôla mwo n’enkongôro zishubûkira, zibugânane n’ezâbo. 16 Mulongereze omu citabu ca Nyakasane, musomemwo: Ntâyo ciru n’enguma ebulikine muli zo, ntâyo yayôboha mpu eyâbo erhahali, bulya kanwa kâge kàkurhegekaga, na mûka gwâge gwàzishubulizagya haguma. 17 Yêne ye wàyesheraga ngasi muguma ecigole, na kuboko kwâge kwàzigereraga n’okuzigabira ecihugo. Zacirya emyâka n’emyâka, bânacîberemwo kurhenga oku ihurha kuja oku lindi».

35

Masiha ayîsh’icungula lsraheli

1 Irungu n’ebiherabuga bishagaluke, obulambo bwâcishinga bunameremwo akahasi^w. 2 Bwâmeramwo obwâso, busîme bunabande empundu. Bwahâbwa irenge lya Libano n’obwinja bwa Karmeli n’obwa Saroni. Bâbona irenge lya Nyakasane n’obukuze bwa Nyamuzinda wirhu. 3 Muzibubye amaboko garhîre enjingo, n’amadwi gadwîrhe gakomanya mugakomeze. 4 Mubwire ab’emirhima erhozire, mpu: «Muzibuhe, murhayôbohaga! Nyamuzinda winyu oyu! Ayîshir’icîhôla, adwîrhe obuhane bwa Nyamuzinda. Yêne ye oyîshir’immuciza». 5 Obwo amasù g’emihurha gahurhûka, n’amarhwiri g’ebihuli gâzibûke. 6 Okubundi abakunagizi bakaz’ihama nka kashafu n’olulimi lw’akaduma lubande akabûli. Amîshi gakâhulula omu irûngu n’enyîshi zifunûnuke omu bulamho. 7 Obudaka buyumûsire bwahinduka ciyanja, n’ecihugo c’enyôrha cishube nshoko ya mîshi. Ahali hakola ishubûkiro lya banyambwè hamera amasheke n’enfinjo. 8 Hâyîsh’iba omulimhwa gwakûz’iderhwa njira ntagatifu. Abarhacîri barhakayigeramwo, bulya Nyakasane yene wayîsh’iyîgula eyo njira, n’orhudundaguzi rhurhakaderha mpu rhwâhabukiramwo. 9 Murhakabonekana ntale, na nta nsimba nkali yanalabarhemwo; nanga, erhakabonekanamwo, ci abacungule bo bakâyigeramwo. 10 Aba Nyakasane ayîsh’iba alikuzize bâgaluka, bahike omu Siyoni bayîsha baband’empundu banabarhwîre amasîma g’ensiku n’amango oku irhwe. Bâyunjula mwishingo n’amasîma; emirhânyo n’endûlu byâhirigirha.

36

Senakeribu arhêra Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali ikumi na kani gw’obwâmi bwa Hizkiyahu^x, Senake­ribu, mwâmi w’e Asîriya, ayîsh’ikoza ebishagala bizibu-zibu byoshi by’o­mu bwâmi bwa Yuda, anabigwârha. 2 Kurhenga e Lakishi, oyôla mwâmi w’e Asîriya arhuma omurhambo w’omu lurhamba !wâge, ye n’engabo nyinji y’aba­lwî, emwa mwâmi Hizkiyahu e Yeruzalemu. Anacicumbika hôfi h’omugezi gw’eciyanja ciri enyanya, oku njira ejire omu ishwa lya Cimeshûla. 3 Omurha­mbo w’oku bwâmi, Eliyakimu, mwene Hilikiya, boshi n’omwandisi Shebuna na Yowahi, mwene Asafi, mubîsi w’ebitabu, bamujâyo. 4 Omurhambo w’omu lurhamba ababwîra, erhi: «Mugend’ibwîra Hizkiyahu, mpu: Ntyâla kwo adesire omwâmi mukulu, mwâmi w’e Asîriya: Bulangalire buci obula ocikubagire? 5 K’ocikebirwe mpu ebinwa byône byanaha omuntu ihano n’oburhwâli bw’okulwa amatumu? Ndigi ocîkubagire ntyo obûla wacîshomya okungomcra? 6 Ala oku ocîkubagire Mîsiri, lula lusheke lushenyusire lurhula n’okuyâgaza e­nfune za ngasi oluyegemeza. Kwo ali ntyo Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, kuli ngasi boshi bacîmwikubagira. 7 Mmanyire neci oku mwanshuza, mpu: «Nyaka­sane Nyamuzinda wirhu ye rhucîkubagire!» K’arhali ye olya Hizkiyahu a­shabiraga empêro n’enyûsho, erhi abwîra abantu b’omu lya Yuda n’ab’e Yeru­zalemu, erhi: «Ahâla luhêrero ho mwâkaharâmya!» 8 Kwokwo, mushigânanage mwe na nnâhamwirhu, omwâmi w’e Asîriya: nakuhà biterusi bihumbi bibiri, akaba wankabona abasirika bâkabishonakwo. 9 Kurhi wankahash’ihagalika woyu ciru omunyi w’omu barhambo ba nnâhamwirhu? Onadwîrhage wacîku­bagira Mîsiri obwo mpu ye wakuhè engâlè n’abashona oku biterusi! 10 Ciru n’okundi, ka buzira buyemere bwa Nyakasane nyîshir’ikoza eci cihugo nti nciherêrekeze? Nyakasane yene wambwîraga, erhi: «Oj’ikoza eci cihugo n’oku­ciherêrekeza!» 11 Eliyakimu, mwene Hilikiya, Shebuna na Yowahi banacibwîra omurha­mbo w’olurhamba, mpu: «Oderheze bambali bâwe omu maharamiya, bulya rhunagayumve, ci omanye orharhuderhezagya omu mayahudi, olu lubaga luli uku lukûta lwankayumva». 12 Ci olya nyamurhambo w’olurhamba anacishuza, erhi: «Ka wamanya mpu nnâhamwinyu nisi erhi we nnawirhu antumirekwo mpu nderhe ebyo binwa? K’arhali abala bantu batamire oku lukûta, badwîrhe bâlya amazi gâbo n’okunywa amashû gâbo haguma ninyu?» 13 Okubundi olya murhambo w’olurhamba anaciyîmanga, ayakûza n’izù linene omu mayahudi, aderha, erhi: «Muyumve ebinwa bya mwâmi mukulu, ye mwâmi w’e Asîriya! 14 Ntyâla kwo mwâmi adesire: Mumanye mwarhebwa na Hizkiyahu, bulya nta buhashe agwerhe bw’okummukûla omu marhabi! 15 Hizkiyahu arhammushumikaga okucîkubagira Nyakasane, mpu: «Kwo binali, Nyakasane arhuyôkola; eci cishagala cirhagwârhwe n’omwâmi w’e Asîriya!» 16 Murhayumvagya Hizkiyahu, bulya kwo adesire ntyâla omwâmi w·e Asîriya: «Mukome obwîra nâni, munacîlerhe mwene emunda ndi, lyo ngasi muguma muli mwe ahash’ilya oku muzâbîbu gwâge na lyo ngasi muguma muli mwe aha­sh’ilya oku mulehe gwâge, lyo ngasi muntu ahash’inywa oku mîshi g’omu iriba lyâge 17 kuhika nyîsh’immurhôla, mmuhêke omu cihugo nk’eci cinyu, cihugo ca ngano n’idivayi, cihugo ca mugati n’emizâbîbu. 18 Hizkiyahu arhammurhebaga, mpu: «Nyakasane arhuciza!» Ka banyamuzinda b’agandi mashanja bahashire okuciza ngasi muguma ecihugo câge n’okucîrhenza omu maboko gw’omwâmi w’e Asîriya? 19 Ngahi baligi balya banyamuzinda b’e Hamati n’ab’e Arpadi? Ngahi baligi balya banyamuzinda b’e Sefarayimi? Ka balikûzize Samâriya omu maboko gâni? 20 Muli abo banyamuzinda boshi ba ebyôla bihugo, bahi bàha­shire okulikûza ecihugo câbo omu maboko gâni, lyo Nyakasane alikûza Yeru­zalemu omu maboko gâni? 21 Bacîhulikira, barhashuzagya cici, bulya mwâmi ali arhegesire, erhi: «Murhamushuzagya cici». 22 Okuhandi, omurhambo w’oku bwâmi, Eliyakimu, mwene Hilikiya, boshi n’omwandisi Shebuna na Yowahi, bashubira emunda Hizkiyahu ali n’emyambalo misharhule, banacimurhondêreza birya binwa by’omurhambo w’olurhamba.

37

Hizkiyahu aj’idôsa omulêbi Yeshayahu

1 Erhi mwâmi Hizkiyahu abiyumva, asharhula emyambalo^y yâge, aya­ mbala sunzu, aja omu ka-Nyamuzinda. 2 Arhuma omurhambo w’oku bwâmi, Eliyakimu n’omwandisi Shebuna, bo n’abagula b’abadâhwa emw’omu­lêbi Yeshayahu, mwene Amotsi; bànacigenda bayambirhe sunzu. 3 Bànacimubwîra, mpu: «Kwo adesire ntyâla Hizkiyahu: Olu lusiku lwamâba lusiku lwa marhânya, lwa buhane n’enshonyi, bulya abana bahika aha luhugurhu, ci abazire babula emisi y’okubaburha. 4 Kwankaba Nyakasane Nyamuzinda wâwe ayu­ mva ebinwa by’omurhambo w’olurhamba orhumirwe na nnuhamwabo. o­ mwâmi w’e Asîriya, mpu ayish’ijacira Nyamuzinda ozine! Kwankanaba amuhanira ebyo binwa Nyakasane Nyamuzinda wâwe anayumvîrhe! Mashi osengcrcrngc aga mahunga g’olubaga )wâge gacisigire!»

5 Erhi abambali ba mwâmi Hizkiyahu bamuhikaho. 6 Yeshayahu anacibabwîra, e­rhi: «Mugend’ibwèira nnâhamwinyu, erhi: Kwo adesire ntyâla Nyakasane: O­rharhemukaga n’ebinwa oyumvîrhe, ebinwa abaganda b’omwâmi w’e Asâriya bandogorhiremwo. 7 Ala oku namamuhiramwo omuzimu wamuzimuha: o­mwanzi ayumva gwarhuma ashubira omu cihugo câge. Omu cihugo câge namuneshera, anigwa n’engôrho. Omurhambo w’olurhamba ajirhimâna mwâmi w’e Asîriya 8 Omurhambo w’olurhamba anacigaluka, agend’ibugâna omwâmi w’e Asiîriya e Libna. erhi yo arhabâlire, kulya kuba ali amayumva oku arhenzire e Lakishi. 9 Bulya Senakeribu ali ayumvîrhe ogu mwanzi guyêrekîre Tiraka, mwâmi w’e Kushi, mpu: «Ye oyo omu njira, ayishir’okurhêra.

Senakeribu ashubirhumira Hizkiyahu abaja-bugo

Kwo na kushub’irhumira Hizkiyahu, abaja-bugo, erhi: 10 «Muj’ibwîra Hizkiyahu, mwâmi w’e Yudeya, mpu: Omanye Nyamuzinda wâwe ocîkubagire akurheba, mpu: Yeruzalemu arhagwârhwa n’omwâmi w’e Asîriya. 11 Wayu­mvirhe ebi abâmi b’e Asîriya bakolire ebihugo byoshi banabiherêrekeza, wanagal’imanya mpu wehe wafuma! 12 Ka banyamuzinda bâbo balikûzize ama­ shanja balarha baherêrekezagya e Gozani, e Harani, e Resefu, na bene-Edeni babâ e Telasari? 13 Ngahi akola aba omwâmi w’e Hamati, omwâmi w’e Arpadi, omwâmi w’ebishagala by’e Sefarayimi, e Hena n’e Yiva?» 14 Hizkiyahu anaci­rhôla galya maruba omu maboko g’abaja-bugo. agasoma. Okubundi ayinamu­kira omu ka-Nyamuzinda, àgabungulira embere za Nyakasane. 15 Hizkiyahu àrhondêra ashenga Nyakasane, erhi: 16 «Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli, we bwarhala enyanya za Bakerubi, wene we Nyamuzinda dolodolo w’amâmi g’igulu goshi, we walemaga amalunga n’igulu. 17 Orhege okurhwiri, Yagirwa Nyakasane, oyumve; ozibûle amasù. Yagirwa Nyakasane, ocibonere! Oyumve ebinwa bya Senakeribu orhumire abayîsh’ijacira Nyamuzinda ozîne. 18 Neci, kwo binali, Yagirwa Nyakasane, abâmi b’e Asîriya baherêrekîze amashanja goshi n’ebihugo byâbo. 19 Badûlisire banyamuzinda bâbo muliro, bulya barhali banyamuzinda bw’okuli, ci mukolo gw’amahoko g’abantu, mirhi erhi mabaâe; na ntyo babavunyungula. 20 Ci wehe, Nyakasane Nyamuzinda wiîrhu, orhuyôkole omu maboko gâge, lyo amâmi g’igulu goshi gamanya oku wene we onaba Nyamuzinda, Yagirwa Nyakasane!»

Obulêbi bwa Yeshayahu

21 Yeshayahu, mwene Amotsi, anacirhuma abagend’ibwîra Hizkiyahu, erhi: «Ntyâla kwo adesire Nyakasane, Nyamuzinda w’lsraheli, wàsengeraga oku biyêrekîre Senakeribu, mwâmi w’e Asîriya. 22 Alaga akanwa Nyakasane adesi­re kuli ye: Amakugayaguza, amakushekera, omubikira, omwana-nyere Siyoni; amakukengula omwana-nyere Yeruzalemu! 23 Ndi olya wajaciraga? ndi olya walôgorheraga, ndi olya walengerezagya izù n’okumumôlera amasù g’obucîbone? Kali Mutagatifu w’Israheli? 24 Wakolesize bambali bâwe mpu ojacire Nyakasane, ene oderha, mpu: «N’omwandu gw’engâlè zâni nasôkire oku ntôndo, nahika cingana oku irhwerhwe lya Libano. Natwîrekwo enduluma z’emirhi n’ensindani zâge nyinjinja. Nahisire oku masongezo gâge mazindazinda, omu busâne bwâge bw’emirhi. 25 Niene nahumbire amaliba, nananywa amîshi g’amashanja g’ihanga; n’olushando lw’amagulu gâni naganyize enyîshi z’omu Mîsiri zoshi». 26 K’orhamanyiri oku kurhenga emyâka erhi byoshi kurheganya mbirheganya, n’oku kurhenga mîra erhi kuhiga mpiga eyo mihigo? Bunôla nkola nayiyunjuliza. Omukolo gwâwe kwali kuhindula ebishagala bizibuzibu bishube bigûkà. 27 Abantu bâmwo bayumva barhacigwerhi misi, barhungwa n’obwôba n’enshonyi zababumba, bayôrha nka hyâsi hy’omu ishwa, nka kahasi k’omu bulambo, nka lubala lumezire oku nyumpa lubabuka n’empûsi y’ebushoshôkero bw’izûba. 28 Okayimanga erhi okatamala, okahuluka wagenda erhi okagaluka, mmanyire, ciru n’amango onkunirire. 29 Kulya kuba onkunirire na kulya kuba obucibone bwâwe bwayumvikine omu marhwiri gâni, nkolaga nakuhira ehigondo hyâni omu izûlu n’omurhamba gwâni ekanwa, nkugalule omu njira wàyishagamwo.

Obuhane bwa Asîriya

30 N’ecira co cimanyîso wahâbwa: guno mwâka balya emburho zarhogaga, mwâka irhondo ezacîrnezagya zône, ci omwâka gwa kasharhu, mumîre munasârûle, murhwere emizâbîbu munalye oku mburho yayo. 31 Amâhunga g’omu nyumpa ya Yuda gasigala, gashub’imera emizi omu idaho ganayâne emburho enyanya. 32 Neci, omu Yeruzalemu mwârhenga âbasigala n’oku ntôndo ya Siyoni kwâyimanga âbafulumusire olufu. Buzigire buyunjwire bwâgalwa bwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe bwâkola ebyôla! · 33 Co cirhumire amaderha ntyâla Nyakasane oku biyêrekîre omwâmi w’e Asîriya: Arhalabarhemwo eci cishagala arhânalashemwo mwampi, arhanacigorhe n’engurhu. 34 Omu nira àyishagamwo mwo anagaluka; ârhalabarhemwo eci cishagala. Kwo adesire ntyo Nyakasane! 35 Nafungira eci cishagala nnaciyôkole, irenge lyâni lirhumire na mwambali wâni Daudi orhumire».

Senakeribu ahanwa anagandûla

36 Okubundi Malahika wa Nyakasane anacipamuka, anigûza bantu bihumbi igana na gali munani na birhanu omu icumbi ly’Abasîriya. Erhi buca sêzi, erhi boshi bafîre ekola mirhumba! 37 Senakeribu, mwene Asîriya, agandûla, ashubira e Ninive, abêrayo. 38 Kwanaciba lusiku luguma, erhi adwîrhe aharâmya omu nyumpa ya nyamuzi­nda wâge Nisiroki, bagala bâge Adarameleki na Sarazêri bamufunda engôrho banacîyâkira omu cihugo ca Ararati. Omugala Asarahadoni ayîma ahali hâge.

38

Okulwâla n’okufuma kwa Hizkiyahu

1 Mw’ago mango, endwâla yanacigwârha Hizkiyahu, alonz’ifà. Omulêbi Yeshayahu, mwene Amotsi, ayish’imubwîra, erhi: «Ntyâla kwo Nyakusane adesire: Rhegûla bwinja enyumpa yâwe, bulya okola wafà, orhalame:» 2 Hizkiyahu ahindamukira ebwa nyasi, ashenga Nyakasane. 3 Amubwîra, erhi: «Maâshi Nyakasane, kengera oku embere zâwe nal’inyôsire mwemezi na wa murhima mwimâna, n’oku nakazâg’ijira ebinja omu masu gâwe». Okuhandi Hizkiyahu anacigwîra avugumula emirenge. 4 Lero akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Yeshayahu, erhi: 5 «Genda, oj’i­ bwîra Hizkiyahu, mpu: Kwo adesire ntyâla Nyakasane, Nyamuzinda wa sho Daudi: Nàyumvîrhe omusengero gwâwe, nàbwîne n’emirenge yâwe. Ala oku nkola nayushula myâka ikumi n’irhanu oku nsiku z’akalamo kâwe. 6 Nakulikuûza, we n’ecishagala, omu mfune z’omwâmi w’e Asîriya. Nâfungira eci ci­shagala. 7 Alaga ecimanyîso Nyakasane akuhire c’okukuyêreka oku Nyakasane ajira okwo adesire: 8 Nkola nashubiza ecizunguzungu nyuma mashonezo ikumi, izûba lyàli lyamayandagala oku nsa y’Ahazi. lzûba lyànacishûba mashonezo ikumi oku mashonezo lyàli lyamayandagala.

Hizkiyahu avug’omunkwa

9 Olwimbo lw’Hizkiyahu, mwâmi w’e Yuda, erhi alwâla anafuma endwâla yâge:

10 Nàkag’iderha, nti: Omu kagarhî k’ensiku z’akalamo kâni, nkolaga nagenda; emyâka ecinsigalire nkola nayigereza aha muhango gw’ekuzimu!

11 Nàkag’iderha, nti: Ntakacibonakwo Nyakasane hanôla igulu ly’abazîne; ntakacisinzakwo oderhwa muntu muli aba boshi baba omu igulu!

12 Ecirâlo câni bacinyazire, bàcikweba kuli nka cigala ca bangere; obuzîne bwâni nabuhunga nka kula omuhunzi ahunga omwenda, bantwire nka kula batwa omulendwe oku muzingo. Kurhenga sêzi kuhika budufu mira wammalîraga!

13 Kuhika sêzi erhi kuyâma ndwîrhe nayâma. Nka kula entale enajira, kwo (Nyakasane) adwîrhe akugurha orhuvuha rhwâni rhwoshi. Kurhenga sêzi kuhika budufu erhi mîra wammalîraga.

14 Ndwîrhe navigîra nka hiremberembe nisi erhi muhangâli, ndwîrhe nagûkubira nka ngûkù. Amasù gampwêrîre emalunga mpenesire. Nkola ngombire, Yagirwa Nyakasane, onfungire!

15 Ci kurhigi naderha na bici namubwîra? Yene wakolaga ebyo byoshi. Nâheka omutula omu murhima gwâni emyâka yoshi y’obuzîne bwâni.

16 Aba Nyakasane ali eburhambi, bâbona akalamo; mûka gwâge gulanga ngasi kantu kalimwo obuzîne. Onfumye onanshuhizemwo omûka!

17 Ala oku amarhabi gâni gamahinduka murhûla! We walanzire obuzîne bwâni bulêk’irhogera omu nyênga, erhi ojugucira ebyâha byâni byoshi enyuma z’omugongo gwâwe.

18 Bulya âbali omu kuzimu barhakukuza, n’emifu erhayimba irenge lyâwe. Abayandagalira omu nshinda barhacicîkubagira oku oba mudarhebana.

19 Ocizîne, ocirimwo omûka yeki wankahash’ikukuza, nk’okûla ndwîrhe najira ene. Ababusi bayish’iyigîriza abana bâbo oku we mudarhebana.

20 Yagirwa warnanciza! Rhukolaga rhwakâmukuza n’omulya gw’olulanga ensiku zoshi z’obuzîne bwirhu omu ndâro ya Nyakasane!

21 Yeshayahu anaciderha, erhi: «Balerhe obuntu bw’amalehe gw’omutini, baburhubire oku kafinjo: âfuma!»

22 Naye Hizkiyahu aderha. erhi: «Cimanyîso cici namanyirakwo oku nashub’ikarheremera omu ndâro ya Nyakasane?»

39

Abaja-bugo b’e Babiloni

1 Mw’ago mango, Merodaki-Baladani, mwene Baladani, mwâmi w’e Babiloni, anacirhumira Hizkiyahu amaruba n’entûlo, bulya bali bamu­bwizire oku ali mulwâla n’oku akola afumire. 2 Hizkiyahu asîma anayêreka abajabugo enyumpa y’embîko zâge, amarhale, amasholo, obukû n’amavurha g’engulo ndârhi; àbayêreka omu abikira emirasano yâge na ngasi byoshi byali omu mbîko zâge. Nta kantu Hizkiyahu arhabayerekaga oku bwâmi bwâge n’omu cihugo câge coshi. 3 Okubundi omulêbi Yeshayahu anacija emwa mwâmi Hizkiyahu, amudôsa, crhi: «Kurhi abo bantu badesire na ngahi barhengaga?» Hizkiyahu anacishuza, erhi: «Barhengaga kuli omu cihugo c’ihanga e Babiloni». 4 Ashubiza, erhi: «Bici ba­ bwîne omu burhwâli bwâwe?» Hizkiyahu anacishuza, erhi: «Babwîne ngasi byo­shi binabà omu burhwâli bwâni: ntahyo hiba omu mbîko zâni ntabayeresire». 5 Okubundi Yeshayahu anacibwîra Hizkiyahu, erhi: «Yumva akanwa ka Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe: 6 Ensiku ziyiruka, ngasi byoshi biri omu burhwâli bwâwe, ngasi byoshi basho wâwe balunziremwo kuhika olusiku lw’ene, byahêkwa e Babiloni. Harhasigale kantu ciru n’akaguma, kwo Nyakasane adesire. 7 N’omu bana bâwe, balya oburha wene, baguma bahêkwa, bagend’ijirwa bi­bwindi by’omu burhwâli bw’omwâmi w’e Babiloni». 8 Hizkiyahu ashuza Yeshayahu, erhi: «Kali kinja akola kanwa ka Nyakasane ombwizire!» Bulya akazâg’iderha omu murhima gwâge, erhi: «Kuziga oku ncibâmwo omûka, hâbà omurhûla n’akalembe!»

40

II. Nyamuzinda âyôkola olubaga lwâge

Olubaga lwamanyisibwa oku lwâyokolwa

1 Murhûlulize, murhûlelizc olubaga lwâni, kwo adesire Nyamuzinda winyu. 2 Mubwire Yeruzalemu akanwa kamuja omu murhima munabirikire oku obuja bwâge bwahwire, oku ecâha câge càbabalirwe, oku okuboko kwa Nyakasane kwàmuhanyire kabiri oku mabî gâge goshi. 3 lzù lidwîrhe lyayakûza: «Omu irûngu murheganyize Nyakasane enjira! Omu bulambo muyumanyize Nyamuzinda wirhu omulimbwa! 4 Ngasi lubanda luyunjuzibwe, ngasi ntôndo na ngasi hirhondo bigalagazibwe, ngasi hakubire hakubûlwe, na ngasi rhubanda-rhubanda zibe njira nnongêdu! 5 Okubundi irenge lya Nyakasane lyâciyerekana na ngasi muntu âlibona, bulya kanwa ka Nyakasane kakudesire». 6 Izù lidwîrhe lyaderha, erhi: «Ohamagaze!» nani nti: «Bici nâhamagaza?» -«Ngasi muntu ali hyâsi n’irenge lyâge lyoshi kwo liri nka bwâso bw’omu ishwa. 7 Ehyâsi kuyuma hiyuma, obwâso kugokomba bugokomba omûka gwa Nyakasane gukabigerakwo. Neci, olubaga luli hyâsi! 8 Ehyâsi kuyuma hiyuma, obwâso kugokomba bugokomba, ci akanwa ka Nyamuzinda wirhu kayôrha kahabà ensiku n’amango». 9 Sôkera oku ntôndo ndîrî, wâni muja-bugo wa Siyoni; longêza izù, osêze, wâni muja-bugo wa Yeruzalemu; longêza izù, orhayôbohaga, obwîre engo za Yuda, erhi: «Ali Nyamuzinda winyu! 10 Ali Nyakasane Nyamuzinda! Ayîshire n’obuhashe, n’okuboko kwâge kwayîma. Ayîshire n’engalo zâge omu nfune, n’oluhembo lwâge lumushokolire. 11 Aka lungere, kuyâbula ayâbula obusò bwâge, aj’ashubûza abana-buzi n’okuboko kwâge, ababagalire oku cifuba câge, anayîshe ahuga bunyi bunyi ebibuzi byayonsa».

Obukulu bwa Nyamuzinda^z

12 Ndi okola ogerîre amîshi g’enyanja omu bula bw’enfune yâge, akanakora amakoro g’amalunga n’eminwe yâge? Ndi okola ogerîre akatulo kw’obudaka omu mulengo? Ndi okola odesire mpu agere obuzirho bw’entôndo erhi obw’orhurhondo? 13 Ndi okola odesire mpu agere omûka gwa Nyakasane, erhi mpu abe muhanûzi w’okumuyigîriza? 14 Ndi akola adôsize ihano mpu amuyêreke kurhi ajira, anamuyigîrize enjira y’obushinganyanya, amubwirize obumanye, anamuyêreke enjira y’obwirhonzi? 15 Ala oku amashanja kwo gali nka ntônyi ya mîshi omu ndômo; kwo gali nka hitulo omu munzani! Ala oku ebirwa kwo biri nka hishano hityanguli 16 Libano arhankabona enshâli z’okutwâna omuliro, n’ensimba zâmwo zoshi zirhalinganîni enterekêro ekwânîne! 17 Amashanja goshi kwo gali nka busha embere zâge, garhali kantu, garhali bici omu masù gâge. 18 Ndi mwankâgererakwo Nyamuzinda? Nshusho nci mwankamulinganyanyizâkwo? 19 Omubumbi abumba enshushano, omutuzi ayishige amasholo, ayitulire n’emigufi y’amarhale. 20 Orhagwerhi eby’arhûla nterekêro, anacîshoge omurhi gurhankalundwa, aje alonza omubinji mulenga wankamubinjira enshushano erhadundagana. 21 Ka kuhaba mukuhabire? Ka murhasâg’ikuyumva? ka barhasâg’imuganîrirakwo kurhenga emurhondêro? Ka murhamanyiri ndi wasîmikaga igulu? 22 Atamîre oku ntebe yâge y’obwâmi enyanya ly’ecirêre c’igulu, n’abalibâmwo kwo bali nka nzige. Amalunga àgabungwîre nka mwambalo agalambûla nk’ihêma ly’okucumbikamwo. 23 Abâmi ye bahindula busha, n’abacîranuzi b’en’igulu ye bafunyâza. 24 Oku banacirhwerwa ntya, oku omulangasi gwâbo gwanacirhinda ntya omu budaka, anababûhirakwo omûka gwâge, bayûme, n’empûsi ya kadaga yanabayehukana nka hyâsi. 25 Ndi wankangererakwo, olya rhuyumanîne? Kwo adôsize Omutagatifu. 26 Yinamuliri amasù enyanya mucibonere: ndi wâjiraga ebyo biremwa? K’arhali olya okeresa omurhwe gwâbyo n’okuhamagala ngasi ciguma omu izîno lyâco? Embere z’obuhashe bwâge bunene n’oburhwâli bwâge, ntâco cankabula bwabâho. 27 Cirhumaga ocija waderha, wâni Yakobo, cirhumaga ocikebwa, wâni Israheli, mpu: «Enjira yâni eri nfulike embere za Nyakasane, olubanja lwâni lurhankamanyibwa na Nyamuzinda wâni?» 28 Ka kuhaba okuhabire? K’orhasâg’ikuyumva? Nyakasane ye Nyamuzinda w’ensiku n’amango, ye walemaga igulu kuhika aha lihekera, ye ntaluha ye na ntagoyôla n’oburhimanya bwâge burhajira lugero. 29 Ye oluhûla oluhire, Ye ozibuhya engonyi. 30 Abana banarhame n’okurhâ enjingo emisole enadungubeje. 31 Ci abacîkubagira Nyakasane, emisi yâbo kuyushûka eyushûka, banamerekwo ebyîbi nka nyunda, banakâlibirha burharhama, banakâgenda burhagoyôla.

41

Mwâmi Sirusi, ntumwa ya Nnâmahanga

1 Mwe birhwa, muhwekêre, munyumvirhize! Ninyu mwe mashanja, muzibuhe! Bacihebe eruhya, baderhe! Rhujisanye lubanja! 2 Ndi wazûsagya omucîranuzi ebushoshôkero bw’izûba, anamuhamagala mpu amushimbe? Arhegesire mpu amashanja gamurhumikire, anarhambule abâmi. Engôrho yâge enabahindule katulo n’omuherho gwâge gubajire nka hyâsi hyayehûlwa n’empûsi. 3 Abakulikîre buhena, amatwîkanya buzira mbaka, amagera omu njira buzira okulabarha oku idaho. 4 Ndi wàkolaga n’okuyukiriza okwôla kwoshi? Anali olya olondesa amaburha kurhenga aha murhondêro, niono Nyakasane, nie Murhanzi nie nayish’iba Muzinda omu bazinda. 5 Ebirhwa byàbwîne, byamarhungwa n’obwôba; amarhwerhwe g’igulu gadwîrhe gagerawo omusisi. Byamaja byayegera, byamahira njira. 6 Ngasi muntu adwîrhe agwâsa owâbo, anamubwire, erhi: «Humura!» 7 Omubinji adwîrhe aha omutuzi w’amasholo omurhima, owagombeza ecûma n’enyundo adwîrhe aha owacitulira eluganda omurhima, abwîre owacishomeka oku cindi, erhi: «Ntyo!» Anacizibuhya n’embambo lyo cirhadundagana.

Israheli arhaciyôbohaga, Nyakasane ye mufungizi wâge

8 Ci woyo Israheli, murhumisi wâni, Yakobo, mwishogwa wâni, iburha ly’Abrahamu, mwîra wâni, 9 we nagwârhaga kurhenga ebuzinda bw’igulu, nakuhamagala kurhenga emu bihugo by’ihanga, nakubwîra, nti: «Oli murhumisi wâni, nacikwîshozire, ntakulikiriraga!» 10 Orhayôhohaga, bulya ndi haguma nâwe, orhabaga bihamba, bulya nie Nyamuzinda wâwe. Nakuzibuhize nanakurhabâla, nakugwâsa n’okulyo kw’obucîranuzi bwâni. 11 Ala oku babumbwa n’enshonyi banaturutumbe balya boshi bali bakuhigire. Bahungumuka banafanande balya bakaz’ikulonzâkwo akadali. 12 Wâbalonza obabule balya bakâg’ikutulakwo entambala. Bâhungumuka banaherêrekere balya bakaz’ikutulirakwo amatumu. 13 Bulya niono, Nyakasane Nyamuzinda wâwe, nkugwarhîre oku kuboko kulyo, nankubwizire, nti: «Orhayôbohaga, nie nakurhabâla!» 14 Orhayôbohaga, wâni muvunyu gwa Yakobo, wâni munyole gw’Israheli! Nie nâkurhabâla, Nyakasane okudesire; côkola wâwe, ye Mutagatifu w’Israheli. 15 Ala oku nkujizire nka ngâlè y’okuhûla (engano), ngâlè mpyahya ya môji abiri: watuntuma entôndo, ozivungunyule, n’orhurhondo orhujire nka hirere. 16 Wâyerûlarho, empûsi erhuyehûkane, ecihûsi carhushandabanya. Ci wehe wacishingira Nyakasane, wakuzibwa n’Omutagatifu w’Israheli. 17 Abagalugalu n’abakenyi baja balonza amîshi, ci ntago! Olulimi lwâho lwàyumûsire n’enyôrha. Niono, Nyakasane, nâbayumvirhiza, niono, Nyamuzinda w’lsraheli, ntabalîkirire. 18 Najira enyîshi zihulule oku manga, n’orhubanda rhufunukemwo amaliba; irûngu nalihindula lishube ciyanja, n’obudaka buyumûsire bushube nshôko za mîshi. 19 Omu irûngu narhweramwo emirhi mirîmirî, ey’akasiya, ey’omugorhi n’ey’omuzeti. Omu bulambo nahiramwo ensindani haguma n’orhushingishingi n’emikalakala, 20 Lyo bâbona banamanye, barhimanye banayumve oku kuboko kwa Nyakasane kwakolaga ebyo, oku Mutagatifu w’Israheli wabilemaga.

Nyakasane yene Nyamuzinda

21 Lerhagi olubanja lwinyu, kwo Nyakasane adesire, bûlanagi, kwo Mwâmi wa Yakobo adesire. 22 Bayegerage hano, barhumanyise ebyâba. Ehyàgezire, babiderhe! Murhubwirebyo, nirhu rhucije emurhima, rhubone erhi byayunjwire! Nisi erhi mubâge ebyayîsh’iba byo murhubwîra! 23 Murhumanyisagye ebyayîsh’iba, nirhu rhumanye oku muli banyamuzinda! Ciru mubâge nka mwajira aminja erhi mabî, lyo rhucija emurhima rhunageremwo ecôba! 24 Ci ala oku murhali ciru nka busha bwo bunyi, n’emikolo eri busha! Abacimwîshogaga, nabo banali ba kushologosa! 25 Namuhamagire kurhenga ebulembe, ye oyu oyîshire; kurhenga ebushoshôkero bw’izûba, namuyakûza omu izîno lyâge. Ayîsh’alabarha abarhegesi b’ebihugo nka bijondo, kula omubumbi ahinanga ibumba. 26 Ndi wabîre abala ogwo mwanzi kurhenga emurhondêro, mpu rhugumanye? erhi omu kurhenga ensiku za mîra, lyo rhuderha, nti: «Neci, kwo binali»? Nanga, ntâye wabîre abala ogwo mwanzi; ntâye wagumanyisize; ntâye wayumvîrhe ebinwa binyu! 27 Omu Siyoni mwo namanyisagya okwo burhangiriza, narhuma omuja-bugo omu Yeruzalemu. 28 Nanacilola, ci ntabonaga muntu ciru n’omuguma! Muli bo, nta muhanûzi ciru n’omuguma, oyu nankahash’idôsa anashuze! 29 Ala oku boshi bali busha, emikolo yâbo eri busha, enshushano zâbo ziri mûsi, ziri ntâco!

42

Mwâmi Sirusi, ntumwa ya Nnâmahanga

1 Mwe birhwa, muhwekêre, munyumvirhize! Ninyu mwe mashanja, muzibuhe! Bacihebe eruhya, baderhe! Rhujisanye lubanja! 2 Ndi wazûsagya omucîranuzi ebushoshôkero bw’izûba, anamuhamagala mpu amushimbe? Arhegesire mpu amashanja gamurhumikire, anarhambule abâmi. Engôrho yâge enabahindule katulo n’omuherho gwâge gubajire nka hyâsi hyayehûlwa n’empûsi. 3 Abakulikîre buhena, amatwîkanya buzira mbaka, amagera omu njira buzira okulabarha oku idaho. 4 Ndi wàkolaga n’okuyukiriza okwôla kwoshi? Anali olya olondesa amaburha kurhenga aha murhondêro, niono Nyakasane, nie Murhanzi nie nayish’iba Muzinda omu bazinda. 5 Ebirhwa byàbwîne, byamarhungwa n’obwôba; amarhwerhwe g’igulu gadwîrhe gagerawo omusisi. Byamaja byayegera, byamahira njira. 6 Ngasi muntu adwîrhe agwâsa owâbo, anamubwire, erhi: «Humura!» 7 Omubinji adwîrhe aha omutuzi w’amasholo omurhima, owagombeza ecûma n’enyundo adwîrhe aha owacitulira eluganda omurhima, abwîre owacishomeka oku cindi, erhi: «Ntyo!» Anacizibuhya n’embambo lyo cirhadundagana.

Israheli arhaciyôbohaga, Nyakasane ye mufungizi wâge

8 Ci woyo Israheli, murhumisi wâni, Yakobo, mwishogwa wâni, iburha ly’Abrahamu, mwîra wâni, 9 we nagwârhaga kurhenga ebuzinda bw’igulu, nakuhamagala kurhenga emu bihugo by’ihanga, nakubwîra, nti: «Oli murhumisi wâni, nacikwîshozire, ntakulikiriraga!» 10 Orhayôhohaga, bulya ndi haguma nâwe, orhabaga bihamba, bulya nie Nyamuzinda wâwe. Nakuzibuhize nanakurhabâla, nakugwâsa n’okulyo kw’obucîranuzi bwâni. 11 Ala oku babumbwa n’enshonyi banaturutumbe balya boshi bali bakuhigire. Bahungumuka banafanande balya bakaz’ikulonzâkwo akadali. 12 Wâbalonza obabule balya bakâg’ikutulakwo entambala. Bâhungumuka banaherêrekere balya bakaz’ikutulirakwo amatumu. 13 Bulya niono, Nyakasane Nyamuzinda wâwe, nkugwarhîre oku kuboko kulyo, nankubwizire, nti: «Orhayôbohaga, nie nakurhabâla!» 14 Orhayôbohaga, wâni muvunyu gwa Yakobo, wâni munyole gw’Israheli! Nie nâkurhabâla, Nyakasane okudesire; côkola wâwe, ye Mutagatifu w’Israheli. 15 Ala oku nkujizire nka ngâlè y’okuhûla (engano), ngâlè mpyahya ya môji abiri: watuntuma entôndo, ozivungunyule, n’orhurhondo orhujire nka hirere. 16 Wâyerûlarho, empûsi erhuyehûkane, ecihûsi carhushandabanya. Ci wehe wacishingira Nyakasane, wakuzibwa n’Omutagatifu w’Israheli. 17 Abagalugalu n’abakenyi baja balonza amîshi, ci ntago! Olulimi lwâho lwàyumûsire n’enyôrha. Niono, Nyakasane, nâbayumvirhiza, niono, Nyamuzinda w’lsraheli, ntabalîkirire. 18 Najira enyîshi zihulule oku manga, n’orhubanda rhufunukemwo amaliba; irûngu nalihindula lishube ciyanja, n’obudaka buyumûsire bushube nshôko za mîshi. 19 Omu irûngu narhweramwo emirhi mirîmirî, ey’akasiya, ey’omugorhi n’ey’omuzeti. Omu bulambo nahiramwo ensindani haguma n’orhushingishingi n’emikalakala, 20 Lyo bâbona banamanye, barhimanye banayumve oku kuboko kwa Nyakasane kwakolaga ebyo, oku Mutagatifu w’Israheli wabilemaga.

Nyakasane yene Nyamuzinda

21 Lerhagi olubanja lwinyu, kwo Nyakasane adesire, bûlanagi, kwo Mwâmi wa Yakobo adesire. 22 Bayegerage hano, barhumanyise ebyâba. Ehyàgezire, babiderhe! Murhubwirebyo, nirhu rhucije emurhima, rhubone erhi byayunjwire! Nisi erhi mubâge ebyayîsh’iba byo murhubwîra! 23 Murhumanyisagye ebyayîsh’iba, nirhu rhumanye oku muli banyamuzinda! Ciru mubâge nka mwajira aminja erhi mabî, lyo rhucija emurhima rhunageremwo ecôba! 24 Ci ala oku murhali ciru nka busha bwo bunyi, n’emikolo eri busha! Abacimwîshogaga, nabo banali ba kushologosa! 25 Namuhamagire kurhenga ebulembe, ye oyu oyîshire; kurhenga ebushoshôkero bw’izûba, namuyakûza omu izîno lyâge. Ayîsh’alabarha abarhegesi b’ebihugo nka bijondo, kula omubumbi ahinanga ibumba. 26 Ndi wabîre abala ogwo mwanzi kurhenga emurhondêro, mpu rhugumanye? erhi omu kurhenga ensiku za mîra, lyo rhuderha, nti: «Neci, kwo binali»? Nanga, ntâye wabîre abala ogwo mwanzi; ntâye wagumanyisize; ntâye wayumvîrhe ebinwa binyu! 27 Omu Siyoni mwo namanyisagya okwo burhangiriza, narhuma omuja-bugo omu Yeruzalemu. 28 Nanacilola, ci ntabonaga muntu ciru n’omuguma! Muli bo, nta muhanûzi ciru n’omuguma, oyu nankahash’idôsa anashuze! 29 Ala oku boshi bali busha, emikolo yâbo eri busha, enshushano zâbo ziri mûsi, ziri ntâco!

43

Israheli, murhonyi wa Nyakasane

1 Lero bunôla ntyâla kwo adesire Nyakasane, owakulemaga, wâni Yakobo, owakubumbaga, wâni Israheli^a: Orhayôbohaga, bulya nàkucungwîre, nàkuhamagîre omu izîno lyâwe: oli wâni. 2 Erhi wankalambagira omu mîshi, ndi haguma nâwe, enyîshi zirhankakuzîsa. Erhi wankâgera omu muliro, orhankahya, engulumira yâgo erhankakuyôca. 3 Bulya nie Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, nie Mutagatifu w’Israheli, Mucunguzi wâwe. Nahanyire Mîsiri nti nkucungule, Kushi na Seba ahâli hâwe. 4 Kulya kuba orhali munyi omu masù gâni, oli wa citwîro cihamu, ntanahimwa kukurhonya, nahanyire abantu ahâli hâwe nanakuhingâna agandi mashanja. 5 Orhayôbohaga, bulya ndi haguma nâwe. Iburha lyâwe nâlirhenza Ebushoshôkero, nâlishubûza kurhenga Ebuzikiro. 6 Nabwîra Emwênè, nti: «Lerha!» n’Emukondwè, nti: «Orhabahagalike! Galula bagala bâni barhenge omu bihugo b’ihanga, na bali bâni barhenge emunda igulu lihekera, 7 ngasi balya boshi bajira izîno lyâni, balya nalemeraga irenge lyâni, nàbabumba nanabajira!

Nyakasane yene ye Nyamuzinda

8 Hulusa olu lubaga lw’emihûrha egwerhe amasù, ebi bihuli bigwerhe amarhwiri!» 9 Amashanja gashubûzanye goshi, n’ebihugo bibugânane! Ndi muli bo wàmanyisize ebyôla anarhubwîra ebyàjiragwa kurhenga mîra? Balerhage abahamirizi bâbo bayerekane oku bo bayâzize! Abâbayumva baderhe, mpu: «Neci, kwo binali ntyo!» 10 Mwe bahamirizi bâni, kwo adesire Nyakasane, mwe murhumisi wâni nacishogaga, nti lyo mumanyirira bwinja, munyemere munayumve oku nie nyôrha mbâho: embere zâni nta nyamuzinda wàbumbirwe, n’enyuma zâni ntâye wânacibeho. 11 Niono nie Nyakasane; kuleka nie, nta mucunguzi! 12 Niono nie nalêbaga nanalerha obucire, nie nabumanyisagya, ci arhali nyamuzinda w’ihanga ekarhî kinyu. Mwoyo muli bahamirizi bâni, kwo adesire Nyakasane, nâni ndi Nyamuzinda, 13 oly’obâho ensiku n’amango. Ntaye wankantenza akantu omu nfune; oku nàjiraga, ndi wakacikuhindula?

Obulêbi buyêrekîre Babiloni

14 Ntyâla kwo adesire Nyakasane, mucunguzi winyu, Omutagatifu w’lsraheli: Mwe mwarhumire ntuma abantu e Babiloni, nâhamûla orhuhamikizo rhw’empamikwa zoshi, empûndu z’omwishingo z’ Abakaldeyi zâhinduka ndûlu. 15 Nie Nyakasane, Omutagatifu winyu, Lulema w’Israheli, mwâmi winyu.

Birhangâzo by’olubungo luhyahya

16 Ntyâla kwo adesire Nyakasane, owatwâga enjira omu nyanja n’omukâba omu mîshi makali bwenêne, 17 owarhumaga engâlè n’ebiterusi oku bîrha, omurhwe gw’abasirika haguma n’abalwî b’entwâli; bahenanguka burhazûka, bazimangana nka ngoke, baherêrekera. 18 Murhacikengêraga ebyàli mîra, murhacigerêrezagya ebyàgezire. 19 Ala oku nkola najira akantu kahyahya, ciru na mîra karhangire okuba; ka murhac’ikabona? Neci, nâtw’enjira omw’irûngu, mpire n’enyîshi omu bulambo. 20 Ensimba zânkuza, banyambwe n’enkôngoro, bulya nàhizire amîshi omw’irûngu, n’enyîshi omu bulambo, lyo nkanywêsa olubaga lwâni, omwishogwa wâni. 21 Olwo lubaga niene nàjaga nashubûza lwâkayâlîza irenge lyâni.

Israheli arhavugag’omunkwa

22 Ci orhanshengaga, wâni Yakobo, orhacirhamagya mpu wanshîbirira, wâni lsraheli. 23 Orhantûlaga abana-buzi bâwe mbâgwa, orhanankuzagya n’enterekêro zâwe. Ntakulibuzagya n’enshângi. 24 Ntarhumaga waheza ebirugu byâwe omu kugula omugavu^b, orhananyîgusagya n’amashushi g’enterekêro zâwe. Ci nie wàjizire muja wâwe n’ebyâha byâwe, wanantamya n’amabî gâwe. 25 Niono, niene nkola nazûza amabî gâwe, n’ebyâha byâwe ntacibiyîbuka bundi. 26 Onkengêze, rhuje lubanja rhwembi; orhang’iderha we murhanzi lyo oyâza! 27 Sho wâwe murhanzi àjizire ecâha, n’abalagizi bâwe bangomîre. 28 Lero nanacikolera abakulu b’aka-Nyamuzinda kâni nka banyankola-maligo; nàlekêrera Yakobo nti bamuherêrekeze n’Israheli nti bamujâcire.

44

Omugisho kuli Israheli

1 Ci lero oyumvagye, wâni Yakobo, murhumisi wâni, nâwe Israheli, mwishogwa wâni! 2 Kwo adesire ntyâla Nyakasane, wakulemaga, ye wakubumbaga kurhenga omu nda ya nyoko ye na murhabâzi wâwe: Orhayôbohaga, wâni murhumisi wâni Yakobo, wâni Yeshuruni, mwishogwa wâni! 3 Bulya nkola nabulagira amîshi oku cihugo cifîre n’ecûmwe, nnampuluze enyîshi omu budaka buyumûsire. Nabulagira omûka gwâni oku buko bwâwe, n’obwanga bwâni oku iburha lyâwe. 4 Bâmera banakule nka byâsi by’omu mîshi, nka masheke g’oku burhambi bw’olwîshi. 5 Muguma anâderhe, erhi: «Ndi wa Nyakasanel» Owundi anâlonze okukâderhwa izîno lya Yakobo. Hajire n’owayandika omu mfune zâge, erhi: «Wa Nyakasane», ayîrikwe izîno ly’Israheli. Nyamuzinda ali muguma yene 6 Kwo adesire ntyala Nyakasane, mwâmi w’lsraheli, muyokozi wâge, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe: Nie murhanzi, nie na muzinda, nta wundi nyamuzinda kuleka nie! 7 Ndi wankacinyigererakwo? Ajag’eruhya! aderhc anampugûlire nâni, arhondêreze ciguma ciguma ebyàbire kurhenga nsinga olubaga lwa mîra ga Kêra; arhubwire n’ebyâciyisha! 8 Murhajugumaga, murhayôbohaga! Ka ntakubwîraga n’okukumanyisakwo kurhenga mîra? Muli bahamirizi bâni; ka hali owundi nyamuzinda kuleka nie? Nanga, ndi wundi Kabuye! Ntâye mmanyire ciru n’omuguma!

Banyamuzinda b’obwihambe!

9 Abatula ensanamu, boshi bali busha^c, n’emikolo y’obulenga bwâbo nta bu­kwânane bwâyo! Yo eri bahamirizi bâbo, ci bali bahamirizi barhabona ba­rhanayîshi kantu; enshonyi zâbahumba. 10 Ndi obumba nyamuzinda w’obwiha­mbe n’okutula enshushano arhanalangaliri bunguke? 11 Ala oku abashimbulizi bâge boshi enshonyi zababumba; ababinji nabo banali bantu nka bandi. Ba­ shubuzanye boshi, bacihebe eruhya; barhungwe n’obwôba, n’enshonyi zibabu­mbe! 12 Omutuzi anatulire embasha oku makala, ayikombeze n’enyundo. Ayitula n’emisi y’okuboko kwâge. alinde ashalike n’emisi emuhwere; n’akaba arha­nywiri mîshi, wanabona yeshi amahenanguka! 13 Naye omubinji w’emirhi anayanka omugozi, ajire enshushano n’akalamu, ayibinjûle n’enkololo yâge anayigezekwo olugero; ayihe iranga ly’omuntu, iranga linjinja ly’omuntu, mpu lyo ebêra omu nyumpa. 14 Anatwa emirhi mirî-mirî, acishoge omujimbu n’omuhumbahumba, ayireke ekule enazibuhe haguma n’eyindi mirhi y’emuzi­rhu. Kandi anarhwêra omuberebere, enkuba eyish’igumeza. 15 Ebyo byoshi omuntu abikolesa nka nshâli za kutwâna omuliro: anarholakwo, akalûke; a­twâne omuliro, aduge obuntu. Kandi anabinjamwo enshushano, ayifukamire. 16 Ecihimbi, anacidulike muliro, ayôkerekwo enyama, alye, ayigurhe. Okubu­ndi anarhondêra okukaluka, aderhe, erhi: «Awa! namakaluka, namayumva idûrhu!» 17 Ecihimbi cicisigire, anabinjamwo nyamuzinda, ajire enshusho akâz’iharâmya; anayifukamira, ayishenge, aderhe, erhi: «Oncize, bulya we nyamuzinda wâni!» 18 Barhishi barhanagerêreza, bulya olubwîbwî lubali ebusù lurhankaziga babona, olubali omu murhima lurhankaziga barhimanya! 19 Ntâye muli bo wankacij’emurhima, ntâye wankamanya anakengêre okucidôsa, erhi: «Kali cihi­mbi ciguma nacitwanyire muliro, nadugirakwo obuntu nanayôkerakwo eyi nyama ndwîrhe nalya, n’ecihimbi cisigire nkolaga narhenzamwo akantu k’oku­shologosa! Kali lushâli olu nafukamira!» 20 Mulyi w’oluvu! Murhima muhûrha na muhera! Ntâko ankacihasha okucîciza n’okuderha, erhi: «Akâla kantu mfu­mbasire, ka burhali bunywesi?»

Omanye wankayibagira

21 Okengêre ebyôla, Yakobo, nâwe Israheli, bulya oli murhumisi wâni. Niene nakubumbaga, oli murhumisi wâni; Israheli, nta mango nakuyîbagire! 22 Nazazize amabî gâwe nka lwikungu, n’ebyâha byâwe nka citû. Shubira emunda ndi, bulya nie nakuyôkolaga. 23 Muband’empundu, mwe malunga, bulya Nyakasane akozire akirumè! Mukome kagasha, mwe nyenga z’ekuzimu! Mubande orhubûli, mwe ntôndo, ninyu mwe mizirhu n’emirhi emmubâmwo! Bulya Nyakasane ayôkwire Yakobo, ayêrekîne irenge lyâge omu Israheli.

Nyamuzinda ye Lulema

24 Kwo adesire ntyâla Nyakasane. mucunguzi wâwe, owakubumbaga kurhenga omu nda ya nyoko: Niono, nie Nyakasane nalemaga byoshi; nienene nabungûlaga amalunga, nanazibuhya igulu buzira kurhabâlwa na ndi. 25 Nie ntulutumbya amalêbi g’abashonga, nie njira abalaguzi rhutumbaguzi; nie ngeza abarhimanya cinyuma-nyuma n’amenge gâbo ngahindule isirhe. 26 Nie nyunjuza akanwa k’omurhumisi wâni nnanyûkirize emihigo y’abaja-bugo bâni; nie mbwîra Yeruzalemu, nti: «Washub’iyunjula bantu», n’ebishagala bya Yuda, nti: «Mwashub’iyûbakwa, n’ebishabûkiza byâge nashub’ibiyimanza!» 27 Nie mbwîra emihengere y’enyanja, nti: «Ganûki, nayumûsa enyîshi zinyu!» 28 Nie mbwîra Sirûsi, nti: «Oli mungere wâni!» Ayûkiriza obulonza bwâni bwoshi, omu kubwîra Yeruzalemu, erhi: «Washub’iyûbakwa», n’aka-Nyamuzinda, erhi: «Washub’iyimanzihwa!»

45

Sirusi, mwishogwa wa Nyakasane

1 Ntyâla kwo Nyakasane abwîzire Sirusi, àshigaga amavurha g’obwâmi, erhi: «Namugwarhîre oku kuboko kulyo, nti agombye amashanja anayimûle abâmi; nti ayîgule emihango embere zâge, mpu na nta lumvi lwaciyôrha luli luhamike. 2 Niene nakushokolera nti enjira za rhubanda-rhubanda nje nazijira nnongêdu; enyumvi z’omulinga nazijonjoga n’orhuhamikizo rhw’ecûma ntuvungunyule. 3 Nakugabira ngasi buhirhi bufulike na ngasi mbîko mbishe, lyo omanya oku nie Nyakasane okuhamagire omu izîno lyâwe, Nyamuzinda w’Israheli. 4 Mwambali wâni Yakobo n’omwishogwa wâni Israheli bo barhumire nkuhamagala omu izîno lyâwe nnankuha obushashe, n’obwo orhanyishi. 5 Nie Nyakasane, nta wundi, kuleka nie, nta wundi nyamuzinda! Nakuyîmisire, n’obwo orhanyîshi, 6 lyo kurhenga ebushoshôkero kuhika ebuzikiro bw’izûba, bamanya oku nta wundi aha nyuma zâni: niono, nie Nyakasane, nta wundi. 7 Nie njira obulangashane, nie nandema omwizimya, nie mpâna iragi ndêrhe n’obuhanya, niono, nie Nyakasane okola e­byo byoshi.

Omusengero

8 Mwe malunga, murhoze olume kurhenga enyanya,

n’ebitu birhengemwo obushinganyanya;

idaho lifunuke, buyeremwo obucunguzi,

bunameremwo obushinganyanya caligumiza!

Nie Nyakasane nalemaga ebyo».

Oburhegesi bukulu bwa Nnâmahanga

9 Buhanya bwâge owakadalika n’owàmubumbaga, n’obwo hiri hijo omu rhundi rhujo rhw’ebidaka! K’ibumba lyankabwîra omubumbi walyo, erhi: «Bici ebyo wâjira? Omukolo gwâwe gurhagwerhi kamalo!» 10 Buhanya bwâge owankabwîra ishe, erhi: «Cici eci wàbusire?» Nisi erhi nnina, erhi: Cici eci càkurhenzire omu nda?» 11 Ntyâla kwo adesire Nyakasane, Omutagatifu w’Israheli na Lulema wâge: «Wabona, mwalonza okundôsa oku biyêrekîre abana bâni, n’okuntegeka oku biyêrekîre omukolo gw’amaboko gâni! 12 Nie nàjiraga igulu nanalema abantu balibâmwo nie nabungulaga amalunga n’amaboko gâni, nie nnantegeka emirhwe ebâmwo yoshi. 13 Nie nàmuzûsagya omu bushingayanya, nie nânakombêza amajira gâge goshi. Ye washubiyûbaka olugo lwâni analike abalulize bâni bagaluke buzira kujuha encûngulà erhi luhembo», kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe.

Amashanja g’abapagani gâyemera Nyamuzinda

14 Kwo adesire ntyâla Nyakasane: «Emburho y’omukolo gw’abanya Mîsiri, obunguke bw’oburhunzi bwa bene-Kushi, n’obw’abantu balî-balî b’e Seba bâkulerherabyo, bibe byâwe. Bakuyîsha nyuma bali bashweke, bacîrhimbe aha magulu gâwe, bakukunge, mpu: «Mâshi emwâwe yône eba Nyamuzinda! Nanga, ntà wundi, nta wundi nyamuzinda!» 15 Kwo binali, we Nyamuzinda mufulike Nyamuzinda w’Israheli, Yagirwa Côkola! 16 Babumbwa n’enshonyi banaturutumbe oku banali boshi, bagendana ecihemu ebusù balya batula enshushano. 17 Israheli ayôkolwa na Nyakasane, ayôkolwa oku nsiku n’amango. Murhakacifa mwabwîne nshonyi murhakanacifa mwaturutumbire. 18 Bulyala kwo adesire ntyâla Nyakasane, owalemaga amalunga, Nyamuzinda wabumbaga anajira igulu, ye wanaliyimanzagya. Arhalilemaga mpu liyôrhe bwerûlè, ci àlibumba mpu baliyûbakemo. Nie Nyakasane, nta wundi! 19 Ntaderhaga bwifulikwe, omu hantu h’omu cihugo c’omwizimya, Ntabwîraga obuko bwa Yakobo, nti: Munongeze aharhankabonekana bici!» Nie Nyakasane, nie nderha ebishingânîne, nie mmanyîsa eby’okuli!

Nyamuzinda, Lungwe w’igulu.

20 Shubûzanyi, muyîshe, muyegere eno, mwe mâhunga g’amashanja mwasigîre! Bali bahwinja abaja babarhula enshusho zâbo z’emirhi, abakashenga nyamuzinda orhankaciza ndi. 21 Lerhagi olubanja lwinyu, muhirane, ciru munadôsanye Ndi wamanyisize ebyôla kurhenga mîra, ndi wabifulwire kurhenga ago mango? K’arhali nie, Nyakasane? Nta wundi nyamuzinda kuleka nie! Nyamuzinda mushinganyanya na muciza, nta wundi kuleka nie! 22 Muyerekerage emunda ndi, lyo mucira mwe bihugo byoshi by’enigulu! Bulya nie Nyamuzinda, nta wundi! 23 Ncigashire ecihango câni, ekanwa kâni erhenga ebishingânîne, erhenga oluderho lurhankacishubirwâmwo: Ngasi idwî lyânfukamira na ngasi lulimi lwâcinyigashira endahiro, mpu: 24 «Muli Nyakasane mwône muba obushinganyanya n’emisi» Bayîsha emunda ali bayunjwîre nshonyi balya boshi bali bamukunirîre. 25 Muli Nyakasane mwo iburha lyoshi ly’Israheli lyakûla obuhime n’irenge.

46

Okuherêrekera kwa banyamuzinda b’obwihambi

1 Bàli agondamire, Nebo^d aherhemire: enshusho zâbo zahizirwe oku bihesi, oku mugongo gw’ensimba! Emizigo mwakazagibarhula mwene, ekola yabarhulwa n’ensimba zikoyire! 2 Baherhamire, bagondamire, boshi caligumiza, ntâko bankahashiciza ebibabarhwirhe, nabo bône kululizibwa balulizîbwe. 3 Yumvi nyumpa ya Yakobo, na ninyu mweshi mucisigîre b’omu nyumpa y’Israheli, mwe nàbagaliraga okuburhwa kwinyu nanammuhêka kurhenga muciri omu nda. 4 Kuhika obushosi bwinyu, nayôrha ndi nie n’olya, kuhika mumere emvi kubagalira ncimmubagalira. Niene nàkolaga ebyo, niene nammushibirira, niene nâmmugwâsa nnammucize. 5 Ndi mwankangererakwo erhi ndi mwankaderha mpu rhuyumânîne rhweshi? Ndi mwankashushanya erhi ndi mwankaderha mpu rhulingânîne? 6 Haligi abacîhuma omu nshoho barhenzemwo amasholo, banagerere amarhale oku munzâni, bayumvanye n’omutuzi w’amasholo mpu abatulire nyamuzinda, barhangire okufukama n’okuharâmya. 7 Banamubarhula aha lurhugo, bamuhêke, bagendimudêkereza halya anabêra, buzira kuhinya erhi okucidunda mpu ashegukire handi. Ciru bankayâma mpu bamusengere, arhankashuza; ntâye ankarhenza omu marhabi! 8 Mukayîbuka okwo, muzibuhe omurhima! Mucij’emurhima, ezi ndyâlya! 9 Kengeri ebyàbire kurhenga amango ga mîra, bulya nie Nyamuzinda, nta wundi. Nie Nyamuzinda, nta wundi oli akâni. 10 Kurhenga aha murhondêro, nnamanyise okwayishibà, n’ebirhasâgibâho, nnambe nabiderha mîra embcee bwenêne. Nnanderhe, nti: «Omuhigo gwâni gwayunjula, na ngasi oku nnonzize nakujira». 11 Kurhenga ebushoshôkero bw’izûba, nâhamagala enyunda, na kurhenga ecihugo c’ihanga, omuntu wâyukiriza emihigo yâni. Oku nàdesire kwo nnanjira, Oku mpiga kwo nnanyûkiriza. 12 Muyumvagye, mwe b’emirhima mizibu, mwe muli n’obushinganyanya. 13 Nâshegeza obushinganyanya bwâni hofi, burhali kulî, n’obucire bwâni burhalegame. Nâhira obucire bwâni omu Siyoni n’irenge lyâni omu Israheli.

47

Obuhane bwa Babiloni

1 Honoka, obwârhale omu katulo, wâni mubikira, munyere w’e Babiloni! Bwârhala oku idaho, buzira entebe yâwe y’obwâmi, we munyere w’Abanya-Kaldeya bulya nta mango banacikuderhe mpu we mutûdu; mpu we na mwinjinja. 2 Rhola nkagasi ibiri, oshwe enshano; bwîkula obusù bwâwe, ofunye ebishumiro by’omwambalo gwâwe, obwikûle ebibero, oyikire enyîshi . 3 Obushugunu bwâwe bubonekane onayôrhe bwâmwe. Nkolaga nacihôla, harhajire owampagalika. 4 Côkola wirhu ye Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, ye Mutagatifu w’Israheli! 5 Tamala omu kahwenyenye, ocîfulike omu mwizimya wâni munyere w’Ahanya-Kaldeya bulya barhakacifa bakuderha mwâmi-kazi w’amâmi. 6 Nali nkunirire olubaga lwâni, naleka bahemula akashambala kâni, nakulikiraga. Wêhe orhabafaga lukogo, ciru n’abashosi wabavondamya n’omuzigo gwâwe! 7 Wakazidera, erhi: «Nayôrha mbà mwâmi-kazi ensiku n’amango» Ci orhacîjaga emurhima mpu okengêre ehyôla, orhatwâga ihuzihuzi oku byânayishe. 8 Yumvagya lero, wâni mwiîa w’amasîma, we otamire bwinjinja orhulwîre, we odwîrhe wacîdôsa, erhi: «Niene, nta wundi! Ntaganya kukana, ntanaganya kufîsa abana!» 9 Ago mahanya gali mahanya gâkurhindakwo gomhi oku caligumiza omu lusiku luguma: okufîrwa n’abana n’okukana byakurhibukira oku irindo liguma ciru wankacîkubagira obunji bw’amalozi gâwe n’obuhashe bw’amakurungu gâwe. 10 Wakâgiyegemera olugendo lwâwe lubî, wakâderha, erhi: «Ntaye odwîrhe wambona». Burhimanya bwâwe na bwenge bwâwe byo byakuhabwire. Wakaziderha obwo omu murhima gwâwe, erhi: «Niene, nta wundil» 11 Obuhanya bwakurhibukirakwo, ohabe kurhi wâburhanga: ibala lyâkurhogerakwo, ohabe kurhi waliyâka; nyamanja acikwîhondakwo oku irindo liguma orhanamanyiri. 12 Ocîhanganage oku makurungu n’oku malozi gâwe warhindibukiraga kurhenga obusole bwâwe. Kwankanaba warhenzamwo obunguke, kwankanaba byarhuma bakurhinya! 13 Wakozire n’omwandu gwabahanûzi bâwe! Bayishage bakulikuze balya baja bagera emalunga, balya bakazilolêreza enyenyêzi balya bakazimanyisa aha ngasi kubaluka kw’omwêzi ebyakuyishira! 14 Ala oku kwo bali nka bijangala: omuliro gwabasingônola, barhafume oyôla nyanduma w’engulumira! Garhâbe makala ga kukaluka, nisi erhi muliro gwa kutamalwâkwo eburhambi! 15 Ntyôla kwo bâbà abashonga bâwe wakâgikoyera kurhenga obusole bwâwe. Bagenda myahu-myahu, ngasi muguma lwâge lunda, ntâye ciru n’omuguma wakulikûza!

48

Nyakasane, Côkola w’Israheli

1 Yumvi, wâni nyumpa ya Yakobo, mwe mulimbira izîno ly’Israheli, mwe mwarhengaga omu mîshi ga Yuda, mwe mukazilahira oku izîno lya Nyakasane munashenge Nyamuzinda w’Israheli ci arhali nk’oku kukwânîne kunashingânîne. 2 Neci, balimbira izîno ly’ecishagala citagatifu banayemera Nyamuzinda w’Israheli, oderhwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe! 3 Ehirhanzi-rhanzi mîra nàhimanyisagya, omu kanwa kâni byarhegaga, nanali erhi nammubwîzirebyo. Erhi ncibikola, byàba ho n’aho. 4 Bulya nyishi oku oba cigamba^e, – oku ecikanyi câwe kwo cizibuha nka cuma n’ oku obusù bwâwe buli bwa mulinga, 5 Lero naba nakumanyisâbyo, naba nakubwirabyo embere bibe, nti lyo irhondo orhaja waderha , erhi: «Nshanga yabijiraga, nshushano yâni na nsalamu yâni yabirhegekaga ». 6 Wayumvîrhe wanabona ebyôla byoshi; ka murhalonzizi okubihamiriza? Bunôla nkolaga nakumanyîsa ebintu bihyahya byàli bifulike orhanali obiyîshi. 7 Bunôla lyo bicilemirwe, ci arhali kurhenga rnîra ; ernbere ly’olu lusiku lw’ene , nta mango waliyurnvîrhe, lyo olekiderha , erhi: «Kali nalimbirnanyire!» 8 Ci orhalisâgibiyumva orhalisâgibimanya na nta mango warhezire okurhwiri, bulya nyôrha nyishi oku oba ndyâlya, n’oku izîno lyâwe we «Mugoma kurhenga omu nda ya nyoko »! 9 Izîno lyâni lyo lyarhumire ntangicîka obukunizi bwâni, irenge lyâni, lyo lyarhumire nkulembera, nti ntakumalira. 10 Ala oku nakucêsize kula bacêkeza amarhale omu ciko, nakurhangulîre omu cibeye c’ amalibuko . 11 Niene nta wundi, niene narhumaga nkola ebyo bulya ntalembera okubona izîno lyâni lya gayaguzibwa. Irenge lyâni ntankaliha wundi!

Nyamuzinda acishozire Sirusi

12 Yumva wâni Yakobo, wâni Israheli niene nahamagalaga! Nie ono, nie murhanzi , nie na muzinda. 13 Kuboko kwâni kwagwîkaga igulu, kulyo kwâni kwabungûlaga amalunga. nkaba nka nabihamagala , binayishe bulibirha. 14 Shubûzanyi mweshi , muyumve! Ndi muli mwe wamanyisize ebyôla? Omurhonyi wa Nyakasane âyunjuza emihigo yâge. Kuli Babiloni n’iburha ly’Abanya-Kaldeya. 15 Niene, neci niene nkudesire, niene nàmuhamagala, nàrnurhumiza nanarhuma abêrwa omu majira gâge.

Ebyali bibikîrwe Israheli

16 Munyegere, muyumve ebîra: Kurhenga emurhondêro, ntâco naderhire omu bwifulikwe; Kurhenga birhangira okuba erhi ho ndi. Bunola Nyakasane Nyamubâho ye ontumire n’omûka gwâge. 17 Kwo adesire ntyâla Nyakasane, Côkola wâwe, Omutagatifu w’Israheli: Nie Nyakasane Nyamuzinda wâwe, nie nkuyigîrizize ebikukwânîne, nie nankushokolera omu njira ogeremwo. 18 Ociyumvagya amarhegeko gâni, singa omûhula gwâwe kwo guhulula nka lwîshi, n’obushinganyanya bwâwe nka mivumba y’omu nyanja. 19 iburha lyâwe singa kwo liri nka mushenyi, n’abana b’omu nda yâwe nka mwandu gw’emogomogo! Singa izîno lyâwe lirhankazâzibwa emalanga gâni.

Abalulize bâgaluwa omu cibugo câbo

20 Rhengi omu Babiloni, muyâke Abanya-Kaldeya! Mubande orhubuli rhw’omwishingo, muyâlîze munamanyîse ogu mwanzi; mugulumîze kuhika emunda igulu lihekera muderhe mpu: Nyakasane ayôkwire Omurhumisi wâge Yakobo!» 21 Barhagwârhagwa na nyôrha omu bihugo by’irûngu abahêkaga. Abashalaliza amîshi omu lwâla: Ahahanyula ibuye, n’amîshi gahulula. 22 Nta murhûla kuli banyankola-maligo, kwo Nyakasane adesire.

49

Olwimbo lwa kabirhi lw’Omurhumisi

1 Mwe birhwa, munyumve, mwe mashanja g’ihanga, muyumvirhize! Nyakasane àmpamagire kurhenga omu nda ya nyâma, kurhenga omu nda ya nyâma, aderha izîno lyâni. 2 Akanwa kâni akajizire nka ngôrho nyôji, anfulisire omu cihôho c’okuhoko kwâge, anjizire mwampi mugôye ananfulika omu murhana gwâge. 3 Ambwîra, erhi: «Oli murhumisi wâni, Israheli, we nkolêsa oku kuyerekana irenge lyâni». 4 Ci niehe nanaciderha, nti: «Busha nàrhamire, husha nàkoyire buzira bunguke. Ci kwône olubanja lwâni omu maboko ga Nyakasane luli, n’oluhembo lwâni omu maboko ga Nyamuzinda luli. 5 Bunôla Nyakasane amaderha ye wàmbumbaga kurhenga omu nda ya nyâma mpu mbe murhumisi wâge, mpu mmugalulire Yakobo nnâmushûbûlize lsraheli. Neci, ecitwîro câni cirhali cinyi omu masù ga Nyakasane, na Nyamuzinda wâni ye misi yâni. 6 Aderha, erhi: «Kuli kunyi okukujira mrhumisi wâni, nti ogend’iyimanza amashanja ga Yakobo, onagend’igalula abàfumire olufu, muli bene-Israheli. Nkujizire kamole k’amashanja, lyo olumîza obucunguzi bwâni kuhika ebuzinda bw’iguu!.» 7 Kwo adesire ntyâla Nyakasane, Côkola na Mutagatifu w’Israheli, àkubwîra oyu bagayaguza, oshombwa n’abantu, Omuja w’abarhegesi, erhi: «Hano abâmi babona, bâyimuka, nabo abaluzi bâfukama, mpu bayêreke Nyakasane obukenge bwâbo, ye mudahemuka, ye Mwimâna w’Israheli wakwishogaga.»

Okugaluka kw’abalulize

8 Kwo adesire ntyâla Nyakasane: Omu mango gakwânîne nakuyumvirhîze, om lusiku lw’obucire nakurhabîre. Nakubumbire nanakuyimanza nti nkujire ndagâno y’olubaga, lyo oyinamula ecihugo, oyîme omu byàli byamasârûlwa, 9 onabwire abashwêke, erhi: «huluki!» n’abali omu ndunduli y’omwizimya, erhi: «Ciyerekani!» Bayabukira omu njira, banatwîre akahasi oku rhurhondo. 10 Barhakacigwârhwa n’ishali barhakanacifa nyôrha; oli ehidurhu hy’empûsi, oli izûba, birhakacibajira kurhi; bulya âbafa lukogo ye wanabalongôlana, abahêke aha maliba g’amîshi. 11 Entôndo zâni zoshi nazihindula zishube milimbwa, n’enjira zâni zoshi zakombêzibwa. 12 Bâbo barhenga ihanga, baguma emwênè n’ebuzikiro, abandi omu cihugo c’e Sinimi. 13 Muband’empundu, mwe malunga, ocishinge, we, igulu, mubande orhubûli, mwe ntôndo! Bulya Nyakasane àrhulirîze olubaga lwâge, n’abakenyi bâge àbafà bwonjo. 14 Siyoni akag’iderha, erhi: «Nyakasane andikirîre, Nnâhamwirhu anyibagire! 15 K’omuzire anayibagire akabonjo adwîrhe ayonsa, k’omwana w’omu nda yâge ankabula bwamufa lukogo? Ciru bankayibagira, niêhe ntakuyibagire!^f 16 Ala oku nakuyandisire omu bula bw’enfune zâni, n’olugo lwâwe luyôrha luli embere zâni ngasi mango. 17 Abashub’ikuyûbaka babo bayishire bulibirha, abakushâbaga banakuhagula baciyegulira kuli nâwe. 18 Lola eburhambi bwâwe: boshi bashubûzînye, bayishire emunda oli. Mb’ofa obuzîne bwâni, Nyakasane okudesire, akaba orhacihundikiribo boshi nka mwambalo gwa bulimbi, n’akaba orhabazongizi ecibunu nka mukaba, kula omunyere waheruka ajira. 19 neci, engo zâwe nshâbe, ebigûkà byâwe, ecihugo câwe cirhacibâmwo nyumpa, bikola binyihire oku bantu bayûbakamwo, nabo balya bakag’ilonza okukuherêrekeza bâyâkira erhali hofi. 20 Abana bàli bamakunyaga bashub’ikakuhwehwerheza, mpu: «Namâfundêra, obe nka wayegûka hitya, lyo mbona nâni aha nabêra.» 21 Okuhandi ocidôse obwo, erhi: «Ndi wamburhiraga abaâa? Ntàcigwerhe bana nanàli ngumba, nali ndulizîbwe nanàli nshombe-kazi; abâla ndigi wabaleraga? Nàli nsigire buhumba, abâla ngahigi bàli?» 22 Kwo adesire ntyâla Nyakasane Nyamuzinda: «Ala oku nayinamulira okuboko kwâni emunda amashanja gali, nayimanza ecirnanyîso câni omu mbaga: bâyisha babagalire bagala bâwe omu maboko, na bâli bâwe bayishe babaherhe emugongo. 23 Abâmi bo bâbà balezi bâwe, n’abaluzi-nyere babe balîsa bâwe. Bakufukamira, bahwêre oku idaho, bamîme akatulo k’amagulu gâwe. Ntyo wamanya oku nie Nyakasane, n’oku abacînyîkubagira nta mango bankabulabula.» 24 K’entwâli bakayirhôla omunyago gwâyo? K’omushwêkwa ankacîkûla omu maboko g’owamuhiraga omu mpamikwa? 25 Kwo adesire ntyâla Nyakasane: «Neci, omushwêkwa w’entwâli amàkûlwa ornu maboko, na ciri-misi arhôlwa omunyago gwâge. Niêhe nkola nalwîsa abanzi bâwe, abana bâwe niene nabalikûza. 26 Abadwîrhe bakulibuza, nâbalîsa enyama z’emibiri yâbo, bâlaluka omuko gwâbo nka kula banalaluka amamvu manunu. Ngasi muntu amanya obwo oku nie Nyakasane, Mucunguzi wâwe, oku nie Ntwâli ya Yakobo, Côkola wâwe.»

50

Obuhane bw’Israheli

1 Kwo adesire ntyâla Nyakasane: «Ngahi ciri ecerhe^g c’okuvuna obuhya cihamiriza oku nahulusize nyoko? Nisi erhi emwa ndi nammuguzize buja nti lyo mmulyûla emyenda mmubâmwo? Mabî ginyu gàrhumaga muguzibwa, bugoma bwinyu bwarhumaga nyoko ahulusibwa. 2 Amango nayîshaga, carhumaga ntabugana ndi? Erhi mpamagala, carhumaga barhanyakûza? K’okuboko kwâni kuligi kofi bwenêne, na ntyo kwayabirwa okummulikûza, nisi ka misi mbuzire y’okummuciza? Kali nkakaliha hitya, nnanganye enyanja, n’enyîshi nzihindule irûngu. Lero obwo amîshi ganacibulikana, efi zimubà zânarhangira okubola, zife n’enyôrha. 3 Nie mbwikira amalunga n’omwizimya nnangahundikire sunzu.

Olwimbo lwa kasharhu lw’Omurhumisi^h

4 Nyakasane Nyamuzinda ampîre olulimi lw’omushimbulizi, lyo mpasha okuyegemeza ngasi obengire. Ngasi sêzi anamparhule amarhwiri, lyo mpash’iyumvirhiza nka mushimbûlizi. 5 Nyakasane Nyamuzinda anzibwîre amarhwiri, nani ntahambiraga, ntanashubiraga nyuma, 6 Abanshurhaga nabarhezire ebirhugo, n’abangûgulaga obwânwa nabarhega amarhama. Ababakag’injacira n’abakag’intwîra ebusù ntaderhaga nti nabayâsa amalanga gâni. 7 Nyakasane Nyamuzinda ye burhabâle bwâni, co cirhuma ntabulabula; co cirhumire nzibuhya obusù bwâni nk’ibuye, nnamanyire oku ntâbone nshonyi. 8 Owampa olubanja ali hofi; ye ndigi waciderha mpu ambûlanya? Rhujâge eruhya rhwebi naye! Ye ndigi walonza okumpeka lubanja? Acihandage emalanga gâni! 9 Nyakasane Nyamuzinda ye burhabale bwâni; ndigi wankaciderha mpu anyâza? Kali boshi kwo bashâja nka bwikunje banalîbwe n’ebibungu! 10 Ndi muli mwe orhînya Nyakasane, anayumve izù ly’omurhumisi wâge, agende omu mwizimya buzira kubona obumoleke ciru n’obusungunu? Acikubagire izîno lya Nyakasane anacishwêkere kuli Nyamuzinda wâge! 11 Ci mwe mweshi mudwîrhe mwayâsa omuliro, mwe mudwîrhe mwacibambiza n’emyampi y’engulumira, muje omu ngulumira y’omuliro gwinyu, omu kagarhî k’emyampi mudwîrhe mwadukumbîsa! Kuboko kwâni kwammukolera ebyôla: amababale go gashuba ncingo yinyu!

51

Israheli ac[ikubagira Nyakasane

1 Muyumvirhize, mwe mushimba obushinganyanya, mwe mulongereza Nyakasane. Lolêrezi ibuye mwarhengagamwo n’enyenga mwakulagwâmwo. 2 Lolêrezi Abrahamu, sho winyu, na Sara wammuburhaga. Ali yene erhi mmuhamagala, ci namugisha, najira ayôloloka. 3 Neci, Nyakasane ababalîre Siyoni, ababalîre ebigûkà byâge byoshi. Irungu lyâge alijira aka Edeni, n’idaho lyûmu alihindula ishwa lya Nyakasane. Bâbonamwo obushagaluke n’amasîma; bâkaz’ivugiramwo omunkwa n’okuzihiramwo ennanga.

Obushinganyanya bwa Nyamuzinda bwâgandaza

4 Onyumve bwinja, we lubaga lwâni, we ishanja lyâni, ontege okurhwiri. Bulya irhegeko likola lyarhenga emunda ndi, n’obushinganyanya bwâni bwaba kamole k’amashanja. 5 Obucîranuzi bwâni buli hofi. obucire bwâni buyîruka n’amaboko gâni gakola gatwa emmanja z’amashanja. Ebirhwa byampebakwo obulangalire bwâbo, na ntyo bicîkubagire okuboko kwâni. 6 Galamiri emalunga, mulole igulu bwandagala, bulya amalunga gâyishicîberamwo nka mugi, igulu lyâyôrha mirendwe nka mwambalo, n’abayûbaka muli lyo, nabo bagukumuka nka nzi. Ci obucire bwâni bwayôrha buli ho ensiku n’amango, n’obushinganyanya bwâni burhakayûrha. 7 Munyumve bwinja, mwe muyishi obushinganyanya, wâni lubaga lubîkirira irhegeko lyâni emurhima. Murhayôbohaga ebijâci by’abantu, murharhemukaga ebwa kuba bamammulogorhera. 8 Bulya kwo baba nka mushangi gwalîrwe n’enshwa, na nka môya gamalîrwe n’ecibungu. Ci obushinganyanya bwâni bwâyârha bubâho ensiku n’amango, n’ohucire bwâni kurhenga iburha kuhika oku lindi.

Butulûko bwa Nyakasane

9 Zûka, zûka, cihundikire emisi yâwe, wâni kuboko kwa Nyakasane!

Zûka nka omu nsiku za mîra, nka omu myâka yageraga!

10 K’arhali w’olya watumirhaga Rahabu wanarhulungula Wankuba-joka?

K’arhali w’olya waganyagya enyanja n’amîshi g’ekuzimu?

K’arhali w’olya watwâga enjira emuhengere mpu lyo balya wacungulaga bayîkira?

11 Abalikûzibagwa na Nyakasane bâyish’igaluka,

bâyish’ija omu Siyoni erhi banayisha babanda orhuhababo rhw’obu­shagaluke,

n’obusîme bw’ensiku n’amango bwamoleka amalanga gâbo;

obushagaluke n’omwishingo byâbayunjula,

amalibuko n’endûlu byâhirigirha.

Nyamuzinda ye Murhûliriza

12 Niene, niene nie ndwîrhe nammurhuliriza!

Oligi ndi wayôboha omuntu wânafe,

omuntu oburhwa n’owundi, oli nka hyâsi?

13 Wayibagire Nyakasane wakulemaga,

owabungulaga amalunga anasimika igulu;

wakayôrha wa juguma omulegerege gwoshi

erhi bukali bw’okakurhindibuza burhuma,

bulya ko ali nk’odwîrhe wacirheganya okukuherêrekeza.

Ci ngahigi buli obukunizi bw’olya odwîrhe akulibuza?

14 Omushwêkwa ali hofi ashwêkulwe,

arhacfîre omu mpamikwa, arhanacibule eci alya,

15 Nie ono nie Nyakasane, Nyamuzinda wâwe,

ovanganya enyanja n’empimbi z’amîshi gâyo.

lzîno lyani, nie Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe,

16 Mpizire ebinwa byâni omu kanwa kâwe,

nnankubwikire n’ecihôho c’okuboko kwâni, omu kugwîka amalunga,

omu kusinga igulu n’omu kubwîra Siyoni, nti: «We lubaga lwâni!»

Yeruzalemu ayimanzibwa na Nyakasane

17 Zilka, zuka, yimanga, wâni Yeruzalemu,

we wanyweraga omu maboko ga Nyakasane akahe k’obukunizi bwâge,

we wanywaga wanashongôza akabehe k’okudandabaganya!

18 Ciru nta muguma wamuhabwîre muli balya bagala aburhaga,

ntâye ciru n’omuguma wamugwarhîre oku kuboko

muli balya bana boshi aleraga!

19 Alaga mahanya abiri gacihondire kuli we: ndi wakulakira?

Okuhagulwa n’okushabirhwa, ishali n’engôrho: ndi wakurhuliriza?

20 Abana bâwe babengîre, bakola balamblûkîre omu ngasi marhambi g’e­ njira zoshi,

bakola bali nka kula akashafu kagwârhwa omu murhego,

bamazigânwa n’obukunizi bwa Nyakasane,

n’omuhigo gwa Nyamu­zinda wâwe.

21 Co cirhumire, yumvagya okûla, oyu muhanya,

oyu mulalwe, ci arhali ndalwe ya mamvu!

22 Kwo adesire ntyâla, Nyakasane Nyamubâho,

Nyamuzinda wâwe, ofungira olubaga !wâge:

«Ala oku nkola narhenza akabehe k’okudandabaganya omu nfune zawe,

akabehe k’obukunizi bwâni; orhakacikanywakwo bundi,

23 Nakahira omu nfune z’abanzi bâwe, balya bakag’ikubwîra,

mpu: Gwishira oku idaho, rhukugerekwo!

Na ntyo wakaz’iherhamya omugongo gwâwe nka njira y’oku idaho,

nka mulimbwa bakaz’igeramwo».

52

Nyakasane anâcishublre e Siyoni

1 Zûka, zûka, ocihundikire emisi yâwe, wâni Siyoni! Yambala emyambalo yâwe minjinja, wâni Yeruzalemu, lugo lutaga­tifu! Bulya bantakembûlwa n’abantu bagalugalu barhakacija emwâwe. 2 Ocigukumule akatulo, oyimuke we wàli muheke buja, wâni Yeruzalemu! Ocishwekûle emigozi ekuli omu igosi, we wàli muheke buja, wâni mwâli wa Siyoni! 3 Neci, kwo adesire ntyâla Nyakasane: «Busha mwàguzibagwa na kandi buzira kulyûla nsaranga mwaguluûlwal» 4 Bulyâla kwo adesire ntyâla Nyakasane Nyamubâho: Olubaga lwâni lwanaciyandagalira e Mîsiri omu mango ga mîra mpu luj’ibêrayo, kandi Asîriya alulibuza buzira igwarhiro. 5 Ci bunôla bici ncidwîrhe najira hanôla? Nyakasane okudesire, bulya olubaga lwâni lwàlulizîbwe buzira igwarhiro, abanzi bâge bàyisha babanda orhuhababo, Nyakasane okudesire, na ngasi mango, omulegerege gwoshi, izîno lyâni badwîrhe bali­ gayaguza. 6 Eco co cirhumire oluhaga lwâni lyâyish’imanya izîno lyâni; olwo lusiku bamanya oku niene nkudesire: «Nie ono!»

Omwanzi gw’akalembe

7 Neci wâni, gaba minja amagulu g’omuja-bugo omu njira y’oku nto­ndo, omuja-bugo w’omurhûla odwîrhe emyanzi y’akalemhe n’obucire, odwîrhe wabwîra Siyoni, erhi: «Nyamuzinda wâwe aylmirel»

8 Abalanzi bâwe badwîrhe bayakûza boshi haguma, banadwîrhe bahamagala n’izù linene, kulya kuba bamabona n’amasù gâbo oku Nyakasane ashubîre e Siyoni.

9 Mushagaluke, munacîshinge haguma, mishaka y’e Yeruzalemu, bulya Nyakasane amarhûliriza olubaga !wâge, amayôkola Yeruzale­mu.

10 Nyakasane abwikwîre okuboko kwâge kutagatifu embere z’amashanja goshi, n’ebihugo byoshi by’ebuzinda bw’igulu byabwîne obucire bwa Nyamuzinda wirhu.

11 Gendi, gendi, rhengi hano, nta higalugalu muhumagekwo. Huluki omwôla, muciyôbôle, mwe muhêka ebirugu bya Nyakasane!

12 Murhagendaga n’empa, murhanabaga nk’abayâka, bulya Nyakasane ayish’alambagira embere zinyu, n’omurhwe gwinyu muzinda ali Nyamuzinda w’Israheli.

Olwimbo lwa kani lw’Omurhumisi

13 Ala oku Omurhumisi wâni

aba n’omugisho omu majira gâge,

ayushûka, akula anaj’irenge bwenêne.

14 Nka kulya banji barhemukaga erhi bamubona,

bulya obusù bwâge burhaciri nka bwa muntu

n’enshusho yâge erhaciri nka ya mwene-Adamu,

15 ntyôla kwo âyôbohya amashanja manji,

abâmi bâhûmbarhala embere zâge,

ebwa kuba bamabona ebi barhasag’ibwîrwa

bamanayumva ebi barhasag’iyumva baderha.

53

1 Ndi wayemire oku rhwabwiragwa, n’okuboko kwa Nyakasane emwa ndi kwaciyêrekîne?

2 Akula embere zâge nka mburho yamera, nka muzi gwashoshôka omu idaho lyûmu. Arhagwerhe iranga nisi erhi bwinja buci bwankarhumire rhwamu­ manyîrira, erhi nshusho yankarhumire rhwamusîma.

3 Agayaguzibwa ananenwa n’abantu; àli muntu wa malumwa, arhahusagya kubabala; àli ashushire olya abandi bacibwîkira obusù omu kumubona; àli agayaguzlbwe, na ntyo nirhu rhwamulola nka bikabulirwaⁱ.

4 N’obwo malumwa girhu al’icihêsize anacibarhuza amalibuko girhu. Rhwehe rhwamulola nka muntu muhane, oshûsirwe na Nyamuzinda anarhôhibwa.

5 Ci yehe atumirhwa erhi mabi girhu garhuma, avungunyulwa erhi bugoma bwirhu burhuma. Ahanyirwe mpu lyo rhubona omurhûla, na bibande byâge byarhufumize.

6 Rhweshi rhwali rhushandabine nka bibuzi bihezire, na Nyakasane amubarhuzize amabî girhu rhweshi.

7 Erhi alibuzibwa, yehe acirhôhya, arhabumbûlaga kanwa; nka mwana-buzi waj’ibâgwa, nka cibuzi caguguma embere z’owacigûgula amôya, arhabumbûlaga kanwa.

8 Bamugwârha mpu bamubohe banamutwîre olubanja: ndi wamushibirîre? Bàmukuzire omu igulu ly’abazîne, bàmushûrha erhi bubî bw’olubaga lwâge burhuma.

9 Bahûrmba ecûsho câge ekarhî ka banyankola-maligo, n’enshinda yâge ekarhî k’abagale, n’obwo nta bubî ajizire, na nta bunywesi bwàrhenzire omu kanwa kâge.

10 Nyakasane àlonzize okumuvungunyula n’amalibuko: akâhana obuzîne bwâge mpu bube nterekêro y’okukûla ebyâha, âbà n’iburha anayushûle ensiku z’obuzîne bwâge, n’obulonza bwa Nyakasane bwagendekera erhi ye rhuma.

11 Hano âbà àmarhangulwa, âbona obulangashane ânabêrwe. Omu bumanye bwâge, Omurhumisi wâni mwêru kwêru ayôkola ba­nji, âcîbarhuza amabî gâbo.

12 Co cirhumire namugabira omwandu gw’abantu, âgabana omunyago bo na baciri-misi, bulya acihânyire kuhika okufa anaganjirwa omu banyankola-maligo. Abarhwîre ebyâha by’omwandu gw’abantu, anasengerera abanya-byâha.

54

Yeruzalemu muhyahya

1 Oband’empundu, we ngumba erhaburha; ohubulize, ocishinge, we orharhulaga izîmi, bulya abana b’omushombe-kazi bo bakola banji kulusha ab’ogwe­rhe omulume, Nyakasane okudesire^j. 2 Galihya ecihando câwe, shanjula ebisîka by’enyumpa yâwe, orhayûbakiraga bwôlo-kazi! Olihye emigozi, osêze n’emitungo, 3 bulya wayunjulirana ebwa kulyo n’ebwa kulembe; iburha lyâwe lyâhima amashanja linayûbake ebishagala byàli bikola bwerûlè. 4 Orhayôbohaga, bulya ntâko wankabulabula; orhabâga nshonyi, bulya ntâco cankacikuhemula. Neci, wâyibagira enshonyi zàli zikugwerhe amango waciri musole, orhacikengere n’ezakubumbaga erhi okana. 5 Bulya owakulemaga ye balo, izîno lyâge ye Nyakasane w’Emirhwe, n’Omucunguzi wâwe ye Mutagatifu w’lsraheli, oderhwa Nyamuzinda w’igulu lyoshi. 6 Neci, nka mushombe-kazi oli omu ntanya, Nyakasane akuhamagire, erhi: «Ka omuhya w’obusole ankalekêrerwa?» Nyamuzinda wâwe oku­desire. 7 Nàbâga nka nakuleka hisanzi hitya, ci nâshub’ikuyankirira n’olukogo lunji. 8 Omu bukunizi bwâni, nàkufulika obusù bwâni hisanzi hisungunu, ci nkola nâkufa bwonjo^k erhi buzigire bwâni bw’ensiku n’amango bu­rhuma, kwo adesire Nyakasane, Mucunguzi wâwe. 9 Kwo nâberwa kulya byabâga omu nsiku za Nuhu, erhi ncîgasha nti amîshi ga Nuhu garhacifaga gamirîre igulu bundi: kwo nshubir’icîgasha nti ntakacikukûnirira bundi ntakanacikuhîgira amabî. 10 Neci, ciru entôndo zakâcîyegûla n’orhurhondo rhudundagane, obuzigire bwâni nta mango bwankakulîkirira, n’endagâno yani y’omurhûla nta mango yankadundagana, kwo adesire Nyakasane okuli lukogo. 11 Ewâni, nyakubula-iragi, we wadundagwa n’empûsi wanabula ecarhûliriza, ala oku nadekereza amabuye omu bisika nnankuyûbakire oku mabuye g’enshangabuye! 12 Enkingi zâwe nâzijira zibe za mabuye ga masholo, n’enyumvi zâwe zibe za mabuye ga cilolero, n’omu ntambi zoshi wâyûbakwa n’amabuye g’engulo ndârhi. 13 Bagala bâwe boshi baba baganda ba Nyakasane, n’omurhûla gw’abana bâwe gwaba murhûla munene. 14 Wasimikira oku bushinganyanya; na bulya orhaciri na mirhanyo, ntâco wankacicîfufumuka; nta kuciba n’obwôba, bulya burhankacikuyegera. 15 Erhi hankajira okurhabâlire, ntali muli okwo ciru n’ehitya; n’owaderhe mpu akurhêra, ahenanguka. 16 Ala oku nie nalemaga omutuzi, nti akaz’ibuhereza amakala gadurha omuliro anakûlemwo omurasano akûlemwo eci alonzize. Kandi nie nalemaga kashanda, nti akaz’ishâba. 17 Ngasi murasano gwatulwe mpu bakurhêremwo, kufananda gwakaz’i­fananda, na ngasi kalimi kânakujise lubanja, kuyâga wânakayâze. Ogwôla gwo mulagi gw’abarhumisi ba Nyakasane, ecôla co cigabi mbashobôzize, kwo adesire Nyakasane.

55

Yishi mweshi mwe mugwerhwe n’enyôrha

1 Mweshi mwe mugwehwe n’enyôrha, muyishe ebwa mishi;

ciru na ninyu mwe murhagwerhi nsaranga, muyishe!

Mugule munanywe amamvu n’amarha buzira nsaranga na buzira kulyula bici!

2 Cirhuma muheza ensaranga oku gurhali mugati munarhindibukire ebirhayîgusa?

Munyumvirhize lyo mukaz’irya ebinunu, munacishinge omu kulya ebishushagîre.

3 Murhege okurhwiri munayishe emunda ndi; muyumvirhize lyo mubona akalamo!

Nafundika endagâno y’ensiku n’amango^l haguma ninyu,

yo mihigo erhakahigûlwa nalaganyagya Daudi.

4 Loli oku ye nayimanzize, nàmujira muhamirizi w’amashanja,

muluzi w’okurhambula embaga.

5 Ala oku wahamagala ishanja orhayishi,

n’ishanja lirhakuyishi lyakulibirhira

erhi Nyakasane Nyamuzidna wâwe orhuma,

Mutagatifu w’Israheli, ye wàkuhire irenge.

6 Mulongereze Nyakasane oku aciri aboneka,

mumushenge oku aciri hofi.

7 Omubî aleke okwâge, na nyankola-maligo akabulire enkengêro zâge,

agaluke emwa Nyakasane, naye amubabalira,

agaluke emwa Nyamuzinda wirhu,

bulya aba wa bwonjo bunji.

8 Bulya enkengêro zâni zirhali zo nkengêro zinyu,

n’enjira zâni zirhali zo njira zinyu, kwo adesire Nyakasane

9 Nka kula amalunga gali kulî enyanya ly’igulu,

kwo enjira zâni ziri kulî n’enjira zinyu,

kwo n’enkengêro zâni ziri kulî enyanya Iy’enkengêro zinyu.

10 Nka kula enkuba n’olubula birhoga emalunga birhanagalukayo birhanaj’ibombêza idaho n’okuliyêza n’okumezâmwo emburho, lihe omurhwezi emyâka n’oshalisire eci alya, 11 ntyo kwo nalo luli oluderho lurhenga omu kanwa kâni: lurhankangalukira busha, ci lwanajira eci nalonzagya, lunayûkirize oku lwàrhumagwa. 12 Neci, mwâgenda muyunjwire bushagaluke munaje nwayerekwa enjira y’omurhûla; entôndo n’orhurhondo byâkaz’immukomera kagasha, n’emirhi yoshi y’erubala ekûbize. 13 Ahantu harhasag’imera mishûgi hakola hamera ensindani, n’ahantu hàmeraga olushusha hakola hamera omurhi gw’obukû. Lyâbà irenge kuli Nyakasane na cimanyîso cirhazâzika ensiku n’amango.

56

III. Israheli ayish’iyâgaluka Aka-Nyamuzinda kaguma oku mashanja goshi.

1 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Mushimbe amarhegeko munakaz’ijira okushingânîne, bulya obucunguzi bwâni buyiruka n’obushinganyanya bwâni bukola bwâciyerekana.»^m 2 Iragi lyâge omuntu okajira ntyo na mwene-Adamu ocîshwêkera kuli ebyo, olanga olwa-sabato buzira kuluhemukira analange okuboko kwâge kulek’ijira amabî. 3 Mwene-ecigolo ocishwêkirekwo Nyakasane, arhaderhaga, erhi: «Ntâco carhuma arhanyegûla omu lubaga lwâge!» N’enkone erhaderhaga, erhi: «Kali niehe ncîbêrire murhi mumu!» 4 Bulyala ntyâla kwo Nyakasane adesire, erhi: «Enkone zilanga ensiku zâni za sabato, ezishimba obulonza bwâni zinacishwêkera oku ndagâno yani, 5 nazihêra omu nyumpa yâni n’omu byôgo byâni irenge n’izîno bilushire abana-rhabana n’abana-nyere; naziha izîno ly’ensiku n’amango lirhakazâzika. 6 Nabo bene-ebigolo bacîshwêkerakwo Nyakasane, omu kumurhumikira n’omu kuzigira izîno lya Nyakasane, mpu lyo bahinduka bambali, na ngasi boshi bâkaz’ilanga olwa-sabato buzira kuluhemukira banacishwêkere oku ndagâno yâni, 7 nâbahêka oku ntôndo yâni ntagatifu nnâbasimikize omu nyumpa yâni y’okushengaⁿ. Embâgwa zâbo n’enterekêro zâbo zâyankirirwa bwinja aha luhêrero lwâni, bulya enyumpa yani yakaz’iderhwa nyumpa amashanja goshi gakaâshengeramwo. 8 Kwo adesire ntyâla Nyakasane Nyamubûho, oshubûza bene-Israheli bàli bashandabîne: «Nâshubûliza abandi haguma na balya bàli bamashubûka.»

Abarhamho bagalugalu

9 Mweshi, mwe nsimba^o z’erubala, muyishe mufonfomere! Nwe nsimba z’emuzirhu, muyishe mweshi! 10 Abalâlîzi bâge babire mihûrha, boshi boshi barhishi cici; boshi boshi kwo bali nka rhubwa rhuduma rhurhankahash ‘imoka; rhunakaz’ilôrhera halya rhunagwîshîre, rhusima okuhunira. 11 Orhwo rhubwa rhugwerhe omumiro muhubu rhurhanahûga, bo bangere barhankahash’iyumwa cici! Boshi banakaz’ishimba ngasi muguma enjira yâge, ngasi muguma anakalonza obunguke bwâge: 12 « Yishi, nkola nalerha amamvu, rhunywe rhunalaluke; n’irhondo kwo na kuguma: gacisigîre manji!»

57

1 Omushinganyanya amaherêrekera, na ntâye ciru n’omuguma omu­shibirîre; abantu bajira aminja badwîrhe bahirigirha, n’okwôla kurhama­nyikini! Neci, bubî budwîrhe bwarhuma omushinganyanya ahirigirha! 2 Acigendera n’omurhûla, na balya bakulikira enjira y’obushinganyanya baluhûkira omu ncingo zâbo.

Okucilanga oku by’obukurungu

3 Ci mwehe muyegere hano, aba bana b’omukazi mukurungu, er’iburha lya citwamba n’ecishungu! 4 Ndi mudwîrhe mwashâsa? Ndi mudwîrhe mwafôkafôkera mwanalashira olulimi? Ka murhali bana ba bugoma n’iburha lya bulyâlya? 5 Munakaz’ishumikana aha musinga n’aha ngasi murhi mubishi! Mudwîrhe mwagend’ibâgira abana^p binyu omu rhubanda, omu nyâla z’amabuye! 6 Amabuye makombêze g’omu nshalalo z’amîshi go gakola gaba mwanya gwâwe, go ganakola cigabi ocîkubagira! Kuli go kwo okôla ojirira enterekêro z’embulaga kwo onakola ohânira ezindi ntûlo! Ka nakaziga kwa bene okwôla? 7 Oku ntôndo nnene enalihûsire kwo wajir’itwa encingo yâwe! N’eyôla munda yo okaz’isôkera okwôla waj’irherekêra! 8 Enyuma ly’olumvi n’ely’omulirango wàjire wahirayo ecimanyîso caâwe. Kulî na nâni wàrhondêra okukûla emyambalo, washona, washanjula encingo yâwe; wayumvanya mweshi na balya orhonyeza encingo, warhondêra okulolerêza. 9 Wajire emwa Mêleki erhi odwîrhe amavurha haguma n’omwandu gw’emvange y’obukù. Wàlikirayo entumwa erhi onaciri kulî, wàcinyihya kuhika wàhwera omu kuzimu. 10 Okuja wagenda kwarhuma warhama, ci orhaderhaga, erhi: «Kurhamira busha kuno!» Wàyushula okucîhangana, buzira kuyabirwa. 11 Ndi wakâg’irhinya, ndi wakâg’iyôboha, owarhumaga onteba onaleka okukaz’inyibuka n’okukaz’inshibirira? Ka niehe ntacihulikiraga kurhenga mîra? Ci w’oyo orhantinya! 12 Cikwâne nâyâliza obushinganyanya bwâwe n’emikolo yâwe, eyi orhakulagamwo bunguke buci. 13 Mango okayâma, bakulikuzagye abôla banyamuzinda b’obwihambe banji-banji! Boshi bayehûkanwe n’empûsi, bayehûlwè n’omuyaga! Ci ngasi yeshi olongeza olwâkiro aha burhambi bwâni, ayîma omu cihugo anabêre oku ntôndo yâni ntagatifu.

Nyamubâho ayôkola olubaga lwâge

14 Bayish’ikaz’iderha, mpu «Mutwe, mutwe enjira, mukombêze omuli­mbwa! Murhenze ngasi cihanzo omu njira y’olubaga lwâni!» 15 Neci, kwo adesire ntyâla Ow’Enyanya emalunga, oyôrha abâho ensiku n’amango; izîno lyâge liri litagatifu: «Nie mba enyanya omu ndâro ntagatifu; ci mbêra haguma n’omuntu ocîyunjuzize n’ow’omurhima mwirhôhye, lyo mpira obuzîne omu myûka y’abirhôhye, lyo nnampira obuzîne omu mirhima y’abaciyunjuzize. 16 Bulya ntalonza nkaz’iyôrha naja kadali, erhi okukaz’iyôrha nkunire ngasi mango, singa embere zâni omûka n’obuzîne nalemaga byanafananda. 17 Obubî bwâge bwarhumire nakunira, nàmushûrha erhi nnandwîrhe nafulika obusù bwâni, nàkunira bwenêne; ci yehe aciberera omu buhalanjisi bwâge, àkaz’ishimba oku omurhima gwâge gunamubwizire. 18 Nàbwîne enjira zâge, ci nàmufumya, nâmulongolana nnâmuyunjuze burhulirize, ye n’abâge bali omu mishîbo. 19 Nâbaha okukaz’iderha omu kanwa kâbo, mpu: «Buholo! buholo oku bali kuli n’oku bali hofi, kwo adesire Nyakasane! Neci, nâbafumya!» 20 Ci abantu babî kwo bali nka nyanja yamatulûla erhankanacihasha oku­rhulûla; emihûsi y’emilaba yâge yanakaz’iyisha ekumbirikinye omushenyi n’ebijondo. 21 Nta murhûla oku bantu babî, kwo adesire Nyamuzinda wâni!

58

Okucîshalisa kusimîsa Nyakasane

1 Oyakûze n’izu linene burhahusa, oshekêreze nka mushekera, obwire olubaga lwâni ebyâha byâlwo, n’enyumpa ya Yakobo amabî gâyo.^q 2 Nie bakaz’ilonza ngasi lusiku, banacifinje okumanya enjira zâni, nk’ishanja lishimba obushinganyanya lirhanasâg’ilekerera Nyamuzinda walyo. Banakaz’indôsa oku biyêrekîre amarhegeko gashingânîne, banacifinje okuyegera Nyamuzinda. 3 «Cici cankarhuma rhwacîshalisa akaba orhakubwini? cici cankarhuma rhwacîbabaza akaba orhakumanyiri?» Ewe, kali omu lusiku lwinyu lw’okucîshalisa, munabe binyu binyu byo mukola mugugumirizekwo n’okurhindibuza abarhumisi binyu boshi! 4 Neci, omu mirongwe n’omu ntamba]a mwo mugereza okucîshalisa kwinyu, munakaz’ishurhana ebifundo bikali. Murhacihîra mukacicîshalisa nk’olw’ene mukalonza izù linyu liyumvikane enyanya! 5 Ka kwo kucîshalisa nnonza okwôla’! Ka luligi lusiku omuntu ankaderha mpu acîshalisizemwo olwôIa? Okulegerera okubire igosi nk’ishasha, okucibwîka sunzu n’okucîshiga oluvu: ka okwôla kwo odesirage kucîshalisa, kulyâla kwankasimîsa Nyakasane? 6 Okucîshalisa nnonza ka kurhali kw’okûla: okushwêkûla enkoba z’obubî, Okutwa obudagulè okulîka abali omu mpamikwa n’okutwa ngasi budagulè? 7 Kali kuli kukâgabana ebiryo byâwe n’oshalisire, okukâhandisa abakenyi barhajira nyumpa, okukâyambika ab’obwîne barhambirhi buzira okuyâka owinyu muntu? 8 Ntyo wânalangashana nka buce bwa sêzi, ebibande byâwe byanafuma dubaduba, obushinganyanya bwâwe bwanakaz’ikushokolera, n’irenge lya Nyakasane lyanakaz’ikukulikira. 9 Obwo wânayakûza na Nyakasane âkushuze, wânahamagala, naye âderhe, erhi: «Nie ono!» Erhi wankarhenza budagulè emwâwe, okaleka okukaz’ishunga omunwe n’okuderha ebinwa bibî; 10 erhi wâkahà omushalye akalyo wankasimîre olye, n’erhi wankayigûsa oli omu malibuko, akamole kâwe kânayâka omu mwizizi, n’omwizimya gwâwe gwânabà nka kasirahinga, 11 Nyakasane ânakaz’ikushokolera ngasi mango ânakuyiguse omu irûngu; anakomeza amavuha gâwe, obe nk’ishwa lidômerirwe na nk’iriba lirhahubamwo mîshi. 12 Ebyàli bigûkà byânashub’ihinduka mûbako, wânashub’iyimanza emyûbako kurhenga oku iburha kuja oku lindi; bâkuyirika elya Cûbaka ciyûbaka eyali ekola yalangala, elya Nyamuhambûla-njira zàli zikola zihambire, mpu lyo babona aha bayûbaka.

Olwa Sabato

13 Erhi wankaleka okukaz’ilambagira olwa sabato n’okujira eby’oburhimbûzi bwâwe omu lusiku Iwâni lutagatifu, erhi wankayirika olwa-sabato «masîma» n’olusiku lutagatifu lwa Nyakasane «lukengwa», erhi wankalukenga, okaleka okukâgenda n’okukâjira eby’oburhunzi bwâwe n’okuja wadalika, 14 Obwo wanabona omwishingo muli Nyakasane, nânakulengeza oku ngâlè omu nkuba-karhî y’ecihugo, nkushobôze akashambala ka sho Yakobo, olye oyigurhe. Neci, kanwa ka Nyakasane kakudesire!

59

Okucîyunjuza kwo kulerha obucunguzi

1 Nanga! Okuboko kwa Nyakasane kurhali kofi kwa kubaciza, n’okurhwiri kwâge kurhaba na buzibu bwa kuyumva! 2 Ci mabî ginyu go garhuma murhaba hofi na Nyamuzinda winyu, n’ebyâha binyu byo bimmufulika obusù bwâge, mubule kumuyu­mva. 3 Bulya amaboko ginyu gàhemusire omu kubulaga omuko, n’eminwe yinyu yàhemusire n’amabî. Orhunwa rhwinyu rhunakaz’iderha eby’obunywesi, n’olulimi lwinyu ludwîrhe lwahwehwerheza eby’obulyâlya. 4 Ntaye ciru n’omuguma wankaderha mpu aheka aha kagombe oluba­nja kushingânîne, ntâye obûlana omu kuderha eby’okuli; banakâyegemera ebyâzo birhali byo n’okuderha eby’obunywesi, banahige obuhanya, baburhe obubî. 5 Banakaz’iberaguza amaji ga cibugusha, baluke n’enyôgo za nyalwirhangulira. Ngasi yeshi olyakwo amaji gâbo, anafe; n’owâgalabarha, ganarhengamwo empiri. 6 Enyûzi zâbo zirhankarhengamwo mwambalo, barhankanacibwîka ehy’omu bushanja bwâbo. Obushanja bwâbo buli bushanja bwa mabî gonene, na bijiro bibî byône bibaba omu nfune. 7 Amagulu gâbo kugend’ijira amabî galibirhira, barhanahimwa okubiduha nka bagend’ibulaga omuko gw’omweêru-kwêru. Enkengêro zâbo ziri za mabî gône; okushanda n’okunyaga byône bibî omu njira zâbo! 8 Enjira y’omurhûla barhayiyishi, n’obushinganyanya burhabà omu majira gâbo. Enjira zâbo banazijire za binzongonzongo; ngasi ozigeramwo arhabona murhûla. 9 Okwo kwo kwarhumire obucîranuzi bwacîyegûla nirhu n’obushinganyanya burharhuhikayo. Rhwakâg’ilingûza obulangashane, lero gwàbire mwizimya go guyi­sha! Rhwakâg’ilongereza omulengezi, lero omu ndûnduli y’omwizizi mwo rhudwîrhe rhwalambagira! 10 Rhudwîrhe rhwatunduza nka mihûrha yaja yamâmârha oku cizi­mbêro; rhwaja rhwamâmârha nka bantu barhajira masù! Rhunaje rhwadungubeja omu kasirahinga nka bantu baja bafûfûrha cajingwe; kwo rhuli nka mifû n’obwo rhurhalwâla! 11 Rhunaje rhwalumba nka ngoromora, rhurhahwa kulugûrha nka ngûkù. Rhunalingêze oku rhwatwîrwa olubanja, rhukubule! rhunalingûze obucunguzi, ci bucîyegûle kuli nirhu! 12 Okwôla ebwa kuba obugoma bwirhu bwàlûzire embere zâwe, n’ebyâha birhu byône byarhushombanyîsize. Neci, ebyâha birhu birhuli emalanga, n’amabî girhu rhurhagababiri. 13 Rhwalenganyize, rhwagomire Nyakasane, rhwayerekîze Nyamuzinda wirhu omugongo. Rhwagwîra okukaderha eby’okushâba n’eby’obugoma, okukâhiga n’okukâlalira eby’obunywesi omu murhima. 14 Ntyo rhwakwêba obucîranuzi enyuma, n’obushinganyanya rhwabuyimanza erhali hofi. Okuli kurhaciderhwa aha kagombe, n’obushinganyanya bwo hahe: burhacihayerekera! 15 Okuli kwàhirigisire, n’owaderha mpu yêhe arhajira kubî erhi kwo na kucînyagîsa! Nyakasane àbwîne okwôla naye, anashologorhwa n’okwôla kubula obucîranuzi. 16 Abwîne oku nta muntu ciru n’omuguma, asômerwa n’okubona oku ntâye wadesire mpu ahanze abâbo. Lero okuboko kwâge kwâmugwâsa, n’obushinganyanya bwâge yâbà yo nsimiko yâge. 17 Acihundikira obushinganyanya nka mpenzi, n’obucire yâbà yo nsirha y’omu irhwe lyâge. Ayambala emyambalo y’olwihôlo nka cirondo, âcîhundikira n’olûji nka cishûli. 18 Ahembera ngasi muntu ebi àkozire: obukunizi oku bashombanyi bâge n’obubane oku banzi bâge; ebirhwa abirheganyize olwihôlo. 19 Kurhenga ebuzikiro bw’izûba barhinya izîno lya Nyakasane, n’irenge lyâge kurhenga ebuzûk’izûba, bulya kwo ayisha nka lwîshi luhumbarhaze lwayisha lwatundugurhwa n’omûka gwa Nyakasane. 20 Omuciza wa Siyoni amayisha, al’iciza balya bene Yakobo baleka obugoma bwâbo, Nyakasane okudesire. 21 Oku bwâni, Nyakasane okudesire, alaga endagâno yâni rhweshi nabo: Omûka gwâni gukulimwo n’ebinwa byâni nâhiraga omu kanwa kâwe, birharhenge omu kanwa kâwe, n’omu kanwa k’abana bâwe, nisi erhi omu kanwa k’iburha lyâwe, Nyakasane okudesire, bunôla na kuhika emyâka n’emyâka.

60

Irenge lya Yeruzalemu muhyahya

1 Zûka, oyunjule bumoleke! bulya obulangashane bwâwe bw’obwo buyishire, n’irengc lya Nyakasane lyakumolekire. 2 Neci, oku omwizimya guhundikire igulu n’oku omwizizi gubwikîre amashanja, kuli we wehe Nyakasane ayimanzire, n’irenge lyâge lyaja lyalangashana muli we. 3 Amashanja g’abantu gahira njira, gashimbûlîre obulangashane bwâwe, n’abâmi bashimbûlira obumoleke bw’omucêracêra gwâwe. 4 Yinamula amasù eburhambi bwâwe, osinze: boshi bashubûzinye, bayishire emunda oli. Bagala bâwe barhenga kuli na bâli bâwe bayishire baherhwe emugongo. 5 Hano obona okwôla washagaluka, omurhima gwâwe gwarhwangûka, gushagaluke, bulya amagale g’omu nyanja galêrhwa emunda oli, n’amahirhi g’amashanja bayisha bagalundûlire emunda oli. 6 Amasô g’engamiya gakuzunguluka, kuguma n’orhunina rhw’engamiya z’e Madiyani n’ez’Efa. Abarhenga e Saba boshi bayisha bakudwîrhire amasholo n’ensha­ngi, banayishe bayimba irenge lya Nyakasane. 7 Amasô g’e Kedari goshi gashubûkira emwâwe; engandabuzi z’emwa Nebayoti we wâkaz’izikolêsa; zakasôkera ebwa luhêrero lwâni, zintûlwe. Neci, nakuza endâro y’irenge lyâni! 8 Bo bahi bala bayisha bayêrera emalunga nka bitû, baja babalala nka ngûkù ziyêrekîre ebwa nyôgo zâbo? 9 Neci, nie ebirhwa bicîkubagîre: amârho g’e Tarsisi go marhangiriza, gâyisha gadîjrhe abana bâwe barhenga kuli, bacîyikîre amarhale n’amasholo gâbo, mpu baj’ikuza iziîo lya Nyakasane Nyamuzinda wâwe, Omwimâna w’Israheli wàkujîsagya irenge. 10 Abantu b’ihanga bâshub’iyûbaka engo zâwe, n’abâmi babo bâkaz’ikurhumikira. Omu bukunizi bwâni nàkushusire, ci omu bwonjo bwâni nakubîre lukogo. 11 Emihango yâwe ekola yakaz’iyôrha eri miyîgule, erhakayîgalwa n’ôli mûshi n’ôli budufu, lyo bâkaz’ikulerhera amahirhi g’amashanja gayîsha garhuzirwe n’abâmi. 12 Bulya ishanja erhi obwâmi byâbule bwakurhumikira byahirigirha, n’amashanja gâgukumûke. 13 Irenge lya Libano lyâja emunda oli, n’omurhi gw’ensindani, omukalakala n’omuberebere bakaz’iyisha bakudwirhireyo haguma, mpu eyinjihye endâro yani ntagatifu, mpu nkuze halya ndekereza amagulu gâni. 14 Abana ba balya bakazag’ikulibuza, bâkâyisha emunda oli bafukamire, bakacirhimba aha magulu gâwe ngasi boshi bakazâg’ikugayaguza, bâkaz’ikuderha mpu we «lugo lwa Nyakasane», mpu we «Siyoni w’Omwimâna w’Israheli». 15 Ahali h’okuba cijandagwa, mushombwa buzira owaderha mpu akugeraho, nkola nâkujira lukengwa lw’ensiku n’amango na nsîko ya busîme kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 16 Wayish’iyonka amônka g’amashanja, wâyish’iyonka amabêre g’abâmi, onamanye oku niêne Nyakasane nie Mucunguzi wâwe, n’oku Omuyôkozi wâwe ye Ciri-misi Ntwâli ya Yakobo. 17 Ahâli h’omulinga, nakulerhera amasholo, ahâli h’eûuma, nakulerhera amarhale, ahali h’enshâli, âakulerhera omulinga, n’ahali h’amabuye, nakulerhera ecûma. Abacîranuzi nâkuha go Murhûla, n’abarhambo bâwe bwâba Bushinganyanya. 18 Barhakaciyumva akavulindi kaderhwa omu cihugo câwe, nisi erhi buhaguzi erhi ishabâbè omu mbibi zâwe, Ebizimbêro byâwe wâbiyîrika erya «Bucire», n’emihango yâwe erya «Bukuze». 19 Izûba arhali lyo lyacikaz’ikumolekera mûshi, arhanali mwêzi gwo gwacikaz’ikumolekera budufu: Nyakasane ye okola wâbà bumoleke bwâwe ensiku n’amango. na Nyamuzinda wâwe ye okola wâbà irenge lyâwe. 20 lzûba lyâwe lirhakacizika, n’omwêzi gwâwe gurhakacihera, bulya Nyakasane ye okola wâbà bumoleke bwâwe bw’ensiku n’ama­ngo, n’ensiku z’emishîbo yâwe lero zikola zâhwa. 21 Omu lubaga lwâwe murhakacibonekana aharhali bashinganyanya, bayîma omu cihugo ensiku n’amango, yo mimera y’omu ishwa lyâni, gwo na mukolo gw’amaboko gâni, mpu lyo bayêrekana irenge lyâni. 22 Owali munyi lero akola aj’iba bihumbi n’owali munegeshe lero akola aj’iba ishanja lizibuzibu. Nie ono, Nyakasane, hano amango gahika, okwôla nakujira oku iri­ ndo liguma.

61

Omushîgwa wa Nyakasane amanyisa emyanzi y’akalembe

1 Omûka gwa Nyakasane Nyamubâho guli kuli nie, bulya Nyakasane anshîzire amavurha; antuma mpu ngend’iyigîriza abakenyi emyanzi y’akalembe, nfumye abababîre omu murhima, nyâlîze omwanzi gw’obuyôkozi emwa abali omu buja, nnambwîre abali omu mpamikwa oku balîkûzibwa; 2 ndâlike omwâka gw’obwonjo bwa Nyakasane n’olusiku lw’olwihôlo lwa Nyamuzinda wirhu, ntûlirize abali omu mishîbo boshi; 3 ndêrhere abali aha Siyoni omwishingo, mbayambise ecimanè ahâli h’oluvu, mbashîge amavurha g’obushagaluke ahâli h’omwambalo gw’emi­shîbo, mbayambise omwenda gw’olusiku lukulu ahâli h’omurhima gwarhanya. Bâyish’ikaderhwa mitudu y’obushinganyanya, ndimiro y’irenge lya Nyakasane. 4 Bâshub’iyûbaka ebyali bikola bigûkà, bashub’iyimanza enyumpa za bashakulûza bâbo zàli erhi zaho­ngosire; bâshub’iyûbaka engo zali erhi zashabûsire n’enyumpa z’abantu b’amaburhwa ga mîra. 5 Ebigolo byâyish’ikâyâbula amasô ginyu, abantu barhenga ihanga bo baba bahinzi binyu na bakolozi b’e­ nkoma zinyu. 6 Ci mwêhe mwaderhwa badâhwa ba Nyakasane, mwayîrikwa erya barhumisi ba Nyamuzinda wirhu. Mwâkaz’ikalya oku buhirhi bw’amashanja, n’irenge lyâbo mwe mwâliyîmamwo. 7 Ahâli h’enshonyi, mwâhabwa bigabi bibirhi, n’ahâli h’ebijâci, nabo bakola baband’empundu. Okwo kwârhuma bâyushulirwa kabirhi ogwâbo mwanya omu cihu­go câbo, na ntyo babone amasîma g’ensiku n’amango. 8 Neci, nie ono Nyakasane, bushinganyanya ntonya, ci ntakwîrirwa obushambo n’obulyâlya. Nkola nâbahà empyûlo y’okunali, nnanjire rhweshi nabo endagâno y’ensiku n’amango. 9 Iburha lyâbo lyâj’irenge omu gandi mashanja, n’obûko bwâbo bwayôloloka omu zindi mbaga; 61. I: Lola muli Lk 4. 18-19. ngasi boshi banâbabone bayish’ikaderha oku liri ishanja ligishwa lya Nyakasane.

Okuvug’omunkwa

10 Ndwîrhe nacishinga muli Nyakasane,

omurhima gwâni gwamarhwangûka muli Nyamuzinda wâni,

bulya anyambisize emyenda y’obucire,

ampundikira ecishûli c’obushinganyanya,

nka kula omuhya-mulume ayambala ishungwè,

na nka kula omuhya ajagalira emyambalo yâge.

11 Neci, kulya idaho lifunûkamwo emburho

na kulya ishwa limeramwo emburho,

kwo Nyakasane Nyamubâho ameza obushinganyanya

n’obukuze embere z’amashanja.

62

lrenge lya Yeruzalemu

1 Ntahulike erhi Siyoni orhuma, ntadêkerere erhi Yeruzalemu orhuma, kuhika obushinganyanya bwâge bubonekane n’obwâlagale, n’obucire bwâge bumoleke nka kamole. 2 Amashanja gabona obushinganyanya bwâwe, n’abâmi boshi babona irenge lyâwe. Bakuyîrika izîno lihyahya akanwa ka Nyakasane kamanyîsa. 3 Wâbà cimanè calangashana omu nfune za Nyakasane, ishungwè ly’obwâmi omu bula bw’enfune za Nyamuzinda wâwe. 4 Barhakacikuderha mpu we «Cijandagwa!» n’ecihugo câwe cirhakaciderhwa mpu «Bigûkà!» Ci wakâderhwa «Nshagi yâni», n’ecihugo «Muhya», ebwa kuba Nyakasane akurhonya, n’ecihugo câwe câbona owâciyanka. 5 Nka kulyâla omulamba anayanka omunyere, kwo n’owâkuyûbaka akuyanka nâwe; na nka kulya omuhya-mulume anashagaluka omuhya orhuhimire, kwo na Nyamuzinda wâwe âshagaluka we orhumire. 6 Oku nkûta zawe, Yeruzalemu, nàhizirekwo abalâlîzi; ôli mûshi ôli budufu, nta mango bankabulika. Ewe! mwe mukaz’iyîbuka Nyakasane, murhagohekaga! 7 Murhamulekaga aluhûka, kuhika ashub’iyûbaka Yeruzalemu, kuhika ashub’imujira irenge ly’igulu. 8 Nyakasane àcigashire okulyo kwâge n’okuboko kwâge kugala-byoshi, erhi: «Ntakaciziga nti emburho yâwe elibwe n’abashombanyi bâwe; n’abantu b’ihanga barhakac’igorhomera amamvu waluhiraga. 9 Ci ngasi abanâsârûle emburho, bo banayiryekwo banakuze Nyakasa­ne, na ngasi abanâtwe emijôco, bo banâyinywekwo amamvu omu bululi bw’endâro yâni ntagatifu». 10 Mugere, mugere omu mihango, murheganyize olubaga lwâni enjira; mukombeze, mukombeze omulimbwa, murhenzemwo amabuye; mumanike ecimanyîso c’okushûbûza olubaga! 11 Ala oku Nyakasane amabirikira kuhika ebuzinda bw’igulu, erhi: «Mubwire mwâli wa Siyoni, mpu: ‘Omucunguzi wâwe oyo oyiruka, ayîshire n’oluhembo lwâge, n’empyûlo yâge emushokolire’. 12 Bâkaz’iderhwa ‘Lubaga lutagatifu’, ‘Abacungulagwa na Nyakasane’; nâwe wene bâkâkuderha ‘Owakâg’ilongerizibwa’, ‘Lugo luko­mbêre’».

63

Obuhane bwa Edomu

1 Ye ndi oyôla warhenga e Edomu, arhenga e Basra anayambîrhe emyenda yayisha yalaza? Ali mwinja omu myambalo yâge, anayisha akananda n’emisi yâge yoshi: «Niêne^r nie nderha n’obushinganyanya, nie ntwali omu kuciza». 2 Cirhumire omwambalo gwâwc gulikwo akaduku, cirhumire oyambîrhe nka mukanzi? 3 «Aha mukenzi niêne niêne nàliho nàkanda, na ntâye omu lubaga wàntabire. Obwo omu burhe bwâni nanacibakanda, nabalabarha omu bukunizi bwâni; omuko gwâbo gwampamira oku mishangi, na ntyo nazinza emyambalo yâni. 4 Neci, omu murhima gwâni muli olusiku lw’olwihôlo, n’omwâka gw’obucunguzi bwâni gwamâhika. 5 Nàlozire eyi n’eyi: nta murhabâzi! Nàzânwa: ntabonaga burhabâle! Lero okuboko kwâni kwàntabâla n’obukunizi bwâni bwànzibuhya. 6 Omu burhe bwâni nàlabarha embaga, omu bukunizi bwâni nàbavungunyula, omuko gwâbo nàgubulagira oku idaho.»

Nyamubâho ye Muciza

7 Nkola nâkuza engalo za Nyakasane n’irenge lya Nyamubâho, ngasi kantu Nyakasane arhujirire kwoshi, n’aminja gâge garhajira lugero ajirire enyumpa y’Israheli, Arhuyeresire obwonjo bwâge erhi arhubabalira n’erhi arhushobôza omwandu gw’engalo zâge. 8 Anaciderha, erhi: “Neci, bâmaba lubaga lwâni, bana bâni barhankannenganya»; ànacibaciza. 9 Omu malibuko gâbo goshi, arhali ntumwa nisi erhi malahika, ci yene wàyishir’ibacungula. Omu buzigire n’omu lukogo lwâge, yene wàbayôkwire; àbabarhula, àbahêka yene omu nsiku za mîra zoshi zoshi. 10 Ci bôhe bamugomera banakuniza Omûka gwâge mwimâna. Lero ànacihinduka mushombanyi wâbo, yene abatulakwo enta­mbala. 11 Obwo bàkengêra ensiku za mîra, amango g’omurhumisi wâge Musa. Ngahi àjirage olya wabayôkolaga omu nyanja, olya lungere w’obusô bwâge? Ngahi aligi olya wàbahiragamwo Omûka gwâge mwimâna? 12 Ye olya wajag’alusa okulyo kwa Musa n’okuboko kwâge kw’irenge, olya wàgabanyagya amîshi ember zâbo, mpu lyo izîno lyâge likuzibwa ensiku n’amango. 13 Ye olya wàbagezagya emuhengere nka citerusi cagera omu irûngu, barhanàhuliganaga, 14 ci baciyôrhera nka bishwêkwa byàyandagalira omu lubanda. Omûka gwa Nyakasane gwabahêka ah’iluhûkiro. Ntyo kwo wàlongoline olubaga lwâwe, mpu lyo izîno lyâwe lij’irenge. 15 Sinza kurheng’emalunga, ocîbonere kurheng’ebwa ndâro yâwe ntagatifu n’ey’iranga. Ngahigi olûji lwâwe n’oburhwâli bwâwe byàjire? K’okuboko kwâwe n’obwonjo bwâwe kuli nie byàhwire? 16 Neci, we larha! Bulyala Abrahamu arharhuyishi, naye Israheli arhankacirhumanya. W’oyo, Nyakasane, we larha, we Muciza wirhu kurhenga ensiku n’amango, lyo izîno lyâwe. 17 Cici cirhumirage, Yagirwa Nyakasane, oleka rhwahabukira kulî, rhwarhenga omu njira zâwe, n’okudundaguza emirhima yirhu ebule kukurhînya? Galuka erhi buzigire bw’abarhumisi bâwe burhuma n’obw’amashanja gw’omwîmo gwâwe. 18 Gali manyi amango olubaga lwâwe lutagatifu lwayîmiremwo ako ka­shambala; abashombanyi birhu bahumânyize endâro yâwe ntagatifu. 19 Kurhenga mîra rhurhaciyôrha nka lubaga orhegeka, olurhacijira izîno lyâwe. Acibâga wankabera amalunga, okayandagala! Entôndo zânageramwo omusisi embere zâwe!

64

Obuhane bwa Edomu

1 Ye ndi oyôla warhenga e Edomu, arhenga e Basra anayambîrhe emyenda yayisha yalaza? Ali mwinja omu myambalo yâge, anayisha akananda n’emisi yâge yoshi: «Niêne^s nie nderha n’obushinganyanya, nie ntwali omu kuciza». 2 Cirhumire omwambalo gwâwc gulikwo akaduku, cirhumire oyambîrhe nka mukanzi? 3 «Aha mukenzi niêne niêne nàliho nàkanda, na ntâye omu lubaga wàntabire. Obwo omu burhe bwâni nanacibakanda, nabalabarha omu bukunizi bwâni; omuko gwâbo gwampamira oku mishangi, na ntyo nazinza emyambalo yâni. 4 Neci, omu murhima gwâni muli olusiku lw’olwihôlo, n’omwâka gw’obucunguzi bwâni gwamâhika. 5 Nàlozire eyi n’eyi: nta murhabâzi! Nàzânwa: ntabonaga burhabâle! Lero okuboko kwâni kwàntabâla n’obukunizi bwâni bwànzibuhya. 6 Omu burhe bwâni nàlabarha embaga, omu bukunizi bwâni nàbavungunyula, omuko gwâbo nàgubulagira oku idaho.»

Nyamubâho ye Muciza

7 Nkola nâkuza engalo za Nyakasane n’irenge lya Nyamubâho, ngasi kantu Nyakasane arhujirire kwoshi, n’aminja gâge garhajira lugero ajirire enyumpa y’Israheli, Arhuyeresire obwonjo bwâge erhi arhubabalira n’erhi arhushobôza omwandu gw’engalo zâge. 8 Anaciderha, erhi: “Neci, bâmaba lubaga lwâni, bana bâni barhankannenganya»; ànacibaciza. 9 Omu malibuko gâbo goshi, arhali ntumwa nisi erhi malahika, ci yene wàyishir’ibacungula. Omu buzigire n’omu lukogo lwâge, yene wàbayôkwire; àbabarhula, àbahêka yene omu nsiku za mîra zoshi zoshi. 10 Ci bôhe bamugomera banakuniza Omûka gwâge mwimâna. Lero ànacihinduka mushombanyi wâbo, yene abatulakwo enta­mbala. 11 Obwo bàkengêra ensiku za mîra, amango g’omurhumisi wâge Musa. Ngahi àjirage olya wabayôkolaga omu nyanja, olya lungere w’obusô bwâge? Ngahi aligi olya wàbahiragamwo Omûka gwâge mwimâna? 12 Ye olya wajag’alusa okulyo kwa Musa n’okuboko kwâge kw’irenge, olya wàgabanyagya amîshi ember zâbo, mpu lyo izîno lyâge likuzibwa ensiku n’amango. 13 Ye olya wàbagezagya emuhengere nka citerusi cagera omu irûngu, barhanàhuliganaga, 14 ci baciyôrhera nka bishwêkwa byàyandagalira omu lubanda. Omûka gwa Nyakasane gwabahêka ah’iluhûkiro. Ntyo kwo wàlongoline olubaga lwâwe, mpu lyo izîno lyâwe lij’irenge. 15 Sinza kurheng’emalunga, ocîbonere kurheng’ebwa ndâro yâwe ntagatifu n’ey’iranga. Ngahigi olûji lwâwe n’oburhwâli bwâwe byàjire? K’okuboko kwâwe n’obwonjo bwâwe kuli nie byàhwire? 16 Neci, we larha! Bulyala Abrahamu arharhuyishi, naye Israheli arhankacirhumanya. W’oyo, Nyakasane, we larha, we Muciza wirhu kurhenga ensiku n’amango, lyo izîno lyâwe. 17 Cici cirhumirage, Yagirwa Nyakasane, oleka rhwahabukira kulî, rhwarhenga omu njira zâwe, n’okudundaguza emirhima yirhu ebule kukurhînya? Galuka erhi buzigire bw’abarhumisi bâwe burhuma n’obw’amashanja gw’omwîmo gwâwe. 18 Gali manyi amango olubaga lwâwe lutagatifu lwayîmiremwo ako ka­shambala; abashombanyi birhu bahumânyize endâro yâwe ntagatifu. 19 Kurhenga mîra rhurhaciyôrha nka lubaga orhegeka, olurhacijira izîno lyâwe. Acibâga wankabera amalunga, okayandagala! Entôndo zânageramwo omusisi embere zâwe!

65

Obuhane bw’abaharâmya banyamuzinda bw’obwihambe

1 Nalembire okuyegerwa n’abarhakag’ind6sa, naycmire okushimanwa n’abarhakûg’innonza. Nanacibwîra ishanja lirhashenga izîno lyani, nti: «Nie onol nie ono!»

2 Ngasi lusiku nakiuambulira amaboko gani cbwa lubaga lw’entumva, ebwa balya bakulikira enjira mbi omu kushimba amiru gâbo.

3 Luli lubaga lukaz’insholoshonza burhahusa: banakaz’irherekera omu mashwa n’okusing6nolera obuku oku madofali.

4 Banayubakc omu byusho n’okuja bacifulika budufu; banakaz’ilya enyama y’engulube n’okuyunjuza embehe zâbo n’ebiryo bigalugalu.

5 Banakaz’iderha, mpu: «Ociyegule, orhanyegeraga, bulya ndi mwimâna kukulusha!» Ebyola kwo biri nka mugi omu mazulu gani, nka muliro guyôrha gwadurha ngasi mango.

6 Ala oku biyandisirwe embere z’amasu gani; ntahulike kuhika mpane nnampane lwoshi lwoshi

7 amabî ginyu n’amabî ga basho, goshi haguma, Nyakasane okudesire. Bakazag’igend’iyokcra obuku oku ntôndo n’okundogorhcra oku rhurhondo; ebijiro bya mira nkolaga nabigerera oku lugero lukwânîne.

8 Ntyala kwo Nyakasane adesire: Nka kula abamashimana omurhobo omu cihadu c’omuzâbîbu, banaderhe mpu: «Omanye orhacishcrezagya, bulya muli omugi­ sho», ntyôla kwo najira erhi barhumisi bani barhuma, ndek’ishereza byoshi.

9 Olubaga lwa Yakobo naluha iburha, na muli Yuda nakulamwo owayima omu ntôndo zani: abishogwa bani bazihabwa n’abarhumisi bani baziberakwo.

10 Saroni âhiduka lwâbuko lwa bibuzi, n’olubanda lwa Akori lwâba cirâlo c’enkafu kuli olwôla lubaga lwâni lwakazâg’innongereza.

11 Ci mw’oyo, mwe mwàlekereraga Nyakasane, mwe mwàyibagiraga entôndo yâni ntagatifu, mwe mwagwîkiraga Gadi oluhêro mwanakaz’ibumbira Meni akabehe,

12 ngôrho mmubîkîre. Mweshi mweshi mwânigirwa aha ibâgiro, bulya nàhamagazize murhanayàkuzagya, nàdesire murhanayùmvagya; ebi mbona bibi byo mwajizire, n’ebinshologorha byo mwehe mwaciîshozire,

13 Co cirhumire aderha ntyala Nyakasane Nyamubâho; Ala oku abarhumisi bâni bâbona eci balya oku mw’oyo mwahungumuka n’ishali! Ala oku abarhumisi bâni bâbona eci banywa oku mw’oyo mwafà n’enyôrha! Ala oku abarhumisi bâni bahama n’omwishingo oku mw’oyo enshonyi zammubumba!

14 Ala oku abarhumisi bâni bâkaz’ibanda empundu z’omwishingo n’obusîme omu murhima oku mw’oyo mwâbanda endulu z’entanya omu murhima, na ntyo mulake munatwike omurhima!

15 Mwâsiga izîno linyu liyôrhe ndahiro y’ abishogwa bâni, bâkaz’ iderha, mpu: «Nyakasane Nyamubâho akakurhingamira!» Ci abarhumisi bâge âkabaderha omu lindi izîno.

16 Ngasi yeshi wânalonze omugisho omu cihugo, ânagishwe na Nyamuzinda w’okuli, na ngasi wânalonze okunywa akasheba omu cihugo, anacîgashe oku izîno lya Nyamuzinda w’okuli . Bulya amalibuko ga mîra gâyibagirwa, gafulikwe kuli n’amasu gâni.

17 Ala oku nkola nalema amalunga mahyahya n’igulu lihyahya^t; barhakacikengera ebyàgezire, barhakacibiyîbuka bundi.

18 Ci mushagaluke munahame n’omwishingo ensiku n’amango erhi ebi nâlema birhuma. Neci, nkola nahindula Yeruzalemu abe mwishingo , n’oluba ga !wâge bube busime

. 19 Nacishingira Yeruzalemu nnashagaluke erhi lubaga lwâge lurhuma; murhakaciyumvikana ndûlu erhi cihogêro .

20 Murhakacibonekana hibonjo hyalama nsiku nsungunu , nisi erhi mushosi orhâyunjuze ensiku zâge zoshi; bulya omusole gwakaz’ ifîra oku myâka igana, n’orhahisiri oku myâka igana erhi ali muhehêrere.

21 Bâkaz’iyûbaka enyumpa banazibêre mwo, bâkaz’irhwêra olukoma lw’e mizâbîbu banalye amalehe gayo.

22 Barhakaciyûbaka enyumpa mpu owundi muntu abe ye oyihandamwo, barhakacirhwêra mpu owundi muntu abe ye obirya; bulya ensiku z’olubaga lwâni zaluga nk’ez’omurhi, n’abishogwa bâni bâkaz’ishajîsa ebyàlukagwa n’amaboko gâbo.

23 Barhakacirhamira busha, barhanakaciburhira mishîbo; ci bwâba bûko bw’abagishwa ba Nyakasane, bo n’abana bâbo.

24 Niene nâkaz’ibashuza embere bampamagale^u; bâkaz’ iba barhaciyusa okuderha erhi mîra nabayumvirhizagya.

25 Ecihazi n’omwana-buzi bakâkerera haguma; entale yakâkera akahasi nka nkafu; n’enjoka yôhe yakâlya omutulo. Nta bubî na nta buligo byacikolwe oku ntôndo yâni ntagatifu yoshi, kwo Nyakasane adesire.

66

Okuharâmya kushingânîne

1 Ntyâla kwo Nyakasane adesire: Empingu yo ntebe yani y’obwâmi, n’igulu co citumbi mpirakwo amagulu. Nyumpa nci mwankanyûbakira na ngahi hankaba buluhûkiro bwâni?

2 Ebyôla byoshi maboko gani gabijiraga, biri byâni ebyôla byoshi, Nyakasane okudesire. Alaga oyu ndolakwo: omukenyi n’omunyinyi, ogeramwo omusisi omu kuyumva oluderho lwâni.

3 Banarherekêre enkafu bagal’igend’iyîrha omuntu! banarherekêre omwana-buzi banagal’igend’iniola akabwa igosi! Banarhule enterekêro, ci ya mwamba gwa ngulube! Banasirîze enshangi, ci erhi banaharâmya banyamuzinda b’obwiha­mbe!^v Bohe bàcishozire enjira zâbo, n’emirhima yâbo omu bibîbibi mwo elongeza amasîma!

4 Nani nkola nacîshoga ebiri bibi kuli bo, nabahondakwo obuhanya badwîrhe barhînya, bulya nahamagire, na ntâye wayakûzize, nadesire, na ntâye wayumvîrhe; bajizire ebiri bibi omu masù gâni, n’ebingayisa byo bacishozire.

Obushagaluke omu Yeruzalemu

5 Yumvagi akanwa ka Nyakasane, mw’oyo mwe murhinya akanwa kaâge! Balya bene winyu bammushôshôba banammulibirhakwo izîno lyani lirhuma, badesire, mpu: «Nyakasane ayerekanage irenge lyâge, lyo nirhu rhubona obusîme bwinyu!» Cikwône bo enshonyi zabumba!

6 Akashakanyo kali omu lugo, akahâye kali ebwa ka-Nyamuzinda: izu lya Nyakasane elyo, al’ihâ abashombanyi bâge oluhembo lubakwânîne.

7 Embere arhangire okufumba, erhi mira aburhaga; embere arhangire okuyumva emikero, âhebaho omwana-rhabana.

8 Ndi okola oyumvîrhe kwa bene okwôla, ndi okola obwîne kwa bene okwôla? Ka ecihugo cankaburhirwa oku lusiku luguma’? Ka ishanja lyankaburhwa caligumiza? Oku anacirhangira okufumba, Siyoni amaburha abana bâge.

9 Ewe! ka nankayigula enda y’omuzire buzira kumubusamwo omwana? Nyakasane okudesire. N’akaba nie mburhîsa, ka nankaderha nti nkola nafunika enda? Nyamuzinda wâwe okudesire.

10 Cishingi mweshi na Yeruzalemu, shagaluki erhi ye orhuma, mweshi mwe mumuzigira! Yunjuli busîme haguma naye, mweshi mwe mwàli omu mishibo haguma naye!

11 lyo muhash’iyonka munayigurhe amonka gâge g’oburhulirize, lyo munûnugurha munacîshingire ibêre lyâge ly’irenge.

12 Bulyala ntyala kwo Nyakasane adesire, erhi: Ala oku namuyerekeza omurhûla nka kula olwîshi luhulula, namuyerekeza irenge ly’amashanja nka mugezi guyunjulîre. Mwayonkesibwa, muhêkwe emugongo munajûhirizibwe oku madwi.

13 Nka kula omuzire arhûliriza omwana wâge, kwo nani nammurhûliriza, murhimûkwe e Yeruzalemu.

14 Mwabona okwôla, omurhima gwinyu guyunjule mwishingo; amavuha ginyu, nka kula olubala luyâsa, kwo nago gayâsa. Okuboko kwa Nyakasane kwamanyisibwa omu barhumisi bâge, n’obukunizi bwâge omu bashombanyi bâge.

15 Neci, Nyakasane oyo oyishire omu ngulumira y’omuliro, n’engâle zâge ziri nka mpûsi ya cihûsi, mpu lyo ayîsh’iyumvisa obukali bw’obukunizi bwâge, n’emihigo yâge omu ndimi z’ornuliro.

16 Neci, ornu muliro atwîra ngasi muntu olubanja, erhi anafumbasire engôrho yâge anayiyerekîze ngasi muntu: abanigûsibwa na Nyakasane bali banji!

17 Balya bacicêsa n’okucîshukira omu mashwa, mpu bashimbe olya ogalimwo ekagarhî, ngasi balya banalya enyama y’engulube, ebiryo bigalugalu n’amalindye, abôla boshi bâhungumukira haguma, Nyakasane okudesire^w.

Amashanja goshi gashubûzibwa

18 Nie ono mmanyire ebijiro byabo n’enkengero zâbo. Nyishir’ishubûza amashanja goshi n’abantu ba ngasi lulimi, bayisha babone irenge lyâni. 19 Nâbahebakwo ecimanyîso, na balya bafulumukaga olufù muli bo, nâba­rhuma emw’amashanja: e Tarsisi, e Puti n’e Ludi -emwa balya bafôla omuhe­rho–, nâbarhuma e Tubali, e Yavani n’omu birhwa bya kulî-kulî, birya bi­rhasâg’iyumva naderhwa birhanâsag’ibona irenge lyâni; bâyîsh’imanyisa irenge lyâni. 20 Barhenza bene winyu boshi ebw’amashanja goshi, babalerhe nka nterekêro yarhulwa Nyakasane: bâyisha oku biterusi, oku ngâle, oku bitanda, oku ndogomi n’oku ngamiya, baj’ebwa ntôndo yâni ntagatifu, e Yeruzalemu, kwo adesire Nyakasane; na bene Israheli bâyisha badwîrhe entûlo omu rhulugu rhwinjinja, bazihêke omu ka-Nyamuzinda. 21 Ciru narhôla muli bo ababa badaâhwa n’abaleviti, kwo adesire Nyakasane.

22 Neci, nk’oku amalunga mahyahya n’igulu lihyahya nâlema byâyôrha bibâho embere zâni, kwo adesire Nyakasane, ntyo kwo obûko bwinyu n’izîno linyu byâyôrha bibâho. 23 Kurhenga oku mwêzi gwabaluka kuhika oku gundi gwabaluka, na kurhenga oku sabato kuja oku wundi sabato, ngasi muntu ayîsh’ikaz’ifukama embere zâni, kwo adesire Nyakasane. 24 Okubundi obwo banaja bashimâna emirhumba y’abantu bàngomeraga, bulya omuvunyu gwâbo gurhâfè n’omuliro gwâbo gurhazimè; bayôrhe bali côba oku bantu boshi.

---

 ^a1.1 Aga mazîno g’Abayahudi, ecigreki n’enfarasè n’ecilatini byagayegwire n’enshôko yago, cihebraniya, ci rhwaciseza oku gayegeza hofi n’oku bagaderha omu cihebrahiya. munkwa oku Abadâhwa baburhwa b’e Bukavu na C.D.P.C.L. bo barhuhaga binji omu kuhindula Bibliya omu mashi, rhulole Ebibliya Ntagatifu, Verbum Bible, Kinshasa 1992. Osiyasi ye Ûziyahu; Ahaz ye Akazi; Hizekiyahu ye Hezekiyahu

 ^b1.8 Mwâli wa Siyoni, kwo kuderha Yeruzalemu.

 ^c1.21 Ahala hône ho Yesha’yahu ashushanyize Israheli nka mukazi wa cishungu. Yehe Hozeya arhahusagya kuderha ntyo (lola Hoz 1, 2; 2, 7; 3, 3… ). Yeremiya na irûngu bacikudesire.

 ^d2.7 Ezo ngâlè ziri za kurhabâla. Omu kulâba amango ecihugo càli ciyôlolosire kuli mwâmi: Yerobwâmi (2 8am 14. 25: 2 Nga 26. 7; 27. 3). Obunji bw’engâlè buyêrekîne oku banacikubagira emisi yâbo, obwemêre babuheba enyuma. Omu nsiku zâyisha. Nyamubâho alonzize aherêrekeze engâlè n’ebiterusi (Rhulole muli Yoz 3,1; Am 2, 15; 4, 10; Hoz 14, 4).

 ^e2.12 Olusiku lwa Nyakasane: olole Am 5. 18; Iz 13, 9; Eze 7. 10; Sof 1, 15.

 ^f4.1 Bakazi nda oku mulume muguma, bulya balume banji bâfà n’ebîrha na banji baja ornu mpamikwa. Bene lsraheli babona oku ntako bankacibona iburha. Hano abwo bakazi babona ntyo, bâlonza mulume muguma akâbakûla enshonyi.

 ^g5.26 Ishanja l’ihanga: Kwo kuderha bantu b’e Asuru. Nnâmahanga amabakema mpu bayishe bahane Abayahudi. Lola muli Yoz 1, 7-9; 10, 23.

 ^h7.14 Obwo bwo bulêbi bukulu buyêrekîre Omucunguzi Mwâmi Yezu. Emanûweli kwo kude­rha: Nyamuzinda-haguma-nirhu.

 ⁱ8.3 Nyakasane akahâna izîno erhi hali ecirhumire. Abana bakag’iyîrikwa omu kushimba nk’oku babusirwe erhi omu kushimba oku Nyamuzinda âmurheganyize (Murh 30, 6… ).

 ^j9.1 9, 1: Okuhika kwa Kristu e Galileya kwayunjuliza obwo bulêbi (Mt 4, 13-16).

 ^k10.2 Kulibuza abakana n’okunyagûza enfuzi: kwo kuderha kubazimba.

 ^l11.1 Kurhondêrera kw’olu lukere lwa burhanzi kuhika lwa kali mwenda, bishambîrwe biyerekîre obulêbi bw’Omucunguzi.

 ^m11.6 Ezo nyiganyo zihugwire oku omu nsiku z’obucunguzi, rhwashub’iyishilama n’omurhûla nka kulya byàli omu ishwa ly’amasîma.

 ⁿ18.1 Omu cihugo c’e Mîsiri n’e Kushi mwàli migù minji.

 ^o18.2 Yeshayahu abwîzire abarhambo b’e Mîsiri baleke okukaz’ikoza abantu, mpu barhabalire Asuru; cikwône bagaluke emwâbo e Mîsiri.

 ^p19.16 Emyanzi y’obucunguzi eyigîrizibwe oku bantu boshi, ci arhali ya bene lsraheli bône. (Lola muli lz 40-45; Yer 44, 1).

 ^q22.1 Yeshayahu àshambîre ebi binwa erhi Hezekiyahu amayusihima abanya Asuru, mwâka gwa 701 e­mbere z’okuburhwa kwa Yezu.

 ^r22.8 Mwakengire oku cibikira amîshi muhako, ci, mwayibagira okuhûna oburhabâle emwa Nyamuzinda.

 ^s24.21 Omurhwe guli omu malunga enyanya: kwo kuderha nyenyêzi.

 ^t27.2 Olukoma lw’emizâbîbu minunu ye Israheli, cikwône lsraheli odesirwe ahâla, ali lsraheli mweme­zi; arhali lsraheli w’omugoma badesire omu cigabi ca 4, 1-7.

 ^u28.10 Abadâhwa babî n’abalêbi h’obunywesi bashekera Izaya n’okukaziderha mpu ngasi bamuyumvirhiza boshi banali bana barho bonebone; mpu ciru anakolesc enderho ziri nka mwana wayiga okudâda. Yeshayahu abayeresire, erhi: «Ciru ninyu Nyamuzinda amuyigîriza omu lulimi lw’iha­nga (kwo kuderha omu lulimi lw’abasirika b’e Asûru).

 ^v29.16Olu lwiganyo lwalikolêsibwa bwenêne n’abalêli omu kulonza okuderha oku omuntu, Nyamuzinda ayegemera na kandi oku okuvunika kw’omuntu kuba kulemhu nka kulaenyungu erhimang’ibereka.

 ^w35.1 Eci cigabi cirhuhugulire gurhi abalulize bayagaluka kurhenga e Babeli (bigabi 40-55).

 ^x36.1 Ecigabi ca 36 kuhika ca 39, kuleka 38; 9-20, birhushambalire oku myanzi erya yonênè yabulaga bugendekera muli 2Bam 18, 13-20. Ebigabi bya Yeshaya’hu biyêrekîne emizobôlo y’ebiri omu 2Bam

 ^y37.1 Erhi bayumva oburhe bunene bayumva n’ecifufu, Abayahudi bàsharhula myambalo yâbo kurhengerera omu igosi, kuhika oku mukaba; ciru nkaba bayambala na sunzu; n’okucîshiga oluvu.

 ^z40.12 Muli eyi milongo 12-26: Omulêbi akuzize obukulu, obushinganyanya n’obumanye bwa Nyamuzinda; n’obuhashe bwâge bunji bwenêne. Omulêbi alonzize okubwîra Abayahudi mpu bakolere Nyamu­bâho, baleke banyamuzinda b’obunywesi.

 ^a43.1 Emilongo 1-13: Erhi ayûs’iyerekana obuzigire bwa Nyamuzinda oku lubaga lwâge lwishogwa, omulêbi akengezize kandi Abayahudi oku Nyamuzinda aba muguma. Bulya abalungu bâbo bakagiharâmya banyamuzinda banjibanji bw’obwihambe, ago gàli mashumi manji oku Bayahudi.

 ^b43.24 Abapagani bakagikolesa amasheke gagwerhe obuhumule bwinja amango bagashâniza banyamuzinda bâbo b’obwihambe. Rhulole muli Eze 27, 19; Lwi 4, 14.

 ^c44.9 – 44. 9: Omulêbi ali arhonda abapagani, abayeresire oku bali bahwinja bala baharâmya ensa­namu bône babinjaga, zirhabâzizîne: eba misingala ya marhale, biba bihimbi bya mirhi byône­ byône.

 ^d46.1 46, 1: Bàli na Nebo bàli banyamuzinda b’obwihamhe b’e Babeli, nshanga za bazimu Abanya-Babiloni bakazâg’iharâmya.

 ^e48.4 Ngasi mango abalêbi bakazigikalihira Abayahudi erhi kurhayumva kwâbo kurhumire, Israheli luli lubaga lwa cikanyi cirhagomha. Rhulole muli Lub 2. 9; Lush 9. 13; 2 Barn 17, 14; Yer 7, 26.. lwacijizire muhûrha, lurhayumva: Iz 6, 9-10; 42, 19-20; 43, 8, erhi lulahira mpu lurhakakolera Nyamuzinda n’omu kuvuna amarhegeko, Yer 2, 20; 5, 5. Olubaga lw’Israheli lwàhanwa, lwàrhindibuzibwa n’olubaga lw’ilianga, Lush 28, 48. Cikwône Nyakasane arhalikiriraga olubaga !wâge.

 ^f49.15 Eyi milongo ibiri 14-15, Lola 40, 27; 54, 4-10; Hoz 11. 8-9.

 ^g50.1 Ecerhe: Nyamuzinda arhal’ikiriraga Abayahudi; kunali nka kulya omukazi wahulusîbwe n’iba buzira cerhe c’okuvuna obuhya, anagaluka amango amacîyûnjuza. Abayahudi nabo erhi bakaciyu­njuza bakagalukira Nnâmahanga, anabayankirira anabashibirire buhyahya nka bana bâge. Ecerhe c’okuvuna obuhya: Lola muli Mt 5, 31; 19, 7; Mk 10. 4 …

 ^h50.4 emilongo, 4-11: gali mafulûlo kuli Masiha, Nnawirhu Yezu Kristo.

 ⁱ53.3 Lola muli Lul 22, 6-7.

 ^j54.1 Yeruzalemu muhyahya: Nkakula entumwa Paolo akudesire, olu lwiganyo luyêrekîre aka-Nyamuzinda kàli e Yeruzalemu muhyahya (Gl 4, 27).

 ^k54.8 Nakufa bzonjo: Oku omulume azigira omwana wâge, lwanaba lwiganyo lw’obuzigire bwa Nyamuzinda oku lubaga lwâge (Hoz 1,6; 2, 1;Yer 31, 20; lz 49, 14-16). • Obuzigire bwa Nyamuzinda rhwanabushushanya n’obuzigire omuntu ajira kuli mukâge. • Obuzigire bwa Nyamuzinda kuba kufa obwonjo. • Omu buzigire, Nyamuzinda akashobôza omuntu n’akamuhamagala, arhacigalula akanwa kâge.

 ^l55.3 Endagâno y’ensiku n’amango: yo ndagâno mpyahya: Lola muli Yer 31, 31. ……..

 ^m56.1 Ezi nderho za Nyamuzinda ziyalizize obucunguzi bw’amashanja goshi.

 ⁿ56.7 Enyumpa y’okushenga: Rhulole muli Mt 21, 13.

 ^o56.9 Ezo nsimba, luli lwiganyo lw’abakulu n’abashombanyi b’Israheli. Abàli bakulire olubaga embere z’olubungo, barhàli bantu nkana.

 ^p57.5 Hali amango erhi abana babâzirwe amango g’obugashânize bw’ecipagani; kwàli kuga­shâniza banyamuzinda b’obunywesi na b’obwihambi, bazimu n’enshanga abapagani bacîkumbabo. Rhulole muli Lub 18, 21.

 ^q58.1 Obuyemere nkana: burhanzi kali kantu k’omu murhima, ci arhali kubonekana embuga konene. (Lola muli Am 5, 21).

 ^r63.1 63, 1: Ezo nderho eri nshambalo ya Nyamuzinda bône omulêbi. Edomu luli lwiganyo lw’aba­shombanyi boshi ba Nyamuzinda.

 ^s63.1 63, 1: Ezo nderho eri nshambalo ya Nyamuzinda bône omulêbi. Edomu luli lwiganyo lw’aba­shombanyi boshi ba Nyamuzinda.

 ^t65.17 Lola Maf 21, 1; 2 Pt 3, 13.

 ^u65.24 65, Rhulolc ccigabi ca 11, 7. 9.

 ^v66.3 Ebyo byo bijiro by’ecipagani byalihanzibwe n’lrhegeko,

 ^w66.17 bijiro bya cipagani ebyo,

JER – – Bible en mashi du Congo

YEREMIYAHU,Yrmeyahu (ירמיהו) RHUDERHA YEREMIYA

Enshokolezi

Yeremiyahu aburhagwa enyuma lya hofi myâka igana kurhenga lzaya abusi­rwe, omu mwâka gwa 650 embere z’okuburhwa kwa Yezu Kristu. Aburhiragwa hofi n’e Yeruzalemu. Ali w’omu mulala gw’abadâhwa bakulu. Nyamuzinda amuhamagala erhi aciri murho (1, 2). Alamire amango obwâmi bwa Yuda bwali omu malibuko. Nabukondonozo­ri, mwâmi w’e Babeli ayîma omu Israheli-Palestina. Omu mwâka gwa 597 embere ly’okuburhwa kwa Yezu, ahima Yeruzalemu, ashâba aka-Nyamuzinda. Ago mango erhi Yeremiyahu ali ayigîriza, alibuzibwa n’abasirika bâge; bamu­kwêba omu mpamikwa. Erhi oyo mwâmi ayanka Yeruzalemu, Yeremiyahu aci­shoga okulama omu Israheli-Palestina. Erhi Abayahudi bayâboha, bayakira e Mîsiri. Yeremiyahu abakulikira. Hali amango erhi yo anafirire. Yeremiyahu agwerhe omurhima gw’obwonjo, omurhima gw’obuzigire. Ali muntu walonzagya omurhûla. Omu kalamo kâge koshi alwisize bene wâbo, abâmi, abadâhwa, abalêbi bw’obunywesi, olubaga lwoshi, lyo omurhûla guyîma. Omukolo ahâbagwa na Nyamuzinda gwalimulibuzize. Okushambâla kwaâge omu murhima na Nyamuzinda kwâli mirenge: «Cirhuma amababale gâni garhahwa?» (15, 18). Omu myandiko y’okurheganya, Ayubu anaciderha, erhi: «Olusiku nàburhagwa lukaba luhehêrere» (20, 14). Ago mababale gamucêsa iroho ganaliyigula kuli Nyamuzinda. Ecirhuma Yeremiyahu aba murhonyi emwirhu buli obwo buyemêre n’obwinja bw’omurhima bw’akalamo kâge. Embere ly’okufa kwâge, aj’irenge bwenêne. Enyigîrizo zâge zayishiyunjula erhi idini ly’omurhima mwinja lirhuma. Yeremiyahu ali lwiganyo lw’akalamo n’amalibuko ga Yezu.

EBIRIMWO

1. Okuhimwa kwa Yuda: cigabi 1-25

2. Yeremiyahu aleba oku omurhula gwaba: cigabi 26-45

3. Okuleba ebiyêrekîre amashanja: cigabi 46-51

4. Okuyushula: cigabi 52.

1

lzîno ly’ecitabu

1 Ebinwa bya Yeremiyahu, mwene Hilkiya, w’omu badâhwa bali e Anatoli, emwa Benyamini. 2 Akanwa ka Nyakasane kamurhindakwo oku ngoma ya Yoshiyahu, mwene Amoni, mwâmi w’e Yuda, omu mwâka gwa kali ikumi na kasharhu gw’obwâmi, 3 kashubimurhindakwo oku ngoma ya Yehoyakimu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda, kuhika omwâka gwa kali ikumi na liguma gwa Sedekyahu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda, kuhika oku lubungo lwa Yeruzalemu, lwabaga mwêzi gwa karhanu.

I. Ebinwa biyêrekîre Yuda na Yeruzalemu

Okuhamagalwa kwa Yeremiyahu

4 Akanwa ka Nyakasanee kantindakwo, erhi: 5 Embere nkuleme omu nda ya nyoko, erhi nkuyîshi^a, embere orhenge omu nda erhi namakwishoga, nakujira nti obe mulêbi w’amashanja. 6 Naderha obwo, nti: «Aa, Yagirwa Nyakasane, lola, oku ntishiderha, ndi mwana!» 7 Cikwône Nyakasane anshuza, erhi: Orhaderhaga: «Ndi mwana!» Ci oje emunda bali aba nakurhumakwo boshi, na ngasi ebi nakurhegeka byoshi obiderhe. 8 Orhayôbohaga amasù gâbo, bulyala ndi haguma nâwe nti nkulange, Kanwa ka Nyakasane. 9 Okuhandi Nyakasane alambûla okuboko, ampuma oku kanwa ambwîra, erhi: Lola oku namahira ebinwa byâni ekanwa kâwe. 10 Lâba oku ene eri namakulengereza enyanya z’amashanja n’amâmi, nti omânyule wanalambika, ohungumule onashâbe, oyûbake onarhwêre. 11 Akanwa ka Nyakasane kantindakwo, mpu: «Yeremiyahu, bici obwîne?» Nashuza nti mbwîne ishami ly’omushekedi. 12 Naye Nyamuzinda erhi: «obwîne bwinja» bulyala kushibirira akanwa kâni nti nkajire. 13 Akanwa ka Nyamuzinda kantindakwo obwa kabirhi, mpu: «Bici o­ bwîne?» Nashuza nti mbwîne enyungu y’obwalike bahengesire kurhengera e mwênè. 14 Oku bundi Nyakasane ambwîra, erhi: e mwênè obuhanya bwâbamwo eci cihugo budwîrhe bwabirira. 15 Lâba oku nkola nahamagala amâmi g’e mwênè goshi, kanwa ka Nyakasane. Bakola bayîsha badekereze ngasi muguma entebe yâge emuhanda aha nyumvi za Yeruzalemu, oku byôgo byâge, oku burhambi ntya, n’emuhanda gw’emirhundu ya Yuda. 16 Naderha ebinwa by’okutwa olubanja lwâbo, ebiyêrekîre amaligo gâbo goshi bulyala bàndekerîre bagendigashâniza banyamuzinda b’emwa bene, bagendiharâmya obushanja bw’enfune zâbo. 17 We nabwîra ohwinje bwinja, oyîmuke ojibabwîra ngasi byoshi nâkurhegeka niono. Orhadirhimanaga omu masù gâbo, nakanakudirhimanya embere zâbo. 18 Lâba oku niene nkuyimanzize ene nka murhundu muyûbakire, nka mutungo gwa cûma na nka côgo ca marhale, omu masù g’eci cihugo coshi: abâmi ba Yuda n’abaluzi bâge, abadâhwa bâge n’olubaga lw’ecihugo. 19 Bâkulwîsa ci barhâkuhimè, bulya ndi haguma nâwe nti nkulikûze, Nyakasane okudesire.

2

Enyigîrizo ntanzi: Obugoma bwa lsraheli

1 Akanwa ka Nyakasane kantindakwo, erhi: 2 «Ogende, oyakûlize ebi binwa omu kurhwiri kwa Yeruzalemu. Ntya kwo Nyakasane adesire: Namakengêra oku wantonyagya erhi ociri murho, oku wanzigiraga amango nakâgikusheba, wakazinshimba omu irûngu, omu ishwa lirhajâmwo mburho. 3 Israheli yali nterekwa ya Nyakasane, mburho ntanzisârûlwa, owakayirirekwo ali akwânîne ahonge: akâgirhibukirwa n’obuhanya, Kanwa ka Nyakasane. 4 Yumva akanwa ka Nyakasane, wâni nyumpa ya Yakobo n’emilala y’enyumpa ya Israheli eyumve. 5 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Bulenzi buci ba sho bambwînemwo obûla bacihambwîre kuli nie? Mpu bakulikira obusha nabo bahinduka busha 6 Ahâli h’okuderha mpu: ngahi ali Nyakasane warhurhenzagya omu cihugo ca Mîsiri, arhugeza omu irûngu, Omu cihugo c’idaho lyûmu, liyunjwire migâku, emunda ecanda n’empehema y’olufu bishundwa, emunda erhagerwa na muntu erya munda erhaba nyumpa?» 7 Niene namudwîrhe omu cihugo ciyêra nti muyigurhe amalehe n’ebinja bibâmwo. Ci mwêhe, oku mwanahanda ntya, mwampemulira ecihugo, akashambala kâni mwakajira bikabulirwa. 8 Abadâhwa^b barhaderhaga, mpu: Nyakasane ngahi ali? Abalenga b’amarhegeko bampabire, balungere bangomîre, abalêbi balêbire oku izîno lya Baali, bakulikira engonyi. 9 Nkolaga namuyâgiriza, ye kudesire Nyakasane, mwoyo na bagala na bagala binyu. 10 Murhangija omu birhwa bya Kitimi^c mubone, nîsi erhi murhume abaja e Kedari! Muyumvîrhize munalole bwinja, erhi bakola babwîne ebiri ntyo. 11 Mukabugana aha ishanja likola lihindwire banyamuzinda, n’obwo ciru bali ba bwihambi kwône! Olubaga lwâni lwohc lwahingana irenge oku bya busha busha 12 Mwe malunga murhangisOmcrwa n’okwo murhangale mujemwo ecikango, Nyakasane okudesire. 13 Bulyala olubaga lwâni kubirhi lwashûbûsire: bandeka, nie n’iriba ly’amîshi gahulula, bagendihumba yâbo yâbo migomero, eryâla erimwo obubere, eryâla erharhanga mîshi. 14 K’Israheli aligi muja nîsi erhi mwana wa mushizi erhi bamuhâkaga mpira? 15 Entale zamamumokera, zamamulumbira, ecihugo bamacihindula bwêrûlè ebishagala byâge bamabiyôca, birhaciyimbwâmwo muntu. 16 Ciru bene Nofu na bene Tapanesi bamakumôma empanga. 17 K’orhabwîne okwo ene okola watwîka Nyakasane, Nyamuzinda wâwe? 18 Na bunôla, bici okolaga wajâkwo e Mîsiri^d, wajinywa amîshi ga Nili? Cici okola wajakwo e Asîriya, wajinywa amîshi g’omu Lwîshi? 19 Maligo gâwe gakuhana, mabî gâwe gakukabya: oyumve onabone oku kuli kubî na kululu okutwîka Nyamubâho Nyamuzinda wâwe n’okubula bwa ntinya. Yekudesire Nyakasane Nyamuzinda w’emirhwe. 20 Neci, arhali ene wajahikaga omushigo gwâwe, watwa enkoba waderha erhi «ntâshiga». Kurhahangaga orhagwîshira nka mukazi wa cishungu oku ngasi ntôndo ndîrî, n’ah’idako lya ngasi murhi mubishi^e. 21 N’obwo niehe nàli nkugwîsire nka cirhi cinja ca muzâbîbu cirhi ca bûko nkana. Lero kurhi wacihindusirage washuba mburho y’oku cisholo, oshuba muzâbîbu gwa cihara-hara. 22 Ciru wakacishuka omuhulula wakanahirakwo luvu lunji, okuhemuka wahemusire kuyôsire kuli kuyandike omu masù gâni, Yekudesire Nyakasane Nyamubâho. 23 Kurhi wakaderhaga erhi: «ntalikwo cihemu, ntakulikiraga ba Baali»? Lâba omukwâba gwâwe omu lubanda^f, yemêra ebi wàjizire. Musirhe wa ngamiya, arhalija eyi arhalija eyi, 24 amayâka irûngu, omu idûrhu ly’omurhima gwâge, amayîsa omûka, nk’amalonza empanzi ndi wakamurhanga? Owamulonza arhakarhama: anabugâna ahambasirwe! 25 Omanyâge enkwerho zakurhenga ekugulu!, omanyâge wakayuma omumiro! Caba wehe erhi: «Nanga! ntâco eco! Bulyala nsima ab’embuga, na nnonzize mbashimbe.» 26 Kula enshonyi zibumba ecishambo nka camagwarhwa, kwo n’aba omu nyumpa ya Israheli nabo bayishiba: bo n’abâmi babo n’abarhambo, abadâhwa n’abalêbi bâbo. 27 Ewani! Abantu babwîra omurhi mpu: «We larha»! babwîra n’ibuye mpu: «we wamburhaga! Zâbagwârha bulya banyerekezize omugongo, ahâli h’obusù; cikwône amango bâjakwo obuhanya lyo bâyakûza, erhi: «Zûka orhucize». 28 Ngahi baligi balya banyamuzinda bâwe wajiraga? Bazûkage akaba bakakuciza amango wamahanyagala, Bulya wâni Yuda, banyamuzinda bâwe bali banji ak’ebishagala byâwe. N’oku emihanda enali omu Yeruzalemu, kwo n’empêrero za Baali zinalimwo. 29 Kadali kaci mwanjirira? mweshi oku munali mwangomire Yekudesire Nyamubâho. 30 Nashûsire bagala binyu, barhanayankiriraga ihano: engôrho yinyu yamulya abalêbi, nka ntale yahaha. 31 Eri iburha wani! Rhangi muyumve akanwa ka Nyamuzinda! Ka kuli lsraheli naba mpinga erhi ishwa lya mwizimya. Cirhumirage olubaga lwâni luderha: erhi «rhudwîrhe rhwahula-hula ci rhurhaje emunda oli»? 32 K’ensûli enayibagire amagerha? Nîsi erhi omunyere washebwa ayibagire omukaba gwâge? Olubaga lwâni lwôhe lwanyibagire, ensiku zirhakaciganjwa. 33 Orhahaba njira nka walonza oluzigirwa! Ala oku ciru enjira zâwe wakazikômerize obulala. 34 Ciru n’omu nfune zâwe muli omuko gw’abêru-kwêru: bantu orhagwasire babasa olumvi! Bacikudôsa ogw’abôla boshi. 35 Onadwirhage waderha erhi: «ndi mweru-kwêru omungo gwâge arhaciri nie bagurhûlakwo». Lâba oku lubanja lwâwe nditwa wedwîrhe waderha erhi «ntajiraga câhal!» 36 Oku wacîshûbwirage wâni mpu wahindula enjira zâwe! Mîsiri ye wanakuyâgîriza, nka kulya Asîriya akujiraga. 37 Warhengayo nayo erhi amaboko gakuli oku irhwe, bulyala aba wali ocîkubagire, Nyamuzinda abakazire, na nta bunguke wabakûlakwo.

3

Okugalukira Nyamuzinda

1 (Akanwa ka Nyamubâho kantindakwo, kambwîra erhi): Omuntu erhi akahulusa mukâge, na nyamukazi erhi akagenda akaja omu mwa owundi mulume^g, k’oyo mukazi akacishubira omu mw’iba murhanzi? K’eryôla ishwa erhi lirhahemusiri obwo? Nâwe we washungwîre na balume banji, mpu wacishubira emwâni ! Nyamubâho okudesire. 2 Rhanga ogalamire ebwa ntôndo mpalangule, olole, ka hali entôndo orhashunguliragakwo? K’orhakazagilegerera oku njira walinga abîra bâwe, nka muharabu omu irûngu? washâbwire ecihugo n’amalala haguma n’amaligo gâwe. 3 Enkuba mpangûka erhacihangûkaga, n’enkuba nzinda erhacibonekaga. Amasù gâwe gakola gayôrha nka ga mbaraga, garhacibamwo lugwegwe. 4 Nkabaga lero orhanyakûza erhi «Larha! We mwîra wâni w’eburho! 5 Ka yeki akolaga ayôrha alubire? K’ayôrha ali burhe ensiku n’amango?» Kwo oderha ntyo, onabulikola amaligo gâwe, obûla oba mpeneka.

Israheli na Yuda balalahire okubozire!

6 Oku ngoma ya Yoshiyahu, Nyamubâho ambwîra erhi ka wabwîne ebi olya mugoma Israheli akozire? Ajire oku ngasi ntôndo elengerire na hali ngasi mu­rhi mubishi, abàragirayo^h. 7 Nakâmanya nti hano amakola ebyo byoshi, agaluka emwâni, ci arhagalukaga la! N’omulumuna Yuda, w’ecirala, abwîne ebyo. 8 A­bwîne n’oku nahulusa Israheli w’omugoma, erhi malala gâge garhuma, nanamufumbasa amaruba g’okuyerekana oku narnuhulusize, N’omulumuna Yuda w’ecirala, arhanarhinyaga, aka akanya naye ajicishûbula. 9 Buzinda ahemula ecihugo coshi n’amalala gâge buzira lugwegwe, ahusha n’amabuye ahusha n’emirhi. 10 Na kulusha aho, omulumuna Yuda w’ecirala, arhaderhaga mpu a­shubira emwâni n’omurhima gwoshi, ci n’obulyâlya; yekudesire Nyamubâho. 11 Nyamubâho ambwîra obwo erhi: Yuda w’ecirala owamugerere kuli Israheli w’omugoma, anabona oku Israheli yeri nka mushinganyanya. 12 Oka­nyagye oyakûze, oderhe ebi binwa onayêrekîre emwênè: Galuka wani Israheli w’omugoma, yekudesire Nyamubâho, Ntakacikulola n’obusù bukali, bulya ndi wa lukogo, kanwa ka Nyamubâho. Ntabika mungo gwa nsiku n’amango. 13 Oyemêre kwône obubî bwâwe: wagomîre Nyakasane Nyamuzinda wâwe, wahula-hulîre emunda ab’embuga bàli, n’izù lyâni orhaliyumvirhizagya ye kudesire Nyamubâho

Olubaga lwishogwa aha Siyoni

14 Mugaluke mwe bana bagoma, Nyakasane okudesire, bulya niene nie Nnâhamwinyu, nayishimurhôla muguma arhenge muli lugo lulebe, babirhi barhenge mulala muguma, nyishimuhisa e Sioni. 15 Namuha balungere omurhima gwâni gusîmire, abôla bamuyâbula n’oburhimanya n’obumanye. 16 N’amango mwâbà mwayôlolisire mwanalehekera mw’eco cihugo, ago mango, Nyakasane akudesire, barhaciderhe mpu: «ngahi omuciîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane guli». Barhâgugerêreze, barhâgukengêre, barhakanacibinja gundiⁱ. 17 Ago mango, Yeruzalemu bakazimuderha «Ntebe ya Nyakasane», mwo amashanja goshi gabugânana, oku izîno lya Nyakasane; garhânacizige gahârhanwa n’omurhima gwâbo mubi. 18 Ago mango enyumpa ya Yuda yâbugânana n’eya Israheli; zinayishe zom­bi kurhengera e mwênè zije omu cihugo niene nàhâga bishe wâbo nti kashambala kâbo.

Ebinwa byakulikira eby’obuhindule

19 Niehe kwo nakazagiderha omu murhima: nti owabonaga nkuhisa omu bana bâni, nkamuha ecihugo c’amasîma kashambala kakungwa omu mashanja. Namanya nti wakazimbwîra mpu «larha» nti orhakacintengaho. 20 Cikwône kulyâla omukazi alenganya iba kwo enyumpa ya Israheli nayo yandenganyize Yekudesire Nyamubilho. 21 Endûlù zayumvikine oku ntôndo mpalangule, ndûlù n’emirenge ya bene lsraheli kwo kuderha oku bagolongohize enjira yâbo, bàyibagire Nyakasane Nyamuzinda wâbo. 22 Galuki mwe bana b’ebirala, nnonzize okufumya obugoma bwinyu! Rhw’ono rhuyishire emunda oli, bulya we Nyakasane Nyamuzinda wirhu, 23 Kwo binali, entôndo bunali bunywesi, n’akadugundu k’oku ntôndo kwo na kwo. Neci kwo binali, Nyakasane Nyamuzinda wirhu yene bucire bw’Israheli. 24 Bya-nshonyi byalire omukolo gwa ba larha kurhenga eburho bwirhu, ebintu byâbo binyinyi n’ebinenene bagala bâbo na bâli bâbo. 25 Muleke rhugwîshîre omu nshonyi zirhu, muleke zirhubumbe eza mèmè bulyala rhwàgayisize Nyakasane Nyamuzinda rhweshi na balarha, kurhenga oburho bwirhu kuhika buno, rhurhayumvagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

4

1 Erhi wakagaluka, Israheli, ye kudesire Nyamubâho, onagaluke emunda ndi. Erhi wakanaleka amaligo gâwe, orhakacihabukira kuli nâni. 2 Erhi wakanalahira Nyamuzinda Ozîne, buzira bîrà, omu bushinganyanya n’oburhabêsha, ago mango amashanja ganacishinga muli we, ganacikwîtakira. 3 Bulyala kwo Nyamubâho adesire ntya: Kwo abwîzire abantu b’emwa Yuda n’ab’e Yeruzalemu: Mukolôle bwinja amashwa ginyu, murhahiraga mukamîra emburho omu mishugi. 4 Mukembûlirwe Nyamuzinda, mukembûle omurhima gwinyu mwe bantu b’emwa Yuda n’ab’e Yeruzalemu, n’akaba nanga, omungo gwâni kwo gwayâka nka muliro, gwayôkera na ntâye wâguzimya, erhi bubî bw’ebijiro binyu burhuma.

Okurherwa n’abarhenga e Mwênè

5 Mugumanyise omu ca Yuda, guyumvikane omu Yeruzalemu, mubûhe omushekera omu cihugo, muyakûze n’izù linene, erhi: «mweshi mubugânane»! rhuje omu bishagala biyûbakire. 6 Mulengeze ecimanyîso muciyêrekeze emunda Siyoni ali. Mukanye muyâke, murhimangaga. Kulya kuba buhanya nakula emwênè, buhanya burhali bunyi. 7 Engoromora yarhenzire omu mashaka, Cishâba mashanja arhabîre, arhenzire omu mwâge mpu ecihugo coshi acijire irûngu: emirhundu yoshi âyishâba erhasigalemwo omuntu. 8 Mubâge mwayamhala basunzu mulake mubande endûl*, bulyala omungo gwa Nyamuzinda gurharhulesiri. 9 Mw’ago mango, kanwa ka Nyamubâho, mwâmi ârhiba omurhima, abarhambo nabo bâgurhiba, abadâhwa bârhangala n’abalâbi bâzanwa! 10 Naderhe obwo: erhi waliha Nyakasane kwabirage kurheba warhurhebire erhi oderha erhi «mwâbona omurhûla» enakolaga ngôrho eno erhuli emumiro. 11 Mw’ago mango bâbwîra olu lubaga na Yeruzalemu erhi: Empûsi ndûrhu-ndûrhu y’oku ntôndo, edwîrhe yahûsa kurhenga omu irûngu, kuja emunda oli, mwâli w’olubaga lwâni. Erhali ya kuyerûla erhanali ya kucêsa. 12 Mpûsi ndârhi eyishire oku irhegeko lyâni. Nie nkolaga naderha akanwa k’okutwa olubanja lwâbo. 13 Lâba oku kashâba asoka nka citù, engâlè yâge kwo eri nka mpûsi, endogomi zâge zo zâkanya kulusha amakozi, rhwamahera! rhwamahwa! 14 Yeruzalemu, kûla obubî oku murhima gwâwe ly’ocira! Kuhika mangaci zâkubêramwo, enkengêro zâwe ngalu-galu? 15 Bulyala omwanzi bàguyalizize kurhenga e Dani, kurhenga oku ntôndo ya Efrayimu, gwa buhanya bâderha. 16 Mugumanyise, muguderhe omu ca Yuda, mubwîre Yeruzalemu, erhi: ababisha barhenzire omu cihugo c’ekuli, badwîrhe babandira ebishagala bya Yuda akahababo, 17 bagosire Yeruzalemu nka balanzi b’ishwa, kulya kuba angomire, Kanwa ka Nyakasane. 18 Bulala bwâwe n’ebijiro byâwe bikudwîrhîre okwo. Bunguke bw’amaligo gâwe obwo: nka bwalula! Bwanakuhika oku nsholo y’omurhima. 19 Ala ehindi omu nda wee! ala enda wee! ala nka yaluma wee! Omurhima bamagudunda. Ntankahashihulika bulya namayumva babûha omushekera. Cihogero ca ngabo yaja oku matabâro. 20 Erhi baciderha mwanzi erhi na gwa buhanya, ecihugo mpu coshi càhire ebihando byâni mpu byàshabûsire. Olwâkiro lwâni mpu lwahirigisire. 21 Lero mangaci nahusa okubona ecimanyîso, mpuse n’okuyumva omushekera gw’okulalika? 22 Neci olubaga lwàli lwahwinjagîre: lurhanyishi, luli nka bana bo barhadôsa mirhima, nta bukengêre bagwerhe bali balenga ba bubî, ci barhishikola ehinja. 23 Nalolerize igulu: nabugâna mpinga! nti nalola amalunga, nashanga omûshi gwahirigisire. 24 Nalola entôndo, nàbona zidwîrhe zageramwo omusisi n’orhurhondo narho nàbona rhwàdundagana. 25 Nalola: lerhaga omuntu ciru n’omuguma ebinyunyi by’emalunga byoshi byàyâsire. 26 Nalola ecifungo bashundamwo emirhi, cashubire irûngu, n’eyali mirhundu bikola bigûkà yashâbwa n’omutula gwâge. 27 Neci, kwo adesire ntya Nyamubâho: Ecihugo coshi câshâbwa, coshi nâcilambika. 28 Kuli okwo, igulu lyâjira emishîbo n’amalunga gali enyanya gâjamwo omwizimya bulyala nadesire ntânacigalule akanwa nàfundisire ntanacifundûle. 29 Omu kuyumva ecihogero c’abali oku nfarasi n’abafumbasire emiherho, ecihugo coshi càyâsire: bayâkire oku mashaka, bàshona n’oku mabuye; Nta lugo lusigiremwo omuntu. 30 Nâwe, bici okolaga wâjira? Ciru okayambala eby’akaduku, ciru okayambala enjuma z’amasholo, ciru okagalihya amasù n’okushîga ebisike, busha wârhamira mpu wâcijira mwinja. Abîra bâwe bakubênzire, gukola mûka gwâwe bashimbire. 31 Namayumva omuniho guli nka gwa muzire izîmi lyamakoma, omulenge guli nka gwa muhya wayig’iburha, mwâli wa Siyoni odwîrhe alaka alengezize n’amaboko erhi: namahera! namafa n’empimbo za balya bakaheza ngabo.

5

Ka bàbîha babule na kwahanwa?

1 Mugere omu mihanda y’e Yeruzalemu yoshi, mulolêrezagye munadôse mulongeze aha ngombe ziri omwo lugo, mukabugâna hali omugula wâtwa olubanja bwinja, olyâla washimbulira olubanja oku lunali nânababalira ogu murhundu, ye kudesire Nyamubâho 2 Ciru n’amango balahîre mpu: «Nyamuzinda ôzine là» erhi na bîrà banalahîre. 3 Nyamuzinda, kali by’okuli amasù gâwe galonza gabone? Abôla wabashûsire barhanayumvîrhe wabahinazire barhanagokwire. Obusù bwâbo babujizire buzibu kulusha ibuye, banalahîre bwaleka okwâbo. 4 Kwo nakazagiderha nti abagunda bône bakola nka basirhe, bulya barhishi enjira ya Nyakasane barhanayishi ebya Nyamuzinda wâbo 5 Nkolaga naja aha abakulu bali nabo mbabwire, bulya bôhe bamanyire enjira za Nyakasane, bamanyire akanwa ka Nyamuzinda wâbo. Kali ciru nabo banatwa enkoba, bàjahisire omushigo, 6 Co cirhumire entale y’emuzirhu yâbarhêra, nyambwe w’ebulambo abayônera, na kapiri alingire aha luso lw’omurhundu gwâbo: ngasi wagurhengamwo erhi anahanyagîre bulyala amaligo gâbo gali manji, amagoma gâbo gàluzire okubozire. 7 Nkubabalire bulya kurhi? Bagala bâwe bantwîsire, bagendishiga abarhali banyamuzinda! Erhi nabâga namabayigusa banagedihusha, bakazagikômera enyumpa y’omukazi w’ecishungu. 8 Zali nfarasi ziyigusire zinaminyire, ngasi nguma akazihambarha muka omulungu. 9 Ka mpu mbule kuhana ebijiro biri ntyo? Yekudesire Nyamubâho. Nisi erhi ishanja liri nk’eryo mbule bucihôleralyo! 10 Musôkere oku nyanya mushâbe, mukondagule muhebe oku idaho. Emizâbîbu muyishugule bulyala erhali ya Nyamuzinda^j. 11 Yandenganyize oku balenganya enyumpa ya lsraheli n’eyumpa ya Yuda, Yekudesire Nyamubâho. 12 Bahakanyire Nyamuzinda, baderha mpu «kali ntâye». Mpu ntako rhwâbà., rhurhâjemwo ngôrho rhurhânajekwo cizombo. 13 Abalêbi kwo bali nka mpûsi, akanwa karhali mulibwo. Alaga oku byayishibabêra: 14 Co cirhumire aderha ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe bulya kwo badesire ntyo, Niono nkolaga najira ebinwa byâni, bibe muliro omu kanwa kâwe, n’olwo lubaga nâlujira lube nshâli ogwo muliro gwamakûza. 15 Niono nkolaga najimulerhera olubaga lwârhenga kulî-kulî wâni nyumpa ya lsraheli, Yekudesire Nyakasane. Luli lubaga lwa ntwâli, lubaga lwa kurhenga mîra! Lubaga orhishi oku luderha, orhanayumva ebi luderha. 16 Enshoho bagwasâmwo emyampi eri nshinda nfunule boshi banali ngabo ya ntwâli 17 Eyo ngabo yâkulya empenzi n’akabale, yâkulya abana-rhabana n’abana-nyere, yâkulya enkafu n’ebibuzi, ekulye omuzâbîbu n’omulehe, yâkushâbira ebishagala biyubakire, birya wali ocikubagire!

Oku mwàlonzagya mwâkubona

18 Cikwône, ciru n’ago mango, Yekudesire Nyamubâho, ntâshâbe lwoshi-lwoshi. 19 Na hano badosa mpu: Cici carhumaga Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, arhukolera ebiri nk’ebi? Woyôla wayishibashuza erhi: «Nka kulya mwoyo mwalekaga Nyamubâho mwagashâniza banyamuzinda b’obwihambi omu cihugo cinyu, kwo n’okwo mwanashigira ab’ihanga omu cihugo cirhali cinyu.

Amango g’ecizombo

20 Mumanyise ebi omu nyumpa ya Yakobo mubiyumvise omu ca Yuda: 21 mpu yumvi n’okûla olu lubaga lw’entumva n’embula-murhima bali mpu bagwerhe amasù barhanabona mpu bagwerhe amarhwiri barhanayumva! 22 Ka murhakanyôboha, Kanwa ka Nyamuzinda, ka murhakarhinya obusù bwâni? Nie najiraga omushenyi lubibi lw’enyanja, nagujira lubibi erhakafa yahamire: yanalwiririra erhanahime, emivumba y’enyanja yanaluluma erhanatwe olubibi. 23 Cikwône olu lubaga lugwerhe omurhima gw’entumva n’abagoma bagalusire banagenda. 24 Barhacijaga emurhima bakaderha mpu Nyakasane Nyamuzinda wirhu, rhumurhinye, ye niêsa enkuba mpangûka n’enzinda, nk’oku amango gâyo ganali, Ye rhuhisa oku migobe yene ayimanzagya y’okusârûla. 25 Amaligo ginyu gahindwîre ebyo, amabî ginyu garhumire ebinja byamuyâka.

Amabî g’olubaga galuzire

26 Neci olubaga lwâni lulimwo enkola-maligo, zikazirhega orhusirha, nka barhezi ba binyunyi, zinakazirhega emirhego mpu zigwasemwo abantu. 27 Kula ecôgo ciyunjwire binyunyi, kwo enyumpa zâbo ziyunjwire bya buhagwe. Bàgazirage n’ebyo banakula. 28 Bàluza amagala banatwera. Kwo biri ntyo, barhalusize olugero lw’obubî: Barhakenziri olubanja lwa bene, barhakenziri olubanja lw’enfûzi mpu ciru nazo zisîme barhakenziri olubanja lw’abagunda. 29 Ka mpu mbule bwahana ebijiro biri ntyo, Yekudesire Nyamuzinda, nisi erhi mpu olubaga luli ntyo omurhima gwani gubule bwaluhekakwo omungo! 30 Ebigalugalu, birya byakashologosa, bidwîrhe byajirwa mw’eci cihugo: 31 Abalêbi badwîrhe baderha eby’obunywesi, abadâhwa badwîrhe bayigîriza byâbo-byâbo. N’olubaga lwâni lusîmire okwo! Bici mwâjira hano luhumba obwo?

6

Okushubirhêrwa

1 Bene Benyamini muyâke, muyâke murhenge e Yeruzalemu. Mwe muli e Tekowa mubûhe omushekera muyimanze ecêrekane kuli Betakeremi. Bulya hali obuhanya bwarhenga emwênè. Buhanya bunji bwenêne. 2 Ka bulambo bwa kahasi nagererakwo mwâli Siyoni? 3 Emunda ali yo balungere bashubûkira ho n’amasô gâbo! Omu marhambi gâge bayûbasiremwo ebihando, ngasi muguma ayâbula ebinali aha kuboko kwâge. 4 Murherekêrere amatabâro. Mukanye rhumurhêre kalengerêre. Rhwamahera izûba likolizika, ebizungu-zungu by’ebijingo byamalîhûka. 5 Mukanye rhumurhêre budufu, mukanye rhumushâbire enyumpa! 6 Bulya kwo adesire ntya Nyamuzinda Ogala-byoshi mpu mukube emirhi yâge Yeruzalemu yeshi mumugorhe, luba lugo lwa bunywesi, lwo warhangirhâbalira. 7 Kula iriba lirhengamwo amîshi kwo naye arhengamwo amabî gâge, okutula entambala n’okushâba yo myanzi baderha eyo, omu masù gâni, ngasi mango endwala n’ebibande. 8 Leka bakubwirize Yeruzalemu Omurhima gwani gwakanakurhengakwo, wakabona namakujira bwerûlè, bulya burhabâmwo muntu. 9 Kwo adesire ntya Nyamuzinda Ogala-byoshi. Rhôlogoza rhôlogoza kulya barhôlogoza omu ishwa ly’emizâbîbu, ngasi hisigire omu Israheli oshubigezaho okuboko ak’owahumbûla amalehe g’omuzâbîbu, omu lwîbo. 10 Ndi nâbwîra? Ndi nâyimbirira nti ayumvirhize. Kali okurhwiri kwâbo kurhaba kukembûle, barhakayumva. Akanwa ka Nyakasane kashubire ka nshonyi kulibô, barhacinunirwa nakô. 11 Cikwône niehe nyunjwire mutula gwa Nyamuzinda, nadesire nti ngurhange narhama k’orhagurhulira oku mwana w’emuhanda n’omu ndêko y’abana b’emisole. Bayishigwârhwa boshi: omulume na mukâge, okola mushosi n’okola kajo. 12 Enyumpa zâbo, bandi bazishobôla, amashwa gâbo na bakâbo kwo na kwo. Neci nalambûlira okuboko oku bantu ba muli eci cihugo, Yekudesire Nyakasane. 13 Bulyala omurho n’omukulu, boshi buhagwe balonza. Omulêbi n’omudâhwa boshi mukanga bayêsha: kurhebana balimo. 14 Bali mpu barhuba ecihulu c’olubaga mpu murhûla, murhûla mâshi! n’obwo omurhûla ntâgwo^k. 15 Enshonyi z’ebijiro byâbo zâbabumba; ci ciru barhaciba nshonyi barhaba lugwegwe oku masù. Mwo bânahirimira omu karhî k’abâhirima, kusârhala basârhala olusiku nâbarhandûla Yekudesire Nyakasane.

16 Kwo Nyakasane adesire ntya: Muje omu njira za mîra, mudôse bwinja enjira za mîra, ngahi yàli enjira y’obwinja? muyiyankage, mwabona oku mwaluhûka. Ci bôhe badesire mpu «rhurhâyishimbe». 17 Najire aho nabaha abasholeza^l nti «muyumvirhize omushekera» Ci bôhe mpu «rhurhaguyumvirhize». 18 Yumvagya mwe mashanja: omanyireho, we ndêko, ebi ndi bukola. 19 Oyumve igulu! Lâba oku ndwîrhîre olu lubaga obuhanya bugoma bwâbo bukudwîrhe, bulyala ebinwa byâni barhabirheziri kurhwiri, n’irhegeko lyâni bàligayaguzize. 20 Bici nâjira n’enshangi yarhenga e Saba nisi erhi olusheke lw’obukù lw’omu cihugo c’e kulî? Embâgwa zinyu ntazisimiri n’enterekêro zinyu zirhansimisizi, 21 Kwo kurhumire Nyamuzinda aderha ntya: erhi lâba oku olu lubaga nkola nâlurhega ebi lwâsarhalakwo. Omushamuka n’omugala oku banali, abalungu n’abîra boshi bahungumuka.

22 Kwo adesire ntya Nyakasane: Lâba oku ishanja lyârhenga omu cihugo c’emwênè lubaga lurhali lunyi lwârhengerera aha kafende k’igulu, 23 Bafumbasire omuherho n’omwampi, bali baminya barhakuba kâzûka, ecihôgero câbo kwo ciri nka mukungulo gwa nyanja bashonyire oku nfarasi, ngasi muguma akomekerire amatabâro we barhabâlîre, wâni mwâli Siyoni. 24 Rhwayumvîrhe ogwo mwanzi, mâshi rhwatwîka enjingo rhwagwârhwa n’ebihamba, rhwayumva n’emikero-mibishi ciru; 25 murhajâga ebwa mashwa, murhageraga omu mirimbwa bulyala eyo munda ngôrho za babisha, bihamba enyunda zoshi. 26 Mwâli w’olubaga lwâni yambala sunzu, civuluvunze omu luvu, jira emishîbo kulya banashîba omwana w’ecûsha obande endûlù, bulyala alingirhuhikakwo, kaheza.

27 Nakujizire murhanguzi w’olubaga lwâni, nti ly’omanya onarhangule obworhere bwâbo. 28 Boshi bali bagoma, bakazija banywerhera abandi, boshi basherîre, bali bazibu nka marhale n’ecûma. Boshi barhahwa kushandâza. 29 Omuvubo gudwîrhe gwavugurhiza mpu lyo ecûma cilibwa n’omuliro. Omutuzi adwîrhe avugurhizavugurhiza busha ci amazî g’ecûma garhacirhengâkwo. 30 «Lufaranga lufire», kwo babaderha. Neci, Nyamuzinda obajahisire.

7

Enterekero y’okunali

a) Ebiyêrekîre aka-Nyamuzinda

1 Akanwa Yeremiyahu abwiragwa na Nyakasane: 2 «Oyimange aha lumvi lw’aka-Nyamuzinda, oyakûlizeho, oderhe aka ka­nwa erhi: muyumve Nyakasane adesire mwe banya-Yudeya mudwîrhe mwageramwo ogu muhango mpu mujiharâmya Nyakasane. 3 Kwo adesire ntya Nyakasane Ogala-byoshi, Nyamuzinda w’Israheli. Muyinjihye enjira n’emiko­lo yinyu; namubêza muli eri ishwa. 4 Murhashimbaga ebinwa by’obunywesi mpu «engombe ya Nyakasane eyo, engombe, engombe ya Nyakasane eyo, engombe ya Nyakasane eyo». 5 Cikwône, mukayinjihya enjira n’emikolo yi­nyu; erhi mwakanashibirira obushinganyanya ngasi muguma n’owâbo, 6 muka­ ba murharhindibuzizi ecigolo, enfûzi n’omukana, mukaba murhabulagiri omu­ko mwêru-kwêru hano, na mukaba murhacihanyagazizi mpu mwashimba aba­ndi banyamuzinda, 7 ago mango, namubêza mw’eri ishwa, mw’eci cihugo nahaâga basho kurhenga mîra na kuhika ensiku n’amango. 8 Cikwône alaga oku mwêhe mudwîrhe mwacikubagira ebinwa by’obunywesi birhamujiriri bici. 9 Ka mpu muzimbe, munigane, muhushe, mulahire ebîrâ, mugashânize Baali, mukulikire ba nyamuzinda b’obwihambi balya murhishi, 10 mubuliyisha munyi­mange omu masù mw’eyi nyumpa ederhwa n’izîno lyâni, mpu «rhurhâcibè kurhi!» Kandi mushubirire amaligo ginyu? 11 Ka omu kubona kwinyu mw’eyi nyumpa ederhwa n’izîno lyâni likolaga liba ishubûkiro lya bishambo? Niono kubona mbona ntali muhurha, Kanwa ka Nyakasane. 12 Mukanye muje aha mwâni e Silo: ho izîno lyâni lyayûbakaga burhanzi, mulole ebi nahakolire erhi bubî bwa lubaga lwâni lwa Israheli burhuma^m. 13 Na bunôla, kulya kuba lwakozire ago maligo goshi, kanwa ka Nyakasane, kulya kuba murhayumvagya erhi nkazimubwîra bwaca bwayira, namuhamagala mu rhanashuzagya, 14 eyi ngombe ederhwa n’izîno lyâni, eyôla mucikubagire, n’eri ishwa namuhaga mwe na basho nkolaga nayikolera birya nakoleraga Silo. 15 Nkolaga namukaga muntenge omu masù, kulyâla nakagaga bene winyu bene Efrayimu.

b) Banyamuzinda b’obwihambi

16 Woyo oleke orhasengereraga olu lubaga, orhaderhaga mpu walengeza omulenge n’omusengero gw’okubalagira nîsi erhi mpu wayimbirira, bulyala ntakuyumvirhize. 17 Nkabaga orhabwini ebi badwîrhe bakola omu bishagala bya Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu. 18 Oku abana bashenya enshâli, b’i­she bakoleza omuliro, n’abakazi barhanza enshano mpu badugira Omwamikazi w’Empinguⁿ. Cazindà barherekêre banyamuzinda b’ihanga mpu lyo bambabaza! 19 Ka nie bababazize, Yekudesire Nyakasane; kali bône bacibabazize, bône bacibonesize nshonyi? 20 Kwo Nyakasane Nyamubâho adesirage ntya: Lâbi oku omutula gwâni, omungo gwâni, gukola gwacirhulira ahala, oku bantu n’oku bintu, oku mîshi g’omu mashwa n’oku malehe g’omu ishwa; gwayôca bu­rhazima.

c) Enterekero erhashinganini

21 Kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Muyu­shûle ebimasha binyu oku êzinyu, mulye ezo nyama! 22 Bulya oku biyêrekîre enterekêro n’ebimasha, ntâko nàbwizire na ntako nàrhegesire basho erhi mbakula omu cihugo ca Mîsiri^o. 23 Cikwône irhegeko nàli mbahire eyo eri: Nti mukaziyumva izù lyâni, lyo mba Nyamuzinda winyu ninyu mube lubaga lwâni. Mukulikire enjira mmurhegesire yoshi lyo mucira. 24 Cikwône, aye, bàrhumvirhizagya barhanarhegaga okurhwiri, bôhe bakulikira oluhengu lw’omu­rhima gwâbo mubî, bampa ebirhugo ahali h’okunyêrekera. 25 Kurhenga olusi­ku basho barhengaga e Mîsiri kuhika ene, nàmurhumire abaganda bâni b’aba­lêbi, ngasi lusiku burhahusa. 26 Ci barhanyumvagya, barhaderhaga mpu ba­rhega okurhwiri, bacibêra ba cikanyi-cirhagomba, babiha barhalusa b’ishe. 27 Wanababwîra ebyo binwa byoshi: ci barhakuyumve, wanabahamagala ci ba­rhakushuze. 28 Obabwîre erhi lola olubaga lurhumva izù lya Nyakasane Nyamuzinda lurhanaziga lwabwirizibwa. Ecihango cirhacihaba, cabarhenzire oku kanwa.

d) Enterekêro mbî ekagîsa

29 Moma ebiviri byâwe biri-biri, obikabulire. Sôkera oku ntôndo mpalangule obandirekwo endûlù. Bulyala Nyamuzinda amakaga obûko bumugayîsa. ^p 30 Neci, bene Yuda bakozire ehi nshomba, ye kudesire Nyakasane. Baàgwasize ebikabulirwa byâbo omu ka-Nyamuzinda kaderhwa n’izîno lyâni, mpu bakahemule; 31 bayûbakire oluhêrero lwa Tofeti omu cibanda ca Ben-Hinomu, mpu bakazisingônolerakwo bagala na bâli bâbo, n’obwo okwo ntakuderhaga na nta mango nakugerêrîze. 32 Alaga oku n’ensiku zayishire, ye kudesire Nya­kasane, Tofeti arhâciderhwe, n’ecihanda ca Ben-Hinomu cirhâciderhwe, ci cibâgiro co caderhwa. Abantu bâbishwa e Tofeti^q erhi kubula handi kurhuma. 33 N’emirhumba y’olwo lubaga yaba lwîko lwa binyunyi by’emalunga, haguma n’ebyerubala, barhaboneke n’omuntu wabihiva. 34 Omu bishagala bya Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu nahulisamwo izù ly’omwishingo n’ely’obusîme; izù ly’omuhya n’ery’omuhya-mulume, bulyala ecihugo cahinduka mwerûlè.

8

1 Mw’ago mango, ye kudesire Nyakasane, babishûla amavuha g’abâmi b’e­mwa Yuda, ag’abakulu, ag’abadâhwa, ag’abalêbi n’ag’abantu kone b’e Yeruzalemu. 2 Bagayanika oku izûba, omwêzi engabo y’emalunga bali barho­nyize n’okukolera zirya bashimbaga banakazizidôsa, zirya bakazagiharâmya, ago mavuha garhacife garhôlagwîrwe nîsi erhi kushubibishwa. Gakolaga gabê­ra oku idaho nka binazo. 3 N’oku banyi balobôka muli obwo bûko bw’emihera, ngasi aha nakabahabulira, ye kudesire Nyakasane w’Emirhwe, olufù lwâba lwo lukulu aha buzîne.

Endûlù, amahano, obugoma bw’lsraheli

4 Obabwire, erhi kwo adesire ntya Nyakasane mpu k’ohirima arhazûka, k’ohabuka arhahabûlwa? 5 Cirhumirage olwo lubaga lubêra omu bugoma buzira kuhusa. Basêzizagye obunywesi balahîre bugaluka. 6 Najire aho nabayumvirhiza: barhadwîrhi baderha nk’oku bikwânîne. Barhalimwo owagaya obubî bwâge akaderha erhi «lêro bici bino nàkozire»? Boshi oku bahabusire kwo banahâsire, nka nfarasi yajilwa. 7 Ciru na nyakadekere nk’ali emalunga, ayishi akasanzi kage, Akafunzi, ehiremberembe n’omuhangali, biyishi amango gâbyo g’okubunga. Olubaga lwâni lwôhe lurhishi obushinganyanya bwâni.

lrhegeko omu nfune z’abadâhwa

8 Kurhi mwakaderhaga mpu «rhuli barhimanya rhugwerhe irhegeko lya Nyakasane!» Kwo binali; mwalihindwîre binywerhe oburhûza, bunywesi bw’abandisi. 9 Abagula enshonyi zababumba, basômerwa hano bagwârhwa omu murhego Bôhe mpu bagayaguza akanwa ka Nyakasane. Mbwîraga, obugula bwâbo, bici bubakwâniîage? 10 Bakâbo nkolaga nabaha abandi balume amashwa gâbo ngahereze bandi-bandi. Bulya kurhenga oku murho kuhika oku mukulu, boshi bya buhagwe balonza abalêbi n’abadâhwa, boshi kurhebana balimwo. 11 Bali mpu babuka ecibande ca mwâli w’olubaga lwâni, badwîrhe baderhera oku mino mpu «murhûla, murhûla» n’obwo nta murhûla. 12 Enshonyi z’amaligo gâbo zababumba. Caba mushiâna, barhaciba nshonyi, barhaciyishi olugwegwe lwo luci. Bafurhama omu karhî ka abafurhama bakomanya olusiku nayishibarhangula, Nyakasane okudesire.

Emizâbîbu ya Yuda

13 Nakasimire nsarille emwâbo, ye kudesire Nyamubâho. Cikwône emizâbîbu yâbo erhalehesire, ciru n’omulehe gwâbo gurhayanyiri ebyâsi ciru byône bifunyire nali mbahire ababishandazagya. 14 Cirhumirage rhutamire, rhufiremwo obûla Nyakasane Nyamuzinda wirhu yene orhuyisire ye narhunywesize amîshi mahereke, erhi mabî rhwamujirire garhuma. 15 Rhwakazagiringa omurhûla: ci lerhaga! Rhwakagiringa amango g’okufuma: bikolaga bihamba. 16 Kurhenga emwa Dani omulumbo gw’enfarasi zâge guyumvikîne n’ecimorogo c’amadaku g’enfarasi cidirhimanyize ecihugo coshi^r bayishirirya ecihugo n’ebinja bimuli olugo na benalo. 17 Neci, lâba oku we ntumîre enjoka nkali zirya zirhadogêzibwa; zakuluma, ye kudesire Nyakasane na nta bufumu.

Omulenge gw’omulêbi amango g’ecizombo

18 Namayumva amagala gandya omurhima gurhaciri gwani! 19 Yumva endûlù ya mwâli w’olubaga lwirhu, yamazûka omu cihugo côshi mpu «ka Nyamubâho arhaciba omu Siyoni, k’omwâmi w’e Siyoni arhaciyiba? (Carhumaga banjira burhe n’enshusho zâbo ebyo birhali byo byarhenga ihanga). 20 Bayûsize basârûla, ecanda cahwire, n’okucira n’orhaciziri! 21 Ecibande ca mwâli w’olubaga lwirhu, cimbabazize, ndi nka nie mbanzirwe. 22 Ka nta mavurha gaciba omu Galadi? ka nta mufumu ocibâmwo? Cirhumirage cirhafuma ecibande ca mwâli w’olubaga lwirhu? 23 Owahindula irhwe lyâni likashuba iriba, n’amasù gâni ngahinduke nshôko ya mirenge! Owampa nkalakira mûshi na budufu abayîsirwe omu bana ba mwâli w’olubaga lwirhu!

9

1 Mw’ago mango, ye kudesire Nyakasane, babishûla amavuha g’abâmi b’e­mwa Yuda, ag’abakulu, ag’abadâhwa, ag’abalêbi n’ag’abantu kone b’e Yeruzalemu. 2 Bagayanika oku izûba, omwêzi engabo y’emalunga bali barho­nyize n’okukolera zirya bashimbaga banakazizidôsa, zirya bakazagiharâmya, ago mavuha garhacife garhôlagwîrwe nîsi erhi kushubibishwa. Gakolaga gabê­ra oku idaho nka binazo. 3 N’oku banyi balobôka muli obwo bûko bw’emihera, ngasi aha nakabahabulira, ye kudesire Nyakasane w’Emirhwe, olufù lwâba lwo lukulu aha buzîne.

Endûlù, amahano, obugoma bw’lsraheli

4 Obabwire, erhi kwo adesire ntya Nyakasane mpu k’ohirima arhazûka, k’ohabuka arhahabûlwa? 5 Cirhumirage olwo lubaga lubêra omu bugoma buzira kuhusa. Basêzizagye obunywesi balahîre bugaluka. 6 Najire aho nabayumvirhiza: barhadwîrhi baderha nk’oku bikwânîne. Barhalimwo owagaya obubî bwâge akaderha erhi «lêro bici bino nàkozire»? Boshi oku bahabusire kwo banahâsire, nka nfarasi yajilwa. 7 Ciru na nyakadekere nk’ali emalunga, ayishi akasanzi kage, Akafunzi, ehiremberembe n’omuhangali, biyishi amango gâbyo g’okubunga. Olubaga lwâni lwôhe lurhishi obushinganyanya bwâni.

lrhegeko omu nfune z’abadâhwa

8 Kurhi mwakaderhaga mpu «rhuli barhimanya rhugwerhe irhegeko lya Nyakasane!» Kwo binali; mwalihindwîre binywerhe oburhûza, bunywesi bw’abandisi. 9 Abagula enshonyi zababumba, basômerwa hano bagwârhwa omu murhego Bôhe mpu bagayaguza akanwa ka Nyakasane. Mbwîraga, obugula bwâbo, bici bubakwâniîage? 10 Bakâbo nkolaga nabaha abandi balume amashwa gâbo ngahereze bandi-bandi. Bulya kurhenga oku murho kuhika oku mukulu, boshi bya buhagwe balonza abalêbi n’abadâhwa, boshi kurhebana balimwo. 11 Bali mpu babuka ecibande ca mwâli w’olubaga lwâni, badwîrhe baderhera oku mino mpu «murhûla, murhûla» n’obwo nta murhûla. 12 Enshonyi z’amaligo gâbo zababumba. Caba mushiâna, barhaciba nshonyi, barhaciyishi olugwegwe lwo luci. Bafurhama omu karhî ka abafurhama bakomanya olusiku nayishibarhangula, Nyakasane okudesire.

Emizâbîbu ya Yuda

13 Nakasimire nsarille emwâbo, ye kudesire Nyamubâho. Cikwône emizâbîbu yâbo erhalehesire, ciru n’omulehe gwâbo gurhayanyiri ebyâsi ciru byône bifunyire nali mbahire ababishandazagya. 14 Cirhumirage rhutamire, rhufiremwo obûla Nyakasane Nyamuzinda wirhu yene orhuyisire ye narhunywesize amîshi mahereke, erhi mabî rhwamujirire garhuma. 15 Rhwakazagiringa omurhûla: ci lerhaga! Rhwakagiringa amango g’okufuma: bikolaga bihamba. 16 Kurhenga emwa Dani omulumbo gw’enfarasi zâge guyumvikîne n’ecimorogo c’amadaku g’enfarasi cidirhimanyize ecihugo coshi^s bayishirirya ecihugo n’ebinja bimuli olugo na benalo. 17 Neci, lâba oku we ntumîre enjoka nkali zirya zirhadogêzibwa; zakuluma, ye kudesire Nyakasane na nta bufumu.

Omulenge gw’omulêbi amango g’ecizombo

18 Namayumva amagala gandya omurhima gurhaciri gwani! 19 Yumva endûlù ya mwâli w’olubaga lwirhu, yamazûka omu cihugo côshi mpu «ka Nyamubâho arhaciba omu Siyoni, k’omwâmi w’e Siyoni arhaciyiba? (Carhumaga banjira burhe n’enshusho zâbo ebyo birhali byo byarhenga ihanga). 20 Bayûsize basârûla, ecanda cahwire, n’okucira n’orhaciziri! 21 Ecibande ca mwâli w’olubaga lwirhu, cimbabazize, ndi nka nie mbanzirwe. 22 Ka nta mavurha gaciba omu Galadi? ka nta mufumu ocibâmwo? Cirhumirage cirhafuma ecibande ca mwâli w’olubaga lwirhu? 23 Owahindula irhwe lyâni likashuba iriba, n’amasù gâni ngahinduke nshôko ya mirenge! Owampa nkalakira mûshi na budufu abayîsirwe omu bana ba mwâli w’olubaga lwirhu!

10

Enshusho z’abazirnu na Nyamuzinda w’okunali

1 Wâni nyumpa ya Israheli, yumva oku Nyakasane akubwîra. 2 Kwo adesire ntya Nyakasane, Murhakazagikômera enjira z’amashanja, murhakazagiyôboha ebimanyîso by’oku nkuba ciru akaba amashanja kuyôboha gabiyôboha. 3 Kali obwôba bw’ amashanja buba bwa busha, guba murhi kwône batwa omu muzirhu, gubinjwe n’akere k’omubinji. 4 Oku bundi baguyinjihye n’amasholo haguma n’amarhale, Babulibigwikamwo emisumâri, enyundo eyigwike mpu lyo bisêra (ebirhangâlo byâbo) bilekihinya-hinya. 5 Kwo biba nka buhereko omu ishwa ly’emyungu, birhaderha, kulengezibwa bilengezibwa, bulya birhagenda. Murhakazagibiyôboha: bulya birhankajira kubî kuci birhakanajira kwinja kuci. 6 Orhagerwa ndi Nyakasane, oli mukulu, liri likulu izîno lyâwe ligala byoshi. 7 Ndi orhankakurhinya, mwâmi w’amashanja? Neci, oli wa kurhinywa! Bulyala omu bagula b’amashanja boshi, n’omu mâmi gâbo goshi, ntâye bakakugererakwo. 8 Boshi boshi, bali bahwinja banali bingolongolo. Amahano obusha buhâna nago ganali ntago. 9 Marhale matule nka rhwâsi garhenga cingana e Tarsi n’amasholo g’e Ofiri mukolo gwa mubinji, gwa munwe mulenga gw’omutuzi byoshi bushanja bwa bantu balenga. Babiyambike n’omushangi gw’akaduku obwo. 10 Nyakasane yehe ye Nyamuzinda w’okuli, ye Nyamuzinda ôzine ye na Mwâmi w’ensiku n’amango. Akaba burhe, igulu linageremwo omusisi, amashanja garhankalinda omutula gwâge. 11 Kwo wababwîra ntya: erhi: banyamuzinda, abarhajiraga amalunga n’igulu baherêrekera hanol’igulu n’idako ly’amalunga. 12 Ye wajiraga igulu n’obuhashe bwâge, ayimanza amahanga n’oburhimanya bwâge n’obukengere bwâge bwalambûla amalunga. 13 Akalika izù, amîshi ganalulume emalunga, anayinamule ebitu kurhenga aha kafende k’igulu atule n’orhukengulo eshube milazo akûle n’empûsi omu cibîkiro câge. 14 Go mango, ngasi muntu ahwinjagala, ayimange buzira kuyumva go mango ngasi mutuzi agwârhwa n’enshonyi erhi alola enshusho zâge. Bulyala biri bya bunywesi, birhalimwo omûka. 15 Birhaba cici, amango g’okuhanwa kwâbyo, byahirigirha. 16 «Mwanya gwa Yakobo» yehe arhali ntyo: bulya ye kabumba kabumbaga byoshi lsraheli lyo ishanja mwimo gwâge. Izîno lyâge ye Nyakasane w’Emirhwe.

Ecihugo cajamwo ecôba

17 Oshane ebyâwe, orhenge mw’eci cihugo wâni we mugorhe! 18 Bulya kwo adesire ntya Nyakasane. Lola oku lero kulibirha n’abalibirhakwo, baje kulî, ababamwo eci cihugo nabaheba omu malibuko lyo banshanga 19 Namahera, namabandwa! Ecibande câni cirhakanafuma. Nie muntu nakazagiderha: nti gâni ago mababale, nagalembera. 20 lhêma lyâni balishâbire emigozi yâni yoshi bayitwîre. Abana bangenzire boshi: ntâye ocihali. Harhaciri ciru omuntu w’okuyimânika ihêma. 21 Balungere bo babire bahwinja. Barhalongerizi Nyakasane n’okwola kwarhuma bayabirwa: obusô bwâbo bwoshi bwashandire. 22 Yumva omwanzi! gwo ogwo! Cihôgero cinene carhenga e mwênè mpu ebishagala bya Yuda bihinduke irûngu, bibe lwâkiro lwa banyambwe. 23 Omanyire yagirwa Nyamubâho, oku enjira y’omuntu erhaba yâge kurhanali kwâge okulambagira n’okusêra omu njira yâge burhanali buhashe bwâge bumuheba omu njira n’okumubêzamwo. 24 Orhuhane Yagirwa, cikwône omu lugero lwinja buzira mungo, rhwakanahungumuka rhweshi. 25 Orhulire omutula gwâwe oku mashanja garhakuyishi n’oku milala erhagashâniza izù lyâwe. Bulyala balire Yakobo bamuyûsa, banashâba aha mwâge.

11

Yeremiyahu n’ebinwa by’endagâno

1 Akanwa Yeremiyahu abwiragwa na Nyakasane: 2 «Obwire abantu b’omu ishwa !ya Yuda n’ab’omu Yeruzalemu. 3 Obabwire erhi: «Yekudesire Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli erhi: akahera omuntu orhumva ebinwa by’eyi ndagano, 4 binwa narhegekaga basho olusiku mbakûla omu cibeye, omu cihugo c’e Mîsiri. Nababwîra nti «muyumve izu lyâni; munajire ngasi kwoshi nâkamurhegeka lyo muba lubaga lwâni, nâni mbe Nyamuzinda winyu. 5 Kuderha nti nyunjulize gulya mulagi nalahiraga nti ntagujiriri basho gulya gw’oku­ baha ishwa lyahululamwo amarha n’obûci, nk’oku biri buno. Nâni nashuza nti: «Neci, Nyamwagirwa. 6 Na Nyakasane anacimbwîra erhi: «omu bishagala bya Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu oyakûze mpu: muyumve ebinwa by’eyi ndagâno munabijire. 7 Bulyala narhonzire basho erhi mbakula e Mîsiri, na kuhika buno nadesire buzira kurhama nti: muyumve izu lyâni. 8 Cikwône barhumvagya barhaderhaga mpu barhege okurhwiri, ngasi muguma ayêrekera emunda omurhima gwâge mubi gunayêrekire. Okubundi nabakolera akal’ibala ebinwa by’eyi ndagâno byoshi byanali bidesire, binwa nali mbasêzize okushi­mba barhanabishimbaga. 9 Nyakasane ambwîra crhi: Bene Yuda n’ab’omu Yeruzalemu banywânane. 10 Bashubirire amaiigo ga b’ishe, balahiraga mpu barhayumva ebinwa byâni: b’abôla bakulikire banyamuzinda b’obwihambi mpu babe bo bakolera. Enyumpa y’Israheii n’enyumpa ya Yuda bavunyire omu binwa by’endagâno rhwalagânanaga rhwe na b’ishe. 11 Co cirhumirage, Yekudesire Nyakasane, lâba oku nkola nabarhumira obuhanya barhafume, bakanyakûza, ntabashuze. 12 Go mango ebishagaia bya Yuda n’ab’omu Yeruzalemu bajigashâniza n’enshangi banyamuzinda b’obwihambi. Abo banyamuzinda barhabarhabâle ciru n’ehitya amango g’obuhanya. 13 Bulyala wâni Yuda, banyamuzinda bâwe kwo bali banji nka ebishagala byâwe. 14 N’oku emihanda ya Yeruzalemu eri minji kwo nazo ziri nyinji empêrero wayûbasire z’okugashâniza Baali.

Abakomera aka-Nyamuzinda batumuzibwa

15 Omusimwa wâni bici alijira omu mwâni? Anayunjulize obulonza bwâge bubî. Ewe k’emihigo n’enyama nterekêre byo byakurhenza mw’obu buhanya olimo ly’omanya oku wacishinga? 16 Muzeti guyanyire gunajagaiire, lyo izîno Nyakasane ali akuhire; lero ahizirage omuiiro omu byasi byâwe; n’amashami gabôyôsire. 17 Na Nyakasane w’Emirhwe wakugwîkaga, akutwirire olufù n’ecarhumire, ganali amaligo enyumpa y’Israheli n’eya Yuda zakozire mpu banjire burhe omu kududûkiza Baali omugi gw’enshangi.

Yeremiyahu alibuzibwa e Anatoti

18 Nyamubâho anali erhi antonzire: nayôrha mmanyire! Ago mango, Nyakasane, wanzibûla amasù mpu gabone ebi balimwo! 19 Niehe kwo nali nka mwana-buzi^t wajibagwa, erhi ntanamanyiri emirali bagwerhe kuli nie. Mpu «rhuhongole omurhi gujinire, rhumukûle omu igulu ly’abazîne, irhondo izîno lyâge lirhakengêragwa»! 20 Cikwône wehe, Nyakasane w’Emirhwe, we twa emmanja n’obushinganyanya we singiriza ensiko n’omurhima onyêreke mbone oku wacihôlerabo bulya we ntûzire olubanja lwâni. 21 Okwo kwo kurhumire, ntya kwo Nyakasane aderhire abantu b’e Anatoti bashimbire omûka gwâni: «Erhi orhajiraga obulêbi oku izîno lya Nyakasane, lyo orhagiyîrhwa n’enfune zirhu». 22 Lâba oku niono nk’ola najibarhangula. Emisole yâbo, ngôrho yabayiîrha, bagala bâbo na bâli bâbo bafà n’ishali. 23 Barhabemwo owasi­gala hano ndikira obuhanya omu bantu b’e Anatoti.

12

Amasima g’ababî

1 Oba mushinganyanya, Nyakasane, ciru nkacihamba nti nakujisa kadali ci erhi na binwa bya bushinganyanya nakushambâza. Cirhuma enjira y’endyâlya eba ekomire, cirhuma encuku zijira omurhûla. 2 Nàbagwisire bànamera emizi, kukula bakula na malehe bayâna. Hofi oba n’akanwa kâbo, cikwône kuli n’ensiko zâbo. 3 Wehe Nyakasane, onyishi na kubona ombona, omurhima gwâni wàgurhangwîre, na haguma nâwe guba. Obarhenze nka bibuzi byajibâgwa, obabikire olusiku lw’okubâgwa. 4 (Kuhika mangaci ecihugo câba ciri omu mishîbo), n’obwâsi buli ebulambo erhi buyûmire? Ebinyunyi n’ebintu byahwîre n’obubî bw’abantu. Bulya kwo badesire: mpu Nyamuzinda arhabona ebirhulimwo. 5 K’amashigwe g’abantu gakuyâbire, ohashe amashigwe g’enfarasi? Erhi oyumvagya ebihamba omu cihugo cidekerîre, kurhi byayishigiba omu mashaka g’oku Yordani? 6 Kali ciru balumuna bâwe na bene winyu bakurhebeka! Bakuhûrana n’izù linene. Orhahîraga okabayemera hano bakubwîra ebinwa binunu.

Lungwe alakira olubaga lwâge

7 Nalesirage enyumpa yâni, nasiga akashambala kâni. Omurhonyi w’omurhima gwâni namusizire omu nfune z’abashombanyi bâge. 8 Akashambala kâni kamipindukirage, kashuba nka ntale y’erubala: yandulumîr, nayishomba. 9 Akashambala kâni ka kashubirage cinyunyi ca mashala ga butone n’ebinyunyi bihiva byakagorha! Mukanye muhamagale eby’erubala byoshi; mubilerhe bicirhanze. 10 Engabo y’abangere yakûzire ishwa lyâni ly’emizâbîbu, balirhindagira, ishwa lyâni oku ndirhonya, bohe balijizirage nterere. 11 Mashi balijizire nkûmu, likola lya kushibûkwa omu masù gâni. Ecihugo coshi bacishâbire na ntâye oshibirîre. 12 Entôndo zirengerîre omu irûngu zoshi zahisirwekwo n’abashâbi (bulya Nyamubâho afumbasire engôrho ye Ntakanjirwa) kurhenga oku cikwi c’ecihugo kuhika oku cindi nta muntu ogwerhe omurhûla! 13 Barhwezire engano, basârûla emishûgi; barhamîre busha. Enshonyi z’ebi basarwire zababumbire, erhi mungo gwa Nyakasane gurhuma.

Olubanja n’obucire bw’olubaga

14 Kwo adesire ntya Nyakasane: Bo ndesire abalungu bâni babî, balya bàhumaga oku kashabala nàhaga olubaga lwâni lw’Israheli. Lâba oku nâba­shugula omu cihugo câbo. (Cikwône enyumpa ya Yuda narhangiyishugula omu karhî kabo). 15 Cikwône hano mba namabashugula, nâshubibabêra bwonjo, nshubibagalula ngasi muguma omu kashambala kâge, ngasi muguma omu i­shwa lyâge. 11 N’erhi bakaciyigîriza bwinja amarhegeko g’olubaga lwâni, bakamanyindahira mpu «ye ndahire Nyakasane ozîne» nka kulya bayigîrizagya olubaga lwâni okulahira Baali, ago mango banashubira omu karhî k’olubaga lwâni. 17 Cikwône bakabula buyumva olwo lubaga nânalushugula, nna­nduherêrekeze, Kanwa ka Nyakasane.

13

Omukaba gubozire

1 Kwo ambwizire ntya Nyakasane: Erhi okanye ogule omukaba gw’ecitâni, oguzonze ensiko zombi. Cikwône orhagurhogezagya omu mîshi.» 2 Nagula omukaba, nk’oku Nyakasane ànali antegesire, nanaguzonza ensiko zombi. 3 Akanwa ka Nyakasane kantindakwo obwa kabirhi: 4 «Erhi oyanke omukaba wagulaga, ogula oyambalire oku nsiko, oyimuke, oje ebwa Efrata ogufulike omu mugaku gw’ibuye.» 5 Nakanya najigufulika ebwa Efrata, nk’oku Nyakasane ali antegesire. 6 Erhi hagera nsiku zirhali nyi, Nyakasane ambwîra, erhi: «Yimuka, oje ebwa Efrata oyanke yo gulya mukaba nakurhegekaga nti ofulikeyo». 7 Naja ebwa Efrata, nalonza nanabandana omukaba halya nali ngufulisire. Lâba: gwasherire gurhankacikolesibwa. 8 Okubundi akanwa ka Nyakasane kantindakwo. 9 Erhi «kwo adesire ntya Nyakasane; erhi: ntya kwo nashereza ifêka lya Yuda bula bucibone bunji bwa Yeruzalemu. 10 Olu lubaga lubî, abâla bakazilahira bwayumva ebinwa byâni, abâla bakazikulikira obulala bw’omurhima gwâbo n’okushimbulira bandi ba nyamuzinda b’obwihambi mpu babakolere banabaharâmye, olu lubaga kwo lwâba ak’ogu mukaba gu­rhâkacikola bici. 11 Bulyala, nka kula omukaba gusera oku nsiko z’omuntu, kwo nali ncisêgerize oku nyumpa ya Israheli yoshi, enyumpa ya Yuda yoshi, Kanwaka Nyakasane, nti zibe lubaga lwâni, irenge lyâni, lukengwa na bulimbi bwâni. Cikwône barhanyumvagya.

Orhubindi rhw’idivayi rhwahukulana

12 Obabwire n’aka kandi kanwa: Kwo adesire ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli: «Ngasi kabindi kanayunjula idivayi». Banakushuza mpu: «ka rhuhabire oku ngasi kabindi kanayunjula idivayi»? 13 Onababwire erhi: kwo adesire ntya Nyakasane, erhi: lâba oku ababamwo eci cihugo boshi nâbalalusa, abâmi batamîre oku ntebe ya Daudi, abadâhwa n’abalêbi, n’ab’omu Yeruzale­mu boshi. 14 Okubundi mbahukuze baguma oku bâbo, abashamuka na bagala bâbo burhalondola, kanwa ka Nyakasane, buzira lukogo, buzira bwonjo, nâba­shangula.

Olubungo

15 Yumvi, murhege okurhwiri muleke n’obucîbone, Nyakasane adwîrhe aderha. 16 Muhe Nyakasane Nyamuzinda winyu irenge duba oku omwizimya gurhacigwa, n’oku amagulu ginyu garhacisârhala, oku birhondo by’obudufu. Mwoyo mudwîrhe mwalinda obuce: yehe mwizimya adwîrhe abulula n’okuguhindula ndundulya ya budufu, 17 N’akaba murhayumvirhi oku namurhonda, nalakira emurhima erhi bucîbone bwinyu burhuma, amasù gâni gâlaka omulenge gw’okubona obusò bwa Nyakasane bwagenda mpira.

Mwâmi Yoyakini

18 Obwire mwâmi n’omwamikazi: Tamali oku idaho bulya ecimane cirya c’irenge carhibusire oku irhwe linyu. 19 Ebishagala by’e Nêgebu bigosirwe birhâjibwamwo. Yuda yeshi bamuhêsire mpira yeshi yeshi.

Okukalihirwa kwa Yeruzalemu

20 Oyinamule amasù, Yeruzalemu, obone, obone ecarhenzire emwênè. Ngahi buli bulya buso bakuyâbuzagya, birya bibuzi wakazâgilimbira? 21 Bici waderha hano bayishikuhana, we wabaleraga? Bîra bâwe bayisha bashokolire ababisha bakurhera. K’orhagwârhwe n’amalumwa gali nka mikero-mibishi obwo? 22 Wamaderhaga omu murhima gwâwe: erhi «nieki cirhumire oyo nj’obone anyishira?» Bunene bwa mabî gâwe bwarhumire balengeza emishangi yâwe n’okurhabira oku bishugulu byâwe. 23 K’omuntu w’e Etiyopiya akahindula omubiri gwâge, n’engwi obutone bwâyo? Ninyu mwe, ka mwakajira bwinja, mwe mwakomerire amabî? 24 Nkologa namushandaza nka byâsi byumu empûsi y’omu irûngu yâbabalaza. 25 Hyo hyâwe ehyo, gwo mwanya bakuhire. Nie gurhenzirekwo, Kanwa ka Nyakasane bulyala nie wayibagiraga, wacikubagira obunywesi. 26 Niene nalengeza emishangi kuhika ebusu, babone obusha bwâwe. 27 Ya! Obugonyi bwâwe n’amasheka gâwe wâni! n’amalala wahimbire wâni! Oku ntôndo n’omu mashwa, nabwîne amaligo gâwe. Wamahera wâni Yeruzalemu, bulyala orhacesibwi. Kuhika mangaci kwône?

14

Ecanda cikali

1 Kanwa Nyakasane abwîraga Yeremiyahu amango g’ecanda. 2 Eca Yuda omu mishîbo ciri n’ebishagala byâge mutula birimwo oku idaho biri n’omulenge gwa Yeruzalemu enyanya gusokire gwalwira.

3 Abagale badwîrhe barhuma abana mpu bajilonza amîshi. Abana badwîrhe baja ebwa maliba ci barhabona mishi, badwîrhe bakazigalukana orhubindi rhurhalimwo bici, n’omûmà n’ehishonyi n’irhwe libwikire.

4 Kulya kuba idaho lyaberesire erhi kubula mîshi kurhuma abahinzi enshonyi zababumbire kubwikira babwikire irhwe.

5 Ciru n’erubala akashafu kabusire kanaleka omwana wako bulya nta bwâsi.

6 Endogomi ziyimanzire oku ntôndo, zayisa emboho aka banyambwe, amasù gâbo gafukire bulya nta bwâsi.

7 Akabaga ebyâha birhu birhushobesire, ojirage yagirwa obukuze bw’izîno lyâwe. Neci, garhali manyi amalala girhu, wene rhwabihîre. 8 Nyakasane bulangalire bw’Israheli, we Muciza omulikûza amango alagirîre, Cirhumirage ohugalala mw’eci cihugo, nka mubalama ohanzire budufu buguma.

9 Cici cirhumire oshusha olimwo ecikango? nka ntwali erhankaciza ndi? N’obwo y’oli ekarhî-karhî, Nyakasane, n’izîno lyâwe lyo barhuderha mâshi orharhulekêreraga mâshi!

10 Ntya kwo Nyakasane aderhire olu lubaga, mpu: Basîmirage okugenda-genda wâni! Co cirhuma Nyakasane arhabasîma. Akolaga akengire amaligo gâbo. Anakolaga ahana ebyâha byâbo. 11 Nyakasane àmbwîra obwo, erhi: «orhasengereraga olu lubaga mpu lulo bôke. 12 Ciru bakacîshalisa, ntayumvirhize omusengero gwâbo, ciru bakarhûla embâgwa n’enterekêro, ntakabiyemêra. Bulyala nnonzize okubahungumula n’engôrho, n’ishali n’ecâhira.» 13 Nàshuza obwo: «Nti Yagirwa Nyakasane, kali abalêbi badwîrhe bababwîra: erhi murhabone engôrho, murhashalike, kulya kuba niene namushobôza omurhûla gw’enkwîra mw’eci cihugo.» 14 Oku bundi Nyakasane àmbwîra, erhi: «bunywesi obwôla abo balêbi badwîrhe baderha oku izîno lyâni; ntabarhumaga na ntâco nabarhegesire, ciru ntababwîraga akanwa. Badwîrhe bamubwîra mpu babonekîrwe n’obwo kubêsha, mpu bamulêbera n’obwo bya busha, bilôrho byâbo bône». 15 Ebyo byàrhuma Nyakasane àshubiderha, erhi: «Aho balêbi badwîrhe balêba oku izîno lyâni n’obwo ntabarhumiri, banadwîrhe bamubwîra erhi: «eci cihugo cirhajemwo ngôrho, cirhajemwo cizombo» oleke kwône, abo balêbi ngôrho yabalambika n’ishali haguma. 16 N’abadwîrhe babwîrwa nabo, omu mihanda ya Yeruzalemu bakwêbwa, ngôrho n’ishali byâbalambika barhâbone cabisha: ôli bo, ôli bakâbo, ôli abana-rhabana âabo, ôli abana-nyere bâbo; nabadubulirakwo amaligo gâbo. 17 Obabwire n’aka kanwa:

Amasù gâni gali galaka omulenge, obudufu n’omushi, buzira kuhusa bulya kuyagalika ayagalisire olya munyere, mwâli w’olubaga lwâni. Cinali cibande cinene.

18 Erhi nacija omu mashwa, lâba enkumba engôrho yajijire erhi nacishubira omu lugo, laba enkumba ishali lyajijire; Omudâhwa n’omulêbi, nabo bagezire omu cihugo, bahabire byo bici ebi!

19 Ka Yuda kukaga wamukazire loshi ? Nisi erhi Siyoni kurhenga akurhenzire emurhima! Cici carhumire warhubambula omubambu gurharhundûke? Rhwakazagilinga omurhûla, ci nta kwinja amango g’okufuma, ci lolaga ebihamba.

20 Yagirwa Nyakasane, neci rhuyemîre amaligo rhwajijire, amabî ga balarha bulya neci rhwakubihîre.

21 Oku bukuze bw’izîno lyâwe orharhulekêreraga, irenge ly’izîno lyâwe lirhumire, orharhulekêreraga. Omanye wakabonêsa entebe y’irenge lyâwe nshonyi. Okengêre mâshi orhatwaga omu ndagâno warhulaganyagya.

22 K’omu bikabulirwa by’amashanja hali eciniêsa enkuba? Ka malunga garhuma enkuba yania? K’arhali we, Yagirwa Nyamuzinda wirhu? We rhucikubagira bulya wekola ebyo byoshi.

15

1 Nyakasane ambwîra obwo erhi ciru Musa na Samweli bakayimanga omu masù gâni, olwo lubaga ntakalubêra lukogo! Obalibirhekwo, bagende bantengeho. 2 Bakakudôsa mpu ngahi rhujage? onababwîre erhi: kwo adesire ntya Nyakasane:

Ow’okuhêkwa n’ecihùsi, ahêkwa naco,

Ow’okuhêkwa n’engôrho, ahêkwe nayo

Ow’okuhêkwa n’obuligo, ahêkwe nabwo

Ow’okuhekwa buja, abuhêkwe.

3 Nâhirakwo milala ini ya maligo,

yekudesire Nyakanane:

engôrho y’okuyirha,

ebibwa by’okushanshanyula,

eby’erubala n’ebinyunyi by’emalunga,

eby’okulya n’okushâba.

4 Nâbajira kantu ka kuyôbohya oku mâmi g’igulu goshi, erhi Menashè orhuma, mwene Hizikiyahu, mwâmi w’omu Yuda n’ebi akozire omu Yeruzalemu.

Obuhanya burhenga omu ntambala

5 Ndi okubabalirage wâni Yeruzalemu? Ndi okufirire bwonjo? Ndi oyahusire mpu adôse kurhi wabirage? 6 Oshuba wanjandaga wene, kanwa ka Nyamubâho, wampa ebirhugo. Lero nakulikira okuboko nakushâba, narhamire n’okuba lukogo. 7 Nayansire akibo nabayerûlira emuhanda gw’ecihugo. Olubaga lwâni naluyisire nshuzo, naluhezize bone banabula kuleka enjira zâbo. 8 Abakana bâbo, bo bali banji kulusha omushenyi gw’enyanja. Nina w’entwâli, namudwîrhîre kaheza mûshi kalengerêre kano kanya, nàmudubulirakwo ebihamba n’ecihango. 9 Ayongobosire omuzire, nina wa bana-nda, arhacigwerhi nsimiko. Abwîne obwîre kabirhi. Yoyo zabumbire enshonyi n’omungo! N’abanyi basigire mulibo nâbarhega engêrho abashombanyi bâbo bâcitakira, Kanwa ka Nyakasane.

Okuhamagalwa obwa kabirhi

10 Namahera, nyâma nieki, we wambusire muntu wa kadali n’enongwe omu cihugo coshi! Oku ntalya ntanahana mwenda, kurhahanga boshi barhanshomba.

11 Okuli, okuli Nyakasane ka ntakukoleraga okwâni kwoshi? Ka ntakusengeraga amango g’obuhanya n’entanya?

12 Ewâni, k’ecûma canavuna ecûma c’emwênè n’ec’amarhale.

13 Obuhirhi n’obugale bwâwe narhangibiha ababihagula buzira kugalula akantu, erhi byâha byâbo omu cihugo coshi birhuma.

14 Nâkujira muja w’abashornbanyi bâwe, omu cihugo orhishi, bulyala omutula gwâni mîra gwàyâsagya omuliro n’ogwo muliro mwe gwayishiyâca.

15 Wehe orhababiri Nyakasane onkengêre, ontangule onambuke omungo gw’aba banshimbulwire. Omu kulinda-linda kw’oburhe bwâwe, orhampekaga orhanarhumaga bampeza; omanye oku werhumire natumula.

16 Ebinwa byâwe, erhi byampikagakwo, nambivuguse, akanwa kâwe, bwaba busîme bwâni, bwaba bushagaluke bw’omurhima gwâni; kulya kuba izîno lyâwe banderha: Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe.

17 Nta mango natamire omu ndêko y’abagambanyi nti mbuke ihuga okuboko kwâwe kwèli kusêzire nabera niene obwo bulyala wàli onyujuzize burhe.

18 Cirhumirage amababale garhayonda, ecibande câni cirhafuma, cirhâyumva bâsi. Wamberirage kishi kabêsha mushâna, kalya k’amîshi garhacikubagirwa.

19 Oku bundi Nyakasane ashuza: erhi: «okagaluka, nkakugalula niene, wanayimanga omu masù gâni. Ebiri bya busha, erhi wankakulamwo akantu kinja wanaba nka we kanwa kâni. Bôbe bâshubira emunda oli, ci wehe, orhâshubire emunda bali! 20 Nâkujira obêre olwo lubaga nka côgo cizibu-zibu c’amarhale, bâyishikulwîsa ci barhakuhashe, bulyala ndi haguma nâwe, nti nkucize nnankulikûze, Kanwaka Nyakasane. 21 Nâkukûla omu nfune z’ababisha, nnankugule orhenge omu nfune za baciri-misi.

16

Akanwa k’omulêbi kali cimanyiso

1 Akanwa ka Nyakasane kantindakwo, kambwîra mpu: 2 orhahiraga okarhôla omukazi, orhakabona kanyere erhi karhabana cno munda. 3 Bulyala ntya kwo Nyakasane abwîzire abanyere n’abarhabana baburhirwa eno munda, abazire bababurha n’abalume bayishiburhira muli eci cihugo: 4 Bafa olufu lubî, barhâlakirwe barhânabishwe, bâbà binazo by’idaho. Ngôrho yâbalambika, n’ecizombo. n’emirhumba yâbo yashube bushêge bw’ebinyunyi by’emalunga, n’ebiryanyi by’erubala. 5 Neci, kw’adesire ntya Nyakasane mpu orhahîraga okaja omu nyumpa balimwo omu mishîbo. Orhajagibanda endûlù erhi okurhuliriza bene balya, bulyala olwo lubaga nalunyazire omurhûla gwâni, oburhonyi n’obwonjo, ka­nwa ka Nyakasane. 6 Abakulu n’abarho, bâfamwo eci cihugo banabule câbisha babule na câlakira, ntâye wâshâkwa na ntâye wamômwa mukungu^u. 7 Oli omu mishîbo barhamubegere mugati mpu bamurhulirize bulya afirîrwe, barhaâmuhêreze akabehe k’okumurhuliriza omu bufire bwa nina erhi bw’ishe. 8 Orhajâga n’omu nyumpa bajira olukulu mpu otamale olye onanywe hagu­ma nabo. 9 Bulyala kw’adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’I­srahcli: Lâba, nârhenza aha omu nsiku zinyu erhi mwânabona orhubûli rhw’omwishingo, enyimbo z’omulamba wâsheba, n’ez’omunyere wâshebwa. 10 Hano oba wamabwîra olu lubaga ebi binwa byoshi, bamânakudôsa mpu: «Cici cirhumire Nyakasane arhuderherakwo obuhanya bungana âha; cici rhutumwîre, câha cici rhwàjirire Nyakasane, Nyamuzinda wirhu»? 11 Ago ma­ngo ânabashuze erhi: Basho bantwîsire, kanwa ka Nyamubâho, bakulikira ba­ndi ba nyamuzinda b’obwihambi, babakolera banabaharâmya. Niehe bantwîka n’irhegeko lyâni barhalikulikiraga. 12 Na ninyu, mwe mwàjizire kubî kulusha basho; lola ngasi muguma muli mwe, adwîrhe akulikira omurhima gwâge mubî gwa amahabwè, buzira kuyumva. 13 Nkolaga nâmuhulusa muli eci cihugo, muje omu cihugo murhishi, ôli mwe, ôi basho: eyo munda mwajikolera abandi ba nyamuzinda b’obwihambi, mûshi na budufu, bulyala ntâmufire bwonjo.

Okugaluka kwa Bene-Israheli bashandîre

14 Lâba oku ziyiruka ensiku, akanwa ka Nyakasane, barhakaciderhamwo mpu «Nyakasane ôzine, ye wayinamulaga bene-Israheli kurhenga omu cihugo c’e Mîsiri!» 15 Ciru Nyakasane ôzine, ye wayinamulage bene-Israheli kurhenga omu cihugo c’emwênè na kurhenga emunda àli abashandabanyize». Nâba­shubiza omu cihugo nàlimpîre b’ishe!

Okurhêrwa

16 Lâba oku narhuma omwandu gw’abadubî babaduba, yekudesire Nyaka­sane, nshubijaho ntume omwandu gw’abahivi bâbahivulula oku ngasi ntôndo, oku ngasi karhondo n’omu ngasi mugaku gw’amabâle. 17 Bulyala amasù gâni gadwîrhe gabona enjira zâbo: zirhali nfulike, n’obugoma bwâbo burha­nkacîfulika omu masù gâni. 18 Nkolaga nâjuha kabirhi obugoma n’ecâha câbo, bulyala bahemwîre ecihugo câni n’emirhumba enshusho zâbo n’akashambala kâni bakayunjuzize bikabulirwa byâbo.

Amashanja gayêrekera Lungwe

19 Nyamuzinda, we buzibu we n’ibuye ncifulikaho, nyakiraho amango mpanyagire! Amashanja gayîsha emunda oli kurhenga ebwa kafende k’igulu gaderhe mpu: balarha bya bunywesi bayîmiremwo, bya busha birhajira mukolo muci. 20 K’omuntu akacibumbira banyamuzinda b’obwihambi, câba barhanali banyamuzinda, irumbi kwône. 21 Lâbaga ebi nkola nabayêreka, lero nabamanyîsa bamanye okuboko kwâni n’obuhashe bwâni, bamanye obwo iku izîno lyâni nie Nyamuzinda.

17

Amabi g’ab’emwa Yuda

1 Ecâha ca Yuda ciri ciyandike n’akalamu k’ecûma, ciri ciyandike n’omusholo gw’ecûma c’amarhale, oku mbaho y’omurhima gwâbo n’omu marhwerhwe g’empêrero zâbo, 2 bulyala bagala bâbo banacikengere empêrero zâbo n’emirinzi yâbo aha burhambi bw’emirhi mibishi oku ntôndo ndîrî. 3 «Wâni ntôndo yâni y’omu cibandâna, obuguke bwâwe n’obuhirhi bwâwe nabihâna babihagule erhi amabî wakozire omu cihugo coshi garhuma. 4 kukwânînage ohêke akashambala nàli nkuhîre nâkujira muja w’abashombanyi bâwe omu cihugo orhîshi. Bulyala omuliro mwasîmbwîre gw’omutula gwâni gw’akaziyâka ensiku n’amango.

Binwa bya burhimanya

5 Kwo Nyakasane adesire ntya: «Ali muhanya omuntu ocîkubagira omuntu, oyegemera omubiri oyu omurhima gucîyegulakwo Nyamubâho. 6 Kw’ali nk’irhadu omu mpinga, arhumva bici erhi obucire buyîsha, mwo abêra omu bwihîra bw’irûngu, idaho !ya munyu, lirhabâkwo ndi. 7 Yerino omuntu ocîkubagira Nyakasane ôheba Nyakasane kwo omurhima. 8 Kwo ashusha nka murhi gumezire aha lwîshi gwo guyêrekeza emizi ebwa cikunguzo c’olwîshi, gurhôboha gala mango idûrhu liyîsha ebyâsi byâgo biyinjihire omwâka gw’ecanda-ciri gurhababala bici gurhanahusa buyâna. 9 Omurhima gwo guyengeha gwarhalusa, gucigwerhage n’oburhebanyi, ndi wakagumanya? 10 Nie Nyakasane, nie nsingiriza omurhima nie nyenja ensiko, lyo ngabira ngasi muguma nk’oku ebijiro byâge binakwânîne, nk’oku amalehe g’emirimo yâge ganali. 11 Enkwâle enalalire amaji erharheraga. Yo nguma n’omuntu ogala n’ebizimbano anabisige omu karhî k’ensiku zâge, anazinde erhi abonekana oku ali muhwinja. Okucikubagira aka-Nyamuzinda ua Nyakasane 12 Entebe y’irenge eri enyanya kurhenga emurhondêro, ho hantu h’aka-Nyamuzinda kirhu. 13 Nyakasane mwikubagirwa w’Israheli, abakutwîka boshi enshonyi zababumba, abakurhengaho bayandikwa omu idaho bulyala balesire enshôko y’amîshi gahulula, Nyakasane.

Omusengero gw’ocihiila

14 Onfumye, Nyakasane lyo nfuma, oncize lyo ncira, bulya wene we ncîtakîra 15 Lâba, badwîrhe bambwîra mpu: «Ngahi kaligi akanwa ka Nyakasane? Kabâge!» 16 Niehe ntakuminikaga nti orhume obuhanya ntanacîfinjaga olusiku luminya, wene orhahabiri, ngasi ebintenga ekanwa erhi wanabibona. 17 Orhanjiraga côba we nayakiraho olusiku luminya. 18 Enshonyi zigwârhe abashombanyi bâni; ci niehe zirhangwârhe Bajemwo ecikango, ci niehe cirhanjagamwo. Obarhogezekwo olusiku luminya.

Olukulu lwa Sabato

19 Kwo Nyakasane ambwizire ntya: «erhi okanye oyimange aha muhango gw’Abana b’Olubaga, halya abâmi ba Yuda bagera nka bahuluka na nka ba­shubûka, n’aha nyumvi za Yeruzalemu zoshi. 20 Oderhe erhi: Yumvi akanwa ka Nyakasane mwe bâmi ba Yuda. 21 Yekudesire Nyakasane: Mucilange mu­rhanahîraga mukabarhula omuzigo olwa Sabato, murhahîraga mukagugeza omu mihango ya Yeruzalemu. 22 Murhahulusagya omuzigo mpu gurhenge omu nyumpa zinyu olwa Sabato, murhanahîraga mukakola bûko mukolo. Olwa Sabato mulujire lutagatifu nka kulya narhegekaga basho. 23 Bôe barhayumvagya, barhaderhaga mpu barhege okurhwiri; bacîjira bacikanyi cirhagomba mpu barhagiyumva n’okuyankirira ihano. 24 Mwehe mukanyumva bwinja, yekudesi­re Nyakasane, olwa Sabato, murhahîraga mukashesheza^v omuzigo omu mihango y’olu lugo. Olwa Sabata erhi mwakalujira lutagatifu omu kuleka ngasi bûko mukolo, 25 ago mango, abâmi n’abaluzi bayîmire omu bya Daudi, emihango y’olu lugo yo bagezâmwo abali omu ngâlè n’abali oku nfarasi, mwo bagera bône n’abaluzi bâbo, abantu b’emwa Yuda n’abayûbaka omu Yeruzalemu. Olu lugo lwayôrha lulimwo abantu ensiku zoshi. 26 Bakazirhenga omu bishagala by’emwa Yuda n’entambi z’e Yeruzalemu, entambi z’emwa Benyamini n’ebwa cihugo ciri embanda, n’eciri oku ntôndo n’oku Nêgebu, bakayîsha ba­dwîrhe embâgwa, enterekêro, entûlo n’enshangi mpu barhûe enterekêro y’o­kuvuga omunkwa omu ka-Nyamuzinda. 27 Cikwône erhi mwakaba murhanyu­mvirhi, irhegeko lyâni ly’okulujira lutagatifu, okuleka okubarhula emizigo n’okuleka okugera omu mihango ya Yeruzalemu olwa Sabata, ago mango na­ natwâna omuliro aha mihango yâge: gumîme enyumpa z’oku bwâni omu Yeruzalemu gurhanacife gwâzimire.

18

Yeremiyahu emw’omubumbi

1 Akanwa Yeremiyahu abwiragwa na Nyakasane: 2 erhi «yimuka oya­ ndagalire emwa omubumbi, yo nakuyumvîkiza ebinwa byâni». 3 Naya­ndagalira emwa omubumbi, lâba oku adwîrhe akolera oku rhugôndo. 4 Ci­ kwône ecirugu akazagibumba casherera nka kula ibumba linakaziba omu nfu­ne z’omubumbi. Ashubirhangira buhyahya, abumba akandi kanoga, nk’oku nyamubumbi anali alonzize. 5 Okubundi akanwa ka Nyakasane kantindakwo kambwîra; mpu: 6 Nyumpa y’Israheli, ka ntakamujira nk’oku oyu mubumbi adwîrhe ajira? Kanwaka Nyakasane. Kwo muli omu nfune zâni nk’ibumba omu nfune z’omubumbi, nyumpa y’Israheli. 7 Hali amango nderha nti lubaga lulebe erhi bwâmi bulebe, nabushugula, mbuhongole, mbushâbe. 8 Cikwône olwo lubaga nahigiraga, erhi lwakahinduka lukaleka bulya bubî nnanciyunjuze obu­bî nalimpizire nti nalukolera. 9 Hali amango nderha nti lubaga lulebe erhi bwâmi bulebe buyûbake bunarhwêre, 10 cikwône erhi lulya lubaga lwakakola ebigalu-galu omu masù gâni, lukalahira bwayumva izù lyâni, nnancîyunjuze ebinja nali mpizire okulukolera. 11 Okanyagye obwîre ab’emwa Yuda na ab’o­ mu Yeruzalemu ntya: «mpu kwo adesire ntya Nyakasane: Mpu lâbi oku ndwiîrhe namurheganyiza obuhanya, (mmugwerhîre n’omuhigo) mmumanyire n’o­bwenge. Mubâge mwarhenga ngasi muguma omu njira zinyu mbî; muyinjihye obworhere n’ebijiro binyu». 12 Cikwône kwo bâderha, mpu: «busha wa­rhamira! Emihigo yirhu yo rhwanakulikira; ngasi muguma obuî bw’omurhima gwâge mugalugalu bwo anakola. Israheli ayibagîre Nyamuzinda 13 Kwo Nyakasane adesirage ntya: Murhangidôsa amashanja: ndi okola oyumvîrhe ebiri ntyo? Muziro ajizire, olya munyere w’Israheli. 14 K’olubula lw’e Libano lunaleke ibuye ly’omu ishwa? Ka ganagane amîshi g’ekuli, amîshi maholo-maholo g’ahulula? 15 Olubaga lwâni lwôhe lwanyibagîre! Bôhe obusha banaburherekêra enshangi. Bàbasârhazize omu mirimbwa yâbo, omu njira zâbo za mîra, mpu lyo bagera omu rhujira mulimbwa gurhali mubere, 16 mpu lyo ecihugo câbo cishuba côbohwa masheka garhahwa, Ngasi yeshi ogeraho anasomerwe, adunde irhwe. 17 Kwo nâbashandabanya ak’empûsi y’ebushoshôkero bw’izûba, omu malanga g’omushombanyi. Mugongo gwâni nabayêrekeza c’arhali busù bwâni, olusiku lw’okuherêrekera kwâbo.

Yeremiyahu ahanyagîre

18 Badesire mpu «Muyishe rhukemerane Yeremiyahu! Bulyala, irhegeko lir­hahwêre kubula mudâhwa, nisi erhi ihano libulikanire kubula bagula, nisi erhi akanwa kabulikanire kubula balêbi^w. Muyishe rhumukômole n’olulimi rhurhanajiraga akanwa kâge rhwarhega okurhwiri».

19 Ontege okurhwiri, Nyakasane,

onayumve ebinwa by’abashombanyi bâni.

20 K’omuntu anagalule obubî oku minja?

Bobe badwirhage bampumbira omwîna.

Kengêra oku nayimangaga embere zâwe nti mbaderhere ebinja,

nti mbayâse oburhe bwâwe.

21 Abana bâbo obasigire ishali,

onabarhege obwôji bw’engôrho;

Bakâbo bashube ngumba banakane!

B’iba bafe n’ecihûsi.

Babandirwe n’engôrho omu matabâro.

22 Bayumve endûlù zirhenge omu nyumpa zâbo

hano obarhêran’ebishungu birhabalira?

Bulyala bahumbire omwîna mpu bangwâse,

n’aha magulu gâni bafulikaho emishego.

21 Cikwône wehe Nyakasane,

orhahabiri emihigo yâbo mibî kuli nie,

orhababaliraga obubî bwâbo,

orhazazagya ecâha câbo omu masù gâwe.

Barhibuke omu malanga gâwe,

amango g’omutula gwâwe, obakolere akalibala.

19

Akabindi kashanguka

1 Okubundi Nyakasane abwîra Yeremiyahu. erhi: J’ogule akabindi k’omubumbi. Mugende mweshi n’abagula b’olubaga n’abakulu omu ba­dâhwa. 2 Ohuluke oje ebwa lubanda lwa Ben-Hinomu luba aha muhango gw’olumvi lw’ababumbi. Ahôla ho wâderhera ebinwa nâkubwîra. 3 Oderhereho, erhi: Muyumve akanwa ka Nyakasane, mwe mâmi ba Yuda na ninyu mwe muyûbaka omu Yeruzalemu. Kwo, adesire ntya, Nyamubâho w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli: Lâbi oku nalerha obuhanya ahâla, oyu bagubwîa yeshi ayumva enzênene omu marhwiri; 4 kulya kuba banyâsire, n’ahôla hantu bahahindwîre ha bene, barherekîreho enshangi kuli banyamuzinda bw’obwiha­mbi b’emahanga, balyala barhâli bayîshi ôli bo bône ôli b’ishe, ôli abâmi b’emwa Yuda. Ahala hantu bahabumbire muko gw’abêru-kwêru. 5 Bulyala bayûbasire «orhw’enyanya» rhwa Baali mpu bakazisingônolerakwo bagala baâbo, bakola barherekêra Baali, okwôla nta mango nakurhegesire, nta mango nakudesire, nta mango nakugererîze. 6 Alagi oku ensiku ziyishire, yekudesire Nyakasane, ahala harhacikâderhwa Tofeti nisi erhi cibanda ca Ben-Hinomu, ci hâkaziderhwa lubanda lwa cibâgiro. 7 Yuda na Yeruzalemu nabagukumula­ mwo ihano lyoshi, erhi ahala harhuma. Nabarhibula n’engôrho omu masù g’abashombanyi bâbo, na kuboko kwa balya barhabalongeza kalamo kwabar­hibula, emirhumba yâbo nayiha ebinyunyi by’emalunga n’ebiryanyi bya hano nshi. 8 Olu lugo nâlujira lube hantu ha cikango n’olushungûrho, ngasi wâgera afuduke abande n’ehishungûrho^x omu kubona ebibande bityo. 9 Nabalisa enya­ma za bagala bâbo n’eza bali bâbo: balyâna erhi ntanya n’obulagirire burhuma; ababalagîriza banali abashombanyi bâbo n’abarhabamirira marhî. 10 Aka kabindi okaberere omu masù g’abâyishikulusa, 11 onababwîre erhi: «Kw’adesire ntya Nnâmahanga w’Emirhwe: erhi olu lubaga n’olu lugo na­ bishangula nka kulya banabera obushanja bw’omubumbi, bwo burhahangwa. Abantu bâbishwa aha Tofeti erhi kubula aha babishirwe kurhuma. 12 Kwo najira aha hantu ntyo, kanwa ka Nyamubâho, n’abayûbakaho kwo nabajira; olu lugo kwo nalujira lushushe Tofeti. 13 Enyumpa za Yeruzalemu n’eza abâmi b’emwa Yuda zahemuka, aka ahala Tofeti, ezi nyumpa zoshi barherekêreraga obubâni oku burhungiri bwâzo ene bàkola bagashâniza emirhwe y’e malunga babulagira n’amamvu oku ibuye mpu bagashânizemwo banyamuzinda b’emwa be­ne.» 14 Erhi Yeremiyahu arhenga e Tofeti, Nyakasane ali amurhumire mpu ajire obulêbi, ayimanga emuhanda omu ngo y’aka-Nyamuzinda, ayakûza olubaga lwoshi erhi: 15 «Ntya kw’adesire Nnâmahanga w’Emirhwe, Nyamuzinda w’I­sraheli. Erhi lâbi oku nalerhera olu lugo n’emirhundu eluliranyire amahanya naluhigiraga goshi, bulyala bashubire bacikanyi cirhagomba erhi kubula bwayumva ebinwa byâni kurhuma.»

20

Yeremiyahu ashwêkwa

1 Lero omudâhwa Pashehuru, mwene Imeri, wali mukulu w’abasirika ba aka-Nyamuzinda, anaciyumva Yeremiyahu aderha ako kanwa. 2 Pa­shehuru ashûrha omulêbi Yeremiyahu, okubundi amuhira omu mpamikwa aha muhango mulî gwa Benyamini, gulya guyirukîre omu ka-Nyamuzinda. 3 Erhi buca sêzi, Pashehuru akula Yeremiyahu omu mpamikwa. Okubundi Yeremiyahu amubwîra erhi: «arhaciri lya Pashehuru Nyamuzinda akudesire, ci lya: Côbacirieyin’eyi. 4 Bulyala kwo adesire ntya Nyakasane: Lâba oku nakuha côba woyo mwe n’abana bâwe, barhemulwa n’engôrho y’abashombanyi bâbo: amasù gâwe gabona okwo! Yuda yeshi naye kwo na kwo, nâmuhira omu nfune z’omwâmi w’e Babiloni, ye wahêka abantu e Babiloni anabarhimbe engôrho. 5 Nagaba n’ebirugu by’ogu murhundu byoshi, emihako yago yoshi, ngasi hinja gunajira, amahirhi g’abâmi ba yuda goshi, nagaheba omu nfune z’abashomba­ nyi babo, bahagule, babarhule bahêke e Babiloni. 6 Nâwe wâni Pashehuru, na ngasi bahanda aha mwâwe boshi wahêkwa mpira; e Babiloni wânâje, yo wafira, yo wanabishwa woyo mwe n’abîra bâwe wakazâgilêbera obunywesi.»

Omulenge gwa Yeremiyahu

7 Wantizize, Nyakasane, nanayemêra narhizibwa, wampashire wanampîma^y. Lwâni badwîrhe balegerera bayîmba, abandi boshi nie badwîrhe bashekera.

8 Erhi naciderha erhi kuyâma n’okuyakûza mpu: zâtula akavu, zinashûbe. Akanwa ka Nyakasane kabîrage kuli nie, igwarhiro ly’okugâywa n’okushekerwa bwaca-bwayîra.

9 Nakazaàgiderha nti «lero ntâcimugerêreze, ntâciderhe oku izîno lyâge», cikwône omu murhima gwâni, kwo yali nka ngulumira ya muliro bayigalire omu kavuha. Ntâko ntajiraga nti nagurhanga ci ntahashaga.

10 Nayumva bambêshcra bwenêne: «Cikango eyi n’eyi! Shobeki, shobekiye!» Ngasi abayumvagya nâni, bakaziringa oku nahirima mpu «nkabaga aleka bamurhize? Rhwamulusha misi rhunacihôle kuli ye.»

11 Cikwône Nyamubâho ali haguma nâni nka ntwâli nzibu. Co carhuma abashombanyi bâni zâbahira oku idaho, bajogonje Enshonyi z’okubula-bula kwâbo zâbabumba, lugwegwe lwa nsiku zoshi, lulya lurhayibagirwa.

12 Nnamahanga w’Emirhwe, we singiriza omushinganyanya we bona ensiko n’omurhima, nâbona oku wacîbukira omungo kulibo bulya we ntûzire olubanja lwâni.

13 Muyimbe Nyamubâho, mukuze Nyakasane bulyala omûka gw’omuhanya agulikûzize omu nfune z’enkola-maligo.

14 Lumoherêrekera wâni olusiku naburhagwa. Olusiku nyama amburhaga mâshi lurhabonaga mugisho!^z

15 Amoherêrekera wâni omulume wajagibwîra larha ogu mwanzi mpu «mwana murhabana bakuburhîre» gumubumba mwishingo.

16 Oyo muntu mâshi abe aka birya bishagala Nyakasane ashandaga buzira bwonjo, ayumve sêzi babande akaku k’entambala, mûshi kalengerêre ayumve akaku k’amatabâro,

17 bulyala arhanyîrhiraga omu nda, nyâma akaba nshinda yâni n’olula lwâge lukayôrha lunyômeka.

18 Lero cici carhumaga ntenga omu nda mpu ndibuke, ntindibuke nnanyûse ensiku zâni omu nshonyi?

21

Sedekyahu ashuzibwa

1 Akanwa karhindakwo Yeremiyahu kurhengakwo Nyakasane, amango mwâmi Sedekyahu amurhumiraga Pashehuru, mwene Malkiya, n’omu­dâhwa Shefaniya mwene Maseya mpu amubwire erhi: 2 «Mashi orhudôkeze Nyakasane, bulyala Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni arhutulisirekwo amatumu; ahali Nyakasane arhujirira ebisômerine mwo birya byâge byoshi, na ntyo omushombanyi arhuyâka, aje kuli nirhu». 3 Yeremiyahu ababwîra, erhi «ntya kwo mwashuza Sedekyahu: 4 Kw’adesire ntya, Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. Lâbi oku naderha bagalule amatumu mafumbarhe, galya mulwîsa­ mwo omwâmi w’e Babiloni, n’Abakaldeyi bamugosire emuhanda gw’ecôgo, nagahira haguma omu karhî k’ogu murhundu. 5 Niene nie namulwîsa n’enfune n’okuboko kw’obuhashe, ndambûle n’oburhe n’obukali n’omungo munji, 6 nahukula aba k’ogu murhundu, abantu n’ebintu, bâfà n’ecihûsi cibîcibî. 7 Enyuma ly’aho, kanwa ka Nyamubâho, nâhana Sedekyahu, mwâmi w’e Yu­da, ye n’abambali, olubaga na balya boshi bâfume ecihûsi, engôrho n’ecizo­mbo, nâbahisa omu nfune za Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, omu nfune z’abashombanyi bâbo, n’omu nfune za balya barhabalongeza kalamo, burhababalira ndi, burhafa bwonjo, buzira lukogo». 8 N’olwo lubaga olubwîre, erhi: «kw’adesire ntya Nyakasane. Lâba oku mpizire omu masù gâwe, enjira y’akalamo n’enjira y’olufu. 9 Owakabêra mw’ogu murhundu âfà n’engôrho, n’ishali n’ecihûsi. Ci owakarhengamwo akaja emwa Abakaldeyi, bo bamurhezire, âlama, abêrana omûka gwâge nka munyago. 10 Bulyala ogu murhundu nkola naguhindamukira kuderha mpu guhanyagale, c’arhali mpu gucire, kanwa ka Nyakasane, gwâhirwa omu nfune z’omwâni w’e Babiloni, ye waguyôca n’omuliro.»

Akanwa kayêrekîre Yehoyakimu na Yeruzalemu

11 Enyumpa ya Mwâmi w’e Yuda oyibwîre erhi: Yumva akanwa ka Nyamubâho, 12 Nyumpa ya Daudi. Kwo adesire ntya Nya­mubâho: Ngasi sêzi mutwe olubanja, mulikûze oyu balibuzize arhenge omu nfune z’omuminya. Omungo gwâni gwakanacînika nka muliro, guyôce gubule n’ecazimya, erhi bubî bw’ebijiro binyu burhuma. 13 We mbwîzire, weyûbaka omu lubanda, Kabuye-ali-e Cibanda, Kanwa ka Nyakasane, mwe mukaziderha mpu ndi warhuhonera anahike omu nyumpa zirhu? 14 Nâmuhanira amalehe g’ebijiro binyu, Kanwa ka Nyamubâho. Nadûlika omuliro omu muzirhu gwâge, gumôme amarhambi gâge goshi.

22

1 Kwo adesire ntya Nyakasane, yandagalira oku bwâmi bwa mwani w’e Yoda, yo wajiderhera aka kanwa: 2 «Yumva akanwa ka Nyakasane, mwâmi w’e Yuda, wetamire oku ntebe ya Daudi, we mwe na bambali bâwe n’abantu bâwe bagera mw’eyi mihango. 3 Kwo adesire ntya Nyakasane: Muka­zitwa emmanja munajire obushinganyanya; mukazilikûza oyu bahorhezize, arhenge omu nfune z’omuminya; murhahîraga mukalibuza n’okurhindibuza ecigolo, enfûzi n’omukana, murhahîraga mukabulagira omuko gw’omwêru k­wêru aha. 4 Bulyala erhi mwakacîseza okushimba aka kanwa, emihango y’obu bwâmi yanagerwamwo n’abâmi batamire oku ntebe ya Daudi, banayîsha bali omu ngâlè erhi oku nfarasi, bo na bambali bâbo n’abantu bâbo. 5 Ci erhi mwakaba murhayumvîrhi ebi binwa, niene ncilahîre, kanwa ka Nyakasane, eyi nyumpa y’obwâmi yashâbwa. 6 Bulyala, ntya kwo Nyamubâho aderhire enyumpa y’obwâmi ya mwaâmi w’e Yuda: mpu kuli nie kwo wàli Galadi, ak’Irango lya Libano ci kurharhume ntakujira irûngu, lugo lurhabamwo bantu. 7 Nkola nagisha abajikushâba, ngasi muguma n’amatumu gâge; enduluma zâwe nyinja baziheba oku idaho, banazikwêbe ecîko. 8 N’amango emizinzi y’amashanja yagera hofi n’olu lugo, abantu kwo bakazibwîrana mpu «carhumaga Nyakasane akolera olugo lutya ebiri nk’ebi? 9 Bashuze mpu: «kulya kuba balesire endagâno ya Nyakasane, Nyamuzinda wâbo, baharâmya bandi banyamuzinda b’obwihambi bana­bakolera».

Akanwa kayêrekîre Yoyakazi

10 Murhakulikiraga owafire, murhamushibaga. Mulakire owagenzire erhi ye, bulyala arhakacigaluka, arhakacilola eka. 11 Bulyala ntya Nyamubâho aderhîre Shalumu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda. Yewayimaga omu by’ishe Yoshiyahu: «Owamarhenga ahâla, arhakacishubiraho, 12 Cikwône yo afira emunda bâmuhêke mpira n’eci cihugo arhakacicilolakwo.

Akanwa kayêrekîre Yehoyakimu

13 Ali muhanya oyûbaka enyumpa yâge buzira bushinganyanya, n’ebyûmpa by’enyanya buzira kuyâza, omuntu okolêsa owâbo busha, buzira kumuha oluhembo. 14 Oderha erhi «nâyûbaka entakabunga, y’ebyûmpa bigali na birîrî», anabiyûbakemwo amadirisha, abihebe ebirhebo by’ornuvûla ernarhambi abishige irangi lidukula,. 15 Nkabaga kurhonya omuvûla kwakujizire mwâmi? Ka sho yehe arhalyaga arhananywâga? Ci yehe akagitwa emmanja anajire obushinganyanya? Ago mango byàli biyosire bwinja. 16 Akagitwa olubanja lw’omukenyi n’olw’omuhanya kwanali kwinja. K’arhali kwo kummanya okwo? Kanwa ka Nnamahanga. 17 Wehe amasù n’omurhima gwâwe gahenekire obunguke bwâwe bwône, n’okubulaga omuko gw’omwêru-kwêru, okulibuza abanyinyi n’okutula entarnbala. 18 Ebyo birhumire, ntya kwo Nyakasane adesire. Yehoyakimu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda. Arhalakirwe, mpu «Ala mwana wirhu wee! mpu «ala mwâli wirhu wee! Nanga arhalakirwe mpu: Yajewe, Nnâhamwirhu wee! Mpu yajewe, Nyamwagirwa wee! 19 Kw’anabishwa kula banabisha eciterusi. Bayisha bamubulula bakabulire, kuli n’emihango ya Yeruzalemu.

Akanwa kayêrekîre Yoyakini

20 Yinamukira e Libano oyakûze, oku Bashani, olikirekwo izù, oyakûlize oku Abarimu bulya abîra bâwe bahimirwe. 21 Amango wàli ohimbire nàkushambâza, wàderha erhi: «Ntakakuyumva!» Kwo wanayôrheraga kurhenga eburho bwâwe, okwo kurhayumva izù lyâni. 22 Balungere bâwe, mpûsi yâjibayabula, n’abîra bâwe bahêkwa nka mpira. Neci enshonyi zâkubumba odukulize, erhi bugalu-galu bwâwe burhuma. 23 We wajiriyûbakira e Libano, wahizire ologo omu mirhi y’emibumbu kulaka walaka hano amalumwa gakuyishira, kwo gayishiba nka ga mikero-mibishi. 24 Buzîne bwâni ndahire, Kanwaka Nyakasane, ciru Konyahu^a mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, akabire ali ngolo, omu kuboko kwâni kulyo, nali nâmuhogola. 25 Nâkuhâna nkuhire omu nfune za balya ba­rhakulongeza kalamo, omu nfune za balya bakugezamwo omusisi, omu nfune za Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, n’omu nfune z’Abaka­ldeyi. 26 Nankukwêbe omu cindi cihugo, w’oyo mwe na nyoko okuburha arhali mwo mwaburhagwa cikwône mwo mwafira. 27 Eci cihugo balo­nzize okushubiramwo naco, barhakacishubiramwo. 28 K’oyu mulume Konyahu k’arhali nnaga mbere k’arhali kalugu kajandâge obu? Cirhumirage bamulibirhakwo, ye n’obûko bwâge, Cirhumirage bakwêbwa omu cihugo barhishi? 29 lgulu wee! lgulu wee! Igulu wee! Yumva akanwa ka Nyakasane. 30 Kw’adesire ntya Nyakasane: Erhi «yandika oyu muntu arhagwerhi bana, muntu orhahambûlaga omu mango gâge kulya kuba nta muntu w’omu bûko bwâge wayishitamala oku ntebe ya Daudi anarhegeke omu ca Yuda.

23

Akanwa kayêrekîre abangere babî

1 Bali bahanya abangere bahabula n’okushandabanya ebibuzi by’obusò bwani, kanwa ka Nyakasane. 2 Co cirhumire, yekudesire Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, abangere b’okuyâbula olubaga lwâni bo mbwîzire: mwashandabanyize ebibuzi byâni, mwabilibirhakwo murhanacibishibiriraga. Lâbi oku niehe nkola namurhabalira erhi maligo ginyu garhuma. 3 Nâshubuza niene ebibuzi byâni byasigire, kurhenga omu bihugo byoshi nàli mbishandaba­nyize, nabigalula omu lwabuko: byaburhana biyôloloke. 4 Nabizûkiza aba­ngere babiyâbula birhakaciba na côba nisi erhi bihamba; birhabêmwo ecahera, kanwa ka Nyakasane. 5 Lâba oku ziyishire, Kanwa ka Nyakasane­ ensiku nâzukizamwo Daudi, omwâmi mushinganyanya, oba mwâmi w’okunali, anayishiba murhimanya âkazitwa emmanja anayîmike obushinganyanya. 6 Omu mango gâge Yuda âcira, na Israheli âdekerera n’omurhula. Lâba izîno bâkazimuderha: «Nyakasane, Bushinganyanya bwirhu.» 7 Lâbaga oku ensiku ziyishire, Kanwa ka Nyakasane mulizo barhakaciderha, mpu: «azîne Nyakasane owayinamulaga Bene-Israheli kurhenga omu cihugo c’e Mîsiri». 8 Ci mpu: «azîne Nyakasane owayinamulaga anagalula obûko bw’enyu­mpa y’Israheli kurhenga omu cihugo c’emwênè na kurhenga omu bihugo byoshi àli abashandabanyize mpu babêre omu ishwa lyâbo.

Abalêbi b’obunywesi

9 Oku balêbi. Omurhima gwantwîkîre omu nda, ndwîrhage nageramwo omusisi nieshi. Kwo ndi nka mulalwè, nka muntu idivayi lyahashire, erhi yerhuma Nyakasane n’ebinwa byâge bitagatifu. 10 Bulyala ecihugo ciyunjwire bagonyi, neci, ecihugo ciri omu mishîbo erhi kuhehêrerwa kurhuma, n’aha ebintu biyâbukira omu irûngu abantu badwîrhe bashwira ebigalu-galu, banadwîrhe barhamira okulenganya-. 11 Ciru n’omudâhwa n’omulêbi nabo ziri nkola-maligo, ciru n’omu nyumpa yâni nabuganyiremwo amaligo gâbo, Kanwa ka Nyakasane. 12 Enjira zâbo zikolaga zahinduka za biduku; bakulukuzibwa mulizo n’omwizimya guli, bacirhimbe oku idaho. Bulyala n’abalerhakwo obuhanya, omwâka gw’okuhanwa kwâbo, kanwa ka Nyakasane. 13 Omu balêbi b’e Samâriya, namwo nabwînemwo obugalu-galu, bakazagilêba oku izîno lya Baali, banakazihabula olubaga lwâni lw’Israheli. 14 Ebinabwîne emwa abalêbi ba Yeruzalemu, byôhe bya kushologosa: obugonyi, okusêza obunywesi, okurhabala enkola-maligo mpu hakanajira owarhenga omu bubî bwâge. Omu masù gâni boshi kwo bali aka Sodomo, n’abayûbakamwo kwo bali aka Gomora. 15 Cirhumirage aderha ntya Nyakasane omul kubwîra abalêbi, «mpu lâbi oku nabalîsa omutuzo, mbanywêse n’amîshi galimwo obwôge, bulya kurhengera oku balêbi b’e Yeruzalemu, obubî bwashandire omu cihugo coshi. 16 Kwo adesire ntya Nyakasane, w’Emirhwe: Murhakazâgiyumva ebinwa by’aba balêbi bamulêbera kurheba badwîrhe bamurheba, badwîrhe baderha ebi babwîne omu mirhima yâbo, ci ehyarhenga omu kanwa ka Nyakasane ntâhyo, 17 badwîrhe babwîra abangayaguza: mpu «Nyakasane anadesire: mwabona omurhûla» n’abakulikira obulala bw’omurhima gwâbo, mpu «murhajekwo akabî». 18 Ci kwône, ndi okola ojire omu ihano lya Nyakasane mpu abone anayumve akanwa kâge? Ndi okola orhezire akanwa kâge okurhwiri anakayumva? 19 Lâbi empûsi ya Nyakasane omutula gwâge gwamacinîka, cikundula wa mpûsi, gwo enayishire amarhwe g’enkola-maligo; 20 Omutula gwa Nyakasane gurhayônôke gurhanacikola n’okuyumvirhiza emihigo y’omurhima gwâge: Aha buzinda bw’ensiku lyo mwayumva okwo bwinja. 21 Ntarhumaga abo balêbi babuliyîsha bahenesire, ntababwîraga akanwa banabulikalêba. 22 Acibaga bali bajire omu ihano lyâni, olubaga lwâni bali baluyumvîsa ebinwa byâni, bàli babagalula barhenge omu njira yâbo mbî, n’omu bubî bw’ebijiro byâbo. 23 Ka mpu ndi Nyakasane, nka ndi hofi, Kanwa ka Nyakasane, ci nka ndi kuli ntacibe Nyakasane? 24 K’omuntu akacifulika ahantu habishe mbule bwamubona? Kanwa ka Nyakasane. Ka ntabumbiri empingu n’igulu niono? Kanwa ka Nyakasane. 25 Nayumvîrhe kurhi baderha abalêbi balêba eby’obunywesi oku iziîno lyâni: Mpu «nshuba nalôrha, nshuba nalôrha! 26 Kuhika mangaci abalêbi bagwâsirwe okubamwo abalêba eby’obunywesi, n’enshumi y’omurhima gwâbo? 27 Nkabaga izîno lyâni balonzize okuyîbagiza oluba­ga lwâni n’ebilôrho byâbo, ngasi muguma aja abwîra owâbo, nka kulyâla b’ishe bayîbagiraga izîno lyâni erhi Baali orhuma. 28 Omulêbi ogwêrhe ecilôrho, aganîre! Owayumvîrhe akana kâni, aderhe bwinja akanwa kâni. Bici omusîsi gugânwa n’ihemba? Kanwa ka Nyakasane. 29 K’akanwa kani karhali nka muliro? Yekudesire Nyakasane. Ka karhali nka nyundo yashenyula ibuye? 30 Labagi oku niono nkola nabwîra abalêbi, Yekudesire Nyakasane, balya bafa bazimbana ebinwa byani. 31 Labi oku bo natumuza abalêbi, Yekudesire Nyakasane, balya badunda olulimi mpu balika akanwa. 32 Laba oku bo ntumuzize balya balcba ebilôrho by’oburhebanyi, kanwa ka Nyakasane, babiganire banahabftlc olubaga lwâni n’okucikunga kwa­ bo n’okubesha haguma, Niono ntabarhumire, ntabarhegesire, ntâco ba­ kolera olubaga lwâni, kanwa ka Nyakasane, Basherezize omuzigo gwa Nnamahanga 33 Olusiku hakud6sa, akaba olu lubaga, akaba mulchi mulehc, akaba mudil­ hwa mulebe mpu: «Omuzigo gwa Nyakasane gwo guhi? Onabashuze mpu Mw’oyo. mwe muzigo gwa Nyakasane, mwe nahekula». kanwa ka Nyakasane. ?, 34 N’omulcbi, omudf1hwa nisi crhi omuntu w’omulubaga wadcrha erhi «mu­ zigo gwa Nyakasane, oyo muntu ntamuhabe, ntahabe n’aha mwagc, 35 Ntya kwo mwâganira mwene na nnene, omu cinyabuguma, Ntya kwo mwâderha, ngasi muguma akola abwîra owâbo, ngasi muguma akola abwîra mwene wâbo: «Bici Nyakasane ashuzize?» Bici Nyakasane adesire?» 36 Cikwône murhacide­rhe «omuzigo gwa Nyakasane», bulya kuli ngasi-muguma omuzigo kanali aka­ nwa kâge yene, Munadwîrhe mwagolongohya ebinwa bya Nyakasane ôzîne, Nyakasane w’Emirhwe. Nyamuzinda wirhu. ? 37 Kwo wâbwîra omulêbi ntya; mpu: «kurhi Nyakasane akushuzize? nisi erhi «Cici Nyakasane adesire?» 38 Ci­ kwône erhi mwakaciderha mpu «Muzigo gwa Nyakasane» ago mango, ntya kwo Nyamubâho adesire: Obûla mudwîrhe mwaderha aka kanwa «Muzigo gwa Nyamubâho» n’obwo namurhônzire nti murhahîra mukaderha «Muzigo gwa Nyakasane», 39 lâbi oku okwôla kwo kwanarhuma namuzimbarha nnamu­kwêbe kuli n’amalanga gâni, mw’oyo n’omurhundu namuhâga mwene basho, 40 Namubumba nshonyi z’ensiku n’amango, nshonyi zirhaheka zirhanayibagi­rwa.

24

Birhiri bibirhi bya malehe

1 Lâba oku Nyakasane amanyêreka birhiri bibirhi bya malehe ga mizeti, bidêkerezibwa aha muhango gw’akâ-Nyamuzinda. Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni ali amahêka mpira, kulî na Yeruzalemu, Yekonyahu, mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, boshi n’abarhambo b’emwa Yuda, abatuzi n’ababinji, ali amabahêka e Babiloni 2 Cirhiri ciguma calimwo ama­lehc minja-minja g’emizeti; ecindi calimwo agabozire, gali gabozire bwenêne, garhankacirîbirwe, 3 Nyakasane ànambwîra erhi: «Bici obwîne Yeremiyahu? Na­ ni nti «mulehe gwa muzeti. Aminja gali minja-minja, amabî gabozire bwenêne garhankacirîbwa», 4 Oku bundi akanwa ka Nyakasane kantindakwo, mpu: 5 «Kw’adesire ntya Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. Nk’okûla kw’amalehe minja, kwo nnonzize okushibirira ababunga ba Yuda, balya narhumagamwo kurhenga eno kuja omu cihugo c’ab’e Kaldeyi. 6 Nnonzize okubalambûlirakwo amasù bayôloloke, okubagalulamwô eci cihugo, okushubibayûbakira ahali h’okubashâbira okubarhwêra ahali h’okubashugula, 7 Nâbaha omurhima gw’okumanya oku nie Nyakasane, bâbà lubaga lwâni, nâni nâbà Nyamuzinda wâbo, bulyala banshubirira n’omurhima gwâbo gwoshi 8 Cikwône, kulya baji­ra amalehe mabî, galya gabozire garhankanacirîbwa, neci kwo Nyakasane adesire, kwo najira Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, abarhambo bâge, n’abasigiîre omu Yeruzalemu, abasigire mw’eci cihugo kuguma n’abayûbasire omu cihugo ca Mîsiri 9 Nâbajira babe bakushologosa, banabe buhanya oku mâmi g’igulu goshi; cibonya-nshonyi, lwimbo, masheka g’abagera, ihanja ngasi hoshi n’abahabulira. 10 Nabalikiramwo engôrho, ecizombo n’ecihûsi, balinde bahêrerekera mw’er’ishwa nabahaga bo na b’ishe.

25

Babiloni kwo karhi ka Nyamuzinda

1 Kanwa kayêrekire olubaga lwa Yuda lwoshi, karhindagakwo Yeremiyahu omwâka gwa kani gwa Yehoyakimu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yu­da, (kwo kuderha, omwâka murhanzi gwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni), 2 Omulêbi Yeremiyahu akaderhera embere z’olubaga lwa Yuda lwoshi n’ab’omu Yeruzalemu boshi. 3 Kurhenga omwâka gwa kal’ikumi na kasharhu gwa Yoshiyahu, mwene Amoni, mwâmi w’e Yuda, kuhika ene, ekola myâka makumi abirhi n’isharhu ene, erhi nabwîrwa akanwa ka Nyakasane erhi nâni, buzira kurhama, nanamu­bwîrakwo ci murhayumvagya. 4 Na kandi, buzira kurhama, Nyakasane amu­rhumire abalêbi, banali bambali bâge boshi, cikwône murhumvirhizagya mu­ rhanarhegaga okurhwiri mpu muyumve. 5 N’ako kanwa kali k’aka: mpu muga­luke mweshi, ngasi muguma, murhenge omu njira yinyu mbî n’omu bubî bw’ebijiro binyu; na ntyo mwayishiyûbaka ecihugo Nyakasane amuhaga. mw’oyo mwe na basho, kurhenga ensiku n’amango. 6 Murhahîraga mukakuli­kira abandi banyamuzinda mpu mubakolere munabaharâmye; murhanahîraga mukanjira burhe n’ebijiro by’enfune zinyu, n’ago mango ntamuhumekwo. 7 Ci mwehe murhayumvagya, Kanwa ka Nyakasane, na ntyo, mwanjira burhe n’emikolo y’amaboko ginyu, n’obuhanya bunali bwinyu. 8 Co cirhumire aderha ntya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe: Kulya kuba murhayumvirhizagya ebinwa byâni, 9 lâbi oku ntumire nti bajilonza amashanja goshi g’e mwênè, kanwa ka Nyakasane. Kuli Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, mwambali wâni nabalerha balwîse eci cihugo, balwîse abaciyûbakamwo, balwîse n’amashanja gaciba eburhambi; nâbahehêrera nnambajire babe ba kukaziyâkwa, ba kukazishekerwa, mishaka y’ensiku zoshi. 10 Emwâbo nahulisayo izù ly’obusîme n’omwishingo, izù ly’omuhyamulume n’ery’omuhya, olubi lw’olwanjikwa n’obumoleke bw’itara. 11 Eci cihugo coshi cashâbwa cihinduke irûngu, n’aga mashanja gashinga myâka makumi galinda, erhi gakolera mwâmi w’e Babiloni. 12 Cikwône hano eyo myâka makumi gali nda eyunjula, nârhandûla omwâmi w’e Babiloni, nârhandûla n’er’ishanja, yekudesire Nyakasane, erhi bubî bwâbo burhuma, nârhandûla n’ecihugo c’Abakaldeyi, ncijire mushaka gw’ensiku zoshi. 13 Nâjira eci cihugo ebinwa naciderheragakwo byoshi biciyishire, ngasi kan­wa kanayandisirwe mw’eco citabu.

II. Enshokolezi y’ obulêbi oku mashanja goshi

Ebi Yeremiyahu alebera amashanja goshi. Akabehe k’oburhe bwa Nyamuzinda

14 (Kulya kuba nago gahêkwa buja n’amashanja mazibu, n’abâmi badârhi, nagahemba nk’oku ebijiro byâbo binali, na nk’oku omukolo gw’enfune zâbo gunali). 15 Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli kw’ambwizire ntya: Erhi kayanke omu nfune zâni, aka kabehe k’idivayi ly’omutula, onakanywêse amashanja go­shi nakurhuma emunda gali, 16 gânywa gadandabagane ganasirahe erhi engôrho narhuma ekarhî kâbo erhuma. 17 Narhôla akabehe omu nfune za Nyakasa­ne, nakanywêsa amashanja Nyakasane ali antumirekwo: 18 Yeruzalemu n’ebi­ shagala by’e Buyahudi, abâmi bâyo n’abaluzi bâyo, kuderha mpu bishube bigûkà, libe iherero, babe kushekerwa, gunabe mugereko nk’oku biri ene. 19 Nakanywêsa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, ye n’abambali, abarhambo bâge n’olubaga lwâge lwoshi, 20 n’omwandu gw’ababalama (abâmi b’e Uzi boshi), abâmi boshi b’omu cihugo c’Abafilistini, nakanywêsa Askaloni, Gaza, Ekroni, n’abandi bâmi ba Ashdodi, 21 Edomu, Mowabu na bene Amoni, 22 abâmi b’e Tiri boshi, abâmi b’e Sidoni boshi, n’abâmi b’ecirhwa ciri olundi lunda lw’enya­nja, 23 Dedani, Terna, Buzi balya b’ebinûniro bimôme. 24 Abâmi b’e Buharabu bayûbaka omu irûngu, boshi haguma n’amâmimâmi g’ekulî. 25 Abâmi b’e Zi­mri boshi, abâmi b’e Elami boshi n’abâmi b’e Mêdi boshi. 26 Abâmi b’e mwênè, aba hofi n’aba kuli, muguma akurhenga owundi akuje, n’amâmi gali kunola igulu goshi. Omwâmi w’e Shasheki yehe, ye wanywa enyuma zâbo. 27 Obabwire, erhi kw’adesire ntya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: «Munywe, mulaluke, mushale! Mwakumba burhazûka hano mubona engôrho narhuma ekarhî kinyu». 28 Bakalahira bwarholera omu nfune zâwe akabehe banywa, onababwire erhi: «kw’adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe: Okunywa kwo mwananywa, 29 bulyala, lâba oku olugo luderhwa lwâni lwo narhangihana; ka mpu mwehe murhajirwe kurhi? Nanga, murhale­kwe ciru bulya niene nie nanahamagala ahayûbake oku igulu boshi, engôrho yabakolera akal’ibala, kanwa ka Nyakasane w’Emirhwe. 30 Nawe obabwîre ebi binwa byoshi oderhe erhi: Nyakasane amaya­ mîra emalunga, amalengeza izù kurhenga ahatagatifu hâge. Abandira o­lwabuko lw’ebintu byâgc akahababo, amabanda akahababo aka abaka­ndira omu mukenzi, amakabandira ab’eno igulu boshi. 31 Omulenge gwahika oku kafendefende k’igulu, bulya hali olubanja aha karhî ka Nyamuzinda bon’amashanja: Yejisa ngasi muntu lubanja; enkola-maligo, ngôrho aziyêreka, kanwa ka Nyakasane. 32 Kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe: Lâbi oku obuhanya bwarhenga oku ishanja buyandûkire oku lindi, n’oku empûsi nnene yazûka ebwa rhufende rhw’igulu. 33 Olwo lusiku enkumba Nyamuzinda âjira zâlambama, kurhenga oku cikwi c’igulu kuhika oku cindi, barhanabishwe. Kwo babêra oku idaho nka binazô. 34 Mubande akahababo, mwe bangere, muyâme bwenêne, mucîhirike oku idaho wâni balungere. Bulyala zahisire ensiku zinyu z’okubâgwa n’ez’okushandâzibwa. Kwo mwarhibuka nka kabindi karhumîrira. 35 Abangere barhabone aha bayâkira, ciru balungere barhalobôke. 36 Yumvi omulenge gw’abangere, yumvi endûlù za balungere, bulyala Nyamubâho ashandazize olwabuko bayâbuliramwo, 37 Amalambo garhagwerhi kadali, bagahulisize, erhi budârhi bw’omungo gwa Nyakasane burhuma. 38 Entale yamarhenga omu bulumba, n’ecihugo câbo cahindusire bigûkà, erhi yo erhuma engôrho-kaheza, erhi bwo burhuma obudârhi bw’omungo gwâge.

26

III. Obulêbi bw’enshagali

Yeremiyahu ashwêkwa

1 Emurhondêro gw’oburhegesi bwa Yehoyakimu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda, aka kanwa karhindakwo Yeremiyahu, erhi karhenga kuli Nyakasane. 2 Kwo adesire ntya Nyakasane: mpu ojiyimanga omu ngo y’aha ka-Nyamuzinda. Abantu b’omu bishagala by’e Yuda boshi, abakayîsha baliharâmya omu ka-Nyamuzinda onababwîre ebinwa byoshi nkurhegesire nti obabwîre, orhabinyîhagyamwo ciru n’akanwa kaguma. 3 Ahali nkaba lero bayumva, na ngasi muguma arhenge omu njira yâge ngalu-galu; ago mango nâni nanacîyûnjuza obuhanya ndwîrhe nagerêreza nti mbahanemwo oku bubî bw’ebijiro byâbo. 4 Okolaga wababwîra obwo, erhi: «kwo adesire ntya Nyaka­sane: mukaba murhanyumvirhi mukanashimba eri irhegeko lyâni mpizire omu masù ginyu, 5 n’omu kurhegêra ebinwa bya bambali bâni b’abalêbi, ncidwîrhe nacirhamya okumurhumirabo n’obwo murhabayumva, 6 aka ka-Nyamuzinda kwo nakajira kulya najiraga Silo, n’olu lugo nalujira lube cêrekane cayêreka amashanja goshi g’igulu, kurhi olugo luhehêrerwa. 7 Abadâhwa, abalêbi n’olubaga lwoshi bayumva oku Yeremiyahu aderha ebyo binwa omu ka-Nyamuzinda. 8 Erhi Yeremiyahu ayusa aganira ngasi kwoshi Nya­kasane ali amurhegesire mpu abwîre olubaga, ahadâhwa n’abalêbi bamugwaârha mpu «kufà wanafà. 9 Carhumaga oderha obwo bulêbi oku izîno lya Nyakasane mpu aka Nyamuzinda kwo kaba aka Silo, mpu olu lugo balushâba lushube bigûkà. N’olubaga lwoshi lwagorha Yeremiyahu omu ka-Nyamuzinda ka Nyakasane. 10 Omu kuyumva ntyo, abagula b’e Yuda, barhenga omu bwâmi basôkera ebwa ka-Nyamuzinda baheba endêko aha muhango gw’olumvi luhyâhya lw’aka-Nyamuzinda.

11 Oku bundi ahadâhwa n’abalêbi babwîra abarhwali n’olubaga lwoshi erhi «lufu anakwânîne oyu muntu, bulyala kubî alêbire olugo, nk’oku mwanayu­mvîrhe n’aginyu marhwiri». 12 Yeremiyahu anacishuza abarhwali n’olubaga lwo­shi erhi: Nyakasane ye wantumaga mpu ndêbere aka-Nyamuzinda, n’olu lugo, nnanderhe ebyo binwa munayumvîrhe byoshi. 13 Mukubûlage igenda linyu n’ebijiro binyu; murhegêre muyumvîrhize izu lya Nyakasane, Nyamuzinda wi­nyu, lyoki akugalula, lyoki akaciyûnjuza agalule obuhanya amuderhîre. 14 Niehe, lâbi oku omu maboko ginyu, ndi, munjire oku mwakabona kuli kwi­nja kunashingânîne. 15 Cikwône mumanye bwinja oku mukanyîrha, erhi na muko mwêru kwêru mucîhebirekwo, mwaguheba kuli olu lugo n’oku bantu balubâmwo. Kulya kuba, buzira kubêsha, Nyakasane wantumaga emunda muli, mpu ebi binwa byoshi biderherwe omu marhwiri ginyu.

16 Oku bundi abarhwali n’olubaga lwoshi, babwîra abadâhwa n’abalêbi erhi «oyu muntu arhali wa kufà, bulyala akanwa arhubwîzire kali ka kuli Nyakasane Nyamuzinda wirhu. 17 Ago mango, baguma omu bagula b’ecihugo, bayîmuka babwîra olubaga lwoshi lwàli lulundumîne: 18 erhi «Mikeyo w’e Meresheti, erhi àli mulêbi omu mango ga Hizikyahu, mwâmi w’e Yuda, àbwîra olubaga lw’e­ mwa Yuda, erhi: Kwadesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Siyoni yâshuba ndi­miro, Yeruzalemu ashube nsinga ya mabuye, n’entôndo y’aka-Nyamuzinda gu­shube muzirhu guli enyanya.

19 Ka Hiwikyahu, mwâmi w’e Yuda, na Yuda yeshi, kuyîrha bamuyirhîre o­kwo? K’arhali kurhînya barhînyire Nyamubâho, banamuharâmya, Nyamu­bâho alinda aciyûnjuliza obuhanya àli abahigîrize? Nirhu rhwe? Ka mpu rhucibarhuze ecâha cingan’aho?»

20 Hali na mulume muguma wakazagilêba oku izîno lya Nyakasane, ye wali Uriyahu, mwene Shemayahu, w’e Kiririat-Yarimu. Alêbera olu lugo n’eci cihugo ebidârhi, kulyâla kwa Yeremiyahu. 21 Okubundi mwâmi Yehoyakimu, bo n’abarhambo n’abarhwali bâge, erhi ayumva ebyo binwa, alonza oku akamuyiîrha. Uriyahu akumanya n’obwôba bwarhuma ayâka alinda ahika e Mîsiri. 22 Mwâmi Yehoyakimu naye anacirhuma e Mîsiri; arhumayo Elnatani mwene Akbari, erhi alusibwe na bandi nka banga. 23 Bàrhalamula Uriyahu e Mîsiri, bayîsha bamudwîrhîre mwâmi Yehoyakimu, amushosha engôrho n’omurhu­mba gwâge agukwêba omu nshinda z’abantu kwône. 24 Yeremiyahu yehe, Ahika­mu, mwene Shafani amugalukana; kwo kwarhumire arhagwa omu nfune z’olu­baga lw’akagilonza okumuyîrha.

27

Abayahudi omu buja bw’omwâmi w’e Babeli

1 (Emurhondêro gw’oburhegesi bwa Sedekyahu mwene Yoshiyahu, mwaâmi w’e Yuda, aka kanwa karhindakwo Yeremiyahu, nako erhi kali ka kuli Nyakasane). 2 Nyamubâho ambwîra ntya: Erhi ohunge emigozi oshane n’omucîmba onabihire oku cikanyi câwe. 3 Okuhandi obiyanke obirhumire o­mwâmi w’e Edomu, omwâmi w’e Mowabu, n’omwâmi w’aba Amoniti, o­mwârni w’e Tiri n’omwâmi w’e Sidoni, omu maboko g’entumwa zâbo ziyishire e Yeruzalcmu, oku bwâmi bwa Sedekyahu mwâmi w’e Buyuda. 4 Onabarhume bajibwîra bannawâbo ntya: «Mpu kwo adesire ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. Mubwîrage ba Nnawinyu: 5 Niene nie najiraga n’obuhashe bwâni bunji n’okuboko kwâni kulambûle, igulu, omuntu n’ebintu biba en’igulu; nna­mbigabire oyu nsîmire okubigabira. 6 Bunôla, ebyo bihugo byoshi nabihizire omu nfune za Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, mwambali wâni; namu­gabîre ciru n’ensimba z’erubala mpu zimushige. 7 Amashanja goshi gâmukole­ra, ye n’omugala n’omwinjikulu, kuhika nago amango gayandikîrwe ecihugo câge gahike, lyo amashanja mazibu-zibu n’amâmi makomokomo bamuya­ndagaza. 8 Ishanja nîsi erhi obwâmi bwabula bushiga Nabukondonozori, mwaâmi w’e Babiloni, obwabula burhega omucîmba gwa mwâmi w’e Babiloni ecika­nyi, eryôla ishanja, engôrho n’ecizombo n’ecahira nâlirhangulamwo, kanwa ka Nyakasane, kuhika mmuhebelyo omu nfune. 9 Ninyu mw’oyo, murhumvagya abalêbi, abashonga, abashâsi n’abenge bakamubwîra «mpu murhashige o­mwâmi w’e Babiloni!» 10 Bunali bunywesi bakazimulêbera: kuderha mpu bamurhenza omu ishwa linyu nâni mmuhuluse muhere. 11 Cikwône ishanja lya­rhege omucîmba gw’omwâmi w’e Babiloni ecikanyi likanamushiga, naliha oku­rhamûkira omu ishwa lyâlyo, kanwa ka Nyakasane, lyâlihinga linaliyûbake. 12 Naye Sedekyahu mwâmi w’e Yuda nàmushambalira okwo kwonanênè; nàmubwîra: «nti murhege omuzigo gw’omwâmi w’e Babiloni ebikanyi binyu, mumukolere, ye n’olubaga !wâge, mwâlama. 13 (Carhuma walonza w’oyo n’o­lubaga, okufa n’engôrho, n’ecizombo n’ecahira, kulyâla Nyakasane ayôboha­gya n’ebyo olubaga lurhashiziri omwâmi w’e Babiloni?) 14 Murhanayumvagya ebinwa badwîrhe bamubwîra abalêbi: «murhabe baja ba mwâmi w’e Babiloni». Bwo bunywesi badwîrhe babalêbera^b. 15 Bulyala abo ntabarhumaga, kanwa ka Nyakasane, bunywesi badwîrhe bamulêbera^c, omu iziîo lyani, mpu lyo ngaya mmushandabanye muherêrekere, mw’oyo n’abalêbi badwîrhe bamulêbera. 16 N’abadâhwa n’olu lubaga lwoshi, nababwîra ntya: «Nti kwo adesire ntya Nyakasane. Murhumvagya ebinwa by’abalêbi binyu badwîrhe bamulêbera mpu «Lâbi, ebirugu by’aka-Nyamuzinda kurhenga e Babiloni, byagalulwa buzira kurhindira, bunywesi badwîrhe, okumulêbera. 17 Murhayumvagya. Mu­shige omwâmi w’e Babiloni, mwalama. Cakarhuma olu lugo lwashuba bigûkà? 18 Akaba banali balêbi, akabaga oluderho lwa Nyakasane luli nabo, bashe­ngâge Nyakasane w’emirhwe, lyo rhulekijà e Babiloni, orhulugu rhusigire omu ka-Nyamuzinda n’omu nyumpa ya mwâmi e Yuda, n’aha Yeruzalemu. 19 Bu­lyala kwo adesire ntya Nyakasane oku biyêrekire (emitungo, enyanja, eciriba) n’ebindi birugu byasigire mw’olu lugo, 20 biryâla birhahagulagwa na Nabuko­ndonozori, mwâmi w’e Babiloni, amango ahêkaga buja kurhenga e Yeruzale­mu kuja e Babiloni, Yekonyahi mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda (ye n’abarhambo b’e Yuda na Yeruzalemu). 21 Neci kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli, oku biyêrekire ebirugu bisigîre omu ka-Nyamuzinda, n’omu nyumpa ya mwâmi e Yuda n’e Yeruzalemu; 22 byaheêkwa e Babiloni, (binabêreyo kuhika olusiku nâbirhandûla), kanwa ka Nyaka­sane. Ago mango, lyo nâbiyînamula nnambigalule muli eci cihugo.»

28

Yeremiyahu n’omulêbi w’obunywesi Hanâniya

1 Ogwo mwâka gwonênè, omurhondêro gw’oburhegesi bwa Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, mwâka gwa kani, mwêzi gwa karhanu, omulêbi Hanâniya, mwene Azuru w’e Gabaoni, ashambalira Yeremiyahu omu ka-Nya­muzinda omu masù g’abadâhwa n’olubaga. 2 Erhi: «ntya kwo adesire Nyakasa­ ne w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Narhibwîre omucîmba gw’omwâmi w’e Babiloni! 3 Yindi myâka ibirhi yone, nâderha bagalule hanôla ngasi kalugu k’aka-Nyamuzinda ka Nyamubâho, Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, akûlaga aha mpu akahêke e Babiloni. 4 Kwo na kwo, Yekonyahu mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, ye bo na abalulizibagwa kurhenga e Yuda mpu baje e Babiloni, nâjira bagaluke aha, kanwa ka Nyakasane, bulyâla nkola nashangula omucîmba gwa mwârni w’e Babiloni.

5 Okubundi omulêbi Yeremiyahu ashuza omulêbi Hanâniya, omu masù g’abadâhwa n’olubaga lwàli omu ka-Nyamuzinda. 6 Omulêbi Yeremiyahu aderha obwo, erhi: «Bibe ntyo mâshi!» Nyamubâho ajire ntyo mâshi. Ayunjulize ebyo binwa by’obulêbi odesire, anagalule kurhenga e Babiloni, ebirugu byoshi by’o­ mu ka-Nyamuzinda, n’abahêsirwe buja boshi. 7 Cikwône, yumva bwinja aka­nwa nabwîra amarhwiri gâwe n’ag’olubaga lwoshi: 8 Abalêbi bàrhu­shokoleraga, w’oyo na nâni, kurhenga mîra bàdesire eby’obulêbi biyêrekire bihugo binji na mâmi garhali manyi, byantambala n’amahanya n’ecahira: 9 Omulêbi walêba eby’omurhula, erhi akanwa kâge kaba go mango bayemêra oku neci yanali ntumwa ya Nyakasane.

10 Okubundi omulêbi Hanâniya arhenza omucîmba oku birhugo by’omulêbi Yeremiyahu agushangula. 11 Hanâniya anaciderha omu masù g’olubaga: erhi «Kwadesire ntya Nyakasane, erhi; ntyâla kwo enyuma za myâka ibirhi, nâsha­ngula omucîmba gwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, nâgukûla oku birhugo by’amashanja goshi». N’omulêbi Yeremiyahu acigendera.

12 N’okusiga, erhi omulêbi Hanâniya ayûsa ashangula omushigo gwali oku birhugo bya ornulêbi Yeremiyahu, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Yere­miyahu: 13 Erhi kanya obwire Hanâniya oku kwo adesire ntya Nyakasane. Kali micîmba ya mirhi odwîrhe washangula’? Ma! wayihinganula n’emicîmba y’ecûma obu! 14 Bulyâla ntya kw’adesire Nyakasane w’Emirhwe, Nyamnzinda w’I­ sraheli: guli gwa cûma omucîmba mpizire oku cikanyi c’ago mashanja goshi, kuderha mpu gashige Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni. (Kushiga gâmushiga, nnâmufumbisire ciru n’ensimba z’erubala).

15 Omulêbi Yeremiyahu anacibwîra omulêbi Hanâniya, erhi: «yumva bwinja Hanâniya: Nyakasane arhakurhumire abulirhuma olu lubaga lwacîkubagira obunywesi. 16 Co cirhuumire aderha ntya Nyakasane, erhi: Lâba oku nama­ kuheza oku busù bw’igulu, wafà guno mwâka (bulyâla wayigîrize abantu okugomera Nyamubâho). 17 Omulêbi Hanâniya anafà ogwo mwâka gwonênè, omu mwêzi gwa kali nda.

29

Amaruba garhumiragwa abali bahêsirwe mpira

1 Alaga ebinwa n’amaruba omulêbi Yeremiyahu arhumaga kurhenga e Yeruzalemu, agarhumira abazinda b’omu barhanzi bahêkagwa mpira, abadâhwa, abalêbi n’olubaga lwoshi Nabukondonozori ahêkaga mpira e Babi­loni kurhenga e Yeruzalemu. 2 Mwâmi Yekonyahu ali amarhenga e Yeruzale­mu ye bo n’omwâmi-kazi n’ebibwindi, n’abasahizi b’e Yuda n’e Yeruzalemu, n’abatuzi n’ahabinji. 3 Ye wagahêkaga Eleasa, mugala wa Shafani bo na Gemarya, mugala wa Hilkiya, Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, ali abarhumire e Babiloni emwa Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni. Ago maruba gàli gade­sire ntya:

4 «Kwo adesire ntya, Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli; bo a­bwîzire abahêkagwa mpira kurhenga e Yeruzalemu kuja e Babiloni: 5 Muyûba­ke enyumpa munafumbamire; murhwêre amashwa munalye amalehe gâmwo. 6 Muyanke abakazi, muburhe akanyere n’akarhabana; na bagala binyu mubalongeze abakazi; muhe na bâli binyu abalume, baburhe akanyere n’aka­rhabana, mulugire eyo munda, murhanyihaga! 7 Olugo namululizagyamwo, mululongeze omurhûla mulusengerere emunda Nyakasane ali. 8 Bulyâla kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli: murhahabulagwa n’abalêbi bali ekarhî kinyu nîsi abashonga binyu: murhayumvagya ebilôrho mudwîrhe mwalôrha. 9 Kulya kuba bunywesi badwîrhe bamulêbera oku izîno lyâni. Niono ntabarhumaga, Kanwa ka Nyakasane. 10 Bulyâla kwo adesire ntya Nyakasane: Amango emyâka makumi gali nda e Babiloni yâbà yamâhika, nâmurhandûla nnanyunjuze omulagi namulaganyagya gw’okumugalula eno munda. 11 Bulya nâni niene mmanyire enkengêro ngwerhe kuli mwe, kanwa ka Nyakasane, nkengêro za murhûla ci zirhali za buhanya, za kumushobôza oku­hwa rnudwîrhe mwacifinja kw’ebi. 12 Mwanyakûza munayishe, mwanshenga mmuyumve. 13 Mwannonza munambone bulya mwannonza n’omurhima gwi­nyu gwoshi. 14 Nâleka munshange, kanwa ka Nyakasane. Empira zinyu nâziga­lula, nnâmubuganyazo kurhenga omu mashanja goshi na kurhenga n’emunda namuhabulîre yoshi, kanwa ka Nyakasane. Nâmugalula ahâla mwàli erhi mu­shandabana.

15 Obwôla mudwîrhe mwaderha, mpu: Nyamubâho arhuzûkîze abirhu baleêbi e Babiloni. 16 Alagi ebi Nyakasane aderhîre omwâmi ôli ntebe ya Daudi n’olubaga lwoshi lulimw’olu logo bulya bene winyu barhamushimbaga erhi muhekwa mpira. 17 Kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe: mpu lâbi oku nâbalikiramwo engôrho, ecizombo n’ecahira, nâbahindula bashube nka ma­lehe gabozire, galya gasherîre ciru garhankacirîbwa. 18 Nâbayishakwo lumino­mino n’engôrho, n’ecizombo n’ecahira; nabajira babe ha côba oku mâmi g’igulu, ba cibonya-nshonyi, cikango, masheka oku mashanja goshi g’emunda nâbahabulira. 19 Kwo kuderha oku barhayumvirhizagya ebinwa byâni, kanwa ka Nyakasane, n’obwo nakazîribarhumira buzira kurhama, abambali bâni b’a­baêebi, cikwône barhabayumvirhizagya, kanwa ka Nyakasane. 20 Ninyu mw’oyo mwe mwahêsirwe mpira, mwe nârhumaga e Babiloni kurhengera e Yeruzalemu, muyumve mweshi akanwa ka Nyakasane.

21 Kw’adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli, oku biyêrekire Ahabu, mwene Kolaya bona Sidikiyabu, mwene Maseya. Abo bo­mbi bakazâgilêba eby’obunywesi oku izîno Iyâni. Lâba oku nkola nabaheba omu nfune za Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, abahanire omu masù ginyu. 22 Barhengakwo omugani gw’okuhehêrera gukazikolesibwa na balya bo­ hi bahêsirwe mpira, kurhengera Yuda kuja e Babiloni mpu: «Nyakasane akujire aka Sidikiyahu na Ahabu, bo bayôcibagwa n’omwâmi w’e Babiloni. 23 Kwo kuderha oku bakozire ebirhajirwa omu Israheli, bahusha na bakà omulungu, baderha n’ebinwa by’obunywesi omu izîno lyani, ntanabarhumiri­ kwo. Mmanyire niene nnampamirîze, kanwa ka Nyakasane.

Ebi balêbîre Shemayahu

24 Naye Shemayahu w’e Nahalamu, omubwîre ntya, erhi: 25 «Ntya kwo adesire Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: «kulya kuba wa­rhumire amaruba oku buhashe bwâwe wene, wagarhumira olubaga luli e Yeruzalemu lwoshi, n’omudâhwa Sefaniya, mwene Maseya, n’abadâhwa bo­shi. 26 Mpu «Nyamubâho akuyimanzize mpu obe mudâhwa ahali h’omudâhwa Yehoyada, mpu olange omurhûla omu ka-Nyamuzinda, olole ngasi musirhe wakaderha mpu acîhira omu by’obulêbi; onamuhire omu mugozi n’omu mpamikwa. 27 Carhumirage orhahakanya Yeremiyahu we Anatoti odwîrh alêbe­ra ekarhî kinyu? 28 Na kurhalusa aho, ali arhurhumîre amaruba e Babiloni, erhi «Byaliho ebi! Muyûbake enyumpa muzijemwo, muhinge amashawa munalye omwâka gwamurhenga». 29 Omudâhwa Sefaniya ali asomirwe n’aga maruba erhi n’omulêbi Yere­miyahu anahali. 30 Akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Yeremiyahu, 31 erhi aka kanwa okahisekwo balya bagenzire mpira: «Kwo adesire ntya Nyakasane oku biyêrekire Shemayahu w’e Nahalamu. Obwôla Shemayahu amulêbîre, n’obwo ntàli mmurhumire, n’obwôla arhumire mwacîkubagira eby’obunywesi, 32 obwo kwo biri ntyo, ntya kwo Nyakasane adesire: «Nkolaga nahana Shemayahu w’e Nahalamu ye n’obûko bwâge. Ntâye wakuliye wâyûbake omu karhî k’olu lubaga, mpu abone ebinja nâjirira oluhaga lwâni, kanwa ka Nyakasane, bu­ lyâla anashumisire abandi okugomera Nyakasane.

30

Nyamuzinda âyôkola olubaga lwâge

1 Akanwa ka Nyakasane karhindakwo Yeremiyahu^d; 2 erhi: kwo adesi­re ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. Ciyandikire wene omu cita­bu ebinwa nakubwîra byoshi. 3 Bulyâla, lâba k’orhabwini oku ensiku zayisha, yekudesire Nyakasane, zo nâgalulamwo empira z’olubaga lwâni lw’Israheli (na Yuda), kanwa ka Nyakasane, nâbashubiza omu cihugo nahaga b’ishe cishube câbo. 4 Lâbaga n’ebinwa Nyakasane abwîraga Israheli (na Yuda): 5 Kwo adesire ntya Nyakasane «nayumvîrhe izù ly’oku bihamba, lya bihamba ci lirhali lya murhûla. 6 Mudosagye munalolêreze, erhi omulume anaburhe. Cici cirhumirage ndwîrhe nabona abalume bacigwarhirire oku nziha, nka mukazi waburha? Cici cirhumirage ngasi busù buhindulîrwe? 7 Obuhanya! Lwanaba lusiku ludârhi! Nta lundi luli nk’olu! Mango ga malibuko kuli Yakobo cikwône agafulumukamwo mutaraga. 8 Olwo lusiku-kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe adesire-nasha­ ngula omuzingo guzidohire oku igosi na ntwe emibanga yâwe. Lero obwo orhakaciba muja w’ab’ihanga. 9 Cikwône Israheli na Yuda bâkazikolera Nyakasane Nyamuzinda waâbo, na Daudi ye mwâmi wâbo nâyishibaha. 10 Nâwe, we mwambali wâni Yakobo, orhaciyôbohaga kwo Nyakasane adesire, orhacirhe omurhima, wâni Israheli, bulya nyishire nti nkuyôkole mw’ebyo bihugo by’ekuli, nâyôkola n’abana bâwe, omu cihugo bahekagwa buja. Yakobo agaluka anashubibona obuholo n’omurhûla. Na ntâye wacimurhemula. 11 Ndi haguma nâwe nti nkucize, kwo Nyakasane adesire, hano mmalira amashanja goshi nali kushandabanyizemwo, wehe wene ntaherêre­ keze. Cikwône nâkuhana nk’oku bishingânîne. Ntankakujirira nka kuno oli mwêru-kwêru, ciru akaba! 12 Ntya kwo Nyakasane adesire. Obuvune bwâwe burhalunge ecihulu câwe kali kafinjo. 13 Ntâye wahaliza mpu akusambira, haba ebidundu by’okubuka obulema ci kuli we nta bufumu! 14 Abakuzigira boshi bakuyîbagire barhacikushîbirira w’oyo bulya nàkushûsire nka kulya omushombanyi wâwe akanakushûrha, nàkuka­lihira n’obukali budârhi (bulya obubî bwâwe buli bunene, n’ebyâha byâne byàli mwandu). 15 Cirhumire walakira obuvune bwâwe n’obu amalumwa gâwe garhanka­rhûlirizibwa? Bugoma bwâwe n’ebyâha byâwe binjibinji, bya­rhumire nàkujira ntyo! 16 Cikwône ngasi boshi bakulya nabo, bakolaga bâlibwa ngasi abasho­mbanyi bâwe boshi, bakola bâgwârhwa mpira; ngasi bàhagulaga ebirugu bwâwe, nabo ebyâbo byâhagulwa; na ngasi bàkugaya­guzagya nabo bakolaga bâgayaguzibwa. 17 Nkolaga nâkubuka, nanfumye ebihulu byâwe, kwo Nyakasane adesi­re, bulya bakuyîrisire mpu we «mushombe-kazi», mpu we Siyoni «orhacishîbirirwa na ndi». 18 Ntya kwo Nyakasane adesire: Loli oku nagalula cmpira omu mahêma ga Yakobo n’emyûbako yâge nâyifira bwonjo. Ecishagala ca­ shubiyûbakwa omu ciriba câco n’enyumpa nyinjinja halya yanali burhanzi. 19 Omwo mwarhenga emisengero y’okuvuga omunkwa n’izù ly’abasha­galusire lyâshakanya. Nâmuluza, lero murhakacinyîha. Nâmuke­ngêsa, lero murhakacigayaguzibwa. 20 Abana bâge bashubiyôrha nka kulya kwa mîra banashubikashubûza­nya omu ndeko embere zâni. Nayishihana bwenêne ngasi bakâbali­ buza. 21 Omurhambo wâge arhenga muli ye, n’omurhegesi wâge ayîshiba w’o­mu iburha lyâge. Nâyishimuhamagala, naye âyishibêra aha ndi. Ndi wankahalizize okunyegêra? Kwo Nyakasane adesire. 22 Mwashubiba lubaga lwâni nâni nayîshiba Nyamuzinda winyu. 23 Yumvi oku ecihûsi ca Nyakasane ciyiruka: bukunizi bwâge obwo! Kalemêra amacihugunya amarhogera oku irhwe ly’abanya-byâha. 24 Obukunizi bunene bwa Nyakasane burhahube arhanacihubula, n’okuyunjuliza omuhigo àligwerhe emurhima. Mwayîshiyumva e­byo omu nsiku nzinda.

31

1 Mw’ago mango-kwo Nyakasane adesire -Nâbà Nyamuzinda w’emilala yoshi y’lsraheli. Nabo babe lubaga lwâni. 2 Ntya kwo Nyakasane adesire: Omu irûngu, nàyerekîne olukogo lwâni erhi olubaga lufuma engôrho. Lero Israheli akola âlama n’omu­rhûla^e. 3 Akagiderha, erhi: «Nyakasane ayishiricîyêrekana kuli nie erhali hofi». Lero nâni namubwîra, nti: «Nkurhonya kurhenga ensiku zoshi^f, co cirhumire nyôrha ncîkwîshwekîrekwo bwenêne». 4 Nashubikudêkereza we mwana-nyere w’Israheli, kandi washubirhôla ehigoma hyâwe, ocihebe eruhya n’omwishingo haguma n’abasâma. 5 Okola washubibarha emizâbîbu oku ntôndo z’e Samâriya, abahinzi bakarhwêra n’okusârûla. 6 Neci, lwo lusiku abadwîrhe bayîza babandira orhubuli oku ntôndo za Efrayimu mpu: «Yimuka! Rhusôkere e Siyoni, hofi na Nyakasa­ne-Nyamuzinda wirhu». 7 Bulya kwo Nyakasane adesire: Mubandire lsraheli orhuhababo rhw’o­mwishingo, mushokolere omurhwe gw’amashanja mukomere Nya­kasane kagasha, mulengeze ecihogêro muderhe mpu: «Nyakasane, cungula olubaga lwâwe, cungula amahanga gasigîre g’Israheli.» Bu­lya ntya kwo Nyakasane adesire, erhi: 8 Nâbashubûza kurhenga omu cihugo c’enjira nyanya, n’ambahuluza kurhenga emahanga g’igulu. Bo balimwo emihurha n’enkunagizi, abakazi bali nda, n’abazire, boshi haguma, olubaga lwâni lugaluke oku lwànali. 9 Bayishire balaka, nâni mbadwîrhe nayisha nabarhuliriza. N’abaheka ah’iriba. Omu njira nungêdu elya barhankasârhalamwo. Bulya ndi ishe wa Israheli, na Efrayimu^g yo nfula yâni. 10 Mwe bihugo by’e mahanga, yumvi akanwa ka Nyakasane! Munakayaâlize oku birhwa biri kulî; mukaziderha erhi: «Nyakasane alirhanziri shandâza Israheli, lero amashubimukumakuma erhi àmushibirira nka kula lungere ashîbirira ebibuzi byâge. 11 Bulya Nyakasane ayôkwire Yakobo, àmufumya kw’abamulushire miîsi. 12 Bayîshiyîsha, n’orhuhababo rhw’enshagali oku ntôndo ye Siyoni, n’okulibirhira caligumiza ebw’ebi Nyakasane abashobôzize: e­ngano, idivayi lyacikandagwa, n’amavurha, ebibuzi n’enkafu; bayiîshiyôrha nk’ishwa ly’omu luziba, barhakacishalika bundi. 13 Obwôla, abana-nyere banaja oku cigamba, na boshi haguma, emisole n’abashosi; na ntyo, nâyishihôrhola emirenge yâbo, mpebeho e­nshagali. Nâyishibarhûliriza, enyuma ly’amalibuko gabe masheka. 14 Nâyishikashêgera abadâhwa bâni enyama zishushagîre, n’okushobôza olubaga lwâni ebinja bya ngasi lubero. Kwo Nyakasane ogala byo­shi adesire.

15 Nyakasane ashubiriderha erhi: Kurhenga e Rama, izù lyâyumvikana, mirenge ya burhe. Rasheli^h oyo walakira abana bâge; arhalonza ciru arhûlirizibwe bulya abana bâge bafire. 16 Ci Nyakasane kwo adesire ntya: Hulika, ohôrhole emirenge! Bulya wâcihemberwa amalibuko gâwe, nie Nyakasane nkudesire. Abana bâwe bacirhenga emw’abalenzi. 17 Kuziga haciri obulangalire oku iburha lyâwe, Nyakasane okudesire. abana bâwe bashubigaluka omu cihugo câbo. 18 Nayumvirhe bwinjinja oku abantu b’emwa Efrayimu badwîrhe balaka banaderha, mpu: «Nyakasane warhukubwire bwenêne nka kula banakubûla empanzi ntôrho eyâbirana. Ci lero orhushubizagye emunda oli, lyo rhuba bâwe lwoshi, bulya w’oyo Nyakasane, wene­ne Nyamuzinda wirhu. 19 Neci, rhwali erhi rhwakugomîre, cikwône buno rhuyemire oku rhwaàbihire, wàrhulangwîre obubî bwirhu, rhuli rhwakomomba aha mu­rhima, eza meme zarhubumbire, rhwafire nshonyi z’ebijiro birhu byakurhenga eburho. 20 Efrayimu ye mugala wâni muzigirwa, mwana nsîma bwenêne. Ngasi mango erhi nderha nti nakaliha, nankayumva arhantenga omu bukengêre, bulya mmuzigira bwenêne. Ntâko nakabula kumufa bwonjo. 21 Yimanza olugurhu, ohire ecôgo oku njira yâwe. Okengere enjira walikulikire, engeso walishimbire. Galuka mâshi Israheli muzigi­rwa. Shubira omu cihugo câwe. 22 Kuhika mangaci lyo ohiga ebishingânîne, oyu mwananyere w’eciga­mba? Bulya Nyakasane ânaleme ebihyahyaⁱ omu igulu: Omukazi yekola wakazilonza omulune.

Amalaganyo g’okushubiyûbaka Yuda

23 Alagi ebi Nyakasane w’emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli adesire: Hano ngalula bene Yuda omu cihugo câbo, bâshubikaderha ebi binwa: Mâshi Nyamuzinda akugishe, ntôndo ntagatifu ya Siyoni, karhwa bwâmi k’obucu­nguzi!» 24 Ago mango, abantu b’omu bishagala bya Yuda boshi haguma, abahinzi, n’abangere b’ebibuzi. 25 Bulya nâshubihà emisi ngasi bakola barhamire, na ngasi ba buligo nabahà ebi banalagîrîrekwo. 26 Na ntyo ene nzûka, nàmabona oku iro lyantabîre.

Israheli na Yuda

27 Ensiku ziyiruka, kwo Nyakasane adesire, nayâliza abantu n’ebintu omu bûko bwa Israheli, n’ebwa Yuda nka kula banagalagaza emburho omu ndikè. 28 Nka kulya niene nàbahanaga, nàkundula, nanashereza, nàbamalira; kwo n’okwo, niene nâshubibayîmanza, nbahebemwo omûka, kanwa ka Nyakasane.

Ngasi muntu âkahanirwa ecâha câge

29 Lero ntâye wâcitwe omugani mpu: «Bashakuluza bàlire amalehe g’eciga­du, abana babo bo gàlwazize amino». 30 Bulya owamalya amalehe garhahiri ye ganalumisa amino; ngasi muntu âkazisamba olwâge.

Amalaganyo mahyahya

31 Amango gayiruka, kwo Nyakasane adesire, nâfundika n’omulala gw’I­sraheli (n’ogwa Yuda) endagâno mpyanhya^j. 32 Erhaciri nk’elya ndagâno nàfu­ndikaga na bashakuluza babo, amango nàbarhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri. Eyo ndagâno bône bayifundûla, n’obwo nie nanàli Nnawâbo, kwo Nyakasane adesire. 33 Lôlagi amalaganyo nâyishifundika na bene Israheli muli ago mango -Kwo Nyakasane adesire- Nâbahebamwo amarhegeko gâni, ngayandike omu mirhima yâbo. Nâbà Nyamuzinda wâbo, nabo lubaga lwâni. 34 Ciru n’omugu­rna mulibo, ntâye wanacidôse owâbo erhi mulungu mpu amumanyise izîno lyâni, bulya boshi bayîshiba balimanyire; kwo Nyakasane adesire-boshi kurhe­nga akabonjo kuhika omushosi. Bulya nâbabalira amabî bajirire, ntakanacike­ngêra ebyâha byâbo.

Israheli âlama ensiku zoshi

35 Ntyo kwo Nyakasane adesire; Ye walemaga izûba mpu likamoleka omu mulegerege, Ye rhegeka omwêzi n’enyenyezi mpu bikamoleka omu budu­fu, Ye zûsa omulaba omu nyanja, amîshi gakungule. Izîno lyâge ye Nyamuzinda w’Emirhwe. 36 Amango nâderhe nti ebyo birhegeka en’igulu, bukola busha, kwo Nyakasane adesire, nanderhage nti bene Israheli Iurhaciri lubaga! 37 Ntya kwo Nyakasane adesire: Erhi bakahasha okugera obuli n’obugali bw’empingu kurhenga enyanya, n’ankabakambwîra obulenga igulu liba liyûbakîrwekwo, lyoki, nakabayemêrera nâkabulira olubaga lw’lsraheli oku maligo goshi lwajijire.

Okushubiyubakwa n’obukulu bwa Yeruzalemu

38 Ensiku ziyiruka, kwo Nyakasane adesire, Yeruzalemu ashubiyûbakwa buhyahya oku izîno lya Nyakasane, kurhenga aha munâra gwa Hananeeli kuhika aha muhango gw’ebusîka. 39 Bâshubitwa olubibi kurhenga oku irango ly’e Garebe, na kurhengaho kuzongera e Goa. 40 Ngasi lubanda, n’emifù yabi­shirwemwo, n’oluvu lulimwo, na ngasi malambo kuhika oku mubunda gw’e Ci­droni, na kuhika oku lumvi lw’enfarasi, olundi lw’e bushoshôkero bw’izûba, byoshi byamberûlirwa. Nta kashâko erhi isherêza byanâciderhwe.

32

Ecijiro c’okugula ishwa, cimanyîso c’omurhûla omu mango gayisha

1 Akanwa ka Nyamuzinda karhindakwo Yeremiyahu omu mwâka gwa kali ikumi gwa Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, go gunaligi mwâka gwa kali ikumi na munâni gw’oburhegesi bwa Nabukondonozori. 2 Abasirika ba mwâmi w’e Babiloni banacirhabâlira e Yeruzalemu, omulêbi Yeremiyahu naye, erhi ali mushwêkere omu côgo c’abasirika, aja ebwâmi e Yuda. 3 Ho Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda ali amushwêkîre mpu bwenge amakaziyigîriza; anacimudôsa erhi: «Cici cirhumire odwîrhe wabwîra abantu mpu kwo Nyakasane adesire erhi: ogu murhundu gwinyu nkola nagugabira mwâmi w’e Babiloni, abe ye guyimamwo. 4 Ciru na Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda arhashugunuke bene Kalideya, ahimwa banamugwârhe mpira bamuhêke agendisamba emalanga ga mwâmi w’e Babiloni ye nene, bakazilolana omu masù, amushuze n’ebi amudoôsa byoshi. 5 Buzinda bahêke Sedekiyahu e Babiloni, ajibêra yo (kuhika amango nashubimukengêra). Kwo Nyakasane adesire ntyo. Erhi ciru mwankayanka amatumu mpu mulwise bene Babiloni, barhamuhume mashigisha anga!»

6 Yeremiyahu akazigiderha erhi: nayumvirhe Nyakasane anderheza ambwîra erhi: 7 Muzâla wâwe Hanameli, mwene nyakalume Shalumu, ayisha muganire ebiyêrekire ishwa lyâge ajira e Anatoti. Ayisha akubwire erhi: «ongulire elyo i­shwa lyâni bulya oligi mwene wirhu^k, we nakanarhangidôsa burhangiriza». 8 Nk’oku Nyakasane anabimbwîraga, oyo muzâla wâni Hanameli ayisha, a­mbugana mw’ecôla côgo nàlinshwêkirwe, ambwîra, erhi: «mâshi, ongulire lira ishwa lyâni liba e Anatoti omu cishagala ca Benyamini, bulya oli mwene wirhu, oligwêrhekwo oluhya. Oligule licibêre lyâwe.» Obwo nayumva oku Nyakasane ye na nêne wanganizagya. 9 Nàguliraga mwene wirhu Hanameli elyo ishwa lyâge ly’e Anatoti, namuganjira nfranga mafundo ikumi na nda. 10 Aha z’aba­ lume, namuyandikira ecimanyîso c’okugula, rhwàyandika maruba abirhi, na­ shûrhakwo n’akashe kâni, n’ezo nfranga rhwàzigeramwo bwinja, namuhêreza­ zo. 11 Ago maruba gombi, agalikwo akashe n’agarhàli magonye. 12 nagayanka nagahêreza Baruki mwene Neriya mwinjukulu Maseya (nk’oku binayandisirwe omu marhegeko), hali muzâla wâni Hanameli n’abalume bàrhuhiriragakwo ecunkumwe n’abandi bashamuka bàli omu côgo aha bwâmi olwo lusiku. 13 Nanacibwîra Baruki aha karhî k’abo balume nti, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe adesire: 14 «Oyanke ebyo byemêzo by’obuguzi byombi, ecirikwo akashe n’ecindi cirhali cigonye obigwâse omu isanduku ly’ibuye birhagisherêra n’ensiku. Kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli arhegesire ntyo. 15 Bulya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli adesire, erhi: «ensiku zâciyisha bashubi­ kazigula enyumpa n’amashwa n’enkoma z’emizâbîbu muli eci cihugo.»

16 Erhi nyusiha Baruki mwene Neriya eco cemêzo c’okugula, narhûla Nya­kasane ogu muscngero nti:

17 Neci Nyakasane Nyamuzinda, wayêrekîne obu­rhwâli bwâwe n’obulenga erhi olambula okuboko kwâwe walema empingu n’igulu. We ogala byoshi!

18 Onayêreke embaga z’abantu olukogo lwâwe, ci kwônene amango ababusi bakugomire erhi okola walyûza onahane abana bâbo, babe bo batumula. We Nyamuzinda mukulu, ntagengwa, izîno lyâwe Nyakasane w’emirhwe.

19 We nn’oburhimanya omu mihigo midârhi we n’obulenga boshi, onakazisingiriza abantu ly’oyishimanyihemba ngasi muguma nk’oku ebijiro n’engeso zâge binali!

20 We wajiraga ebisômerine, wayêrekana n’ebirhangâzo e Mîsiri, na kuhika ene omu Israheli, n’ahandi hoshi. Kuhika ene ntâye orhakuyîshi, na ntâye orhakurhînya.

21 Warhenza bene Israheli omu buja bw’e Mîsiri, wabayêreka ebirhankaderhwa erhi olambûla okuboko kwâwe bagwârhwa n’ecôba bwenêne.

22 Buzinda wabaha el’ishwa walaganyagya ba­ shakulûza bâbo, eci cihugo cihululamwo amarha n’obûci.

23 Bàyisha, bàyûbaka­ mwo, ci aye! barhayumvagya, barhanashimbaga amarhegeko gâwe. Barhajiraga ciru n’ehitya muli ebi wàli obahûnyire., lêro banacikulilira obu buha­nya rhudwîrhe rhwabona ene.

24 Bene Babiloni bano bakola bayîsha bârhu­nyaga co; aha engôrho yâbo yamagera hakulikire ishali n’agandi maligo ga ngasi lubero, Yeruzalemu akola ali omu maboko ga bene Kaldeya. Ebi wàde­rhaga bino byabirage, nawe wene onali wakubona.

25 Mâshi, k’arhali wene waàmhwiraga erhi: «Gula elyo ishwa, oliganjire enfranka aha balume», n’obwo omurhundu gwirhu gwagwîre omu maboko ga bene Kaldeya!»

26 Muli ago mango nanaciyumva izù lya Nyakasane lyàmbwîra erhi: 27 Lôla oku nie Nyamuzinda, Nyakasane, Lulema w’ebibâho byoshi; ka hali ebya­ nkanyabira en’igulu? 28 Co cirhumire, ndesire oku naha bene Kaldeya olu lugo lwinyu, nluhire omu maboko ga Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni^l; 29 engabo z’e Kalideya zidwîrhe zabalwîsa, zâyanka ecishagala cinyu, zâcitwanirakwo omuliro, zâyôca na zirya nyumpa bakazagirherekêreramwo BaaIi^m, bakaziginamurhûla­ mwo obuku n’amamvu, bàshengeramwo na banyamuzinda b’agandi mahanga, baàngayisize bwenêne. 30 Bulya, kwo Nnamahanga adesire, nàbwîne oku kurhe­nga mîra bwenêne, bene Israheli na bene Yuda barhahwa barhakola ebigaluga­lu, (bene Israheli banshologosire n’ebijiro byâbo). 31 Nabwîne oku kurhenga baguyûbasire, ogu murhundu gwinyu gwànjizire oburhe bwenêne, na kuhika ene ncigayire bwenêne. Nkolaga naderha bagushenye, guntenge omu masù. 32 Bulya ebyâha bya bene Israheli na bene Yuda byaluzire bwenêne, ôli bone­ne, ôli abâmi bâbo, abadâhwa n’abalêbi bâbo, oli olubaga lw’e Buyuda n’olw’e Yeruzalemu. 33 Banyêrekeza omugongo banfulika obusù bwâbo, n’erhi mbahugûla, ntâye wantezire amarhwiri mpu ciru ayumve ebi ndwîrhe nabaha­nûla. 34 Ci bwenêne, bàlerha enshusho zâbo omu ka-Nyamuzinda kâni. Bàka­shahula kwoshi bàkahemula. 35 Bàyûbakira amahêro ga Baali omu kabanda k’e Ben-Hinomu mpu bakazibagiramwo bagala bâbo n’abâli bâbo nterekêro emwa omuzimu oderhwa Moleki; ebyo ntalizigibigerêreza, okuhemuka kwa mênè o­kwo oku mulala gwa Yuda. 36 Co cirhumire muyumvagye oku Nyakasane aderhire ogu murhundu ba­dwîrhe baderhera mpu «ebyoji, akalengwe n’ecihûsi byo mwâmi w’e Babiloni arhuhimiremwo». 37 Nâshubûza olubaga lwâni kurhenga omu mahanga bàyaki­raga oburhe bwâni, nkolaga nabashanganya mbabwarhaze badekerere omu murhûla. 38 Babe lubaga lwâni, bulya nie Nyamuzinda wâbo. 39 Nkola naâshubibaha murhima muguma na ngeso nguma, lyo bashubinkenga lwoshi, nâbaha oluhembo na buzinda abana bâbo. 40 Nashubisêza rhweshi nabo amalaganyo garhakahwa, nâbashimbulira, nje nabahugûla, bakazirhînya enjira mbî, bakulikire ezâni nâbayêreka. 41 Omwishingo gwâni guli omu kubarhabala, nâbayûbakira muli eci cihugo: bo bulonza bwâni boshi obwo. 42 Nyakasane adesire erhi nka kulyâla nàbayohagakwo amaligo manji manji, kwo nâba­shobôza n’ebinja bya ngasi lubero mbalaganyize. 43 Bâshubigula amashwa muli eci cihugo badwîrhe baderha mpu «cikola cicibêra bwerûlè, nta bicidundamwo: nta muntu, nta hisimba erhi bene Kalideya bayusicihima». 44 Bâshubikazihimiûla amashwa, bâkazikomêreza ebyemêzo by’okugula, bâhirekwo n’akashe, balonze n’ababihirakwo ecunkumwe omu cishagala ca Benyamini n’omu bindi bishagala binayêgîre Yeruzalemu, n’omu bishagala bya Yuda na muli birhondo bya Nêgebuⁿ. Bulya Nyakasane adesire erhi, nkola nashubigalula balyala bene Israheli balibamajirwa baja.

33

Eyindi ndagâno y’obwôloloke

1 Amango Yeremiyahu ali mushwêkere omu côgo c’abasirika aha bwâmi, Nyakasane ashubimuganîza amubwîra erhi: 2 Oyumve oku Nyamuzinda arhumire, ye walemaga igulu, alibumba analiyimanza. lzîno lyâge ye Nyakasa­ne! 3 Onshenge, nakushobôza: nakumanyisa amahwe manene orhashubigiyu­mwa. 4 Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli adesire oku enyumpa za muli olu lugo n’ez’abâmi b’e Yuda bâzishâba omu ntambala, 5 n’abantu badwîrhe ba­lwîsa bene Kaldeya, balonza okubumba ecishagala coshi mirhumba, balya ba­ntu niene nàhanaga erhi burhe n’omutula birhuma, balya bene lsraheli obubî bwâbo bwàrhumaga nkola nahehêrera Yeruzalemu. 6 Lolaga oku nkola na­ shubibabà lukogo, nâbaha obufumu n’okubabuka, nâsêza n’amalaganyo gani g’omurhûla, n’obudahemuka rhweshi nabo. 7 Nâgalula·bene Yuda na bene Israheli n’okubakûla omu buja, nâshubibayûbakira nka kulyâla byanali burha­nzi. 8 Nâbacêsa nambababalire ebyâha byâbo byàli bingayisize, byàrhumaga barhakulikira amarhegeko gâni. 9 Yeruzalemu lyâbà izîno !ya mwishingo bwe­nêne, na lya cikengwa embere z’agandi mahanga goshi g’en’igulu, hano gayu­mva ebi nâjira gâgwârhwa n’obwôba bwenêne bulya aminja nâkolera Yeruza­lemu guli mwandu.

10 Nyakasane àderha erhi: eno badwîrhe baderha mpu: «bikola bigûkà birhalimwo ciru n’omuntu ciru n’ehisimba», n’omu njira z’e Yuda n’ez’e Yeruza­lemu murhacigera hyadunda, bakola bashubiyumvamwo 11 ecihôgero c’omwi­shingo, n’enyimbo z’abahya n’ez’abandi bantu bajihana enterekêro n’entûlo zâbo z’okuvuga omunkwa omu ka-Nyamuzinda, bayishikazicitakira mpu: «Ayagirwe Nyakasane w’emirhwe bulya ali mwinja, obuzigire bwâge buli bw’e­ nsiku n’amango». Bulyâla adesire erhi nâgalula ngasi balya babire baja, mba­shubize omu cihugo câbo, nka kulyâla byanali burhanzi. 12 Nyakasane Nyamuzinda adesire erhi: muli eci cihugo banyagaga, nta mu­ntu, nta nsimba bicicidundamwo, hasigiremwo amalambo gône, banaciyâbuli­ramwo ebibuzi. 13 Ashubiderha erhi: omu bishagala by’omu ntôndo, n’omu bihugo by’olunda lw’idako, n’e Nêgebu kuhika emwa bene Benyamini, n’ebu­rhambi bwa Yeruzalemu n’omu bishagala bya Yuda, ebibuzi bikola byâshubira omu masô g’ababiyabwîre.

Amarhegeko g’ensiku zâyisha

14 Nyakasane adesire erhi, alagi oku ensiku ziyishire, ezi nayukirizamwo amalaganyo mahyahya g’obusîme nalaganyagya bene Israheli na bene Yuda. 15 Muli ezo nsiku, n’ago mango, naha Daudi oluburha lw’okuli, lwo lwalandiza obudahemuka n’obushinganyanga omu cihugo coshi. 16 Muli ago mango nâyôkola Yuda na Yeruzalemu arhulûle. Eci­shagala cinyu baciyîrika elya «Nyamuzinda-okuli-kwirhu».

17 Bulya Nyakasane adesire erhi, nta mango ciru n’amaguma Daudi abula o­mwîmo omu bwâmi bw’lsraheli. 18 Na nta mango hâbulike abadâhwa b’abalevi­ti bakazintûla enterekêro n’okukazitumbûla enshangi n’okuhêra karhahusa buca buyîra.

19 Kandi ebinwa bya Nyakasane byarhindakwo Yeremiyahu erhi: 20 Kwo Nyaakasane adesire ntya: Amango hanabe owahindula irhegeko nahire obudufu n’omûshi nti bikazikulikirana oku nanabibwîraga, 21 lyo n’amalaganyo gani na Daudi gahwa, lyo hânabule n’owayîma oku ntebe yâge, obwôla lyo n’amalagânyo nàjizire na bene Levi gahwa, lyo habulike abadâhwa bakazirhûla e­nterekêro omu maboko gâni. 22 Nka kula emirhwe y’empingu erhankaganjwa, n’omushenyi gw’enyanja gurhankaganjwa, kwo nayushûla iburha lya mwa­mbali wâni Daudi, n’okuluza ahadâhwa bakazinterekêra.

23 Kandi Yeremiyahu anaciyumva akanwa ka Nyamuzinda erhi: 24 K’orha­shubigibona oku abantu banakaziyisha mpu: «lero erya milala ibirhi Nyakasa­ene àzigiraga anayijanzire!» Bakola bakazishekera olubaga lwâni, ba­rhanacilubona nka lwishogwa. 25 Lero Nyamuzinda ayisha erhi: Ankaba arhali nie nalemaga omûshi n’obudufu, n’akaba arhali nie ntegeka en’igulu, 26 lyoki nankalekêrera bene Yakoho n’omulala gwa mwambali wâni Daudi; lyoki na­nkabula n’okuyîmika omwâmi w’obushanja bwâge nti arhambule bene Abrahamu, bene lzaki na bene Yakobo! Bulya nkola nâshubishubûza ababîre baja, mbayêreke olukogo lwâni.

34

Obuhanya bwayishiraga Sedekyahu

1 Yeremiyahu anaciyumva akanwa ka Nyamuzinda, gali galya mango Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, n’omurhwe gw’engabo zâge goshi, n’ezindi mbaga z’en’igulu ali amahima, câba n’ahandi hantu hoshi erhi bacihindulîre Yeruzalemu n’ebishagala byâge; 2 anaciyumva erhi: Kwo Nyaka­sane, Nyamuzinda w’lsraheli arhumire ntya: Ogende! Ojirhûngâna Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, omubwîre erhi: Oyumve oku Nyakasane adesire: Erhi alaga oku nâhâna omu maboko ga mwâmi w’e Babiloni eci cishagala, naye ayi­shiciyôca. 3 Nawe orhafume bulyâla bakugwârha mpira bakugwâse omu ikumi ly’eminwe yâge. Okazilâba mwâmi w’e Babiloni omu masù naye akazikude­rhêza mâsi-mâsi. Buzinda bakujâne e Babiloni. 4 Cikwône, waliha Sedekyahu mwâmi w’e Yuda, yumvirhiza oku Nnâmahanga arhumire! Orhege amarhwiri ebikuyêrekire Nyakasane adesire bakubwîra, erhi: Orhafe côji; 5 bulya wanafà n’obuholo. Nanka kulyâla habâga enshangi olu lwa bashakulûza bâwe, bo bali bakushokolire omu kuyîma kuli eyi ntebe, kwo na nâwe bayishitumbûla omugi gw’ enshangi, bakukuzemwo, bâkazicîtakira banakaziyimba gulya mulenge mpu: «Ajewe Nyakasane, omwâmi wirhu amafuluka!» Niene nkudesire, ka­nwa ka Nyamuzinda. 6 Kwo n’okwo aha Yeruzalemu, omulêbi Yeremiyahu akazishambalira Sedekyahu, mwâmi w’e -Yuda eyo myanzi. 7 Ago mango erhi engabo za mwâmi w’e Babiloni zitulisire amatumu kuli Yeruzalemu n’emirhundu ya Yuda yali ecisigiîre yalimwo Lakishi na Azeka, bulya omu mirhundu ya Yuda yoshi eyo ibirhi yali miyûbake buzibu.

Ebiyêrekire okulikûlwa kw’abajà

8 Yumvagyi akanwa Nyamuzinda abwîraga omulêbi Yeremiyahu, ago mango erhi Sedekyahu amayusirhôla omuhigo, boshi n’olubaga lw’e Yeruzalemu lwoshi, 9 oku ngasi yeshi ashwêkûle abaja n’abajakazi ba Banyahebraniya. Ntâye omu baluzi n’omu lubaga loshi bayankaga ogwo muhigo, ntâye wali ogwâsirwe ajire mwene wâbo w’omunya-Yudeya mpu abe mujà wâge. 10 Abaluzi n’oluba­ga bàli aha eyo ndagâno yafundikagwa, boshi bàlikûla ngasi muguma abajà bâge, abalume n’abakazi; boshi bayemêra, ntâye wasigire omu buja. 11 Ci­kwône enyllma z’aho, batwa omu kanwa kâbo, bàshubiza balya bene wâbo bali bamalikûla Omu bujà bwa mîra. Bàshubirira abajà n’abajakazi bâbo. 12 Co ca­rhumire Nyamuzinda arhuma omulêbi Yeremiyahu, 13 erhi: Kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire ntya: Nàbonaga nàyanka omuhigo rhweshi na basho erhi mbakûla omu bujà e Mîsiri, erhi nyûsibayôkola omu marhabi. Nàbabwîra nti: 14 «Hano kugera myâka nda, ngasi muguma muli mwe, âna­shwêkûle ngasi mwene wâbo Muhebraniya bamugulizagya ciru barha­rhegaga amarhwiri. 15 N’obwo mwehe mwàli mwamaleka ezo ngeso mbî za bashakulûza, mwàrhondêra okukazikola ebishingânîne omu masù gâni; mwakazi­ikûla bene winyu bali omu bûja, mànacigasha ciru, embere zâni, omu ka-Nyamuzinda. 16 Buzinda mwàshubicihindula, mwàgayaguza izîno lyâni, ngasi muguma àshubirharhanya balya bajà, n’abajakazi, mwàli mwamalikûza, mwashubibasêza, balya mwàli mwamalika, mwabashubiza omu buja. 17 Co cirhumire Nyamuzinda aderha, erhi: Bulya murharhumikiraga erhi mbahûna nti ngasi muguma âkûle mwene wâbo omu bujà, nkolaga nacihi­ndulira mwe. Nâmukululira ebyôji, ecizombo n’ecihûsi. Nkola nâmuhindula bishahu by’abandi bâmi b’en’igulu. 18 Na balya bashamuka bàhakanaga a­marhegeko gâni, barhanakulikiraga amalaganyo balagànanaga omu masù gâni, nâbajira nka kulyala bàjiraga gulya mutwîra gw’akanina barhemagamwo kabi­rhi babulikazigera ekarhî k’ebihimbi byâkwo. 19 Abarhambo b’e Yuda n’ab’e Yeruzalemu, abalamba, abadâhwa, n’olubaga lwoshi, ngasi balya banageraga ekarhî ka kalya kanina. 20 Mpizire oku nabahimîsa bagwè omu maboko g’abalenzi, n’omu mîno ga Nyamwilumbà. Ebirunda byâbo bibulilîrwa omu mpinga, enyunyi z’omu cirêre, n’ensimba z’emuzirhu zibashege. 21 Sedekyahu mwâmi wa Yuda naye, n’abaluzi boshi, nabo nâbahana omu maboko g’abale­nzi, omu maboko g’ababakulikire, n’omu maboko g’abasirika ba mwâmi w’e Babiloni n’obwo anali amarhangiyegûla engabo zâge. 22 Nkola nârhegeka, ka­ nwa ka Nyamuzinda akwo, narhegeka bashubitulika amatumu gâbo kuli eci ci­shagala, bashubicilwîsa, baciyanke, bacitwânirekwo n’omuliro. Buzinda emi­rhundu ya Yuda yoshi ecibêre kahûmbwè karhalimwo hyadunda. 16  17  18  19  20  21  22 

35

Olwiganyo lw’Abarekabiti

1 Aka kanwa karhindakwo Yeremiyahu, erhi karhenga kuli Nyakasane, omu mango ga Yehoyakimu, mugala wa Yoshiyahu mwâmi w’e Yuda, e­rhi: 2 «Genda, oje emwa Abarekabiti, obashambâze onabalerhe muli cûmpa ciguma c’aka-Nyamuzinda, obahe n’idivayi banywe. 3 Nakanya obwo, najilo­nza Yazanyahu, mugala wa Yimeyaha, mwana wa Habasinya, ye na bene wabo n’a bagala boshi, omulala gw’Abarekabiti gwoshi, 4 nàbahisa omu ka-Nya­ muzinda, omu cûmpa ca Ben-Yohanamu, mugala wa Yigdalyahu, muntu wa Nyamuzinda, cirya cûmpa ciba hofi n’ec’abarhambo, oku nyanya z’eca Ma­seya, mugala wa Shalumu mulanzi w’ec’olusò, 5 embere za balya bantu b’omurhwe gw’Abarekabiti nadêkerezayo orhubindi rhuyunjwire irivayi nàhiraho n’orhubehe nanababwîra, nti: «nywagi idivayi». 6 Ci bôhe bashuza, mpu: «Rhurhanywa idivayi, bulya shakulu wirhu Yonadahu, mugala wa Rekabu arhurhegesire, erhi: Murhahîraga mukanywa idivayi, ôl mwe, ôli abana binyu». 7 Murhanahîraga mukayûbaka enyumpa erhi okurhwêra emburho, erhi okugwîka omuzâbîbu erhi okuba n’ishwa, ci omu maheêma mwo mwakaziyôrha muhanzire ensiku z’akalamo kinyu kwoshi, ntyo kwo mwalama myâka minji mw’eci cihugo ca bene mulimwo. 8 Nirhu kwo rhwana­shimbirage okwo rhwarhegekagwa na shakulu wirhu Yonadabu mugala wa Rekabu: rhwono na bak’irhwe na bagala birhu n’abâli birhu, rhurhanywa idivayi ciru n’eriguma, 9 buzira kuyûbaka enyumpa z’okuhandamwo, n’oku­rhwêra olukoma lw’emizâbîbu, buzira ishwa erhi mburho. 10 Ntyo, rhwayumviîrhe n’okukulikira lwoshi irhegeko lya shakulu wirhu Yonadabu. 11 Cikwône amango Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni arhêraga eci cihugo, rhwaàbwîrana mpu muyishe rhuje omu Yeruzalemu lyo rhufuma engabo y’Abaka­ldeyi n’eya Aramu. Go mango rhwayishirigibêra omu Yeruzalemu».

12 Okubundi, akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Yeremiyahu, erhi: 13 kwo adesire ntya Nyakasane w’emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: Genda obwire abantu b’e Yuda n’ab’e Yeruzalemu erhi: kali murhalonza kuyumva ihano, n’okushimba ebinwa byâni? Yekudesire Nyakasane. 14 Akanwa ka Yonadabu, mwene Rekabu, kashimbirwe: ahanza abagala okunywa erivayi na kuhika buno barhalinywa, kuderha mpu bashimhe irhegeko lya shakulu wâbo. Nâni nie namushambâzize buzira kurhama na buzira kuhalîza, murhanyumva­gya. 15 Nàmurhumîre buzira kurhama na kanji kanji bambali bâni b’abalêbi bo­shi, nti bamubwîre mugaluke, ngasi muguma arhenge omu njira yâge mbî, nti muyinjihye ebijiro binyu, murhashimhaga bandi banyamuzinda mpu mubako­lere: ago mango, mwanabêra omu cihugo nàmuhire mweshi na basho. Ci­ kwône murharhegaga okurhwiri, murhanyumvagya. 16 Ntyo, abana ba Yonadabu mwene Rekabu bashimbire irhegeko bahabagwa na shakulu wâbo, ci­ kwône niehe olu lubaga lurhanyumvagya. 17 Co cirhumire Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli aderha ntya: sinza oku nkola­ga nâhondakwo Yuda n’abantu b’e Yeruzalemu boshi bulya buhanya nàbahigîrizagya: kunali kulya kuba nàbabwizire barhananyumvagya, nabahamagala ba­rhanandumizagya. 18 Okubundi Yeremiyahu àbwîra omulala gw’Abarekabiti, erhi: kwo adesire ntya Nyakasane w’emirhwe, Nyamuzinda w’Jsraheli. Kulya kuba mwayumvirhe irhegeko lya shakulu winyu Yonadabu, mwanakulikira amarhegeko gâge goshi, mwanajira ngasi oku ali amurhegesire, 19 yekudesire Nyakasane w’Emi­rhwe, Nyamuzinda w’Israheli, omu mwa Yonadabu mwene Rekabu, nta mango mwâbulikane omwana wâge wayîmanga embere zâni.

36

IV. Amalibuko ga Yeremiyahu

Ecifumba ca 605-604

1 Omu mwâka gwa kani gwa Yehoyakimu, mugala wa Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda, aka kanwa ka kuli Nyakasane kanacirhindakwo Yeremiyahu, e­rhi: 2 «Oyanke ecizingo c’ecitabu onayandikekwo birya binwa nàkubwîraga biyêrekîre Yeruzalemu byoshi, ebiyêrekire Yuda, n’amashanja goshi, kurhe­nga olusiku nàrhangiraga okukushambâza oku ngoma ya Yoshiyahu, kuhika ene. 3 Ahali nkaba ab’omu nyumpa ya Yuda, omu kuyumva akal’ibala mpizire okubakolera, bagaluka barhenge ngasi muguma omu njira yâge ngalugalu: ago mango nânababalira amaligo n’ebyâha byâbo. 4 Yeremiyahu ahamagala Baruki^o, mugala wa Neriya, amuyandikîsa oku cizingo c’ecitabu ebinwa Nyakasane ali abwizire omulêbi byoshi.

5 Okubundi Yeremiyahu arhegeka Baruki, erhi: «Mpanzîbwe ntanacihashiri okuja omu ka-Nyamuzinda. 6 Cikwône w’oyo, oyishigenda, osomere olubaga omu cizingo c’ecitabu nakuyandikisagya birya binwa bya Nyakasane byoshi omu ka-Nyamuzinda kâge, olusiku lw’okucîshalisa, obisomere n’aba emwa Yuda boshi bakanarhenga omu mirhundu yâbo. 7 Ahali nkaba bayêrekeza Nyakasane amingingo gâbo banagaluke barhenge ngasi muguma omu njira yâge ngalugalu, bulya oburhe n’omutula Nyakasane abahigire nago guli mu­nji. 8 Baruki, mugala wa Neriya, anacikola nk’oku omulêbi Yeremiyahu ali amurhegesire: àsomera omu ka-Nyamuzinda, ecitabu c’ebinwa bya Nyakasane. 9 Okubundi, omu mwâka gwa karhanu gwa Yehoyakimu, mugala wa Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda, omu mwêzi gwa mwenda, hayisha irhegeko ly’okucîshalisa embere za Nyakasane, oku lubaga lwoshi lw’e Yeruzalemu, n’oku lubaga lwo­shi lwàli lurhenzire omu bishagala bya Yuda n’okuja e Yeruzaleniu. 10 Baruki anacisoma omu citabu ebinwa bya Yeremiyahu; mwo bàli omu ka-Nyamuzinda, omu cûmpa ca Gemariyahu, mugala w’omwandisi Shafani, omu ngo eri enya­nya, ebwa muhango muhyahya gw’aka-Nyamuzinda: olubaga lwoshi lwàli luhashiriyumva.

11 Erhi Mikeyahu mwene Gemariyahu, mwana wa Shafani, ayusiyumva ebi­nwa bya Nyakasane byasomagwa omu citabu, 12 ayandagalira oku bwâmi, ayîrukira omu kagombe k’obwandisi. Abarhambo boshi erhi balimwo omu ihano: mwàli omwandisi Elishama, mwàli Delayahu, mugala wa Shemayahu; Elnatani, mugala wa Akibori, Gemariyahu, mugala wa Shafani, Sidikiyahu, mugala wa Hananyahu, n’abarhonyi boshi. 13 Mikeyahu abarhondêreza ngasi byoshi ayumvirhe amango Baruki akagisomera omu marhwiri g’olubaga. 14 Okubundi, boshi banacirhuma Yehudi, mugala wa Netamiyahi na Shele­miyahu mwana wa Kushi mpu agendibwîra Baruki, erhi: «Oyishe odwîrhe eco cizingo c’ecitabu wasomeragamwo olubaga». Baruki arhôla cirya citabu ayisha ababugâna. 15 Bamubwîra, erhi: «Burhamala orhusomere nirhu». Baruki anaciburhamala obwo abasomeraco. 16 Erhi baba bamayumva ebinwa byoshi, barhemuka, balolanakwo, babwîra Baruki, erhi: «Kukwânîne rhujimanyîsa mwâmi byoshi». 17 Okuhandi badôsa Baruki, erhi: «Rhubwîre kurhi waya­ndikaga ebi binwa byoshi». 18 Baruki abashuza, erhi: «Yeremiyahu akazagibide­rha byoshi nâni nakazibiyandika n’obwîno omu citabu. 19 Abarhambo babwîra Baruki mpu: «mugende mucîfulike oku muli babirhi, Yeremiyahu na nâwe, ha­rhajiraga omuntu wamanya aha muli!» 20 Okubundi banacisiga cirya citabu omu kagombe k’omwandisi Elishama, bayandagalira omu bwâmi, bamanyîsa mwâmi olwo lwoshi.

21 Mwâmi anacirhuma Yehudi mpu ajilonza cirya cizingo; ayisha acidwîrhe anacisoma n’izù linene embere za mwâmi n’abarhambo bâge boshi oku bànali bayîmanzire eburhambi bwâge. 22 Mwâmi erhi ali omu nyumpa yâge y’amango g’emboho, gwàli mwêzi gwa cambasè, n’omuliro gw’amakala erhi gukolîre e­mbere zâge. 23 Erhi Yehudi ayusagya asoma nka milongo isharhu erhi ini, mwâmi anayitwe n’akere k’omwandisi, ayikwêbe omu muliro oku ciko, akaziji­ra ntyo kuhika cirya citabu coshi casingônoka. 24 Cikwône, ôli mwâmi yene, ôli abambali omu kuyumva ebyo binwa byoshi ntâye warhemusire erhi aderhe mpu abera emyambalo yâge. 25 N’obwo Elnatani, Deleyahu na Gemariyahu bali bayimbirîre mwâmi mpu arhayôcagya eco cizingo cikwône arhabayumva­gya. 26 Cikwône yehe arhegeka omurhwâli Yerahemeli, na Serayahu, mugala wa Azeriyali na Shelemiyahu mugala wa Abudeyeli mpu bagendigwârha o­mwandisi Baruki n’omulêbi Yeremiyahu. Cikwône Nyakasane ali erhi àbafulisi­re.

27 Erhi mwâmi aba amayûsa ayôca ecitatu calimwo ebinwa Yeremiyahu aya­ndikisagya Baruki, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Yeremiyahu, erhi: 28 «Yanka ecindi cizingo oshubiyandikakwo birya binwa byoshi oku byanali kuli cirya cizingo cirhanzi Yehoyakimu mwâmi w’e Yuda àyôcagya. 29 Na kuli Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, oderhe erhi: ntya kwo Nyakasane adesire: Wayôcire eci cizingo waderha, erhi «cici carhumaga bayandika mpu kwo binali mwâmi w’e Babiloni ayisha ashande eci cihugo anaherêrekeze eci cihugo, aba­ntu n’ebintu? 30 Co cirhumirage Nyakasane aderha ntya kuli Yehoyakimu mwâmi w’e Yuda, arhâbone wa kuli ye wâtamala oku ntebe ya Daudi, n’omurhu­mba gwâge omu idûrhu ly’omûshi n’omu mboho y’obudufu. 31 Yene n’obûko bwâge n’abambali, nâbahanira amaligo nàbahigirizagya barhanayumvagya».

32 Yeremiyahu ayanka ecindi cizingo, aciha omwandisi Baruki, mugala wa Neriya, naye ayandikakwo ebi Yeremiyahu amuyandikîsagya, birya binwa byoshi oku byanali muli cirya citabu Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda ayôcagya; anayu­shûlakwo bindi binwa binji bya bene birya.

37

Ebiyêrekire Sedekyahu

1 Sedekyahu, mugala wa Yoshiyahu, anaciyima omu bya Koniyasi, mugala wa Yehoyakimu, ye Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni ali ajizire mwâmi omu cihugo ca Yuda. 2 Cikwône, ôIi ye, ôli abambali, ôIi olubaga lwali omu cihugo, ntâye wayumvirhize ebinwa Nyakasane ababwîraga n’akanwa k’omulebi Yeremiyahu. Sedekyahu ahiina Yeremiyahu ihano 3 Mwâmi, Sedekyahu arhuma Yukali, mugala wa Shêlemiya, bo n’omudaahwa Sefaniya, mugula wa Maseya, emunda omulêbi Yeremiyahu ali mpu bamubwîre, erhi: «Mâshi yâga, orhusengerere emunda Nyakasane Nyamuzinda wi­rhu ali». 4 Yeremiyahu akazâgigeragera omu lubaga: barhàli bacimuhira omu mpamikwa. 5 Cikwône engabo y’abalwî ba Faraoni yàli erhi yamarhenga e Mîsiri. Abakaldeyi bàli bagosire Yeruzalemu erhi bayumva ntyo, bagandûla. 6 Okubundi akanwa ka Nyakasane karhindakwo omulêbi Yeremiyahu, erhi: 7 «Ntya kwo Nyakasane, Nyamuzinda w’îsraheli adesire: Omwâmi w’e Yuda amurhumire emunda ndi mpu mundôse, kwo mwamushuza ntya: K’engabo y’abalwî ba Faraoni eri omu njira, we erilwîra? Kugaluka yânagaluka eshubire emwâbo e Mîsiri! 8 Abantu b’e Sîriya bâgaluka bâshubirhera olu lugo, bâluya­nka banaludûlike muliro. 9 Kwo adesire ntya Nyakasane: Murhacirhebaga mwene, omu kucîkebwa, mpu: Abantu b’e Sîriya lwoshi-lwoshi barhenzire e­mwirhu bulya barhegcnziri. 10 Ciru mwakahima engabo y’abantu b’e Sîriya yo­shi, eyîra edwîrhe yamulwîsa, hasigala ababanzirwe bône, abôla bânayimuka ngasi muguma omu cihando câge anayôce olu lugo.

Okushwêkwa kwa Yeremiyahu

Ago mango omurhwe gw’abantu b’e Sîriya gwagandûlaga guleka Yeruza­lemu erhi murhwe gwa Faraoni gurhuma, 12 Yeremiyahu alonza okurhenga omu Yeruzalemu mpu aje omu cihugo ca Benyamini, kuderha mpu arhôleyo ebyâge birugu by’omwîmo bagabâne bo na ab’emwâbo. 13 Erhi ahika aha muhango gwa Benyamini, ashanga Yiriyahi mwene Shelemiya, mwana wa Hanâniya y’eri oku izâmu. Yiriyahi anaciyîmanza omulêbi Yeremiyahu, n’okuyakûza, erhi: emwa abantu b’e Sîriya eyi wayakira! 14 Yeremiyahu amushuza, erhi: «Kubêsha; ntâyâkire emwa abanya-Kaldeya.» Ci Yiriyahi arhayumvagya Yeremiyahu, amu­shwêka anamuhêka emwa abakulu bâge. 15 Nabo bakalihira Yeremiyahu bwenêne bamushûrha banamuhira omu mpamikwa ornu mw’omwandisi Yehonatani, banamuyîgaliramwo. 16 Ntyo kwo Yeremiyahu ahamikiragwa omu cûmpa c’ida­ko, anabêramwo nsiku zirhali nyi. 17 Mwâmi Sedekyahu anacirhuma mpu bajimulola. Mwâmi amudekeza omu mwâge bufundafunda, erhi: «Ka hali akanwa ka Nyakasane? «Yeremiyahu a­shuza, erhi: «neci ho kali» Anashubiderha, erhi: «Bamakuheba omu nfune z’o­mwâmi w’e Babiloni». 18 Okuhandi Yeremiyahu abwîra mwâmi Sedekyahu, erhi «Cibi cici nàkujirire erhi najirira bambali bâwe nîsi erhi olubaga lwâwe, obûla mwandâhyagya omu mpamikwa? 19 Ngahi baligi balya balêbi bâwe bàku­bwîraga, mpu: omwâmi w’e Babiloni arhakurhêre w’oyo erhi ecihugo câwe? 20 Yumvagya, Yagirwa Mwâmi, omusengero gwâni gukusîmîse: orhaderhaga mpu bangalule emwa omwandisi Yehonatani nâkanafirayo». 21 Okuhandi mwâmi Sedekyahu arhegeka mpu balangire Yeremiyahu omu ngo y’abalâlîzi, mpu na ngasi lusiku bamuhe omugati, bagugereze omu njira y’abajira omugati, kuhika olusiku harhaciri mugati omu lugo! Kwo Yeremiyahu abêzire ntyo omu ngo y’abalâlîzi.

38

Yeremiyahu akwêbwa omu cîna

1 Shefatiya, mugala wa Matani, bona Godalia, mugala wa Pashehuri, na Yukali, mugala wa Shelemiya bo na Pashehuri, mugala wa Malkiya, bayumva ebinwa Yeremiyahu akagibwîra ngasi boshi bakâgigera aho, erhi: 2 «Ntya kwo Nyakasane adesire: ngasi yeshi wakabêramwo olu lugo afiramwo n’engôrho, ecizombo erhi n’ecâhira. Cikwône ngasi wakahuluka acîyegûla aba­ntu b’e Sîriya alama, okulama gwo gwâge munyago, kulama analama. 3 Ntya kwo Nyakasane adesire: oburhabêsha, olu lugo lwamâgwa omu nfune z’omu­rhwe gw’abalwî ba mwâmi w’e Babiloni, ye wânalunyâge!» 4 Okubundi, abo barhambo babwîra mwâmi, mpu: «oyu muntu ayîrhwe: a­dwîrhe avuna n’iderha lyâge en jingo z’abalwî basigîre mw’olu Jugo n’ez’olubaga lwoshi. Olu lubaga oyu muntu arhadwîrhi alulongeza kalamo ci buhanya. 5 Mwâmi Sedekyahu abashuza, erhi: «Yoyo ôli omu nfune zinyu, bulya mwâmi nta buhashe agwerhe embere zinyu!» 6 Bagwârha Yeremiyahu obwo, bamukwêba omu cîna ca Melkiyahu, cabâga omu ngo y’abalâlîzi. Bamuyandagaza n’emigo­ zi. Eco cîna cirhalimwo mîshi ci bijondo byône. Yeremiyahu abishâyamwo. 7 Lero Ebed-Meleki, mukushi, cibwindi c’omu bwâmi, ayumva oku ba­ kwebire Yeremiyahu omu cîna. Mwâmi naye erhi ayîmanzirage aha muhango gwa Benyamini. 8 Ebed-Meleki arhenga omu bwâmi, ajibwîra nnakuno, erhi: 9 Yagirwa mwâmi, balya bantu kubî bajizire ene bajirira omulêbi Yeremiyahu o­kwa bêne oku: bamukwêbîre afiramwo n’ishali obûla emigati yahwire eno ka!» 10 Okubundi mwâmi anacirhegeka olya mukushi Ebed-Meleki, erhi: «Yanka bantu basharhu mugende mweshi: muyînamule omulêbi Yeremiyahu arhenge­ mwo eco cîna oku arhacifa». 11 Ebed-Meleki arhola abo bantu bagenda boshi, aja omu bwâmi, omu nyumpa babikira, arholamwo cmishangi esharhangusire, erya y’obwikunje, ayishwêka n’omugozi ayihereza Yeremiyahu mulya cîna. 12 Ebed-Meleki, mukushi, ayakûza Yeremiyahu, erhi: ebi bisharhangukiza by’o­ bwikunje, obiheke omu kwaha n’okundi, ogwasêkwo emigozi». Yeremiyahu akujira. 13 Okubundi balengeza Yeremiyahu n’erya migozi, bamusôsa, arhenga mulya cîna. Yeremiyahu abera omu ngo y’abalâlîzi.

Yeremiyahu ashubishambâza Sedekyahu

14 Mwâmi Sedekyahu arhumiza mpu bajimulerhera Yeremiyahu amushange aha muhango gwa kasharhu gw’aka-Nyamuzinda. Mwâmi abwîra Yeremiyahu, e­rhi: «Hali akanwa nakudôsa, orhakanfulikaga. 15 Yeremiyahu ashuza Sedekyahu, erhi: «K’erhi nakakubwîrakwo, arhali kuyîrha wanyirha? n’erhi nakakuhanûla orhanyumve!» 16 Okubundi Sedekyahu ajira eyi ndahiro mahwe-mahwe, omu masù ga Yeremiyahu, erhi: «Ye ndahîre Nyamuzinda ozine, ye warhuhaga obu buzîne, ntakuyîse ntanakuhebe omu nfune z’aba bantu barhakumirira marhî!» 17 Yeremiyahu abwîra Sedekyahu obwo, erhi: «Kw’adesire ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Erhi wakahuluka ocishegula abarhambo ba mwâmi w’e Babiloni wanagalukira obuzîne bwâwe, n’olu lugo lurhacidûlikwe muliro. Wanalama, we n’omulala gwâwe. 18 Ci erhi wâkanaba orhahulusiri okaciheka emwa abarhambo ba mwâmi w’e Babiloni olu lugo erhi lwamanagwa omu nfune za abantu b’e Sîriya, bo bânaludûlika muliro, nawe wene orhafulumuke omu nfune zâbo». 19 Okubundi, mwâmi Sedekyahu abwîra Yeremiyahu, erhi: «nyobohire abayahudi bacîshegwîre abantu b’e Sîriya, hali amango nakanahânwa emunda bali bankolere amaligo». 20 Yeremiyahu amu­shuza, erhi: «nanga, barhajire ntyo. Yumverheza izù lya Nyakasane lya­ mbwîraga ebi nkubwîzire: wayumva okola oyosire bwinja, orhanacibe kurhi. 21 Cikwône erhi wâkalahira kwahuluka, lâba ebi Nyakasane anyeresire: 22 Ala­ga: Abagoli baciri omu bwâmi bwa mwâmi w’e Yuda boshi, bamahekwa emu­nda abarhambo ba mwâmi w’e Babiloni bali; n’abagoli bayimba, mpu: Bakurhebire, bakuhima, abîra bâwe! Amagulu gâwe gadekerîre omu lujondo? Bôhe bacigendire! 23 Neci, bakâwe n’abana bâwe bâhêkwa emwa aba Sîriya nâwe wene o­rhafulumuke omu nfune zâbo, ci wayôrha oli mushwêke, omu nfune za mwâmi w’e Babiloni. Olugo nalo, kuhya lwanahya. 24 Sedekyahu abwîra Yeremiyahu, erhi: harhajiraga owamanya ebi binwa; bikamanywa erhi wamanafa. 25 Abarhambo bakulu erhi bakamanya oku rhwa­shambîre rhwembi n’erhi bakayishikubwîra, erhi: orhumanyise bici wabwizire mwâmi, naye bici akubwîzire, orharhufulikaga bici rhwakanakuyîrha. 26 Onababwîre ntya, erhi: nakagiyinginga mwâmi nti arhanshubizaga emwa Yonatani nakanafirayo». 27 Kwanaba neci, abarhambo boshi bayisha emunda Yeremiyahu ali n’okumu­dôsa. Ababwîra byoshi nk »oku mwâmi anamurhegekaga. Bamuleka n’omu­rhûla obwo, bulya nta kanwa bayumwîrhe omu nganîro yâbo. 28 Yeremiyahu abera omu ngo y’abalâlîzi, kuhika olusiku Yeruzalemu agwârhagwa.

39

Okugwârhwa kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali mwenda, Sedekyahu mwâmi w’e Yuda, omu mwêzi gwa muhaho, Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, ayisha n’engabo yâge yoshi alirhera Yeruzalemu. 2 Omu mwâka gwa kali ikumi na muguma gwa Sedekyahu, omu nsiku mwenda z’omwêzi gwa cigogo, ab’e Sîriya bahongola lunda luguma lw’ecôgo c’olugo.

3 Okubundi abarhambo ba mwâmi w’e Babiloni baja mulya lugo, batwa amarâro aha muhango gw’ekarhî. Aho hali Nergal-Shareza, muluzi w’e Sini­ Magiri, murhambo mukulu w’engabo z’abalwî, Nabusharbani, murhambo mu­kulu, n’abandi barhambo bakulu b’engabo za mwâmi w’e Babiloni.

4 Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, ye n’abalwî bâge boshi, erhi babona ntyo, bayâka budufu, erhi bakola barhenga omu lugo, bagera ebwa busâne bwa mwâmi, omu muhango aha karhî k’ebyôgo bibirhi barhôla enjira y’e Araba. 5 Cikwône engabo y’Abanya-Sîriya yabacinagirakwo yâgendigwârhira Sedekyahu omu lubanda lwa Yeriko. Bamugwârha mpira, bamuhêka e Ribla, omu cihugo ca Hamati, bamuhisa hali Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, ye wamu­twirîre olubanja. 6 Eyo Ribla, mwâmi w’e Babiloni ànigiraga bagala ba Sedekyahu omu masù gâge. Mwâmi w’e Babiloni aniga n’abarhambo ba Yuda boshi. 7 Okubundi arhomola Sedekyahu amasù anamuhogeka obudagulè mpu ba­muhêke e Babiloni. 8 Abanya-Sîriya bayôca enyumpa ya mwâmi n’enyumpa z’abantu kwône; bahongola ebyôgo bya Yeruzalemu. 9 Nabuzardani, murhambo w’engabo y’abalâlîzi, ahêka e Babiloni olubaga lwasigalaga omu lugo, n’abàli bamacîshegulaye bône, n’abalenga bali bacisigîre. 10 Cikwône Nabuza­rdani, murhambo w’engabo y’abalâlîzi asiga omu cihugo ca Yuda ecihimbi c’abantu kwâne, balya barhagwerhe cici, anabagabira enkoma z’emizâbîbu n’amashwa.

11 Kuli Yeremiyahu, Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni ali arhegesire Nabuzardani, murhambo w’engabo y’abalâlîzi, erhi: 12 «Omurhôle, omulange bwinja, orhamuhumagakwo, ci omujirire oku akanakubwîra. 13 Okubundi Nabuzardani, murhambo w’engabo y’abalâlîzi, na Nabushazibani, murhonyi mukulu, na Nergal-Shareza, murhambo mukulu n’aba­rhambo ba mwâmi w’e Babiloni boshi. 14 Banacirhuma abantu mpu barhenze Yeremiyahu omu ngo y’abalâlîzi, ba­mulîka mpu aje agenda oku analonza. Kwo Yeremiyahu abêzire omu lubaga ntyo.

Akanwa k’obucire kuli Êbed Mêleki

15 Amango Yeremiyahu ali muyigalire omu ngo y’abalâlîzi, akanwa ka Nyaka­sane kàli kamurhinzirekwo, erhi: 16 «Ogende obwîre Êbed Mêleki, munya-Ku­shi, erhi: kwo adesire ntya Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: Lâba oku nkola nakolera olu lugo ebi nàlulaganyagya omu binwa byâni. bya buhanya ci birhali bya mugisho. Amango byâjirika omu masù gâwe, lusiku lulebe. 17 Nâkuciza olwo lusiku, kanwa ka Nyakasane, orhanagwe omu nfune z’abantu bakugezizemwo omusisi, 18 cikwône nakugeza obafume, engôrho erhâkuhumckwo, obuzîne bugumaguma gwo gwaba munyago gwâwe, bulya wacinyikubagîre, kanwa ka Nyakasane.

40

Kundi kurhi Yeremiyahu abire?

1 Akanwa Yeremiyahu abwîragwa na Nyakasane, amango Nabuzardani, murhambo w’abalâlîzi amuhulusagya mpu arhenge e Rama, eyo munda, ali amukuzire omu bandi, erhi ali mushwêkere omu karhî k’empira z’e Yeruza­lemu zoshi n’eza Yuda zahekagwa e Babiloni.

2 Omurhambo w’abalâlîzi erhi aba amayegûla Yeremiyahu, amubwîra, erhi: Nyakasane Nyamuzinda wâwe ali erhi alêbire eci cihugo obu buhanya, 3 bwo n’obûla adwîrhage Nyakasane ajizire nk’oku anahigîrizagya. Kwo kuderha oku mwagomire Nyakasane, mwabula buyumva izù lyâge: bwoshi buhanya bumujirekwo. 4 Lâbaga oku namakulikûza ene lyo na nnene, kw’ezi nkoba zikuli emaboko. Okalonza okundusa e Babiloni oyishe: nakulanga. Lola: ecihugo coshi cilambusire embere zâwe: wânaja aha osîmire n’ahakukwânîne. 5 Kwo kuderha oku wânayêrekera olunda lwa Gedolyahu, mugala wa Ahikamu, mwene Safani, ye omwâmi w’e Babiloni ajizire murhegesi w’emirhundu ya Yuda, onabere mwe naye omu karhî k’olubaga nîsi erhi oje ngasi hoshi haku­kwânîne. Okubundi omurhambo w’abalâlîzi amuha olwîko amuha n’eby’obu­ nya-luhembo, amulîka agenda. 6 Naye Yeremiyahu aja e Mispa emwa Gedolyahu, mugala wa Ahikamu, ajibêra bo naye omu karhî k’olubaga lwàli lusigire omu cihugo.

Okuyîrhwa kw’Omurhegesi Gedolyahu

7 Abarhambo b’engabo z’abalwî, bo n’engabo zâbo, bàli baciri omu mata­bâro, bayumva oku mwâmi w’e Babiloni anajizire Gedolyahu, mugala wa Ahi­kamu, murhegesi w’ecihugo, n’oku anamuhire okurhegeka abalume, abakazi n’abana n’engabo y’abantu b’omu cihugo, balya barhahêkagwa e Babiloni. 8 Banaciyisha emunda Gedolyahu ali e Mispa, haligi Ismaeli mugala wa Neta­nya, Yohanâni, mugala wa Karea, Seraya, mugala wa Tanehumeti, bagala ba Efayi w’e Netofa na Yezaniya w’e Maka, bo n’abantu bâbo. 9 Gedolyahu, mugala wa Ahikamu, mwana wa Shafani, abaha akanwa bo n’abantu bâbo, erhi: «Mu­rhayôhohaga bwashiga ab’e Sîriya. Musigale omu cihugo, mushige mwâmi w’Abanya-Sîriya, mwayumva omurhûla. 10 Niehe mubwîne oku aha Mispa, ho mbêzire nka mwimangizi w’Abanya-Sîriya bayisha emwirhu. Ci mwehe muhu­mbûle idivai, amalehe n’amavurha, mubumbe orhubindi munagendibêra omu mirhundu yinyu, muyishubiremwo».

11 Kwo na kuguma, Abayahudi bali e Mowabu emwa Abamoriti e Edomu n’omu bihugo byoshi, bayumva oku mwâmi w’e Babiloni àli àbalesire basigala e Yuda, n’oku Gedolyahu, mugala wa Ahikamu, mwene wa Shafani, ye bahîre oburhegesi. 12 Abo bayudeyi boshi banaciyagaluka kurhenga emunda bali ba­ shandabine, erhi baba bamashubûkira omu cihugo ca Yuda, aha burhambi bwa Gedolyahu e Mispa, asârûla erivayi na malehe manji bwenêne.

13 Yohanâni mwene Karea bo n’abandi barhambo b’engabo z’abalwî baciri omu matabâro, bayishibugana Gedolyahu aha Mispa. 14 Bamubwîre, mpu: «K’omanyire oku Balisi, mwâmi w’Abamoniti arhumire Yismaeli, mugala wa Netanya, mpu akukûlemwo omuka?» Ci Gedolyahu mugala wa Ahikamu arha­bayemêraga.» 15 Ciru Yohanâni, mugala wa Karea ajîsa Gedolyahu mahwe ahôla Mispa, erhi: «Najiyirha Yismaeli, mugala wa Netanya. Cici cakarhuma âkukulamwo omuka kurhume Abayudeyi bakuli eburhambi bashandabana? Câka­rhuma abasigalaga e Yuda bahungumuka?» 16 Cikwône Gedolyahu, mwene Ahikamu, ashuza Yohanâni, mugala wa Karea erhi orhajiraga ntyo, okwo od­erhîre Yismaeli arhali kwo biri ntyo.

41

1 Omu mwêzi gwa kali nda, Ismaeli, mugala wa Netanya, mwana wa Eli­shama, muluzi lwoshi lwoshi, ayisha na bantu ikumi emunda Gedolyahu, mugala wa Ahikamu ali e Mispa. N’oku badwîrhe balira haguma, aho Mispa, 2 lsmaeli, mugala wa Netanya, ayimuka na balya bantu bâge ikumi, bashosha Gedolyahu mugala wa Ahikamu, mwana wa Shafani engôrho. Bamuyîrha ntyo, n’obwo ye mwâmi w’e Babiloni ali ajizire murhegesi w’ecihugo. 3 Kwo nabo bakolîrwe ntyo Abayudeyi bali bayîshire oku lusiku lukulu boshi, Abanya- Sîriya baliho nabo kwo na kwo, n’obwo bali balwî ba ntambala, nabo Yismaeli àbani­ga. 4 Omulegerege gwa kabirhi enyuma z’okunigwa kwa Gedolyahu, erhi na ntâye ocimanya, 5 hayisha abantu barhenga e Sikemi, e Silo n’e Samâriya, bali makumi gali munâni, erhi bamômirwe obwânwa, bayambirhe n’emishangi esharhangusire, bànali bashâke-bashâke, bàli badwîrhe entûlo n’enshangi mpu bâbirhûla omu ka-Nyamuzinda. 6 Ismaeli, mugala wa Netenya, arhenga e Mi­spa, ayishibayankirira, aligi omu njira obwo, anayisha alaka. Erhi abahikaho, ababwîra, erhi: Muyishe emwa Gedolyahu, mugala wa Ahikamu.» 7 Cikwône erhi bahika omu karhî k’olugo, Yismaeli mugala wa Netanya, ye na balya bantu bâge, abanigûza anaderha mpu bakabulire omu cîna c’amîshi. 8 Muli abo bantu hajira ikumi lyabwîra Ismaeli, mpu: «Mâshi yaga orharhuyîrhe, bulyâla omu mashwa girhu, rhugwerhemwo ebiryo bifulike, engano kwône n’engano y’omushushu, amavurha n’obûci. Abaleka obwo, arhacibayîrhaga bo na bene wâbo. 9 Ecîna c’amîshi Ismaeli akwebagamwo emirhumba y’abo bantu ayiîrhaga boshi càli cîna cinênènè; Mwâmi Asa wàcihumbîsagya erhi alwîsa Basha, mwâmi w’Israheli. Co Ismaeli, mugala wa Netanya, abumbire mirhumba. 10 Okubundi Ismaeli agukumba olubaga lwoshi lwali lusigire e Mispa, n’abaluzinyere Nabuzardani, murhambo w’abalâlîzi, àli alangîsize Gedolyahu, mugala wa Ahikamu: sêzi mucêra-cêra, Ismaeli mugala wa Netanya, aja omu njira abahêka emwa Abamoniti. 11 Yohanâni, mugala wa Karea, ye na abarhambo b’engabo z’abalwî bàli bo naye, erhi bayumva ago maligo ga Ismaeli, mugala wa Netanya, 12 bahamagala abalwî bâbo, bakanya bàrhêra Ismaeli mugala wa Netanya. Bàmushanga aha ciyanja ca Gabaoni. 13 Erhi abona Yohanâni mugala wa Karea, n’abarhambo b’engabo z’abalwî bàli bamulusize, olubaga Ismacli ali agukumire lwoshi, lwahamira omu nyanya n’obusîme. 14 Abo bantu Ismaeli akulaga e Mispa bamutwîka, bashubiraho Yohonâni, mugala wa Karea. 15 Naye Ismaeli, mwene Netanya, ashugunuka Yohanâni na bantu bâge munâni. ayâkira emwa Abamo­niti. 16 Okubundi Yohanâni, mugala wa Karea, ye n’abarhambo b’engabo z’abalwî bali bamulusize, ashubûza olubaga lwasigalagakwo lulya Ismaeli, mwene Netanya arhenzagya e Mispa erhi aba amayîrha Gedolyahu, mugala wa Ahikamu: abalume, abakazi, abana ebibwindi, babagalula boshi kurhenga e Gabaoni. 17 Bashûrha enjira, bagendihanda e Kani ka Kimuhamu, hofi na Be­telehemu. Omulali kwàli kuja e Mîsiri, 18 kulî n’Abanya-Sîriya, bali babayobohire bwenêne: bulya Ismaeli mwene Netanya ali amayîrha Gedolyahu mugala wa Ahikamu, mwâmi àli ahire okurhegeka ecihugo.

42

Okuyâkira e Mîsiri

1 Okubundi abarhambo b’engabo z’abalwî, aligi Yohanâni, mugala wa Karea, Azariya, mugala wa Hoshaya. n’olubaga lwoshi, abarho n’abaku­lu, 2 bayishibwîra omulêbi Yeremiyahu, erhi: «oyumvirhize omusengero gwirhu. Osengerêre ogûla musigala gw’olubaga emwa Nyakasane Nyamuzinda wâwe, bulyâla rhusigire banyi bwenêne n’obwo rhwàli banji, nâwe wene obwîne n’amasù gâwe. 3 Nyakasaane Nyamuzinda wâwe arhuyêreke njira ebi rhu­gwâsirwe rhushimbe,- bici rhugwâsirwe rhujire». 4 Yeremiyahu, mulêbi, ashuza, erhi: «Nyumvîrhe, nkolaga nashenga Nyakasane Nyamuzinda wirhu nk’oku mumpunyire, na ngasi kanwa Nyakasane Nyamuzinda winyu akashuza, namumanyîsakwo, ntamufulike bici». 5 Nabo babwîra Yeremiyahu. erhi: Nyaka­sane ye rhulahîre, arhabêsha arhanarhebana, rhukaba rhurhajiziri nk’oku aka­nwa Nyakasane Nyamuzinda akurhuma warhubwîra kadesire. 6 Karhusîmîse karharhusîmîse, rhwakulikira izù lya Nyakasane Nyamuzinda wirhu, ye rhuku­rhumirekwo na ntyo rhwanaha n’obusîme bw’okuba rhwakulikîre izù lya Nya­kasane Nyamuzinda wirhu. 7 Enyuma lya nsiku ikumi, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Yeremiyahu.

8 Okubundi ahamagala Yohanâni, mugala wa Karea, n’abarhambo b’engabo z’abalwî bàli bo naye, ahamagala n’olubaga lwoshi, abarho n’abakulu. 9 Aba­ bwîra, erhi: Ntya kw’adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, mwàli mu­ ntumire kuli ye mpu mmuhisekwo omusengero gwinyu. 10 Mukalonza okudêkerera mw’eci cihugo, namuyûbaka ntakanacimushâba, mmurhwêre ntakanacimushugula, bulya nâni ncîganyize okubî namujirire. 11 Mu­rhayôbohaga oyu mwâmi w’e Babiloni murhinyire murhamuyôbohaga, yeku­desire Nyakasane, bulya ndi haguma ninyu nti mmucize nnâmulikûze omu nfune zâge. 12 Najira amufe bwonjo, obwonjo bwinyu bumugwârhe anamuleke mugaluke omu cihugo cinyu. 13 Cikwône erhi mwakaderha, mpu: rhurhalonza kubêra mw’eci cihugo, ago mango mulahire bwayumva izù lya Nyakasane Nyamuzinda winyu; 14 erhi mwakaderha, mpu: nanga, e Mîsiri yo rhulonzize okuja, yo rhurhâcibone ntambala, rhurhâciyumve mishekera yarhulalika, rhu­rhâcibone eci cibula c’omugati, yo rhulonzize okubêra, 15 ago mango, musigala gwa Yuda, yumvi akanwa ka Nyakasane. Ntya kw’adesire, Nyakasane w’Emi­rhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Erhi mwakahiga mpu yo mwaja e Mîsiri, muka­nayija mpu mubêreyo, 16 engôrho muyôbohire yamushanga eyo munda, omu cihugo ca Mîsiri; n’ecizombo murhînyire, camushimba lumino-mino, eyo mu­nda e Mîsiri, yo mwanasigala! 17 N’abahizire mpu baja e Mîsiri boshi, mpu yo hajibêra, yo banafira n’engôrho n’ecizombo n’ecihûsi, nta muntu ciru n’omu­guma wayîshifulumuka obuhanya-nabarhumira. 18 Neci, yekudesire Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Nka kulyâla omutula n’oburhe bwâni byadubukiraga oku bantu b’e Ycruzalemu, kwo n’omutula gwâni gwacîrhulira kuli mwe, mukaja e Mîsiri: mukola mwaba bashombe, bamubôlwa, balya bahehêrîrwe, balya b’okushekerwa, murhakanacilolakwo eci cihugo.

19 Yere­miyahu ashuza, erhi: «Musigala gwa Yuda, Nyakasane yekubwîzire, erhi; orhafe e Mîsiri!» Omanyâge bwinja oku kurhonda okwo namurhondaga ene. 20 Kucigasha mwacîgashire erhi muntuma emunda Nyakasane Nyamuzinda wi­nyu ali, erhi muderha, erhi: orhusengerere emunda Nyakasane Nyamuzinda wirhu ali, na ngasi kantu Nyakasane Nyamuzinda wirhu akarhegeka, orhuma­nyîseko rhukakole». 21 N’ene namamumanyîsako, murhanayumvirhe izù lya Nyakasane Nyamuzinda winyu, ci akanwa kaguma omu binwa antumire mpu mmubwîre. 22 Mumanyâge obwo oku mwafa n’engôrho, n’ecizombo, n’ecâhi­ ra, eyo munda mucifinjire okuja mpu yo mwajibêra.

43

1 Cikwône erhi Yeremiyahu ayus’ibwîra olubaga ebinwa bya Nyakasane Nyamuzinda wabo byoshi, ebi Nyakasane ali amurhumire mpu aba­bwîre, ebi binwa binadesirwe byoshi. 2 Azani, mugala wa Hoshaya, Yohanâni, mugala wa Karea, n’aba bantu ba cikala-nshonyi b’abagoma bashuza Yere­miyahu, erhi: «Kubêsha wabêsha, Nyakasane arhakurhumire mpu orhubwîre, e­rhi: Murhajaga e Mîsiri mpu mujibêrayo. 3 Ci Baruki, mugala wa Neriya arhukozize kuli we, mpu lyo rhuhanwa omu nfune z’ Abakaldeyi lyo barhuyîrha erhi barhuhêke e Babiloni!» 4 Cikwône Yohanâni, mugala wa Karea abarhambo b’ebigamba by’abalwî n’olubaga lwoshi barhayumvagya izù lya Nyakasane mpu babêre omu cihugo ca Yuda. 5 Yohanâni, mugala wa Karea, n’aharhambo b’engabo boshi bahêka omusigala gwa Yuda gwoshi, abàli bamayagaluka kurhenga omu mashanja bàli bamashandabana, mpu bashubire omu cihugo ca Yuda, 6 abalume, abakazi n’abana, abaluzinyere na balya boshi Nabuzardani murhambo w’abaliâlîzi ali asigire Gedolyahu, mugala wa Ahikamu, mwana wa Shafani, bo bàlimwo omu­lêbi Yeremiyahu na Baruki, mugala wa Neriya. 7 Banacija e Mîsiri obwo, kulya kuba barhayumvagya izù lya Nyakasane, bahika e Tapenesi.

Yeremiyahu alêba oku Nabukondonozori arhêra Mîsiri

8 Eyo munda e Tapenesi, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Yeremiyahu e­rhi: 9 «Oyanke amabuye manênènè erhi Abayudeyi banasinza, ogahumbire omu nsima eri omu ngo y’omuraba eri aha muhango gw’obwâmi bwa Faraoni, aha Tapenesi. 10 Okubundi obwîre abo bantu, erhi: «ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli adesire: Lâbi oku nkola narhumiza Nabukondonozori, mwambali wâni, mwâmi w’e Babiloni; agwîka entebe yâge kuli aga mabuye nfulisire, âba agalambulirekwo ihêma lyâge. 11 Ayisha anajo­ njage ecihugo ca Mîsiri:

ow’okuhêkwa n’ecihûsi, ahêkwe naco,

ow’okuhêkwa buja, ahêkwe buja,

ow’okuhêkwa n’engôrho, ahêkwe n’engôrho.

12 Engombe za banyamuzinda b’obwihambi b’e Mîsiri, azidûlika muliro, ayôca abo banyamuzinda erhi abahêke mpira, âcêsa ecihugo ca Mîsiri nka kula omungere anacîhundikira omwambalo gwâge, na buzinda arhengeyo buholo­ buholo. 13 Ajonjaga emitungo y’amabuye eba omu ngombe ya Wîzûba eri aha Oni, ayôca engombe za banyamuzinda b’obwihambi b’e Mîsiri.

44

Abakazi bagashâniza Omwâmikazi w’e Malunga

1 Akanwa karhindakwo Yeremiyahu mpu akabwîre Abayahudi boshi oku banali omu cihugo c’e Mîsiri, àbabâga e Migidoli, e Tapenesi n’e Nofu omu cihugo ca Patroni:

2 «Ntya kw’adesire, Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: Mwa­bwîne amahanya goshi nahongolirekwo Yeruzalemu n’emirhundu ya Yuda yo­shi; Ioli oku olw’ene eri mishaka n’ebigûkà. 3 Amabi bàjizire g’okungayisa go gàrhumire, kulya kugendigashâniza n’okukolera banyamuzinda b’obwihambi b’emwa bene, balyâla bône barhayishi n’ôli mwe n’ôli basho. 4 Buzira ku­rhama, nàmurhumire bambali bâni n’abalêbi, nabarhuma nti baderhe, mpu: Murhajiraga ebyo bikabulirwa, ntabikwîrirwa. 5 Cikwône, barhayumvagya, barhanarhegaga okurhwiri mpu barhenge omu bubî bwâbo banaleke okukazigashâniza banyamuzinda b’emwa bene. 6 Lero naleka oburhe n’omutula gwâni gwacîrhulira kuli bo, gwasingônola emirhundu ya Yuda n’emihanda ya Yeruzalemu, byahindusire bigûkà n’irûngu, nk’okula biri ene. 7 Na bunola, yekudesire Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli: cârhuma mwacîlerhera mwene amabî mangana aha? Ka mpu murhume baherêrekeza omu cihugo ca Yuda, abalume, abakazi, abana n’orhubonjo, harhaciyoôrhaga ciru omusigala, 8 kulya kuba mwamanjira burhe n’ebijiro by’enfune zi­nyu, omu kugashâniza banyamuzinda b’obwihambi b’emwa bene mw’eci cihu­go c’e Mîsiri muyishiribêramwo; omu kujira ntyo mwamacîherêrekeza, n’oku gandi mashanja muhindusire ba kuhehêrerwa n’okujacirwa. 9 Ka mwayibagire amaligo ga basho, ag’abâmi ba Yuda n’aga bakâbo, amabî ginyu n’aga bakînywe, agajizirwe omu cihugo ca Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu? 10 Kuhika ene, barhumvagya baciyunjuzize erhi okuyumva bayôbohire, barhanayishaga omu njira y’olushika n’amarhegeko nabahaga niene omu masù ginyu n’omu masù ga basho. 11 Co cirhumirage, yekudesire Nyakasane w’Emi­rhwe, Nyamuzinda w’Israheli. Lâbi nkola natulumukirwa muhanyagale, na Yuda aherêrekere yeshi. 12 Narhenza omusigala gwa Yuda, gulya gwahigaga okuyisha omu cihugo ca Mîsiri mpu gubêremwo: bahungumukira boshi omu cihugo ca Mîsiri, baholoka n’engôrho, bagukumuka n’ecizombo, abarho n’aba­kulu, bafa n’engôrho bafe n’ecizombo, bâshombwa banakange abagera, bâhehêrerwa banashekerwe. 13 Kwo nayishirhandûla abayûbasire e Mîsiri nka kulya barhandûlaga Yeruzalemu: n’engôrho, n’ecizombo, n’ecihûsi. 14 Muli ogu musigala gwa Yuda gwayishigibêra omu cihugo ca Mîsiri, barhâfulumuke­ mwo ciru n’omuguma, mpu ashubire omu cihugo ca Yuda, n’obwo badwîrhe bacîfinja okuyishubira n’okuyibêra».

15 Na kandi, abalume bàli bamanyire oku bakâbo bakazagigashâniza ba­ nyamuzinda b’obwihambi b’emwa bene, n’abakazi bali aho, mbugânano erhali nyi (n’olubaga lwàli omu cihugo ca Mîsiri lwoshi n’abali e Patrosi), bashuza Yeremiyahu, mpu: 16 Oku biyêrekire akanwa warhubwîraga oku izîno lya Nyaka­sane, rhurhalonzizi rhukuyumve; 17 cikwône rhwashubikajira oku rhwanalaga­nyagya: okurherekêra omwâmikazi w’eMalunga n’enshangi n’okumudubulira ebinyôbwa nk’oku rhwanayôrhaga rhujira, rhwe na balarha, abâmi birhu n’a­bakulu birhu omu mirhundu ya Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu: ago ma­ngo lyo rhwàli rhugazire oku migati, rhwàli rhusîmire rhurhanajagakwo buha­nya buci. 18 Cikwône kurhenga rhulesire okurherekêra omwâmikazi w’eMalu­nga enshangi n’okumudubilira ebinyôbwa, rhwabula byoshi, gona mango rhwahwire n’engôrho n’ecizombo». 19 N’abakazi nabo bayisha, erhi: Câba mu­shâna amango rhwarhûla Omwâmikazi w’eMalunga entûlo y’cnshangi n’ama­ngo rhwamudubulira ebinyôbwa ka kuyongoloka rhuyongoloka abalume birhu amango rhwaduga emigati emuyêrekire n’amango rhwamudubulira ebinyôbwa?»

20 Yeremiyahu anacibwîra olubaga lwoshi, abalume n’abakazi, na ngasi boshi bamushuzagya ntya, erhi: 21 Eyo nshangi mwarherekêraga omu mirhundu ya Yuda n’omu mihanda ya Yeruzalemu, mwe na basho, abâmi binyu n’abakulu binyu, n’olubaga lw’ecihugo, k’arhali byo Nyakasane akengire ebyo byanamu­shologosa? 22 Nyakasane arhakacirembîre kasanzi obubî bw’ebijiro binyu, amanabona ebikabulirwa mwàjiraga: kwo n’ecihugo cinyu canahindusire iru­ngu ntyo, cashuba ca côba, cihehêrere, ecirhabamwo bantu nk’oku biri ene. 23 Kunali kulya kuba mwarhûzire enshangi mwanagomera Nyakasane mwabula bwayumva izù lya Nyakasane, mwabula bwakulikira olushika !wâge, ama­rhegeko gâge, n’amahano gâge: co carhumire obu buhanya bumurhibukira nk’okôla biri ene.

24 Cazinda, Yeremiyahu abwîra olubaga lwoshi bwenêne abakazi boshi, erhi: «Muyumve akanwa ka Nyakasane: 25 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire, Nyamuzinda w’Israheli: Mwe bakazi, ebi akanwa kinyu kalaganyire, ku­kwânîne amaboko ginyu gabikole! Mwadesire, mpu: rhwakola lwoshi-lwoshi emihigo rhwahigaga: okurhûla Omwâmikazi w’eMalunga enshangi, n’okumu­dubulira ebinyôbwa! Ci mw’oyo, muyunjuze emihigo yinyu, mudubule bwinja ebinyôbwa binyu! 26 Cikwône, muyumve akanwa ka Nyakasane, mweshi mwe Bayudeya muli omu cihugo ca Mîsiri. Lâbi, lyo ndahire izîno linene, Nyakasane okudesire. Omu cihugo ca Mîsiri coshi, izîno lyâni lirhakaciderhwa n’omuntu w’omu ca Yuda! Ntâye waderhe, erhi: «bwo ndahîre obuzîne bwa Nyakasane Nyamuzinda.» 27 Loli oku nkola nabamalira obushiru bahanyagale, ba­rhâlobêke: abantu b’omu ca Yuda bali omu cihugo c’e Mîsiri bâhungumuka n’engôrho n’ecizonmbo, kuhika bahwe boshi. 28 Cikwône abakafuma engôrho, barhâbe banji, barhenga omu cihugo c’e Mîsiri bashubire omu ca Yuda. Ago mango, omusigala gwa Yuda guyishire omu cihugo c’e Mîsiri mpu gubêremwo, lyo bâmanya kanwa kahi kadârhi, akâni erhi akâbo!

29 Lôlagi ninyu, kanwa ka Nyakasane, obuhamirizi bw’oku nayishimurhandûla eno munda: ago mango lyo mwâmay’irira oku ebinwa mmuhigiremwo byayunjula. 30 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Loli oku nâhana Faraoni Hofra, mwâmi w’e Mîsiri, nâmuheba omu nfune z’abashombanyi bâge n’eza halya ba­rhamumirira marhî, nka kulya nàhânaga Sedekyahu, mwâmi w’e Yuda, omu nfune za Nahukondonozori. mwâmi w’e Bahiloni, mushombanyi wâge, arhàmulongezagya kalamo.

45

Akanwa k’okurhûliriza Baruki

1 Binwa êmulebi Yeremiyahu abwîraga Baruki, mugala wa Neriya, amango Baruki ayandikaga ebi binwa na Yeremiyahu adwîrhe amuyandikisabyo, mwâka gwa kani gwa Yehoyakimu, mwene Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda. 2 Kwo Nyakasane, Nyamuzinda wa Israheli adesire ntya kuli Baruki: 3 «Kulya kuba wadesire, erhi: Namahera bulya Nyakasane ambikîre enundo y’amarhangulo n’amalibuko, narhamire n’okuniha ntanahumûka ciru n’ehitya». 4 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Eyi nàli namayûbaka nayishâba, ebi nàli namarhwêra nabishugula: igulu lyoshi nâhukula. 5 Nawe odwîrhage wahûna mpu bakuhe byâwe-byâwe. Orhahûne, bulyâla, sinza: buhanya nalerhera ngasi mubiri, Nyakasane okudesire. Na nawe, omunyago nkuhîre, bunali obuzîne bwâwe, ngasi aha wakanaja».

46

1 Akanwa ka Nyakasane kayêrekire amashanja karhindakwo omulebi Yeremiyahu.

V. Ebinwa biyêrekire amashanja

Ebinwa biyêrekire Mîsiri

2 Kanwa kayêrekire Mîsiri, kanwa karhumirwe okµ cigamba c’omurhwe gw’abalwî ba Faraoni Neko, mwâmi w’e Mîsiri, càlikerekîre eburhambi bwa E­frata kuyêrekera e Karkemishi, amango Nabukondonozori, mwâmi w’e Babi­loni àbahimaga. Gwali mwâka gwa kani oku ngoma ya Yehoyakimu, mugala wa Yoshiyahu, mwâmi w’e Yuda.

3 Rheganyi empenzi n’ensiribo. Hârhûli, muje oku matabâro

4 Shumûli ebiterusi, shoni, mwe balwî b’oku biterusi yambali ensirha z’amarhale! Rhyâzi amatumu. Hagarhiri emirasano.

5 Ewe, kurhi oku mbabwîne? Kuziga barhûnzirwe n’obwôba, bàrhe­nzire erugamba; entwâli zâbo zàhimirwe. Akola magulu-agabe ba­rhâcikabagana. Cikola côba cône empande zoshi. Kanwa ka Nyaka­sane.

6 Omwangu kulusha arhâcihashe ayâka, omurhwe gw’entwâli gurhaciîrhamye mpu gwâfulumuka. Era lugulu, oku bikombo bya Efrata, bàfire bàrhibuka n’okukulumba.

7 Ndigi oyu oyishire abirira nka Nili nka lwîshi lwajahûsa nk’ibala.

8 Mîsiri oyo wajabirira nka Nili, nka lwîshi lwajahûsa nk’ibala? Anajaderha, erhi: «nâbirira mmire igulu, mperêrekeze ebishagala n’abantu babiyûbakamwo.»

9 Shembuki, mwe biterusi, kûli omulindi, mwe ngâlè! Mwe ngabo z’e­ ntwâli hiri mbere, bantu b’e Kushi n’ab’e Puti, bacinga mpenzi, ba­ntu b’e Ludi, nfôla muherho!

10 Olu lwo lusiku, kuli Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe lw’olwihôlo, kucihôla oku bashombanyi bâge. Engôrho ekola yatula yanabinja, eyône, eshembuke muko. Bulya kuli kushirama kwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe. Omu bihugo by’e lugulu, eburhambi bwa Efrata.

11 Sôkera e Galadi wâni mubikira mwananyere w’e Mîsiri, orhôle omuga­vu n’obukù. Omanye warhamira busha okuyushûla amafumu: nta bufumu bwagwârha kuli we.

12 Amashanja gayumvîrhe okuhanyagala kwâwe, endûlù yâwe eyunjwîre igulu lyoshi, bulya entwâli edwîrhe yahuliganya banakumbire bombi oku idaho.

Okurherwa kw’e Mîsiri

13 Akanwa ka Nyakasane karhindakwo omulêbi Yeremiyahu, amango Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, ayishigirhêra ecihugo c’e Mîsiri. 14 Mukayâlize e Mîsiri, mukamanyîse e Migdoli, mukahise e Nofu n’e Tahipanesi. Mubabwîre mpu: Mucihire eruhya, mucibambize, bu­lya engôrho ekola yatula yanabinja ebulungu bwâwe. 15 Kurhigi Apisi ànayasire burhakabagana? Kurhigi Entwâli yâwe erhali­nziri kahuku? Neci, Nyakasane ànamucinaguzize. 16 Anacinaguzize banji ngasi muguma adwîrhe ahirima oku wâbo! Badwîrhe babwîrana mpu: «Zuki! Rhushubire omu ishanja lirhu n’o­mu cihugo cirhu, kuli n’eyi ngôrho edwîrhe yahuma na gombi». 17 Bayirika Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri eri izîno: «Lubî luberegêza bu­sha». 18 Ndahîre oku ncihaba kanwa ka Mwâmi, olya oderhwa lya Nyakasane, Nayamuzinda w’Emirhwe; ayishiyisha, nka kula Tabora anaba omu ntôndo, kula Karmeli alengerera oku nyanja. 19 Shana ebikunga byâwe, mwananyere olama e Mîsiri, Nofu, ahinduka kabanda ka mirenge ashandwe n’abayûbakamwo balulizibwe. 20 Mîsiri gwali mutwira mwinjinja: empangaza yahubuka e Lugulu yamuhamirakwo. 21 Emirenge y’abalwî b’enkonola masù balishushire amanina gashu­shagire: nabo bamaniôla enshando, bahwerîre boshi oku mashaka, barhalinziri kahuku. Bulya olusiku lwâbo lwàhisire, lusiku lwa kuherêrekera, mango ga kuhanwa. 22 Omulenge gwâge guli nk’izu lya njoka yashungûrha, bulya katu k’aba­ntu kayishire okucîhonda kuli ye n’embasha; nderhage abakonda e­mbala; 23 bamakonda omuzirhu gwâge, kanwa ka Nyakasane, n’obwo gu­rhahulukanwâmwo, bulya, balushire enzige bunji, kuganja kutuka. 24 Enshonyi zamakubumba, mwananyere w’e Mîsiri wagwîre omu nfune z’ishanja ly’e lugulu.

25 Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli adesire erhi: «Lola oku nahana Amoni wa No, Faraoni w’e Mîsiri, banyamuzinda bâge n’abâmi bâge, Faraoni na ngasi boshi bacîmwikubagira. 26 Nabahâna omu maboko ga balya babalongeza olufu, omu maboko ga Nabuko­ndonozori, mwâmi w’e Babiloni n’omu maboko g’engabo zâge. Cikwêne buzinda enyuma ly’aho Mîsiri âshubiyagaluka nk’omu nsiku za mîra, Ka­nwaka Nyakasane. 27 Cikwône, w’oyo lsraheli, mwambali wâni Yakobo, orhayôbohaga. Bu­lya lola oku nyishire okuyishikuciza, kurhenga omu bihugo by’e kulî n’iburha lyâwe, lyârhenga omu cihugo c’obujà. Yakobo aâshubiyagaluka anadêke n’omurhula, adêkerera n’obuholo na ntâye wacimuhugûga. 28 W’oyo murhumisi wâni Yakobo, orhayôbohaga, Kanwaka Nyakasa­ne, bulya ndi haguma nâwe. Nkola nakabya galya mashanja goshi nàkushandazagyamwo , ci wehe ntakuherêrekeze, cikwône nakuhana omu kushimba olushika, orhakalekwa buzira buhane.

47

Akanwa ka Nyakasane kayêrekire Abafilistini

1 Akanwa ka Nyakasane kayêrekire Abafilistini karhindakwo omulêbi Yeremiyahu embere Faraoni arhêre Gaza: 2 Ntya kwo Nyakasane adesire: Lola amîshi gayisha gabirira kurhenga elugulu, gahinduka lwîshi ludârhi lurhankahamwa lwajamirira ecihugo na ngasi bimuli, ebi­shagala n’ababiyûbakamwo. Abantu bajayâma, bajalumba, boshi oku banayûbakaga omu cihugo, 3 erhi midindiri y’ensenyi z’ebiterusi, emilulumo y’engâlè n’olubî lw’e­ mizizi yazo erhuma. Abashamuka barhacikabagana abana bâbo, amaboko garhîre enjingo, 4 bulya olusiku luminya lwahisire lw’okuherêrekeza Abafilistini boshi, gakola mango Tiri na Sidoni bâbona omu barhabâzi bâbo bazinda, nta muguma, ciru n’omuguma barhayândazizi burhaba. Neci, Nya­kasane ahungumwîre Abafilistini boshi, musigala g’okucirhwa c’e Kafutori. 5 E Gaza, ekola mikungu ya mishîbo. E Askaloni kahwenyenye ka lufu; nawe musigala gw’e lubanda lwâbo kuhika mangaci wacîyûnjuza n’okucîshâkashâka omubiri? 6 Mashi, we ngôrho ya Nyakasane mangaci warhamûka? Shubira omu luba lwâwe orhûlirire. 7 Cikwône kurhigi yarhûlirira obwo amango ehîrwe amarhegeko na Nyakasane? Askaloni n’e ntambi z’e mashinji, yo mihigo yayûkirizi­bwa.

48

Ebinwa bya Nyakasane biyêrekire Mowabu

1 Kuli Mowabu, ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’I­sraheli adesire: Buhanya bwâwe Neko , bulya wâshandwa , Kiryatayimi enshonyi zimubumbire anagwâsirwe mpira, nshonyi n’ecoôba oku ngombe. 2 Yahwerîrwe, erhaciri irenge lya Mowabu! E Heshiboni bajire irhigi ly’obuhanya bwâge: Bangaduki: Rhumukûle omu mashanjal» Na­we, Madmeni, orhacibumbûle akanwa , engôrho ekugosire bwinja­ bwinja. 3 Endûlù zamayimuka kurhenga e Horonayimu «kushâba! kushereza kal’ibala!» 4 Mowabu ashabirwe , orhwana rhwâge rhudwîrhe rhwabanda endûlù. 5 Neci wâni , omurhezi gwa Luhiti, bali bagusôka n’emirenge. Neci wâni , omu kuyandagala e Horonayimi , omuntu kuyumva endûlù y’amaganya: 6 Magulu agabe, cizi akalamo kinyu. Mushushe Arueri «omu irûngu!» 7 Neci, bulya walangalire ebijiro byâwe n’emihako yâwe, nawe wama­gwârhwa mpira. Kemoshi alulizibwa haguma n’abadâhwa bâge n’a­baluzi bâge. 8 Kaheza ayishihandira ngasi cishagala ntâco ciru n’eciguma ayi­shibabalira: Olubanda lwalagalira, olwimâna lwasherêzibwa, kwo Nyakasane adesire. 9 Rheganyizi Mowabu enshinda bulya nta handi aciyâkira! Ebishagala byâge byahinduka mishaka kulya kuba nta muntu wacilamamwo. 10 (Ali muhehêrere oyûkiriza omukolo gwa Nyakasane n’emirhâlûka! Muheherere orhuma engôrho yâge erhabulaga omuko!) 11 Kurhenga obusole bwâge erhi Mowabu alama omu murhûla, adêkere­ra nka mukondo gw’amamvu, gugwerhe akasanzi k’okurha idûrhu, kubula ecavunûla kurhuma nta mango alulizîbwe analiyôrhîne obu­nunu n’obwehe bwâge bwinja.

12 Co cirhumire, alaga ensiku zayishire, Kanwa ka Nyakasime, nârhumamwo abavunûzi, bayishibavunûla; bayishidubula orhubindi rhwaâbo banayishijonjaga endaha zâbo. 13 Ago mango, Mowabu ayishibona e­nshonyi erhi Kemoshi^p orhuma nka kulya omulala gwa bene lsraheli gwabonaga enshonyi kuli Beteli gwàlicikubagîre. 14 Kurhi mwankahashiderha mpu: «Rhwàli ntwâli, nkongo za balwî.» 15 Mowabu anashandirwe, bagosire ebishagala byâge, omurhwe gw’e­ ntwâli y’emisole yâge yarhogire ah’ibâgiro, Kanwa ka Mwâmi ode­rhwa Nyakasane w’Emirhwe. 16 Okushabûka kwa Mowabu kuli hofi, obuhanya bwâge buli bulibirha. 17 Lakiri ye mwe balungu bâge mweshi, mwe muyishi mweshi izîno lyâge. Muderhe mpu: «kurhi kuno! Bwavunisire buhiri budârhi, lulya lu­buzi lw’irenge». 18 Ewe mwananyere w’e Diboni, shonoka omu irenge lyâwe, tamala oku idaho lyumulyumu, bulya kaheza wa Mowabu oyo wasôka ali ku­rhêra, âshâba engombe zâwe. 19 Mwe bantu b’e Arueri, mugorhe enjira munalinge, mudôse owajayâka n’empira yashunûsire. Mudokereze mpu: «Kurhi byabîre?» 20 «Mowabu afire nshonyi z’okushâbwa kwâge; mulake munabande­ endûlù! Mumanyîse omwanzi omu Arnoni oku Mowabu asherîre. 21 Obucîranuzi bwarhogire ecihugo c’oku hirhondo kuli Holoni, Ya­sa, Mefati, 22 Diboni, Nebo, Bet-Diblatayimi. 23 Kiryatayimi, Bet-Ga­muli, Bet-Meoni, 24 Keriyoti, Bosra n’oku bishagala byoshi by’omu cihu­go ca Mowabu, eby’ekuli nk’ebiri hofi. 25 Obuhashe bwa Mowabu bwashangusire, okuboko kwâge kwavunisire, kwanwa ka Nyakasane. 26 Lalusi-ye, bulya àlicihindulîre Nyakasane: Mowabu acîvuluvunze omu bishaliza byâge anahinduke naye masheka g’abagera. 27 Ka Israheli arhali masheka gâwe? Ka hali amango agwârhirwe omu bishambo wabula kudunda irhwe ngasi kumuderha? 28 Rhengi omu bishagala, mujihanda omu nyâla, mwe bantu b’e Mowa­bu! Muyig’engûkù yo engendiyûbakira olwogo lwâyo oku munwa gw’entuli. 29 Rhwàyumvîrhe baderha ogw’obucîbone bwa Mowabu: ogw’obulimbi bwâge burhagwerhi lugero, ogw’omuhimbo gwâge, ogw’omumino gwâge! Ogw’omurhima gw’okucîhira enyanya. 30 Mmanyire nâni obucîbone bwâge, kanwa ka Nyakasane, enderho zâge zirhagwerhi nda na mugongo, ebijiro byâge birhagwerhi nda na mugongo.

31 Co cirhumire ndi nalakira Mowabu, ndwîrhe nabanda endûlù kuli Mowabu yeshi, bali balumbwija erhi Kir-Heresi orhuma. 32 Muzâbîbu gw’e Sibma, we ndwîrhe nalakira kulusha Yazeri. Ama­shami gâwe gàlihire garhaluka enyanja gagendihika e Yazeri. Oku malehe n’oku myâka yâwe kwarhibukire kaheza. 33 Amasîma n’omwishingo byahwîre omu nkoma n’omu cihugo c’e Mo­wabu. Naganyize irivayi omu rhubindi, omukênzi arhacikanda, izù ly’omwishingo lirhaciyumvikana. 34 Omulenge gwa Hashoboni n’ogw’e Eleale guli gwahamagaza kuhi­ka e Yahasi, badwîrhe bayakûza kurhenga Sowari kuhika e Horonayimu n’e Eglat-Shelishiya, bulya ciru n’amîshi ga Nimrimi gahindusire hantu ha cumwe. 35 Nakula lwoshi lwoshi omu Mowabu, kanwa ka Nyakasane, ngasi yeshi orherekêra oku ntôndo na ngasi otumbîkiza banyamuzinda wâge bw’obunywesi. 36 Omurhima gwâni gudwîrhe gwashakânya Mowabu orhuma nka kula orhurhera rhushakânya. Omurhima gwâni gudwîrhe gwashakânya erhi bantu b’e Kir-Heresi barhuma, bulya amaheza omuhako àli ahasire. 37 Neci ngasi irhwe lyakûngwîrwe, ngasi bwânwa bwàmomirwe, ngasi nfu­ne zirikwo ebikojobikojo na ngasi muguma ayambirhe sunzu ecibuno. 38 Omu ngasi côgo c’e Mowabu n’oku ngasi malango gâge, ndûlù yone, bulya nàshangwîre Mowabu nka kula omuntu anashangula enyu­ngu eberesire, kanwa ka Nyakasane. 39 Bulya anashâbirwe, bandi endûlù! Bulya Mowabu, n’enshonyi ebu­sù, ayêrekîne omugongo! Mowabu ahindusire masheka g’abagera na cêrekane ca kuyôbohya oku balungu.

40 Ntya kwo Nyakasane adesire: (nka kula Nyunda alambûla ebyûbi anaj’ayerêra enyanya za Mowabu). 41 Ebishagala byagwâsirwe mpira. Ebyôgo bizibu by’abalwî byashâbwîrwe (n’omurhima gw’omurhwe gw’abalwî b’e Mowabu, m’olwo lusi­ku, gwàli nka gwa mukazi odwîrhe afumba.) 42 Mowabu aherêrekire lwoshi arhaciri ishanja lya lubaga, bulya aciîbwîne mukulu kulusba Nyakasane. 43 Ecôba, ikombe, omurhego bikulinzire we yûbaka Mowabu, kanwa ka Nyakasane. 44 Owayâkira kulî n’ecôba, arhogera omu ikombe n’owayûlubuka o­mw’ikombe âgwârhwa n’omurhego. Neci nâlerha ebyo byoshi kuli Mowabu omu mwâka gw’obuhane bwâge, kanwa ka Nyakasane. 45 Emirhama y’abajâga bayâka balibirhira omu lwakiro lwa Hesboni, ci omuliro gwarhenga omu Hesboni, ngulumira yarhenga omu lurha­mba lwa Sihoni yafômera amarhama ga Mowabu n’empanga y’ibu­rha ly’olubî. 46 Buhanya bwâwe, wâni Mowabu! Wamâhera we lubaga lw’e Kemoshi bulya emisole yâwe yalulizîbwe n’ensûli zâwe bahindusire bajà­-nyere. 47 Ci kwônene lusiku luguma, nacigalula empira za Mowabu zàhesirwe bujà, kanwa ka Nyakasane. Obucîranuzi bwa Mowabu buhwêrîre aha.

49

Akanwa ka Nyakasane kayêrekire Amoni

1 Kuli bene Amoni. Ntyakwo Nyakasane adesire: Ka Israheli arhajira bana? K’abula omwimo? Carhumaga Milkomu ayîma e Gadi n’isha­nja lyâge liyûbasire omu bishagala? 2 Lêro! Mukolaga mwabona ensiku zayisha, Kanwa ka Nyakasane. Nayumvisamwo kuli Raba w’ Abaamoniti ehihababo by’ebîrha. Ahinduke kabazâne wa bigûkà, abananyere bâge bakwêbwe omu ngulumira y’omuliro. Ago mango lsraheli ayîme omu mîmo yâge. 3 Banda endûlù, Hesboni bulya Ari ànashâbirwe. Bandi orhuhababo bananyere b’e Raba! Yambali ba sunzu, mubande endûlù mutulutu­mbe omu byôgo! Bulya Milkomu akola ahêkwa bujà haguma n’abadâhwa bâge n’abalanzi bâge boshi. 4 Oku walimbiraga olubanda lwâwe, wâni munyere wagomire, oku wa­ cikubagiraga emihako yâwe: «mpu ndi wankacishomya okuntêra’?» 5 Alaga oku nkolaga nakuhondakwo côbohya, kanwa ka Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, akugorhe empande zoshi, mwâlibirhwa­ kwo mweshi, mugende mihanda erhashimânana na ntâye waâshubûze abajayâka. 6 (Cikwône buzinda nayishikûla empira za bene Abaamoniti omu bujà-Kanwa ka Nyakasane). 49, 1: Milkomu, ali nyamuzinda w’obwihambi w’omu ishanja lya Abahamoniti.

Akanwa kayêrekire Edomu

7 Kuli Edomu. Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: Ewe, ka nta bushinga­nyanya buciba e Temani? Ewe, k’ihano lyahirigisire emw’aba­nya-bukengêre. K’oburhimanya bwâbo bwâhirigirha? 8 Mulibirhe! Mukule idârhi! Mucicizininika kulî, mwe mubià e Dedani, bulya namulerhera okuherêrekera mwe iburha lya Ezau, go mango g’okumuhana gano. 9 Hano abalitwa emizâbîbu bayisha emwinyu, barhâsige ecihadu ciru n’eciguma. Hano budufu ebishambo, byâshereza byoshi kuhika bigambwe. 10 Nie nâbasiga bwâmwa ntyo, bene Ezau, nie nâbafulula aha bacifulisi­re. Ntaho bacigwerhe bacibundika. Kwo kuherêrekera koshi okwo kw’obwo bûko. Bacibâho, abalungu bâbo, ntâbyo byâsigala. 11 Harhârhenge owaderha erhi nâkulerera enfuzi zâwe, n’abakana bâwe barhacicifufumukaga ndi, bulya ho ndi. 12 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Yumvi bwinja: aba ntalirheganyize okunywa akabehe, bâkanywa. Nawe, erhi ntako naba, ntabe iga! Ntanzi la! Ako kabehe, wâkanywa bwinja bwinja! 13 Ncigashire ecihango câni nk’oku nnandi Nyamuzinda, ecishagala câwe cinene ca Bosra câhinduka ca kuyôbohya, cijâci, ibala, mahorhe, irûngu lya mishaka oku nsiku zo­shi». Ntyo kwo Nyakasane adesire. 14 Nayumvirhe omwanzi gwarhenga emwa Nyakasane, oku entumwa ya­ rhumirwe emw’amashanja mpu egabwire, erhi: «Shubllzanyi, mugendirhera Edomu! Hozi aho! Muje oku lugamba! 15 Edomu, nâkujira obe ishanja lya buzinda omu gandi mashanja goshi, lirya ly’okugayaguzibwa n’abantu boshi. 16 Wakagiyôbohya abantu boshi, wakazicîkebwa mpu oli mukulu bwencêne kubalusha cikwône kurheba wakagicîrheba. We bêra omu lwala­ lw’amabuye, wâmanana oku masongerwe g’entôndo, ciru akaba wajirimanika olwôgo lwâwe enyanya bwenêne nka lw’ikozi, nâkubungulula eyo munda». Kwo Nyakasane adesire ntyo. 17 Edomu ahinduka ishwa lya kuyôbohya, abagera boshi bâkazisome­rwa, bayôbohe banahebe olushungûrho babona kurhi asherîre. 18 Kwo âyôrha nka kulya Sodomo na Gomora bashereraga haguma n’ebishagala byàli bimuliranyire. Nyakasane okudesire. Nta muntu ciru n’omuguma wanâcikuyûbakemwo, ntâye wânacibêre muli we. 19 «Kwo nâyôrha nka ntale yarhenga omu mashaka ga Yordani, erya yaja omu bulambo bw’akahasi kinja, Nyakasane adesire, erhi: omu kugohya liguma ntya, nacendabuka oku bantu bamwo boshi. Okuhandi obwo omu Edomu nyimikemwo omurhambo nâyishiba nàcishozire. Ndigi oyumânîne nâni? Ndi wankagerêreza okundyûza akantu? Na kandi murhegesi ohi wankanja omu irhwe»? 20 Yumvagyi lêro omulâli Nyakasane agwerhe kuli Edomu, emihigo a­rheganyize abantu baba e Temani: Mumanye bwinjinja oku nka ngonyo bababulula. Olwabuko lwâbo, balulabarhanya banabona. 21 Igulu lyamadirhimana n’omudindiri gw’okurhibuka kwâbo, izù ly’o­kuyâma kwâbo lidwîrhe lyayumvikana kuhika ebwa Nyanja y’Ama­sheke. 22 Kwo ali nk’ikozi lishanjwîre ebyûbi, amàsoka n’okulembêra enyanya za Bosra. Olwo lusiku emirhima y’abasirika b’entwâli ba Edomu yayôrha ak’omurhima gw’omukazi odwîrhe alumwa n’emikero y’okuburha.

Enkômo y’akanwa oku bishagala by’e Siriya

23 Enkômo kuli Damasi. Ebishagala by’e Hamati na Arpadi byazânyirwe erhi omwanzi mubi bayumvirhe gurhuma. Byakangalire omurhima gurhankanaci­rhûlûla. 24 Abantu b’e Damasi batwîsire omurhima, bahindwîre omugongo bayaâka, badirhimanyire n’omusisi; balikwo amalibuko n’amalumwa ak’omukazi walumwa n’emikero y’okuburha. 25 Kurhi kwankahashikana cirya cishagala c’irenge kulya, gulya murhu­ndu gw’amasîma gusigwe bwâmwa buzira bantu? 26 Emisole yamwo yaja yahirima omu ngo, olwo lusiku abasirika bagwo boshi bahungumuka, Nyakasane w’Emirhwe okudesire. 27 Ecishagala ca Damasi nâcidulika muliro; gwâsingônola enyumpa ya Ben-Hadadi.

Enkômo y’ebinwa oku Baharabu

28 Enkomo oku Baharabu b’e Kedari n’amâmi g’e Hasori, balya bàhima­gwa na Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni. Ntya kwo Nyaka­esane adesire: Kanyi, muhamire kuli Kedari! Musherêze byoshi emw’abantu b’o­mw’irûngu. 29 Babanyâge amahêma gâbo n’amasô gâbo g’ebintu, amashîro gâbo n’ebirugu byâbo byoshi binyagwe. Banyagwe engamiya zâbo banabalumizekwo ecôba, empande zoshi. 30 Libirhi, mugende duba, mucifulike bwinjinja mwe bantu b’e Hasori, kwo Nyakasane adesire ntyo. Bulya mwâmi Nebukadreza amugûngêzize, ahizire oku ammurhêra. 31 Kanyi, Nyakasane okudesire, muhamire kuli bala bantu barhacîgonza cici, abakâgicîkêbwa mpu bacilamira omu murhûla, abarhajira lu­mvi, barhajira kahamikizo, balama omu lwihweko! 32 Omushombanyi ârhôla engamiya zâbo n’amasò gâbo manji manji mu­nyago. Nâbashandabanya enyunda zoshi abo bakaziramushaku. Ntako obuhanya burhâbarhuluke, kwo Nyakasane adesire. 33 Ecishagala ca Hasori cashuba irûngu lya côba oku nsiku zoshi. Ntâye ciru n’omuguma waciciyûbakamwo, omuntu oyîsa omûk

a. Enkomo y’ebinwa kuli Elamu

34 Aka kali kanwa ka Nyakasane karhindagakwo Yeremiyahu aha murhondêro gw’obwâmi bwa Sedekiyahu, mwâmi w’e Yûda. 35 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: «Nâvuna omuherho gwa Elamu, gwo anegenera. 36 Empande ini z’igulu nâzirhumira Elamu, kurhenga ebulyo kuhika ebulembe, ebushoshôkero bw’izûba n’ebuzikiro bwâlyo, Nâbasha­ndâza empande zoshi. Nta cihugo cirhabemwo Abaelamiti baja bayâka. 37 Abaelamiti nâbadirhimanya embere z’abashombanyi bâbo, embere za balya babalongeza olufu. Nâbarhumira obuhanya omu bukunizi bwâni bunene. Nâbashimbulula n’ebîrha kuhika mbamalîre. 38 Nâkula mwâmi n’abarhambo omu Elamu, ngwîkemwo entehe yâni y’obwâmi. Ntyo kwo Nyakasane adesire. 39 Ci kwoki, kanwa ka Nyakasane, hano kugera nsiku, Abaelamiti mbayagalula, bashubire emwababwe.

50

Okushâbûka kwa Babiloni n’okurhenga omu buja kwa Bene-Israheli

1 Aka kali kanwa Nyakasane aderhezagya omulêbi Yeremiyahu kayêreki­re Babiloni^q n’ecihugo c’ Abakaldeya. 2 Muyâlize ogu mwanzi ekarhî k’amashanja, mugushongêze, murhafulikaga akantu. Mubabwîre oku «Babiloni agwâsirwe, Bali ba­mubonesize za mêmè, Marduki^r anashângusire, enshanga zâge ziko­la hêru, ebyo bishwêka byâge byaherêrekîre. 3 Bulya ishanja lyarhenga njiranyanya lyamamurhogera, lirimulwîsa, ecihugo câge lyamacihindula irûngu: cirhakacibonekamwo ehiyîsa omûka. Abantu n’ensimba byoshi byàyâsire. Arhakaciyimbwamwo akantu. 4 Mw’ezo nsiku na mw’ago mango gonènè, kwo Nyakasane adesire, bene Israheli bagaluka haguma na bene Yuda. Bagwârha enjira baje balonza Nyakasane Nyamuzinda wâbo. 5 Bayisha badôsa enjira yaja e Siyoni, yo munda bayêrekire. Bayishire balibugâna Nyakasane, bafundike haguma naye endagâno y’ensiku n’amango, erya y’enkwîra erya barhakaciyibagira ciru n’eriguma. 6 Olubaga lwâni lwali lukola luba buso bwa bibuzi bihezire. Abangere bâbyo bàli erhi babihabwîre, babireka byaja byagenda mihabuka omu ntôndo. Nta ntôndo na nta rhurhondo byacihabaga, byalinda biyibagira ecôgo c’aha kà. 7 Abashombanyi barhangîriza babibuganaga, bakazibifomera burharhi­ndira, banacidesa erhi: «Nta kubi rhwajizire, aba bantu babihire Nyamuzinda wâbo, ye wali bucire bwâbo bw’okuli na bulangalire bwa bashakulûza bâbo». 8 Yaki, murhenge e Babiloni, kwo Nyakasane adesire, murhenge mw’e­ ci cihugo c’Abakaldeya, mukubûle enjira, nka kula ebihebe bi­shokolera obusô. 9 Bulya nkola nâhamagala omurhwe gw’amashanja manene guyishi­rhêra Babiloni. Abo bantu bayisha kurhenga omu cihugo ca njira nyanya, bagorhe Babiloni banamugwârhe. Emyampi yâbo e­rhagaluke cîru, nka kula omusirika w’entwâli arhagaluka maboko mûmu. 10 Ecihugo c’Abakaldeya bâcihagula. Ngasi boshi bayigurha bagambwe, kwo Nyakasane adesire. 11 Neci, musîme munacishinge mwe mwanyagaga ebyâni! Mwanahashija mwahama nka mitwîra ya manina omu bulambo, n’okuyâma buha­nzi. 12 Mulole kuli nyoko erhi kwo, co cirigi cihugo cinyu cammuburhaga: ­ enshonyi zàcibumbire, bikola byanshonyi kuli co, c’eco cikola ca buzinda omu gandi mashanja, irûngu, bwerûlè bûmu bûmu. 13 Bukunizi bwa Nyakasane burhumire ciyôrha buzira muntu, coshi liri irûngu. Ngasi boshi bagera hofi naco bakazijuguma, bashungûrhe n’obwôba babona gurhi casherîre. 14 Mwe nfôla-miherho mweshi, muyishe mugorhe Babiloni mumuzu­nguluke. Mumulikirekwo emyampi yinyu, murhayibabaliraga, bula agomire Nyakasane. 15 Mumubandire orhuhababo rhwinyu rhw’ebîrha empande zoshi. Y’oyo wacilerha alengezize amaboko. Emitungo yâge yashâbirwe, ebyôgo byâge byahondôsire. Lwihôlo lwa Nyakasane olwo, mucihôlage kuli Babiloni, mumukolere biri nka birya akolire abandi. 16 Mukule muli Babiloni abahinzi n’abasârûzi. Ngasi muntu acizibuke e­ ngôrho nkali, ashubire emwa benewâbo, ngasi muntu ayâkire omu cihugo c’emwâbo. 17 lsraheli ali akola ayôsire nka bibuzi bihezire, byaja byahivwa n’entale. Omurhanzirhanzi wabirirekwo ali mwâmi w’e Asuru. Enyuma z’o­ kwo, ayisha mwâmi Nabukondonozori w’e Babiloni, amubederhera o­rhuvuha. 18 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire, erhi: «Nkolaga nahana omwâmi w’e Babiloni haguma n’ecihugo câge, nka kulya, mîra nahanaga omwâmi w’e Asuru. 19 Cikwône nashubilongolana Israheli omu lwabuko lwâge. Akerera oku ntôndo ya Karmeli n’omu Bashani; arhabule kantu oku ntôndo ya Efrayimu n’omu cihugo ca Galadi-Akera, ayigurhe, anagambwe. 20 Mw’ezo nsiku na mw’ago mango, kwo Nyakasane adesire, bâlonza obubî bwa lsraheli, barhâcibubone, balonze ebyâha bya Yuda, barhâcibibone, bulya nâbabalira ngasi boshi basigire.

Babwîre Yeruzalemu oku Babiloni ârhoga âshanguke

21 Murhêre ecihugo ca Meratayimu, murhêre n’abayûbaka e Pekodi, oyi­rhe, onigûze abasigire eyo munda, kwo Nyakasane adesire, oyukiri­ze ngasi byoshi nakurhegesire. 22 Cihogêro ca bîrha omu cihugo! Hoshi, lubi Iunji lunji! 23 Ka kwankanaba? Olya Babiloni wàli nyundo yakâgivunyungula igulu lyoshi! Naye akavunyunguka bushangukizà. Abe irûngu lya kuyôbo­ hya omu gandi mashanja goshi! Nka gurhi obwo! 24 Babiloni, nalikurhezire omulabarho. wamagugwamwo orhan’ishi! w’oyu okola hêru, mîra bakusamaga! Bulya nie wàli wamahuma omu isù, niono Nyakasane. 25 Nyakasane amayigula embîko yâge. Omu bukunizi n’omu burhe bwaâge akolaga ayêrekana emirasano akûzire mw’eyo mbîko. Babona omukolo gwa Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe omu cihugo c’Abakaldeya. 26 Murhenge empande zoshi, muyishire Babiloni, muhamûle enguli zâge! Mumulundike nsingansinga, munamusherêze. Arhacisigalagamwo kantu! 27 Enfizi zâge zoshi, muzinigûze. Mujizimorogeza aha babâgira. Buha­nya bwâbo, bamahera, bulya amango Nyakasane abahanamwo gahisire. 28 Yumvi olubî abayasire abo, abafulumusire e Babiloni, badwîrhe o­mwanzi e Siyoni, mpu: Nyakasane Nyamuzinda wirhu anacihôzire, anacihôlire aka-Nyamuzinda kâge katagatifu.

Ecaha c’okugagaja Ntagagajwa

29 Muhuluze enfôla-muherho zoshi, bajirhêra Babiloni. Bamugorhe, ba­namufukire orhusheshero rhwoshi. Bamugalulire obubî ajizire, ba­mukolere ebi akolire abandi! Bulya arhambala Nyamuzinda, Muta­gatifu w’Israheli. 30 Emisole yâge yoshi yâhirima omu mihanda yâge, n’abasirika bâge bo­shi bâfunyâla, bagukumuke olwo lusiku, kwo Nyakasane adesire. 31 Weshi oyu! wâni cibonè! Kwo Nyamuzinda, Nyakasane w’Emirhwe adesire, olusiku lwâwe Iwayishire, nkola nkuyishîre, ndi kuhana. 32 Ngasi ocîbona asarhala anahirime, na ntâye wamuzûsa. Ebishagala byâge nâbidulika muliro, gusingônole n’abamuzungulusire boshi. 33 Ntya kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire: «Bene Israheli na bene Yuda bàlibuzîbwe. Ababalulizagya babagwasire buzibu, balahîre okubalîka. 34 Niono, Mufungizi wâbo, ndi muzibu, nie Nyakasane w’Emirhwe. Nafumbarha niene olubanja lwâbo, lyo nderha omurhûla omu igu­lu, n’akashâbo omu bantu b’e Babiloni.

Omulâli gwa Nyakasane kuli Babiloni

35 Engôrho oku Bakaldeya, kwo Nyakasane adesire, oku bantu b’e Babi­ loni, oku baluzi bâge n’oku bashinganyanya bâge! 36 Engôrho oku balaguzi bâge bahurhiremwo irhwe! Engôrho oku basiri­ ka bâge. batwike omurhima! 37 Engôrho oku biterusi byâge, oku ngale zâge, oku mashanja ga ngasi lubero gamulwirakwo; boshi bahinduke ngonyi za bakazi! Engôrho oku bahirhi bâge, boshi bahagulwe! 38 Engôrho oku nyîshi zâge, zoshi ziyumûke. Bulya ciri cihugo ca nshu­sho za bazimu, ebyo bihenyango bihûsa ababiharâmya. 39 Co cirhumire banyambwe na nyamugunga bayishiyunjula omu ci­shagala, enyunda zâyunjulamwo. Babiloni âyârha buzira bantu oku nsiku zoshi, arhakacibêrwamwo emyâka n’emyâka. 40 Namutulamya nk’oku najiraga Sodomo, Gomora n’ebishagala byàli eburhamhi, kwo Nyakasane adesire. Nta muntu ciru n’omuguma wâciyûbake muli ye, ntâye oyîsa omûka wâcibêre muli ye. 41 Ishanja liyishe lyarhenga ebulembe, ishanja linene, abâmi b’obuhashe bârhenga ebwa kafende-fende k’igulu. 42 Abasirika bâbo baja bashaganya amatumu n’engôrho, bali nka by’êru­ bala barhabalira ndi. Baja bajira olubi nka kula enyanja ekungula. Bashonyire oku biterusi banacikeresire bwinjinja oku lugamba lw’amatabâro, w’oyo bayishîre wâni Babiloni. 43 Omwâmi w’e Babiloni obu ayumvîrhe ogwo mwanzi, amarhoga ama­boko, entemu yamamushamula ak’omukazi walumwa n’emikero y’okuburha. 44 Kwo nâyôrha nka kula entale erhenga omu mashaka ga Yordani esôkere ebwa kahasi kabishi, kwo Nyakasane adesire. Mbalibirhe­ kwo boshi oku caligumiza. Okubundi nyimike omurhambo nacîshozire niene omu Babiloni. Ndigi wankacîgerera kuli nie. Na mu­rhegesi ohi wakampigiza? 45 Yumvagyi lero mulali muci Nyakasane ajirîre Babiloni, mihigo mici a­rheganyize abantu b’omu cihugo. Okunali, boshi bagenda bakululwa nka bibuzi kuhika oku muzinda-zinda. Ecihugo câbo naco cône câbakabulira n’entemu. 46 Erhi ogwo mwanzi gunamanywa, mpu: «Babiloni agwâsirwe», igulu lyàdirhimana, ecihôgero cinene càmazûka omu mashanja goshi.

51

Kanwa Nyakasane kuli Babiloni

1 Ntya kwo Nyakasane adesire: Nahûkiza kuli Babiloni n’abayûbaka e Kaldeya empûsi ndârhi y’akashâbo. 2 Nâlikira kuli Babiloni abashandâza^s lyo bamushandâza, n’okusherêza ecihugo câge, bulya bayishimugorha enyunda zoshi muli olwo lusiku lw’obuhanya. 3 Owalasha emyampi arharhamaga, acibambîzize emyampi acihangâne. Emisole yâge erhabonaga aha yayâkira. Muhungumule omurhwe gw’abasirika bâge boshi. 4 Abayagalisire bayôrha balambamire omu cihugo c’Abakaldeya. N’aba­ tumirhe omu mihanda y’e Babiloni. 5 Bulya Israheli na Yuda barhahezagya Nyakasane NyamuZinda w’Emi­rhwe, ciru akaba ecihugo câbo c’agomîre Nyamuzinda Mtagatifu w’Israheli. 6 Yaki! murhenge omu Babiloni, (ngasi muguma alwîre oku gâge); mu­ rhacikululire omu buhane bwâge. Bulya go mango g’olwihôlo lwa Nyakasane gano, akola amugalulira nk’oku anakwânîne. 7 Babiloni ali kabehe ka masholo oku kuboko kwa Nyakasane. Ama­shanja gakaziginywa oku idivayi lyâge, co carhumire gasiraha. 8 Lero ahirimire oku caligumiza, y’oyo wamashanguka. Mumuba­ndirage endûlù, mulonze obufumu mumurhûlirizemwo amalumwa gâge. Ka kurhankanaba erhi ankacifuma. 9 Rhwàbusire Babiloni, ci arhafuma. Rhumulekage na ngasi muguma acishubirire emwâbo. Bulya obuhane bumurhogirekwo buli bune­ne, busôsire bwahika emalunga. 10 Rhwe Nyakasane ahire olubanja yishi! Rhuciyâliza omu Siyoni ecijiro ca Nyakasane Nyamuzinda wirhu. 11 Hagiki ebisonga binyu. Nyakasane amazûsa oburhe bw’abâmi b’Aba­medi, bulya ahizire mpu kuhika ashâbe Babiloni. Lwihôlo lwa Nyakasane olwo. Lwihôlo lw’aka-Nyamuzinda kâge. Murhyaze emya­mpi yinyu, muyibumbe emirhama. 12 Mumanike ibendêra ly’amatabâro oku byôgo bya Babiloni. Muyuûshûle abalanzi b’okulanga, muhireko abalâlîzi, murheganye ab’oku­ ja ebulâbi. Bulya Nyakasane anàhizire okujira ngasi byoshi àde­rhaga oku bantu b’e Babiloni. 13 We yûbaka oku burhambi bw’enyishi, we mugale omu mihako, ôlwâwe lwahwîre, amango gakuhikîre. 14 Nyakasane w’Emirhwe acîgashire ecihango câge erhi: «Mbo fa eciha­ngo câni nie Nyamuzinda, ntakurhulîrikwo abantu mwandu bali nkacitû ca nzige, bâkubandirakwo olwôho lw’ebîrha.» 15 Alemire obudaka oku buhashe bwâge, abumba igulu oku bumanye bwâge, n’oku bukengere bwâge àjira amalunga. 16 Oku irhegeko lyâge amîshi ganacilunde oku nkuba, ecitû cinênènè cisôke emalunga, emilazo elêrhe enkuba, empûsi erhenge aha ebeêra. 17 Abantu boshi banayôrhe bagungumire, buzira kuyumva akantu. Ngasi bàbumbire enshusho zâbo banagwârhwe n’enshonyi zàrhumaga bazibumba, bulya enshusho zâbo ziba za kurhebana, zirhimbwa­ mwo mûka. 18 Biba bintu birhagwerhi kalamo, bintu birhagwerhi nda na mugongo. Byanahirigirha amango Nyakasane arhuma obuhanya. 19 Kuli Israheli yêhe, birhali ntyo. Bulya Nyaksane ye walemaga igulu, na lsraheli go mulala acîshozire, lzino lyâge Nyakasane w’Emirhwe.

Obuhiri bwa Nyakasane

20 Wampîre obuhiri, mpu mbukolese, mirasano ya bîrha. 21 We nakolesize oku kuvungunyula ebiterusi n’ababishonakwo, engâlè n’abazihêka. 22 We nakolesize oku kuvungunyula abalume n’abakazi, emisole n’aba­shosi, abarhabana n’abanyere. 23 We nakolesize oku kuvungunyula abangere n’obusô bwâbo; abahinzi n’ebishwêkwa byâbo, abarhegesi n’abarhambo bâbo. 24 Cikwône, kwo Nyakasane adesire, mukolaga mwabona lero kurhi nagalulira Babiloni n’abantu bâge amabî goshi bajizire e Siyoni. 25 Neci, namakuyishira Babiloni, eci cingiringiri c’okusherêza, we kazi­shereza byoshi en’igulu, kwo Nyakasane adesire. Nâkulambûlira­kwo okuboko kwâni. Nâkuhirika kurhenga oku lwâla, enyanya. Nâkujira obe ntôndo ya muliro. 26 Erya erhankacirhôlwakwo, ciru ibuye liguma, lyakaba kaboko ka nyu­mpa, erhi lyakuyûbakirwakwo, bulya wâbà muhehêrere, ensiku n’amango. Kwo Nyakasane ogala byoshi adesire. 27 Mumanike ibendêra omu igulu lyoshi, mubûhe omushekera omu ma­shanja. Mushubûlize abantu boshi kuli Babiloni, muhamagale amaâmi g’eArarati, ag’e Mini n’ag’e Ashekenazi; mumurhumizekwo abasirika, mushumûle biterusi binji nka hitù hya nzige. 28 Mushubûlize amashanja goshi lyo galw’amatumu kuli ye: abâmi b’e Mêdi, abarhambo bâge, abacîranuzi bâge n’ecihugo câge coshi. 51, 20: Obuhiri: mweci cinwa balonza okuderha Babiloni nka mushombanyi w’Israheli. Omulêbi Yeremiyahu ajiraga eci cijiro omu mwâka gwa 593, Mwâmi Yezu àrhaciburhwa. Alonza okuyêreka­ na obuyemêre bwâge oku luderho lwa Nyakasane, na kandi kuli kuyêrekana obuhanya bwâyishira Babiloni. 29 Igulu lyamadirhimana, lyamageramwo omusisi n’obwôba; bulya omu­higo gwa Nyakasane kuli Babiloni gwamahika. Ecihugo ca Babiloni acihindula irûngu lya kujugumya, lirya lirhimbwamwo muntu. 30 Ahasirika b’entwâli b’e Bahiloni bamaleka okulwa bamacîfulika omu mashaka. Oburhwâli bwâbo bwabahwêrîre, bakola bayosire nka bakazi. Emihango y’ecishagala yakundusire, enyumpa zâmwo bazi­dûlisire muliro. 31 Entumwa zaja zabugânana, zikûzire omulindi zâgendibwîra mwâmi, w’e Babiloni oku ecihugo cagwâsirwe empande zoshi, 32 enjira z’okujamwo zoshi zagosirwe, ebyôgo byahire ntugurhirà, abasi­rika bâge boshi barhemusire n’obwôba. 33 Bulya ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’lsraheli adesi­re: Omwananyere we Babiloni kwali nka ngô amango bali bayirhi­ndagira. Hisanzi hitya hyône hicimusigalire, amango g’okusârûla gamuhikîre.

Nyakasane âcihôla

34 Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni ammirangusize anyusa, ansiga mûmu nka nambi erhalikwo ciru bisigaliza. Ammirangusa nka njo­ka, àbumba enda yâge embere ànkabulire. 35 Abantu b’e Siyoni bàderha, mpu: «Amababale Babiloni àrhujirire gamugalukekwo mâshi!» Ahantu b’e Yeruzalemu nabo baderhe, mpu: «Abantu b’e Babiloni balyûle omuko gwirhu bàbulazire maâshi!» 36 Ntya kwo Nyakasane aderhîre Yeruzalemu, erhi: «Niene nkolaga nakulwakwo, nacikwihôlera, nkola naganya olwîshi !wâge, nfuke n’enshôko zâge. 37 Babiloni nâmujira mushaka, abe bulumba bwa banyambwe, cishagala cirhayimbwamwo muntu, ca kurhangâza na ca kuyôbohya. 38 Bunôla abantu b’e Babiloni boshi kwo bakola bali nka ntale zaluluma, badwîrhe balumba nka nsimba. 39 Oku omwifinjo gwâbo gwaja gwaluga, nâni nabarheganyiza ishega: nâbalalusa basirahe, bagwîshîre burhazûka oku nsiku zoshi, kwo Nyakasane adesire. 40 Nabahêka ah’ibagiro, nka bibuzi, nka biganda-buzi erhi bihebe.»

Endûlù kuli Babiloni

41 Kurhi byabîre ntyo! Ecishagala ca Sheshaki cija ircnge omu igulu lyo­shi cagwâsirwe! Kurhi oku Babiloni yekola irûngu lya côba omu ga­ndi mashanja? 42 Enyanja yasôsire yahika kuli Babiloni amîshi gamumirîre. 43 Ebishagala byâge bikola biri irûngu lyûmu, ecihugo coshi cikola mpala-manga ya mabuye, cirhaciyimbwamwo muntu, buzira ciru omuntu ocicigeramwo.

Nyakasane ahana banyamnzinda bw’obwihambi

44 Nyakasane amanyisize, erhi: «Namahana Bali, nyamuzinda w’e Babi­loni; namushaza ngasi byoshi adwîrhe amirangusa. Amashanja gahusa okukazija emwâge? Ecôgo ca Babiloni cahongosire. 45 Mwe lubaga lwâni, rhengi omu cishagala, ngasi muguma acize amagala gâge embere ly’obukunizi bwâni bunene. 46 Mumanye mwankarhâ omurhima. Murhayôbohaga emyanzi yaja ya­ gera omu cihugo: Mwanzi mulebe gunaderhwe mw’ogu mwâka, ogundi mwâka haderhwe gundi mwanzi mulebe: kavulindi omu igulu, ciri-misi wagonyagonya owundi ciri-misi mpu amurhenze oku ntebe y’obwâmi. 47 Ensiku ziyîruka, ezi nâhanamwo enshusho z’abazimu b’e Babiloni, ecihugo coshi cârhindibuka. Emifu yakaziyôrha elambamire oku idaho omu cishagala. 48 Go mango empingu n’igulu na ngasi bimuba byoshi byabanda endûlù kuli Babiloni, bulya abamushandâza bayiruka, bahubuka olunda lw’enyanya. Ntyo kwo Nyakasane ogala byoshi adesire. 49 Nka kulya ajiraga nkumba mwandu omu Israheli, Babiloni naye âshuba nkumba bulya banji bafire omu igulu erhi yerhuma. 50 Mugende, murhaciyîmange, mwe mwafulumusire engôrho yâge. Ku­rhenga eyo munda, mukazigerêreza Nyakasane, muyêrekere omu­rhima e Yeruzalemu. 51 Oku rhwakagiyumva enshonyi zarhubumba erhi rhwayumvagya ebija­ci! Enshonyi zakazirhusôka kuhika emalanga amango rhwabonaga abanya-mahanga bashesherera omu cirhînyiro ca Nyakasane. 52 Nyakasane adesire, erhi: «Ensiku ziyiruka, ezi nâhanamwo enshusho z’abazimu b’e Babiloni. Omulumbo gw’abayâgalisire gwayu­mvîkana omu cihugo coshi. 53 Ciru Babiloni ankabîre anahasha okusôkera emalunga anatweyo eciraâlo câge cirhankahikwakwo, nânarhegeka ba-kaheza bamuhikekwo eyo munda.» 54 Muyumve endûlù zarhenga omu Babiloni, obuhanya bunene bwamaja omu cihugo c’Abakaldeya. 55 Nyakasane oyo washerêza Babiloni, akolaga ahulisa oluî !wâge lune­ne. Omushombanyi amaheba olwôho nka mulaba gw’omu nyanja, omu lubî lw’omukungulo. 56 Kaheza amuyegera akola âmukoza, entwâli zâge âzishwêka avune n’emiherho y’ebîrha. Bulya Nyakasane ye Nyamuzinda mwihôzi, ye ryûla nk’oku binashingânîne. 57 Nâbalalusa, abaluzi n’abashinganyanya bâge, abarhambo bâge, abaji­nji n’emirhwe/entwali z’abalwî bâge, bayishigwîshira n’okuja iro ly’ensiku n’amango, barhankacizûka bundi, kwo Mwâmi Mukulu oderhwa Nyakasane w’Emirhwe adesire.

Babiloni ashabwa

58 Nyakasane w’Emirhwe amashubiyushûla ntya, erhi: «Ebyôgo by’e Babiloni byàkundusire lwoshi lwoshi, enyumvi zâge zagulumîre, e­mbaga zidwîrhe zacirhamya oku busha, muliro amashanja gadwîrhe garhindibukira!».

Omwanzi gwakabuliragwa omu Efrata.

59 Seraya mugala wa Neriya mwinjikulu wa Maseya, àli rnurhabâzi w’oku côgo ca mwâmi Sedekyahu w’e Yudeya. Omu mwâka gwa kani gw’obwâmi bwa Sedekyahu, alusa mwâmi e Babiloni. 60 Yeremiyahu naye oku bwâge àli aya­ndisire amahanya gahonera kuli Babiloni goshi omu citabu, erya myanzi enadesirwe ahâla nyanya. Yeremiyahu anacikomêreza Seraya, erhi: 61 «Hano onahika e Babiloni, onakengêre okusona ebi binwa n’izù linene. 62 Cazinda oderhe, erhi: Nyakasane, wenênè waderhaga oku eci cishagala cayishisherêra, oku cirhâsigalemwo muntu ôli ecintu, oku cahinduka irûngu lyûmu oku nsiku zoshi. 63 Hano onayûsa okusoma eci citabu, onacishwêkerekwo ibuye, ocikabu­lire omu Efrata, 64 okubundi oderhe ebi binwa, erhi: Ntyo kwo Babiloni âyi­shihirigirha, arhakanacizûka omu buhanya Nyakasane amurhumîre. «Amasha­nja gamalibuka.» Obwo bwo buzinda bw’ebinwa bya Yeremiyahu.

52

VI. Enyushûlo

Nabukondonozori àgwârha Sedekyahu

1 Sedekyahu aligwerhe myâka makumi abirhi na muguma erhi ajirwa mwâmi w’e Yuda; ayîma myâka ikumi na muguma e Yeruzalemu. Nni­na, izîno lyâge ye wali Amitali, mwâli wa Yimeyahu w’e Libna. 2 Sedekyahu àjira ebigalugalu birhasîmisizi Nyakasane aka Yehoyakimu. 3 Ebyabîre ago mango e Yeruzalemu n’omu bwâmi bw’e Yuda byasholoshonza obukunizi bwa Nyakasane, lêro naye akabulira olubaga !wâge kuli bwenêne naye.

Sedekyahu agomera mwâmi Nabukondonozori w’e Babiloni. 4 Lero ayisha obwo e Yeruzalemu n’engabo y’abasirika bâge boshi. Emirhwe yâge yatwa icu­mbi embere z’ecishagala yanazungulusa Yeruzalemu mîna. Gwàli mwâka gwa kali mwenda gw’obwâmi bwa Sedekyahu, omu nsiku ikumi z’omwêzi gwa muhaho. 5 Ecishagala càgorhwa ntyo kuhika omu mwâka gwa kali ikumi na muguma gw’obwâmi bwâge. 6 Ecizombo cadârhabala bwenêne omu cishagala, · cirhâcirimwo biryo by’okulîsa olubaga. 7 Abakaldeya barhula akasheshero omu côgo cizungulusire ecishagala. Erhi kuba budufu, mwâmi Sedekyahu haguma n’engabo y’abalwî boshi basheshera halya, omu côgo hofi n’ishwa lya mwâmi. Abakaldeya erhi bagosire olugo. Barhenga omu Yeruzalemu bagerera ,omu muhango guli ekarhî ka byôgo bibirhi hofi n’ishwa !ya mwâmi. Bagwârha enjira y’omu lubanda lwa Yordani. 8 Engabo y’Abakaldeya yanacilibirhakwo mwâmi Sedekyahu, yajimugwarhira omu lubanda lwa Yeriko, engabo yâge yo­shi erhi yashandîre yàmuleka. 9 Abakaldeya bàmugwârha, bàmuhekera mwaâmi Nabukondonozori aha Ribula, omu cihugo ca Hamati. Eyo munda yo Na­bukondonozori àtwirîre olubanja lwa Sedekyahu. 10 Kandi eyo munda yo Nabukondonozori agwârhire bagala ba Sedekyahu, àbafunda engôrho erhi n’i­she wâbo asinza, haguma n’abarhambo bakulu b’e Yuda boshi. 11 Enyuma ly’aho, mwâmi w’e Babiloni ayanka Sedekyahu yene àmurhomola amasù, amuhira omu lukoba, amuhêka mubohe e Babiloni. 12 Omu mwêzi gwa karhanu, zali nsiku nda zâgwo, mwâka gw’ikumi na mwenda gw’obwâni bwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, Nabuzara­dani, cirongôzi c’enganda za murhamho wa mwâmi w’e Babiloni, àhandira Yeruzalemu. 13 Aka-Nyamuzinda akaha muliro, enyumpa z’oku bwâmi n’e­ nyumpa z’e Yeruzalemu zoshi àzidûlika muliro. 14 Engabo alidwîrhe yoshi yacihonda oku byôgo bya Yeruzalemu, yabiha oku idaho. 15 Okubundi Nebuzaradani, murhambo w’engaho, ashanashana olubaga lwoshi lwàlicisigîre omu cishagala, haguma n’abàli bamacihêka bone emwa mwâmi w’e Babiloni, n’agandi mâhûngà g’olubaga, àluliza e Babiloni. 16 Ci­ kwône àleka obuhinzi butya bw’ecihugo mpu bukahinga bunakakolôlera e­nkoma. 17 Abakaldeya bàjonjaga emitungo y’omulinga yàli aha luso lw’aka-Nya­muzinda, haguma n’engâlè n’omukenzi munene byàli omu karhî k’engo. Bahêka ogwo mulinga goshi e Babiloni. 18 Barhola kandi n’ebirugu by’omulinga byoshi byakagikolesibwa oku burherekêre: ebyungu by’okugukiramwo oluvu, empaho, ebirhôlo, orhubehe rhw’okuhiramwo amîshi g’okukangûla n’orhuzi­nzi. 19 Omurhambo w’engabo ashubirhôla n’ebirugu byoshi by’amasholo n’e­by’amarhale: ensahani, amabakuli, orhubehe rhw’amîshi g’okukangûla, embehe z’okugukiza oluvu, ebinâra, n’orhuzinzi. 20 Kwàli kuzibu okugera obuzirho bw’ecûma c’ebyo birugu by’omulinga byoshi mwâmi Salomoni àjiri­raga aka-Nyamuzinda ka Nyakasane: emitungo ibirhi, omukenzi munene ha­guma n’empanzi ikumi n’ibirhi gwakagiyimangirakwo, n’engâlè. 21 Olwiganyo: eyo mitungo ngasi muguma gwàli gwa bulî bwa makoro mwenda, kwankana­ kwânîne mugozi gwa bulî bwa makoro ndarhu oku kuguzunguluka, eyo mitu­ngo yàli ya mûlulu, obunene bw’eciguno c’ecûma câyo bwàli bwa minwe muna­ni. 22 Ngasi muguma gwagwerhe irhwerhwe ly’omulinga, lya bulî bwa makoro abirhi n’ecihimbi, litâsirwekwo akali nka kasirha ka mulinga n’amalinga n’ama­lehe g’amakomanga, nago ga mulinga. Eyo mitungo yombi yali eyumânîne kuguma. 23 Omu marhambi mwàli malehe makumi gali mwenda na ndarhu ga makomanga, go gàligi malehe igana goshi haguma galizungulusire akasirha ko­shi. 24 Oyo murhambo mukulu w’enganda ashwêka omudâhwa mukulu Seraya, bo n’omukulikire Sefaniya haguma n’abadâhwa basharhu balanzi b’omuhango gw’aka-Nyamuzinda. 25 Ashwêka kandi n’omukarâni mukulu w’abasirika, na bantu nda b’omu côgo c’ebwâmi, kandi n’omukarâni mukulu w’omurhambo w’abasirika, owakagiyandika ngasi baja omu mukolo gw’obusirika, haguma na balume makumi gali ndarhu b’e Yuda, abo bantu boshi bo baciri e Yeruzalemu. 26 Nebuzaradani anacibahêkera mwâmi w’e Babiloni aha Ribla. 27 Naye anacibafunda engôrho ho n’aho, omu cihugo c’e Hamati. Ntyo kwo olubaga lw’e Yuda lwalulizîbwe kuli n’ecihugo câlwo. 28 Alaga omubale gw’abantu Nabukondonozori alulizize: omu mwâka gwa kali nda gw’obwâmi bwa Nabukondonozori: Bayahudi bihumbi bisharhu na makumi abirhi na basharhu; 29 omu mwâka gwa kali ikumi na munâni gw’ob­wâmi bwâge, àluliza bantu magana gali munâni na makumi asharhu na babirhi b’ e Yeruzalemu; 30 omu mwâka gwa kali makumi abirhi n’isharhu, Nebuzara­dani, murhambo w’enganda, kandi ashubiluliza Bayahudi magana gali nda na makumi ani na barhanu. Bayunjula boshi haguma bihumbi bini na magana gali ndarhu^t.

Omwâmi w’e Babiloni ashwêkula Yoyakini

31 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda gw’okululizibwa kwa Yoyakini mwâmi w’e Yuda, Evili-Merodaki, àba mwâmi w’e Babiloni. Omu nsiku makumi abirhi na nda z’omwêzi gw’ikurni na kabirhi z’ogwo mwâka, ababalira Yoyakini anamurhenza omu mpamikwa. 32 Amushambâza bwinjinja n’olukogo anamuhà ecikono c’enyanya kulusha ec’abâmi bàli haguma naye e Babiloni. 33 Yoyakini ayemêrerwa okurhacikayambala emyambalo y’ab’omu mpamikwa, na kurhenga olwo lusiku, akazilîra ngasi lusiku oku cibo ca mwâmi w’e Babilo­ni. 34 Ntyo kwo Yoyakini akagihâbwa na mwâmi w’e Babiloni ngasi byoshi ànali àlagîrîrekwo omu kalamo kage koshi kuhika okufà kwâge.

---

 ^a1.5 Okurnanya omuntu kwa Nyamuzinda kwo kucimwishoga, lola Am 5, 2; Rm 8, 29.

 ^b2.8 Amango ga Yeremiyahu, abadâhwa barhalicishibirîre amarhegeko ga Nyamuzinda. Yeremiyahu àbakalihira kuli okwo omu kulangalira obwonjo bwa Nyamuzinda bakacîyunjuza. Baali· Muzimu w’ecipagani.

 ^c2.10 Ebirhwa bya Kitimi byali olunda lw’e mwênè, Kedari càli cihugo c’e bushoshôkero bw’izûba. Yeremiyahu adesire aho mpu balole o!unda n’olundi.

 ^d2.18 Kurhâlishingânîne Abayahudi okuhûna abanya-Mîsiri oburhabale. Nyamuzinda ankabar­habire bacimushengaga n’obwirhohye.

 ^e2.20 Okurherekêra ehy’obukurungu erhi banyamuzinda b’eburhambi kudesirwe bugonyi bulya oku Nyamuzinda azigiragamwo Abayahudi n’okubajira lubaga lwishogwa bibonekine nka buhya, lwo lwiganyo lw’obuzigire bunene.

 ^f2.23 2, 23: Lwo lubanda lwa Hinomu bakâgirherekêramwo omuzirnu odesirwe Moloki.

 ^g3.1 Ecitabu c’olushika cilahîre obwo buhya: Lola Lush 24, 1-4. Amanema manji gankagalula Israheli omu buzigire bwa Nyamuzinda: Lola Hoz 1, 3.

 ^h3.6 Ahali omurhi mubishi h’okurherekêra abazimu na ba nyamuzinda b’ohwihambi.

 ⁱ3.16 Omucîmba: Yeruzalemu yeshi yekola aba Mucîmha gwa Nyakasane, co cirhumire nta gundi mucîmba gw’amalaganyo babinja. Erya ntumba yahongolaga Yeruzalemu yo yanashandazize omucîmba gw’amalaganyo.

 ^j5.10 Nyamubula buyemêre ye derha oku Nyamuzinda arhahaha n’oku ntâbyo ankahashijira (Lola Lul 14,1 n’ebikulikîre).

 ^k6.14 Entambala yâlula ekarhî k’omulêbi Yeremiyahu n’abadâhwa bulya bali barheba olubaga mpu murhûla n’obwo guli gwa bunywesi.

 ^l6.17 Basholezi: Nabaha abalêbi b’okunali.

 ^m7.12 Omu cihugo ca Silo, mwo Abayahudi bayubakiraga aka Nyamuzinda karhanzi. Lola omu citahu c’Abacîranuzi.

 ⁿ7.18 Erhi izîno ly’okuderha mpu « Mwamikazi w’Empingu’ ye wali mwamikazi erhi nyamuzin­da w’obwihambi olozire iburha. Ye wali oderhwa Istari.

 ^o7.22 Nyamuzinda alonza abantu bamuharamye n’omurhima kulusha okumulerhera enterekêro z’embâgwa: Lola Am 5, 21; lz 6, 20.

 ^p

 ^q7.32 7, 31: Tofeti hali hantu bakaginigira orhuhonjo oku ngoma y’omuzimu Moloki. Mwâmi Ahazi aheba olwo luhêrero omu kabanda ka Hinomu. Buzinda lwakaderhwa Yehenami, rhuderha Cihenama.

 ^r8.16 Abashombanyi barhengera emwênè.

 ^s8.16 Abashombanyi barhengera emwênè.

 ^t11.19 11, 19: Mwanabuzi. Lola lz 53. 7. Yeremiyahu amaba lwîganyo lw’omucunguzi Yezu Kristu.

 ^u16.6 Bwàli bworhere bw’Abayahudi bwayishirikûlwa n’irhegeko lihyahya.

 ^v17.24 murhahîraga mukabwisa omuzigo, gwarhi, Ebibliya Ntagatifu, Verbum Bible, Kinshasa, 1992

 ^w18.18 Ahahanûzi bakulu bali: abadâhwa, abalêbi n’abagula (barhimanya).

 ^x19.8 Okubanda ehishungûrho, kandi erhi kuheba ehishungûrho, kuli kubaduka kw’osomîrwe n’ebibî byasherezize halebe erhi hilebe

 ^y20.7 Ebinwa by’okuhimwa kw’omuntu na Nyakasane biyêrekire obuzibu n’obukulu bwa Nyakasane kulusha omuntu.

 ^z20.14 Yeremiyahu ahehêrera olusiku lwâge lw’okuburhwa: cimanyîso c’amalibuko manene g’omulêbi.

 ^a22.24 Mpu Koniyasi gwarhi Abagereki n’Abanfransa

 ^b27.14 babalêbera (wanayowaagulia, wanayowaambia manabii): ciswahili cahizire ebi omu mashi, kuli kuderha: «bamulêbera» Ambwîra, akubwîra,amubwîra, arhubwîra, amubwîra, ababwîra; akaniambia, akakwambia, akamwambia, akatwambia, akawambia, akawambia

 ^c27.15 bamulêbera: go mashi gahire ago

 ^d30.1 Eci cigabi 30, 1-31,22, aha haderhwa Citabu ca kurhûliriza ciyêrekîne obwinja bwa Nyakasane ocisîmi­re Israheli, alonza okumuheba omu cinyabuguma.

 ^e31.2 Omu irûngu, kandi Israheli âgera n’omurhûla: Lola Hoz 2, 14: Iz 40, 3.

 ^f31.3 Nkurhonya: Lola lz 54, 8: Yer 30, 17; Hoz 11, 1-9.

 ^g31.9 Efrayimu: ali mwene Yozefu. Lola Murh 41, 59.

 ^h31.15 Rasheli, ali nina wa Yozefu na Benyamini, bene Yakobo, binjikulûza b’Abrahamu.

 ⁱ31.22 Yeremiyahu ashambîre aha oku obûko bw’Abayahudi, bayîshigalukira Nyamuzinda n’okucîyûnjuza ebyâha byâbo.

 ^j31.31 Nyamuzinda âmanyisa endagâno mpyahya. Eyo ndagâno yajirwa n’emisigala muli balya bâyishisigala enyuma ly’amahanya: Lola Iz 54, 9-10; yânayishiyôrha ensiku zoshi: Lola Iz 54, 9-10; Nâyîshiba Nyamuzinda wâbo nabo lube lubaga lwâni: Lola Eze 11, 20; 36, 28; 37, 27.

 ^k32.7 Elyo irhegeko ly’okuguliza mwene wâbo omuntu wanalisoma omu citabu ca Bene-Levi 25,25.

 ^l32.28 Okuhimwa kwa Yeruzalemu: Lola 2 Barn 25. 1-11: 2 Nga 36, 17-21.

 ^m32.29 Baali: Izîno ly’omuzimu w’akagirherekêrwa omu mashanja g’amahanga, n’okumurhûla nka Nyamuzinda. Olubaga lw’lsraheli nalo erhi luhemuka lwarhangira okukuza oyo Baali.

 ⁿ32.44 Nêgebu: cishagala cirhalugiyeramwo bici c’omu kajira idako (e mwênè) ka Palestina-Israheli.

 ^o36.4 Baruki ali mwandisi mwikubagirwa wa Yeremiyahu. Amushimbire kuhika e Mîsiri.

 ^p48.13 48, 13; Kemoshi na Beteli hali hakujirira enterekêro. Lola 2 Bam l7, 28; 23, 15.

 ^q50.1 Ebinwa bakomwire Babeli byakumubwîra oku amaherêrekera. Ebi bikomwîre Israheli byakumubwîra oku alangalire, âciyagaluka.

 ^r50.2 Bali ye na Marduki: muzimu w’e Babeli: Lola Iz 46, 1; Bar 6, 40.

 ^s51.2 Abashandâza: bo bantu b’emahanga, bâyishilwîsa Babiloni.

 ^t52.30 Okuhekwa buja kwa burhanzi kwàli omu mwâka gwa 598, okwa kabirhi 587, okwa ka- sharhu omu 582. , . .

LAM – – Bible en mashi du Congo

ENDÛLÙ Eikha (איכה, « Où »)

Enshokolezi

Eci Citabu c’ Endûlù cayandikagwa na muntu muguma oku burhegesi n’obuhabûzi bwa Muka Mutagatifu. Oyo muntu alamaga omu Palestina-Israheli embere ly’okulibuzibwa kwa Yeruzalemu, omu mwâka gwa 587, embere ly’okuburhwa kwa Kristu.

Endûlù ziba nyimbo za mishîbo. Abayahudi bakagiziyimba amango gw’oburherekêre omu ka-Nyamuzinda.

Endûlù, ziba nyimbo za kumanyisa oku Yeruzalemu n’abantu ba muli ye balibuzibwa. Ecitabu c’endûlù ciyerekana oburhe bw’okunali haguma n’obulangalire: «Nyamuzinda aba Mwinja oku bayishimulinda» (3,25).

Ekleziya Katolika ekolesa Endûlù omu Liturjiya ly’Omugobe Mutagatifu, ogu rhukengeramwo okulibuzibwa kwa Yezu Kristu.

EBJRIMWO

Omu Citabu c’ Endûlù muba bigabi birhanu:

1. Endûlù ntanzi: cigabi I

2. Endûlù ya kabirhi: c. 2

3. Endûlù ya kasharhu: c. 3

4. Endûlù ya kani: c. 4

1

Endûlù ntanzi

1 Yajêwe! Ala gulya murhundu^a gwayunjulaga bantu mîra oku gukola guyoôsire gwône! Gulya gwàgwerhe irenge kulya omu gandi mashanja, gukola guli nka mukana. Nnjo erhi ali muluzi-nyere okulire ebishagala, lero akolesibwe obukukuru bw’abajà.

2 Akola ageza obudufu bwoshi alaka, amarhama gâge gakazihulula mirenge. Muli balya bamuzigiraga boshi, ntâye ciru n’omuguma w’okumu­rhûliriza. Abîra bâge^b boshi bamulesire, bahindusirage bashombanyi bâge.

3 Yuda amahêkwa ihanga lya bene mpu alibuzibwe n’okulembera obujà: Ayûbasire ekarhî k’entakembûlwa, nta bushagaluke agwerhe. Abaka­gimulibuza boshi bàmugwanyanyize bamugwârhira omu maganya gaâge.

4 Enjira z’e Siyoni ziri omu mishîbo, zalesirwe na balya bakagiyishija oku lusiku lukulu. Emihango yâge yoshi eri bwâmwa, abadâhwa bâge bali omu mulenge. Ensûli zâge zatwisire omurhima. Ala oku ebyo byoshi byâdarhabalira Siyoni yâga!

5 Abashombanyi bâge bo bahimire, abanzi bâge badekerîre. Nyakasane oyo wamubabazize erhi bugamba bwâge bunji burhuma. Abagala ba­rhorho baja batundulikwa n’omubisha wabagwâsire mpira abahêka bujà.

6 Siyoni amabona oku ebyakagirhuma aj’irenge byagenda^c. Abarhambo bâge bakola bali nka rhushafu rhwabuzire akahasi rhwakera, rhulya rhwaja rhwayâka omuhivi rhurhanacigwerhi misi ya kulibirha.

7 Mw’ezo nsiku z’amababale n’obuhanya bwâge, Yeruzalemu akazike­ngêra birya azigiraga byoshi, birya byàli by’omu nsiku za mîra. Erhi abantu bâge boshi bakaz’ihirima oku bwôji bw’engôrho y’omushomba­nyi, hanabulikana ciru n’omuntu muguma w’okubarhabâla.

8 Yeruzalemu akozire amaligo manene bwenêne, co cirhumire akola ali wa kushologorhana. Abamukengaga lero badwîrhe bamugayaguza, ene babona akola ali bushungunu. Asigalirage okukaziyâma kwône n’okuhinduka ashubira nyuma.

9 Omwambalo gwâge gunanirekwo ebirhobero by’izinga Iyâge. Arhali amanyire bici byâmuyishira; ntyo kwo ayandagîre, nta muntu waci­muhà omurhima. Amaderha erhi: «Mâshi Nyakasane, lola buno buha­nya bundikwo: obone oku omushombanyi wâni ye wahimîne.»

10 Omubisha ahêsire obuhiri bwâge bwoshi omu nfune. Ciru anabwîne n’oku abapagani bayenjerera omu cirhînyiro ca Nyakasane. N’obwo, Yagirwa Nyakasane, wene wahanzagya mpu irhondo abo bapagani ba­rhajaga ahantu h’endêko yâwe.

11 Olubaga lwa Yeruzalemu ludwîrhe lwayâma lwalonza eci lwalya. Ludwiîrhe lwahâna akantu luzigira kulusha, luhâbwc eci lwalya lubonemwo amagala n’emisi. Lwamashenga erhi: «Olole Nyakasane, kuno ndwîrhe nagayaguzibwa.»

12 Mwe mudwîrhe mwagera omu njira mweshi, mulole ninyu erhi hali amalibuko gali nk’aga gandikwo, aga Nyakasane ampiragakwo omu lusiku lw’obukunizi bwâge budârhi.

13 Kurhenga enyanya ambulagire omuliro omu rhuvuha rhwâni, rhwanaya­birwa nagwo. Antezire akasirha mpu angwâse amagulu, anankuba. A­njizire muntu wâgo wâgo, na mulwâla buca buyira.

14 Amabi najizire arhagarhenzakwo isù, gayosire nka kuno agonya ecifundo omu kuboko kwâge, gasosire gahika omu igosi lyâni. Nyakasane afu­nyâzize emisi yâni ampâna omu maboko g’abashombanyi, balya nta­ nkahasha.

15 Abasirika b’entwâli nagwerhe abajugucîre nka bikabulirwa. Antumira omurhwe gw’abalwî mpu bahinage emisole yâni. Niono Siyoni w’omu Yuda, ampinazire nka kula banahinagira emizâbîbu omu mukenzi.

16 Obwo buhanya bwo burhuniire ndwîrhe nalaka emirenge yâni yoshi. Owakantuliriza ashubingalulira emisi y’okulama, ali kulî. Abana bâni balesirwe maboko mûmu, bulya omushombanyi abahimire.

17 Siyoni adwîrhe alambûla amaboko, ci ntâye ciru n’omuguma abwîne w’okumurhûliriza. Oku irhegeko lya Nyakasane, abalungu b’lsraheli bo bahindusire bashombanyi bâge. Muli bo Yeruzalemu ahindusirage kantu ka kushologosa.

18 Nyakasane ye Mushinganyanya. bulya nagomîre irhegeko lyâge. Mwe muli hano mweshi, muyumve bwinja, munalole gano mababale gâni: ensûli zâni n’emisole yâni bakola ebwa kulibuzibwa ihanga.

19 Nahamagîre abanzigiraga, kurharhumire barhandeka nahirima. Abadâhwa bâni n’abahanûzi bâni baholire omu cishagala, n’obwo kulonza bajaga balonza eci balya mpu hashubibonamwo emisi.

20 Nyakasane, olole, obone mababale manganaci gano gangwerhe obulà buli bwajugumana na buno omurhima gubangalîre, bulya nakugomire kubî bwenêne! Engôrho yanyukîze abana omu njira, n’omu nyumpa mifu yone yone elambamire. 21 Oyumve kuno ndwîrhe nahûmagukwa, ntâye ciru n’omuguma w’oku­ ntûliriza. Abashombanyi bâni boshi bàyumvirhe emyanzi y’obuhanya bwâni, bàcîshinga kuli okûla wanjizire. Olerhage lulya lusiku wade­rhaga, nabo babe kuno nabîre. 22 Obubî bwâbo bwoshi buyâlagale embere zâwe, obakolere nabo nk’ebira wankolîre erhi bugamba bwâni burhuma. Obwîne oku malumwa gano gone gandikwo, omurhima gwâni gwababîre lwoshi.

2

Endûlù ya kabirhi

1 Yajêwe! Nyakasane omu bukunizi bwâge bunene anabwîne ecitù ciru e­nyanya za Yeruzalemu. Eryâli irenge ly’lsraheli, alijugucîre oku idaho kurhenga enyanya empingu. Amango oburhe bwâge bwabirûnduka kuli Siyoni, ayibagira oku co càli citumbi c’okuhirakwo amagulu gâge.

2 Nyakasane amirangusize omwîmo gwa Yakobo gwoshi buzira lukogo. Omu bukunizi bwâge, anahongwîre ebishagala bizibubizibu bya Yuda byoshi, obwâmi n’ababurhegeka boshi ahemwîre, abirhimba oku idaho.

3 lhembe lsraheli alimbagamwo, analivunyire omu bukunizi bwâge budârhi, alahira kufungira olubaga erhi lurhêrwa n’omushombanyi.

4 Afôzire omuherho gwâge nka mushombanyi, okuboko kwâge kulyo kuli­ nguzize okulasha. Anaciyêrekîne mushombanyi wirhu bulya amahu­ngumula ebyakagirhusîmisa. Adubulire omutula gwâge nka muliro oku ka-Nyamuzinda ka Yeruzalemu^d.

5 Nyakasane anacîjizire nka mushombanyi wirhu, amirangusize lsraheli oku caligumiza haguma n’enyumpa zâge nyinjinja zoshi, ebyôgo byâge abihebire oku idaho, aja alumîza oburhe hoshi hoshi omu lubaga lw’e Yuda.

6 Ahugunyire olugurhu lw’ishwa lyâge, ashâba ahantu akâgirhubugâna. Nyakasane ayibagizize ensiku nkulu n’eza sabato e Siyoni. Mw’okwo kubîka omutula gwâge agayaguza ciru na mwâmi n’abadâhwa.

7 Nyakasane arhacilonza oluhêrero lwâge, analesire ahantu hage hatagati­fu, enyumpa nyinjinja z’e Siyoni analesire zarhibukira omu maboko g’omushombanyi. Olubî lwàli lunji bwenêne omu ka-Nyamuzinda nka kula binayôrha amango g’olusiku lukulu!^e

8 Nyakasane ali ahizire okusherêza ebisika bya Yeruzalemu. Alambwire omugozi gw’okugalagaza, àrhacîsire okuboko kwâge mpu kurha­shâbaga. Ci ebyôgo n’ebisika abihebire omu mishîbo. Byashubire migandu byoshi haguma.

9 Emihango y’ecishagala yahongosire, orhuhamikizo rhwaco rhwoshi arhuvungunywîre. Mwâmi n’abarhambo bagwîre omu maboko g’abapa­gani banyamahanga. Ntaye ciru n’omuguma w’okuderha ebi Nyamuzi­nda alonza; ciru n’abalêbi barhacimanya obulêbi bwarhenga emwa Nyakasane.

10 Abahanûzi b’e Siyoni babwârhire oku idaho banaguguma, amarhwe gâbo bagashîzire omutulo banayambala babusunzu. N’ensûli z’e Yeruzalemu zayûnamîre oku idaho.

11 Amasù gâni garhûnzire n’okulaka emirenge, omurhima gundimwo gwa­rhozire, ntankabula bwaziguluka kw’obu buhanya bwamarhinda oku lubaga lwâni, bulya abana b’ebirhaba n’abaciri oku ibêre badwîrhe bafira omu ngo z’ebishagala n’enyôrha.

12 Abana badwîrhe badôsa bannina, mpu: «Ka nta kantu kalîbwa ka­ nkaciboneka?» Erhi banaja bahirima nk’abatumirhîrwe omu njira z’ebishagala banarhengeremwo omûka omu bifuba bya nnina.

13 Ntacimanyiri kurhi nankakubwîra yaga Yeruzalemu, obworhere bwâwe burhashushini na bundi buhi! Ndigi nankakushushanya naye, nti lyo nkurhûliriza we munyere^f w’e Siyoni? Obuhanya bwâwe buli bunene nka nyanja, ndigi wankacikufumya? 14 Abalêbi bâwe^g barhakulêberaga ebirhali bya bunywesi, babula kukuvuhûlira obubî bwâwe, mpu bakugalulire akalamo k’iragi. Emyanzi yabo kuli we bwwànali bunywesi bwône bwône n’obuhalanjisi.

15 Abadwîrhe bagera omu njira bakazikoma kagasha boshi, badwîrhe bakubandira olwôho we Yeruzalemu, banakudundira irhwe baderhe, mpu: Ka ko binali co cirya cishagala bakâgiderha mpu «Cinjinja buzira izâbyo na busîme bw’igulu lyoshi eci wâni?»

16 Abashombanyi bâwe boshi badwîrhe bakushanyangulira, bakugurhe amiîno baderhe, mpu: «Rhwamamuherêrekeza! Lwo lulya lusiku rhwakagicîfinja kurhenga mîra olu. Lwahisirage lero nirhu, rhwalu­bwinagel »

17 Nyakasane anakozire ebi àkagihiga, ayunjuzize akanwa àderhaga kurhe­nga mîra. Anashâbwire buzira lukogo, asîmisize omushombanyi n’obuhanya bwâwe, azibuhize obucîbone bw’omubisha wâwe.

18 Yeruzalemu, osôkeze endûlù z’okulaka kwâwe emwa Nyakasane. Oleke emirenge ekuhulule omu marhama nka nshalalo ngasi mûshi ma budu­fu. Orhagohekaga walaka, emirenge yâwe erhahubaga.

19 Yimanga, obande endûlù budufu, gala mango bayîza, odubulire omu­rhima gwâwe nka mîshi embere za Nyakasane. Omulambûlire amabo­ko, ly’ociza obuzîne bw’abana bâwe b’ebirhaba, balya baja baholera n’ishali omu mashango g’enjira zoshi.

20 Nyakasane, lola obone ndi ojirîre ntyo. Mâshi Nyakasane, kurhi abakazi bankahika cingana aha, kulya abana boburhaga bone banabalera? Ku­rhi abashombanyi bankalinda bahika aha kuyîrhira abadâhwa n’abalêbi omu cirhînyiro câwe?

21 Emisole n’abashosi bajîre balambama oku idaho omu njira, abana­-rhabana bâni n’abana-nyere bahwêrire oku bwôji bw’engôrho. Wà­bayisie omu lusiku lw’omutula gwâwe, wanigûza buzira lukogo.

22 Abashombanyi bâni badârhi wàbalalisire nk’oku lusiku lukulu. Yagirwa Nyakasane, olusiku omutula gwâwe gwabashaga, harhajiraga omuntu wasigala erhi ashugunuke. Omushombanyi àhungumwîre abana nàle­raga nanakazagihêka emugongo.

3

Endûlù ya kasharhu

1 Nie muntu wabwîne amalumwa g’akarhi k’obukunizi bwa Nyakasane.

2 Ansunika embere zâge, angeza omu mwizimya, buzira kamole.

3 Niene niene acikubûlîre okuboko buca buyira.

4 Arhumire omubiri gwâni gwahorha kurhangirira oku irhwe kuhika omu magulu, amvunyungwîre orhuvuha.

5 Ayimanzize eciri nka côgo ca malumwa n’amalibuko eburhambi bwâni.

6 Anjugucîre omu mwizimya nka mufu gwa mîra-mîa.

7 Anjirîre ecisikirizo mpu cimpanze okurhengamwo, anziriringa n’obudagulè.

8 Nayâmire namuhamagala, ci omusengero gwâni arhaguyumvirhîze.

9 Anfukîre enjira n’amabuye magôye, enjira zâni aziyêrekeza ebwa kuhabuka.

10 Anambêrîre nka mpangaza elingûzize, nka ntale ecifulisire omu ishaka.

11 Enjira zâni azihindwîre: anandesire; ansizire kahumba, côbohwa.

12 Afôzire omuherho gwâge, antega mpu ankoze.

13 Anantulungwîre ensiko nieshi n’ebisonga byâge.

14 Abantu boshi badwîrhe banshekera, lwâni ludwîrhe lwayimbwa buca­ buyira.

15 Anyunjuzize malumwa, andalusize n’omutula.

16 Anansezize okukugurha olukalabuye, anantindagirira omu katulo^h.

17 Anyasize akalamo k’omurhûla, nayibagira iragi kwo kuderha kurhi.

18 Naderha nti; «Nta kalamo nacibone, ntabyo ncilangalîre by’emwa Nyaka­sane».

19 Kengera amalumwa gâni n’obuhanya bwâni, ko buli nka boge bwashakamira.

20 Omurhima gwâni erhi gubikengêra, nieshi nnanjogonokerwe ebirumbu.

21 Ci kwonô, kwo nkolaga nakengêra ntya, kurhume nalangalira.

22 Olukogo lwa Nyakasane lurhacîkwa, obuzigire bwâge burhaheka.

23 Olukogo lwâge lushâshuka ngasi sêzi. Ala oku obwîkubagirwa bwâwe bwaluga, Nyakasane!

24 Kwo ndesire: nti «Nyakasane ye kuhirhira kwâni, co cirhumire mmula­ngaliraⁱ.

25 Nyakasane aba mwinja kuli ngasi yeshi umuyegemera, olya omulo­ngereza.

26 Kuli kwinja okulangalira omu kahwenyenye obucire Nyakasanc ârhuma.

27 Kuli kwinja oku muntu okubarhula omuzigo gwa Nyakasane kurhengera oburho bwâge.

28 Aciyungulire omu kahwenyenye amango Nyakasane amuhizireko ama­rhangulo.

2’9 Ayunamirize kuhika amime akatulo, omu kulangalira oku Nyakasane ayishimurhabâla.

30 Irhama lyâge aliyêrekeze owamushûrha, anayemêre bamuyiguse bijâci ^j

31 Bulya Nyakasane arhaba wa kukabulira omuntu omu nsiku zoshi.

32 Bulya ciru ankamubabaza, kurharhuma arhamubabalira omu lukogo lwâge lunene.

33 Bulya omurhima gwâge gurhasima kugayisa abantu erhi kubarhindibuza.

34 Gala mango balabarhanya ababohe b’omu cihugo boshi.

35 Amango bagorombekanya olubanja lw’abanyinyi omu masù g’Ow’Enya­nya bwenêne.

36 Amango bayîmira omuntu okuli kwâge ekagombe; ka Nyakasane a­rhabona ebyo byoshi obwo?

37 Ndi wankahashiderha akanwa kanabe? K’arhali Nyakasane ohiga?

38 K’arhali kanwa ka Nyamuzinda w’Enyanya bwenêne kazûsa byoshi, ebibi n’ebinja?

39 Bicigi lêro omuntu ankacîdudumira, akaba acizîne, n’obwo agwerhe mabi manji?

40 Rhulole bwinjinja olugendo lwirhu, rhushubire emwa Nyakasane.

41 Rhushenge n’omurhima gwirhu gwoshi, rhuyinamulire amaboko emwa Nyamuzinda oli omu mpingu.

42 Rhwabîre babî na bagoma; nâwe orharhubabaliraga kuli okwo.

43 Wacibwîkira omu bukunizi bwâwe, warhushimbulula, wanigûza buzira lukogo.

44 Wacîyegulira enyuma ly’ecitù, mpu lyo ensengero zirhu zirhagikuhikakwo.

45 Warhujizire bikabulirwa, nka câmvu, omu karhî k’agandi mashanja.

46 Abashombanyi birhu boshi bakazibumbûla akanwa barhusholoshonza.

47 Ecôba gwo gukolaga mwanya gwirhu, kuhugalala, kusherêra, buhanya bwêne bwône.

48 Amasù gâni gadwîrhe gahona nshalalo ya mirenge, erhi buhanya bw’olu­baga lwâni burhuma.

49 Amasù gâni yabire nshoko erhahuba, garhâgoheka.

50 Ndwîrhe nalinga oku Nyakasane ayûnama kurhenga enyanya, alolereze anabone:

51 Ebi byarhinzire oku banyere b’omu cishagala ciru biri bya kundumîsa amasù.

52 Abanshombera obusha baja bampiva nka kanyunyi.

53 Bantogîze omu mwîrna nandi mugumaguma, bahira ibuye enyanya zâni.

54 Amîshi gakazinzungulira aha nyanya z’irhwe; lêro naderha nti namahera.

55 Nakuyâkûzize kurhenga omu kuzimu, Nyakasane.

56 Wanyumvîrhe oku nakubirikira: orhafukaga amarhwiri gâwe oku nsengero zâni n’ndûlù yâni.

57 Amango nàkuhamagalaga wanyegera wanabwîra, erhi: «Orhayobohaga».

58 We wambulânire, Nyakasane wàciza obuzîne bwâni^k.

59 Obwîne obubî banjirire, Nyakasane, ontwire luno lubanja.

60 Wabwîne oku bacîhôla kuli nie, wabwîne emihigo yabo kuli nie.

61 Wayumvîrhe ebijâci byâbo, Nyakasane, n’emihigo yâbo mibi kuli nie.

62 Enshambâlo n’enkegêro mbî z’abashombanyi bâni nie zidwîrhe zagerako buca-buyîra.

63 Obone ebi badwîrhe bajira byoshi, nie nashubirage lwimbo lwâbo.

64 Nyakasane, wayishibakolera ebiri nk’ebi bàmkolîre.

65 Wâbatubâza obukengêre, gube mulagi gwâwe mubî kuli bo.

66 Wâbashimbûlula n’obukunizi bwâwe, obaherêrekeze lwoshi hano igulu.

4

Endûlù ya kani

1 Yoo! amasholo^l galangashana kulya, ecûma cinjinja kulya, kurhi lêro catubîre wâni? Kurhi amabuye matagatifu gàjire gashandala hoshi ho­shi omu mashango ga ngasi njira?

2 Abana b’e Siyoni, abayumananaga n’amasholo oku bwinja, kurhi lêro ba­nkagereragwa oku nyungu buyungu y’ebidaka?

3 Ciru na banyambwè bajira omurhima gw’okuha abana babo ibêre. Ci kwône olubaga lwâni lwàbîre rnuzire wa cihûngo ak’enyûnda z’omu irûngu^m.

4 Abana baciri oku ibêre, olulimi lwabayumîre ebiraka n’ecûmwe, abana b’ebirhaba badwîrhe bahûna omugati na ntâye wabahà ciru n’ehihimbi hyâgwo.

5 Abakagirya ebinja-binja bishushagîre, lêro baja balengukira omu njira. Abalereragwa omu by’obugale, bakola baja bafukula ecavu n’amabo­ko gombi.

6 Amabî g’olubaga lwâni go manene kulusha ebyâha by’abantu b’e Sodo­mo, ho bàbirundulagwa omu kanya kasungunu buzira ciru n’amango g’okulambûla amaboko mpu babarhabâle.

7 Abaluzi bâlwo bo balangashanaga kulusha olubula, enshusho yâbo yali nyêru kulusha amarhà, n’omubiri gwâbo gwoshi gwàli gwa kaduku. Emisi ebalanganyiremwo yakagishusha enjuma y’akasi.

8 Lero bakola bali biru-biru nka muyeye, barhacidwîrhi bamanywa omu njira. Ecikoba c’omubiri gwâbo cikola cibananîre oku rhuvuha, cikola cûmu-cûmu bushâli.

9 Okuhirima oku bwôji bw’engôrho kwo kukulu aha omuntu ankafà n’obu­ligo aja ayûma anagangabala n’ishâli.

10 Abazire, oku barhahimwa lukogo, lêro bôhe, bakaziyenda abana babo banabalya, mw’obwo buhanya bunene bwarhogire oku lubaga lwâni.

11 Nyakasane ayukirize omutula gwâge, adubwîre obukunizi bwâge bunene, ayâsize ntakanjirwa w’engulumira omu Siyoni àyôkera ciru n’ebiriba byoshi.

12 Abâmi b’igulu ciru n’abantu kwône en’igulu ntâye ciru n’omuguma wa­ nkayemîre oku hali lusiku luguma omushombanyi ankahimire agere omu mihango ya Yeruzalemu.

13 Obwo buhanya budwîrhwe n’ebyâha by’abalêbi bâge, haguma n’amabî g’abadâhwa bâge, bo babulagaga omuko gw’abantu bîmâna.

14 Badwîrhage baja bahukuza omu njira nka mihûrha, n’emyambalo yâbo ezinzire n’omuko.

15 Erhi baciba bagera, abantu bababona banayakûzc abâbo, mpu: «Muyâke, muyâke, abo bali b’izinga! Muyâke, murhabayêgeraga!»ⁿ Oku baja balibirha barhanamanyiri ngahi bayerekîre, abanya-mahanga baderhe, obwo, mpu: «Aba ntako bankacishinga nsiku eno mwirhu!»

16 Nyakasane yene oyo wabashandâzagya, arhacilonza abalolekwo. Abadâhwa barhacilolagwa isù, ciru nta bukenge bwaciri oku bashosi.

17 Amasù girhu gàrhama gahengûza aha oburhabâle bwâyisha, bwànabuli­kana. Rhwageza amango goshi nti rhwalinda ishanja ly’ihanga lyâyishi­rhuciza, lirhanacirhucizagya^o.

18 Badwîrhe bayunja enshando zirhu, ntâkwo rhwankacihika aha mwirhu. Amango girhu gahisire, ensiku zirhu zahwîre, bulya obuzinda bwirhu buli hofi.

19 Abarhushimbire bo babidu kulusha ikozi lyabalala omu nkuba-karhî. Baja barhulibirhakwo omu ntôndo, baja barhuhengûza ciru n’omu iru­ngu n’okurhurhega.

20 Ngasi oyu akalamo kirhu kàli kacisimikirekwo, oyu kàlicikubagire, o­mwâmi washîgagwa amavurha na Nyakasane^p, ye rhwakagiderha, nti: «Ye rhwalamirakwo oyu omu karhî k’amashanja», y’oyo naye wagwaâsirwe mpira omu mwîna gw’omushombanyi!

21 Osîmage onacishinge, we munyere w’e Edomu, we yûbaka omu cihugo c’e Usi^q. Ci kwône nawe akabehe k’omutula kâkuhikakwo, wâka­nyweramwo onalaluke, kuhika oyambale obusha!

22 Obuhane bwâwe bwahwîre, we munyere w’e Siyoni, orhacihêkwe ebwa kululizibwa. Kuli we, wêhe munyere w’e Edomu, Nyakasane ahana amabî gâwe, ajalabule amabî gâwe goshi.

5

Endûlù ya karhanu

1 Nyakasane, orhayibagire okula rhwabîre, olole obone kuno badwîrhe ba­rhujira^r.

2 Ebirugu birhu binjinja byanyazirwe n’abandi, n’enyumpa zirhu zàjibwa­mwo n’entakembûlwa^s.

3 Balarha ntâbo bahali, na rhôno rhukola rhuli nfuzi na banyâma babîre bakana. 4 Rhurhacinywa amîshi g’amaliba girhu rhurhanagaguziri nsaranga. N’e­nshagali nta kucizibona rhurhanahyûziri igerha.

5 Abanzi birhu rhubahêrhe aha mugongo, rhwalibwîre, rhwàrhama, omu­rhûla gwàrhuyâsire.

6 Abanyamisri n’Abanyasîriya^t bo rhukolaga rhurhega amaboko nti nkabaga bo bârhubonera ebyankarhubuka ishali.

7 Ababusi birhu bakolaga ago mabî barhacibâho, ci kwône rhwe rhukolaga rhubarhwîre amaligo haguma n’amazibu g’obugoma bwâbo.

8 Abàli bajà birhu bo bakolaga barhurhegeka, na ntâye ciru odesirage mpu arhulikûza kuli bo.

9 Rhukola rhuja rhwahushwa n’ebishumusi by’omu irûngu erhi kuja kwalo­nza ebi rhwalya kurhuma.

10 Ecikoba c’omubiri gwirhu cikola cirhuyôca nka kuno barhurhogeza omu cibeye c’omuliro, erhi kulumwa n’ishali kurhuma.

11 Abakazi badwîrhe bakolerwa ebihigo omu Siyoni, n’abanyere kwo na kuguma, omu bishagala bya Yuda.

12 Bagwâsire abarhambo banabamanika, barhanadesiri ciru mpu bakenge abashosi. 13 Abana b’emisole bakazibarhula olwanjikwa, oku abanarhabana baja badandabagana n’emizigo y’enshâli.

14 Abashosi ntâho bacidwîrhe baja omu ihano, n’emisole erhacihuma oku mulya gw’olulanga mpu yâziha.

15 Nta bushagaluke bucirhuli emurhima, okusâmira engoma kwirhu kwàhi­ndusire mishîbo.

16 lshûngwe rhwàgwerhe oku irhwe lyàrhozire! Yajewe! Ala oku rhwabwîne rhwagomera Nyakasane!

17 Obu rhukola rhuhîrîre ntya oku nsholo y’omurhima, n’amasù garhurhûnzire n’emirenge:

18 Kuli kuba bulya entôndo ya Siyoni yahindusire irûngu, ekola eba bulu­mba bwa banyambwè!

19 Ci kwône wehe, Nyakasane, obà Mwâmi ensiku zoshi^u, we yôrha orhegeka omu myâka n’emyâka.

20 Cici cànkarhumire warhuyibagira lwoshi lwoshi? Cankarhuma waârhulekerera lwoshi lwoshi?

21 Orhugalule emunda oli, Yagirwa Nyakasane, lyo rhushubira okunali lwo­shi emunda oli; akalamo kirhu oshubikajira kahyahya nka kulya kwa mîra.

22 Kurhigi wankarhukabulira lwoshi lwoshi’! Ka wanarhushombaga oku­ ngana âho?

---

 ^a1.1 Ogu murhundu gw’e Yeruzalemu. Omuzihi aliaderha obworhere bugalugalu Yeruzalemu âja mwo erhi bubî bwâge burhuma.

 ^b1.2 Abîra ba Yuda ba mîra, balya anywânanaga nabo mpu bakamurhabâla; lero boshi bamamulekêrera. Lola muli Yer 4, 30; 30, 14: Eze 16, 37-40; 23, 22-29.

 ^c1.6 Sinza Eze 10, 18; 11, 22; 16, 37; Iz 47, 3.

 ^d2.4 Nk’omu Yer 12, 7; 30, 14; bayêresire Nyakasane nka mushombanyi wa lubaga lwâge lwi­shogwa: Israheli.

 ^e2.7 Eco cihôgêro cirhàli ca mwishingo nka kulya bashamambira, bagashâniza olusiku lukulu, ci càli ca bashombanyi balirhêra aka-Nyamuzinda.

 ^f2.13 «Munyere w’e Siyoni»: ko kuderha Yeruzalemu.

 ^g2.14 «Abalêbi bâwe»: Balêbi b’obunywesi, halya hàdesire eby’obunywesi.

 ^h3.16 «Kukugurha olukalabuye» ko kugalanjuka omu luvù..

 ⁱ3.24 «lgwarhiro ly’okulangalira ciru n’omu malibuko»: sinza Lul 16, 5; 73, 26; 3, 30; Iz 50, 6; Mt 5, 39.

 ^j3.30 Sinza Mt 5, 39: Iz 50, 6. 3, 32: Abashi mpu: «Engoko enalabarhe omwana wâyo erhi enamubwîne»: Nyamuzinda ye muzire «Ntahwa lukogo».

 ^k3.58 Nyamuzinda ye «mucunguzi» w’olubaga lwâge.

 ^l4.1 Amasholo n’amabuye matagatifu, cimanyîso c’olubaga lw’e Yeruzalemu

 ^m4.3 Lola Ayu 39, 13-17.

 ⁿ4.15 Emw’Abayahudi, abanya-byâha bàkagilolwa nka bantu ba lushomyo ntâye wa­nkabayegîre embere bacîyûnguze.

 ^o4.17 lshanja ly’ihanga ye Mîsiri bànywananaga naye oku matabâro gâbo mazinda, Mîsiri naye arhayishaga okubarhabâla.

 ^p4.20 Mwâmi Sedekyahu ye wayîmisirwe ayîrikwa ago mazîno: «Mushîgwa wa Nyakasane» Naye abashombanyi bamugwârha mpira, olubaga lwàrha omurhima, lwadaga. Lola 2 Bam 25, 6.

 ^q4.21 Cihugo ca Usi: co cirimwo abalungu ba bene Israheli, bo balimwo ba Mowabu, Amoni, ab’e Edomu (Lola Murh 36, 28; Ayu 1,1). Nabo bali barhabâzi ba bene Israheli omu ntamhala, bàbâ kucishinga bacishingira okuhimwa kwa bene lsraheli: Lola Iz 34, 5. Co càrhumaga bene Israheli bàkâgikaga Edomu omu myandiko y’Abalêbi, enyuma ly’okurhenga omu bujà e Babiloni: Lola Iz 34; Eze 25.

 ^r5.1 Endûlù ya karhanu omu Vulgata badesire oku gwo musengero gwa Yeremiya.

 ^s5.2 Entakêmbûlwa bo barhali Bayahudi, abarhali b’omu bûko bwa bene-Israheli. Bulya Abayahudi bene Israheli hoshi bàli bakêmbûle (Lola Murh 17,10.24).

 ^t5.6 Abanyasîriya bo balama e Babeli.

 ^u5.19 Ciru akaha mpu aka-Nyamuzinda kâge k’en’igulu kamashâbwa, Nyamuzinda-Nyakasa­ne, ali Ogala-byoshi. Irenge lyâge liri ly’ensiku n’amango. Entebe yâge eri y’ensiku zirhaheka omu mpingu (Lola Lui 102, 12: 145, 13: 146, 10).

BAR – – Bible en mashi du Congo

BARUKI

Enshokolezi

Eci citabu cayandikagwa na bantu banji banji. Omurhondêro gwâco gu­rhumayisa oku Baruki ye waciyandikaga erhi ali mwandisi w’omulêbi Yeremiya (1,1-14). Cikwône bigabi biguma biguma byayandikagwa n’owundi muntu erhi n’abandi bantu. Buzinda muntu muguma abiheba haguma, càbà citabu ciguma, cahêka izîno lya Baruki, muntu wagwerhe irenge linene. Eco citabu cirhuyêreka oku Abayahudi bàli kuli na aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu bàcihangana okushimbûlira enyigîrizo n’okuyunjuza amarhegeko gâbo: okusalira, okurherekêra omu milungano, okushimba Amarhegeko, okuyumvikana na bene wâbo b’e Yeruzalemu, okulangalira okuyisha kw’Omu­cunguzi.

EBIRIMWO

1. Enshokolezi: cigabi 1,1-14

2. Isala ly’abalulize: c. 1,15-3, 8

3. Olwimbo lw’oburhimanya: c. 3,9-4,4

4. Endûlù n’obulangalire bwa Yeruzalemu: c. 4,5-5,9

Amaruba ga Yeremiya: Okuleka okuharâmya banyamuzinda bw’obu­nywesi: c. 6

1

Enshula-mwanzi

Baruki embere z’olubaga lw’Abayahudi e Babiloni

1 Ebi biri binwa by’ecitabu Baruki, mwene Neriyasi^a, Neriyasi ya Masiyasi, Masiyasi ya Sedekiyasi, Sedesiyasi^b mwene Asadiyasi^c, mwene Hilkiyasi^d ayandikiraga e Babiloni, 2 omu mwâka gwa karhanu, nsiku ndarhu z’omwêzi, ga­lya mango Abakaldeya bàgwarhaga Yeruzalemu, banamudûlika muliro^e. 3 Baruki anacisomera ebinwa by’eci citabu embere za Yekoniya^f mwene Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda, n’embere z’abantu boshi balishubûzinye mpu bayish’iyumva, 4 embere z’abarhambo na bagala ba mwâmi, embere z’abagula, embere z’abantu boshi, abakulu n’abarho, embere za ngasi boshi bàli e Babilo­ni, ishiriza ly’olwîshi lwa Sudi. 5 Abantu bakazilaka, bacîshalisa, banashenga e­ mbere za Nyakasane. 6 Okubundi banacisholola ensaranga, ngasi muguma akaz’ihâna nk’oku anahashire, 7 bazirhurna e Yeruzalernu, ernw’ornudâhwa Yowakirnu, rnugala wa Helkiyasi, rnwinjikulu Salornu, n’ernwa abandi badiâhwa bali hagurna naye eyo Yeruzalernu. 8 Baruki ye wali erhi ashubûzize ebirugu by’ornu ka-Nyarnuzinda ka Nyakasane, ornu nsiku ikurni z’ornwêzi gwa Siwani, byàli birugu bya rnarhale Sedekiyasi, rnwene Yosiyasi rnwâmi w’e Yuda àtulisagya, 9 erhi Nabukondonozori mwârni w’e Babiloni arnayus’iluliza Yekoniya kurhenga e Yeruzalernu anamuhêka e Babiloni hagurna n’abarha­rnbo, abashwêke, abakulu b’olubaga n’olubaga lwoshi. 10 Banaciderha, rnpu: «Loli oku rhwammurhumîre ensaranga, ogwo rnubalè rnugulernwo ernbâgwa z’okuhâna ntûlo n’enterekêro oku byâha, rnugule enshângi, rnujire entûlo, rnuhâne enterekêro oku luhêrero lwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, 11 munasengerere akalamo ka Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, n’ak’ornugala Baltazari, lyo ensiku zâbo za hano igulu ziba nk’ez’ernalunga. 12 Okubundi obwo Nyakasane arhuhe emisi arhurnolekere n’arnasù, rhularne idako ly’ecîhôho ca Nabukondonozori, n’idako ly’ecihôho c’ornugala Baltazari, rhubarhurnikire nsiku nyinji bwenêne rhunarhone ornu rnasù gâbo^g. 13 Nirhu rnurhusengerere ernwa Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, bu­lya rhwàgornîre Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, na kuhika olusiku lw’ene, obu­rhe n’obukunizi bwa Nyamuzinda burhasag’irhurhengakwo. 14 Cazindà rnusorne eci citabu rhummurhumire lyo mujira obucîyunjuze bw’ebyâha, omu ka-Nyarnuzinda ka Nyakasane, arnango g’olusiku lukulu, n’ezindi nsiku zi­kwânîne. 15 Muyish’iderha ntya, rnpu:

I. Isala ly’abalulize

Okufulûla ebyâha

«Obushinganyanya buli bwa Nyakasane Nyarnuzinda wirhu, ci kwône kuli rhwe, nshonyi ebusù, nk’oku binabonekîne ene! Nshonyi oku rnuntu w’e Yudeya n’abantu b’e Yeruzalernu^h, 16 nshonyi oku bâmi birhu, abarharnbo birhu, abadâlhwa birhu, abalêbi birhu na balarha. 17 Bulya rhwàbihîre Nyakasa­ne, 18 rhwàmugomîre, rhurhayumvirhizagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wirhu, owàkâgirhubwîra mpu rhukulikire amarhegeko àhizire embere zirhu. 19 Kurhenga lulya lusiku Nyakasane àrhenzagya balarha omu cihugo c’e Mîsiri kuhika olusiku lw’ene, rhurhasag’ihusa okuba bagoma emunda Nyakasane Nyamuzinda wirhu ali, rhwanakaz’ikola ebigalugalu omu kurhayumva izù lyaâge. 20 Na kandi, nk’oku binabonekîne ene, amahanya garhunanîrekwo, na zi­rya nfûlago Musa mwambali wa Nyamuzinda àderhaga oku irhegeko lya Nya­kasane, lulya lusiku àrhenzagya balarha omu cihugo c·e Mîsiri mpu arhuhe ecihugo cihululamwo amarha n’obûci. 21 Rhurhayumvirhizagya izù lya Nyaka­sane Nyamuzinda wirhu, nk’oku ebinwa hy’abalêbi bâge akagirhurhumira binadesire, 22 ci rhweshi rhwàkâgenda ngasi muguma nk’oku omurhima gwâge mubî gunamubwîzire, okurhumikira abandi banyamuzinda, okujira ebiri biga­lugalu omu masù ga Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

2

1 Co cirhumire Nyakasane ayunjuliza akanwa aderhaga kuli rhwe, oku bacîrânuzi birhu balirhegesire Israheli, oku bâmi n’abarhambo birhu, oku bantu b’lsrahcli n’ab’e Yuda, 2 hano idako ly’amalunga harhasag’ijirwa ebiri nk’ebi ajizire aha Yeruzalemu, nka kulya binayandisirwe omu Irhegeko lya Musa; 3 kuhika rhwalinda rhuhika aha omuntu alya enyama y’omugala, owu­ndi naye alye enyama y’omwâli. 4 Na kulusha aho, Nyakasane abahâna omu buhashe bw’amâmi garhuzungulusire goshi, mpu lyo rhubà masheka na binioko emw’abantu b’ebihugo birhuli eburhambi n’obundi, ebi Nyakasane arhushandabanyizemwo. 5 Rhwàbà bashizi, ahâli h’okubà barhegesi, bulya rhwiàbihîre Nyakasane Nyamuzinda wirhu, erhi rhubula buyumvirhiza izù lyâge. 6 Obushinganyanya bunali bwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, ci kuli rhwe na kuli balarha, nshonyi ebusù nk’oku binabonekîne ene. 7 Ebi Nyakasane aderhaga kuli rhwe byoshi, ago mahanya goshi gacihonda kuli rhwe. 8 Rhurha­shengaga obusù bwa Nyakasane nti ahindule enkengêro z’omurhima mubî gwa ngasi muguma muli rhwe. 9 Nyakasane naye àbikirira ago mahanya ànarhu­rhumirago; bulya Nyakasane abà mushinganyanya mw’ebi àrhurhegekaga mpu rhujire byoshi, 10 ci kwône rhurhayumvirhizagya izù lyâge lyarhubwîraga mpu rhukaz’igera omu njira y’amarhegeko Nyakasane ahizire embere zirhu.

Ornusengero gw’amingingo

11 Lero bunôla, Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, we wàrhenza­gya olubaga lwâwe omu cihugo c’e Mîsiri n’okuboko kwâwe kuzibuzibu, omu bimanyîso n’ebirhangâzo, oku buhashe bunene n’okuboko kulambûle, wàcîbo­nera ntyo Izîno ly’irenge kuhika eneⁱ. 12 Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wi­rhu, rhwajizire ebyâha, rhwàlogosire, rhwàbuzire obushinganyanya oku ma­rhegeko gâwe. 13 Ojire obukunizi bwâwe burhugere kuli bulya rhukola rhusigîre mâhungà masungunu omu karhî k’amashanja wàrhushandabanyizemwo. 14 Yagirwa Nyakasane, oyumvirhize ensengero n’endûlù yirhu, orhucize erhi lukengwa lwâwe lurhumire, orhuyêrekeze olukogo lwâwe embere z’abantu bàrhululizagya, 15 lyo n’igulu lyoshi limanya oku we Nyakasane Nyamuzinda wi­rhu, bulya Israheli n’iburha lyâge Izîno lyâwe bayirisirwe. 16 Yagirwa Nyakasa­ne, olole kurhenga ebwa ndâro yâwe ntagatifu, orhukengêre: rhega okurhwiri, orhuyumvirhize; 17 lambûla^j amasù gâwe Nyakasane, obone: emifu y’ekuzimu, eyarhenzibwe omuka omu mubiri, arhali yo yankahà Nyakasane irenge n’obu­kuze, 18 ci omurhima gugogomirwe bwenêne, omuntu wagenda ayûnamirize anajogonokîrwe; amasù gali buzimangana, n’omurhima gushâlisire, byo bya­ nkakuhà irenge n’obukuze, Yagirwa Nyakasane!^k

19 Rhurhacikubagiri makwânane ga balarha erhi ga bâmi birhu obu rhwadu­bulira ensengero zirhu embere ly’obusù bwâwe, Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu. 20 Bulya warhurhulirekwo oburhe n’omutula gwâwe, nk’o­ku wanaderhaga mîra omu kanwa k’abalêbi bambali bâwe, amango wade­rhaga, erhi: 21 «Ntya kwo Nyakasane adesire: Mugombye ebirhugo, mu­rhumikire mwâmi w’e Babiloni, lyo muyishibêra omu cihugo nahâga bâsho. 22 Ci akaba murhayumvirhizi izù )ya Nyakasane ommubwizire mpu mu­rhumikire omwâmi w’e Babiloni, 23 ncijira kwoshi kuhika izù ly’arnasîma n’o­mwishingo, izù ly’omuhya-mulume n’ery’omuhya bizimangane omu bishagala bya Yuda birhenge n’omu Yeruzalemu, ecihugo coshi ciyôrhe bwâmwa, ci­rhâciyimbwemwo muntu.» 24 Ci kwône rhurhayumvirhizagya izù ]yâwe lyakâg’irhubwîra mpu rhurhumikire omwâmi w’e Babiloni, lero wayunjuliza ntyo ebinwa waderhaga omu kanwa k’abalêbi bambali bâwe, erhi: «Amavuha g’abâmi birhu n’amavuha ga balarha gabishûlwa aha gàli omu nshinda.» 25 Go gano ganakolaga galangisirwe oku idûrhu ly’omûshi n’oku mboho y’olubula lw’obudufu; bafîre omu malumwa madârhi, g’ishali n’engôrho n’obukagwa, 26 n’eyi nyumpa yakâg’iderhwa izîno lyâwe wayihindwîre yayôrha nk’oku ena­kola eyôsire ene, erhi bugamba bw’enyumpa y’Israheli n’enyumpa ya Yuda bu­rhuma.

27 Ciru na ntyo, Nyakasane, kwo warhujirîre nk’oku obwonjo bwâwe bunali n’obutûdu bwâwe bunji bwenêne, 28 nk’oku wanali erhi wadesire omu kanwa ka mwambali wâwe Musa lulya lusiku wamurhegekaga mpu ayandikire Irhegeko lyâwe embere !ya bene Israheli, waderha, erhi: 29 «Mukabà mu­rhayumivirhîzi izù lyâni, mwabona oku oyu nyamugege w’abantu yeshi anyiha, babe mâhungà ga bantu omu karhî k’amashanja nayish’ibashandabanyamwo, 30 bulya mmanyire oku barhanyumve, bali lubaga lwa cikanyi-cirhagomba. Ci kwône bacicija emurhima bonene mw’eryo ihanga lya bene balulizibwemwo, 31 banamanye oku nie Nyakasane Nyamuzinda wâbo. Nabahà omurhima n’amarhwiri g’okuyumva. 32 Bampêra irenge mw’eco cihugo balulizibwemwo, bakengêra izîno lyâni; 33 barhacibe bacikanyi-cirhagomba; bashologorhwa n’e­ bijiro byâbo bibi bakengêra omwanya gwa bishe bagomeraga Nyakasane. 34 Okubundi nshub’ibagalula omu cihugo nalaganyagya bishe wâbo Abrahamu, Izaki na Yakobo, baciyîmemwo. Nâbaluza barhanacinyihe. 35 Nâbayîmangiza endagâno y’ensiku n’amango, lyo mba Nyamuzinda wâbo, nabo babe lubaga lwâni. Ciru n’olubaga lwâni lw’Israheli ntakacilurhenza omu cihugo naluhire.»

3

1 Yagirwa Nyakasane Ogala-byoshi, Yagirwa Nyamuzinda w’Israheli, murhima gugogomîrwe, murhima gurhadêkeriri byo bidwîrhe byakubirikira. 2 Oyumvirhize Nyakasane, onababalire, bulya rhwajizire ebyâha embere zâwe, 3 wehe oyôrha obâho ensiku zoshi, ci rhwehe. rhwaherêrekire lwoshi! 4 Yagi­rwa, Nyakasane Ogala-byoshi, Nyamuzinda w’lsraheli, oyumvirhize, Waliha, omusengero gw’eyi mifu y’Israheli, bu bana ba balya bantu bàkubîhiraga: ba­rhàyumvagya izù lya Nyakasane Nyamuzinda wâbo, lêro amahanya ga­ rhunanîragekwo. 5 Orhacikengeraga ebyâha bya balarha, ci mwo kano kasanzi, okengêre okuboko kwâwe n’lzîno lyâwe^l, 6 bulya we Nyakasane Nyamuzimla wirhu, nirhu rhukâkukuza Nyakasane. 7 Bulya wahizire ecâba câwe omu mi­rhima yirhu, mpu lyo rhukaz’ishenga Izîno lyâwe. Rhulonzize rhukaz’ikukuza mw’obu bukagwa bwirhu, bulya rhwarhenzize obubî bwa balarha omu mirhima yirhu, bo bàkujiriraga ebyâha. 8 Ololage oku ene rhuli mw’obu bukagwa wa­ rhushandabanyizemwo mpu rhube banyamakobwa, bahehêrere, erhi mabî ga balarha garhuma bo bacinanûlaga kuli Nyakasane Nyamuzinda wirhu.

II. Oburhimanya: kashambala Israheli arhashangira na ndi

9 Wâni Israheli, yumvirhiza amarhegeko g’obuzîne, orhege okurhwiri kwâwe, okengukwe, orhacibe idâga.

10 Kurhi oku, wâni Israheli, ci oli omu cihugo c’abashombanyi bâwe? Ca­ rhumire washosihalira ihanga lya bene?

11 Wàhemukîre omu karhî k’abapagani, bali nka mifu, waganjirwa muli banya­kwigendera bâjà ekuzimu.

12 Kali bulya wàlesire Enshoko y’Obushinganyanya.

13 Ocishimbaga enjira ya Nyamuzinda, wankabwîne omurhûla ensiku n’ama­ngo.

14 Manyîrira ngahi obumanye buli, n’emisi, n’obukengêre: lyo omanya ngahi obunji bw’ensiku buli, omanye n’aha obulangashane bw’amasù buli n’omurhûla.

Ntaye wankahash’ifulûla obushingauyanya

15 Ndi wafulwîre aha obushinganyanya buhanda n’omu Obushinganyanya bubikirwa?

16 Ngahi baligi balya barhegesi b’amashanja na balya bàkag’ishwêka ensimba z’erubala,

17 balya bakag’irhegeka ebinyunyi by’ernalunga, balunda ensaranga n’amasholo, byo abantu bacîkubagira, balya bantu obugale bwâbo burhàgwerhe lugero?

18 Erhi balya bakâg’itula arnarhale n’obushiru bunene kuhika emikolo yabo ya­ rhaluka obukengêre?

19 Boshi bahirigisire, bakaz’iyandagalira ekuzirnu! N’abandi bayisha enyurna zâbo.

20 Abarho kulusha babalirnwo, babwîne oburnoleke banabêra hano igulu, ci kwône barharnanyaga enjira y’obushinganyanya,

21 barhashibiriraga okurnanya emikâba yabwo, nabo abana bacîyegûla n’enjira ya bishe.

22 Ntâye wayurnvirhe Obushinganyanya bwaderhwa e Kanani, nîsi erhi bwàba­ nwa e Temani,

23 ciru bene Hqgari balongereza amalenga ga hano igulu abarhunzi b’e Merani n’ab’e Tema, abahugûla emigani n’abalongereza amalenga, barhama­nyaga enjira y’Obushinganyanya barhanashibiriraga okumanya ernikâba yabwo.

24 Mâshi Israheli, ala oku enyumpa ya Nyarnuzinda^m yaluga wâni, ala oku ecihugo c’omwîmo gwâge cagaliha wâni!

25 Ciba cinene cirhajira lubibi, ciba cirîrî kurhalusa olugero!

26 Yo baburhagwa balya bantu banênènè ba rnîra, balya bàli balîrî bwenêne na ntwâli omu bîrha.

27 Arhali bo Nyamuzinda àcîshozire, arhanali bo àyeresire enjira y’Obushinga­nyanya;

28 boshi baherêrekera, bulya barhagwerhe bumanye, baherêrekera erhi buhwi­nja bwâbo burhuma.

29 Ndi wàsôkire emalunga agend’iburhôla anabuyandagaza kurhenga omu bi­tù?

30 Ndi wayikîre enyanja aj’ibulonza abulêrha oku citwîro ciri nk’ec’amasholo gacîre bwenêne?

31 Ntâye ciru n’ornuguma oyishi enjira y’Obushinganyanya, ntâye wankamanya aha bugera.

Nyamuzinda yene ye hà lsraheli obushinganyanya

32 Ci kwône, Olya oyishi byoshi, yeki oyishi enjira yabwo, àyifulûlaga n’obuke­ngêre bwâge: Yene wayimanzagya igulu burhadundagana, analiyunjuza nsimba za magulu ani.

33 Anarhume obulangashane rnpu bugende; anashub’ibuhamagala buyishe bwajuguma.

34 Enyenyêzi kulangashana zilangashana, ziyîze n’omwishingo.

35 Anazihamagale, nazo ziyakûze, mpu: «Ho rhuli hano!» Obwo zilangashane n’ornwishingo, Mulemi wazo orhumire.

36 Oyo ye Nyamuzinda wirhu, ciru nta wundi omushusha.

37 Afulwîre enjira z’Obushinganyanya zoshi, azifumbika Yakobo, mwambali wâge, na Israheli, murhonyi wâge.

38 Obushinganyanya nabwo bwàpamuka omu igulu, bwàjiyûbaka haguma n’abantu.

4

1 Obushinganyanya, co citabu c’Amarhegeko ga Nyamuzinda, na mahano ga kulama ensiku n’amango. Ngasi boshi bagashimba, bashobôla akalamo, ci abagaleka, kufa banafa. Kukwânîne okuba n’obushinganyanya

2 Galuka, mashi Yakobo, ogashimbe, shubira emunda omulengêzi guli obu wacibona.

3 Irenge lyâwe orhalihe wundi, nîsi erhi okuhà ishanja ly’ebigolo obunguke bwâwe.

4 Rhuli bany’iragi, mâshi Israheli: bulya ebisîmîsa Nyamuzinda rhwe byàfululîrwe.

Ill. Emirenge n’omulangaliro gwa Yeruzalemu

5 Ozibuhe, lubaga lwâni, we kashambala k’Israheli!

6 Bàmmuguzize emw’amashanja, ci kwône murhâhere. Mwàbihîre Nyamuzi­nda co carhumire muhânwa omu maboko g’abashombanyi.

7 Bulya mwagayîsize Lulema, mwàrherekêra abazimu, mwàleka Nyamuzinda.

8 Mwàliyibagire ommuhà eci mwalya, Nyamuzinda w’ensiku n’amango, mwàgayîsa na Yeruzalemu, nyoko.

9 Bulya erhi àbona oburhe bwa Nyamuzinda bumujakwo, aderha, erhi:

Yeruzalemu ârhuliriza abana bâge balulize

«Muyumve, mwe balungu ba Siyoni; Nyamuzinda antumire ibala likulu.

10 Nàbwîne oku bagala bâni na bâli bâni bahekwa buja, n’okwo kwârhenga e­mwa Nyamuzinda.

11 Nakag’ibalera erhi nambasîmire, erhi bàhekwa bujà, nalaka nalakûla.

12 Mumanyâge ntâye ocîshingirage oku ndi: nie nyamugosha na namunyagwa. Niono nkola kahumba erhi byâha by’abana bâni birhuma, bulya bàvunyire Amarhegeko ga Nyamuzinda,

13 barhamanyaga amahano gâge, barhageraga omu njira z’amarhegeko ga Nyamuzinda, barhanashimbaga enjira y’okubalera omu bushinganyanya bwâge.

14 Balya balungu ba Siyoni bayishage! Mukengere obujà Nyamubâho ahizire­ mwo bagala bâni na bâli bâni.

15 Bulya àbanisirekwo ishanja lyarhenga ihanga, ishanja lirhafa nshonyi, lya lulimi lurhumvûbwa, lirhakenga mushosi, lirhafa mwana na cirhaba bwo­njo;

16 lyo lyàhesire abana bazigirwa b’omukana, lyàmusiga buhumba amafirwa na bâli bâge,

17 Niono, kurhi nâmmurhabalaga,

18 Olya wammurhuliragakwo ago mahanya, ye wânammukula omu nfune z’abashombanyi binyu,

19 Kanyi, bana bâni, mucîgendere, niehe nie oyu namalekwa mpugalîre, omu buhumba;

20 nahogwire ecishûli c’omurhûla nayambala sunzu w’emishîbo; nâkaz’ilakira Ow’Enyanya ensiku z’akalamo kâni zoshi,

21 Muzibuhe, bana bâni! Mulakire ernunda Nyamuzinda ali, âmmurhenza mw’obwo burhegesi bubî, âmmukula omu maboko g’abashombanyi bi­nyu;

22 bulya niehe Nyamubâho ye mpiziremwo obulangalire bw’okucira kwinyu, nyunjwîre mwishingo gwarhenga emw’Omwîmâna: obwonjo bwâmmuyîshira kurhenga emw’Omwîmâna Mucunguzi winyu,

23 Bulya nàmmulekaga mwagenda omu malumwa n’amalibuko, ci kwône Nyamuzinda âshub’immugalula emunda ndi omu masîma n’omwishingo gw’ensiku zoshi,

24 Nk’okûla abalungu ba Siyoni badwîrhe babona obujà mulimwo buno, ntyo kwo bânabona obucire bwinyu bwa muli Nyamuzinda, bwâmmuyishira omu bushagaluke bunene, oku irenge lya Nyamubâho,

25 Bana bâni, mulembere obukunizi bwàmmurhengeraga emwa Nyamuzinda, Omushombanyi wâwe akulibuzize, ci kwône orhâyimang’ibone oku âherêrekera onamulabarhe igosi,

26 Abana bâni bazigirwa bàgezire omu njira z’olukalabuye, abashombanyi bàbaheka n’emisi ak’ezajibâgwa.

27 Mucisêze, bana bâni, muyakûze Nyamuzinda. Ye wâmmushûrhaga, Ye wânammulembûla.

28 Nk’oku mwàgwerhe omuhigo gw’okuhabukira kulî na Nyamuzinda, ntyo kwo mugalukage, mulongereze Nyamuzinda kal’ikumi kulusha burhanzi.

29 Bulya Ye wàmmuhiragakwo obu buhanya, Ye wânashub’immuhà obusîme bw’ensiku n’amango, âmmucize.

Omulangaliro gwa Yeruzalemu

30 Zibuha, Yeruzalemu. Olya wàkuhaga izîno lyâwe, âkurhûlirizaⁿ.

31 Buhanya bwâbo balya bàkukoleraga amaligo banacishingira okuhanyagala kwâwe!

32 Biri bihanya birya bishagala abana bâwe balimwo bujà! Ciri cihanya eci­shagala cayankiriraga abana bâwe.

33 Bulya, nka kulya cakushekeraga erhi ohirima, canacishingira okushâbûka kwâwe, ntyo kwo naco câlumwa n’okuhongoka kwâco conene;

34 nâcinyaga omwishingo gw’okubona cibamwo bantu banji, n’omuhimbo gwaâco gwahinduka malibuko;

35 bulya Nyamubâho w’ensiku n’amango acirhulirakwo omuliro gw’ensiku nyi­nji cibe icumbi lya bashetâni nsiku nyinji bwenêne.

36 Yeruzalemu, lola Ebushoshôkero bw’izûba, obone obusîme bukuyîshîre ku­rhenga emwa Nyamuzinda.

37 Alaga, bayîshire abana wàbonaga bagenda, bayîshire, bashubûzinye kurhe­nga ebushoshôkero kuhika ebuzikiro oku kanwa k’Omwîmâna, bâyisha bacishingira irenge lya Nyamuzinda.

5

1 Yeruzalemu, ohogole omushangi gw’emishîbo n’oburhe, oyambale obu­uze bw’irenge lya Nyamuzinda ensiku n’amango.

2 Ocîhundikire ecishûli c’obushinganyanya bwarhenga emwa Nyamuzinda, ohire n’ishûngwe ly’irenge !ya Nyamubâho w’ensiku n’amango oku irhwe lyâwe.

3 Bulya Nyamuzinda ayêrekana obwinja bwâwe omu igulu lyoshi linaba idako ly’amalunga,

4 ânakuhe izîno oku nsiku zoshi, eryo izîno ly’eri^o: «Murhûla-gwa-Bushinganyanya», na «Irenge-lya-Bukuze».

5 Yimuka, Yeruzalemu, oyimange ahalengerire, olabe ebushoshôkero bw’izûba, lola oku abana bâwe bashubûzibwe n’akanwa k’Omwîmâna kurhenga ebuzikiro bw’izûba kuhika emunda lishoshoka, erhi banashangalusire oku Nyamuzinda anakengîre.

6 Bàrhenzire omu mihango yâwe bàgenda n’amagulu, erhi baminisirwe n’abashombanyi, ci Nyamuzinda àkugalulîrebo, badwîrhwe omw’ire­nge nka kula bahêka entebe y’omwâmi.

7 Bulya Nyamuzinda ànarhegesire okuyofihya ngasi ntôndo elihûsire, lyo igulu lyoshi liyumânana, ntyo Israheli anahash’igenda kwinja omu ire­nge lya Nyamuzinda.

8 Ciru n’emizirhu na ngasi murhi gwa buku buhumula bwinja, nayo yaàrheganyîze Israheli ecihoho câyo, oku bulonza bwa Nyamuzinda.

9 Bulya Nyamuzinda âhêka Israheli n’obusîme, omu bulangashane bw’ire­nge lyâge, omu lukogo n’obushinganyanya bwârhenga emwâge.

IV. Amaruba ga Yeremiya

Empamîso y’amaruba Yeremiya^p arhumiraga abagwârhagwa bahêkwa bujà e Babiloni n’omwâmi w’e Babiloni, mpu ababwire ebi Nyamuzinda amu­rhumire.

6

IV. Amaruba ga Yeremiya

Empamîso y’amaruba Yeremiya^q arhumiraga abàgwârhagwa bahêkwa bujà e Babiloni n’omwâmi w’e Babiloni, mpu ababwîre ebi Nyamuzinda amu­rhumire.

1 Mwâlulizibwa na Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, muhêkwe e Babiloni, erhi ebyâha mwàjizire birhuma^r. 2 Hano muhika eyo Babiloni, mwâbêrayo myâka minji bwenêne, ciru kuhika oku mabu­rhwa nda; ci kwône buzinda, nâmmurhenza eyo munda n’omurhûla. 3 Kurhe­nga ene, eyo munda e Babiloni mwakaz’ibonayo banyamuzinda b’amarhale, ab’amasholo n’ab’emirhi, abakaz’ibarhulwa aha lurhugo banayôbohya amashanja bwenêne. 4 Mumanye! Murhashimbaga okw’ebyo bigolo, erhi nîsi mpu mwayôboha abo banyamuzinda^s 5 hano mukaz’ibona orhutù rhw’abantu rhuli e­nyuma n’embere zâbo rhwaja rhwabaharâmya. Ci munakaz’iderha omu mu­rhima gwinyu, erhi: «Yagirwa, Nyakasane, wenene rhukwânine okuharâmya.» 6 Bulya malahika wâni ali ekarhî kinyu, ye washibirira akalamo kinyu. 7 Bulya, olulimi lw’ebyo bibomborogo lwakomezibagwa n’omulenga, banababwikirakwo ehyûla hy’amasholo n’amarhale; biba bibomborogo, birha­nkahash’iderha ciru n’ehitya. 8 Nka kula omwana-nyere analongereza eby’omulimbo, abo bantu banarhôle amasholo batulemwo ishungwè bahira oku marhwe g’abo banyamuzinda wâbo. 9 Haligi n’amango abadâhwa bâbo babazi­mba ago masholo n’ago marhale, bagakolese oku makwânane gâbo bone, 10 ciru banalinde bagahêkera n’abakazi b’ebishungu babêra omu nyumpa y’e­nyanya. N’abo banyamuzinda b’amarhale, b’amasholo n’ab’emirhi, banabaya­mbike emyambalo nka bantu. 11 Ci kwône bonene barhankacîcingakwo ngisha erhi nnundo, oku bayambîrhage ntyo emyambalo y’obwâmi, abantu bana­kaz’ibahôrhola amalanga, bulya akatulo k’omu mpêro zâbo kanakaz’ibayudû kirakwo kanji bwenêne. 12 Abo banyamuzinda, banabemwo ofumhasire akarhî k’obukulu nka mucirânuzi wa cihugo, n’obwo ciru arhankahash’iyîrha owamu­jirire kubî, 13 banabemwo n’ofumbasire engôrho n’embasha, cikwône arha­nkacicinga oku bîrha n’oku bishambo. 14 Kwo binaligi oku barhabà banyamuzi­nda, kuziga murhabayôbohaga! 15 Nka kula endaha mbere erhakolesibwa kuli bici, 16 kwo n’abo banyamuzi­nda bali ntyo amango bamabahira omu mpêro zâbo: amasù gâbo ganayunjule katulo kabalazibwa n’abantu bajà omu luhêro. 17 Na kula owajacîre mwâmi bamuhamikira omu nyumpa, balinda okugend’imuniga, ntyo kwo abadâhwa bahamika empêro n’enyumvi buzibuzibu n’orhuhamikizo, mpu abo ba­nyamuzinda bankahêkwa n’ebishumûsi. 18 Banayâse orhumole rhunji rhunji kulusha orhu bankaciyâkiza bonene, n’obwo abo banyamuzinda barhankaha­sh’ibona ciru n’akaguma mulirhwo. 19 Kwo bali nk’era mitungo y’oluhêro: aba­ ntu banaderhe mpu enahabe erhi yanalundugusirwe omu ndalâla, nabo ennu­ndo erhenge omu idaho enabalundugurhe haguma n’emyambalo yâbo, barhanayumve. 20 Barhabona oku busù bwâbo bwayiruhire n’omugi gw’omu luhêro. 21 Bakubukubu, orhwiremberembe n’orhundi rhunyunyi, ebyo byoshi binakaz’ibabalalira oku mubiri gwâbo n’oku irhwe, ciru na babûsi banakaz’i­bagerakwo. 22 Co mwamanyirakwo eco oku barhaba banyamuzinda; kuziga murhahiraga mukabayôboha! 23 Baba bashîge masholo g’okubayinjihya, ci kwône nka nta muntu w’okukaz’igakulakwo engisha, bonene barhankagayinjihya mpu galangashane. Bulya erhi batulwa barhayumvagya akantu. 24 Ebyo bibomborogo banabigule oku citwîro cidârhi. Ci kwônene birhayimbwamwo mûka gwa buzîne. 25 Kulya kuba barhajira magulu, banaje babarhulwa aha lurhugo, buzira hicikirizô, baje bahûsa abantu amasù. Balya babarhumikira nabo zinali nshonyi kuli bo, bulya erhi bankarhibukira oku idaho barhankacizûsa bonene, kuhika abo bambali bâbo babarhabâle. 26 Erhi abantu babayimanza, bonene barhankahash’icidu­nda, bakabayimanza oluhengu, barhankaderha mpu baciyinamula bonene; n’erhi abantu babarherekêra entûlo, kunali nka kuzirhûla emifu. 27 N’ebintu bàbarhulaga, abadâhwa bâbo banabiguze bacîboneremwo obunguke; ciru n’ebindi bakâbo babirhwêsemwo omunyu, barhanaderhe ciru mpu babihakwo omukenyi n’omuzamba. Omukazi oli omu mugongo n’owaciburhaga, banahu­ma oku ntûlo z’abo banyamuzinda. 28 Kuziga mwanamanyiraga kw’ezo nyiga­nyo oku barhaba banyamuzinda, murhakâg’ibayôboha! 29 Kurhigi bankaderhwa Nyamuzinda menemene, n’obwo banakazi­ rhumikira abo banyamuzinda b’amarhale, b’amasholo n’ab’emirhi? 30 Abadâhwa banahêke engâlè omu mpêro zâbo, basharhule emyambalo bayambirhe, bacikungule emviri bamôme n’obwânwa, n’irhwe lirhali libwîkire: 31 barha­ngirage balumba obwo n’okuyâmira embere za banyamuzinda wâbo nka bantu bali omu mishîbo. 32 Abadâhwa banayanka emyambalo y’abo banyamuzinda bayiyambike bakâbo n’abana bâbo. 31 Abo banyamuzinda, obajirire kwinja e­rhi kuligo, ntâco bankahash’imugalulira; barhankanahash’iyimika mwâmi erhi kumuyîmûla. 34 Na kandi barhankahashivangulira omuntu obugale nîsi erhi okumuha ciru n’olusaranga luguma; nka hali owabuzire buyunjuliza eciragâne abajirîre, barhakahasha okumudôsa ecarhumire. 35 Barhankayôkola omuntu omu lufu, erhi nîsi okurhenza omuzamba omu maboko ga cirimisi. 36 Barha­ nkahurhûla omuhûrha; omuntu oli omu mbaka barhankamukûla muli zo, 37 e­rhi okufa omukana bwonjo, erhi ciru okubabalira enfûzi. 38 Abo banyamuzinda babwîke amarhale n’amasholo, kwo banali nka gala mabuye bahumba omu ntôndo, ababarhumikira nshonyi zâbabumba. 39 Kurhigi rhwankacîkebwa erhi kuderha nti bali banyamuzinda!. 40 Abakaldeya nabo bone banababonese nshonyi: gala mango babona aka­duma bagend’ikayimanza embere za Baali, bamuhune mpu oyo muntu aderhe, nka kuno oyo nyamuzinda wâbo ankahash’iyumva^t; 41 ci barhankahash’irhima­nya kw’oko, bakabajandika, bulya nta kurhimanya bagwerhe! 42 Abakazi banashwêkere omugozi ecibunu, baburhamale oku njira, barhangire bayôca omulolo ahali h’enshangi, 43 na muguma muli bo akakululagwa n’omugera wacigerera mw’eyo njira, akagend’ihusha bo naye , nyamukazi erhi agaluka arhondêre okugayaguza owabo mpu barhayumanîni naye, bulya yehe ntâye wacimwishozire, n’omugozi gwâge ntâye wagutwîre. 44 Ngasi byoshi biyêrekire abo banyamuzinda, bunali bunywesi; kurhigi bankalolwa erhi kuderhwa mpu bali banyamuzinda? 45 Babinji ba mirhi babakolaga n’abatuzi b’amasholo, barhankanahinduka mpu bashusha kundi-kundi okurhali kulya abo balenga balonzagya mpu bayoôrhe. 46 Ciru n’abo bàbakolaga bone barhankalama myâka minji. 47 Kurhigi obulenga bw’amaboko gâbo bwankaba banyamuzinda? Ntyo kwo abo bantu bayishisigira iburha lyabo obunywesi n’enshonyi. 48 Ebîrha bikayishira abantu erhi mbaka ndebe, abadâhwa b’abo banyamuzinda banajire ihano ly’okulonza ngahi bagend’icifulika haguma na banyamuzinda bâbo. 49 Kurhigi barha­nkamaywa oku barhali banyamuzinda abarhankahash’icifulumula omu bîrha e­rhi kucicinga omu mbaka? 50 Binaba bintu bishîge amarhale n’amasholo, buzinda byâyish’ibonekana oku bunali bunywesi bwone; embere za boshi, embere z’abantu n’amabî, n’oku nta cijiro ciru n’eciguma ca Nyamuzinda cibabâmwo. 51 Ndigi yeki orhabwini oku kwo kunali abo barhali banyamuzinda » 52 Bulya barhankayimika mwâmi omu cihugo, erhi okuniekeza abantu e­nkuba; 53 barhankatwa emmanja z’abantu, erhi kuciza olagirizîbwe, kwo banali kula hungwe abalala emalunga, nta buhashe bajira. 54 Oluhêro lw’abo ba­nyamuzinda babwîke amarhale n’amasholo erhi lwankagwârha muliro, abadâhwa bamwo banaciyâkire bafumye akakoba kabo, ci bôhc banasingônoke nka bisinde bya mirhi omu karhî k’engulumira. 55 Barhankahash’ilwîsa omwâmi e­rhi nîsi omushomhanyi. 56 Kurhigi omuntu ankayemêra erhi kucikebwa mpu bali banyamuzinda? 57 Abo banyamuzinda babwisirwe ecula c’amarhale n’amasholo, barha­nkahash’icifulumula omu maboko g’ebishambo erhi g’abanyazi, abacîgwârhîre mîsi babanyaga ago masholo n’amarhale, babihêke haguma n’emyambalo bàlibayambisire, ciru barhankahash’icîrhabâla. 58 Kuziga okuba mwâmi wayeêrekana oburhwâli kwo kukulu; nîsi erhi ecirugu c’omu nyumpa cakolesibwa na nnaco co cikulu kulusha abo banyamuzinda b’obunywesi; erhi ciru olumvi lw’omu nyumpa luyigalira ebirugu bimuli, lwo lukulu hali abo banyamuzinda. 59 lzûba, omwêzi n’enyenyêzi bimoleka bijire omukolo byahîrwe, binaguyu­njulize; 60 omulazo nagwo, gukalangashana gunasimîse amasù; empûsi enahûse omu ngasi cihugo, 61 ebitù nabyo biyûkirize irhegeko byahîrwe na Nyamuzinda ly’okugera omu igulu lyoshi; n’omuliro gumanuka emalunga gusingônola ento­ ntôndo n’emizirhu, gunajire omukolo gwarhumirwe. 62 Ci kwône, abo banyamuzi­nda barhahisiri kw’ebyo oku bwinja n’oku buhashe. 63 Kuziga ntâkwo rhwa­nkacikebwa erhi kuderha nti bali banyamuzinda, bulya banayabirwe n’okuciraânula, barhankanakwânana abantu bici. 64 Mumanyirage obwo oku barhali banyamuzinda, murhabayôbohaga! 65 Bulya barhankahash’ihehêrera mwâmi erhi kumusûhira obwanga, 66 nta cimanyîso c’oku nkuba bankahash’iyêreka abantu, barhankalangashana nk’i­ zûba erhi kumoleka nka mwêzi. 67 Ensimba z’erubala zibalushire: bulya zohe zinalibirhire ahali ecigala zicifulike abazishimbire. 68 Nta kantu ciru n’akaguma kankayêrekana oku bali banyamuzinda, kuziga murhabayôbohaga! 69 Abo banyamuzinda bâbo b’emirhi bashîzirwe amasholo n’amarhale, kwo banali nka cisinde cigwîke omu ishwa ly’emyungu, co cirhalanga cici. 70 Niîi e­rhi nk’ishaka lya mishûgi omu karhî k’ishwa, lyo lirhwâkwo ebinyunyi bya ngasi lubero, kandi erhi nka murhumba bakabulîre omu mwizimya, ntyo kwo bali abo banyamuzinda b’emirhi bashîzirwe amasholo n’amarhale. 71 Omu kubona emyambalo y’akaduku n’ecitâni byababolerakwo, lyo mwankamanya oku barhali banyamuzinda. Cazinda nabo bone balundugurhwa, bayish’ihinduka nshonyi. 72 Omuntu mushinganyanya orhagashâniza nshusho ya muzimu ye mukulu, yeki wâyish’ifulumuka enshonyi!

---

 ^a1.1 Omu cihebraniya, Neriyasi ye Neriyahu ; Masiyasi ye Masyahu;

 ^b1.1 omu cihebraniya, Sedekiyasi ye Sedekiyahu, Masiyasi ye Mashiyahu

 ^c1.1 omu cihebraniya, Asadiyasi ye Asadyahu

 ^d1.1 omu cihebraniya, Hilkiyasi ye Hilkiyahu

 ^e1.2 Mwâka gwa karhanu kurhenga Abayahudi bahêkagwa e Babiloni. Lola Yer 52, 12; 2 Bam 25, 8.

 ^f1.3 omu cihebraniya, Yekoniya ye Yekonyahu

 ^g1.12 Okulama idako ly’ecihôho ca Nabukondonozori kwo kulangwa na Nabukondonozori.

 ^h1.15 Aga mahano gayêrekire gurhi Ahayahudi bacijaga emurhima, bayemêra oku bàbihire (Bar 1, 15-20), bàgerêreza oku Nyamuzinda abahîre obuhane bushingânîne (Bar 2, 1-10). Rhulole muli Dan 9, 4-19.

 ⁱ2.11 Okurhenga omu bujà bw’e Mîsiri kw’oluhaga lw’Israheli, kwàrhuma irenge lya Nyamu­bâho lyalengerera; okwo kwàrhuma baba n’obulangalire omu ngasi cijiro c’obucire. Omu kucihà olukengwa, Nyamubâho ayôkola Bayahudi baguma (Bar 2, 11-18), ci, barhali balingânîne okubabalirwa (Bar 2, 19-26), cikône Nyamubâho abamanyisa oku olubaga lwâge lucîyunjuze lunamugalukire (Bar 2, 27-35). Isala ly’okucîyunjuza (3, 1-8).

 ^j2.17 lambûla amasù, kandi erhi: « bungûla amasù »

 ^k2.18 «Abirhohye b’en’igulu» bwo balanganyizibwe obucunguzi (Lola Sof 2, 3).

 ^l3.5 Eyi milongo: 3, 5-4, 1, eyêrekîre Obukuze bw’obushinganyanya. Rhulole muli Mig 8; Burh 24; Ayu 28.

 ^m3.24 Enyumpa ya Nyamuzinda, kwo kuderha igulu.

 ⁿ4.30 Omwandisi amarhuliriza ecihugo ca Yeruzalemu omu kucilaganya Omucunguzi wayi­sh’iciyûbaka buhyahya. Omulêbi ali adesa Yeruzalemu omu nderho ziri zayîbusa Iz 40-55; Yer 31-33.

 ^o5.4 Agandi mazîno ga Yeruzalemu, rhulole muli Iz 1, 26; 60, 14; Yer 33, 16; Eze 48, 35. lzîno lihyahya lirhengerîre kuli Iz 43, 1; 56, 5-6; 62, 2. 4. 12.

 ^p5.9 omu cihebraniya, oyu mulêbi aderhwa YEREMIYAHU

 ^q6.0 Yere;iya, omu cihebraniya ye YEREMIYAHU oyo enfarasè n’ecigereki byahindwire Yeremiya, bulya enfarasè n’ecigereki bijira embaka z’okuhubula erq herufi H, omu cihebraniya ba «h» bali basharhu: babiri b’ebiraka n’ola ohubulwa nka omu mashi, kiswahili n’ecingereza

 ^r6.1 Aga maruba gàlishambîre kuli ngasi baharâmya banyamuzinda bâbo b’obunywesi.

 ^s6.4 Lola Yer 10, 1-16; Iz 40, 20.

 ^t6.40 Abakaldeya, aha, badâhwa ba Baali badesirwe. Rhulole muli Dan 2, 2.

EZK – – Bible en mashi du Congo

EZEKIYELI (Yehezqel, Yehezekiyeli) יחזקאל

Enshokolezi

Yehezekiyeli ali mudâhwa mukulu wakag’icîlibuza bwenêne erhi ka-Nyamuzi­nda n’oburherekêre bw’emilungano birhuma. Akuhâna amahano nka badâhwa omu bworhere bw’obushinganyanya. Cikwône oyu mudâhwa ali mulêbi. E­nyigîrizo nyinji za Yezekiyeli zirhenga omu kubonekerwa kwâge: okubonekerwa n’engâlè ya Nyamuzinda (c. 1-3), okubona akabanda kw’orhuvuha rhuzîne (c. 37); okucîshalisa erhi ka-Nyamuzinda kahyahya karhumire (c. 40-48); abakazi babirhi (c. 23) na ntyo na ntyo.

Ecitabu caYehezekiyeli cimayisa oku Yehezekiyeli ayigirizagya e Babeli kurhenga okubunga kurhanzi (593) kuhika omu mwâka gwa 571 embere Kristu aburhwe. Ayigirizize n’e Yeruzalemu nayo. Ecigabi cirhanzi cishambala bwenêne bwene­ ne kuli Yeruzalemu.

Yehezekiyeli ashimba enyigîrizo z’abalêbi bamushokoleraga. Cikwône alerha e­ngerêrezo mphyahya: Amalaganyo Mahyahya bwàli bwonjo Nyamuzinda afira­ ga abantu (16,62-63). Omucunguzi walaganyibagwa Yehezekiyeli arhali mwâmi w’okuharâmya ci «lungere» w’amashanja (34, 23; 37, 24), ali murhambo wa Nyamuzinda (34, 24). Nyamuzinda yene wayish’iba mwâmi (45, 7 n’ebindi bigabi).

Yehezekiyeli asêza bwenêne oku Nyamuzinda ayish’ihemba ngasi muntu nk’o­ ku akozire (c. 18 na 33). Ayigîriza oku oburherekere, entûlo n’obuzigire biba bya busha amango birhajizirwi n’omurhima goshi gw’omuntu. Kuli kwa bulagiîrire okuba n’omurhima muhyahya (11, 19; 36, 26).

Yehezekiyeli ye warhangiraga olubero lw’abandisi bahyahya babonekeragwa kwâgo kwâgo, olwo lubero lw’abandisi luderhwa lubero lw’abandisi b’ «amafu­llûo» gamanyisa iragi ly’abemêzi olusiku luzinda.

EBIRlMWO

1. Okuhamagalwa kw’omulêbi: cigabi 1-3

2. Okukalihirwa n’okurhegekwa kw’obûko bwa Yuda: c. 4-24

3. Nyamuzinda ashambâza amashanja: c. 25-32

4. Omulêbi arhuliriza olubaga amango gw’okurhêrwa kwa Yeruzalemu n’omu mango gakulikiraga: c. 33-39

5. Okubonekerwa n’aka-Nyamuzinda kahyahya n’okuyumanyanya idini , amango olubaga lwagaluka omu Palestina-Israheli: c. 40-48

1

Enshula-mwanzi

1 Omu mwâka gwa makumi asharhu, omu mwêzi gwa kani, omu nsiku i­rhanu z’omwêzi, erhi ndi ekarhi k’abalulize, oku burhambi bw’olwîshi Kebari, amalunga ganaciyiguka, nabona amalêbi garhenga emwa Nyamuzinda. 2 Omu nsiku irhanu z’omwêzi -gwàli mwâka gwa karhanu kurhenga mwâmi Yoyakini alulizîbwe-, 3 akanwa ka Nyakasane kanacibwîrwa omudâhwa Yeheze­kiyeli, mwene Buzi, omu cihugo c’Abakaldeya, oku burhambi bw’olwîshi Kebari. Ahôla ho okuboko kwa Nyakasane kwamurhindakwo.

Okubonekerwa n’engale ya Nyakasane

4 Nakâg’isinza: kwanaciyisha empûsi yakâg’ihûsa kurhenga olunda lw’e mwênè, cali citù cinênènè cali ciyunjulîne bulangashane bwa muliro n’omu kagarhî gw’ogwo muliro mwakazâg’irhenga engulumira eri nka njuma ya lubu­la^a. 5 Omu kagarhî nanacibonamwo ebiri nka nsimba ini. Enshusho yazo kwo yàli nka ya bantu. 6 Zàli zigwerhe ngasi nguma malanga ani na ngasi nguma byûbi bini. 7 Amagulu gâzo gali bwimâna n’ensenyi zâgo zàli zishushîne n’ense­nyi z’enkafu, zànakazâg’ilangashana nka mulinga mushuke. 8 Amaboko gàli nka ga muntu, gali ah’idako ly’ebyûbi byâzo, ganali gayêrekîre ebwa mpande ini z’igulu, n’amalanga gâzo n’ebyûbi byâzo okuziri ini kwo na kwo. 9 Ebyûbi byâzo byàli bilungîne ngasi ciguma oku câbo. Zirhakazâg’ihindamuka erhi zabâga zagenda, ci ngasi nguma yakag’ija emhere yayo. 10 Enshusho yamala­nga yazo yàli nshusho y’amalanga ga muntu. Zoshi oku ziri ini zàli zigwerhe amalanga gali nka ga ntale, ebwa kulyo; zoshi oku ziri ini zali zigwerhe amala­nga gali nka ga mpanzi, ebwa kumosho; zoshi oku ziri ini zali zigwerhe amala­ nga gali nka ga nyunda. 11 Ehyûbi byâzo bilambtlkîre enyanya. Ngasi nguma yàli egwerhe byûbi bibiri bilungîne na bindi bibiri bibwikîre omubiri gwâyo. 12 Zakazâg’ija zagenda ngasi nguma embere yayo. Zajaga zaja zinahesirwe na mûka, zirhanajaga zahindamuka erhi zajaga zagenda. 13 Ekagarhî k’ezôla nsimba yali ngali nka masese gatumbûka muliro, gaka­zâg’imoleka nka bimole, gajaga gaja eyi n’eyi ekarhî k’ezôla nsimba; mw’o­gwôla muliro mwakazâg’irhenga obulangashane, na mw’ogwôla muliro mwakazâg’irhenga emilazo. 14 Ezôla nsimba zajaga zagenda zanagaluka zinali nka mulazo. 15 Nanacilolêreza ezôla nsimba: oku idaho kwali omuzizi, aha burhambi bwâzo oku zinali ini. 16 Eyôla mizizi yakazâg’ilangala nka njuma ya njwijwi. Oku enali ini yàli eshushîne; omu kubonekana yali eyôsire nk’ejire yashome­kwa ngasi muguma omu gwâbo. 17 Erhi yabaga yagenda, yakag’ija ebwa mpa­nde ini, erhanajaga yahindamuka erhi yabâga yagenda. 18 Obunene bwâyo bwàli bulengerîre, n’oku enali ini yàli eyunjulirîne masu omu marhambi goshi. 19 Erhi ensimba zabâga zagenda, eyôla mizizi nayo enazigende eburhambi, n’e­rhi ensimba zabalalaga, eyôla mizizi nayo enabalale. 20 Olunda mûka abaga ayihêsire lwo na lunda eyôla mizizi yakazâg’ija, yanakâg’iyimangira caligumi­za, bulya mûka wàli omu nsimba ye wànali muli eyôla mizizi. 21 Erhi ensimba zagendaga, nayo eyôla mizizi enagende, erhi zayimangaga, nayo eyôla mizizi enayimange, n’erhi ensimba zabalalaga, eyo mizizi nayo enabalale, bulya mûka wàli omu nsimba ye wàli n’omu mizizi. 22 Oku marhwe g’ezôla nsimba kwàli oluli nka lurhalarhala lwakazâg’ilangashana nka njuma ya lubula; lwàli luba­mbulîre aha nyanya ly’agôla marhwe gâzo. 23 Ah’idako ly’olôla lurhalarhala, hali ebyûbi biyêrekerîne ciguma ebwa câbo; ngasi nguma yali egwerhe byûbi bibiri bizibwisire omubiri. 24 Nanaciyumva olubî lw’ebyôla byûbi byâzo: erhi zabâga zagenda, lwàli nka lubî lwa mîshi manene gavongoboka, nk’izù ly’Ogala-byoshi; lwàli nka lubi lwa mwandu gwa bantu, nka lubî lwa murhwe gwa balwî. Erhi zayimanganga zinafunye ebyûbi byâzo. 25 Kurhenga aha lurhalarhala lwàli aha nyanya ly’ama­rhwe gâzo, hayumvikana izù. 26 Aha nyanya ly’olwôla lurhalarhala lwàli aha nyanya ly’agôla marhwe gâzo hàli eliri n’iibuye lyâbuka, lyàli nka ntebe y’obwâmi, n’oku nyanya y’eyôla ntebe kwàli oli nka muntu enyanya bwenêne. 27 Okubundi nanacibona eri nka nshusho yalangala nka njuma, oguli nka muliro omu marhambi gâge mwoshi; kurhenga agali nka marhungu gâge kuhi­ka enyanya, na kurhenga agali nka marhungu gâge kuhika ahanshi, nanacibona oguli nka muliro gwa kazâg’imoleka omu marhambi mwoshi. 28 Gwàli gushu­shire omutirigongo gubonekera omu bitù amango g’enkuba: ntyôla kw’obwôla bulangashane bwàli omu marhambi. Bwàli nka buboneke bw’irenge lya Nyaka­ sane. Nanacisinza, nakulumba bubî oku idaho; nanaciyurnva izù ly’owaka­zâg’inderheza^b.

2

1 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu^c, yîmanga, nakudôsa». 2 Mûka anacinjamwo nk’oku anali ambwîzire, anyîmanza. Okubundi nanaciyumva olyâla wakag’indesa. 3 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, nkola nakurhuma emwa bene Israheli, emw’olubaga lw’abagoma, abagoma bangomeraga. Bone na bishe bangomire kuhika oku lusiku lw’ene. 4 Emwa abôla bana ba­gwerhe irhwe lizibu n’omurhima gudundagwîre, yo nkurhumire, nti ogend’iba­mbwîrira, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho! 5 Bakuyumve nisi erhi babe barhakuyumvirhi, -bulya eba nyumpa ya bagoma-, bâmanya oku haba omulêbi ekarhî kabo. 6 Ci woyo, mwene omuntu, orhabayôbohaga, orhanayôbohaga ebinwa byâbo, bulya oli ekarhî kabo nka ôli ekagarhî k’emi­shûgi na bulya otamîre oku mahiri-joka. Orhayôbohaga ebinwa byâbo o­rhanabayôbohaga bône, bulya liri iburha lya bagoma. 7 Obabwîre ebinwa byâni, babiyumve nisi erhi babe barhabiyumvirhi, bulya liba iburha lya bago­ma. 8 Ci woyo, mwene omuntu, yumva oku nakubwîra: orhabâga mugoma aka eyôla nyumpa y’abagoma; obumbûle akanwa onalye ngasi ebi nakanakuhà». 9 Nanacilolêreza: nabona okuboko kulambulîrwe emunda ndi kunafumbasire ecitabu cizinge. 10 Anacicibungûlira embere zâni: càIi ciyandike olunda n’olundi; càIi ciyandikekwo: «Ndûlu, njamu, mirenge!»

3

1 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ebyôla bakuyêrekize obilye! Olye ecôla citabu, onakanye, ogendidôsa enyumpa y’lsraheli!» 2 Nanacibu­mbula akanwa, andîsa cirya citabu. 3 Anacimbwîra, erhi; «Wâni mwene omu­ntu, lya, oyigurhe eci citabu^d nkuhire». Nanacilya: omu kanwa canunira nka buci. 4 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, okanye, oje emwa bene l­sraheli, onabahêkere ebinwa byâni. 5 Bulya arhali emwa lubaga lw’iderha li­rhayumvikana nîsi erhi emwa lubaga lwa lulimi ludârhi yo nkurhumire, ci cemwa bene Israheli. 6 Arhali emwa mbaga mwandu, ez’iderha lirhayumvikana n’ez’olulimi ludârhi, zirya orhayumva ebi zaderha. Nk’emwâbo nakurhumaga, bali bakuyumva. 7 Ci bene Israheli barhalonzizi okukuyumva, bulya barhalo­nza okunyumva; kulya kuba enyumpa y’Israheli yoshi eri ya cikanyi-cirhago­mba n’omurhima muzibu. 8 Neci, alaga oku namàjira obusù bwâwe buzibu nk’obusù bwâbo, n’amalanga gâwe mazibu nk’amalanga gâbo. 9 Amalanga gâwe nâgazibuhya nka diyama, yo elusha ibuye okuzibuha. Orhabayôbohaga, orhabarhinyaga, bulya bali iburha lya bagoma». 10 Anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ebinwa byoshi nkubwîzire, obibîkirire emurhima, onabiyumvîrhize n’amarhwiri gombi. 11 Okubundi oka­nye, oje emwa abalulize, emwa bene olubaga lwâwe, ogendibadesa. Bakuyu­mve nîsi erhi babe barhakuyumvîrhi, oj’ibabwîra, erhi: «Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho!» 12 Okubundi Mûka anacinyehukana, naja nayumva omu nyuma zâni olubî luli nka cihogêro, lwaja lwaderha, erhi: «Liganze irenge lya Nyakasane ngasi ahâli n’ah’âbà hoshi!» 13 Olwôla lubî lwàli lwa byûbi bya zirya nsimba byayi­shaga byakubakubira ngasi ciguma ebwa cindi; lwàli lubî lw’erya mizizi yàli âha burhambi bwâzo, na lubî lwa cihogêro. 14 Mûka anacinyehûkana, ampêka. Nagenda erhi nnankunîre n’omurhima guyunjwîre burhe, ci n’erhi okuboko kwa Nyakasane kungwêrhe buzirho. 15 Nanacihika aha Tel-Abibu, emwa aba­lulize, eburhambi bw’olwîshi Kebari, ho bàli bayûbasire; nahandaho nsiku nda ndi nka kadunduguli ekarhî kâbo.

Omulebi kw’ali nka mulanzi w’olubaga

16 Erhi kugera nsiku nda, akanwa ka Nyakasane kantindakwo, erhi: 17 «Waâni mwene omuntu, nkujizire mulanzi w’enyumpa ya bene lsraheli: mango okayumva oluderho lw’ekanwa kâni, onagend’ibarhonda oku nie nkurhumire. 18 Erhi nankabwîra nyankola- maligo, nti: «Kufa wâfa», nawe okabula kwakâmurhonda, okabula kwakâderha lyo ohanza oyo nyankola-maligo mpu aleke olugendo lwâge lubî lyo alama, oyôla nyankola-maligo yêhe anafana obubî bwâge, ci omuko gwâge nakulyûzegwo. 19 Ci erhi w’oyo wankarhonda oyo nyankola-maligo, akanabula kugokôla n’okuleka olugendo lwâge lubî, yêhe anafana obubî bwâge, ci w’oyo wanayôkola obuzîne bwâwe. 20 Erhi omushinganyanya akaleka obushinganyanya bwâge, akakola amabî, nanahira omurhego embere zâge: kufa akanafa. Akaba orhàli omurhonzire, afana ecâha câge, n’ebijiro by’obushinganyanya ajizire barhakacibikengêra, ci omuko gwâge nakulyûzegwo. 21 Ci erhi wakarhonda omushinganyanya mpu amanye ankajira ecâha, akanalek’ijira ecâha, kulama akanalama, bulya ali a­rhonzirwe, nâwe, wene wanaciza obuzînc bwâwe».

I. Embere Yeruzalemu arhêrwe n’ababisha

Yehezekiyeli, iderha lyamugenda

22 Ahôola go mango okuboko kwa Nyamubâho kwarhindaga kuli nie, anacimbwîra, erhi: «Yîmuka, okanye oje ebwa kabanda, najikubwîra». 23 Na­ naciyimuka nanacija ebwa kabanda, nalola oku irenge lya Nyamubâho lyàli liyimanzire eyôla munda, lyàli liyosire nka lirya irenge nanabonaga hofi na o­lwîshi Kebari, nanacikumba bûbi 24 Okubundi Mûka wa Nyamubâho anacinja­mwo, anyîmanza akaz’indesa. Ambwîra, erhi: «Okanye ogend’iciyîgalira omu mwâwe. 25 Wâni mwene omuntu, lola oku bakola bagend’ikushwêka n’emigozi eryâla orhankahashi cishwêkûla , orhânahash’icîrhenze muli yo^e. 26 Olulimi lwâwe nalugobekera ebiraka, waba kaduma, waleka okukazibarhonda, bulya liri iburha lya bagoma. 27 Na, amango nânakudese, nânashub’ikuyîgula aka­nwa, wanababwîra, erhi: Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho adesire: Ngasi yêshi walonza okuyumva, ayumve na ngasi yêshi orhalonza okuyumva, aleke, bu­lya bacibêra iburha lya bagoma.»

4

Okumanyîsa oku Yeruzalemu âgorhwa

1 Mwene omuntu, yanka itofali, olihebe embere zâwe: Otâkekwo olugo Yeruzalemu. 2 Enyuma z’aho wânarhangira okugorha olwôla lugo, wanalulundikakwo ebisinga, wanaluhirakwo enkingi, wanaluyunjuza birâlo, wanaluzonza bimpokolo omu marhambi moshi. 3 Okubundi, wanayanka olukalangiro lw’ecûma, lube nka lwo luyûbasirwe ekarhî kawe n’olugo, Waânayêrekera emunda luli, wânalugorha, loshi oluzonge. Cimanyiso ecôla oku mulala gw’Israheli. 4 Gwesherera oluhande lw’ekumosho, cibarhuze ecâha c’omulala gw’I­sraheli, Ensiku wakanagez’ogwishîre ntyôla erhi zo onabarhwîremwo ecâha câbo. 5 Niene nkugerîre emyâka y’ecôla câha câbo, gali mango ga nsiku maga­na asharhu na makumi gali mwenda, na muli agôla mango wânabarhulamo ecâha c’omulala gwa bene Israheli. 6 Hano oba wamàziyûsa, wânagwesherera kandi olunda lw’ekulyo, wânacibarhuza ecâha c’omulala gwa Yuda, wanageza nsiku makumi ani. Nâkugerera amango, lusiku luguma oku mwâka muguma, 7 Wânayêrekera lulya lunda Yeruzalemu agorhîrwe, wanayînamula okuboko kwâwe kulyo kurhali kubwîkire na cici, wânaderha ebinwa bya obulêbi kuli Yeruzalemu, 8 Lola oku nâkushwêka n’emigozi, lyo olekikazihindamukira olu­nda n’olundi, kuhika omale ezôla nsiku zâwe z’okushwêkwa, 9 Kuziga orholage engano, emparabuka, emporoji, ebishimbo, enkole, obulo: ebyôla byoshi wânabivanganya haguma, obidêkere nyungu nguma ojiremwo omugati gwâwe, Ensiku wâkanageza oli ogwêsherire lunda luguma erhi na ogwôla mugati gwâwe gwo onadwîrhe wâlyakwo, 10 N’ebyôla biryo wâkazilyakwo, wânakazirhôla lugero lwa sikeli nguma, byo wâkalya oku lusi­ku, oku lusiku luguma loshi. 11 Wâkazinywa amîshi ci konene ga lugero wânakazinywa ecigabi ca kali ndarhu c’e setiri omu lusiku lugumagumà, 12 Ebyôla biryo byâwe wânakaziryanka mburungusè ya mugati ogu wàyokeraga oku mazî g’abantu erhi bânabona, 14 Wânaderha erhi: «Ntyâla kwo adesire Nyamubâho Nyamuzinda w’lsraheli. Ntyôla kwo bene Israheli bâyishikalya ebiryo byâbo bihemusire omu karhî ka amashanja emunda nàbahivire,»  14 Okubundi nanaciderha nti: Mashi! Nyakasane Nyamubâho, iroho lyâni li­ rhahemusiri. Kurhenga e burho bwâni kuhika bunôla, nta mango ciru n’ama­guma nkola ndîre enyama yaniolagwa igosi, nîsi erhi eyi bàsharhulaga, nta mango enyama ngalugalu ekola enjîre e kanwa. 15 Anacimbwîra, erhi akaba ntyôla nkolaga nkuyemêrîre okaz’ibiyôca n’amashî ahali h’amazî g’abantu, o­kwôla kwo wakaziyôkera omugati gwâwe, 16 Kandi àshubimbwîra erhi: Mwene omuntu, lola oku nkola navunanga nsherêze embîko y’omugati gwa Yeruzale­mu: Bâkazilira oku bihamba ecihimbi c’omugati cigere, n’amîshi nago bânakaziganywa erhi bânajuguma bulya nago gali magere, 17 okwôla koshi ali ebwa kuba omugati n’amîshi byâbulikana: boshi haguma bâhorha banayûmîri­re erhi byâha byâbo birhuma.

5

1 Nâwe mwene omuntu, yanka engôrho nyôji, oyifumbarhe nka lwembe lumôma bwânwa, yigeze oku irhwe lyâwe n’oku bwânwa bwâwe. Kandi wânarhôla omunzani, wânarhondêra okugera n’okugabanya erya migohe y’e­mviri watwâga. 2 Ecigabi ciguma ca kasharhu, wânacidulika muliro omu karhî k’olugo, ago mango olugo lwâbalugorhe. Wânashubirhôla ecindi cihimbi ca kasharhu wânaja wâcitwa n’engôrho, kuzunguluka olugo loshi. Ecindi cihimbi ca kasharhu cizinda, wânacibuha cihêkwe n’empûsi, erhi nâni namâyisha nyo­mwîre engôrho enyuma zâbo. 3 Kandi wanashubirholakwo rhundi rhuviri rhusungunu, orhugonyere omu muhiro gw’ecishûli câwe. 4 Kuli orhôla rhuviri wânashubirhôla kwo kandi rhusungunu, orhukwêbe omu karhî k’omuliro ona­rhuyôce. Rhwânagarha muliro.

5 Kandi, wânabwîra omulala gwa bene Israheli boshi, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, alaga Yeruzalemu nàsimikaga ekarhî k’ama­shanja, âzungulukwa n’ebihugo by’ihanga. 6 Yeruzalemu abîre mugoma, anahemukîre engeso zâni kulusha amashanja, agayaguza àmarhegeko gâni kulusha ebihugo bimuli eburhambi, bulya àgayire engeso zâni n’amarhegeko gâni arhagashimba.

7 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi; «Ebwa kuba mwabîre bagoma kulusha amashanja gamuzongolosire, murhashimba ama­rhegeko gâni, murhanalanga engeso zâni, na ciru murhashimba engeso z’ama­shanja gamuzongolosire, 8 okwôla kwamarhuma aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: «Nâni nta kuli kwo, nkola nakuhira kwo amahanya, embaga zoshi zirhangâle». 9 Nâjira ntyôla kuli we oku ntasagijira, ntakanacikujira bu­ndi, n’ecarhuma gali agôla mabî gawe magalugalu. 10 Co carhuma, b’ishe w’abana bakola bakazilira abana babo ekarhî kâwe, n’abana balye b’ishe wâbo. Nâkuhonda kwo amahane nnanshandabanye abana bâwe bacisigire baje enyunda zoshi z’igulu. 11 Co cirhumire, ndahîre oku buzîne bwâni, Nyaka­sane Nyamubâho okudesire, ebwa kuba wàhemwîre ahantu hâni hatagatifu n’amabî gâwe magalugalu, nani nkola nâmujandika buzira masù ga bwonjo na buzira kubabalira. 12 Cihimbi ciguma ca kasharhu c’abantu bâwe bafa n’ecihûsi, ishali lyâbamalirira ekarhî kâwe, ecindi cihimbi ca kasharhu engôrho yâci­malirira eburhambi bwâwe n’ecindi cihimbi ca kasharhu cicisigîre nâcisha­ndabanya balibirhe erhi n’engôrho ebali omu nyuma. 13 Lero obwo, obukunizi bwâni bwânarhimukwa n’oburhe bwâni bwânarhulirira kuli bo bulya nama­ cihôla; ntyo banamanya oku niene Nyamubâho, nie nahigaga ntyo erhi lûji lu­rhuma, nâbayûkizakwo oburhe bwâni. 14 Nâwe wene, nâkujira bwêrûlè, wâbà eembere z’amashanja gakuzongolosire na ngasi bagera boshi. 15 Wâbà masheka, kantu ka nshonyi, lwiganyo lwa kuyôbohya oku mashanja gakuzo­nzire amango nakujirira ebyôla byoshi omu bucirânuzi bwâni haguma n’obu­rhe n’obukunizi n’amahane makali. Nie Nyamubâho okudesire. 16 Omu kuku­rhumira enyampi yâni mikali y’ecizomho, yo yanakumalira bulya nayirhuma ekuheze, ciru nanyushûle eryo ishali kuli we, -nânaherêrekeza omugati olya, ogu wali ocicîbikîre. 17 Nâkurhumira ecizombo n’ebiryanyi bikali bikazikulya abana; ecihûsi n’omuko byâgera emwâwe. Nâkurhurnira n’engôrho ekumalîre. Nie Nyamubâho okudesire.

6

Oku biyêrekîre entôndo z’lsraheli

1 Oluderho lwa Nnamahanga lwanacintinda kwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni mwene omuntu, oyêrekere ebwa ntôndo z’Israheli ozibwîre ebinwa by’obulêbi. 3 Ozibwîre, erhi: Wâni ntôndo z’Israheli, yumvagyi oluderho lwa Nyakasane Nyamubâho. Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, aku­bwîzire entôndo, akubwîzire orhurhondo, emisima n’orhubanda^f. Loli oku nâlerha abayisha bamuyomolîre engôrho, bashanda empêro zinyu. 4 Empêrero zinyu zashandwa, ebîko binyu bayôkeramwo enshangi byasherezibwa, abayûbaka kuli mwe boshi nâbahungumula, bânigwa embere s’abazimu binyu, 5 n’amavuha ginyu goshi nagalundalunda eburhambi bw’empêrero zinyu. 6 Ngasi hoshi muyûbasire, ebishagala byâshandâla, empêro zinyu zahenangu­lwa, lyo empêrero zinyu zishandâzibwa bananyâge ebiri kwo byoshi, lyo abazi­mu binyu bajonjagwa banahirigirhe n’ebîko binyu muyôkeramwo enshangi bihashisherêzibwa na ntyo eby’obushanja bwinyu bihirigirhe. 7 Abantu bafu­nde engôrho bâkazihirima omu karhî kinyu, na ntyo mwânamanya oku ho mbà, nie Nyamubâho. 8 Ci konene nâbabalira baguma muli mwe, baguma bâfulumuka engôrho omu mashanja, banashandabane omu mashanja. 9 Okubundi obwôla, ngasi bàfumire olufu bamulimwo, bânashubikaz’inkengêra emwa galya mashanja bàjaga emwabo, bali bantu nâlumisa omurhima gwandekaga n’amasù gâbo g’obugonyi^g, agajag’icîshwêkera oku bazimu. Bâkaziyumva olushologorho kuli bwo bonene erhi galya mabî gâbo goshi bajira garhuma. 10 Ntyo, banamanya oku nie Nyamubâho: Nakudesire, n’ebinderha birhaba bya busha, oku nâba­kolera amaligo.

Ebyâha b’lsraheli

11 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Mushûrhe omu mahi, mu­shûrhe n’okugulu okw’idaho munaderhe mpu: Yajeeewe! Oku mabî goshi gàjiragwa n’omulala gw’Israheli, lêro ndi okolaga wâfà n’engôrho, n’ecizombo n’ecihûsi. 12 Abali kulî bâfa n’ecihûsi, abali hofi bâyîrhwa n’engôrho, aba­shugunusire ebyo babagorha bafe n’ishali, ebwa kuba nayûkiza ohurhe bwâni kuli bwo. 13 Mwamanya oku nie Nyamubâho hanôla mubona oku emirhima yâbo migwîke ngôrho eyunjulire ekarhî k’abazimu babo. eburhambi bw’e mpêrero zâbo, oku ngasi hirhondo hilengelîre, oku busongerwe bw’entôndo zoshi, oku ngasi murhi mubishi, oku ngasi murhi gwa cishakashaka halya ba­rherekêrera omugavu gw’okurhuliriza abazimu bâbo. 14 Nâlambulira okuboko kwâni kuli bwo n’ecihugo coshi ncijire bwamwa kurhenga omw’irungu kuhika e Ribla, na ngasi hoshi bayûbaka na ntyo banamanya oku nie Nyamubâho.

7

Oku byayishiba buzinda

1 Oluderho lwa Nnamahanga lwanacintinda kwo muli ebîra hinwa, erhi: 2 Mwene omuntu, oderhe, erhi: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire ecihugo c’Israheli, erhi: Hoshi aho! Obuzindazinda bunôla bwamayi­sha empande zoshi z’ecihugo. 3 Lero bunôla olwâwe lwamayûrha, nkola nalikûlira oburhe bwâni kuli we, lyo nkutwîra olubanja oku olugendo lwâwe lunali, n’okukudôsa kuli galya mabî goshi okazijira. 4 Ntakubere obwonjo, nta kubabalire, ci nakudôsa oku lugendo lwâwe na kuli galya mabi gâwe gaboneka­ na ekarhî kâwe, na ntyôla wamanya oku nie Nyamubâho.

5 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku obuhanya bwamayisha oku bundi. 6 Obuzindazinda bunôla buyiruka, obuzindazinda bu­nola bukuyishire, lola oku bukuyishire, lola okubuyiruka. 7 Gakola mango gâwe, ewâni, we oyûbaka omu cihugo. Amango gayiruka, olusiku luli hofi kakola kavango ci burhaciri bushagaluke oku ntôndo. 8 Na bunôla nkolaga nakujahika kwo obukunizi bwâni, n’oburhe bwâni mbuyukize kuli we: nkola nakutwîra olubanja nk’oku olugendo lwâwe lunali, nankudôse kuli galya mabî goshi okazijira. 9 Nta busù bwa bwonjo nâjira, ntâbabalire, ebwa kuba nakudôsa oku lugendo lwâwe na kuli galya mabî gâwe gabonekana ekarhî kâwe, na ntyo wâmanya oku nie Nyamubâho, nie ndwîrhe nashûrha.

10 Alaga olusiku, alaga oku luyiruka, amango gâwe gamayisha, obuhanya buli hofi obucîbone bwâwe bwàmayalagala. 11 Akavango kamayushûka, kàma­bà buhanya bwa bwîsi bwonene. 12 Amango gayishire, olusiku luli hofi. Owagula amanye ankacîshinga, naye owagûza amanye ankacîduduma, ebwa kuba obu­kunizi bwahonîre ngasi muguma. 13 Owagûza arhacibone ebi anaguzize; ngasi muguma analama omu câha câge buzira kurhabâlwa na ndi. 14 Omushekera gwàmabûhwa, byoshi bikola birheganye, na ntâye wankaderha mpu akola aji­lwa, ebwa kuba oburhe bwâni bwaciîhulire oku bantu boshi.

Ebyâha b’lsraheli

15 Engôrho eri embuga, ecihûsi n’ecizombo nabyo biri omundalâla. Erhi a­nkaba hali oli omu ishwa, oyôla ananigwe n’engôrho, na ngasi yeshi oli omu lugo, ecizombo n’ecihûsi byânamumalira^h. 16 Abankaderha mpu bayâka bakola bayâkira oku ntôndo, nka ngûkù zarhenga omu rhubanda, nâyish’ibanigûliza eyôla munda boshi, ngasi muguma erhi mabî gâge garhuma. 17 Amaboko goshi ganoga, n’amadwi goshi gaforhama. 18 Bâyambala sunzu, n’omusisi gwâbabu­mba obusù boshi bwayunjula nshonyi, amarhwe goshi gamômwa. 19 Bâjahika ensaranga zâbo omu mirimbwa, n’amasholo gâbo gabageza mwo omusisi. Ba­rhakaciyîgurha, barhakâcibumba enda bulya amasholo n’ensaranga byo bya­rhumaga bahirima omu byâha. 20 Bàkazâg’ilimbira ebisikiyo byâbo: babijira byàba nsanamu zâbo ngalugalu, byàba bazimu bâbo. Co carhuma nkola najira kabe kantu kakaz’ibagezamwo omusisi. 21 Ebyôla nâleka abantu b’ihanga bayish’ibinyaga, bigukumbwe n’ebishungu by’omu cihugo. Bânayishibihemula. 22 Nâbayâsa obusù, banayishihemula embîko yâni, abashombanyi b’ihanga bahika muli yo, bayihemule.

23 Cilukire omugufu bulya ecihugo cayunjwîre mifu ya bantu bajabânigwa, olugo luyunjwire kavango. 24 Nayisha ndwîrhe galya mashanja makali bwenêne, gayishibanyaga enyumpa zâbo. Nâfunyaza obucîbone bw’abanya-buhashe, n’ebirhînyiro byâbo byahemulwa. 25 Okujuguma kuyiruka, balonza omurhûla banagubule. 26 Obuhanya bwâja oku bundi, omwanzi gwâkaziyisha oku gundi: bakazihûna mpu omulêbi abalêberage, omudâhwa abahe amarhegeko, ihano libulikane oku bagula. 27 Mwâmi aja omu mishîbo, omuluzi ayunjula mirha­nyo, amaboko g’abantu b’omu cihugo gâgeramwo omusisi. Nâbajirira nk’oku olugendo lwâbo lunakwânîne, nabatwîra emanja nk’oku emanja zâbo zinali, na ntyo banamanya oku nie Nyamubâho.

8

Obulêbi bw’ebyâha bya Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali ndarhu, omu mwêzi gwa kali ndarhu, omu nsiku i­rhanu z’omwêzi nàli ntamîre aha mwâni, erhi n’abagula b’e Yuda batamîrage nâbo aha mwâni, okuboko kwa Nyamubâho kwanacicîhonda kuli nie. 2 Nakaz’ilolêreza: nàbona hali oli nka muntu. Ebyàkazâg’ibonekana nka nsiko kuja idako, gwàli muliro, na kandi kurhenga oku nsiko kuja enyanya bwàli bulangashane buli nka bwa nyenyêzi. 3 Anacilambûla okuli nka kuboko, angwârhira oku mviri; mûka anacinyehûkana ekarhî k’amalunga n’igulu, a­ mêka e Yeruzalemu, omu kuyâgânwa na Nyamuzinda, andêkereza aha muha­ngo gw’omu ndalâla gudwîrhe gwalola olunda lw’emwênè, ahantu bali bahizire omuzimu w’oluji ye onalerha oluji. 4 Ci, lola oku ahôla ho hali irenge lya Nyamuzinda w’Israheli, lyàli nk’oku nanalibonaga omu kabanda. 5 Anaci­mbwîra erhi: Mwene omuntu, yînamulira amasù olunda lw’emwênè». Nanaciyînamulira amasù olunda lw’emwênè, nàlola olunda lw’omuhango gwàli emwênè aha luhêrero yo munlda ali oyôla muzimu w’oluji, aha muhango. 6 Anaci­mbwîra, erhi: Wani mwene omuntu, k’obwîne ebibakola bajira? K’obwîne aga magalugalu galushire olugero ben’Israheli bali bajira hano, mpu lyo bantenza omu ka-Nyamuzinda kâni? Wâcibona kandi agandi magaulgalu manene gâku­shologosa. 7 Anacimpêka omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda. Nanacilolêreza: omurhule gwàli omu lukûta. 8 Anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, rhula olukûta». Nanacirhula olukûta, hàli omuhango. 9 Anacimbwîra, erhi: «Kanya ojemwo, ojilola agôla magalugalu eyôla munda». 10 Nanacijamwo, nakazilolêreza, nanacibonamwo ensanamu za ngasi lubero: ez’ebinyagâsi n’ez’ensimba zirya zanka­shologosa omuntu, n’abandi bazimu boshi b’omulala gwa ben’lsraheli, zàli oku nkûta empande zoshi. 11 Na bantu makumi gali nda bw’omu mulala gwa bene Israheli bali bayîmanzire embere z’abôla bazimu na Yazanyahu mugala wa Shafani naye àli ekarhî kabo, -ngasi muguma erhi anafumbasire ecetêzo câge. N’omugi gw’enshangi erhi gudwîrhe gwadudumuka. 12 Anacimbwîra, erhi: «Kw’obwinage wâni mwene ornuntu ebi abagula b’Israheli bajirira omu mwizi­mya, ngasi muguma omu hiyumpa hyâge hishîge irangi? Banakaziderha mpu: Nyamubâho arharhubona, mpu Nyamubâho arhenzire omu cihugo». 13 Anaci­mbwîra kandi, erhi: «Wâcibona ebindi bigalugalu bajira». 8, 3: Nyamwagirwa ayercka omulebi oku abantu b’e Ycruzalcmu bahanwa bwenêne kulusha. Barhahanirwc amabî h’ishc hajiraga ci hahanirwa amahi gâbo gwonene. 14 Anacimpeka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda gudwirhc gwalola olu­ nda lw’cmwene, nalola oku eyola munda yali etamîre abakazi, bakazâg’ilakira Tamuziⁱ. 15 Anacimbwîra, erhi: «Ka wabwîne obwo mwene muntu? Erhi, waci­ bona ebindi bigalugalu bilushire ebyôla. 16 Anacimpêka omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda. Nalola oku aha muhango gwa aka-Nyamubâho, ekarhî k’ecirhînyiro n’oluhêrero bantu makumi abirhi na barhanu bayêrekîze aka-Nyamuzinda omugongo, banadwîrhe balola olunda lw’ebuzûka-zûba, olwôla lunda lw’ebuzûka-zûba bakazâg’ifukamiriza yo izûba. 17 Anacimbwîra, erhi: «Ka wabwîne obwo, wâni mwene omuntu? Ka ntakolaga nfuhirwe obwo n’ebîra bijiro bigalugalu ab’omu mulala gwa Yuda bakola bacihebiremwo? Bamabumba ecihugo kavango, banakaz’insholoshonza ntyoôla: Lola oku badwîrhe bayegeza ishami oku izûlu lyâbo. 18 Nani nkolaga nâbaji­rira ebya bukali, ntababalire, ntanabere bwonjo. Bâyakuliza bwenêne omu ma­rhwiri gâni ntanabayunvirhize».

9

Obuhane

1 Go mango àyakûzize n’izù linene, anderhera omu marhwiri, erhi: «Amahanya galuno lugo gayiruka. Ngasi muguma afumbirhe akalugu kâge k’okushâba^j». 2 Nalola oku hamayêgera bantu ndarhu, bayishaga ebwa muha­ngo guli enyanya olunda lw’emwênè, ngasi muguma n’akalugu kâge k’okuyirha omu nfune. Ekarhî kâbo yali muntu muguma oyambirhe ebyêru analihagarhîre aha mukaba gwâge olwandiko lw’omwandisi. Banacija omu nyumpa, bayîma­nga aha luhêrero lw’omulinga. 3 Irenge lya Nyamuzinda w’lsraheli lyanaciyîmanga kurhenga kuli Kerûbi lyàli lidekerîre, lyàja ebwa muhango gw’aka­-Nyamuzinda. Anacihamagala olya muntu wàli oyambirhe ebyêru, anahaga­rhîre olwandiko lw’omwandisi omu mukaba. 4 Anacimubwîra, erhi: «Ozu­nguluke olugo loshi, ozunguluke Yeruzalcmu onaje wahira ecimanyîso c’omu­salaba ngasi bantu badwîrhe balaka erhi ebîra bijiro bibî bijirwa mulilwo bi­rhuma». 5 Nayumva anacibwîra abandi, erhi: «Muzunguluke olugo, muyishe e­nyuma zâge, muje mwayîsha mwashûrha, ntâye mubêraga obwonjo, ntâye mu­babaliraga, 6 abashosi, abana b’emisole, abananyere, abana barho, abakazi, muyîrhe munigûze boshi. Ci ngasi yeshi ogwerhc ecimanyîso c’omusalaba aha malanga murhamuhumagakwo. Murhangirire omu ka-Nyamuzinda kâni». Banacirhangirira oku bashosi bàli embere z’aka-Nyamuzinda. 7 Anacibabwîra, erhi: «Muhemule aka-Nyamuzinda. muyunjuze obululi mirhumba munahulu­ke». Banacihuluka, bakanya baja banigûza omu lugo mwoshi. 8 Agôla mango bajaga banigûza, nanacibêra halya nali, nanacikumba bubî oku idaho. Nanaciyâma nti: «Mashi Nyakasane Nyamubâho, ka onakolaga wamalira ogu musigala gw’lsraheli omu kuyâkiza oburhe bwâwe kuli Yeruzale­mu?» 9 Anacimbwîra erhi: «Obubî bw’omulala gw’lsraheli n’ogwa Yuda buli bunji okurhalusire, ecihugo cayunjulîre muko, olugo ludwîrhe lwalerengana, bulya badwîrhe baderha, mpu: «Nyamubâho àrhenzire omu cihu­go, Nyamubâho arhankabona. 10 Co cirhumire nâni ntâbe na bwonjo buci, ntânababalire ndi, nabadôsa eby’olugendo lwâbo». 11 Go mango olya muntu wàli oyambîrhe ebyêru, anahagarhîre olwandiko omu mukaba, ayishirage alimanyîsa oku anajizire, aderha erhi: «Najizire nk’oku wanantumaga».

10

1 Nanacilola: Lola oku olurhalarhala lwàli ahanyanya ly’irhwe lya bakerûbi lwâli lushushire nk’ibuye lyâlabuka, n’akantu kakazâg’ibonekana nk’ishungwè nako kakaz’ibonekana enyanya lyâbo. 2 Anacibwîra olya muntu wàli oyambirhe ebyêru, erhi: «Oje ekarhî k’engâlè, idako lya kerûbi, oshama­rhe n’amaboko gombi ogabumbe makala gali ekarhî ka bakerûbi ogend’isha­ndâliza omu lugo». Anaciyija erhi nanabona. 3 Bakerûbi bàli ebwa kulyo kw’aka-Nyamuzinda erhi oyôla muntu aja­mwo, n’olwikungu lwàli lubwîsire obululi omu ndalâla. 4 lrenge lya Nyamu­bâho lyanacirhenga kulya kerûbi lyaja ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda. Aka-Nyamuzinda kayunjulira lwikungu, n’obululi bwayunjulira bulangashane bw’irenge lya Nyamubâho. 5 N’olubî lw’ebyûbi bya bamalahika lwakaziyu­nvikana kuhika omu bululi bwàli emuhanda, nka mukungulo gwa Nyamuzinda Ogala-byoshi amango akola aderha. 6 Gwo mango àhânaga eri irhegeko emwa olya muntu wàli oyambirhe e­byêru, erhi: «Rhôla omuliro ekarhî k’engâlè, ekarhî ka bakerûbini». Olya mu­ntu àyija agend’iyîmanga hofi n’omuzizi. 7 Kerûbi alambulira okuboko ebwa muliro gwàli aha karhî ka bakerûbi, agudahula ahira omu maboko g’olya mu­ntu wàli oyambîrhe ebyêru. Oyôla muntu agurrôla anahuluka. 8 Ago mango nabona oku bakerûbi bàli bagwerhe agali nka maboko idako ly’ebyûbi byâbo. 9 Nanacilolêreza: Hàli mizizi ini aha burhambi bwa bakerûbi, ngasi muzizi aha burhambi bwa kerûbi muguma, n’eyôla mizizi yakazâg’ilangashana nk’ibuye lya lubula. 10 Yali eshushîne yoshi oku enali inni, nka kula ngasi muzizi gwàli ekarhî kw’ogwabo. 11 Amango yakazâg’igenda, yakazâg’ija ebwa mpande inni, yakazâg’ija embere ci erhankahindamusire omu kugenda ebwa kuba yakazâg’i­ja olunda irhwe linayêrekire. 12 N’omubiri gwâbo goshi, omugongo gwâbo, amaboko gâbo n’ebyûbi byâbo haguma n’emizizi, byàli biyujwire masù omu marhambi moshi, eyôla mizizi oku enali inni. 13 Nayumva bayirika eyôla mizizi izîno lya «Galgali». 14 Na ngasi muguma àli agwerhe malanga anni: amalanga g’omurhanzi gàli malanga ga kerûbi, amalanga gw’owa kabirhi gàli malanga ga muntu, owa kasharhu àli agwerhe amalanga g’entale n’owa kani àli agwerhe amalanga g’enyunda. 15 Abôla bakerûbi bayîmanga: yàli erya nsimba nabonaga oku lwîshi lwa Kebari. 16 Erhi bakerûbi bàgendaga baja embere, nayo eyôla mizizi enaje embere aha burhambi bwâbo, erhi bamalahika bashanjulaga cebyûbi bàbalala, eyôla mizizi erhankahindamusire ciru. 17 Erhi bayîmangaga nayo enayîmange, erhi bayîmukaga, nayo enayimuke boshi nabo ebwa kuba mûka w’erya nsimba àli muliyo. Irenge lya Nyamubâho lyarhenga omu ka-Nyamuzinda 18 Irenge lya Nyamuzinda lyarhenga halya muhango gw’aka-Nyamuzinda, lyashubira enyanya lya bakerûbi. 19 Bamalahika bashubishanjûla ebyûbi byâbo, bayêrera enyanya ly’igulu erhi nandwîrhe nalola oku bagenda, n’emizizi nayo kwo na kuguma boshi nayo. Banacigend’iyîmanga aha muhango guli olu­nda lw’e buzûka-zûba lw’aka-Nyamuzinda erhi nalirya irenge lya Nyamuzinda linali enyanya zâbo. 20 Yàli erya nsimba nabonaga idako-idako lya Nyamubâho w’Israheli hofi n’olwîshi lwa Kebari, nanamanya oku bàli bakerûbi. 21 Ngasi muguma àli agwerhe malanga anni na byûbi binni n’ebiri nka maboko ga mu­ntu idako ly’ebyûbi. 22 Amalanga gâbo gàli gashushîne n’amalanga nabonaga hofi n’olwîshi Kebari. Ngasi muguma akazâg’ija alola embere zâge yonene.

11

Ebindi byâha bya Yeruzalemu

1 Mûka anyîmukana, ampêka aha muhango guli ebuzûka-zûba bw’aka­ Nyamuzinda, gwo muhango guyerekire ebwa buzûka-zûba. Nalola oku aha c’oluso c’ogwôla muhango hàli balume makumi abirhi na barhanu, na muli bo nabona Yazanya mugala wa Azuru na Palatiyahu mugala wa Benayahu, murhambo w’olubaga. 2 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, aboôa bantu bali bantu badwîrhe balalira okujira amabî, babumbire olugo n’amahano gâbo mabî. 3 Badwîrhe baderha, mpu: «K’arhali bunôla rhwayûba­ka enyumpa? Loli enyûngu n’oku nirhu rhwe rhuli nyama zirimwo».   4 Co ci­ rhumire ogend’ibabwîra ebîra binwa by’obulêbi, ogend’ibalêbera wâni mwene muntu. 5 Mûka gwa Nyamubâho anacicîrhunika kuli nie, anacimbwîra, erhi: «Oderhe! ntyo kwo Nyamubâho adesire. Neci ntyôla kwo mwaderha wâni mulala gw’Israheli, na mmanyire enkengêro ngalugalu zikuli emurhima. 6 Mwàjire mwayushûla emirhumba y’abadwîrhe banigwa muli lunôla lugo mwàyunjuzize enjira mirhumba mwakaz’iyîrha. 7 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Eyôla mirhumba mwàhiraga omu karhî k’olugo zo nyama, nalo olugo yo nyûngu, ci konene nabarhenza muliyo. 8 Muyobohire engôrho ci konene ngôrho nâbalerhera, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Namurhenza muli olwôla lugo, nâmuhâna omu maboko g’abihanga, ntyo kwo namuhana. 10 Ngôrho yamumaliriza omu cihugo c’Israheli, namutwîra oluba­ nja lyo munamanya oku nie Nyamubâho. 11 Olûla lugo lurhâbe kuli mwe nyûngu, murhâbe nyama yadêkerwamwo: omu cihugo c’Israheli mwo namulibûki­za. 12 Na ntyôla mwamanya oku nie Nyamubâho olyâla mwàlekaga bushimba amarhegeko gâge n’engeso zâge mwàzigayaguza, mwagend’ishimba engeso z’abantu bamuzonzire. 13 Ci nk’oku nànalêbaga, Pelatiyahu, mugala wa Benayahu anacifa. Naku­mba bubî oku idaho, nanaciyâma n’izù linene, nti: «Mashi Nyakasane Nyamu­bâho, k’onakolaga wamalira ogu musigala?»

Eyindi ndagâno y’abalulizîbwe

14 Okubundi akanwa ka Nnamahanga kanacintindakwo muli ebîra binwa, e­rhi: 15 Mwene omuntu, bali bene winyu, ababusi binyu n’oku mulala gw’I­sraheli bwo bantu b’e Yeruzalemu bakaz’ibwîra, mpu: «Muli kulî na Nyamu­bâho, mpu rhwe rhwahîrhwe ecihugo mpu rhuciyimemwo.» 16 Co carhuma ogend’iderha ntyâla, erhi: Ntyâla kwo amaderha Nyakasane Nyamubâho, erhi: Neci nàbahesire kulî omu mashanja, nàbashandabinye omu bihugo b’ihanga, nanaba kulî bwo lwâkiro mango masungunu eyôla munda bàli bajire. 17 Co ca­rhuma ogend’iderha, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâmu­shubûza murhenge ekarhî k’ezôla mbaga, nâmukula mweshi muli birya bihugo mwàli mushandabinemwo, namuha ecihugo c’Israheli. 18 Bayisha bacîjemwo, barhenzemwo ngasi hibi hyoshi, na ngasi higalugalu hyoshi. 19 Nâbaha mu­rhima muguma, nânahira mulibwo owundi mûka muhyahya: narhenza omu mubiri gwâbo, omurhima guli nk’ibuye, mbahe omurhima gw’omuntu, 20 lyo bahashishimba amarhegeko gâni, banalange engeso zâni, banazishimbe. Ntyôla bâbà lubaga lwâni nâni mbe nie Nyamuzinda wâbo. 21 Kuli balya omurhima gwâbo gwacîshwêkîre oku bazimu n’oku ngeso ngalugalu, nâyish’ibadôsa kuli olwôla lugendo lwâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Irenge lya Nyamubâho lyarhenga muli Yeruzalemu

22 Okubundi bakerûbini banacilambûla ebyûbi byâbo, n’emizizi nayo yarha­ngira okugenda haguma nabo, erhi n’irenge lya Nyamuzinda w’Israheli liri kuli bwo, oku nyanya lyabo. 23 Irenge lya Nyamubâho lyànaciyimuka, lyarhenga omu lugo, lyagend’iyîmanga oku ntondo eri olunda lw’ebuziûka-zûba lw’olugo. 24 Milka anacingendana, ampeka emwa Abanya-Kaldeya, omu karhi k’abahckagwa buja, omu kuyaganwa na milka wa Nyamuzinda, na ntyôla kwahirigirha kulya kuyaganwa nabonaga nnankuhamiriza; 25 nanacishambalira abola bali bahesirwe buja cbyola Nyamubâho ali anyeresire.

12

Okuyîganya omubunga

1 Akanwa ka Nnamahanga kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi; 2 Mwene omuntu, oyûbasire ekarhî k’iburha ly’abagoma abagwerhe amasù barhanabona, amarhwiri g’okuyumva barhanayumva ebwa kuba liri iburha lya bagoma. 3 Ojage ahôla wâni mwene omuntu, ocîshanire omuzigo gw’omuntu mukage, obunge mâshi erhi banabona^k. Obunge orhenge ahôla oyûbasire oje handi, erhi banadwîrhe basinza. Nkaba bamanyiraho oku linali iburha lya bagoma. 4 Oshane ebikunga byâwe nka muntu mukage, owagenda mâshi erhi banabona. W’oyo, wânahuluka bijingo erhi banadwîrhe bakubona, nka kula abakage banagenda. 5 Embere zâbo ojire omurhule omu lukûta, onagerere muli gwo. 6 Embere zâbo obarhule omuzigo gwâwe, oguhire aha lu­rhugo, ogende omu mwizimya; ocibwîke obusù ly’olek’ijawabona ecihugo, ebwa kuba nâmakujira lwiganyo oku mulala gw’Israheli. 7 Nanacijira nk’oku nali ntegesirwe, nanacishana ebikunga byâni nka mu­kage mâshi, erhi kuba bijingo, n’amaboko gâni najira omurhule omu lukûta nanacihuluka omu mwinzimya, naheba omuzigo gwâni aha lurhugo erhi bana­bona. 8 Okubundi, sêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra bi­nwa: 9 «Mwene omuntu, omulala gwa bene lsraheli, erhi iburha ly’abagoma, ka barhakudôsize mpu: «bici ebyâla wajira?» 10 Obabwîre erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebîra binwa by’ohulebi bidesirwe e Yeruzalemu n’omu mulala gwa bene Israheli boshi ngasi aha banayûbaka. 11 Oderhe, e­rhi: Kuli mwe ndi kabala-myanzi, okûla mbajirire kwo banay’ish’ijirirwa; bâlulizibwa bahekwe bujà. 12 N’omuluzi obali mwo abarhula omuzigo gwâge aha lurhugo, agende omu mwizimya, agere omu lukûta barhulaga mpu ho bagera, acibwîkira obusù lyo arhagibona ecihugo, n’amasù gâge. 13 Nâmu­rhega, agwârhwe omu kasira kâni; nâmuhêka e Babiloni, omu cihugo c’Aba­nya-Kaldeya. Ci konene arhacibone, ciru yo anafira. 14 Na balya boshi bamulu­size, balya boshi bakazâg’imulanga, emirhwe yâge yoshi nâyishandabanya balumire mpande zoshi, na mbayomolere engôrho omu nyuma zâbo. 15 Ntyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho, hano mbahêka omu mashanja nna­ngalibashandabanya omu bihugo b’ihanga. 16 Ci naleka baguma muli bo bafu­lumuke engôrho, bashugunuke ecizombo n’ecihûsi lyo bahash’iyish’ikazisha­mbâla agola mabî gâbo emwa agôla mashanja bâja emwâbo, lyo nago gamanya oku nie Nyamubâho. 17 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Mwene omuntu, olye omugati gwâwe erhi onadwîrhe wajuguma, onywe amîshi gâwe erhi onayôbohire. 19 Wânabwîra olubaga lw’omu cihugo, erhi: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire abantu b’e Yeruzalemu, balya bashandâlaga omu Israheli oku bâkazilya omugati gwâbo erhi banayôbohire, bâkazinywa amîshi gâbo erhi banajuguma, lyo ecihugo na ngasi binabamwo byoshi birhagijakwo akavango k’abantu bayûbasire muli co. 20 Engo ziri nyûba­ke zâshandwa n’ecihugo câyôrha bwâmwa, na ntyo mwâmanya oku nie Nya­mubâho.

Emigani ederhwa n’olubaga

21 Akanwa ka Nnamahanga kanacintidakwo muli ebîra binwa: 22 Mwene omuntu, bici mulonza okuderha muli ogûla mugani guderhwa omu lsraheli mpu: Ensiku zinaje oku zindi n’eby’obulêbi binahirigirhe? 23 Ee! Obabwîrage, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nâhanza ogwôla mugani gurhakaciderhwa bundi omu Israheli. Ci obabwîre, erhi: Ensiku ziyiruka zirya, ngasi byanalêbirwe byayishibayunjulira muli zo. 24 Bulya harhakaciba eby’obulêbi birhâbe, na nta bya bugeremwa byâcibe bya bunywesi ekarhî k’omulala gwa bene Israheli, 25 ebwa kuba niene nie Nyamu­bâho nie nâkaz’iderha. Oku nadesire erhi nanakudesire, kunabe buzira ku­rhalusa amango; ebwa kuba gali omu mango gâwe, wâni iburha lya abagoma, mwo nanaderhera akanwa nankayunjulize, kwo adesire Nyakasane Nyamu­bâho. 26 Akanwa ka Nyamubâho kantindakwo muli ebîra binwa, erhi: 27 Wâni mwene omuntu, lola oku ab’omu mulala gwa lsraheli banakaz’iderha, erhi: «Obulêbi oyôla alêba buba bw’amango ga kulî, anakaz’ilêba eby’omu mango ga kulî.» 28 Ee! Obabwîrage, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nta mango ganacimanyikane g’ebinwa byâni byoshi. Oku ndesire kwânaba, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

13

Oku balêbi b’obunywesi

1 Akanwa ka Nyakasane kanacintindakwo rnuli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene ornuntu oderhe ebinwa by’obunywesi ebiyêrekire abalêbi bIsraheli, olêbe ohwîre balya bakazicikunga mpu bali balêbi bacirhuma bonene erhi: Yumvagi akanwa ka Nyamubâho. 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nya­mubâho, erhi: Buhanya bwâbo abalêbi bali nka basirhe, abashimba enjira zâbo zonene eby’obukengêre bwâbo bonene buzira kubona akantu. 4 Kula banya­mbwe bayôrha omu bwerûlè ntyôla kwo nabo bali abalêhi bâwe wâni, lsraheli. 5 Orhasâg’ibona mazibu maci, orhasâg’iyûbakira omulala gwa bene Israheli olugurhu lyo gubona emisi oku lusiku lwa Nyamubâho. 6 Eby’obulêbi byâbo biba bya busha, banakazilêba eby’obusha baderhe, mpu: «Kwo adesire ntyâla Nyamubâho». N’obwo Nyamubâho arhabarhumaga, banabulikaz’ilingûza oku ebyôla binwa byâbo byayunjulira. 7 Ka okunali arhali binwa binyu bya bu­nywesi mulêba, k’arhali bya bunywesi mubwîra abantu gala mango muderha, mpu: Kwo adesire ntyâla Nyarnubaho n’obwâla ntadesire akantu? 8 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba mwanywesire, mwanalêbire eby’obunywesi, neci, nani ndesire oku ntaciri ha­guma na ninyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Okuboko kwâni nâkubangalaliza balya balêbi b’obunywesi, balya bakaz’ilêba ehy’obunywesi: barhakacilabarha omu ndêko y’olubaga lwâni, barhanakaciyandikwa omu cita­bu c’omulala gwa bene Israheli, barhakacilabarha omu cihugo ca bene Israheli, na ntyo mwanamanya oku nie Nyakasane Nyamubâho. 10 Bulya bàmakaz’iha­bula olubaga lwâni: omu kubabwîra, erhi: «Murhûla» n’obwôla nta murhûla, n’obwôla agola mango badwîrhe bayûbaka olugurhu banaluzibuhya n’ibumba^l. 11 Obwîre abôla badwîrhe bazibuhya olugurhu n’ibumba, erhi: Enkuba y’eciho­nzi ekola yania, olubula lukola lwarhoga n’empûsi y’ecisirûla yabayîshira. 12 Loli oku olwôla lugurhu lwamahongoka. Ka barhamudôse mpu: «Ngahi liri lirya ibumha mwashigaga olugurhu?» 13 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nkola namulikirakwo empûsi y’ecisirûla, omu burhe bwâni, olubula lukola lwania erhi bukali bwâni bwa kubaheza burhuma. 14 Nahongola lulya lugurhu mwashîgaga ibumba, nâluhenangulira oku idaho, ebihimbi by’e­kuzimu biyêrekere enyanya. Olwôla lugurhu lwâhongoka, lunamuhongokere mufire muli lwo, na ntyo mwanamanya oku nie Nyamubâho. 15 Amango obukunizi bwâni bwâhwa kuli olûla lukûta n’oku baluyûbakaga boshi, nânamubwira nti olugurhu lurhaciri hwo, kuguma n’abaluyûbakaga bàlushiga ibumba, 16 bo balya balêbi b’Israheli bakazâg’ilêba Yeruzalemu omu kuderha mpu murhûla n’obwo harhàcibâga murhûla, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Oku balêbi-kazi b’obunywesi

17 Nawe mwene omuntu, oyerekeze obusù bwâwe emwa abalebi-kazi b’omu lubaga lwâwe, abakaz’iderha eby’obunywesi bacirhuma bonene, nabo obabwîre ebîra binwa bya obulêbi. 18 Obabwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasa­ne Nyamubâho: Buhanya bwâbo balya bakazi baja bahangira orhushangi oku biboko byoshi, n’abakaz’ilukira ecitambara oku irhwe ly’abantu ba ngasi lube­ro, lyo mugwârha amaroho gâbo omu mirhego. Munakaz’igwârhira omu mu­rhego abantu b’olubaga lwâni, munagali leka amaroho ginyu mwehe. 19 Munakaz’imbonesa nshonyi embere z’olubaga lwâni oku mushamarha musu­ngunu gwa ngano n’erhi bihimbi bisungunu bya mugati birhuma, mwanayîrha ntyôla abantu barhali bakwânîne okufa, munaleke balya bàli bakwânîne okufa, omu kurhebêba olubaga lwâni lusîma okubayumvirhiza omu by’obunywesi. 20 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Loli oku nâni nkolaga narhabâlira rhulyâla rhutambara rhwinyu mukaz’igwârhamwo ama­roho nka kula banagwârhira rhunyunyi oku murhego. Nabusharhangulira omu maboko ginyu, ndikûze agôla maroho mulonza okugwârhira omu murhego nka rhunyunyi. 21 Nasharhangula ebitambara binyu, ndikûze olubaga lwâni, ndu­rhenze omu maboko ginyu, barhâcibè nka nsimba egwâsirwe omu maboko gi­nyu. Na ntyo, mwanamanya oku nie Nyamubâho. 22 Ebwa kuba munakaz’ili­buza omurhima gw’omushinganyanya erhi bunywesi bwinyu burhuma, n’o­bwôla niono ntabalibuza, kandi ebwa kuba munakaziha omubî emisi na ntyo a­rhacihash’irhenge omu mabî gâge, lyo alama, 23 yumvagyi! Murhakacifa mwa­lêbire eby’obunywesi, murhakacifa mwadesire eby’okurhebana. Nalikûza olu­baga lwâni ndurhenze omu maboko ginyu, na ntyo mwânamanya oku nie Nyamubâho.

14

Oku biyêrekire okurhererekêra abazimu

1 Baguma omu bashamuka b’Israheli bayisha emunda ndi, baja embere zâni. 2 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 3 Mwene omuntu, abôla bantu bazindisire abazimu bâbo omu mirhima yâbo, barhagokôla oku mango gâbo g’okujira amabî, ka naziga bayishindôsa? 4 Yu­mvagya ogend’ibaderheza obabwîre, erhi: Ntyâla kwo amaderha Nyakasane Nyamubâho. Ngasi muntu w’omu mulala gw’Israheli, onazindika abazimu omu murhima gwâge, arhanagokôla oku mango gâge g’okujira amabî, kandi abuliyisha mpu alidôsa omulêbi, niene Nyamubâho nie nâmushuza erhi ogwôla mwandu gwâge gw’abazimu gurhuma, 5 lyo mpashihika oku nsholo y’omu­rhima gwa bene Israheli, bo bantu baciyegûlaga kuli nie erhi abôla bazimu bâbo mwandu barhuma.

6 Yumvagya, ojibwîra omulala gw’lsraheli, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyaka­sane Nyamubâho. Galuki, muleke abôla bazimu binyu, muleke loshi ngasi bijiro binyu bigalugalu, 7 ebwa kuba kuli ngasi muntu w’omu mulala gw’I­sraheli, kuli ngasi mubunga wanayûbasire emwa bene Israheli, erhi akanaciyu­ngula kuli nie, abe abazimu bâge bwo ahira emurhima, akanashimbûlira ama­ngo gâge g’okujira amabî, n’erhi ankaja emunda omulêbi ali mpu ali ndôsa akantu, niene Nyamubâho nie nankamushuza niene. 8 Nanacihindula kuli oyôla muntu, nanamujira lwiganyo na mugani oku bandi, nanamukûla omu lubaga lwâni, na ntyôla mwanamanya oku nie Nyamubâho. 9 N’erhi omulêbi a­nkayemêra arhebwa, kandi aderhe ebinwa by’obulêbi, niene Nyamubâho, nie nankamurhebûka, nânamulambulirakwo okuboko, nânamumalira arhenge ekarhî kw’olubaga lwâni lw’Israheli. 10 Bonene banakazibarhula omuzigo gw’a­mabi gâbo. Obubî bw’omulêbi bwanaba nk’obubî bw’olyâla walimudôsa. 11 Ntyôla omulala gwa bene Israheli gurhacicirhenze kuli nie, gurhacicihemule n’ebyâha byâge bya ngasi lubero. Baba lubaga lwâni, nani nâba nie Nyamuzi­nda wâbo, kw’adesire Nyakasane Nyamubâho.

Obubî bwa ngasi muguma

12 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 13 Wâni mwene omuntu, erhi ecihugo cakangomera omu kukanjirira ebibî, nânacila­mbulirakwo okuboko kwâni, ncivungunyulire omugati gw’olwîko, nânaci­rhumira ecizombo kandi nyîrhe muli co abantu na ngasi hya bûko nyama, 14 n’erhi muli ecôla cihugo mwankaboneka bantu basharhu bali nka Nuhu, Daniyeli na Ayubu, abôla bantu banaciza obuzîne bwâbo erhi bushinganyanya bwâbo burhuma, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 15 Erhi nankaleka ebi­ryanyi bikazizungula omu cihugo, bikazicirya abana cirinde cisigala bwâmwa, mulya omuntu arhankacicîgeza erhi kuyôboha ebiryanyi kurhuma, 16 erhi omu cihugo mwankabonekana abantu bali nk’abôla basharhu, ndahire akalamo, nie Nyakasane Nyamubâho nkudesire, barhankahashilikûza oli abanarhabana, oli abananyere, bonene bankacilikûza, n’ecihugo cisigale bwâmwa. 17 Erhi na­ nkaheka engôrho muli ecôla cihugo, nkaderha nti: «Engôrho egere muli ecîra cihugo, nânanigûzamwo abantu n’ebintu». 18 Na ciru omu cihugo mwankaba abali nk’abôla basharhu, ndahire akalamo kâni, niz Nyakasane Nyamubâho nkudesire, barhankahashilikûza oli abanarhabana oli abananyhere, bonene bankacilikûza. 19 Erhi nankarhuma ecihûsi muli ecôla cihugo n’erhi na­nkabayûkizakwo oburhe bwâni omu kushêshemwo omuko, mperêrekeze ebi­ntu n’abantu; 20 n’erhi Nuhu, Daniyeli na Ayubu bankaba muli ecôla cihugo, ndahire akalamo kâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, barhankaha­shilikûza oli ahanarhabana oli ahananyere, ci honene banalikûza obuzîne bwaâbo erhi bushinganyanya bwâbo burhuma.

21 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ciru erhi nankarhôla galya mahanya gâni anni g’okujugumya, engôrho, ecizombo, ebiryanyi n’ecihûsi, nka bihonda kuli Yeruzalemu, lyo mpezamwo ebintu n’abantu, 22 na lero hayi­shig’ibonekana abâsigala bafume olufu, banafumye abanarhabana na abana­nyere bâbo, kandi obone bakuyishire mpu wene obone olugendo lwâbo n’ebiji­ro byâbo, na mpu ly’orhulûla n’ago mahanya nârhumira Yeruzalemu, n’oku ngasi bindi bibî binji nankamurhumira. 23 Abôla bantu banakurhuliriza, nka wamanabona olugendo lwâbo n’ebijiro byâbo, na kandi okanamanya oku a­rhali busha najiriraga Yeruzalemu okwôla koshi namujirîre, kwo adesire Nya­kasane Nyamubâho».

15

Omugani gw’omuzabibu

1 Akanwa ka Nyamuhaho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni, mwene omuntu, bici olushâli lw’omuzâbîbu lulushire kwo ezi­ndi nshâli z’amashami g’emirhi y’omu muzirhu? 3 ka bankatwâkwo ecihimbi mpu babinjemwo kalugu kalebe? Ka bankajiramwo engondôzo mpu bakazimanikakwo kantu kalebe? 4 Ala oku banalukwêbe omu muliro, lusingônoke. Omuliro gunasingônole olunda n’olundi; n’aha kagarhî naho hanasingônoke, ka lwankacikolwamwo akantu? 5 Ciru n’amango lwàciri lugumaguma ntâco bankabinjiremwo; lero amango lwamasingônoka na omuliro, ka bankacikûlamwo akantu? 6 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Nka olushâli lw’omuzâbîbu omu yindi mirhi y’emuzirhu, olu naàrholaga ndukwêba omu muliro, lunasingônoka, ntyo kwo najirîre abantu b’e Yeruzalemu. 7 Nàhindamwire obusù bwâni kuli bo. Bafumire omuliro, ci muliro gwânabamalîre. Na ntyo mwâmanya oku nandi Nyamubâho, amango nâhindamula obusù bwâni kuli bo. 8 Ecihugo nâcijira bwâmwa, ebwa kuba bangomire, kwo adesire Nyaka­sane Nyamubaho.

16

Akalamo k’lsraheli omu nyiganyo

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu omanyîse Yeruzalemu amabî gâge magalugalu^m. 3 Ode­rhe erhi ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho kuli Yeruzalemu. Omu kulola oku cisiki n’oku kuburhwa kwâwe oli w’omu cihugo ca Kanâni. Sho abaga munya-Hiti. 4 Aha kuburhwa kwâwe, olusiku wajagamwo eno igulu, ba­rhakutwaga enkunga, barhakuhiraga omu mîshi mpu bakushuke, barhaku­shîgaga munyu, barhakubwikaga n’ebirere. 5 Ntâye wadesire mpu akayûnami­ra emunda oli akurhabâle muli agôla malagirire goshi, ebwa kukubêra obwonjo, agôla mango waburhagwa, bakujahika omu lubala bulya barhàkubonagakwo.

6 Nanacigera hofi na nâwe, nanàkubona odwîrhe wakubakubira omu muko gwâwe, nakubwîra nti: «Olame», 7 onakule ogundumuke nka byâsi by’omu mashwa. Wanacikula wagundumuka wayushûka wahika oku mango wanka­shebagwa, amabêre gâwe garhuna, enviri zâwe zaluga. Ci erhi onali mu­shugunu wêshi. 8 Okubundi nanacigera hofi na nâwe, nàkubona. Gali gakola mango gâwe, mango ga kushebwa. Nakulambulirakwo lubuga lw’ecishuli câni, nàbwîkira obushugunu bwâwe. Nacigasha n’endahiro, nàjira endagâno hagu­ma na nâwe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, -wanaciba wâni. 9 Nanacikuvundika omu mîshi, nanacishuka omuko gwàli gukuyunjwîre, nanakushîga amavurha. 10 Nakuyambisa emyambalo eri kwo obushengerêre, nakuhira enkwerho z’oluhu e magulu, nakuyambika omukaba gw’ecitâni, n’ecishûli cadirhimana. 11 Wêshi wajagalira enjuma, nakuhira engolo emabo­ko, n’olunigi omu igosi. 12 Nahira ehigondo oku izulu lyâwe, ebisikiyo oku ma­rhwiri gâwe, ecimanè cinjinja càkuja oku irhwe. 13 Wàyambaliza amasholo n’amarhale, wacîhundikira ecitâni, emyambalo yadirhimana enali ya bushengerêre. Enshano y’omula, obûci n’amavurha byo byàli biryo byâwe. 14 Waja irenge omu mashanja erhi bwinja burhuma, ebwa kuba bwàli bwinja loshi, erhi lirya irenge lyâni nàkubwikaga lirhuma, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

15 Cikône wacîbonera obwinja bwâwe, okuja irenge kwarhuma wage­nd’icihemula, wahâna ebya amasîma gâwe emwa ngasi wakanagera. 16 Wàya­nsire oku myambalo yâwe wagend’iyinjihirizamwo ahantu h’okurhererekêrera, wanajiriraho eby’enshonyi, okurhankaba kurhankanajirwa. 17 Wanacirhôla e­njuma zâwe z’amasholo n’eza amarhale ezi nakuhaga wagend’ijiramwo ensanamu z’abalume wanacihemula nazo. 18 Wàyansire oku myambalo yâwe y’obushengerêre waziyambikakwo, n’amavurha gâni n’obuku bwâni waba­rhererekêra byo. 19 Omugati nakuhaga gw’omu nshano y’omulà, amavurha n’o­bûci nakazâgikulisamwo wabihêkera abôla bazimu bâwe mpu lyo obasimîsa. K’obwine ebyo wàjizire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

20 Wàrhôla bagala bâwe na bâli bâwe aba wàmburhiraga, wagend’ibayîrha mpu yo nterekêro y’abôla bazimu bâwe mpu balye. Ka okwôla kuhemuka kwâwe kwàli kunyi obwo? 21 Wànizire bagala bâni, wabahâna mpu babageze omu muliro, mpu lyo abo bazimu bâwe baja irenge. 22 Mw’ebyôla bijiro byâwe bigalugalu, na muli okwôla kuhemuka kwâwe, orhacikengeraga amango g’ebu­rho bwâwe, galya mango wàli bushugunu wêshi odwîrhe wakubakubira omu muko.

23 Lero wanaciyêrekana oku onali mubî loshi-loshi, -buhanya, buhanya bwâwe! kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.- 24 Wagend’iyûbaka omusinga, wahajira hantu hâwe ha kurhererekêrera, wabilumiza ngasi hantu. 25 Aha ngasi mashango waja wayûbaka ho oluhêro lw’okuzinza obwinja bwâwe n’okuhâna omubiri gwâwe emwa ngasi wagera; wayushûla ntyo okuhemuka kwâwe. 26 Wagend’ihemukira emwa Abanya-Misiri, balungu bâwe, ba mubiri gwa misi, waluza ebihemu byâwe mpu lyo onshologosa. 27 Lola oku nâkuyinamulira okuboko. Nânyihya ebiryo byâwe, nâkuhâna emwa abashombanyi bâwe b’aba­kazi, bwo banyere b’Abafilistini, abashologorhagwa n’olugendo Iwâwe lubî. 28 Wàgend’ihemukira emwa Abanyasîriya ebwa kuba orhayîgurhaga. 29 Wayu­shulira obubi bwâwe omu cihugo c’abarhimbûzi, emwa Abanyakaldeya, ciru n’eyôla munda orhaderhaga mpu wanayîgurha.

30 Oku omurhima gwâwe gwàli muzamba wâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, gwo gwakazagirhuma wajira ebyôla bijiro bibî byoshi ebiri­ngânîne omukazi muhemusi w’omusirhe. 31 Erhi wàyubakaga omusinga aha mashango ga ngasi njira, amango wàjaga wayûbaka empêro ngasi hantu, orhali ciru nka mukazi muhemusi owaja walonza oluhembo. 32 Omukazi mugonyi ahali h’iba, anayankirire abalume b’ihanga. 13 Abakazi bahemusi banakaziha­bwa oluhembo, ci kônene wêhe we wàjaga waha abîra-lume bâwe oluhembo, wakazibahà ebya ngasi lubero mpu lyo bakazirhenga ngasi hantu bayandûkire emunda oli, omwôla kuhemuka kwâwe. 34 Wàjizire oku abandi barhajira muli obwôla buhemusi bwâwe, nta mulume wàlibirhiraga emunda oli, ci kônene wêhe we wakâgihonga orhanahongerwe ebwa kuba wàli erhi wàbihire Ioshi. 35 Ewâni! mukazi muhemusi, yumvagya akanwa ka Nyamubâho. 36 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, ebwa kuba wayêrekîne enshonyi zâwe, wàbwikula obushugunu bwâwe agôla mango wàjaga wahemuka n’abôla bîra­-lume bâwe, kuguma n’abôla bazimu bâwe bagalugalu, kuli gulya muko gwa bagala bâwe wakazâgibahà. 37 Agôla mabî goshi gamarhuma nkola nâshubûza balya bîra-lume bâwe wakazâgicîsimîsa mwe nabo, aba wàli orhonyize n’aba wàli oshombire, nâkushubûliza bo boshi bakuzonge lyo babona obwôla bushu­ngunu bwâwe boshi. 38 Nkola nâkuha obuhane hw’abakazi bagonyi na bisi ba bantu: nkola nakulekera omu bukunizi n’omu bongwa, 39 Nâkuhira omu mabo­ko gâbo, bakola bashanda emisinga yâwe, banahongole empêro zâwe, bâku­nyaga emishangi oyambirhe n’enjuma zâwe, bakusige mushugunu. 40 Kandi bânakusunikakwo olubaga, lukubande amabuye, lukufunde engôrho. 41 Enyu­mpa zâwe bazidûlike muliro, banabulikuhanira embere z’omwandu gw’abaka­zi; nakugokôza okuja wahemuka, orhakacifa waja wâkamasa oluhembo. 42 Ntyo, nanamala oburhe bwâni kuli we n’oluji lwâni kuli we lwânahwa, nâna­rhulirira n’oburhe bwânayurha, 43 Ebwa kuba orhacikengêraga oku nsiku z’amango g’oburho bwâwe, ebwa kuba orhahusagya kunjira burhe, lola oku nâni nkolaga nâkubarhuza olwôla lugendo lwâwe lubî, aha irhwe lyawe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka orhacîbonesagya nshonyi erhi ebyôla biji­ro byâwe bigalugalu birhuma?

44 Lola oku abatwî b’emigani bakola batwa muguma kuli we mpu: Olugendo lw’omukazi lwo na lw’abâli. 45 Neci oli mwali w’olya mukazi washombaga iba n’abana bâge, neci we muguma n’abandi banyere ba nyoko abakazagigayaguza b’iba wabo n’abana habo. Nyoko ahaga munya-Hiti na sho munya-Mori.

46 Mwali winyu mukulu ye Samariya oyubasire ebwa kumosho kwâwe, kuguma n’abali. Mwali winyu w’omuziba ye Sodomo, oyubasire ekulyo kwawe kuguma n’abâli. 47 Orhabulaga kushimha obworhere bwâbo, nîsi erhi okujira amabî bakazâgijira, ciru wanaciyêrekana mubî kulusha bo omu lugendo lwâwe loshi. 48 Ndahire obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, mwâli winyu Sodomo kuguma n’abâli barhajiraga amabî wàjizire we na bâli bâwe. 49 Alaga obubî bwa Sodomo, mwâli winyu: Bucîbone, budambye, okucikunga n’okurhashibirira, zo zàli ngeso mbî za Sodomo n’abâli bâge; barhakazâg’i­rhabâla omukenyi n’olagirire, 50 Baba ba kucîbona, bajira okubî embere zâni, na ntyo nàbaherêrekeza nk’oku wànabwîne. 51 Oku biyêrekîre Samâriya aàrhahikaga ciru omu cihimhi ca kabirhi c’amabî gâwe.

Wàjizire amabî wàbalushîsa. Erhi oja wàjira agôla mabî goshi, wàyêrekana oku ciru bàli bakulushire bwinja. 52 Ci kônene, wene, obarhulage agôla mabî gâwe garhuma bâli binyu balolwa nka binja: biri birya byâha byàrhumaga oba mubî kubalusha, bakàzibonekana nka bo binja kukulusha. W’oyo, enshonyi zikugwârhage, onabarhule agôla mabî gâwe erhi onadwîrhe wayêrekana oku bâli binyu bali binja kukulusha.

53 Nâshubibayîmanza. Nâshubiyîmanza Sodomo n’abâli, nâshubiyîmanza Samâriya n’abâli, kandi na nâwe nâshubikuyîmanza ekarhî kâbo, 54 lyo oja wâbarhula obubî bwâwe, onakazibona enshonyi z’ebi wàjizire nabo bana­rhûlirira. 55 Mwâli winyu Solumo, kuguma n’abâli, bâshubiyôrha nk’okubànali omu mango ga mîra. Samâriya n’abâlii, bâshubiyôrha nk’oku bànali omu ma­ngo ga mîra, W’oyu na bâli bâwe, mwashubiyôrha nk’oku mwànali burhanzi. 56 Sodomo, mwâli winyu, k’orhàli okola wakazimushekera olusiku lw’okucîbo­na kwâwe, 57 embere bubonekane obushugunu bwâwe? Lero ene we okola bijaci by’abanyere b’e Edomu na ngasi bandi babali eburhambi, bo banyere b’Abafilistini, badwîrhe bakugayagûza boshi boshi. 58 Okugaywa kwâwe, n’a­mabî âawe wene wàcîbarhuzagya gwo, kwo adesire Nyamubâho.

59 Bulya ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nakujirira nk’oku wànajiraga, we wakazâgigayaguza ebi wahigaga kuhika wanavuna endagâno. 60 Ci kônene nâkazikengêra endagâno najiraga haguma na nâwe, amango waciri murho, nanàjira oku bunguke bwâwe, endagâno y’ensiku n’amango. 61 Olunda lwâwe, wâkazikengêra olugendo lwâwe, enshonyi zikubumbe mango wâbona oku nâyanka bâli binyu, abakulu n’abarho, kandi nkuhe bo nti bakola bâli bâwe n’obwo nta ndagâno yàli ensezize okukujirira ntyôla. 62 Bulya niene nie nâshubiyimanza endagânoⁿ yâni na nâwe, na ntyo wanamanya oku mbà Nyamu­bâho, 63 lyo okaziyôrha wayîbuka, enshonyi zikugwârhe, n’omukucihaba oku wajira, kube kuhulika ohulika amango nâba namakubabalira ngasi mabî wàna­jizire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

17

Olwiganyo lw’enyundà

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, otwe omugani onahâne olwiganyo oku mulala gw’Israheli; 3 oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Enyundà nnene, ya byûbi birîbirî na ya mujunja mulîrî, eyàli eyu­njwire moya ga ngasi ibara, yanacija e Libano, yanacigwa aha irhwe ly’omurhi gw’omuyerezi. 4 Yanacitwakwo ishami lyàli lijire enyanya kulusha agandi goshi, yalijâna omu cihugo c’abarhimbûzi, yagend’ilirhûla omu lugo lw’abadwîrhe basaka. 5 Kandi yahêka emburho nguma y’omu cihugo, yayihêka omu ishwa lihinge okucikunguzo c’olwîshi lunene. 6 Lirya ishami lyanacikula lyanacishuba muzâbîbu, gwanacijakwo emi­rhô n’amashami. 7 Hanaciyisha eyindi nyundà nnênènè, ya byûbi birîrî, ya mashala manji manji. Ala oku gulya muzâbîbu gwanaciyêrekeza emizi yago emu­nda erya nyundà eri kuguma gwayêrekezayo n’amashami ekaziga­domêrera, kurhenga muli agôla mashwa gàli guhinzirwemwo. 8 Omu ishwa ly’okuyêra, oku burhambi bw’amîshi manene kwo gwàli guhinzirwe, lyo gujakwo amashami gunaleheke, gube muzâbîbu mwinjinja. 17, 3: Eyo nyunda nnene ye Nabukondonozori. 9 Oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka gwaha­sha? Ka enyundà erhavune emizi yago, enarhenze amalehe gago birinde hiyûma ehyâsi hihyahya byaja kuli gwo, buzira kuderha mpu habe emisi minene n’engabo nyinji y’okugukula oku mizi ya­go? 10 Alaga oku ecigundu camashubirhwêrwa, ka camera ciyâne hwinja? Hano ehûsa empusi y’ebuzûka-zûba, ka gurhayume? Mulya budaka gwamêreraga, gwayumiramwo. 11 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 12 Obwîre ogwoôa murhwe gw’abagoma, erhi: Ka murhamanyirikwo kude­rha kuci okwôla? Oderhe, erhi: Loli oku omwâmi w’e Babiloni ajire e Yeruza­lemu; arhenza yo mwâmi n’abaluzi anacibahêka emwage e Babiloni. 13 Anaciyanka omwana wasigalaga wa mwâmi, anacijira endagâno haguma naye, amusêza mpu acigashe erhi ayusirhenza abakulu b’ecihugo, 14 lyo o­bwâmi buyôrha busungunu bulya burhacihambira kukula lyo ahasha okulanga endagâno yâge arhayivune. 15 Ci kônene oyôla muluzi amugomera, arhuma obugo e Misiri mpu bagend’imuhunira enfarasi n’engabo nyinji z’okulwa. Ka ahasha? Ka ahima oyôla wajiraga kwa bene okwôla? Ka avune endagâno yâge abulihasha! 16 Ndahire obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, ndahîre oku: ali mulya cihugo c’olya mwâmi wamuhiraga oku ntebe, olya ajiriraga endahiro agalinayivuna, emwa oyôla mwâmi, omu karhî ka Babiloni anafira. 17 Faraoni arhamucize n’engabo y’abalwî bâge mwandu omu kulwa, ciru bankayûbaka ebisika banatwa emibunda, baheza abantu banji. 18 Aja­ndisire endahiro yâge, avuna n’endagâno yâge n’obwôla ali amahâna eciragâne. Ajizire okwôla kwoshi arhacikufume. 19 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Ndahîre oku izîno lyâni, erya ndahiro yâni alahiraga, erya ndagâno yâni avunaga, namuhirabyo aha irhwe lyâge. 20 Namulambulirakwo akasira kâni anagwârhirwe omwôla kasira kâni, nâja namukululira e Babiloni, ngend’imuhanira eyo kuli erya nda­gâno àvunaga. 21 Entwâli z’engabo y’abalwî bâge zoshi bakumba omu ngôrho; abafumire bâshandabana empande zoshi. Na ntyo mwamanya oku niono Nya­mubaho nakuderhaga. 22 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nani nayanka i­rhwerhwe ly’ogwôla murhi gw’omuyerezi munene oku nyanya ly’agandi mashami kwo nakula eryo ishami, nalirhwera nienene oku ntondo ndiri bwenêne. · 23 Oku ntondo ndiri y’lsrahcli kwo nalirhwêra. Lyajakwo amashami linayâne amalehe, gunabe muyerezi mwinjinja. Ebinyunyi bya ngasi lubero byayishikaziyûbakakwo, ebibalala binji byayishika­rhamûkira omu mashami gâge. 24 N’emirhi yoshi y’omu mashwa yamanya oku nie Nyamubâho, nie nfu­nyâza omurhi gulihûsire n’okulihya ogufunyîre, oyumya omurhi mubishi, anashubijira mubishi ogwàli gukola mûmu. Niono Nyamubâho, nadesire ntyo, na ntyo kwo nânajira.

18

Omushinganyanya ahemberwa obushinganyanya bwâge n’omubî ahani­rwa obubî bwâge. Omwana arhatumula h’ishe n’ishe arhatumula hya mwana

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Cici cirhuma mukaziyôrha mwaderha ogûla mugani omu cihugo c’lsraheli, mpu: «Balarha balîre ebîrhumbwe by’emizâbîbu, amino g’abanarhabana bâbo ga­bola?» 3 Ndahîre obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, mu­rhacikazâgitwa bundi ogwôla mugani omu lsraheli.

4 Lolagi: Obuzîne boshi buli bwâni, ôli obuzîne bw’ishe w’omwanarhabana, oli obuzîne bw’omwana­rhabana boshi buli bwâni. Owàjizire ecâha ye wâkanafa. 5 Ngasi yêshi oli mushinganyanya ashimba okuli n’obushinganyanya, 6 a­rhalîra oku ntondo, arhalola oku bazimu b’omulala gw’lsraheli, arhahemula muk’omulungu wâge, arhayegêra omukazi oli omu mugongo, 7 arhalibuza ndi, agalula ngasi ehi alire cikinja, arhazimba, ashalûla omushalye, ayambika oli bushugunu, 8 arhahôza ehirugu hyâge omu kulonza obunguke^o, arhahambira bunguke, afunya okuhoko kwâge oku mabî, atwa emanja n’ohushinganyanya embere z’abantu, 9 omu lugendo lwage ashimbulira amarhegeko gâni, anala­nga engeso zâni lyo ahasha okujira nka oku okuli kunadesire, omuntu wa bene oyâla ali mushinganyanya, kwo adesire Nyamubâho.

10 Ci kwône erhi ankaburha omwana w’ecâbi n’ecishungu, ohirimira muli cibî ciguma muli ebîra bibî, 11 n’obwôla ishe yêhe ntâko ajizire ciru n’ehitya, o­mwana wakakaz’igend’ilira oku ntondo, omwana wakahemula muka bene, 12 owakazilibuza abakcnyi n’aharhindibusirc, owakazizimba, orhagalula cciki­ nja ca bene, okazilola oku bazimu, okazijira amabî, 13 okazihôza n’okulinga obunguke, okazihambira obunguke, mwana wa benc oyôla arhankalama owa­màjira ebijiro bigalugalu bya bene ebyo, omwana wa bene oyôla akwânîne okufa n’omuko gwâge yênene wanagutumule.

14 Ci kônene erhi omubusi ankaburha omwana, n’oyôla mwana akazibona amabî ishe adwîrhe ajira ci arhamuyige; 15 arhâkazilîrè oku ntondo, arhâkalolè oku bazimu b’omulala gw’lsrahcli, arhakazizinzc muka omulungu wage, 16­ arhâkazilibuza ndi, arhâkazilya ecikinja, arhâkazizimbè, ânakazihana omugati gwâge oku mushalye, ânakaziyambika oli bushugunu omushangi, 17 ânakaziyaâsa okuboko kwâge amabî, arhâhôza n’okushimba obunguke, arhâhambira bu­nguke, âshimbulira engeso zâni, ânagenda bwinja omu marhegeko gâni, oyôla arhânkafa erhi mabî g’ishe garhuma, kukwânîne âlame. 18 Ebwa kuba ishe cali cishungu, akazagizimba, arhalamaga bwinja ekarhî k’olubaga lwani, ala oku âfa erhi mabî gâge garhuma. 19 Kandi munakaziderha mpu: «Cici cirhuma o­mwana arhabarhula amabî g’ishe?» Ci kônene oyûla mwana ashimbire okuli kwinja n’okushingânîne, ashimbûlîre amarhegcko gâni goshi, anagalanga, ku­kwânîne âlame. 20 Owàjizire kubî ye wânkanafa; omwana arhâkazibarhulè amabî g’ishe, kuguma n’ishe w’omwana arhânkabarhula omuzigo gw’omwana wâge, omushinganyanya ahemberwa obushinganyanya bwâge n’omubî ahini­rwa obubî bwâge.

21 Ci erhi omubî ankaciyûnjuza ebyâha byâge byoshi àjizire, akanashi­mbûlira amarhegeko gâni goshi ânakazijira ebiri binja n’ebishingânîne, oyôla kukwânîne âlame, arhânkafa^p. 22 Barhankacikengêra ebyâha byoshi àjizire, ânalama erhi kulya kushingânîne ajiraga kurhuma. 23 Ka nâkasima omubî âfe, -kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, kali nsîma âleke olugemlo lwâge lubî^q, âlame?

24 Ci erhi omushinganyanya ankakabulira obushinganyanya bwâge, akarha­ngira okukajira amabî, akakazijira ebigalugalu nka bîra omubî anajira, k’âla­ma obwôla? Barhankacikengera obushinganyanya boshi àjizire, ci obugoma ajiremwo, n’ecâha ajizire byo byarhuma âfa. 25 Munakaziderha, mpu: Okwôla Nyakasane ajira kurhaba kushingânîne. Yumvagyi, wâni b’omu mulala gw’Israheli: ka oku njira kwo kuba kurhashingânîni? K’arhali okwinyu mujira kwo kuba kurhashingânîni? 26 Amango omushinganyanya amakabulira obushinga­nyanya bwâge, akakazijira amabî, erhi âkanafa mwo okwôla kubî, bulya bubîàajizire bw’anafiremwo. 27 Omubî erhi ankaleka ecâha akazagijira, akarhangira okukazijira okwinja n’okushingânîne, oyo akwânîne okulama. 28 Anacishozire okuleka enjira y’amabî akazagijira, kukwânîne alame, arhankafa. 29 Ci kurha­rhuma omulala gw’Israheli gurhaderha, erhi: «Okwôla Nyakasane ajira ku­rhaba kushingânîne». Ka okwôla njira kwo kurhaba kushingânîne, wâni mulala gw’Israheli? K’arhali okwinyu mujira kwo kuba kurhashingânîni? 30 Co ci­rhumire namutwîra olubanja, ngasi muguma nk’oku anajizire, wâni mulala gw’Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Mugomôke, muleke ebyâha binyu, harhacibâga kuli mwe ecarhuma mwâjira amabî. 31 Mulekage ebyâha bi­nyu byoshi mwakazâgingayisamwo munarhôle omurhima muhyahya n’omûka muhyahya. Cici cirhumire wâcilongeza olufu, wâni mulala gw’Israheli? 32 Nta­ kwirirwa olufu lw’omuntu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Mugomôke, mwâlama.

19

Omulenge oku baluzi b’lsraheli

1 W’oyo ojimanyîsa ogûla mulenge oku baluzi b’Israheli. 2 Obabwîre, erhi: Kurhi nyoko ayôrhaga? nka ntale-kazi omuzindi nta­le; aka entale-nkazi egwishire ekarhî k’entale ntôrho, edwîrhe yayoônkesa abana bâyo^r. 3 Yanacitusa muguma omu bana bâyo, anaciba mucûka gwa ntale-ndu­me, ayiga okukazishanshanyula omunyama gwâge, akazilya abantu. 4 Amashanja gayumvirhe ogwâge, yanacigwârhirwa omu mwîna gwâbo, bayihêka enalimwo emigera omu cihugo c’e Misiri. 5 Wa ntale-nkazi abona oku busha arhamîre, ohulangalire bwanyiha: Yashubirhôla wundi mwana muguma omu bana bâyo, yanacimulera bwinja, alinda aba mucûkà gwa ntale-ndume. 6 Arhondêra ahivira omu karhî k’ezindi ntale, anacishuba mucûkà gwa ntale-ndume, ayiga okukazishanshanyula omunyama gwage, akazi­ lya abantu. 7 Akacirhunika oku nyumpa zâbo, ashereza engo zâbo, ecihugo n’aba­ ntu baco bakazigeramwo omusisi erhi bayumvagya omulumbo gwaâge. 8 Amashanja gamurhabâlira, byo ebihugo by’eburhambi; banacimu­rhega n’akasira, anacigwârhirwa omu mwîna gwâbo. 9 N’emigera yâbo bamuhira omu irhonga, bamuhekera mwâmi w’e Ba­biloni banaciyiheka omu nyumpa eyubasirwe kulî, lyo balekikayu­mva izù lyâge, omu ntondo z’Israheli. 10 Nyoko kw’ali nka muzâbîbu, murhwere oku burhambi bw’olwîshi, gwàkaziyâna gwànajira ebyâsi binji, bunji bw’amîshi burhuma. 11 Gwanacimerakwo amashami mazibuzibu, ganaciba rhurhi rhw’obwaâmi; ganacikula, ganaciliha, gahika omu karhî k’ebitu, bakazisôme­rwa n’obuli bwâgo, n’obunji bw’amashami gâge. 12 Ci kônene bagukûzirage, bagukwêba oku idaho, empûsi y’ebuzûka­-zûba yayumya amalehe gâgo, gwanacicivunikira, ishami lyâgo lizi­buzibu lyanaciyuma, omuliro gwalisingônola. 13 Lola gwo gukol’irhwcêwa omu irûngu, omu cihugo ciyumûsire na c’idûrhu. 14 Omuliro gwanacipamuka omu ishami lwâge, gwanacifonfomera ama­shami n’irehe lyâge. Gurhakacibona lirya ishami lyâgo lizibuzibu, akali kola karhî k’ebwâmi. Guli mulenge ogwôla; gunakolêsibwe nka mulenge.

20

Emyanzi y’amabî g’lsraheli

1 Omu mwâka gwa kali nda, omu mwêzi gwa karhanu, omu nsiku ikumi z’omwêzi, baguma omu bashamuka b’Israheli bayisha balidosa Nyamu­bâho banacitamala embere zâni. 2 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 3 Mwene omuntu, oderheze abôla bashamuka b’Israheli; obabwîre: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka kuyishi­ndôsa kurhumire mwayisha? Ndahire obuzîne bwâni, ntâzige mwadôsa, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 4 Ka wâbatwîra olubanja? Ka wâtwa olubanja wâni mwene omuntu? Obamanyise amabî magalugalu ga b’ishe wâbo. 5 Obabwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Olusiku nacishogaga Israheli, nîsi erhi olusiku nalambuliraga okuboko ebwa obûko bw’enyumpa ya Yakobo, nàcîmanyisize kuli bwo omu cihugo c’e Misiri, nayinamulira okuboko kwâni kuli bwo nàderha, nti: Nie Nyamubâho Nyamuzinda winyu. 6 Olwôla lusiku nàlengezize okuboko kwâni kuli bwo nanalahira nti akaba ntabarhenzizi omu cihugo c’e Misiri n’okubashubiza omu cihugo nabishogeraga, cihugo cihululamwo amarha n’obûci, cihugo cinja kulusha ebindi bihugo byoshi. 7 Nanacibabwîra, nti: Mukabulirage ngasi muguma birya ibala mumêkeza ama­sù, murhahîraga mukacihemula n’abazimu b’e Misiri, nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 8 Ci bàcihindula kuli nie, barhalonzagya okunyumva. Ntâye ciru n’omuguma wakabulire ebyôla by’ibala bàkazâgimêkeza amasù; ba­rhalekaga abazimu b’e Misiri. Nàba n’olukengêro lw’okuderha nti nabadubuli­rakwo obukunizi bwâni, nti mbayûkize kwo oburhe bwâni, omwôla cihugo c’e Misiri. 9 Ci nashubikengêra izîno lyâni, nàjira kulya kwankarhuma li­rhahemuka omu masù g’agôla mashanja bàli bayûbasire ekarhî kâbo, bulya nàli mbabwizire oku nahêka olubaga lwâni erhi banadwîrhe babona, ndurhe­nze omu cihugo c’e Misiri. 10 Okubundi nanacibarhenza omu cihugo c’e Misiri, nabahêka omw’irungu. 11 Nanacibahà amarhegeko gâni, nanacibamanyîsa e­ngeso zâni ezi bàli bagwâsirwe okushimba lyo balama nazo. 12 Ciru nanacibaha ensiku zâni za sabato nti zibe cimanyîso ekarhî kani nabo, lyo bakazimanyirira oku niene nie Nyamubâho ndwîrhe nabacêsa. 13 Ci omulala gw’lsraheli gwàcihindula kuli nie omwôla irungu; barhashimbaga amarhegeko gâni, bàja­ndika engeso zâni ezi balibagwâsirwe okushimba lyo balama nazo, barhajiraga okurhali kuhemukira ezo nsiku zâni za sabato. Okubundi nanaciba n’oluke­ngêro lw’okuderha oku nkola nabadubulirakwo abukunizi bwâni omwôla iru­ngu, nti mbamalîre. 14 Ci nashubikengêra izîno lyâni, nàjira kulya kwanka­rhuma lirhahemuka omu masù g’agôla mashanja agabonaga oku nabahêkaga. 15 Kulusha okwôla nanaciyînamulira okuboko kwâni kuli bwo omwôla irungu, omu kulahira nti ntabahêke muli cirya cihugo nabahaga, cihugo cihulula mwo amarha n’obûci, cihugo cinja omu bindi bihugo byoshi. 16 Bulya bamajandika engeso zâni, barhashimbaga amarhegeko gâni, banahemukira ensiku zâni za sabato, ebwa kuba omurhima gwâbo gucishwêkire bwenêne oku bazimu. 17 Ci kônene nababêra obwonjo, naleka okubamalîra, ntacibahungumuliraga omu irungu.

18 Nanacibwîra abana bâbo omwola irungu, nti: Murhahîra mukashimba e­njira za basho, murhashimbaga engeso zâbo, murhacihemulaga n’abazimu bâbo. 19 Nie Nyamubâho Nyamuzinda winyu. Mushimbe amarhegeko gâni, mulange engeso zâni munazishimbûlire. 20 Mukenge ensiku zâni za sabato zibe cimanyîso ekarhî kani na ninyu, bakazimanya oku nie na ndi Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 21 Ci abôla bana bacihindula kuli nie, barhashimbaga ama­rhegeko gâni, barhalangaga barhanashimbaga engeso zâni, ezi bàli bagwâsirwe okushimba lyo balama nazo; bahemukira enâiku zani za sabato. Okubundi nanaciba n’olukengêro lw’okuderha oku nkola nabadubulirakwo obukunizi bwâni, nti mbayûkizekwo oburhe bwâni omwola irungu. 22 Ci nagalula okuboko kwâni. nashubikengêra izîno lyâni, najira kulya kwankarhuma lirhahemuka embere z’amashanja, galya gabonaga oku nabahêka. 23 Ci kône kandi nabala­mbulirakwo okuboko, omwol’irungu, omu kuhiga nti nkola nâbashandabanya omwôla irungu baje emwa amashanja, bashandabane omu bihugo b’ihanga. 24 Bulya barhashimbaga engeso zâni, bajandisire amarhegeko gâni banahemu­kira ensiku zâni za sabato, n’amasù gâbo gacishwêkera oku bazimu ba b’ishe wâbo. 25 Ciru nàli nkola nabaha amarhegeko garhàli minja n’engeso barha­nkahashire okushimba n’okulama nazo, 26 nàbazinza n’enterekêro zâbo, omu kubahûna nterekêro abana bâbo b’enfula, kwàli kubahana, lyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

27 Co cirhumire ogend’iderheza omulala gwa bene Israhelil, wâni mwene omuntu. Obabwîre erhi ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ahôla ka­ndi basho bàngayisa erhi bànjirira okw’obulyâlya. 28 Kurhanarhumaga obwôla ntabahisa muli cirya cihugo nàlaganaga n’endahiro oku nâbaha co. Babwîne­ mwo orhurhondo rhwa ngasi lubero rhulengerire, emirhi ya ngasi lubero eyu­njwîre byasi, banagend’irhererekêrerayo, banahânirayo entûlo zâbo z’oku­nshologosa, banadêkereza ho obuku bwâbo bw’okurhûliriza banabulagiraho enterekêro yâbo y’embulaga. 29 Nanacibabwîra, nti: Eyo bwa luhêro musôkera kurhi yankaderhwa? Banaciyiyirika izîno lya Bama kuhika oku lusiku lw’ene. 30 Ee! Ogendigibwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ka kwo binali mudwîrhe mwacihemula omu kuba n’olugendo luli nka lugendo lwa basho, omu kucihemula n’abazimu bâbo, 31 omu kuhâna entûlo zinyu n’omu kukazigeza abana binyu omu muliro? Ka kunali kw’okuli okûla mwakaziyôrha mwacihemula n’abazimu binyu boshi kuhika oku lusiku lw’ene? Ka niono, nanabuligiyemêra muyishindôsa, wâni mulala gwa Israhcli? Ndahire oku izîno Iyâni, kw’adesire Nyakasane Nyamu­bâho, ntâzige mwayishindôsa. 32 Oku biyêrekire ecilôrho cikaziyôrha ciri omu bukengêre bwinyu, cirhabe nk’okwôla munalôrha, mpu: Rhwaba nk’agandi mashanja, nka ngasi bundi bûko bw’omu bihugo by’ihanga, rhukazikolera emi­rhi n’amabuye. 33 Ndahîre oku buzîne bwâni. kwo adesire Nyakasane Nyamu­bâho, ndahire oku niene nie nanayîma kulimwe, n’enfune ndârhi, n’okuboko kubangalîre, namuyemêza n’obukunizi bwâni. 34 Nâmurhenza omwôla karhî k’amashanja, nâmushubuza kurhenga omu bihugo by’ihanga emunda mwàli mushandabîne, nâmurhcnza yo n’enfune ndârhi, n’okuboko kubangalîre, nayîsha mmudwîrhe n’obukunizi bwâni. 35 Nâmuhêka omu irungu ly’amashanja, mmutwîremwo olubanja, busù oku busù. 36 Nk’oku natwîraga basho olubanja omw’irungu ly’ecihugo c’e Misiri, ntyôla kwo nâmutwîra olubanja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 37 Nâmugendesa n’obuhiri, nyishe mmudwîrhemwo bantu basungunu. 38 Nâmuyûngulamwo abagoma, balya bacihindulaga kuli nie, nânabarhenza omu cihugo bayûbasire buno, ci kônene barhâhike omu cihugo c’lsraheli, na ntyo mwanamanya oku nie Nyamubâho.

39 Ewâni w’oyu, mulala gw’lsraheli! Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ngasi muguma ajag’ikolera abazimu bâge, ci enyuma mbabwizire okuli oku mwâcinyumva. Murhâciyishikazihemule izîno litagatifu Iyâni n’entûlo zi­nyu n’abazimu binyu. 40 Bulya oku ntondo yâni ntagatifu, oku ntondo ndiri y’I­sraheli, -kwo adesire Nyakasanhe Nyamubâho,- yo gwayishikazinkolera omulala gw’Israheli goshi oku gunali omu cihugo. ômunda yo nayankira bwinjinja na nshub’ilongeza yo entûlo zinyu, erya ntûlo yinyu elushire ezindi ntûlo zinyu ntagatifu. 41 Nâmuyankirira nka buku bwa kurhuliriza hano mba namâmurheza ekarhî k’amashanja, nâmushubiza kurhenga omu bihugo mwàli mushandabîne, nâkuzibwa na mwe embere z’amashanja. 42 Na ntyo mwâna­manya oku nie Nyamubâho, hano mba namâmuhisa oku idaho ly’Israheli, omu cihugo nàlaganyangya n’endahiro oku nâciha basho. 43 Eyôla munda yo mwanashubikakengêra olugendo lwinyu na kuli birya bijiro binyu bigalugalu mwàcihemulagamwo, n’aho mwânayumva mucishologorhe mwênene, erhi agôla mabî ginyu mwakazagijira garhuma. 44 Mwânayishimanya oku nnandi Nyamubâho hano mubona kurhi nàmujiriraga bwinja erhi izîno lyâni lirhuma, ci arhâcibe oku lugendo lwinyu lubî n’oku bwôrhere bwinyu bubozire, wâni mulala gw’Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho^s.

21

Engôrho ya Nyamubâho

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebi binwa: 2 Mwene omuntu, oyêrekere olunda lw’ekulyo, oderhe ebinwa bikali ebwa lunda lw’emukondwè, oderhe ebinwa by’obulêbi oku muzirhu gw’ecihugo ca Ne­gêbu. 3 Obwîre omuzirhu gwa Negebu, erhi: Yumva akanwa ka Nyamubâho. Lola oku nkola najikuzûkiza omuliro gwafonfomera ngasi murhi mubishi na ngasi murhi mûmu. Eri ngulumira erhâzima: na ngasi busù bwâbabuka nago kurhenga e Negêbu kuja olunda lw’emwene. 4 Ngasi muntu âbona oku niene Nyamubâho, nie nànaguyasagya, gurhânazime. 5 Nanaciderha, nti: Mâshi! Nyakasane Nyamubâho, badwîrhe baderha, mpu: Lola ye kandi! Yoyo odwiîrhe ashubirira okuderha ebinwa. 6 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 7 «Mwene omuntu, oyêrekere olunda lw’e Yeruzalemu, oderhe akanwa oku ka-Nyamuzinda, onaderhe ebinwa by’obulêbi oku cihugo c’Israheli. 8 Obwîre ecihugo c’Israheli. erhi: Ntyâla kwo adesire Nyamubâho. Lola oku namàcîhindula kuli we; nkola nayômola engôrho omu lûba nâmalira muli we ngasi mushinganyanya na ngasi munya-byâha. 9 Oku kumalira omushi­nganyanya n’omunya-byâha kwo kwarhuma engôrho yâni yarhenga omu lûba, yanigûza ngasi muntu kurhenga e Negebu kuja olunda lw’emwênè. 10 Ntyo ngasi muntu amanya oku nie Nyamubâho nie nayômolaga engôrho omu liba e­ rhakanacishubiramwo.

11 Nawe mwene omuntu abande akahababo, orhe omurhûma. Ago mango wâba oyunjwîre burhe, obande orhuhababo erhi onali embere zâbo. 12 N’erhi bankakudôsa mpu orhwôla rhuhababo rhuli rhwa kurhi: wânaderha, erhi: Eci­rhumire guli omwanzi mubî guyîshire, emirhima yoshi ekola yârhà n’amaboko galembaguke, emyûka yâba mizamba n’amadwi gâkomanya. Loli oku ogwôla mwanzi guyîruka, kwo byâba ntyo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho».

13 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebira binwa, erhi: 14 Wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi. Oyish’iderha, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda, erhi: Engôrho, engôrho yamàrhyazibwa yamànacêsibwa. 15 Yamàrhyazibwa mpu lyo emalira engabo, yamàcêsibwa mpu lyo eja yabanda ensasi… 16 Yahanyirwe mpu bayishuke lyo bayifumbarha omu nfune, engôrho ya­ rhyàzîbwe yanashukwa lyo eja omu kuboko kw’omwîsi. 17 Banda olujamu, lumba, wâni mwene omuntu, ebwa kuba olubaga lwâni eyêrekîre; eyêrekîre abaluzi b’Israheli n’olubaga lwâni. Ba­bwîre oku engôrho erhacibaleke boshi n’olubaga lwâni. Co ci­rhumire ocîkomombe ecifuba.

18 Bulya gali marhangulo. Kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 19 Nawe, wâni mwene omuntu, olêbe, onakome akagasha. Engôrho eyiîrhe kasharhu kulushire, ehungumule embaga, eyo ngôrho kaheza, ekâheza ciru n’abali e burhambi! Y’elambika engabo. 20 Lyo emirhima erhà, lyo nabahungumuka babà mwandu, narhezire ngasi muhango engôrho, yayîsha yâlaza, enashusirwe mpu lyo ema­lîra embaga. 21 Yêrekana oku oyôjehire e kulyo n’ekumosho ngasi hali ntambala. 22 Nani nânakazikoma akagasha, nârhuliriza oburhe bwâni. Nie, Nyamu­bâho, nkudesire.

Mwâmi w’e Babiloni omu mashango g’enjira

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 Na­we mwene omuntu otwe njira ibirhi, lyo egera engôrho y’omwâmi w’e Babilo­ni. Ojire zirhenga oku zinali ibirhi muli cihugo ciguma. Otwe omukâla gwârhe­nga ahôla, guyêrekane enjira y’olugo, 25 gumanyîse engôrho, enjira y’e Rabawa emwa Abanya-Amoni n’ey’e Yuda na ey’olugo luzibuzibu, y’e Yeruzalemu. 26 Bulya omwâmi w’e Babiloni ayîmanzire aha mashango, aha murhondêro gwa njira adwîrhe adôsa enyungu. Amàshabaganya emyampi yâge, amàdôsa e­mpivu zâge, amàsingiriza obudiku. 27 Omu kuboko kulyo enyungu zamagwaârha Yeruzalemu: mpu yo agendihira ebimokolo byâge biri nka ngandabuzi, mpu ahâne irhegeko ly’okuyîrha embaga, mpu babande orhuhababo rhwa okutula entambala, mpu bahire ebimokolo by’engabuzi oku mihango, mpu bayûbak’emisinga, banahumbe emibunda. 28 Omu masù gâbo byàli nka bya bu­sha endahiro bàjiraga. Babalaganya oku bakengêza amabî bajizire, agàrhuma bayishigwârhwa bujà. 29 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba muli bahamîrizi b’amabî ginyu, omu kuyêrekana ebyâha binyu, omu kuyêrekana obubî bwinyu omu ngasi bijiro binyu byoshi, na bulya mwacîyêrekîne loshi, mukola mwâgwârhwa bujà. 30 Kuli we wâni muluzi w’I­sraheli, nyankola-maligo wàcîhemwire, oyu ensiku nzinda z’amabî ziri hofi. 31 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: bayanka ishungwè, baârhôla ecimanè, haj’empidûlo, ehyàli idako hikola hyâja enyanya, ehyàli enya­nya, hikola hyâja idako. 32 Nâyijira bwerûlè, bwerûlè, bwerûlè! okurhasâgibo­nekana bundi kuhika ayîshe olya wahâbirw okutwa olubanja, olya nayîshiyîmika.

Obuhane bwa Amoni

33 Nawe mwene omuntu, olêbe, oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasa­ne Nyamubâho. Kuli bene Amoni n’ebijâci byâbo, obabwîre, erhi: Engôrho, engôrho yamàyomolwa mpu eyîrhe; yamàcêsibwa mpu lyo emalîra, mpu eje yâlasha ensasi, 34 omu mango ogwerhe ebilôrho bya busha, amango odwîrhe wadôsa ebw’obushonga by’obunywesi,  kwaba kumalîra balya bîsi bagalugalu, balyâla olusiku lwâbo luzinda luyîruka na obwîsi bwâbo buzinda bw’amabî gâbo. 35 Oyishubize omu lûba. Kali halya hantu walemeragwa, mulya cihugo waburhiragwa mwo nâkutwîra olubanja. 36 Nâkubulagirakwo obukunizi bwâni, nâkubûhirakwo omuliro gw’oburhe bwâni, nâkuhana omu maboko g’abantu b’ihanga, abalenga b’okushereza. 37 Wâlibwa n’omuliro, omuko gwâwe gwahululira omu karîi k’ecihugo, ciru n’ehitya barhâkazikukengera kwo, ebwa kuba niene nie Nyamubâho, nkudesire.

22

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Ka nawe mwene omuntu wankatwa olubanja; ka wankatwîra olubanja ecîra cihugo cibulaga omuko? Ocibwîre amabî gâco magalugalu. 3 Oderhe erhi ntyaâla kw’adesire Nyakasane Nyamubâho: Ewâni lugo lukazibulagira omuko eka­rhî kâwe mpu lyo amango gâwe gakuhikira, ewâni lugo lwaciyûbakiraga abazi­mu mpu lyo ocihemula. 4 Kuli gulya muko wabulagaga wene wàcijira mubî, kuli balya bazimu wàjiraga wenene wàcîhemula, amango gawe wàgabiduhya, okola wamàhisa emyâka yâwe. Co cirhumire namàkujira ibonesa-nshonyi e­mwa amashanja, na masheka g’ebihugo byoshi. 5 Bibe bya hofi, bibe bya kuli, byoshi byâkazikushekera, wâni lugo lw’izîno lyabîhaga, lugo luyunjwîre i­shabâbe. 6 Ala oku emwâwe, abaluzi b’Israheli bali babulaga omuko nk’oku ngasi muguma anahashire. 7 Emwâwe, omuntu anakazigayaguza ishe na nina, emwâwe banakazilibuza ababalama, emwâwe banakazilibuza abakana n’e­ nfûzi. 8 Orhajira bukenge buci oku hantu hatagatifu, orhakenga ensiku zâni za sabato. 9 Emwâwe eba abashobekana mpu lyo babulaza omuko. Emwâwe banakazilîra oku ntondo, emwâwe banakaziyûmaguza. 10 Emwâwe omuntu anabwikûle obushungunu bw’ishe, emwawe banasherêze omukazi oli omu mugongo. 11 Muguma anajire amabî boshi na muka mulungu wâge, owundi anahemule omwâli-kazi bacibonese nshonyi, owundi anarhabirekwo mwâli wâbo, mwâli w’ishe. 12 Emwâwe banakaziyanka oluhembo, mpu lyo babulaga omuko, onakazilya ecikinja n’okukazihôza, onanyagûze mulungu wâwe n’emi­si, nâni niene wanyibagîre, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 13 Na lola oku nkola nkoma akagasha erhi ebyôla by’obushungu bwâwe okazijira birhuma na kuli ogûla muko gwabulajikîre emwâwe. 14 Ka omurhima gwâwe gwasimika, k’amaboko gâwe gayôrha mazibu omu lusiku nacîhôla kuli we? Niono nie Nyamubâho nkudesire, nânakujira. 15 Nâkushandabanya emwa amashanja, najikuhira eyi n’eyi omu bihugo by’ihanga, nâheza obubî buli eka­rhî kâwe. 16 Wâmbonesa nshonyi cmbere z’amashanja, wânamanya oku nie Nyamubâho.

17 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 Waâni, mwene omuntu, omulala gw’Israhcli kuli nie guli nka cûma cibîcibî: Boshi bali nka mulinga, bali ba marhale, ba cûma, ba mazi ga cûma gali e luganda, ciri cûma cibîcibî. 19 Co cirhumire amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, e­rhi: Ebwa kuba mwêshi muli cûma cibîcibî, ceci nkola nâmushubûliza mwêshi omu karhî ka Yeruzalemu. 20 Nka kula banagusha haguma omu luganda, ama­rhale, omulinga, amazi g’ecûma n’okuhirakwo omuliro byoshi bijongere hagu­ma, ntyôla kwo nâmushubûza omu burhe bwâni n’omu bukunizi bwâni nâmuhira omu ituliro. 21 Nâmushubûza na mwêshi namuhirakwo omuliro gw’oburhe bwâni, nnânjire mwêshi mujongere omu karhî k’olugo. 22 Nka kula amarhale gajongera e ruganda, ntyôla kwo ninyu mwajongera ekarhî kw’olo lugo, mwanamanya oku niene nie Nyamubâho nie nâmubulangirakwo oburhe bwâni.

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 Mwene omuntu ocibwîre, erhi: Oli cihugo cirhasagihabwa ôli enkuha, ôli ecihonzi omu lusiku lw’oburhe, 25 oli cihugo eci abaluzi ba muli cwo bali nka ntale yaja yalumba nk’ekola yashanshanyula omunyama gwâyo. Bashanya­gwîre abantu, barhola obugale, enjuma, baluza n’abakana omu karhî kâco. 26 Abadâhwa bâco bavunyire irhegeko lyâni, bahemwîre ahantu hâni hatagati­fu, emwâbo akantu karherekîrwe n’akarharhererekêragwa byoshi byo na bigu­ma, barhanayigîrizagya abantu oku bankamanya akantu kinja n’akabî, baye­gwîre amasù oku nsiku zâni za sabato, nanàbonêsibwa nshonyi ekarhî kâbo. 27 Abarhambo b’ecôla cihugo, omu karhî k’olugo kwo bali nka rhubwa rhw’emuzirhu rhuli rhwashanshanyagula omunyama gwâbo, ababulaza omu­ko, abayîrha abantu lyo bazimba ebirugu byâbo. 28 Abalêbi bâge bafulisire e­byôla bibî omu bulêbi bwâbo bw’obunywesi n’omu bulaguzi bwâbo lw’obu­nywesi. Banaderhe mpu: «Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho», n’o­bwo Nyamubâho arhadesire akantu. 29 Olubaga lw’omu cihugo lwàluzize okuyîrha n’okunyaga, lwàlibuzize omukenyi n’omuhanya, lwàlibuzize omuntu w’ecigolo n’obwôla nta buhashe lugwerhe. 30 Nàlonzize muli bo muntu mugu­ma olya wankayûbaka olukûta, olya wâkanakaziyimanga oku nyanya embere zâni, lyo afungira olugo anampanze oku lushâba, ci ntacibona ciru n’omuguma. 31 Oku bundi lêro, nanacibabulagira kwo oburhe bwâni, nàbayâkiza omu muliro gw’obukunizi bwâni. Nàhira oku irhwe lyâbo olugendo lwâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

23

Olwa Yeruzalemu na Samariya omu nyiganyo

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, hali mango maguma bakazi babirhi, banyere ba nina muguma . 3 Bakagishungulira e Misiri, bajaga bahula-hula kurhenga baciri ba­rho. Eyôla munda yo bakazâgikagwârhira omu cifuba n’okuhuma oku nda yâbo y’obubikira. 4 Alaga amazîno gâbo: Ohola lwo lubere, Oholiba ye mulu­muna wâge. Banaciba bâni bakaziburha abanarhabana n’abananyere. Amaziîno gâbo gadcsire oku Samâriya ye Ohola, Yeruzalemu ye Oholiba. 5 Lero Ohola anacihemuka n’obwôla ali akola aba wâni; arhonya bwenêne abasolomi bâge, abanya-Asuru, balungu bâge. 6 Bakazâgiyamhala eby’akaduku, bàli ba­rhambo na ha cikono, boshi banali misole na bakuhangalaza omurhima, bàli balenga b’okugenda oku nfarasi. 7 Anacihâna amasîma gâge omu murhwe gw’entwâli gw’abanya-Asuru n’emwa ngasi abânasimire boshi, aja acihemula n’abazimu bâbo. 8 Arhacilekaga amahemusi gâge arhangiriraga e Misiri erhi bagwîshira boshi naye, kurhenga anaciri murho, omu kukazigiriginya enda yâge y’obubikira lyo bamuyîsa n’amasîma gâbo. 9 Lêro nanacimuhâna emwa abôla basolomi bâge, emwa abanya-Asuru aboôa anali asîmire. 10 Banacimu­bwîkula ayôrha bushugunu, banacirhôla abagala n’abâli bâge naye yenene banacimuyîrha n’engôrho. Anaciderhwa bwenêne omu bandi bakazi: bulya bamuhana okunashingânîne. 11 Mulumuna wâge Oholiba ye wàli muhamirizi, ci naye iralà lyâge n’obuhe­musi bwâge byàlushîsa, byasârhaza kulusha ebya mukulu wâge. 12 Anacisîma abanya-Asuru, abàli barhambo, banya-cikono na balungu bâge, bàli bayambîrhe bwinja bwinja, bàli balenga b’okugenda n’enfarasi, boshi bàli misole ya kujejula n’okuhangalaza omurhima gw’owababwîne. 13 Nanacibona oku naye amabîha, nanacibona oku bombi bàli bagwerhe lugendo luguma. 14 Ayushuûa obuhemusi bwâge: Erhi abona abantu bacapirwe oku lukûta, zàli nsanamu za banya-Kaldeya, ezali zicapirwe n’ibara ly’akaduku, 15 Abàli bayambîrhe emikaba omu cibunu n’ensirha zàli oku irhwe lyâbo, abàli bagwerhe boshi enshu­sho y’abarhwâli, bakazagibonekana oku bali banya-Babiloni b’e Kaldeya – cihugo baburhiragwamwo – 16 erhi ayûsibabona, abayumviza amiru mabî na ntyo abarhumakwo entumwa kuhika e Kaldeya. 17 Abanya-Babiloni banaciyiîsha emunda ali mpu bashangire boshi naye encingo y’obuhya, bamuhemula n’amasîma gâbo. Erhi ayusihemuka abaleka. 18 Ci konene ajaga aciyêrekana oku enali mbaraga, ayêrekana obushugunu bwâge, lêro nanacimuleka nk’oku nanalekaga mukulu wâge. 19 Ci abaraga kulusha olugero, omu kuyîbuka ebya eburho bwâge, amango akazagihemukira e Misiri, 20 amango àli acîshwêkîre omu bushungu bwâge; bushungu bwàli n’emisi eri nk’ey’endogomi n’obutwamba buli nka bwa nfarasi.

21 Washubîrigalukira olugcndo lwawe lubî, olwa galya mango Aba­nya-Misiri, bakazâgikugwarhira omu cifuba n’okukugiriginya amabêre g’obu­sole. 22 Co cirhumire Oholiha, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku nkola nakushombanyisa emwa abasolomi bâwe balyâla walekaga, nâyîsha mbadwîrhe bakurhabâlire kurhenga empande zoshi. 23 Aba­nya-Babiloni, abanya-Kaldeya boshi aba e Pekodi, ab’e Showa n’aba Kowa, Abanya-Asuru haguma nabo, boshi misole ya kujejula na kubangalaza omu­rhima, boshi barhambo na ba cikono na balenga bakulu omu kugenda n’e­ nfarasi. 24 Bakurhabâlira kurhenga olunda lw’emwênè omu ngâlè nnene n’ensungunu, bayîsha barhambwîre engabo mwandu. Bâkuyêrekeza empenzi za­âbo ennene n’ensungunu haguma n’ensirha yâbo nzibu-nzibu. Nàbahire obuha­she bw’okukutwîra olubanja, bakutwîra olubanja oku obuhashe bwâbo bunali. 25 Nayêrekeza olûji lwâni emunda oli, bâkulibuza omu bukunizi, bâkukula izulu n’amarhwiri na ngasi ebi ocisigaline byahenanguka n’engôrho; bagwârha bagala bâwe na bâli bawe n’ebicisigire kuli we byafonfomerwa n’omuliro. 26 Bâkuhogola emyambalo banakunyage n’enjuma zâwe, 27 nâkuyukiza lula lugendo lubî n’obubaraga bwâwe warhangiriraga e Misiri. Orhakacibikabagana na Misiri omuyîbagire. 28 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Lola oku nkola nakukwêba omu maboko ga balya washombaga onabaleka. 29 Bâkulibuza erhi mujina gurhuma, bâkunyaga ebi wakazagikolera bakuleke oli bushugunu. Ntyo enshonyi z’okuhemuka kwâwe zanabonekana. Obûmagu­za n’olugendo lwâwe lubi 30 lwo lukudwîrhire agôla mazibu goshi bulya omu kucihemula n’amashanja, wacizinza n’abazimu bâbo. 31 Wayîzire olugendo lwa mukulu wâwe, omanyage oku nâhira akabehe kâge omu maboko gâwe.

32 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Wanywa akabehe ka mukulu wâwe, kabehe kagali na kalîrî, Waba wa kushesa n’okurhangâza erhi bunji bw’ebirimwo birhuma. 33 Wâyunjula ndalwè n’amaganya, Kali kabehe ka kulaka n’okulakûla, akôla kabehe ka mukulu wâwe Samâriya. 34 Wâkanywa okanûnûse, kandi bakabere rhunjonjo, kanakubera enda. Ebwakuba nkudesire niono Nyakasane Nyamu­bâho.

35 Co cirhumire amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Ebwakuba waànyibagire, wànjadika enyuma zâwe, nawe wene ohekage enshonyi zâwe n’o­buhemusi bwawe.

36 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: Mwene omuntu, ka walo­nza okutwa olubanja lwa Ohola na Oholiba onabakalihire kuli agôla mabî gâbo magalugalu? 37 Ebwakuba bacibêrire bagonyi, amaboko gâbo gakuyîrha, bajire omu bugonyi haguma n’ahazimu bâbo. Oku biyêrekire abana bàmburhiraga, bàbagezizc omu muliro mpu lyo babasingônola. 38 Kandi bàshubinjira ntyâla: Bahemwîre aka-Nyamuzinda kâni muli ezîra nsiku, n’ensiku zâni za sabato barhazikengaga. 39 Na, oku badwîrhe barherekêra abana bâbo emwa abazimu bâbo, banabulikanya muli olwôla lusiku lonene bagendizinza aka-Nyamuzinda kâni. Obwinage ebi bàjizire omu nyumpa yâni mwonênè.

40 Nakulusha ahôla, abôla bantu barhengaga omu bihugo b’ihanga, abàli bahamagîrwe n’entumwa, banaciyisha: wanagendicîshuka, wanacilabika obu­sù, wanaciyambaliza amagerha g’obulimbi erhi bo barhuma·. 41 Wanacitamala oku ncingo nyinjinja, eyi bàli bahizire amêza embere, na kuli agôla mêza wàli obikîrekwo enshangi yâni n’amavurha gâni. 42 Eyôla munda bakaziyumva yo izù ly’abantu barhâcifufumukwa bici, ebwa kuba gwàli mwandu gwa bantu baàrhengaga omu irungu, bayambisize abakazi orhwishûgu omu maboko n’ecima­nè cinja-cinja oku irhwe lyâbo. 43 Ntyo nakazicidesa oku biyêrekire oyu omu­kazi wakoyire n’obugonyi bwâge: kuhika buno kandi ye ciri wâcihemula 44 Banakazija emunda ali nk’emwa omukazi muhemusi. Ntyôla kwo bajîre e­mwa Ohola n’emwa Oholiba aôola bakazi b’ebibolêreza. 45 Bantu bashinga­nyanya bo batwîra olubanja nk’oku bankalutwîra abakazi bagonyi, balya baja bashesha omuko ebwa kuba baba bagonyi n’amaboko gâbo gaba ga bwîsi.

46 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Balâlike embugânano lyo babahana, babagezemwo omusisi banabanyage. 47 Kandi olubaga lw’e­ mbugânano lubabande amabuye lunabanigûze n’engôrho; bayîrhe bagala baâbo na bâli bâbo banadûlike omuliro oku nyumpa zâbo. 48 Narhenza ishârha oku cihugo; kwâba na kurhonda abandi bakazi baleke okuyîga lula lugendo lwinyu lubî. 49 Bâmubarhuza obwôla bubî bwinyu, mwânabarhula ntyôla omuzigu gwa ebyâha binyu by’okuharâmya abazimu, mwânamanya ntyo oku nie Nyakasane Nyamubâho.

24

Okurhêrwa kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali mwenda omu mwêzi gwa kal’ikumi, omu nsiku ikumi z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra bi­nwa, erhi: 2 Mwene omuntu, oyandike olusiku lw’ene, ebwa kuba omwâmi w’e Babiloni amarhêra Yeruzalemu oku lusiku lw’ene.

3 Oderhage ecinwa c’obulcêbi kuli ogwôla murhwe gw’abagoma. Oyishibabwîra: Ntyâla kwo adesire Nya­kasane Nyamubâho: Ohire enyungu oku cîko, oyihirekwo onabulagiremwo amîshi. 4 Oyushulemwo ebihimbi by’enyama, birya binali bihimbi binjinja, by’oluziha n’eby’entugorhugè. Oyiyunjuze n’amavuha minjinja. 5 Ocishoge omu buso, ecibuzi cinja-cinja, ocizunguluse enshâli o­twânirekwo omuliro. Oyende bwinja bidogome, ciru n’orhuvuha rhuli muli eyo nyungu narho rhuhye.

6 Bulyâla ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Buhanya bw’olugo lushesha omuko, nyungu ya ngisha, eyi engisha zirhankacirhenga! Oyikulage ebirimwo, cihimbi oku cindi buzira kulondôla^t. 7 Bulya omuko gwâyo guli ekarhî kâyo, yaguhizire oku ibuye liri bwaâmwa erhaguhizire omu budaka lyo gubwîkirwa n’akatulo. 8 Lyo mbulaga oburhe bwâni, lyo ncihôla, nàhizire omuko gwâge oku ibuye liri bwâmwa, buzira kugubwîkira. 9 Co cirhumire, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Buhanya bw’olugo lushesha omuko! Nani nkolaga naniga nnanigûze. 10 Olundikage enshâli, oyâse omuliro, oyende enyama yoshi ehondôke, ohebemwo enungo, orhuvuha rhusingônoke. 11 Kandi odêkereze enyungu erhalimwo cici oku masese, ly’omulinga gwâyo gudukumbuka, ly’izinga lirimwo lijonga, lyo n’engisha zisi­gônoka.

12 Ci ensinga y’engisha erhârhenge n’omuliro. 13 Nàlonzagya okukushuka kwo eryo izinga ly’amabî gawe, ci orhayêmîre washukwa eryo izinga. Kuziga o­rhâce kuhika oburhe bwâni bukuhwêrekwo. 14 Niono nie Nyamubâho namàde­rha, okôla ndesire kwâba, nâkujira buzira kushubira nyuma, ntâbabalire, ntâbe na bwonjo. Oku olugendo lwâwe luli n’oku ebijiro byâwe biri kwo bânakutwîra olubanja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Omulêbi Yehezekiyeli arhangulwa

15 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 16 Mwene omuntu, ala oku nkola narhenza caligumizà obushagaluke^u omu masù gâwe. Ci kônene orhacîdudumaga, orhahîra okarhoza emirenge. 17 Olakire emurhima, orhahîra okaja omu mishîbo y’abafire, ofundikire ecitambara câwe omu irhwe, ohire enkwêrho zâwe emagulu, orhabwîkiraga obwânwa bwâwe, o­rhanalyâga omugati abalungu bakakulerhera^v. 18 Naganirira oluhaga sêzi, erhi kuba bijingo, mukanie anacifa. Nanacijira nk’oku nanarhegekagwa. 19 Okubundi olubaga lwanacimbwîra, erhi: «Kawakarhubwîra bwinja kwo kuderha ku­rhi okula odwîrhe wajira?» 20 Nanacibabwîra, nti : «Akanwa ka Nyamubâho kampisirekwo muli ebîra binwa, erhi: 21 Ojibwira omulala gw’lsrahcli ebîra bi­nwa: kwo Nyakasane Nyamubâho adesire ntyâla: Loli oku nkola nagendizinza aka-Nyamuzinda kâni, ho hantu mulimbira, gwo mwishingo gw’amasù ginyu, go masîma g’emirhima yinyu. Bagala binyu na bâli binyu mwasigaga bakola bajifa n’engôrho. 22 Mwayishijira nk’oku njizire: Murhayishibwîke amânwa gi­nyu, murhanayishilye omugati bankamulerhera. 23 Mwabêra n’ebitambara bi­nyu omu irhwe n’enkwêrho zinyu emagulu, murhajamîraga, murhanalakaga. Mwaherêrekera erhi mabî ginyu garhuma, na ngasi muguma abandire owâbo endûlù. 24 Yehezekiyeli aba cimanyîso kuli mwe. Mwayishijira nk’oku anajiraga. Na hano okwôla kubà lyo mwâmanya oku nie Nyamubâho.

25 Nâwe mwene omuntu, k’arhali okunali kwo byanaba ntyôla olusiku narhenza ebi basimikiragakwo, ebi balimbira, ebyabâga mwishingo gw’amasù gâbo, ebyabâga masîma g’omurhima gwâbo, bagala bâbo na bâli bâbo. 26 Owôla lusiku, owafulumusire âyisha emwâwe alimanyisa omwanzi. 27 Olwôla lusiku akanwa kâwe kayîguka kadese oyôla wafulumusire, wânashambâla o­rhânacishubibe kaduma; kuli bo wâbà cimanyîso na ntyôla bânamanya oku nie Nyamubâho.

25

II. Obulêbi bw’okuhana amashanja

Okubiyêrekire bene Amoni

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa·, erhi: 2 Mwêne omuntu oyêrekere emunda bene Amoni bali onaderhe ebinwa by’obulêbi kuli bo. 3 Obwîre bene Amoni, erhi: Yumvi akanwa ka Nyakasane Nyamubâho. Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Kulya kuba wàdesi­re, erhi: Ha! ha! oku biyêrekire aka-Nyamuzinda kâni amango kàhemulagwa n’oku cihugo c’lsraheli amango càhagulagwa, oku mulala gwa Yuda amango gwàhekagwa bujà. 4 Okwo kwarhuma nâni namàkuhâna omu maboko ga bene olunda lw’ebuzûka-zûba. Bakola batwa ebirâlo byâbo emwâwe, banayûba­keyo. Bo bakola bâjikazilya emburho zâwe bananywe amarha gâwe^w. 5 Nâjira Raba ahinduke cirâlo ca ngamiya, n’ezindi ngo za bene Amoni zibe lwâbuko lwa bibuzi. Na ntyo mwânamanya oku nie nandi Nyamubâho. 6 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwakuba wàkomire akagasha wanadîrha amagulu, wasîma n’omurhima gwâwe gwàyunjula kagayo erhi cihugo c’Israheli cirhuma. 7 Co cirhumire olola­ge oku namàkulambulirakwo okuboko, nkolaga nâkuleka amashanja gakuhagule, nkuherêrekeze omu zindi mbaga nankuherêrekeze omu bindi bihugo. Nâkumalîra ly’omanya oku nie Nyamubâho.

Kuli Mowabu

8 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Kulya kuba Mowabu na Seyiri bàdesire, erhi: «Lola oku omulala gwa bene Yuda kwo gunali nka agandi mashanja goshi. 9 Kwo kwarhuma nâni nkola najibwîkula ebirhugo bya Mowabu nanshande engo zâge zoshi ngasi aha anahi­kira, bulya ecihugo ciyinjihire, Beti-ha-Yeshimoti, Baali-Meoni na Kiriyataya­mi. 10 Bene ebuzûka-zûba, abashombanyi ba Amoni bo mpîre olola lugo, lyo balekishubikaziyîbuka Amoni omu mashanja. 11 Ntyôla kwo nhanamwo Mo­wabu, banamanya oku nie Nyamubâho.

Kuli Edomu

12 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebwa kuba Edomu àjizire olwihôlo, oku mulala gwa Yuda, àcîjira mubî okulushire erhi agendicîhôla ntyôla. 13 Ko kurhumire Nyakasane Nyamubâho adesire, erhi: Nkola nâlambûla okuboko kuli Edomu naye, nâmaliramwo e­nyama^x n’abantu. Nâjira ayôrhe mwerûlè, kurhenga e Temani kuja e Dadani, bâhungumuka n’engôrho. 14 Nâcîhôla kuli Edomu n’okuboko kw’olubaga lwa­ni lsraheli, bâlibuza Edomu nk’oku obukunizi n’oburhe bwâni binali, na ntyo bânamanya oku luli lwihôlo lwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Oku Bafilistini

15 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ebwa kuba Abafilistini bajizire amabî omu kucihôla, bànacîhola n’omu­rhima gw’akagayo, bànalonza okushanda erhi mujina gurhankahwa kurhuma; 16 ko kurhumire ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ala oku nkola nâla­mbûla okuboko kwâni oku Bafilistini, nkola nâmalîra Abanya-Kereti, mpereêrekeze ngasi balya boshi bàyûbakaga oku burhambi bw’enyanja. 17 Nâbajira­kwo enyihôlo z’okujugumya zirya zirhankahamwa nnambahè obuhane bukali, bânayishimanya oku nie Nyamubâho hano babona kurhi nâcihôla kuli bo.

26

Oku biyêrekire Tiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma, omu lusiku lurhanzi lw’o­ mwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, ebwa kuba Tiri anadesire kuli Yeruzalemu, erhi: He! he! alaga oku gwamavunika omuhango gw’amashanja! Akola ayêrekire emunda ndi, obugale bwâge bwahagwîrwe. 3 Ee! ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ala oku namàderha nti ntacikulikwo, wâni Tiri. Nâkushubulizakwo amashanja mwandu, nka kula enyanja esôka n’emihûsi yayo. 4 Bâhenangula enkûta za Tiri, banakundule enkingi zâge, nâhyajira­mwo akatulo, lisigale ibuye lyonene. 5 Aba, omu karhî k’enyanja, lwanikiro lwa rhweshe. Bulya nàdesire, niono nie Nyakasane Nyamubâho, lwâba lugo lwâlibwa n’amasha­nja! 6 Oku biyêrekîre abana bâge bali omu mashwa, bâyishinigwa n’engôrho. Ntyo bânamanya oku nie Nyamubâho. 7 Bulyala ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku namàrhumira Tiri, Nabukondonozori, mwâmi e Babiloni, mwâmi w’abâmi, arhenga olunda lw’emwênè, âyishire n’enfarasi, n’engâlè, n’abagenda oku nfarasi , ngabo ya bantu mwandu. 8 Banigûza bâli bâwe n’engôrho omu mashwa, âkuyubakira enkûta, âkulundikira emisinga, âkuyêrekeza empenzi. 9 Enkûta zâwe, âzirhulira emihuku eri nka ya ngandabuzi, ahongola cenkingi zâwe n’enfuka zâge. 10 Obunji bw’enfarasi zâge, bwâkuyunjuza katulo. Enkûta zâwe zâgera­mwo omusisi n’olubî lw’abalwî bâge bagenda n’enfarasi, n’o­lw’emizizi n’engâlè, hanôla akola agera omu mihango yâwe nka kula banacihandalika omu lugo lwamanyagwa. 11 Nta njira zâwe arhâlabarhemwo n’ensenyi z’enfarasi zâge, ânigûza olubaga lwâwe n’engôrho, ahenangula ensanamu z’abazimu bâwe ciru akaba zineneha. 12 Bânyaga obuhirhi bwâwe, bâhagula oburhunzi bwâwe, bahongola e­nkûta zawe, enyumpa zâwe nyinjinja bazishâba. Amabuye gâwe, emirhi yâwe y’oburhungiri n’omutulo gwâwe byoshi bâbikwêba emuhengere. 13 Nkola nâhulisa enyimbo zâwe, zifanande na ntâye waciyumve omulya gw’ebitari byâwe. 14 Nâkujira ibuye lyonene, wâba lwânikiro lwa rhweshe. Orhaci­shubiyûbakwa, bulya niono Nyamubâho nkudesire, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Omulenge kuli Tiri

15 Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire Tiri. Oku lubî lw’amango wâhirima, amango abamàlemala bakola bayâma, hano bâniguliza abantu eka­rhî kâwe, ka ebihugo biri ekarhî k’enyanja birhâjugume? 16 Abaluzi b’omu nyanja boshi, bashonôka oku ntebe zâbo, bahogola ebi­shûli byâbo n’emyambalo yâbo y’obushengerêre. Bayambala entemu, bâshu­ rhama oku idaho bâgeramwo omusisi gwa nyegenye bânarhangâle erhi w’o­rhuma. 17 Bâkujirira olwimbo lw’okukulakira baderhe, mpu: Bici wa! Gurhi wamàhenanguka, wamàhirigirha omu nyanja, wâni Lugo lwàlijire irenge. We wàli lugo lunya-buhashe omu nyanja, we kuguma n’abantu bâwe. 18 Lêro bunôla ebizimba byamageramwo omusisi oku lusiku lw’okuhiri­ma kwâwe. Ebizimba by’omu nyanja byamarhemuka n’okuyûrha kwâwe.

19 Bulyala ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Amango nâkujira lugo luli bwâmwa nka engo zirhacibamwo bantu, amango nâyinamulira wanyanja kuli we n’amîshi g’emuhengere gakufûnika, 20 ago ma­ngo nâkuherêrekeza haguma n’abaja ekuzimu, wâshanga abantu ba mîra, nânakuyûbasa omu cihugo c’ekuzimu, omu kahwenyenye k’ensiku n’amango, haguma n’abaja ekuzimu, lyo orhagirhengayo mpu wâyishiyûbaka omu cihugo c’abazîne. 21 Nâkujira obe wakuyôbohwa, orhânacihabe. Bâkazikulonza barhânacikubone bundi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

27

Okushandwa kwa Tiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Na­we, wâni mwene omuntu oderhe ebinwa by’okulibuka kwa Tiri. 3 O­bwîre Tiri, lwo lugo luli oku burhambi bw’enyanja, lwo lugo embaga nyinji z’omu bizimba zirhimbûliramwo, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamu­bâho. Erhi:

Ewâni Tiri we wakazagiderha, erhi: ndi nkuge eyinjiha ehimana. 4 Obwâmi bwâwe bwàli buhisire omu karhî k’enyanja, n’abakuyûbaka­ga bakuyinjihya kulusha. 5 Bayûbaka amarhambi gâwe n’empaho z’ensindani z’e Seniri. Baya­ nsire omwerezi gw’e Libano bakujiriramwo omutungo. 6 Bakujirira engasi n’emirhi minênènè y’e Bashani. Bakuyûbakira i­rheme ly’ihembe ly’enjavu lishomeke ekarhî k’emiyerezi y’omu bizimba bv’e Kitimi. 7 Omulondo gw’ecitâni c’e Misiri guli kwo obushengerêre gwàba gwo mwenda gwâwe wàjiramwo olurhalarhala. Emishangi y’akaduku n’eya akalinga y’omu bizimba by’Elisha yo wàyûbasiremwo omu ndalâla y’eyo nyumpa yâwe. 8 Abantu b’e Sidoni n’ab’e Arvadi bo bàli bashâna bâwe. N’abagula bâwe, wâni Tiri bo bakazâgikola omu mwâwe. 9 Abashamuka b’e Gebali n’abalenga bâyo bàli emwâwe bwo bakazagi­harhûla ebisherîremwo.

Amârho g’omu nyanja goshi kuguma n’abashâna bâgo bakazagiyisha e­mwâwe balirhimbûlirayo. 10 Abantu b’e Persi, ab’e Ludi n’ab’e Puti, bàli omu ngabo y’abalwî bâwe, bo bakazagikujîra oku matabâro. Emwâwe yo bakazagimanika empenzi yâbo n’ensirha yâbo. Bànarhuma waja irenge. 11 Bene A­rvadi, n’omurhwe gw’abalwî bâbo bo bakazagiyinjihya enkûta zâwe omu ma­rhambi banakazilanga orhuhembe rhwâwe. Bakazagimanika empenzi zâbo oku nkûta zâwe, ntyo bayushûla bwenêne obwinja bwâwe. 12 Tarsisi akazagiyishigulira emwâwe, abona adwîrhe ayungukira oku bugale bwâwe. Bakazagi­kuha ensaranga, ecûma, akasiteriti (kasigiriti), nawe wànabaha ebirugu bali gula. 13 Yavani, Tubali na Mesheki, bakazagiyishirhimbûlira emwâwe. Bakaza­giguza abantu n’ebirugu byâbo by’omulinga nawe wànabaha oku biryo byâwe. 14 Abantu b’e Beti-Togarma bakazagikulerhera enfarasi, n’enfarasi zâbo z’oku­ja oku matabâro kuguma n’endogomi. 15 Bene Dodani bakazagiyishirhibûlira emwâwe; bantu banji b’oku burhambi bw’enyanja bakazagiyishigulira e­mwâwe; bakazikujuha amahembe g’enjavu n’embaho nyirubala. 16 Edomu akazagiyishigulira emwâwe erhi bunji bwa bintu byâwe burhuma: akazagiku­juha ezumaridi, emishangi y’akaduku, ey’obushengerêre n’eyindi eri nka citâni cinjinja n’amarajani n’e akiki, byo bakazagikujuha oku bintu bagulaga emwêwe. 17 Ciru na Yuda boshi n’Israheli bakazagiyishigulira emwâwe: bakazikulerhera engano y’e Miniti, obulo, obûci, amavurha n’enshangi. 18 Da­masi akasagiyishirhibûlira emwâwe erhi bunji bwa birugu byâwe burhuma n’o­bwo obugale bwâwe bwakazagikulerhera idivayi ly’e Helboni n’amoya g’ebibu­zi by’e Sethari. 19 Dani na Yavani, kurhenga e Uzali, bakazagikulerhera e­ byûma bitule, orhubati rhw’ecûma n’amasheke byo bakazagijuha oku birugu byâwe. 20 Dedani ayishigikazirhimbûlira emwâwe, akazikulerhera amalangeti g’enfarasi. 21 Arabiya n’abarhwâli b’e Kedari boshi bakazagiyishigulira e­ mwâwe, bakazijuha abana-buzi, engandabuzi, n’ebihebe. 22 Abarhimbûzi b’e Seba n’ab’e Rama bakazagiyishigulira emwâwe: bakakulerhera obuku bw’e­ ngulo ndârhi, amabuye g’engulo ndârhi n’amasholo byo bakazagikujuha oku birugu byâwe. 23 Harani, Kane na Edeni, abarhimbûzi b’c Seba, ab’e Asuru n’ab’e Kilmadi bayishigikazigulira emwâwe. 24 Bakazikulerhera emishangi mi­nji y’obugale, ebishûli by’akaduku n’eby’obushengerêre, n’emishangi y’ama­bara, emigozi mizibu-zibu byo bakazagikujuha oku birugu byâwe. 25 Amarho g’e Tarsisi gakazagiyishira oburhunzi bwâwe. Kuziga wali mugale na wakuja irenge omwo karhî k’enyanja.

26 Abashâna bakuhêka emuhengere. Empûsi y’ebuzûka-zûba yakuvunira emuhengere gw’enyanja. 27 Obugale bwâwe, eby’oburhimbûzi byâwe, omuhako gwâwe, abûbasi bwâwe, abarhunzi bâwe, abalwî bâwe ojawahêka, n’omwandu gw’e­ngabo eri omu ndalâla yâwe boshi balohoma omu karhî k’enyanja olusiku wâzika. 28 Hano biyumva olubî lw’abashâna bâwe, ebikunguzo byoshi byânage­rwemwo n’omusisi. 29 Oku bundi ngasi bavugama boshi banarhenga omu marho gâbo, aba­shâna, abantu boshi balegerera omu nyanja banajibêra okw’idaho lyûmu. 30 Bâlaka banalakûle erhi we orhumire. Bâcikweba omutulo omu irhwe, bâcivuluvunza omu luvu. 31 Bâcimomogola irhwe erhi we orhumire, bânayambale sunzu. Bâkula­kira bavumugule emirenge minene. 32 Bâkaziderha kuli we hano bakola bali omu mishîbo yâwe, bakola bakulakira banaderha, mpu: «Ndi wàli aka Tiri w’obucîbone omu karhî k’enyanja? 33 Erhi wahakulaga eby’oburhimbuzi bwâwe, ly’oyigusa embaga zoshi n’obugale bwâwe, n’ebiryo byâwe mwandu, wakazagigaza abâmi b’igulu. 34 Lêro w’oyu wavunisire n’emibungè y’amîshi omu karhî k’enyanja. Omuhako gwâwe n’engabo yâwe mwêshi mwamalohoma. 35 Abantu bayûbaka omu bizimba by’ekuli bàgeziremwo omusisi erhi we orhuma. Abâmi bâbo bamarhangala, obusù bwâbo bwàmazinzibala. 36 Abarhimbûzi b’embaga bamaheba olushungurho kuli we, bulya wamârhuma bâgeramwo omusisi n’okuhererekera kwâwe Joshi.»

28

Oku mwâmi w’e Tiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Mwene omuntu, ojibwîra omuluzi w’e Tiri, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Bulya omurhima gwâwe guyunjwire bucîbone, wanaciderha, erhi: «Ndi nyamuzinda, erhi ndi ntamîre oku ntebe ya Nyamuzinda omu kagarhî k’enyanja». N’obwo oli muntu ci orhali Nyamuzinda, wacikûnga mpu obulonza bwâwe buli bwa Nyamuzinda. 3 Ala oku oli murhimanya kulusha Daneli, nta murhimanya oli akâwe. 4 Oburhimanya haguma n’obukengêre bwâwe wacîhire obugale, wàha­sire amasholo n’amarhale omu mbîko zâwe. 5 Obulenga bwâwe bwalushine omu kurhimbûla, wàyushwire obugale bwâwe, omurhima gwâwe gwanaciyunjula bucîbone erhi obo bugale burhuma. 6 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho. Bulya wacikûnzire mpu obulonza bwâwe buli bwa Nyamuzinda, 7 ee! nkolaga nakuhondakwo ab’ihanga, ishanja libî kulusha agandi ma­shanja. Bayômolera obwôla burhimanya bwâwe engôrho, bahemula eryo irenge lyâwe. 8 Bakukwêba emwîna, wâfa wabandira obuliji emuhengere gw’enyanja. 9 Ka wâciderhe bundi, erhi: Ndi nyamuzinda, embere z’abîsi bâwe? Ci, omanye oku oli muntu orhali Nyamuzinda, oyu wâciyîrhira omu maboko gâge. 10 Bantakembulwa bakuyîrha, wâyirhwa n’ab’ihanga. Bulya nie nkudesi­re, kanwa ka Nyakasane Nyamubâho.

Okuyurha kw’omwami w’e Tiri

11 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 12 «Mwene omuntu, ogendiderha ebîra binwa by’okulasa emw’omwâmi w’e Tiri. Wajimubwîra, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. We wali lwiganyo lw’obwîmâna, wàli oyunjwîre burhimanya, wàli wakurhangaza oku bwinja. 13 Wabaga omu Edeni, lyo ishwa lya Nyamuzinda. Mabuye mwandu ga ngulo ndârhi gali galukîrwe oku cishûli câwe: ag’eyakiki, ag’eyakuti y’akasi, ag’e alumasi, ag’ezabatajadi, ag’eshohamu, ag’eyasipi ag’eyakuti y’ecirala ag’ebaharamani n’ag’ezumaridi, n’amasholo go bàjiziremwo orhugoma rhwâwe n’orhurhêra rhwâwe, ebyôla byaàrheganyibagwa aha kulemwa kwâwe. 14 Nali nkuhizire kwo kerûbini wakazikulanga, wàli oku ntondo ntagatifu ya Nyamuzinda, wakazagigera omu karhî k’amasèsè g’omuliro. 15 Wàli lwiganyo omu lugendo lwâwe kurhenga aha kulemwa kwâwe kuhika olusiku obubî bwàbonekanaga muli we. 16 Oburhimbûzi bwâwe bwakuyunjizize budârhi n’ebyâha. Nàkuya­ndagazize bimbirimbiri okwôla ntondo ya Nyamuzinda, na kerûbini wakazâgikulanga àkulengerize omu karhî k’amasèsè. 17 Omurhima gwâwe gwahemwîre n’obucîbone erhi bwinja bwâwe bu­rhuma. Wàsherêzize oburhimanya bwâwe erhi irenge lyâwe li­rhuma. Nàkukwebire oku idaho, nàkujizire masheka g’abâmi. 18 Obunji bw’amabî gâwe, obulyâlya bw’oburhimbûzi bwâwe, byaàrhumire wahemula enyumpa yâwe y’aka-Nyamuzinda. Nàkurhenzizemwo omuliro gwakufonfomera. Nàkujizire luvu ah’igulu embere za balya bakazagikulolêreza. 19 Omu mashanja, ngasi yeshi wanakuyishigi, anakazifuduka erhi we o­rhuma, okola oba wa côba, olwâwe lwamayûrha loshi».

Kuli Sidoni

20 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 21 «Mwene omuntu, oyêrekere olunda lwa Sidoni, onaderhe kuli ye ebîra binwa by’obulêbi. 22 Oderhe, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Ntaciri kuli we Sidoni. Nalonza nje irenge omu karhî kawe. Bâma­nya oku nie na ndi Nyamubâho, hano mba namamuha obuhane ntyo nanyêrekane obwimîna bwâni muli ye. 23 Namurhumira ecihuûsi, omuko gwâbulajikira omu njira zâge, emifu yâkazihenangukira omu karhî kage erhi ngôrho bamuyômolire omu marhambi erhuma, na ntyo bânamanya oku nie Nyamubâho.

lsraheli âyôkolwa ekarhî k’amashanja

24 Murhakacibonekana omu Israheli, oli mushûgi gwankalemaza n’oli lukerêrhe lwankayôgôla, nta bantu bamuli eburhambi bâcimugayaguze, banamanyiraho oku nie na ndi Nyakasane Nyamubâho. 25 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Amango nashûbûza omulala gwa bene Israheli kurhenga omu karhî k’amashanja, emunda bali basha­ ndabîne, nâyêrekana ntyo obwimâna bwâni embere z’amashanja. Gwayûbaka mulya budaka nàhaga omurhumisi wâni Yakobo. 26 Bâyubakamwo n’omurhûla, bâyûbaka enyumpa banarhwêre emizâbîbu; bâyûbakamwo n’omurhûla. Hano nkola nahâna obuhane kuli balya bamuzongolosire bànakazagimugaya­guza, bânamanyamwo oku nie Nyamubâho, Nyamuzinda wâbo.

29

Kuli Misiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi, omu mwêzi gwa kal’ikumi, omu nsiku ikumi n’ibiri z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, oyêrekere emunda Faraoni ali, ye mwaâmi w’e Misiri, onaderhe ebinwa by’obulêbi kuli ye n’oku cihugo c’e Misiri co­shi. 3 Oderhe onamubwîre, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ntakuli kwo, wâni Faraoni, mwâmi w’e Misiri, we ngôna^y elambukire muli ba Nili bâwe, w’odwîrhe waderha, erhi: «Ba Nili bâni banali bâni, niene nàbajiraga». 4 Nakuhira emigera y’endobo omu myanganga, nnanshwêkere oku magamba gawe enfi z’omu ba Nili bâwe, nankukûle muli abôla ba Nili bâwe kuguma n’enfi z’abôla ba Nili bâwe, zoshi nshwêkere oku magamba gâwe. 5 Nakukwêba omw’irungu, we mweshi n’enfi za muli ba Nili bâwe. Wâhenangukira omu budaka buhinge, orhârholwe orhânabishwe. Nâkuha ensimba z’erubala n’ebinyunyi by’emalunga bikulye. 6 Lyo Abanya-Misiri boshi bamanya oku nie na ndi Nyamubâho. Ebwa kuba bali lusheke nyamwegemerwa oku mulala gwa bene Israheli. 7 Erhi baderhaga mpu bakugwârhirizakwo, onavunikire omu nfune zaâbo, onababwâbwârhule enfune zoshi. Erhi bakuyêgemeraga ona­twîkemwo, bagere omusisi omu nda.

8 Co cirhumire amâderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku namâkurhumira engôrho yajinigûza emwâwe abantu n’ebintu. 9 Ecihugo ca Misiri câhinduka irungu na buhanya, ntyo bamanya oku nie Nyamuzinda. Bu­lya adesire, erhi: Nili aba wâni, erhi niene nàmujiraga. 10 Ee! nani ntacikuli­kwo, ntaciri n’oku ba Nili bâwe. Ecihugo ca Misiri nâcijira irungu na buhanya, kurhenga e Migdoli kuja e Sewene na kuhika oku lubibi lwa Etiyopiya. 11 Oku­gulu kw’omuntu kurhakacigera eyôla munda, n’amagulu g’ensimba ga­ rhakacigera eyôla munda: Misiri ayôrha bwâmwa kuhika myâka makumi anni. 12 Ecihugo ca Misiri nâcijira cibe cihugo cahagwîrwe omu karhî k’ebindi bihugo byahagwîrwe; engo zâge zâba ngo zihagwîrwe omu karhî k’ezindi ngo zahagwiîrwc, kuhika myâka makumi anni. Abanya-Misiri nâbashandabanya ekarhî k’amashanja. 13 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Hano kuge­ra myâka makumi anni, nâshubishubûza Abanya-Misiri, kurhenga omwôla ma­shanja bàli bashandabîne. 14 Abâla bahêsirwe bujà nâbarhenza e Misiri nange­nd’ibashubiza omu cihugo ca Patrosi, omu cihugo câbo baburhwamwo. Bayuûbaka mwo obwâmi busungunu. 15 Misiri âba bwo bwâmi busungunu omu gandi mâmi goshi, arhakacirhegeka amashanja; namunyîhya lyo aleka okushubikâcikuza oku gandi mashanja. 16 Kuli Israheli arhakaciba ye nya­mwikubagirwa, akazibona oku abarhwîre amabî gâge muli agôla mango àli ayêrekîre emunda ali. Bânamanyiraho oku nie Nyakasane Nyamubâho».

17 Omu mwâka gwa kali makumi abiri, omu mwêzi gwa burhanzi, omu lusiku lurhanzi akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Wâni, mwene omuntu, Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni amaârhola omuhigo mwinja gw’okurhabâlira Tiri. Amarhwe goshi gamayûnulwa, ebirhugo byamâtunyulwa byoshi, ci nta bunguke arhenzizemwo ôli kuli ye, ôli oku ngabo yâge, muli ogwôla muhigo ali arhôzire gw’okurhabâlira Tiri. 19 Amaderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni, namâmuha ecihugo ca Misiri. Ahongesa yo obugale, âsabunga yo eminyago, anakungûje yo minyago yâge, n’ebyo lwo lwâba luhembo lw’engabo yâge. 20 Oku murhamo gwâge anarhamiraga e Tiri, nkola nâmuha ecihugo ca Misiri, ebwa kuba nie anakazâgikolera, kwo adesire Nya­kasane Nyamubâho. 21 Muli agôla mango nâmeza ihembe omu mulala gwa bene Israheli na­ nkuyemêrere okubumbula akanwa wakaderha ekarhî kâbo. Na ntyo bâmanya oku nie Nyamubâho.

30

Olusiku Iwa Nyakasane na Misiri

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 Wâni, mwene omuntu olêbe oderhe, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyaka­sane Nyamubâho. Mubande orhuhababo: Yaga! Lusiku luci! 3 Buiya lulya lusiku luyîruka, luyîruka lulya lusiku lwa Nyakasane, lwàba lusiku luyunjwîre bitù, mango g’amashanja. 4 Engôrho yaja omu Misiri, Etiyopiya arhungwe n’obôba hano emifu erho­ndêra okuhenanguka omu Misiri, hano bârhangira okugukumba obugale bwage na hano amakondo gâge gâciyôheka oku idaho. 5 Kusi na Puti na Ludi, Arabiya yoshi na Lubi na bene Endagâno yani boshi bafa n’engôrho.

6 Ntyâla kwo adesire Nyamubâho: Ebyêgemero bya Misiri byâhirima, byâhirigirha birya emisi yâge elimbira: kurhenga e Migdoli kuja e Sewene bâkazikumba n’engôrho, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 7 Bâhagulirwa omu bihugo byahagwîrwe; engo zâge zâja omu ngo zikola ziba bwerûlè. 8 Bâmanya oku nie Nyamubâho, hano mpira omuliro kuli Misiri na hano abarhabâzi bâge bajonjagwa. 9 Muli olwola lusiku, entumwa zâni narhuma, zanagende n’amârho g’e­ nkuge bagend’itula akavango e Etiyopiya muli kala kahwenyenye kâge. Obôba bwarhunga abayûbakayo, muli olwo lusiku lwa Misiri lw’onw’olwo luyîruka!

10 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâhungumula gulya mwandu gw’abantu b’e Misiri, nâbamalira n’okuboko kwa Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni. 11 Ye boshi n’olubaga !wâge lulya luba lukali kulusha agandi ma­shanja goshi, barhumwa ebwa kugendishanda ecihugo. Bayômolera Misiri engôrho, babumbe ecihugo mirhumba, 12 Ba Nili nâbaganya, ecihugo nâciha ebishungu. Nâhagula ecihugo coshi n’ebi cijira byoshi, nâkolesa okuboko kw’ab’ihanga. Niono Nyamubâho nadesire. 13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. Nâhirigisa abazimu, nârhe­nza Nofu bo bazimu b’engandabûzi. Murhakaciba muluzi omu Misiri. Nâlumîza obôba omu Misiri. 14 Nâhagula Patrosi, nâdûlika omuliro aha Sowani, nâyûkiza amahano gani e No. 15 Nasheshera oburhe bwâni kuli Sini, ho kanta­rhunganwa k’e Misiri; nâmalira omwandu gw’engabo y’e No. 16 Nâdûlika omu­liro omu Misiri, Sini arhungwe n’obwôba, e No eyunjulire mîshi n’amîshi gana­shandabana. 17 Abana b’emisole b’e Oni n’ab’e Pi-Beseti bâhirima n’engôrho n’engo zâbo zanyangwa bujà, 18 E Tafanihezi, olusiku lwanâshubeyo budufu nkola nayusayo okushigwa na Misiri na hano eya misi acikubagira ehwa. O­lwikungu lwâyibwîkira n’abananyere bâge bayishihêkwa bujâ, 19 Ntyôla kwo nâhanamwo Misiri. Kandi bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

20 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma omu mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku nda z’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra bi­ nwa, erhi: 21 «Mwene omuntu, nàvunyire okuboko kwa Faraoni, rnwâmi w’e Misiri, na lola oku ntâye wadesire mpu arhuba ecibande câge ahire kwo obufumu, mpu ahire kwo ecitambara anakushwêke, lyo ashubibona emisi y’okufumbarha engôrho. 22 Co cirhumire aderha ntya Nyakasane Nyamubâho. Lola oku ntaciri kwo Faraoni, mwâmi w’e Misiri; nâmuvuna amaboko, okuzi­bu n’okwavunisire, nâmurhoza engôrho ekuboko kwâge. 23 Nâshandabanya Misiri omu mashanja, naja nâmuheba hala na hala omu bihugo. 24 Nâzibuhya amaboko gw’omwâmi w’e Babiloni, nnamufumbase engôrho yâni omu kuboko kwâge, Nâvuna amaboko ga Faraoni, ashinge n’omulumbo embere z’omusho­mbanyi wâge nka muntu okola wafa. 25 Nâzibuhya amaboko g’omwâmi w’e Babiloni, n’aga Faraoni garhoge. Bânayishimanya ntyo oku nie Nyamubâho hano mpira engôrho yâni omu kuboko kw’omwâmi w’e Babiloni na hano ayiyômolera ecihugo ca Misiri. 26 Nâshandabanya Misiri omu mashanja, nâja nâmuheba hala na hala omu bihugo; ntyo bâmanya oku nie na ndi Nyamu­bâho».

31

Enduluma y’e Libano

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na muguma, omu mwêzi gwa kasharhu, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintinda­ kwo muli ebîra hinwa, erhi:

2 «Mwene omuntu, obwîre Faraoni mwâmi w’e Misiri kuguma n’omwandu gw’abambali, erhi: Bici nankakugerera kwo muli obula bugale bwâwe? 3 Alaga byo: oku muyerezi^z gw’e Libano ogujira amashami minjinja, e­byasi byofofi n’omurhi gulengerîre, omu bitu mwo irhwerhwe lyâge lihikira. 4 Amîshi garhuma gwàkula, omusima gwarhuma gwàliha, enyîshi zaka­zâgihulula aha burhambi bw’aha gwàli gurhwezirwe n’emibunda yazo yakazihika oku yindi mirhi yàli omu mashwa, 5 Kwo kwarhumaga gulihûka okwo kulusha eyindi mirhi y’omu ma­shwa, n’amashami gâgwo galuga, n’amahaji gâgwo galandira bwe­nêne ebwa obwôla bunji bw’amîshi gakazagija emunda guli. 6 Ebinyunyi by’emalunga byoshi byayishikaziyûbaka enyôgo muli gwo, ensimba z’erubala zakaziburhira muli gwo, abantu ba ngasi lubero bakazihumûkira omu cihoho câgo. 7 Gwàli mwinjinja omu buli bwâgo n’omu kulandira kw’amashami gâgwo. Emizi yagwo yakazilandira omu mîshi manene bwenêne. 8 Erhayumananaga nagwo emiyerezi y’omu ishwa lya Nyamuzinda, e­nsindani zirhankagerîrwe oku mashami gâgwo nta yindi mirhi ya­ nkalingânîne n’amahaji gâgwo, nta murhi gw’omu ishwa lya Nyamuzinda gwankagurhalusire bwinja. 9 Nàleka gwàshabuka bwinjinja. Gwakaziyagalana kulusha eyindi mirhi y’omu ishwa lya Nyamuzinda.»

10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba gwamashigalika erhi kulihûka kwâge kurhuma, ebwa kuba i­rhwerhwe lyâge linakazihikira omu bitù, ebwa kuba gukola gukazicîbona erhi okwôla kurhuma, 11 nàguhanyire omu maboko g’omuluzi w’amashanja nti agujirire nk’oku obubî bwge bunali, obubî bwâge bwàrhumire nâgukaga. 12 Abantu b’ihanja bagutwîre bali balya bantu b’ishanga kulusha agandi masha­nja goshi, bâgukubira oku ntondo, amashami gâgo garhogera omu rhubanda rhoshi; abanagaka bâgo bavunirwa omu misima yoshi y’omu cihugo, amasha­nja goshi g’igulu gayâsire ecihôho câgo, bàgukabulira. 13 Oku misigala yago^a, ebinyunyi by’emalunga binakaziyishikabêra kwo, n’omu banagaka bâgo muli ensimba zoshi z’erubala.

14 Lyo harhagiba omurhi gudomererwa gwacîkuza, erhi bulî bwâgo bu­rhuma, gurhaginaheka obulî bwâgo omu nkuba karhî k’ebitù, lyo harhagiba omurhi gwayunjula mîshi na ntyo gube gwa bucîbone oku yindi mirhi. Bulya yoshi eligunzibwe n’olufu, yâja ekuzimu omu idaho, yajibêra haguma n’abana ba abantu balya bayandagalîre ekuzimu. 15 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Olusiku gwaya­ndagaliraga e kuzimu nàrhegeka nti habe okushîba, nàbwikula ekuzimu, nàyimanza enyishi zâge n’amîshi gâge manjimanji gàyimanzibwe. Nàyimanzize Libano erhi gwo gurhuma, kandi gwàrhuma emirhi yoshi y’omu lubala yahuha. 16 Oku lubî lw’okuhirima kwâgo, amashanja goshi, naàgagezamwo omusisi, erhi nguyandagaliza ekuzimu haguma na balya bayandagalira omu mwîna. Yajire­ rhûlirizanya eyôla kuzimu. Eyo mirhi y’e Edeni, yo yàli bulimbi na bwinja bw’e Libano, ngasi mirhi yanakazâgidomererwa. 17 N’iburha lyâgo lyayûbakaga omu cihôho câgo, omu karhî k’amashanja, nalyo lyàja ekuzimu, emwa abantu bànigagwa n’engôrho.

18 Guhi mwàli muyumânîne mweshi nago oku kuja irenge n’oku bulî, omu mirhi yoshi y’omu Edeni? Okwôla wâjikwebwa, mweshi n’emirhi y’omu Ede­eni, omu ndalala y’idaho, wâgendigwishira ekarhî k’entakembulwa, haguma n’abayisirwe n’engôrho. Lâba Faraoni n’omwandu gw’engabo yâge, kwo adesi­re Nyakasane Nyamubâho.

32

Obuhanya bwa Faraoni n’obw’e Misiri

1 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi, omu mwêzi gwa kal’ikumi na kahiri, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi, akanwa ka Nyamubâho kanaci­ntindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu oderhe ebinwa by’okula­kira Faraoni, mwâmi w’e Misiri omubwîre, erhi: Wâni ntale ntorho y’amashanja wamâherêrekera! Wàli oyosire nka kula engôna^b erhogomerera omu nyanja, wakazâgicirhunika omu nyîshi zâwe; wakazigirhwanza n’amagulu gâwe, ntyo washerêza emibunda yazo. 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nâkurhega n’akeshe kâni, amashanja gâkugorha, gayishe gâkuku­lula omu milaga yâni. 4 Nakukwêba ebulambo ngendikuheba omu bulambo, nanjire ebinyu­nyi by’emalunga byoshi bikazigwa kuli we, ensimba z’omu igulu zikulye ziyigurhe. 5 Nâlambika omurhumba gwâwe oku ntondo, weshi oyunjuze orhuba­nda bibolereza. 6 Nâdomerera ecihugo n’ebwa kuhulula mwôgo muko, gusôkere ciru n’oku ntondo n’emisima yoshi yayunjulira n’ogwo muko. 7 Amango obulangashane bwâwe bwâzima nanabwîkira amalunga, mpi­re n’omwizimya omu nyenyêzi, nâbwikira izûba n’ebitù n’omwêzi gurhacikamoleke n’obulangashane bwâgwo. 8 Ebimole by’e malunga byoshi nâbizimya erhi we orhumire, n’ecihugo câwe ncibumbe mwizimya, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 9 Nâkuniza omurhima gw’embaga nyinji, amango nâmanyisa omu ma­shanja, birya bihugo orhishi, ngasi mabî gàkuyishire erhi ohirima.

10 Nâhira embaga nyinji omu mirhanyo erhi we orhuma, n’emviri z’abâmi bâbo zibangalale oku irhwe erhi we orhuma, amango babona nâgeza engôrho yâni embere zabo. Ntâye orhâgeremwo omusisi yeshi muli olwôla Iusiku wa­nâhirime. 11 Bulya, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Engôrho y’o­mwâmi w’e Babiloni yâkubwabwarhula! 12 Nâmalira omwandu gw’engabo yâwe n’engôrho y’abalume b’entwâli, bantu bakali omu mashanja goshi; basabu­nga obugale bw’e Misiri n’omwandu gw’engabo yâge goshi gwaherêrekera. 13 Ebishwekwa byâge byoshi nâbimalirira oku burhambi bw’amîshi manji; oku­gulu kw’omuntu kurhakacigarhwanza, ensenyi z’ensimba zirhakacigarhwanza. 14 Nânyihya amîshi gâzo, n’enyishi zâgo zikazihulula nka mavurha, kwo adesire Nyamubâho.

15 Amango najira ecihugo ca Misiri cibe cihugo cisherîre, cihugo cahagwi­rwe, cihugo cirhacibamwo akantu, amango nâmalira abantu baciyûbakamwo, ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 16 Gwo mulenge ogwôla, baguyimbe abanyere b’amashanja baguyimbe; baguyimbe, bakola balakira Misiri n’omwandu gw’engabo yâge; baguyimbe, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho».

Faraoni ayandagalira ekuzimu

17 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi, Omu nsiku ikumi n’irhanu z’omêzi, akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 18 «Mwene omu□tu, olakire omwandu gw’engabo z’e Misiri, oguyandagaze ekuzimu gonene kuguma na bâli b’amashanja g’abaluzi, gaje omu idaho kugu­ma na ngasi bandi baja omu nshinda. 19 Ndi wali omlushire bwinja? Oyandagalire omu nshinda mweshi n’entake­mbûlwa! 20 Bâkumba boshi n’abandi banizirwe n’engôrho. Obwo engôrho yamâyomolwa oyishage wakulula Misiri n’omwandu gwâge gw’engabo. 21 Abaàli ntwâli kulusha, kuguma n’abakazag’imurhabâla, bamuganirira eyola kuzimu mpu: Bayandagîre; bakola bacihengesire balya bantakembûlwa, banigagwa n’engôrho!

22 Eyôla munda eri Asuru boshi n’engabo yâge, ebyûsho byâge bimuzongolosire; boshi bali bànizirwe, bafa n’engôrho. 23 Ebyûsho byâge babiheba omu ndalâla ekuzimu, engabo yâge ezungulusire ecusho câge; boshi bâli bani­ziriwe, bafa n’engôrho, n’obwo bwo bakazag’ihira ecâba omu igulu ly’abazîne! 24 Eyôla munda eri Elamu n’omwandu gw’engabo zâge guzungulusire ecu­sho câge, boshi kunigwa bànizirwe, bafa n’engôrho, ntakembûlwa zàya­ndagaliraga ekuzimu omu idaho; bakazâg’ilumiza ecôba omu igulu ly’abazîne, bagendanaga enshonyi zâbo eyôla munda emw’abayandagalire ekuzimu. 25 Bà­muha ecirâlo omu karhi k’abanizirwe, ebyusho by’omwandu gw’engabo zâge bimuzonge; ezo ntakembulwa zoshi ngôrho yàziyisire. N’obwo abantu bakazâg’igeramwo omusisi erhi kubayôboha kurhuma hano igulu ly’abazîne; bagendanaga enshonyi zâbo emwa balya bayandagalire ekuzimu. Babahira omu ngabo y’abanizirwe.

26 Eyola munda eri Mesheki, Tubali n’omwandu gwabo gw’engabo, ebyu­sho byâbo bimuzongolosire; ezôla ntakembulwa zoshi engôrho yàziyisire; n’o­bwo bàli bamahira ecôba omu igulu ly’abazîne. 27 Barhâkacihengeka aha bu­rhambi bw’entwâli, abôla b’entakembulwa bafaga, bayandagalira ekuzimu n’e­mirasano yâbo n·engôrho zâbo bakazizihira aha irhwe lyabo erhi n’ebyaha bajizire biri omu mavuha gâbo, n’obwo ecôba c’ezôla ntwàli cali cilumîre igulu ly’abazîne. 28 Ci wehe wâyirhirwa omu karhî k’entakembulwa, bâkuhengeka aha burhambi bw’abàyirhagwa n’engôrho. 29 Eyôla munda eri Edomu: abami bagc hoshi n’abaulzi bagc, ciru akaba ntaho barhahimaga, bakola bàganjîrwe muli balya bàyirhagwa n’engôrho; nabo bakola bacihengesire aha burhambi bw’entakembûlwa, bâbo baya­ndagalire ekuzimu nka bwo.

30 Eyôla munda eri abaluzi lw’olunda lw’emwênè, bali yo boshi haguma na abanya-Sidoni boshi; bàyandagire kuguma n’abanigagwa, n’obwo barhâhima­gwa kujira ecôba, lêro buno enshonyi z’oburhwâli bàlibagwerhe zikola zibabu­mbire! Zicihengekage ezôla ntakembûlwa, haguma n’abayirhagwa n’engôrho, banahêke enshonyi zâbo emwa balya bayandagalire ekuzimu! 31 Faraoni âbabona anarhulirira hano abona ogwôla mwandu gw’engabo; nabo ngôrho yâbayirha Faraoni n’engabo yâge. Kwo adesire Nyakasane Nya­mubâho. 32 Neci, nàli mmuyemêrire ahire ecôba omu igulu ly’abazîne, ci lolaga oku akola acihengesire aha burhambi bw’entakembulwa, haguma na balya bayirhagwa n’engôrho. Faraoni kwo àbire ntyôla boshi n’omwandu gw’engabo zâge, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

33

Omulêbi ali mulanzi w’olubaga lwa bene lsraheli

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, ogend’ibwîra bene olubaga lwâwe, erhi: Nka na­mâyomolera ecihugo engôrho, abantu b’ecôla cihugo banayanke muntu mugu­ma muli bo mpu abe mulanzi; 3 oyûla mulanzi, nk’amabona engôrho ekola eyômolîrwe ecihugo, anabuhe omushekera arhonde olubaga. 4 Omuntu wa­nkayumva omushekera gwabûhwa akanabula buyâka, erhi engôrho yankayisha ekanamuhunjukana, yene wankabarhula omuko gwâge. 5 Anayumvîrhe omulenge gw’omushekera arhanadesire mpu ayâka; omuko gwâge yene gulikwo; ci kônene erhi ankayâka, oyôla muntu ânaciza obuzîne bwâge. 6 Ci erhi omulanzi akabona engôrho ekola eyômolîrwe ecihugo, akanabula kubûha omushekera gw’okurhonda olubaga n’erhi engôrho yankayisha ekahu­njukana muguma muli bo, neci oyôla afire erhi câha câge cirhuma, ci kônene omuko gw’oyu muntu nagudôsa omulanzi. 7 Nawe wâni, mwene omuntu, nàkujizire mulanzi w’olubaga lwa bene Israheli: erhi okayumva oluderho lw’ekanwa kani, wanababwîrizakwo oku izîno lyani. 8 Erhi nankabwîra omuntu mubî nti: «We muntu mubî, okuli wâfa!» erhi wankahulika okabula bwamubwîriza mpu aleke enjira yâge mbî, oyôla muntu anafa erhi câha câge cirhuma; ci kônene we nankadôsa omuko gwâge». 9 Ci kônene erhi wankamubwîriza mpu aleke enjira yâge mbî, akana­ bula buleka eyôla njira mbî, oyôla muntu anafa erhi câha câge cirhuma, ci kônene wehe wanaciza obuzîne bwâwe.

Okugoma n’okugomôka

10 Nawe wâni mwene omuntu, ojibwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Loli oku munakaziderha ebîra binwa, erhi: Amabi girhu n’ebyâha birhu rhwe­nene binali kwo, kandi byo birhuma rhufa; kurhi rhwakalamaga? 11 Ogend’iba­bwîra oku: Ndahire obuzîne bwâni! Kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ntalonza nti omunyabyâha aherêrekere, ci nti omunyabyâha aleke enjira yâge mbî analame. Mugomôke, mugomôke, muleke enjira mbî! Cici carhuma wâle­kifa, wâni mulala gwa bene lsraheli? 12 Nawe wâni mwene omuntu, obwîre bene olubaga lwâwe, erhi: Obushi­nganyanya bw’omushinganyanya burhankamuciza nka amaba mugoma, n’omubî arhankafa n’obubî bwâge nka amaleka obôla bubî bwâge, kuguma n’omuntu wàli mushinganyanya arhankalama erhi obôla bushinganyanya bwâge burhuma nka kulya amacihira omu câha. 13 Erhi nankabwîra omushinganya­nya nti okuli wâlama, ci yehe omu kucîkubagira obushinganyanya bwâge, ârhondêre okukazijira amabî, barhankacikengêra ebijiro byâge by’obushinga­nyanya na bulya bubî bwâge àjiraga bo bwârhuma ankafa. 14 Na nka namaâbwîra omunyabyâha nti wafa okunali, nka akaleka enjira yâge mbî akarho­ndêra okukazijira ebiri binja binashingânîne, 15 oyôla muntu mubî erhi anka­lyûla omwenda gwâge, erhi akagalula ebi anyagaga, erhi akanashimba amarhegeko gahâna akalamo, buzira kucishubira omu byâha, okuli ânalama, arha­nkacifa. 16 Barhankacikengera galya mabî gâge akazâgijira, ajizire ebishi­ngânîne; okuli âlama. 17 Bene olubaga lwâwe badesire mpu: «Enjira ya Nyakasane erhaba eshi­ngânîne». Enjira yâbo bone yo erhaba eshingânîne! 18 Erhi omushinganyanya ankaleka obushinganyanya bwâge akarhondêra okukajira amabî, ânafa erhi o­kwôla kurhumire; 19 n’omunyabyaha erhi ankaleka obubî bwâge akakazijira ebiri binja binashingânîne, okwôla kwanarhuma alama. 20 Kurhanarhuma mu­rhaderha mpu: «Enjira ya Nyamubâho erhaba nyinja». Namutwîra ngasi mu­guma olubanja nk’oku enjira zinyu zinali, wâni mulala gwa bene lsraheli.

Ecihugo ca bene Israheli canyagwa

21 Omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi kurhenga rhuli rhuhêsirwe buja, omu mwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, omu nskiku irhanu z’omwêzi, omuntu wayishaga ayâka kurhenga e Yeruzalemu ayisha ambwîra, erhi: Olugo lwa­nyazirwe!» 22 Ci kônene akanwa ka Nyamubâho kali erhi kampisire kwo biji­ngo embere oyôla muntu wayishaga ayâka ayishe, kanali kamabumbûla aka­nwa kâni embere aje emunda nali sêzi; akanwa kâni kabumbuka naleka okuci­ba kaduma.

Akalamo k’ Abayahudi balisigire e Palestina-Israheli

23 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 24 «Waâni mwene omuntu, abaciyûbasire omu bigûkà bya ecihugo ca bene lsraheli ba­dwîrhe baderha mpu: «Abrahamu àli yene, anagalihâbwa eci cihugo nka ka­shambala kâge; nirhu rhono rhukolaga rhuli mwandu rhwe rhwahabirwe ecîra cihugo nka kashambala kirhu. 25 Co carhuma wajibabwîra, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamu­bâho: Munakazilya enyama n’omuko gwâyo, munakazirhererekêra abazimu, munakazibulaga omuko, mwamânabuliderha mpu ecihugo ciri cirhu! 26 Mukola mushiga engôrho yinyu, munakazihenya amabî, munakaz’ihemu­la muka omulungu winyu munabuliderha mpu ecihugo ciri cinyu! 27 Alaga oku wayishibabwîra, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Ndahiîre obuzîne bwâni! Abacisigire ebigûkà, ngôrho yâbayirha, abali omu mashwa nâjira ensimba zibalye, abali omu nyumpa nzibuzibu nîsi erhi abali omu nyâla cihûsi câbayirha. 28 Ecihugo nâjira ciyôrhe bwâmwa, ntâye wacigere oku nto­ndo zâco. 29 Ntyo bamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano babona ecihugo cisigala bwâmwa, lishuba irungu erhi agôla mabî gâbo bakazijira garhuma.» 30 Yumva wâni mwene omuntu, abantu b’omu lubaga lwâwe, abadwîrhe bakuderhera omu bizimbêro by’enyumpa n’aha nyumvi zâbo, badwîrhe ba­hwehwerezanya, ngasi muguma na mwene wabo mpu: «Muyîshe rhuyumve ka­nwa kahi karhenga emwa Nyamubâho». 31 Balundûkîre emwâwe; olubaga lwâni lwamâbwarhala embere zâwe; badwîrhe bayumvirhiza ebinwa byâwe barhanabishimbe; banajire birya biri binja omu kanwa kâbo; omurhima gwabo bunguke bone guharhira. 32 Lola oku kuli bo onali na mwimbiza kône olya oyi­mba bwinja, olya ojira izù linja n’okuziha bwinja olulanga; banakaz’iyumvi­rhiza ebinwa byâwe barhanabishimbe. 33 Hano kulya kubayishira, na lola oku kuyiruka, bânamanyiraho oku hali omulêbi wàli ekarhî kâbo.»

34

Okuhiyêrekire abangere b’lsraheli

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintidakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi oku balungere b’Israheli, olêbe onababwîre, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Buhanya kuli balungere babî b’Israheli abarhajira kundi kurhi okurhali kucîyâ­bula bonene! Ka arhali busô bwo balungere bagwâsirwe okuyâbula? 3 Mwe mulya amarha, mwe muyambala emyamhalo y’amôya, mwe munakazirhere­kêra ebibuzi bitwêzire, arhali busô mwayabulaga. 4 Ebishwekwa byâli bizamba murhabirhabâlaga okubona emisi, murhabukaga ebyàli bilwâla, murharhubaga ebyâli vunisire, murhagalulaga ebyali bihezire, murhanajaga mwalonza ebyàli bihezire, ci mwabihiramwo akavango n’okuniga. 5 Ebyôla bishwekwa byoshi byashandabana erhi kubula bangere kurhuma, byàba biryo by’ensimba zoshi z’omu lubala, byàlumira hoshi. 6 Ebibuzi byâni bishandabîne omu ngasi ntondo n’omu ngasi rhurhondo rhushunjusire, ebibuzi byâni byalumîre hoshi, omu cihugo na ntâye obishibirire, ntâye waja wabilonza.

7 Co cirhumire, muyumvagye akanwa ka Nyamubâho wâni balungere: 8 Ndahire oku izîno lyâni! kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba ebibuzi byâni babilekêrire byanyagwa, ebwa kuba ebibuzi byâni byo bikola biba biryo by’ensimba z’omu lubala zoshi, kubula mungere kurhuma, ebwa kuba abangere bâni barhashibiriraga ebihuzi byâni ci baba bonene bwo baci­shibirira, babilekêrera. 9 Okwola kwo kwarhuma, muyumvagye akanwa ka Nyamubâho, wâni balungere: 10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Nkola nyagulîre abangere; nkola nabalyûza ebibuzi byâni, ntanaciyêmere bayâbula obusô bwâni n’abôla bangere lêro barhâcikâcîlise bonene; ebibuzi byâni nâbiyasa akanwa kâbo, arhali byo bâcikazilya.

11 Bulya ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Mumbonage nkolaga nashibirira niene ebibuzi byâni, nkaz’ibirhangula^c. 12 Nka kula omungere arhangula ebibuzi byâge, olusiku ali olunda ebibuzi byâge biyâbukire, ntyo kwo nâkazirhangula ebibuzi byâni, nâbirhenza ngasi lunda byanahabukîre loshi omu mango g’olwikungu n’ag’omwizimya. 13 Nâbikula omu mbaga, nabi­shubûza birhenge omu bihugo, nabishubiza oku budaka bwâbo nambiyâbulire oku ntondo z’Israheli, omu rhubanda n’omu hantu hayâbake omu cihugo. 14 Nâbiyâbulira omu malambo minja, n’obuhasi bwâbo bwâba oku ntondo ndîrî z’Israheli, yo byâkazilâla eyoia munda omu kahasi kinja, byakaziyâbukira omu bulambo bujinyire, oku ntondo z’lsraheli. 15 Niene nakaz’iyâbula ebibuzi byaâni, nambihire aha byarhamukira, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Nâja nalongereza ecihezire, nâkaziyisha ngalwîre ecàli cihabusire; nâkaz’irhuba eciri n’ecibande, nkaz’igalulira emisi cirya càli cikola cizamba; ci konene cirya cakazâg’iciyâbula conene, cirya cakazâg’iciheka n’emisi, nâcisherêza, nâciha obuhane.

17 Ninyu wâni, bibuzi byâni, ntyâla kwo adesirc Nyakasane Nyamubâho: Loli oku nkola nâjira obucirânuzi ekarhî k’ebibuzi, engandabuzi n’ebihebe. 18 Ka okwinja kumukwânîne kurhali kuyâbukira ahaii obulambo bwinja, muje mwahonyogola ngasi bicisigire by’omu bulambo bwinyu, nisi ka kurhali kwinja okunywa amîshi gashongwîre n’agasigîre mugarhwanze n’ensenyi zinyu? 19 Ebibuzi byâni byo bikolaga bikera ebi mwahonyogolaga, n’okunywa amîshi mwarhwanzagya n’ensenyi zinyu! 20 Co cirhumire ababwîra ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Mundolekwo, nkola nâjira obucirânuzi ekarhî k’ecibuzi citwezire n’ecihosire. 21 Ebwa kuba mwahukwîre n’ecifuba cinyu, n’ebirhugo bi­nyu, kandi mwanatumirha n’amahembe ginyu ngasi bibuzi byàli bihosire, kuhika mwalinda mubikwêba embuga, 22 niene nalikuza ebibuzi byâni, birhaci­hwe buhagwe ntyo nâjira obucirânuzi ekarhî k’ebibuzi n’ebibuzi.

23 Nabilongeza lungere muguma, ye wakaz’ibiyâbula, omurhumisi wâni Daudi; oyo ye wakaz’ibiyâbula, ye wâba lungere wabyo^d. 24 Niono Nyamubâho, nâba nie Nyamuzinda wâbo, n’omurhumisi wâni Daudi aba ye muluzi wâbaja ekagarhî; nie Nyamubâho, niene nkudesire. 25 Nâjira haguma nabo endagâno y’omurhûla; nârhenza ensimba nkali omu cihugo, bagendiyûbaka n’omurhûla omu irungu, banakaz’irhegeka omu mizirhu^e. 26 Nâbajira boshi, kuguma n’àba­ bali eburhambi, babe mugisho; nâkaz’ibaniekeza enkuba amango gakwânîne, zâba nkuba za mugisho. 27 Omurhi gw’omu mashwa gwanaleheka n’idaho lyanayeramwo emburho zâge, bâba n’omurhûla omu budaka bwabo na ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano mvuna emirhamba y’omuzigo bakazag’ihêka, na hano mbalikûza kuli ngasi bakazâg’ibaiibuza. 28 Ba­rhakaciba gwo munyago gw’amashanja, barhakacilibwa n’ensimba za hano igulu, bayûbaka omu cihugo câbo n’omurhûla, buzira kadugundu. 29 Nâbame­reza emburho z’irenge, ecizombo cirhakacibarhenza omu cihugo, ba­rhakanaciba bijâci by’amashanja. 30 Na ntyo bâmanya oku niono Nyamubâho. Nyamuzinda wâbo, ndi ekarhî kabo n’oku bo bali b’omu mulala gw’Israheli bo baii lubaga lwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 31 Ninyu mwe bibuzi byâni, mwe bibuzi by’omu bulambo bwâni, muli bantu; nâni ndi Nyamuzinda winyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

35

Obuhanya bw’abantu b’e Edomu

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, oyêrekere entondo ya Seyiri oderhe ebinwa by’obu­ lêbi kuliyo oyibwîre, erhi: 3 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku ntakulikwo, wâni ntondo ya Seyiri, nakulambûlirakwo okuboko, nakujira cihugo camâhagulwa, cihugo cikola ciba irungu. 4 Engo zâwe nâzijira bigûkà, waba cihugo cihagule: na ntyo wânamanya oku nie Nyamubâho. 5 E­ bwa kuba oba n’omungo gw’ensiku n’amango, kandi wànagend’iyîsa bene Israheli n’engôrho amango bàli omu malagirire, amango bàli omu câha cibi bwenêne, 6 okwola kurhumire, ndahire obuzîne bwâni, -kwo adesire Nyakasa­ne Nyamubâho: nkola nakudwisa omuko, n’omuko gwa kushimbulula. Neci okunali wàhabire erhi obulaga omuko, omuko gwakushimbulula. 7 Entondo ya Seyiri nayijira ebe irungu, erhakacijibwamwo erhakanacirhengwamwo. 8 E­ntondo zâge nâzibumba mirhumba yâge, oku rhurhondo rhwâge, omu rhuba­nda rhwâge n’omu misima yâge mwayunjula abanizirwe n’engôrho. 9 Nâkujira irungu ly’ensiku n’amango, n’engo zâwe zirhakaciyubakwamwo: ntyo wâma­nya oku nie Nyamubâho.

10 Kulya kuba wàdesire, erhi: «Amashanja gombi n’ebihugo byombi byâba byâni, ntyo rhubiyimemwo», n’obwo Nyamubâho hwo anali hala!» 11 Kuti o­kwo, ndahîre obuzîne bwâni, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, nakujirira nk’oku obukunizi bwâwe bwanali, nk’oku omujina gwâwe gwanali, nk’ebi wàbajiriraga erhi mungo gwâwe kuli bo gurhuma, nâmanyisa oku ndi muli bo hano nkutwîra olubanja. 12 Ntyo wâmanya oku niono Nyamubâho nayumvirhe ebijâci byâwe wakazâg’ijâciramwo entondo z’lsraheli omu kuderha, erhi: Zahagwîrwe, rhwazihabirwe nka lwâbuko! 13 Embere zâni, wàdesire ebinwa by’obucîbone, wàluza n’ebinwa by’obukunizi kuli nie, ebyo byoshi nàbiyumviîrhe. 14 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oku bushagaluke bw’i­gulu lyoshi nâkujira irungu. 15 Nkakulya wàshagalukaga erhi obona halya bene lsraheli bayûbakaga hahagulwa, nâwe kwo wânaba akâge: Wâhagulwa, wâni ntondo ya Seyiri, kuguma na Edomu yêshi. Na ntyo bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.»

36

lsraheli ashubiyûbakwa

1 Nawe wâni mwene omuntu, oderhe ebinwa by’obulêbi biyêrekîre ento­ndo z’lsraheli, onazibwîre, erhi: Ewâni ntondo z’lsraheli muyumve aka­nwa ka Nyamubâho: 2 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuba omushombanyi akuderhîre erhi: «Hee! hee! entondo za mîra zikola ziba kashambala kirhu!» 3 Okwôla kwârhuma wâderha ebîra binwa by’obulêbi, e­rhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Ebwa kuba wàhagwîrwe hoshi wànahindulwa katulo, kuhika wàba kashambala k’agandi mashanja wànahivululwa n’endimi z’obulyâlya n’orhunwanwa rhw’abantu bengehusi, 4 okwôla kwo kwârhuma, wâni ntondo z’Israheli, muyumve akanwa ka Nyakasane Nyamubâho: Ntyâla kwo Nyakasane Nyamubâho abwîzire entondo n’o­rhurhondo, emisima n’orhubanda, ebigûkà byahagwîwe n’engo zikola ziba bwâmwa, ezanyagûzîbwe zinakola ziba masheka g’agandi mashanja g’abalu­ngu; 5 okwôla kwarhuma, ntyo kw’adesire Nyakasane Nyamubâho: omu bukali bw’obushibirizi bwâni mwo nderhîre ebîra binwa oku mashanja na kuli Edomu yêshi, bo bàderhaga mpu bamaciha akâbo kashambala, co cihugo câni, boshi omurhima gwâbo gwashagaluka barhaderhaga mpu barhinya okumalîramwo abantu n’okucihagula.

6 Okwôla kwo kwârhuma wâderha ebinwa by’obulêbi biyêrekire ecihugo c’Israheli, obwîre entondo n’orhurhondo, emisima n’orhubanda erhi ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, alà oku ndesire omu bukali bw’olûji n’omu bukunizi bwâni, mbwîne oku mwalembîre ebijâci by’amashanja. 7 Co cirhumire amâderha ntya Nyakasane Nyamubâho: Nâni namâlengeza okuboko kwâni! Neci amashanja gamuzongolosire nago gakolaga galembera ebijâci.

8 Ninyu wâni ntondo z’Israheli, mwashabuka munaleheke mulîse olubaga lwâni Israheli; bulya bali hofi bayishe. 9 Neci lola oku nyishire n’oku nkola nyêrekîre emunda muli: mwâhingwa munarhwêrwe. 10 Nâluza abantu muli mwe, omulala gw’Israheli gwoshi gwâluga, engo zashub’ijibwâmwo n’abantu, n’ebigûkà biyûbakwe. 11 Nâluza muli mwe abantu n’ensimba byaluga bibe mwandu; nâjira mushubiyûbakwamwo n’abantu nk’amango ga mîra, nâna­muha obuhirhi bulushire obu mwâli mugwerhe aha murhondêro; ntyo mwanamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 12 Nayisha mudwîrhire abantu, lwo lubaga lwâni lw’Israheli, bâkujira akashambala kâbo, wâba hantu hâbo, o­rhakanaciyîrha abana bâbo.

13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ebwa kuha banakaz’i­kubwîra mpu: Wàmalîre abantu wanayîma ishanja abana balyo. 14 Okwôla kwârhuma orhakacimalîra abantu, orhanakaciyima ishanja lyâwe abana bâlyo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 15 Ntakaciziga wâjâcirwa n’amashanja, o­rhakanaciba masheka g’embaga na ntyo ishanja lyâwe lirhakacihuligana, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

Nyakasane ashubuza Israheli

16 Akanwa ka Nyamubâho kanacinatindakwo muli cbira binwa: 17 «Ewani mwene omuntu, amango omulala gwa bene Israheli gwaliguciyûbasire omu cihugo câbo, gwacihemula n’olugendo n’ebijiro byâbo bibî, olugendu lwâbo lwâli lunshologosire nk’obugalugalu bw’omukazi oli omu cirhambo. 18 Ntyo nabavangulirakwo obukunizi bwâni erhi omuko hakazag’ishèshera omu cihugo gurhuma kuguma n’abazimu bâbo bali bacîhemwîremwo. 19 Nanacibasha­ndabanya omu karhi k’amashanja balumira ecihugo; nàbahana nk’oku oluge­ndo n’ebijiro byâbo byanali. 20 Erhi bakola bali emwa agôla mashanja, ba­shubihemula izîno lyâni litagatifu, bulya bamâkaz’ibaderhera mpu: «Lwo luba­ga lwa Nyamuhaho olu, n’omu cihugo câge lwarhenga». 21 Ntyo nàyumva o­bwonjo bw’izîno lyâni litagatifu, eri omulala gwa bene Israbeli gwahemulaga omu karhî k’agôla mashanja gwàli gujire. 22 Co carhuma wâbwîra omulala gwa bene Israheli, erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Arhali we o­rhumire najira aga minja ntya, wâni mulala gw’lsrahcli, ci izîno lyâni litagatifu lirhumire eri wàhemuliraga mw’agâla mashanja wàlijire emwâbo. 23 Nâkuza izîno lyâni ly’irenge eri wahemuliraga emwa amashanja, emunda wajag’ilihe­mulira wenene, na ntyo amashanja gâmanya oku nie na ndi Nyakasane Nya­mubâho, hano bâbona oku nâcîkuza muli we embere zâbo. 24 Nâkurhenza omu mashanja, nâkushubûza kurhenga omu bihugo byoshi nkushubize omu cihugo câwe. 25 Nâkukangûla n’amîshi minja, ntyo wânaba mwinja; nâkurhenza kwo ngasi izinga ly’amabî gâwe nerya abazimu bâwe boshi. 27 Nâkuha omurhima muhyahya, nankuhiremwo omûka muhyahya; nâkûla omu mubiri gwâgwe omurhima guli nk’ibuye, nkuhe omurhima gw’obunya-muntu.  27 Nâkuhiramwo omûka gwâni^f, nankuhe emisi y’okushimba engeso zâni, ey’okulanga ama­rhegeko gâni n’okugashimba. 28 Mwajiyûbaka ecihugo nàhaga basho, mwajiba lubaga lwâni, nâni mbe nie Nyamuzinda winyu. 29 Namurhenzakwo amabî gi­nyu goshi, nâmulerhera engano nanjire eluge bwenêne, ntyo ntakacimu­rhumira ishali. 30 Nâluza amalehe g’oku mirhi n’emburho z’omu mashwa, ntyo murhacikabone enshonyi z’ecizombo omu karhî k’amashanja. 31 Mwâkaz’ikcengêra enjira zinyu mbî, n’ebijiro binyu bigalugalu mushologorhwe erhi bubî bwinyu burhuma n’amagalugalu ginyu. 32 Arhali mwe mwarhuma najira agôla minja, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, mumanye bwinja, mufe nshonyi, mugwârhwe n’enshonyi wâni mulala gw’Israheli.

33 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Olusiku nâba namâku­ rhenzakwo amabî gawe goshi, nânayunjuza engo zâwe bantu, n’ebigûkà byâwe bishibiyûbakwamwo. 34 Ecihugo cahagulagwa cashubihingwa, n’obwo càli ci­ kola cibonekana bwâmwa oku bagera. 35 Bakaz’iderha mpu: Ecihugo càli ciko­la bwâmwa lêro cikola nka busâne bw’e Edeni, mpu n’engo zali zamâshabûlwa zananyagwa n’okuhenangulwa, lêro zikola hantu hayûbake. 36 Ntyo amashanja gasigîre eburhambi bwinyu gâmanya oku niene nie Nyamubâho nie nshubiyû­baka ebyahongosire, nie nshubirhwera ahali hamâhagulwa. Niene Nyamubâho nie nkudesire, nie nanakujira!

37 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Alaga okundi na­ shubigujirira, nayemêrera omulala gwa bene Israheli guje gwânonza: nâguluza nka kula baluza obusô. 38 Nka masô ganterekîrwe, na nk’engabo eri aha Yeruza­lemu oku nsiku nkulu, ntyo kwo engabo y’abantu yabumba engo zàli zikola ziba bwâmwa; bânamanya oku nie na ndi Nyamubâho.

37

Olwa amavuha gayumûsire

1 Okuboko kwa Nyakasane kwanacimpikakwo, Nyamubâho anaci­mpulukana bunya-mûka agend’indêkereza omu kabanda: akôla kaba­ nda kali kayunjwîre madondolo ga mavuha. 2 Anacingeza hofi nago eburhambi yoshi, agôla mavuha gali manji bwenêne muli akola kabanda erhi ganayumûsi­re bwenêne. 3 Nyakasane anacimbwîra, erhi: «Wâni mwene omuntu, ka agala mavuha gankacifûka galame?» Nanacishuza nti: «Yagirwa Nyakasane wene we omanyire». 4 Anacimbwîra, erhi: «Lêbera agala mavuha! ogabwîre, erhi: Mwe mavuha gayumûsire, yumvi akanwa ka Nyamubâho. 5 Ntya kwo Nyakasane Nyamubâho abwizire agâla mavuha, erhi: Loli oku nkola namuhiramwo omûka mushub’ilama. 6 Nâmushubiza emisi, nâmushubimuhirakwo n’eminyafu, nanyibwîkire kwo oluhu; nâmuhiramwo omûka mushubilama; ntyo mwânama­nya oku nie na ndi Nyamubâho. 7 Obwo nanacilêba nk’oku nanalintegesirwe. Oku nancidwîrhe nalêba ntya, hanacizûka olubi lunji lunji n’emibarangasanyo, galya mavuha gaja gayêgerana ngasi maguma oku gâbo. 8 Nakazilolêreza: nalola oku emisi n’eminyafu yamâgabwîkira n’oku oluhu lwamalambûkira kuli go; ci konene nta mûka gwàli muli gwo. 9 Anacimbwîra, erhi: Obwîre Mûka ebinwa by’obulêbi, wâni mwene omuntu, obwîre mûka erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oyishe, we Mûka orhenge ebwa mpande inni z’igulu obûhire omûka muli aba bànizirwe lyo bashubilama. 10 Nanacilêba nk’oku nanarhegekagwa, omûka gwanacija muli bo, bafûka, bayimangira oku magulu gâbo, gwàli murhwe munene bwenêne gwa ngabo!

11 Anacimbwîra, erhi: Mwene omuntu, agâla mavuha gw’omulala gwa bene lsraheli boshi. Bulya banakaz’iderha mpu: Amavuha girhu gayumûsire. obulangalire bwîrhu bwàhwîre rhwahungumusire! 12 Co cirhumire ojilêba obabwîre erhi: Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Loli oku nkola nafunula enshi­nda zinyu, nâshubimukula muli ezôla nshinda zinyu, wâni lubaga lwâni, namu­shubiza omu cihugo c’Israheli. 13 Ntyo mwamanya oku nie na ndi Nyamubâho hano mubona nafûnula enshinda zinyu, ngali namurhenza muli ezola nshinda zinyu, yâga lubaga lwâni. 14 Nâmuhiramwo omûka gwâni mushubilama, na­ nshubimushubiza omu cihugo cinyu, mwânamanya obwo oku nie Nyamubâho, nkudesire, kwo byânaha, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Nyakasane ashubijira oluhaga lw’lsraheli lube luguma!

15 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 16 «Naâwe, wâni mwene omuntu, yanka akarhi oyandike kuli ko erhi: «Kuli Yuda na kuli bene Israheli bacilunzire haguma naye». Yanka akandi karhi oyandike kuli ko erhi: «Kuli Yozefu: kali karhi ka Efrayimu na ngasi bandi ba omu mulala gwa bene lsraheli bacilunzire haguma naye». 17 Oshegeze orhwo rhurhi hagu­ma lyo rhuba karhi kaguma, kanabe karhi kaguma kafumbasirwe omu nfune zâwe. 18 N’erhi bene olubaga lwâwe bankakudôsa muli ebîra binwa mpu: K’o­rharhuhugulire nirhu bici walonza okumanyîsa kuli okwôla? Wânababwîra erhi: 19 Ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Loli oku nâyanka akarhi ka Yozefu akali omu nfune za Efrayimu, na ntyo emilala ya bene Efrayimu n’eyindi ecilunzire haguma nayo nayilunga oku karhi ka Yuda, kabe karhi kaguma omu nfune zâni.

20 Orhole orhwo rhurhi oyandisire kwo orhufumbarhe bakaz’ibona. 21 Onababwîre erhi ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Lola oku nkola narhenza bene Israheli omu garhi k’amashanja erya munda bàli bajîre, nâbashubûza kurhenga empande zoshi, nshubibahêka omu cihugo câbo. 22 Nâbajira bene ishanja liguma omu cihugo, omu ntondo z’Israheli, na mwâmi muguma ye wâba mwâmi wâbo boshi, barhâcibe mashanja abirhi, barhâcigaba­nyikanemwo mâmi abirhi. 23 Barhâcikaz’icihemula n’abazimu bâbo, na galya mabî gâbo, na bulya bwîsi bwâbo. Nâbacungula, mbarhenzekwo obugoma bwàrhumaga bàjira ecâha, nâbacêsa; lwâshuba lubaga lwâni nâni nâba nie Nyamuzinda wâbo. 24 Omurhumisi wâni Daudi âba mwâmi wâbo, âba yene ye na lungere muguma wâbo boshi, bashimba engeso zâni, bâlanga amarhegeko gâni banagashimbe. 25 Babere omu cihugo nàhâga mwambali wâni Yakobo, n’omu b’ishe wâbo bayûbakaga, babêramwo boshi n’abana bâbo, ciru n’abana bâbo ensiku zoshi na mwambali wâni Daudi âba ye mwâmi ensiku zoshi. 26 Nâjira endagâno y’omurhûla rhweshi nabo, yâba ndagâno y’ensiku n’ama­ngo nâbadêkereza nambaluze, nampire endâro yâni ekarhî kâbo ensiku zoshi. 27 Ecihando câni cabêra ekarhî kâbo, nâba Nyamuzinda wâbo, nabo babe lubaga lwâni. 28 Ntyo amashanja goshi gâmanya oku niene nie Nyamubâho nie ndwîrhe nayinjihya Israheli, hano bâbona ecihando câni cibêra emwâbo ensiku zoshi.

38

Obuhanya bwa Gogi, mwâmi w’e Magogi

1 Akanwa ka Nyamubâho kanacintindakwo muli ebîra binwa, erhi: 2 «Mwene omuntu, yêrekera emunda Gogi ali omu cihugo ca Magogi, ali muluzi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali, ogend’imubwîra ebinwa by’obulêbi oderhe erhi: 3 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: lola oku nkola nakurhêra, wêni Gogi, mwâmi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali. 4 Nâkusha­ndabanya, nâkuhira engondozo omu myanganga, nâkukwêba erubala we na engaho y’abalwî bâwe yoshi, enfarasi n’abasirika bâzigendakwo, kuguma n’emi­rasano yâbo yoshi, guli murhwe mwandu, guhagarhîre empenzi n’ensiribo bo­shi bali bantu bayishikolesa engôrho. 5 Aba-Persi, Abanya-Etiyopiya, Aba­nya-Libiya bâyisha boshi haguma nabo, boshi bayisha badwîrhe empenzi n’e­nsirha zâbo.

6 Gomeri ârhabâla n’emirhwe yâge, abantu b’e Togarma, âbazi­ndazinda b’olunda lw’emwênè n’ezindi ngabo zâyisha kuguma na nâwe. 7 Obe ocirheganyize, obe wâcirheganya we na enkumo y’abantu bacilunzire kuli we; wenene obalangage. 8 Hano kugera nsiku nyinji, wâhâbwa amarhegeko, hano kugera myâka mi­nji wârhabâlira ishanja lyàfuaga engôrho, lyàjaga lyàshubûzibwa omu karhî ka embaga nyinji, lyàja omu ntondo z’Israheli, ezali irungu kurhenga mîra eryo ishanja lyashubûzibagwa kurhenga omu mashanja, aha liciyûbakira libahwo n’omurhûla. 9 Wâgenda, wâbashagamukirakwo nka nkuba ya cihûsi, nka lwîkungu lwabwîkira igulu, we mweshi n’engabo zâwe n’ezindi mbaga ziri mweshi na nâwe.

10 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Muli ago mango wâba na nkengêro nyinji emurhima, onarhole emihigo mibî^g. 11 Wâderha erhi nkola nârhabâlira ecihugo cirhajira nyumpa nzibuzibu; nkola nâjiyongoberera emwa abantu batûdu, bantu ba murhûla, bantu bayûbaka omu ngo buzira ngurhugu­rhu, ngo zirhahamikwa zirhanajira nyumvi. 12 Wâjamwo mpu oli hagula, onasabunge eminyago, okuboko kwâwe kusige bwâmwa engo zàli nyûbake, kurhibukire oku lubaga ]lrhajira kavango omu gandi mashanja, lubaga lugwe­rhe ebishwekwa n’ebirugu mwandu, lubaga luciyûbakira omu munyunyu gw’i­ gulu. 13 Sheba, Dedani, barhimbuzi bakulu b’e Tarsisi haguma n’entale ntorho zâbo bakubwîra mpu: Ka kuhagula kukudwîrhe, ka kuyishisabunga eminyago kwarhumaga walundula eyi ngabo mwandu, wayisha mpu oli kungûja ama­rhale n’amasholo, mpu onyage amaso omwo n’ebirugu onaheke omunyago mu­nji?»

14 Co carhuma oderhe ebinwa by’obulêbi, wâni mwene omuntu, obwîre Gogi, erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho erhi: Olusiku olubaga lwâni lwâba lukola lucibêrîre n’omurhfûa ka orhakumanye? 15 Oku bundi wânarhenga emwawe, wânayisha ebuzinda bw’olunda lw’emwênè, we kuguma n’embaga nyinji mweshi nazo, mwânayisha muhêrhwe n’enfarasi, mwanayisha ngabo mwandu na murhwe mudârhi. 16 Wânacirhunika oku lubaga lwâni lw’I­sraheli, mulufûnike nka lwikungu lwabwîkira ecihugo. Okwôla kwaba omu nsiku zayisha, go mango nâjira orhabâlire ecihugo câni, lyo amashanja gâmma­nya hano gabona kurhi nâciha irenge muli we, wâni Gogi.

17 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: K’arhali we naderhaga omu mango ga mîra, abarhumisi bâni b’abalêbi b’omu lsraheli, bali erhi balêbire emyâka embere oku nanakurhume kuli bo. 18 Na muli olwo lusiku byânabe ntyâla: Amango Gogi âja omu Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, oburhe bwânanyisha emalanga. 19 Na muli obwôla burhe bunene, ndesire nti: Okunali olwôla lusiku hâgera omusisi munene omu cihugo c’I­sraheli. 20 Zâgeramwo omusisi embere zâni, enfi z’omu nyan.ia, enyunyi z’emalunga, ensimba z’erubala, ebinyagâsi by’ekuzimu na ngasi muntu wa hano igulu, entondo zâhirima, ebibuye bihenanguke na ngasi nkûta zicirhimbe oku idaho. 21 Nanayômola engôrho kuli ye omu ntondo zoshi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, na kuli bone na bone banayômolerana engôrho ngasi baguma oku bâbo. 22 Nâyishimuhana n’endwâla y’ecihûsi n’okubulajika kw’o­ muko, nâmuniekeza enkuba y’ecihonzi, ey’olubula, nârhuma engulumira z’o­muliro n’eza ecibiriti kuli ye n’oku bigamba byâge n’oku myandu y’embaga ziri boshi naye. 23 Nâzikuza nanciheke irenge, nancimanyîse emwa amashanja ma­nji, gamanya oku nie na ndi Nyamubâho.»

39

Obundi buhanya kuli Gogi

1 «Wâni mwene omuntu derha ebinwa by’obulêbi kuli Gogi, oderhe erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Lola oku namakwihi­ndulira wâni Gogi, mwâmi mukulu w’e Mesheki n’e Tubali: 2 Nâkushandaba­nya kurhenga ebwa lunda lw’emwênè kuja ebwa ntondo z’Israheli. 3 Nâkuvuni­ra omuherho omu kuboko kumosho nkurhogeze n’emyampi ekuli omu kuboko kulyo. 4 Wâhenangukira oku ntondo z’Israheli we wene kuguma n’engabo yâwe, mweshi n’ezindi mbaga zikukulikire, wâlibwa n’ebinyunyi by’emalunga bya ngasi lubero, kuguma n’ensimba z’erubala. 5 Wâfira erubala bulya niene nkudesire, nie Nyakasane Nyamubâho. 6 Nâkurhumira omuliro gwârhenga e­mwa Magogi n’emwa abantu baciyûbakîre n’omurhûla omu bizimba, ntyo banamanya oku nie na ndi Nyamubâho. 7 Ntyo nânaheka izîno lyâni irenge omu karhî ka bene Israheli, ntakanaciziga izîno lyâni lyahemuka, n’amashanja gânamanyira ahôla oku nie Nyamuhaho, nie Mutagatifu wa Israheli.

8 Lola oku okwôla kwâba kunayiruka, kwo adesire Nyakasane Nyamu­bâho; lwo na lusiku nàderhaga olwôla. 9 Okubundi bene Israheli bali omu ngo banakanya bagend’iyôca emirasano, ensiribo, empenzi, omuherho, obuhiri n’itumu, bajira myâka nda erhi kutwâna banabitwâna. 10 Ebwa kuba eyo mirasano yo bakaz’itwâna oku muliro, bâge­nd’itungôla abakazâg’ibatungôla, bâgend’inyaga abakazâg’ibanyaga, kwo ade­sire Nyakasane Nyamubâho. 11 Nâha Gogi ahantu h’irenge mwo abishwa omu Israheli, omu kabanda k’abagenzi, olunda lw’ebuzûka-zûba lw’enyanja; ânafuka enjira y’abagenzi. Ahôla hwo bâbisha Gogi boshi n’engabo yâge mwandu, kandi banahayirike mpu «Hwo kabanda ka Hamoni-Gogi». 12 Kuboko kwa Nyamuzinda kwababi­sha n’ecihugo cayôbolwa kuhika myezi nda. 13 Olubaga loshi lw’omu cihugo lwâbisha, linabe irenge lyâbo muli olwo lusiku nâciha irenge, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

14 Banarhuma abantu mpu bakaz’igeragera omu cihugo mpu baje babisha abagenzi bafirire omu cihugo, banarhenza ntyo omu cihugo ngasi bya­nkacihemula^h. Enyuma lya myezi nda go mango barhangira okuja kwalonza. 15 Na muli agôla mango baja bageragera omu cihugo erhi muguma muli bo a­nkabona haciri ebidondolo by’omuntu anahira hwo ecimanyîso kuhika ababi­sha bayishibirhôla n’okugend’ibibisha omu kabanda ka Hamoni-Gogi. 16 Hanayishiba olugo bakaz’iderha mpu lwo Hamona, hano bayus’iyinjihya ecihugo.

17 Nawe wâni mwene omuntu, ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Obwîre ebinyunyi bya ngasi lubero, n’ensimba z’erubala zoshi mpu: Mu­shubuzanye munayishe! Mulundumane omu marhambi ago mango nâjirira e­nterekêro yâni nkulu oku ntondo z’Israheli, mwâlya enyama munanywe omu­ko. 18 Enyama z’entwâli zo mwâlya, n’omuko gw’abâmi b’omu cihugo gwo mwânywa, ogw’engandabuzi, ebibuzi, ebihebe, empanzi ntôrho zinadwîrhe zayenjera, zakazag’ishwekerwa e Bashani. 19 Mwâlya oku mashushi nk’oku munalonzize, mwanywa omuko kuhika mulaluke, kuli eyôla nterekêro yâni nâmujirira. 20 Kuli agôla mêza gâni, mwâyigurhirakwo enyama z’enfarasi, ez’e­ ntwâli n’ez’abalenga b’okulwa ba ngasi lubero, kwo adesire Nyakasane Nya­mubâho.

Ishwinjiro ly’enyigirizo za Yehezekiyeli

21 Nayêrekana irenge lyâni omu mashanja, n’amashanja goshi gânabona ku­rhi nâtwa olubanja na kurhi nâbahà obuhane n’okuboko kwâni. 22 Ntyôla omulala gwa bene Israheli gwânamanya oku nie na ndi Nyamubâho Nyamuzi­nda wâbo, kurhenga olwôla lusiku n’omu zindi nsiku zâyisha. 23 Ntyo amasha­ nja goshi gânamanya oku bubî bwa bene Israheli bwo bwarhumaga bahêkwa buja, bulya hamangomera, kwarhuma nàhafulika obusù bwâni, nàbahâna omu maboko g’abashombanyi bâbo, boshi bànayirhwe n’engôrho, 24 Kurhemuka kwâbo na bugoma bwâbo byo byàrhumaga nàbajirira ntyo, kwo kwàna­rhumaga mbafulika obusù bwâni, 25 Co cirhumire aderha ntyâla Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nkola nashubihindula akalamo ka Yakobo, nkola nababali­ra omulala gwa bene lsraheli goshi nanciyêrekane wa lûji erhi izîno lyâni lîmâna lirhuma.

26 Bâyishiyibagira amabî gabo goshi n’oku bandekereraga kwoshi, hano babona bakola bayûbasirce omu cihugo cabo n’omurhuûa, buzira kadundo. 27 Hano mbarhenza emwa embaga, hano mbashubûza kurhenga emwa abashombanyi bâbo, nanacîkuza muli bo embere z’amashanja manji. 28 Bayishimanya oku nie na ndi Nyamubâho, Nyamuzinda wabo hano bâkengera kurhi nabalekaga buja emwa amashanja na kandi kurhi namâshubibashubûza nti baje omu cihugo câbo buzira kuleka ciru n’omuguma eyôla munda. 29 Ntanacikâbafulike obusù bwâni, ebwa kuba nâlumiza omûka gwâni omu mulala gwa Israheli, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.»

40

IV. Olushika lwa Yehezekiyeli

Obwâmi buhyahya bwa Nyamuzinda

1 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi n’irhanu kurhenga rhuli rhuhêsi­rwe bujà, oku murhondêro gw’omwâka, omu nsiku ikumi z’omwêzi, omu mwâka gwa kal’ikumi n’inni kurhenga olugo luli lunyazirwe, muli olwôla lusiku lwonênè, okuboko kwa Nyakasane kwanacicîhunika kuli nie, kwanaci­mpêka eyôla munda. 2 Mwàli omu kubonekerwa kw’obunyamuzinda, kwanaci­mpêka omu cihugo c’Israheli, kwanacindêkereza oku ntondo ndîrî bwenêne, na kuli eyôla ntondo kwàli obuli nka bûbake bw’olugo olunda lw’emukondwè. 3 Erhi aba amâmpisa eyôla munda nanacibona omuntu wàli oshushire omuli­nga, àli afumbasire omu kuboko omugozi gw’ecitâni n’olusheke lw’okuja apîma, anaciyîmanga aha muhango. 4 Oyôla muntu anacimbwîra, erhi: Wâni, mwene omuntu, okazilolêreza n’amasu gâwe, onakayumvirhiza n’amarhwiri gâwe, onakaz’ibîkirira oku murhima ngasi ebi nakuyêreka byoshi, bulya kuya­nkirira ebyôla byabonekana kwo kwakudwîrhe hanôla, oj’ibwîra omulala gwa bene Israheli ngasi ebi wankanabona byoshi.

5 Nalola oku olukûta lwàli luzongolosire enyumpa olunda lw’embuga omu marhambi mwoshi, n’oyôla muntu àli afumbasire olusheke lw’okuja apîma, lwli lwa makano ndarhu, lwâli lujirelwagererwa oku makano n’oku makoro. Anacipîma obugali bw’obwôla bûbake bwàli lusheke luguma oku bugali, n’oku bulî lusheke luguma.

6 Okubundi anacija ebwa akabadu k’enyumpa kali kadwîrhe kalola olunda lw’ebuzûka-zûba, anacirherema oku mashonezo gali okwôla kabadu, anacipîma oku c’oluso c’akôla kabadu: lusheke luguma oku bugali na lusheke luguma oku bulîrî; àjira ntyôla oku ngasi luso. 7 Ngasi cûmpa càli cigwerhe lusheke luguma oku bugali na lusheke luguma oku bulîrî; ekagarhî k’enyumpa akazipîma makano arhanu. Oluso lw’akabadu, ebwa cizimbêro cijire ebwa nyumpa nayo apîmayo lusheke luguma. 8 Ashubipîma ecindi cizimbero cijire ebwa kabadu k’enyumpa, naco cali ca lusheke luguma. 9 Apîma ecizimbero c’ebwa luso, càli ca makano munani, n’emitungo yayo yàli ya makano abirhi. Oluso lw’akwôla kabadu lwo lwakazagija ebwa nyumpa. 10 Ebyûmpa byàli omu kaba­du kw’olunda lw’ebuzûka-zûba: bisharhu lunda luguma na bindi bisharhu olu­ndi lunda; byoshi oku binali bisharhu byàli bigwerhe lugero luguma, kuguma n’emitungo yàli kwo yàli ya lugero luguma. 11 Apîma obugali bw’omuhango gw’akabadu, bwàli bwa makano ikumi, n’obulî bwàli bwa makano ikumi n’a­sharhu. 12 Embere z’ebyûmpa yàli olugurhu lw’ikano liguma ngasi lunda, na ngasi cûmpa cali cigwerhe makann ndarhu lunda luguma na gandi ndarhu olu­ ndi lunda. 13 Anacipîma omu burhungiri bwa ngasi kabadu, kurhenga oku cuûmpa kuja oku cûmpa, bwàli bwa makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali, kurhenga oku muhango kuja oku gundi. 14 Anacipîma ecindi cizimbêro: càli ca makano makumi abirhi, co càli cizimbêro c’okulunga engo y’ahôla kabadu. 15 Amalanga g’embere g’akôla kabadu, n’amalanga g’omundalâla agakazaâg’ihika oku birheho gàli ga makano makumi arhanu. 16 Kwàli orhubonezo rhw’akayungiro oku byûmpa n’oku nkingi, omu kabadu n’omu mbaraza; orh­wo rhubonezo rhwàli rhuzonzire enyumpa yoshi, n’ezo nkingi z’amahuye zàli­mwo emirhanda.

17 Anacimpêka ebwa bululi bwàli buyêrekire olunda lw’embuga, nàlola oku bwàli bugwerhe ebyûmpa byali bibambire omu bululi bwâbyo; byàli eburhambi bw’obwola bululi hw’emhuga, hali byûmpa makumi asharhu oku bulî bw’ahwôla hantu hali habamhirwe. 18 Ahwôla hantu habambirwe hàli hajîre hahika ebwa ngasi mulungulungu; hali hantu habambirwe omu ndalâla. 19 Apîma obuli bw’akabadu kàli omu ndalâla kuhika ou bululi bw’omu ndalâla: kàli ka makano igana, kali olunda lw’ebuzûka-zûba.

20 Oku biyêrekire olunda lw’emwênè, apîma yo obulî n’obugali bw’omuha­ngo gwâli olwôla lunda lw’emwênè. 21 Eyo munda yàli byûmpa bisharhu lunda luguma na bindi bisharhu olundi lunda; emitungo y’obwôla bululi n’ehy’oluso byâge byàli bigwerhe lugero luguma n’ebyûmpa by’akabadu ka burhanzi: makano makumi arhanu oku buli na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 22 Orhuhonezo rhwâbyo, n’akabadu kayo n’emirhanda yali mitâke kwo, byoshi byàli bigwerhe lugero luguma n’ebya akabadu k’olunda lw’ebuzûka­ zûba. Bakazâg’ishonerayo omu kugera oku mashonezo nda, n’oluso !wâge lwanali hofi n’agôla mashonezo. 23 Obululi bw’omu ndalâla bwâli bugwerhc nabo akabadu, kali kayêrekire akabadu k’olunda lw’emwênè, kali kuguma n’aka olunda lw’ebuzûka-zûba; apîma kurhenga oku kabaduⁱ kuja oku kandi; gali makano igana.

24 Ashubimpêka kandi olunda lw’emukondwè, nalola oku yàli akabadu, kàli kayerekire olwôla lunda lw’emukondwè, apîma banabwigorhe^j kuguma n’akabadu, byoshi byâli bigwerhe lugero luguma. 25 Omuhango gwàli gugwcerhe orhubonezo rhushushine n’orhwa akabonezo. Gwàli gugwerhe makano makumi arhanu oku bulîrî, na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 26 Bakagisôkera yo oku mashonezo nda, n’akabadu kage nako kanali aha burhambi, olunda n’olundi yàli etâsirwe emirhanda oku mitungo. 27 Obululi bw’o­mu ndalâla nabo bwâli bugwerhe omuhango guyêrekîre olunda lw’emukondwà gali makano igana.

28 Anacimpêka omu bululi bw’omu ndalâla, kugera omu muhango guli olu­nda lw’emukondwè, nago gwàli gugwerhe bipîmo biguma. 29 Ebyûmpa byâgo, banabwigorhe bagwo, byoshi byàli bigwerhe lugero luguma; obwôla bululi bwàli bugwerhe orhubonezo omu marhambirhambi, kuguma n’akabadu. 30 Omu marhambi g’obwôla bului mwàli akabadu, obulî bwamwo gàli makano makumi abirhi n’arhanu na makano arhanu oku bugali. 31 Akabadu kâge kali kayêrekire obululi bw’embuga, banabwigorhe bâge bali batâkekwo emirhanda n’okuja yo kwàli kugera kuli mashonezo munani.

32 Kandi anacimpêka omu bululi bwàli olunda lw’omu ndalâla, olunda lw’ebuzûka-zûba, anacipîma omuhango gwàli yo, nago gwàli gugwerhe bipîmo biguma. 33 Ebyûmpa byâge, emitungo yâge n’akabadu kâge, byàli bigwerhe bipîmo biguma; omuhango kuguma n’akabadu kâge byàli kwo orhubonezo omu marhambi mwoshi. Obwôla bululi bwaàli bugwerhe obuli bwa makano makumi arhanu na bugali bwa makano makumi abirhi n’arhanu. 34 Akabadu kâge kali kayêrekire obululi bw’embuga n’emitungo yakwo yàli mitâke emirha­ nda olunda n’olundi, hali na mashonezo munani g’okusôkerayo.

35 Kandi anacimpêka ebwa muhango gw’olunda lw’emwènè, anacipîma yo ebipîmo biyumânîne. 36 Yàli ebyûmpa, emitungo, akabadu. n’orhubonezo omu marhambi mwoshi. Obulî bw’ogwôla bwàli bwa makano makumi arhanu na makano makumi abirhi n’arhanu oku bugali. 37 Akabadu kâge kàli kayêrekire obululi gw’embuga, n’emitungo yako yàli mitâkekwo emirhanda, hali na ma­shonezo munani g’okusôkera yo.

38 Yali n’ecûmpa cigwerhe olumvi hofi n’emitungo y’omuhango; aho ho bakazishukira enterekêro y’embâgwa. 39 Omu kabadu k’omuhango mwàli mêza abirhi lunda luguma na gandi abirhi olundi lunda. Kuli agôla mêza kwo bakazâg’ibâgira eby’enterekêro y’ensirîra ey’okuhûna obwonjo oku byâha n’ey’agandi mabî. 40 Olunda lw’embuga, oku muntu ogezire ebwa iunda lw’e­ mwênè, yàli mêza abirhi, n’olundi lunda ebwa kabadu k’omuhango nayo yàli mêza abirhi. 41 Ntyo ebwa muhango yàli mêza anni lunda luguma na gandi anni olundi lunda, goshi gahika omu mêza munani gwo bakazâg’ibâgirakwo. 42 Hali mêza anni oku nterekêro z’ensirîra, gàli ga mabuye marhendêze, obulî ikano liguma n’ecihimbi, obugali ikano n’ecihimbi n’oburherema bwâgo ikano ligu­ma, kwo bakazag’idêkereza ebirugu by’okubâga enterekêro z’ensirîra n’ezindi nterekêro. 43 Emihiro mitâkekwo ebibabi omu bugali yalihizirwe omu ndalâla kuli ago meza kwo bakazagidekereza enyama z’enterekêro.

44 Emugongo g’omuhango gw’omu ndalâla mwali ebyûmpa by’abimbiza b’omu bululi buli omu ndalâla. Cûmpa ciguma càli ebwa muhango g’olunda lw’emwênè , cakazâg’ilola olunda lw’emukondwè; ecindi càli ebwa muhango gw’olunda lw’emukondwè, cakazag’ilola olunda lw’emwêne. 45 Olya muntu anacimbwîra, erhi: Ecôla cûmpa ciri olunda lw’emukondwè, ciri ca badâhwa bàli omu mikolo y’aka-Nyamuzinda. 46 N’ecûmpa ciri olunda lw’emwênè ciri c’abadâhwa badwîrhe bakola oku luhêrero; bali bene Sadoki, baguma b’omu bene Levi, bo bayêgera Nyamubâho n’okumurhumikira.

47 Olya muntu anacipîma obululi, bwàli bugwerhe obulî bwa makano igana n’obugali bwa makano igana, empande zoshi zàli ziyumanine, Oluhêrero lwàli embere z’enyumpa.

Oku aka-Nyamuzinda kàli kayôsire

48 Kandi anacimpêka omu kabadu k’enyumpa anacipîma emitungo y’akola kabadu, yali ya makano arhanu oku lunda luguma na gandi arhanu oku lundi lunda, n’obugali bw’akabadu bwàli bwa makano asharhu ga lunda luguma na gandi asharhu g’olundi lunda. 49 Obulî bw’akabadu bwàli bwa makano makumi abirhi n’obugali bwàli bwa makano ikumi na liguma; okusôkera yo kwali kugera oku mashonezo; hali n’enkingi aha burhambi bw’emitungo, nkingi nguma lunda luguma n’eyindi olundi lunda.

41

Oku aka-Nyamuzinda kayishiba

1 Okubundi anacimpêka omu ka-Nyamuzinda, anacipîma emitungo cegwerhe makano ndarhu oku bugali lunda luguma, na gandi ndarhu ga bugali oku lundi lunda bugali bw’ihêma. 2 Obugali bw’omuhango bwàli bwa makano ikumi; ebizimbêro by’ogwôla muhango byàli bya makano ikumi oku lunda luguma, na gandi makano arhanu olundi lunda. Anacipîma obulîrî bw’aka-Nyamuzinda: makano makumi anni oku bulîrî na makano makumi abi­ rhi oku bugali

3 Oku bundi anacikanya aja omu ndalâla, apîma emitungo y’aha muhango, yàli ya makano abirhi oku bugali n’oku bulî gàli makano ndarhu; ebizimbêro by’omuhango: makano nda. 4 Anacigera obulî bw’ecûmpa, bwàli bwa makano makumi abirhi, n’obugali bwâco bwali bwa makano makumi abirhi omwola ndalâla y’aka-Nyamuzinda, anacimbwîrà, erhi: Ahôla ho Hatagatifu ha Ahata­gatifu.

5 Anacipîma olukûta lw’enyumpa: makano ndarhu, n’obugali bw’akafôme­ko k’eburhambi: makano anni oku burhambi bw’enyumpa bwoshi. 6 Oku rhundi rhufômeko rhwàli omu marhambi hali nkere isharhu y’orhufômeko rhujire rhwayûbakirwa rhuguma enyanya Iy’orhwâbo n’eyôla myûbako yahika kali makumi asharhu, orhwôla rhufômeko rhwankarhuma omu Iukûta Iwàli Iurhuyûbakîrwe omu marhambi g’enyumpa mwoshi, kulya kwankarhuma rhuka­ziyêgemera olukûta Iw’enyumpa rhurhanaluhisirikwo. 7 Orhwôla rhufômeko, oku obuyûbake bwaja enyanya erhi kwo narho rhwanagaliha bulya idako lwaba lugali kulusha olw’ekagarhî, n’olw’aha kagarhî Iulushe olw’oku lukere lw’enyanya.

8 Nanacibona oku eyôla nyumpa omu marhambi mwoshi yàli elengerîre n’okusimikira kuli orhwôla rhufômeko. Omusinji gw’orhwôla rhufômeko gwa­pîma olusheke Iugumagumà na makano ndarhu ebwa kahembe. 9 Olukûta Iw’embuga Iw’akafômeko lwali Iugwerhe obugali bwa makano arhanu, lwasiga engo ekarhî k’orhwôla rhufômeko rhw’enyumpa. 10 Ahantu harhali hayûbake kuja cbwa biyûmpa byali eburhambi hali n’obugali bwa makano makumi abirhi omu marhambi g’enyumpa mwoshi. 11 Akafômeko kàli kagwerhe omuhango gwakazâg’ija ebwa ngo, muhango muguma olunda lw’emwênè na gundi muguma olunda lw’emukondwè; obugali bw’engo bwàli bwa makano arhanu omu marhambi mwoshi.

12 Enyumpa yàli aha mbere h’ahantu harhàli hayûbake olunda lw’ebuzika­-zûba, yàli egwerhe makano makumi gali ndarhu ga bugali, olukûta lw’enyumpa lwàli lugwerhe makano arhanu oku bugali omu marhambi mwoshi, n’oku buli gali makano makumi gali mwenda. 13 Anacipîma aka-Nyamuzinda kali ka makano igana oku buli, ahantu harhali hayûbake, enyumpa na enkûta zâyo byoshi bigwerhe obulî bwa makano igana. 14 Obugali bw’embere z’aka-Nya­ muzinda kuguma n’ahantu harhàli hayûbake, kuja olunda lw’ebuzûka-zûba, gàli makano igana. 15 Anacipîma obulî bw’enyumpa embere z’ahantu harhali cici, n’ahwôla hantu, hali oku buzindazinda bw’enyumpa n’orhonga rhwâyo bwaba buli bwa makano igana.

Omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda

Ecûmpa cigali c’omu ndalâla, orhubadu rhwali rhuyârekîre obululi, 16 e­by’oluso, orhubonezo rhwàli mwo orhuyungiro, orhonga, amarhambi goshi g’empande isharhu kuyêrekera ebwa luso ebyoôa byoshi byàli bibambire n’e­mpaho, kurhenga oku idaho kuja oku rhubonezo. 17 Kuhika oku nyanya ly’omuhango, kuhika omu ndalâla n’embuga bakazag’ilekahwo abantu, 18 hwo bakazagitâka ba kerûbini n’emirhanda: murhanda muguma ekarhî ka bakeruûbini babirhi; ngasi kerûbini ali agwerhe malanga abirhi: 19 amalanga g’omuntu gali gayêrekire ebwa murhanda muguma, amalanga g’entale gayêrekîre olunda lw’ogundi murhanda; banaja bajira ntyoôa oku nyumpa yoshi. 20 Kurhenga oku idaho kuja enyanya ly’omuhango balijire batâkayo ba kerûbini n’emirhanda oku lukûta lw’aka-Nyamuzinda. 21 Aka-Nyamuzinda kali kagwerhe orhubonezo rhw’omuhango rhwâli rhuyumânîne empande zoshi.

N’embere z’Ahatagatifu, yàli agali nka luhêrero lwa mpaho. 22 Oburherema bw’olwôla luhêrero bwali bwa makano asharhu n’obuli bwa makano abirhi, lwàli lugwerhe orhuhembe, n’omu bulîrî bwâlwo, ebirhebo by’empaho. Anaci­mbwîra erhi: «Alaga amêza gali embere za Nyamubâho».

23 Aka-Nyamuzinda n’ Ahatagatifu mwàli ngasi haguma omuhango. 24 Ngasi lumvi lugwerhe mpande ibirhi, mpande ibirhi zakazâg’igonywamwo bihimbi bihimbi: bihimbi bibirhi oku luhande luguma, zindi ibirhi oku lundi luhande. 25 Oku nyanya ly’ezôla nyumvi bali bajire batâkakwo bakerûbini n’emirhanda kuguma nka balya banali oku birhebo. Olubigabiga lw’empaho lwàli enyanya lya ngasi muhango gw’embuga. 26 Kwàli amadirisha galikwo orhuyungiro, ma­tâke n’emirhanda, gali ngasi lunda ebwa birhebo bya ngasi kabadu n’ebwa rhufômeko rhw’enyumpa, kuguma n’omu mbigabiga.

42

Ezindi nyumpa z’aka-Nyamuzinda

1 Olya muntu anacimpêka omu bululi bw’emuhanda olunda lw’emwênè, anacimpêka omu nyumpa eyêrekîre olunda lw’engo n’ebwa nyumpa y’olunda lw’emwênè. 2 Yàli egwerhe obulî bwa makano igana -olunda lw’e­mwênè,- kandi obugali bwa makano makumi arhanu, 3 embere z’agôla maka­no makumi abirhi g’obululi bw’omu ndalâla n’embere z’engo mbambire y’obululi bw’emuhanda, yàli eyindi nyumpa yali eshegemire erya yindi nyumpa y’ebimpêkanè^k bisharhu. 4 Embere ly’ezôla nyumpa yali enjira ya makano ikumi omu kuja Omu ndalâla, na makano igana ga buli; n’emihango y’ezôla nyumpa yali eyêrekîre olunda lw’emwênè. 5 Enyumpa z’enyanya zàli nyinyi kulusha bulya orhonga rhwakazag’ihikanakwo na kandi ibiyûmpa by’idako n’ebiyûmpa by’ekagarhî by’eyôla, 6 ebwa kuba byàli bya bimpêkanè birhagwe­rhe nkingi nk’enkingi z’obululi; co carhumaga enyumpa z’enyanya zàli nyinyi kulusha ez’idako n’ez’ekagarhî. 7 Olukûta lw’embuga lwàli luhisire kuli ezôla nyumpa olunda lw’obululi bw’embuga, embere z’ezôla nyumpa lwàli lwa ma­kano makumi arhanu. 8 Obuli bw’ezôla nyumpa olunda lw’ebululi bw’embuga, bwàli bwa makano makumi arhanu, n’obwo ebwa lw’aka-Nyamuzinda lwàli lwa makano igana. 9 ldako ly’ezôla nyumpa yàli àmuhango gwàli guyêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba oku muntu wankayishire ebwa bululi buli embuga. 10 Omu kukulikira obugali bw’olukûta lw’obululi, olunda lw’ebuzûka-zûba, embere z’ahwôla hantu harhàli cici n’embere z’eyôla nyumpa hali ezindi nyu­mpa, 11 N’embere z’ezôla nyumpa yali enjira yàli egenzire kuguma n’enyumpa zakazag’ilola olunda lw’emwênè; obuli bw’ezo nyumpa n’obugali bwazo, byali biguma, kuguma n’emihango yazo, n’obubake bwazo nabo bwali bwo buguma. 12 Enyumpa zakazag’ilola olunda lw’emukondwè, emihango yazo, nayo kwo yaài nk’eya ezôla nyumpa: muhango muguma oku buzinda bwa ngasi njira, omu bulî bw’olukûta lujire olunda lw’ebuzûka-zûba nka omuntu ajamwo. 13 Anacimbwîra, erhi: Enyumpa ziri olunda lw’emwênè n’eziri olunda lw’emukondwè ezôla nyumpa ziri embere y’ahantu harhali cici, ziri nyumpa ntagatifu, zo nyumpa abadâhwa bakaziyêgera Nyamubâho bakazilîramwo ebi­ntu bitagatifu bwenêne. Muli ezôla nyumpa mwo bânakaz’ibîkira ebintu bita­gatifu bwenêne, embâgwa z’enterekêro oku kuhûna obwonjo oku byâha n’oku gandi mabî, bulya ahôla hantu hali hatagatifu. 14 Nka bamaja omu ka-Nya­muzinda, abadâhwa barhankaciderha mpu barhengamwo baje omu bululi buli embuga buzira kuhogola burhanzi emyambalo bakazâg’ikolamwo, bulyâla eyoôla myambalo eri mitagatifu. Banakayambala eyindi myambalo nka bajira ebi­ndi biyêrekîre olubaga. 15 Erhi ayûsa okupîma enyumpa, ampêka ebwa muhango gwakazâg’ilola olunda lw’ebuzûka-zûba, anacipîma omu marhambi mwoshi. 16 Anacipîma olunda lw’ebuzûka-zûba na lulya lusheke lwâge lw’okupîma: nsheke magana a­rhanu z’olwôla lusheke ajaga apîmamwo, omu marhambi mwoshi. 17 Anacipîma olunda lw’emwênè: nsheke magana arhanu z’olwôla lusheke ajaga apîma­mwo omu marhambi mwoshi. 18 Anacipîma olunda lw’emukondwè: nsheke magana arhanu z’olwôla lusheke ajaga apîmamwo, 19 amarhambi. N’olunda lw’ehuzika-zûba, apima makoro magana arhanu n’olwo lusheke ajaga apîma­mwo. 20 Oku empande zinali inni, aja apîmayo olugurhu luzizongolosire, lwàli lwa bulî bwa magana arhanu na bugali bwa magana arhanu, lwo lwakazâg’ibe­rûla ahantu hatagatifu n’ahantu harhali hatagatifu.

43

Irenge lya Nyamuzinda lyâshubira omu nyumpa yâge

1 Okubundi ashubimpêka ebwa muhango guli olunda lw’ebuzûka-zûba. 2 Nalola oku irenge lya Nyamuzinda w’Israheli lyamârhenga olwo lunda lw’ebuzûka-zûba, Lyàyisha lyajira olubî nka mîshi manji gayisha gahûma, n’igulu lyayunjula bulangashane bw’eryo irenge lyâge. 3 Enshusho nàbwine yàli nk’erya nabonaga erhi nyisha ndi nashandaza olugo: nshusho eri nk’eyi nabonaga hofi n’olwîshi lwa Kebari, nanacikumba bûbi. 4 Irenge lya Nyamubâho lyanacija omu nyumpa, lyàgerera muli erya njira ejire ebwa muhango guyêrekîre ebwa buzûka-zûba . 5 Okubundi Mûka anaci­ nyêhûkana, ampêka omu ka-Nyamuzinda omu bululi bw’omu ndalâla, na lola oku irenge lya Nyamubâho lyàli liyunjwire enyumpa. 6 Nanaciyumva owampamagala kurhenga omwôla nyumpa: omuntu àli ayimanzire aha burhambi bwâni. Anacimbwîra erhi: «Mwene omuntu, lola ahantu h’ishungwè lyâni, ahantu ndêkereza enshando z’amagulu gâni, hwo ha­ntu nabêramwo omu karhî ka bene Israheli ensiku zoshi. 7 Omulala gwa bene Israheli boshi n’abâmi bâgwo, barhakacihemula izîno lyâni litagatifu, n’ebihe­mu byâbo, n’emifù y’abâmi bâbo n’empêro zâbo z’omu birhwa. 8 Bahizire ec’olusò câbo oku c’olusò cani, n’enyumvi z’emihango yâbo oku yâni rhwanaji­ra lukûta luguma ekarhî kâbo na nani^l. Banacihemula izîno lyâni n’amabî gâbo bakazâg’ijira; nanacibamalira omu bukunizi bwâni. 9 Lêro bakolaga banyegûla kwo amabî gâbo kuguma n’emifù y’abâmi bâbo, ntyo mbêre emwabo ensiku zoshi. 10 «Nawe, wâni mwene omuntu ogend’imanyîsa omulala gw’Israheli eyôla nyumpa, lyo enshonyi z’ebyâha byâbo zibabumba, kandi banayirholerekwo olugero. 11 Bakâgaya oku bajizire, onabayigirize kurhi eyôla nyumpa eyôsire, obabwîrize kurhi eyôla nyumpa yayûbasirwe, olunda eyêrekîre, ngahi bagerera nka bajamwo na nka bahulukamwo, oburhegesi bwâyo, engeso zâyo, oku ba­gwâsirwe oku bâkazikolamwo n’oburhegesi bw’oku bâkazikolamwo». 12 Irhegeko ly’enyumpa yâni lidesire ntyâla: eyûbakwe oku irhwerhwe ly’entondo, marhambi g’ahôla eyûbakîrwe goshi gabe matagatifu bwenêne. Lyo irhegeko ly’eyôla nyumpa eryo.

Oluhêrero

13 Alaga ebipîmo by’oluhêrero omu kugera n’amakano; liri ikano n’ecihi­mbi, lilushire eli bayôrha bapîmamwo: lrhwerhwe liri lya ikano liguma oku bu­rherema n’ikano liguma oku bugali, n’omuliro gwâlwo guzungulusire omu ma­rhambi guli gwa ikano liguma lya kuboko. Yo nsimikiro y’oluhêrero eyôla. 14 I­rhwerhwe lirhangirire obûbake oku idaho, okunteberhebe yâge y’idako gali makano abirhi; obugali liri ikano, kurhenga oku nteberhebe nsungunu kuja oku nteberhebe nnene gali makano anni n’obugali liri ikano liguma. 15 Ecîko ciri ca makano anni n’oku nyanya ly’ecîko kuli mahembe anni. 16 Ecîko oku nyanya lyâco buli bulî bwa makano ikumi n’abirhi na bugali bwa makano ikumi n’abirhi, empande zoshi zayumanana. 17 Enteberhebe oku marhambi gâge anni ganali, egwerhe makano ikumi n’anni oku bulî n’oku bugali makano ikumi n’anni n’omuhiro guyizonzire ciri cihimbi c’ikano; irhwerhwe liri lya ikano liguma; amashonezu gage gayêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba. 18 Anacimbwîra, erhi: Wâni mwene omuntu, ntya kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Ala oku marhegeko g’oluhêrero agôla amango lwayûba­kwa, lyo bakarherekêrerakwo cnterekero y’ensirîrà, n’ey’okukangûla n’omu­ko. 19 Ohe abadâhwa b’Abaleviti bo bali bw’oku bûko bwa Sadoki, bo banali n’obuhashe b’okuyêgera omu kunkolera, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, obahe empanzi ntôrho ebe ya nterekêro oku byâha. 20 Orhôle oku muko gwayo oje wagushîga kuli galya mahêmbe anni n’oku rhufendefende rhuni rhw’enteberhebe n’oku marhambi gwoshi na ntyo ojiremwo enterekêro y’okucêsa n’ey’okuhûna obwonjo. 21 Oyanke erya mpanzi y’enterekêro oku byâha, bâge­ndiyiyôkera ahantu hànarheganyizîbwe, omu nyumpa, kulî n’aka-Nyamuzi­nda.  21 Oku lusiku lwa kabirhi wânahana oku nterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha engandabuzi erhalikwo ishembo kandi bajiremwo enterekêro y’oku­cêsa oluhêrero kuguma nk’oku bajiraga n’enterekêro y’empanzi. 23 Hano oba wamâjira eyôla nterekêro y’okucêsa, wânashubirhererekêra empanzi ntôrho e­rhalikwo ishembo n’eyindi ngandabuzi erhalikwo ishembo. 24 Wânaziheka e­mbere za Nyamubâho, kandi abadâhwa bânazikwebakwo omunyu, banabulizirhererekêra nka nterekêro ya nsirîrà embere za Nyamubâho. 25 Wâgeza nsiku nda zoshi erhi onadwîrhe warhererekêra ecihebe ngasi lusiku oku nterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha, kandi wânarhererekêra enterekêro y’empanzi n’ey’engandabuzi erhagwerhi ishembo. 26 Bageze nsiku nda erhi bajira e­ nterekêro y’ensengero oku luhêrero, balucêse banalugishe. 27 Hano ezôla nsiku zihwa, oku lusiku lwa kal’imunani kuguma n’agandi mango gakulikira, abadaâhwa bânakazirherekêrera oku luhêrero, enterekêro zinyu z’ensirîrà n’eza omu­rhûla, na ntyo nânamuyumvirhiza, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

44

Abakaja omu ka-Nyamuzinda: Abaluzi

1 Oyo muntu anacimpêka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda guli e­mbuga, oguyêrekîre olunda lw’ebuzûka-zûba, gwàli guhamisirwe. 2 Nya­mubâho anacimbwîra, erhi: Olwo lumvi lwâyigulwa, lurhâcihamulwe, ntaye wâkaz’igerahwo, ebwa kuba Nyamubâho w’Israheli anahagezire; gukaz’iyôrha guli muyîgale. 3 Erhi omuluzi ankayisha mpu ajibêra hwo, ebwa kuba ali muluzi^m, mpu alîre hwo ebiryo by’enterekêro embere za Nyamubâho; oyo muluzi anagerere omu kabadu ka ogwo muhango n’omu kugalukamwo ana­shubiyisha.

Amarhegeko g’okuja omu ka-Nyamuziuda

4 Ashubimpêka ebwa muhango guli olunda lw’emwênè embere z’enyumpa; nanacikazilola, nàsinza oku irenge !ya Nyamubâho lyamâyunjulira enyumpa; nanacikumba bûbi. 5 Nyamubâho anacimbwîra, erhi: «Mwene omuntu, oyigule ornurhima gwawe, ololêreze n’amasù gâwe oyumvirhize n’amarhwiri gâwe ngasi oku nakanakubwîra kuyêrekîre amarhegeko g’enyumpa ya Nyamubâho na ngasi bindi birhegesirwe kuli yo. Oyigule omurhima gwâwe lyo ohashima­nya kurhi kukwânîne okujira omu kuja omu nyumpa, kandi onamanye emiha­ngo yoshi y’omu nyumpa, 6 Ogend’ibwîra abagoma, omulala gwa bene Israheli erhi: Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho: Amabî ginyu gakola garhalusire, wâni mulala gw’Israheli: 7 Munakaziyisha mudwîrhe ebigolo, abarhakembulagwa murhima na mubiri, mpu baje omu cirhînyiro câni na ntyo bahemule enyumpa yâni; munakazihâna ebiryo byâni, amashushi n’omuko ku­lya kwankarhuma endagâno yâni esherezibwa n’amabî ginyu, 8 Murhalangaga amarhegeko gayêrekîre emikolo y’oku bintu byâni bitagatifu, àbîre ebigolo byo muyimanza mpu bibe byo bikazikola omu nyumpa yâni ahâli hinyu. 9 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Nta cigolo, bwo bali balya bantakembulwa murhima na mubiri, wankâja omu cirhînyiro câni, ntâye omu bene ebigolo biri emwa bene Israheli.

Amarbegeko g’Abaleviti

10 Oku biyêrekîre balya Baleviti banyâkaga galya mango Israheli aciyegula­ga kuli nie omu kushimba abazimu, abôla Baleviti bonene banabarhula obubî bwâbo. 11 Bakazija omu cirhînyiro câni, baba barhumisi ba kulanga enyumvi z’enyumpa yâni n’okukazikola omu nyumpa yâni, bwo bakazibâga ahali h’olu­baga, enyama z’enterekêro y’ensirîra n’oku zindi nterekêro, banakaziyôrha bacirheganyize okurhumikira olubaga. 12 Ebwa kuba bajirirhumikira olubaga emwa abazimu, na ntyo barhuma omulala gwa bene Israheli goshi guhirima omu câha, okwôla kwarhumire mbangalaza okuboko kuli bo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, bonene bâbarhula ecâha câbo. 13 Barhâkaziyegêre emunda ndi mpu balijira emikolo y’obudâhwa, mpu bâyegera ebintu byâni bitagatifu ebibêra omu hantu hatagatifu bwenêne; bonene bahêka ecihemu n’amabî gâbo bajizire. 14 Mbahîre emikolo y’okukaz’ikola omu nyumpa yâni oku biyerckire enterekêro n’oku yindi mikolo yoshi.

Abadâhwa

15 Abadâhwa b’ Abaleviti, balya bene Sadoki balanganga amarhegeko g’o­mu cirhînyiro câni, galya mango bene Israheli baciyegûlaga kuli nie, abôla bwo bakaz’inyêgêra omu kunkolera, bwo banakazija embere zâni bayishirhererekêra enterekêro y’amashushi n’ey’omuko, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Bwo bâkaz’ija omu cirhînyiro câni, bwo bâkaz’iyêgêra amêza gâni balijira­ kwo omukolo gwâni, bashimbe amarhegeko gâni. 17 Nka bakola bagera omu mihango y’omu bululi bw’omu ndalâla, bânayambala emishangi y’ecitâni, nta mwambalo gwa mwôya gwabajakwo amango badwîrhe bajira emikolo y’ebwa mihango y’omu bululi bw’omu ndalâla n’omu ndalâla mwonênè. 18 Bayambale ensirha z’ecitâni oku irhwe, banayambale n’orhubutura rhw’ecitâni oku magala gâbo, barhayambala akantu kankabalêrhera idûrhu. 19 Ci konene nka bakola baja ebwa bululi buli embuga, ebwa bululi b’embuga bujire emunda olubaga luli, banahogola erya mishangi bàlikolamwo, banayidekereza omu nyumpa y’ecirhînyiro, banayambala yindi yindi mishangi barhahira bakagend’iyobôla olubaga barhanacihindula emishangi yâboⁿ. 20 Barhahîra hakakungûla emviri zâbo oku irhwe, nîsi erhi okuzileka zalihûka ci banakazizitwâkwo bwinjinja. 21 Nta mudâhwa wankanywa amamvu amango aja omu bululi bw’omu ndalâla. 22 Omukuja omu buhya, barhahîra bakayanka omukazi w’omukana erhi omu­kazi w’eciherula, ci bakaziyanka abananyere baciri babikira b’omu mulala gwa bene Israheli, banahashiyinjira omukana wàli muka omudâhwa. 23 Bakaziyigiîriza olubaga lwâni ehiri hitagatifu n’ehirhali hitagatifu, baluyigîrize ehiri hibî n’ehiri hinja. 24 Amango hali akadali bwo bakazitwa olubanja; balutwe omu kushimba amarhegeko gâni nàjiraga. Bakazishimba amarhegeko n’engeso zâni omu ngasi nsiku nkulu, banakazilanga ensiku zâni za Sabata. 25 Harhabâga ciru n’omuguma wacihemula omu kuyêgêra omuntu ofîre, barhankacihemula nka arhali kuli ishe, erhi nina w’omuntu, kandi erhi oku mugala, oku mâali, kuli mwene wâbo, erhi kuli mwâli wâbo orhajira iba. 26 Nk’omudâhwa amayusi­cîyôbôla, banamuganjira nsiku nda, 27 n’olusiku aja omu cirhînyiro, omu bululi bw’omu ndalâla mpu alikola omu cirhînyiro, anarhangihana enterekêro oku câha, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

28 Alagi âkaba kashambala kâbo: nie nâba nie kashambala kâbo; murhahîra mukabahà ehi bankayîmamwo omu lsraheli, niene nie naba byo. 29 Bakazilya oku nterekêro y’enkalange, oku nterekêro y’oku câha, oku nterekêro y’obubî na ngasi kadesirwe ka kuzira kali kâbo. 30 Ebiyêzire birhangiriza bya ngasi luhêro, mwankalerha obwa burhanzi mpu mulibihâna nterekêro, biri bya badâhwa mukaziha abadâhwa nabo oku mula gw’ebi mwashwâga, lyo omugisho guja omu nyumpa yinyu. 31 Ngasi nyama yacihozagya nisi elîbirwekwo, ebe ya kanyunyi, nîsi erhi yindi yindi nyama, abadâhwa barhahîra bakayirya.

45

Ahantu haberûlîrwe Nyamubâho

1 Irhondo mukagaba ecihugo mukaciyeshera ecigole, mwanaberûlakwo ecihimbi c’ecihugo mwabikira Nyamubâho, kali kashambala katagatifu. Ecôla cihimbi cibe na bulî bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu oku bulî n’oku bugali bihumbi ikumi; kâba kashambala katagatifu nk’oku kanali koshi burhambirhambi. 2 Mube ah’âja ecirhînyiro, habe ha magana arhanu oku buli na gandi arhanu oku bugali, empande zoshi ziyumanane omu burhambi­rhambi, kandi makano makumi arhanu oku myûbako y’omu marhambirhambi. 3 Kuli ahôla hantu wamâpîma, wanashubipîmakwo bulî bwa makano bihumbi makumi abirhi na bugali bwa bihumbi ikumi, ahôla hwo habera ecirhînyiro, ha­ntu hatagatifu bwenêne. 4 Câba cigabi citagatifu ca ecihugo, câba ca abadâhwa bâkazikola omu cirhînyiro, abâkaz’iyish’ikolera Nyamubâho; hâbakwanana oku kuyûbakahwo enyumpa zâbo, hâba hantu hatagatifu oku cirhînyiro. 5 Ecihimbi ca makano bihumbi makumi abirhi na birhanu oku bulî na bihumbi ikumi oku bugali, câba ca Baleviti, abâkaz’ikola omu nyumpa bahira hwo olugo bâkaz’iyûbakamwo. 6 Wânarhôla ecindi cihimbi ca makano ga bihumbi birhanu oku bugali n’oku bulî bihumbi makumi abirhi na birhanu câba cihimbi ca lugo ciyêrekîre ecihimbi citagatifu; ahôla hantu hâba ha omulala gwa bene Israheli.

Ecigabi c’omuluzi

7 Omuluzi âba n’akage kashambala olunda lw’empande zombi z’ahantu hatagatifu na oku cihimbi c’olugo, akôla kashambala kakulikîre obuli bw’aha­ntu hatagatifu n’obulî bw’ecihugo, olunda lw’ebuzûka-zûba n’olunda lw’ebuzi­ka-zûba kabe ka bulî buyumânîne n’obwa cihimbi ciguma, kurhenga oku lubibi lw’olunda lw’e buzika-zûba n’olunda lw’ebuzûka-zûba lw’ecihugo. 8 Câba co cigabi câge omu Israheli, ntyo abâmi bâni barhâcikaz’ilibuze olubaga lwâni banaleka ecihugo cibe c’omulala gwa bene Israheli, nk’oku emilala yâbo enali. 9 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Hoshi aho, wâni bâmi b’Israheli! Mulele okukaz’ilibuza olubaga n’okulunyaga! Mukaz’ijira okwinja n’okushingânîne olubaga lwâni mulurhenze kwo eby’okulibuza kwinyu, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 10 Mube n’eminzâni eshingânîne, n’e efa eshi­ngânîne na e bati eshingânne. 11 E efa n’e bati^o ebyakaz’ijamwo bibe bi­kwanîne, kulya kwanarhuma e efa ekaz’ijamwo ccihimbi ca kali ikumi ca e homeri na e bati nayo ebe cihimbi ca kali ikumi c’ehomeri; ebyakaz’ijamwo bikaz’igererwa oku homeri. 12 E sikeli zikaziba gera makumi abirhi. Sikeli i­rhanu zinabc irhanu na sikeli ikumi zinabe ikumi na emine yinyu ebe ya sikeli makumi arhanu.

Embagwa z’enterekêro

13 Alagi enterekêro mwâkaz’iberûla: Cihimbi ciguma ca kali ndarhu ca efa oku ngasi homeri y’engano n’ey’engano punda. 14 Irhegeko oku mavurha: Cihi­ mbi ciguma ca kali ikumi c’e bati ihembe liguma, ciyumanane n’e homeri y’e bati ikumi bulya e homeri nguma ziba bati ikumi. 15 Nyama nguma yakaz’irhôlwa omu bishwekwa magana abirhi bya bene lsraheli, ekaziba y’oku nterekêro y’enkalange, eya ensirîra n’oku nterekêro z’omurhûla bahashe okujira okuyôbôlwa kwa boshi, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. 16 Olubaga lwo­shi lwâkaz’ihâna ntulo ya bene eyôla kuli mwâmi w’Isrraheli. 17 Ci mwâmi ye âaba n’omukolo gw’enterekêro z’ensirîra, ez’enkalange, ez’embulage oku nsi­ku nkulu, oku kubaluka kw’emyêzi n’oku nsiku za sabato, n’oku nsiku nkulu zoshi za bene Israheli, ye wâkajira eby’enterekêro oku câha, eby’enterekêro y’enkalange, eby’ensirîra n’ebya enterekero z’okuvuga omunkwa, omu kuhuna okuyôbôlwa kwa bene Israheli.

Olusiku lukulu lwa Basaka

18 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Oku lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa burhanzi, wânayanka empanzi ntôrho erhali kwo ishembo wânagend’ijiramwo enterekêro y’okucêsa ecirhînyiro. 19 Abadâhwa bânayanka oku muko gw’enterekêro oku câha, bânaguhira oku kaboko k’olumvi lw’enyu­mpa, oku mahembe g’enteberhebe y’oluhêrero n’oku kaboko k’omuhango gw’obululi bw’omu ndalâla. 20 Wânajira kwa bene okwôla oku lusiku lwa kali nda oku muntu wamâjira ecâha buzira kumanya nîsi erhi ebwa kuhabuka, ntyo wanayôbôla enyumpa. 21 Omu mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi, mwanajira olusiku lukulu kwa Basaka; bânageza nsiku nda erhi ba­dwîrhe balya omugati gurhalimwo lwango, 22 Olwôla lusiku, mwâmi anahâna kuli ye yenene n’oku lubaga lw’ecihugo, empanzi oku nterekêro y’okuhûna o­bwonjo oku câha. 23 Na muli ezôla nsiku nda z’olusiku lukulu, bânakaz’ihâna oku nterekêro y’ensirîra emwa Nyamubâho, mpanzi nda, ngandabuzi nda zi­rhalikwo ishembo oku ngasi lusiku luguma muli ezôla nsiku nda, bânajira n’ecihebe oku nterekêro oku câha ngasi lusiku. 24 Bânakaz’ihâna nka nterekêro ya nkalange efa nguma y’enshano oku mpanzi nguma kandi yindi efa nguma oku ngasi ngandabuzi na ehini^p y’amavurha oku ngasi efa.

Olusiku lukulu lw’ebihando

25 Omu mwêzi gwa kali nda, omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi, oku lusiku lukulu, bânageza nsiku nda erhi banadwîrhe barhererekêra nterekêro za bene ezôla oku câha, nterekêro za bene ezôla oku nterekêro z’ensirîra, oku nterekêro z’enkalange n’amavurha ganabe lulya lugero.

46

Agandi marhegeko

1 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Omuhango gw’obu­luli bw’omu ndalâla ogulola olunda lw’ebuzûka-zûba gwakayôrha guli muyigule omu nsiku ndarhu z’omukolo, ci kuguyigala olwa sabato; kandi gwanayôrha guli muyigule oku lusiku lw’okubaluka kw’omwêzi. 2 Mwâmi anayîsha olunda lw’akabadu kali ebwa muhango, anabêra aha burhambi bw’a­ kaboko k’olumvi; abadâhwa bânarhula enterekêro yage y’ensirîra n’eyindi y’omurhûla. Bâyusa, ânafukamiriza ahôla burhambi bw’omuhango, kandi anagaligenda; olwoôa lumvi lwânashubiyigalwa bijingo. 3 Olubaga nalwo lwânakaz’iyîsha luli fukamiriza ahôla muhango gw’olumvi oku nsiku za sabato n’eza okubaluka kw’omwêzi, lwânafukamiriza ntyo embere za Nyamubâho. 4 Enterekêro y’ensirîra mwâmi âyishirhûla Nyamubâho oku lusiku lwa sabato, yâba ya banabuzi ndarhu barhagwerhi ishembo, ngandabuzi nguma erhagwerhi ishembo; 5 Enterekêro y’enkalange yânaba ya efa nguma oku ngandabuzi nguma n’oku nterekêro y’enkalange yâlusa abanabuzi, anahâna nk’oku analo­nzize okuhâna, kuguma n’amavurha hini nguma oku efa nguma. 6 Oku lusiku lw’okubaluka kw’omwêzi, anarhûla empanzi ntôrho erhali kwo ishembo, bana­buzi ndarhu n’engandabuzi buzira ishembo. 7 Kandi ânahana oku nterekêro y’enkalange, efa nguma oku ngandabuzi nguma n’oku banabuzi anahâna nk’oku analonzize okuhâna, kuguma, n’ehini y’amavurha.

8 Nka mwâmi akola aja omu nyumpa ânagerera omu kabadu k’omuhango na nka akola ahuluka muli eyôla njira mwo âkanashub’igera. 9 Amango olubaga lw’omu cihugo luyishire embere za Nyamubâho oku nsiku nkulu, okâgerera omu muhango gw’olunda lw’emwênè, omu kugaluka ônagerere omu muhango gw’olunda lw’emukondwè, n’owankagera omu muha­ngo g’olunda lw’emukondwè, omu kugaluka ânagerera olunda lw’emwênè: nta kugaluka omu muhango wànajiragamwo omu nyumpa, ci banahulukira omu muhango guli embere. 10 Mwâmi naye ânajîra omu nyumpa halya olubaga lugerîre n’omu kugaluka ânagerera naye halya olubaga lwanagerera.

11 Oku nsiku nkulu: enterekêro y’enkalange, yâkaziba ya efa nguma oku mpanzi nguma na efa nguma oku ngandabuzi nguma, n’oku banabuzi oku banalonzize okuhâna kuguma n’ehini y’amavurha oku efa nguma. 12 Erhi mwaâmi akayisha ali rhûla enterekêro y’oku bulonza bwâge, ebe ya nsirîra kandi erhi ya murhûla, nterekêro analonzize yene okurhûla Nyamubâho, bânamuyigulira omuhango guli ebwa lunda lw’ebuzûka-zûba. Kandi ânarhula enterekêro yâge y’ensirîra, nîsi kandi erhi ya murhûla nk’oku anajira oku lusiku lwa sabato, ka­ndi ânahuluka; buzinda bânahamika olumvi nk’amayus’ihuluka. 13 Wâkaz’i­ rhûla Nyamubâho omwanabuzi orhalikwo ishembo, âbe mwanabuzi wa mwâka muguma. Omurhule Nyamubâho ngasi sêzi nka nterekêro ya nsirîra. 14 Hagu­ma n’eyôla wânarherekêra ngasi sêzi enterekêro y’enkalange, ebe cihimbi ciguma ca kali ndarhu c’e efa, na cihimbi ciguma ca kasharhu c’e ehini y’amavurha, ga kubulagira oku nshâno y’omula nka nterekêro ya nkalange ya­ rherekêrwa Nyamubâho; okwo gali marhegeko ga ngasi mango n’ensiku zoshi. 15 Ngasi lusiku bâkaz’irherekêra omwanabuzi, enterekêro y’enkalange haguma n’amavurha nka nterekêro ya nsirîra ya ngasi lusiku.

16 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho. erhi: Mwâmi, erhi ankaha muguma omu bana bâge oluhembo, lulya luhembo lunabe kashambala k’abana bâge, bânaluyimamwo nka kashambala. 17 Ci erhi ankaba ali muguma w’omu barhumisi bâge ye ahire oku ishwa Iyâge nka luhembo, oyôla murhumisi anayôrhana lirya ishwa kuhika oku mwâka gwa okugombôla, kandi mwâmi ânalishubirana, oku bana bâge kwo lyâkaziba kashambala. 18 Mwâmi arhahîra akarhôla oku ishwa ly’omuntu, akamunyaga oku kashambala kâge. Oku ka­shambala kâge k’ishwa kwo ankahakwo abana bâge lyo harhagiba omuntu ciru n’omuguma w’omu lubaga lwâni wâlibirhwakwo mpu lyo aheza akashamhala kâge.

19 Anacimpeka ebwa muhango guli ebwa lumvi, omu biyûmpa by’abadâ­ hwa, biri birya biyûmpa biyêrek!re olunda lw’emwênè, na lola oku eyôla mu­nda yàli engo omu kafendefende, olunda lw’ebuzika-zûba. 20 Anacimbwîra, erhi: Ahwôla hali hantu abadâhwa bâkaz’iyendera embâgwa zâkaz’irhererekêrwa nka nterekêro oku mabî n’oku câha kuguma bânayenda n’enterekêro y’enkala­nge lyo barhag’iziheka omu bululi bw’emuhanda, banacêsa ntyo olubaga. 21 Okubundi ànacintenza mulya bululi bw’emuhanda, àngeza ebwa rhuhembe rhuni rhw’obôla bululi, nàlola oku omu ngasi kahembe mwàli obululi. 22 Omu rhuhembe oku rhuli rhuni mwàli maluli anni gazonzirwe n’ecôgo, gagwerhe obuli bwa makano makumi anni n’obugali bwa makano makumi asharhu. Agôla maluli oku gali gagwerhe lugero luguma. 23 Olugurhu lwàli luzonzire ngasi bululi buguma muli agôla anni, n’amasigaga g’okuyendera gali omu idako Iya ngasi lugurhu, omu marhambi mwoshi. 24 Anacimbwîra erhi: Ahôla hwo abarhumisi b’omu nyumpa bâkaz’iyendera enterekêro z’olubaga.

47

Iriba ly’omu ka-Nyamuzinda

1 Anacimpêka ebwa muhango gw’aka-Nyamuzinda. Nàlola oku amîshi gakaz’igirhenga omu c’oluso lw’aka-Nyamuzinda, olunda lw’ebuzûka- zûba, bulya aka-Nyamuzinda kàli kayêrekire ebwa buzûka-zûba. Amîshi gaka­zâg’ihulula idako olunda lw’ekulyo kw’aka-Nyamuzinda, olunda lw’emwênè lw’oluhêrero. 2 Ampulukana ebwa muhango guli olunda lw’emwênè. anacinzongolokana embuga kuhika ebwa muhango guli olunda lw’ebuzûka-zûba n’a­hwôla naho, amîshi gakazâg’ihulula ebwa kulyo. 3 Erhi oyôla muntu aja ebwa lunda lw’ebuzûka-zûba, n’omugozi ali afumbasire apîmamwo makano cihu­mbi, anacinyikiza muli agoôa mîshi, amîshi gangalukira omu rhuzira-bulongo. 4 Kandi àshubipîma cihumbi. anacinyikiza omu mîshi, galya mîshi gampika omu madwi. Ashubipîma ecindi cihumhi, anacinyikiza amîshi, n’amîshi ga­ mpika omu cibunu. 5 Anacipîma gandi makano cihumbi, lero lwàba lwîshi, lu­lyâla ntacihashaga okuyikira ebwa kuba amîshi gàli gamabira; kwàli kukwânîne okuyôga, ntaye wankacihashire okuluyikira kwônene. 6 Anacimbwîra, erhi: Wâni mwene omuntu, k’obwîne? Ashubija angezageza, omu kugenda n’oku­galuka oku cikwi c’olwôla lwîshi. 7 Omwôla kugenda n’okugaluka kuli obwôla burhambi bw’olwîshi, nanacibona emirhi minji bwenêne, yàli olunda n’olundi lw’olwîshi. 8 Anacimbwîra erhi: Agôla mîshi gadwîrhe gaja ebwa cihugo c’e buzûka-zûba; gayandagalira omu Araba, okubundi gagend’icikweba omu nya­nja, gânahwera omwôla mîshi g’enyanja lyo gayinjihya agoôa mîshi g’enyanja. 9 Ngasi ciremwa cizîne, cirya cinagenda erhi cankanagera muli agwôla mîshi canabona akalamo. Enfi zâluga bwenêne bulyâlya aha agôla mîshi gahisire aga­ndi gahali ganabe minja kulusha, n’obuzîne bwanayushuka ngasi aha agôla miîshi ganajire hoshi. 10 Oku burhambi bw’agôla mîshi abashâna bâyishikadubira­kwo, kurhenga e Engadi kuja e Engelayimu, bâkaz’iyisha balambulira hwo emilaga yâbo; enfi zâmwo ziri nk’enfi z’omu nyanja nnene, zânaciba mwandu kulusha. 11 Ci konene ebidêka n’enziba z’olwôla lwîshi zirhàbâga n’amîshi g’obuzîne, abamwo bakaz’ûlamwo omunyu. 12 Eburhambi bw’olwôla lwîshi, oku ngasi cikwi, kwâmera emirhi y’amalehe ga ngasi lubero, n’ebyâsi by’eyôla mi­rhi birhâyumaga, n’amalehe garhâbulikanagakwo. Ngasi mwêzi yakazâg’iyâna amalehe mahyahya, ebwa kuba agôla mîshi gakazirhenga omu ka-Nyamuzi­nda; amalehe gâyo, byâba biryo binja bwenêne, n’ebyâsi byâba bufumu.

Olubibi lw’ecihugo

13 Ntyâla kwo adesire Nyakasane Nyamubâho, erhi: Akabanda lwâba lwo lubibi lw’ecihugo cinyu, nk’oku emilala yinyu enali ikumi n’ibirhi; Yozefu ahaâbwa bigabi bibirhi. 14 Ninyu mwe bandi mweshi, ngasi luhande lwa cihugo mwanakahâbwa, ciyumânanè n’eca abandi muli ecôla cihugo nâjimuha n’oku­boko kulengerîre, co cihugo nâlaganyagya nti nâciha ababusi binyu, ecôla cihugo câba kashambala kinyu. 15 Alagi olubibi lw’ecihugo:

Olunda lw’e­mwênè: kurhenga oku nyanja nnene, kugera ebwa Heteloni kuhika aha muha­ngo gwa Sedadi. 16 Hamati, Beroti na Shibrayimu oli oku lubihi lwa Damasi n’oku lubibi lwa Hamati; Haseri-Hatikoni oli oku lubibi lwa Haurani.

17 Alaga olubibi lw’olunda lw’enyanja: Haseri-Enoni, olubibi lw’e Damasi, kandi na kuja ebwa nyanja eri olunda lw’emwênè, olubibi lw’e Hamati, lwo lunda lw’e­mwênè.

18 Olunda lw’ebuzûka-zûba: luli ekarhî ka Hurani na Damasi, ekarhî ka Gilcadi n’ecihugo c’Israheli, ye Yordani. Mupime kurhenga oku lubibi lw’olunda lw’emwênè kuja ebwa nyanja eri ebuzûka-zûba. Olwo lwo lunda lw’ebuzûka-zûba.

19 Olunda lw’emukondwè ali kurhenga kuli Temari kuja oku lwîshi lwa Meribotti w’e Kadesi gwo mugezi gujire ebwa nyanja nnene. Olwo lwo lunda lw’emukondwè.

20 Olunda lw’e buzika-zûba yaba enyanja nnene, kurhenga kuli olwôla lubibi kuja ebwa muhango gwa Hamati. Olwo lwo lunda lw’ebuzika-zûba. 21 Mugabane ecôla cihugo nk’oku emilala ya bene lsraheli enali.

Ecigabi c’ecihugo câgabirwa ebigolo

22 Mukola mwagabâna ecihugo mwânaciyêshera ecigole, mucigabâne mweshi n’ebigolo biyûbasire ekarhî kinyu, bwo balya bamâyalukisa ekarhî ki­nyu. Bâyôrha nka bambali binyu omu karhî ka bene lsraheli, nabo ecâbo cihi­mbi ciyêsherwe ecigole omu karhî ka bene Israheli. 23 Omu mulala ebyôla bigolo biyûbasire lwo na lunda mwanakanabaha ecâbo cihimbi c’ecihugo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

48

Okugabwa kw’ecihugo

1 Alaga amazîno g’emilala: kurhenga oku buzindazinda bw’olunda lw’e­ mwênè, omu kuja e Heteloni kuhika aha muhango gwa Hamati, Haseri­ Eneni, olubibi lw’e Damasi kuja olunda lw’emwênè, olunda lw’e Hamati, kubibikanwa n’olunda lw’e buzûka-zûba kandi n’enyanja: mwanya gwa Dani.

2 Kuja oku lubibi lwa Dani, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika­ izûba: mwanya gwa Aseri.

3 Kuja oku lubibi lwa Aseri, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: Mwanya gwa Nefutali.

4 Kuja oku lubibi lwa Nefutali, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Menashè. 5 Kuja oku lubibi lwa Menashè, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Efrayimu.

6 Kuja oku lubibi lwa Efrayimu, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba: mwanya gwa Rubeni.

7 Na kuja oku lubibi lwa Rubeni kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzi­ ka-zûba: mwanya gwa Yuda.

8 Kuja oku lubibi lwa Yuda, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba, câba cigabi mubikirîre ca bugali bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’oku buli buyumanane n’obwa o­mwanya muguma muli oyôla egabirwe, kurhenga ebuzûka-zûba kuja ebuzika­ zûba: omu kagarhî k’ecôla cigabi mwo mwaja aka-Nyamuzinda.

9 Ecigabi mwaberûlira Nyamuzinda câba na buli bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’obugali bwa bihumbi ikumi. 10 Ecôla cigabi citaga­tifu câmaberûlwa câba ca badâhwa: olunda lw’emwene cibe ca makano bihu­mbi makumi abirhi na birhanu; olunda lw’ebuzika-zûba ca makano bihumbi ikumi oku bugali; ebuzûka-zûba makano bihumbi ikumi oku bugali; n’olunda lw’emukondwè makano ga bihumbi makumi abirhi na birhanu oku buli: aka-Nyamuzinda ka Nyamubâho kabera ekagarhi kaco. 11 Caba cigabi c’abadaâhwa barherekîrwe, bagala ba Sadoki bo bâkaz’ikola omu ka-Nyamuzinda bo banali balya barhahabukaga erhi bene lsraheli bahabuka n’erhi Abaleviti baha­buka. 12 Caba co cigabi câbo ciberûle kuli cirya cigabi caberûlagwa oku cihugo, cigabi citagatifu bwenêne ciri e lubibi n’Abaleviti. 13 Mwanya gwa Abaleviti gwâba cigabi cishimbire obuli bw’ecihugo c’abadâhwa, makano bihumbi maku­mi abirhi na birhanu oku buli na makano bihumbi ikumi oku bugali; ngasi buli bukajira makano bihumbi makumi abirhi na birhanu n’obugali bihumbi ikumi. 14 Barhankaderha mpu bâguza kuli ogwo mwanya nîsi erhi okuhinganula kuli gwo n’ebisarûlwa birhangiriza bya muli ecôla cihugo birhankarhengamwo bulya ciri cihugo cirherekîrwe Nyamubâho. 15 Amakano bihumbi birhanu gasigala omu bugali kuli bihumbi makumi abirhi na birhanu bwaba budaka burhali bu­rhererekêre bw’olugo, abantu bayûbakemwo kandi bunabe eburhambi bw’olu­go, olugo luje ekarhî.

16 Alaga engero:

olunda lw’emwênè makano bihumbi bi­nni na magana arhanu;

olunda lw’emukondwè, makano bihumbi binni na magana arhanu;

olunda lw’ebuzûka-zûba, makano bihumbi binni na magana;

olunda lw’ebuzika-ztlba, bihumbi binni na magana arhanu.

17 Olugo lwaba n’amarhambi ga

makano magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’emwênè;

magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’e mukondwè;

magana abirhi na makumi arhanu olu­nda lw’ebuzûka-zûba

na magana abirhi na makumi arhanu olunda lw’ebuzika­ zûba.

18 Obwôla budaka bwayôrha bukulikire obuliri bw’ecigabi citagatifu, bube bwa makano bihumbi ikumi oku lunda lw’e buzûka-zûba na bindi bihu­mbi ikumi olunda lw’ebuzûka-zûba, bukulikire obuliri bw’ecigabi citagatifu; ebi bâkaziyezamwo byâba biryo by’abakola omu lugo. 19 Oku biyerekire aba­ntu bâkaz’ikola omu lugo, kukwânîne barhenge omu ngasi milala ya bene Israheli, abo bo bâkaz’ikola omu lugo. 20 Ecigabi ciberule c’amakano bihumhi makumi abirhi na birhanu oku makumi abirhi na birhanu, ca mpande ziyumaânîne, muciberûle kabe kashambala katagatifu ka lugo.

21 Ecihimbi cisigire câba ca mwâmi; câba ebwa ngasi lunda lw’ecigabi citagatifu na olunda lw’akasha­mbala k’olugo, oku buliri bw’amakano bihumbi makumi abirhi na birhanu kuli cirya cigabi caberûlagwa kuhika okulubibi lw’e buzûka-zuha, n’olunda lw’ebu­ zika-zûba, buli bwa makano bihumbi makumi abirhi na birhanu kuja oku lubibi lw’olunda lw’ebuzika-zûba, ciyêrekere emyanya y’emilala, ecôla cihimbi caba ca mwâmi, ecigabi citagatifu n’aka-Nyamuzinda byâba ekagarhî.

22 Kuleka akashambala k’ Abaleviti n’akashambala k’olugo rhuli rhuzongolosirwe n’omwanya gwa mwâmi, obudaka buli ekarhî k’olubibi lwa Yuda n’olubibi lwa Benyamini bwâba bwa mwâmi.

23 Oku yindi milala: kurhenga ebuzûka-zûba kuja ebuzika-zûba, mwanya gwa Benyamini.

24 Kuja oku luhibi lwa Bcnyamini, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja cbuzika-zûba, mwanya gwa Simoni.

25 Kuja oku lubibi lwa Simo­ni, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, guli mwanya gwa lsakari.

26 Kuja oku lubibi lwa lsakari, kurhenga olunda lw’ebuzûka­ zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, mwanya gwa Zabuloni.

27 Kuja oku lubibi lwa Zabuloni, kurhenga olunda lw’ebuzûka-zûba kuja olunda lw’ebuzika-zûba, mwanya gwa Gadi.

28 Kuja oku lubihi lwa Gadi, kurhenga olunda lw’cmuko­ndwè, olwo lubibi lwanahikira e Tamari oku mîshi ga Meriba w’e Kadesi, gwo mugezi gujire ebwa nyanja nnene. 29 Kwo ciri ntyo ecihugo mwayeshera ecigo­le omu kuhâna orhushambala rhw’emilala ya bene Israheli; kw’eri ntyo emya­nya yâbo, kwo adesire Nyakasane Nyamubâho.

Emihango ya Yeruzalemu

30 Alaga emihango y’olugo: olunda lw’emwênè olugwerhe makano bihumbi binni na magana arhanu. 31 Emihango y’olugo eyiri, yahêka amazîno g’emilala ya bene Israheli oku enali mihango isharhu eri olunda lw’emwene:

haba omuhango gwa Rubeni, muguma;

omuhango gwa Yuda, muguma;

omuhango gwa Levi, muguma.

32 Olunda lw’ebuzûka-zûba, makano bihumbi binni na magana arhanu eri mihango isharhu:

omuhango gwa Yozefu, muguma;

omuhango gwa Benyamini, muguma;

omuhango gwa Dani, muguma.

33 Olu­ nda lw’emukondwè, olugwerhe makano bihumbi binni na magana arhanu eri mihango isharhu:

omuhango gwa Simoni, muguma;

omuhango gwa lsakari, muguma;

omuhango gwa Zabuloni, muguma.

34 Olunda lw’ebuzika-zûba, luli lwa makano bihumbi binni na magana arhanu, lunagwerhe mihango isharhu:

Omuhango gwa Gadi, muguma;

omuhango gwa Aseri, muguma;

omuhango gwa Nefutali, muguma.

35 Amarhambi gali ga makano bihumbi ikumi na muna­ ni. N’izino Iy’olugo^q likola lyaba kurhenga ene: Nyamubâho-hwo-ali-aho.

---

 ^a1.4 Nyamuzinda alonzize okuyêreka omulêbi n’ bandi boshi bahêsirwe eluhungo oku arhali omu ka-Nyamuzinda kage mwône abêra: anahashibêra n’abambali, ciru n’amango bamahêkwa ihanga.

 ^b1.28 Abayahudi bayobohaga bwenêne okubona obusù bwa Nyamuzinda. Nk’oku byàli bi­kwânîne, Nyakasane abayêreka « irenge lyâge lyone ». Càli cimanyiso c’okuyêrekana oku ye Nya­mubâho.

 ^c2.1 Mwene omuntu: kuli kulonza okuderha «muntu». Olo luli luderho lurharhenga omu ka­nwa ka Yehezekiyeli, alukolesize kal’igana. Embere z’irenge lya Nyakasane, lirya lirhankayêgerwa buzira kugeramwo omusisi (Eze 1, 28), Yehezekiyeli ali mugalugalu, mwene omuntu (Eze 2, 1.3.6.8); ciru omu bunyi bwâge arhankahashiyimanga embere z’irenge lya Nyakasane.

 ^d3.3 3, 3: Erhi Yehezekiyeli ayusilya ecitabu, akanwa kâge kayunjula kanwa ka Nnâmahanga (Rhulole muli Iz 6, 3-7; Yer 1, 19; Mal 10, 8-11).

 ^e3.25 Kwanahashikana erhi Yehezekiyeli aderhaga mpu bamuhanikemwo emigozi mpu lyo ama­nyisa oku obulêbi bw’okurhonda abantu bukolihwa. Obwo bulêhi bwashubirhondêra enyuma ly’okushâbwa kwa kabirhi na kwa buzinda kwa Yeruzalemu (587).

 ^f6.3 Abanya-kanani bwo bakag’irherekêra oku ntôndo, buzinda Abayahudi nabo babayîganya.

 ^g6.9 Omurhima n’amasù g’obugonyi: olu lulî luderho lulug’iderhwa omu Ndagâno ya Mîra. Abayahudi baleka okukaziharâmya Nyamuzinda, barhondêra okukaziharâmya abazimu; kobinali nkakula omulume akanaleka rnukâge w’obuhya nkana, ashimbe owundi w’eciherula; erhi kula omukazi akaleka iba afundikaga bonaye ifundo ly’obuhya, abone ehilume hyamulimikirakwo hyo akola arhonyize.

 ^h7.15 Olole Mt 24, 16-18 oku Mwâmi Yezu ashambîre oku biyêrekire amalibuko ga Yeruzalcemu.

 ⁱ8.14 Tamuzi: izîno lya muzimu.

 ^j9.1 9, 1: Nyamuzinda alonzize okuyêreka Abayahudi oku abàgomire bwo banahanwa, n’abêru­ kwêru bâcungulwamwo obubî.

 ^k12.3 Omulêbi alonzize okurnanyîsa abantu b’e Yeruzalemu oku nabo bâcihêkwa erubungo.

 ^l13.10 – 13, 10: Ezekiyeli akalihire ngasi balya boshi haja balangâliza olubaga eby’obunywesi.

 ^m16.2 Israheli, oyimangirwe na Yeruzalemu, oyu bamushushanyize omukazi w’ecigamba. Israheli agomire nawâbo omu kucîshwêkera oku banyamuzinda bâge bw’obunywesi.

 ⁿ16.62 Nyakasane alaganana n’olubaga lw’lsraheli ciru ankaba barhaciciyunjuza, akujizire lukogo lwâge lurhumire. Obuciyunjuze bwa bene lsraheli bwâyisha enyuma, hano babona olukogo n’obwinja bwa Nyamubâho.

 ^o18.8 Irhegeko lyâli lihanzize Abayahudi okuhôza ebirugu erhi nsaranga omu kucilongeza obu­nguke.

 ^p18.21 Kurhali kwa bulagirire mpu abana balyûle amabî g’ababusi bâbo. Ngasi muntu anababalirwa ebyâha byâge. Nyamuzinda analole omurhima gwa ngasi muntu; amango omunya­ byaha amaciyûnjuza ebyâha byâge, Nyamuzinda arhankacimuhanira ehyâha byâge bya mîra (Mt 3,2).

 ^q18.23 Nyamuzinda alonza okuciza abantu boshi, owaleka olugendo lubî ânacunguka.

 ^r19.2 Entale-nkazi lwo lubaga lw’Israheli, abana bâge bwo balya barhegesi b’lsraheli.

 ^s20.44 Ebinwa biba byo biguma, ci ebigabi n’emilongo birhayumanana muli WLC ( mandiko ga maboko gali e Bungereza, na BHS (mandiko ga maboko gali e Allemanye, Budaci); aha WLC agzerhe milongo 49, ci BHS agzerhe 44; eyi irhanu ebulisire aha ayihebire omu cigabi ca 20; WLC naye abuzire milongo 5 omu cigabi ca 21, bulya mira ayôrhaga ayihebire omu cigabi ca 20

 ^t24.6 Kuli kuderha oku olugo luli lubî bwenêne, ciru n’obuhane burharhenze amabî gâbwo (ngisha ziri mbî bwenêne, kuhunyire bazikûle); kukwânîne olwo lugo luherêrekere, nabo abalimwo barharhangwe n’olukûta ciru n’oluguma, bâkwêbwa embuga.

 ^u24.16 Obushagaluke bw’amasù gâwe, kwo kuderha: mukâwe.

 ^v24.17 Ntyo gwo gàli marhegeko gw’okuja omu mishîbo e Buyahudi. Nyamuzinda abwîra omulêbi oku arhashimbaga agwo marhegeko, ci mpu ayêreke Abayahudi oku hano obuhane bubayishira, bâyishiyâbirwa okushimba agwo marhegeko, bulya obuhanya bwâyisha caligumizà.

 ^w25.4 Kwo kuderha Baharabu.

 ^x25.13 enyama n’abantu: ensimba n’abantu

 ^y29.3 engôna ye « mamba » omu kiswahili, ye « crocodile » omu nfarasè

 ^z31.3 muyerezi gwo baderha omu nfarasè mpu cèdre

 ^a31.13 yago arhalikwo « hisegerewo ^  » n’obwo hiri kuli: câgo, gâgo, bâgo, bwâge, lyâge

 ^b32.2 engôna mpu ye « crocodile » omu nfarasè

 ^c34.11 Erhi barhenga elubungo, bene Israheli harhacirhegekagwa n’abâmi nka kulya kw’ce mbere ci barhegekwa na Nyakasane yene.

 ^d34.23 Daudi, kuli kuderha mwene Daudi, muntu w’omu bûko bwâge, ye Yezu Kristu. Omu Myanzi y’Akalembe (Yn 10, 11-14) Yezu acidesire oku ye Lungere mwinja.

 ^e34.25 Nyamuzinda yene ârhegeka olubaga lwage n’okuboko k’omucunguzi omu bushinganya­nya n’omurhûla.

 ^f36.27 Mûka gwa Nyakasane alema ebiremwa byoshi, abiha obuzînc (Murh 1,2; 2, 7). Mûka gwa Nyakasane anayandagalire abantu. Anahe omuntu emisi erhalusire cyi ayôrha ajira. Amango gw’obucunguzi, Nyamuzinda anâyandagalize kwago-kwago omûka gwage oku bantu boshi (Ebj 2, 16-21: Yer 31.31).

 ^g38.10 Olwo lwo lugo lwa Yeruzalemu. Abayahudi bakagimanya mpu olugo lwâbo lwo lwâli lulushire ezindi ngo zoshi z’omu igulu omu bunene n’omu bukulu.

 ^h39.14 Erhi mugogo (mufu) muguma gwankaba gurhâbishirwe, ecihugo canahemuka n’ehyo bibolêreza omu kushimba amarhegcko ga Musa.

 ⁱ40.23 akabadu mpu « vestibule » omu c’e mazûlu

 ^j40.24 banabwigorhe, mpu zo « poteau » omu c’e mazûlu

 ^k42.3 Enyumpa y’ebimpêkanè , erigi y’igorofi obwo, « maison en étage » gwarhi enfarasè

 ^l43.8 Amango ga mîra, kuli Salomoni, aka-Nyamuzinda n’akarhwa-bwâmi byali haguma. Na ntyo, hakazig’irhenga embaka ngasi mango ekarhî ka mwâmi n’abadâhwa. Lero Yehezekiyeli aàrhegeka oku aka-Nyamuzinda kayûbakwe hago-hago oku ntondo ya Siyoni, n’enyumpa ya mwâmi, bayiyegûle n’aka-Nyamuzinda, eyûbakwe omu lugo hali hisungunu n’aka-Nyamuzinda.

 ^m44.3 Omuluzi arhali ye mwâmi: Nyamuzinda yenene ye mwami w’Israheli. Oyo muluzi arhaci­gwerhi obuhashe buli nk’obw’omudâhwa.

 ⁿ44.19 Abadâhwa bone (nkabaga n’Abaleviti nabo) bwo bakagihuma oku birugu·bitagatifu.

 ^o45.11 Efa, bati, homeri, sikeli, gera, mine,… biri birugu byakujiramwo olugero; sikeli lzali lugero lwa buzirho, lyo izino lya amagerha ga Israheli wa buno kurhenga 1948

 ^p45.24 « ehini » naco cirugu ca kujira lugero lw’ebihulula erhi mbulagwa

 ^q48.35 Eryo izino lihyahya lya Yeruzalemu, kwo kanwa kazinda k’ecitabu ca Yehezekiyeli; ko kanali kanwa ntimarhima k’enyigirizo zâge zishambîre oku cihando ca Nyamubâho (Eze 43, 9; Lul 46, 6). Ezo nyigîrizo banazishushanya n’ezi omulêbi Yeshayahu ayigîrizize muli ezi nderho: Emanuweli, kwo kuderha: «Nyamuzinda-haguma-nirhu» (7, 14); erhi n’ezayish’iyalizibwa buzinda n’amafuluûlo: Oyishe Yagirwa Yezu! Nyamwagirwa ayishire (Maf 22, 20-21).

DAG – – Bible en mashi du Congo

DANIYELI

Enshokolezi

Ecitabu ca Daniyeli cijira omuhigo gwâgo gwâgo n’obworhere bw’owaciyandikaga bubà bwâgo bwâgo. Owaciyandikaga akolesagya enshambâlo za mîra. Omuhigo gw’owaciyandikaga gwàli gwa kurhûliriza Abayahudi bàli omu malibuko g’ebindi bihugo erhi kushimba amarhegeko kwâgo kwâgo ku­rhuma. Nyamuzinda ye rhabala abantu bamulangalira amango bali omu malibuko.

Owayandikaga eco citabu alêba oku amalibuko gashinga kasanzi kasungunu kône. Buzinda omurhûla gwâyishibà. Okulibuzibwa bwenêne kwayishikulikira «amango mazinda». Obwâmi buzinda bwâyishibà bwâmi bw’abatagatifu. «Mwene omuntu» ayishiyîma n’obwâmi bwâge bwâyishibà bw’ensiku zoshi (cigabi 7). Emyanzi ya 12, 2 eyigîriza n’obwulagale okufûka kw’omubiri n’oluhembo lwa ngasi muntu oku bijiro byâge.

Ecitabu ca Daniyeli bwo bulêbi buzinda bw’Amalaganyo ga mîra, buma­nyîsa Omucunguzi n’obwâmi bwâge. Okuyîsha kw’Obwâmi bwa Nyamuzi­nda gwo murhima gw’ Emyanzi y’Akalembe isharhu mirhanzi. Yezu, Mwâmi w’obwo bwâmi ayîshicîderha yêne «Mwene Omuntu» (7, 13-14; Mt 8, 20). Ahugûla n’obwalagale oku ayîshire okuyunjuliza obulêbi bwa Daniyeli. Omu Ndagâno Mpyahya, Amafulûlo ga Mutagatifu Yowane gashushana n’ecitabu ca Daniyeli.

EBIRlMWO

1. Enshamâlo kuli Daniyeli n’abâbo: cigabi 1-6

2. Okubonekerwa kwa Daniyeli: cigabi 7-12

3. Okuyushûla ebinwa: cigabi 13-14

1

I. Daniyeli ahekwa buja boshi n’abâbo e Babiloni

1 Omu mwâka gwa kasharhu gw’engoma ya Yehoyakimu^a, ali mwâmi w’e Yuda, Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni; ayish’irhêra Yeruzalemu anamugorba. 2 Nyakasane anacihâna bunya mpira Yehoyakimu mwâmi w’e Yuda kuguma n’ecihimbi c’ebirugu by’aka-Nyamuzinda, Nabukondonozori anacibigukumba abijâna omu cibugo ca Shineari^b, omu mbîko ya banyamuzinda bâge bw’obwihambi. 3 Mwâmi anacibwîra Ashipeneza, ye murhambo w’abaganda bâge mpu aji­rhôla omu bene Israheli abana b’omulala gwa mwâmi n’abandi baluzi: 4 Mpu bacishoge muli bo abana barhalikwo isbembo, abana basolehire, ba burhima­nya, bana bayigîrizibwe, ba bukengere, banali bana ba misi, mpu bahêkwe e­ bwâmi banayîgire yo olulimi n’olwandiko lwa abanya-Kaldeya. 5 Mwâmi aka­zâgibalìsa ngasi lusiku oku biryo yene alyakwo n’okubanywesa yene oku idi­vayi ananywakwo, ntyo mpu hano baba hamâlerwa myâka isharhu, bahashe okugendikazikolera mwâmi. 6 Abôla bana b’e Yuda bàlimwo: Daniyeli, Ana­niasi, Misaheli na Azariasi^c. 7 Olya murhambo w’abaganda abayirika amazîno; ayirika Daniyeli erya Baltazari, Ananiasi erya Sadraki, Misaheli erya Mesaki, na Azariasi erya Abednego. 8 Daniyeli arhôla omuhigo gw’okurhahemuka n’ebiryo n’idivayi ly’e bwâmi, anacihûna olya murhamho w’abaganda mpu amanye barhagihemuka. 9 Nyamuzinda arhuma Daniyeli arhona anababalirwa n’oyôla murhambo w’abaganda. 10 Oyôla murhambo w’abaganda anacibwîra Daniyeli erhi: «Nyôbobire nti Nnâhamwirhu ye wàrhegekaga ebimwakazilya n’ebi mwakazinywa, ayishikaliha hano abona mwehe mushubire omu binyu bana muyumanine oku maburhwa, ntyo mwanarhuma mpanwa na mwâmi.» 11 Ci Daniyeli anacibwîra omulanzi, oyu omukulu w’abaganda ahaga obu­rhegesi bw’okukaz’iha, Daniyeli, Ananiasi, Misaheli na Azariasi ebiryo erhi: 12 Nkuhûnyire mâshi orhangirhangula kuli rhwe mango gansiku ikumi, bakazi­rhuhà enshogo-lubala oku kulya n’amîshi bwîshi oku kunywa, 13 buzinda wânayishilola kurhi obusù bwirhu buhimbire omu kubugerera oku bw’abirhu badwîrhe balya eby’oku bwâmi, oku wankayishigibona kwo wankanajirira aba­rhumisi bawe. 14 Olya muganda anaciyemêra kulya bahunyire abarhangulira­ kwo mango ga nsiku ikumi. 15 Erhi ezôla nsiku ikumi zigera, lola oku bo bàli bayinjihire, bo bànali batwezire kulusha eyindi misole yakazâgilya eby’omu bwâmi. 16 Lero erhi olya muganda abona ntyo, arhenza birya biryo by’ebwâmi n’idivayi, akazibaha enshogo-lubala zonene. 17 Abôla banarhabana oku banali bani, Nnâmahanga abashobôza enshokano y’obukengêre n’ey’obumanye omu ngasi lwandiko kuguma n’oburhimanya, na Daniyeli akazâg’ihugûla ngasi bya kuzânwa na ngasi bilôrho. 18 Erhi amango g’okujibayêrekana ebwâmi gahika, olya murhambo w’abaganda anacibahêka embere za Nubukodonozori. 19 Mwaâmi arhondêra ashambala nabo, na muli balya bana boshi ntâye wàhisirekwo Daniyeli, Ananiasi, Misaheli na Azariasi; bàba bo bacîshogwa mpu bakazirhumikira mwâmi. 20 Oku ngasi madôso ga burhimanya n’agw’obukengere bu­nji mwâmi akazâgibadôsa, akazibona oku balushire kali kumi abalenga n’aba­shonga b’omu cihugo c’obwâmi bwâge coshi. 21 Daniyeli alama ntyo kuhika oku mwâka murhanzi gwa mwâmi Sirusi.

2

II. Ecilôrho ca Nabukondonozori: ensanamu yajiragwa n’eby’envangenvange

Mwâmi adôsa abashonga bâge

1 Omu mwâka gwa kabirbi kurrenga Nabukondonozori ali mwâmi, Nabukondonozori anacilôrha ebilôrho bidârhi byamujugumya omurhima byanamubuza iro^d. 2 Mwâmi anacihamagala abagula, abashonga n’abalagwè bâge kuguma n’abandi banya-Kaldeya mpu bamuhugûlire ebyôla bilôrho bikali ntyo; banaciyisha badêka embere zâge. 3 Mwâmi anacibabwîra, erhi: «Nalôsire ecilôrho cibîcibî, canjugumya omurhima omu kulonza okubugûla ecôla cilôrho cibîcibî. 4 Aba-Nyakaldeya banacishuza mwâmi omu lulimi lw’eciharameya mpu:

«Yagirwa mwâmi, olame ensiku zoshi! Bwiraga bambali bâwe ecôla cilòôrbo, nirhu rhwanakuhugûliraco». 5 Mwâmi ashuza Aba-Nyakaldeya ababwîra, erhi: «Mmubwîre n’obwalagale, akaba murhambwîziri ecôla cilôrho n’okuci­mpugûlira, mweshi namurhola bihimbi bibimbi n’enyumpa zinyu zishube ca­mvu. 6 Ci kwônene erhi mwankananfululira ecôla cilôrho n’okucimpugûlira, nanamuhà enshokano mwandu, ngalo mwandu n’irenge lya ngasi lubero; ntyo mumbwîrage ecôla cilôrho munacimpugulire.» 7 Bashubishuza baderha mpu: «Mwâmi abwîrage abarhumisi bâge ecôla cilôrho, nirhu rhwanamuhugulira co.» 8 Mwâmi anacishuza, erhi: «Okuli mrnanyire oku mudwîrhe mwalonza okuheza amango kwônene bulya mubwîne kurhi nàhizire. 9 Akaba murha­ mbwîziri ecôla cilôrho, mweshi mwahabwa bubane buguma. Bulya biri binwa bya bunywesi na byakushologosa ebi murheganyize okuyishimbwîra, omu kuli­nda mpu amango garhangihinduka; ntyo murhangimbwîra ecôla cilôrho, nani nanamanyira ahwôla oku mwacimpugulira bwinja.»

10 Aba-Nyakalideya banacimushuza. mpu: «Nta muntu ciru n’omuguma hano igulu wankahashifulûla ebyôla mwâmi ahunyire. Bashub’inayushûla mpu: Ciru na kandi nta mwâmi okola ohunyire abashonga bâge, abagula bâge nisi erhi wundi munya-Kaldeya kwa bene okwôla. 11 Akantu mwâmi ahunyire kali kazibu, na nta muntu wankahasha okukafululira mwâmi, nkaba ba nyamuzinda boki bo barhayûbaka haguma nirhu rhuli bantu balinda olufu.» 12 Okwôla kwarhuma mwâmi akunira bwenêne, anacirhegeka mpu banigûze abarhimanya boshi b’omu Babiloni, 13 bajâkwo balonza Daniyeli n’abâbo mpu babayîrhe.

Obufulûle muli Daniyeli

14 Lero Daniyeli anacibona ishuzo linja na lya kucizibuka, aliha Arioki, ye wali murhambo wa abalanzi ba mwâmi, owàli okola acirheganyize okuyîrha abarhimanya boshi b’omu Babiloni. 15 Abwîra Arioki, erhi: Weliha murhambo wa mwâmi: «Cirhumire mwâmi ahâna duba irhegeko lya bene elyo?» Arioki anarhondêreza Daniyeli kurhi byabire koshi. 16 Lero Daniyeli akanya aja emu­nda mwâmi ali amuhûna mpu amuhe akasanzi lyo ahashihugûlira mwâmi ecilôrho câge. 17 Ho na halya Daniyeli akanya aja emwâge n’ogwôla mwanzi ajigumanyisa Ananiasi, Misaheli na Azariasi, bwo bâbo mpu: 18 mâshi bahûne obonjo bwa Nyamuzinda w’empingu amanyîse elyo ihwe balekiyirha Daniyeli boshi n’abâbo haguma n’abandi barhimanya b’omu Babiloni. 19 Okubundi lirya ihwe lyanacimanyisibwa emunda Daniyeli ali omu kubonekerwa budufu. Da­niyeli anacivuga omunkwa emwa Nyamuzinda w’e mpingu. 20 Daniyeli anaciderha, erhi:

«Liyagirwe izîno lya Nyamuzinda, omu myâka n’emyâka bulya yene ye Nn’oburhimanya n’emisi

21 Yene ye ohindula akasanzi n’amango, ye oyimika abâmi ayimûle n’abandi ye ohâna oburhimanya oku barhimanya n’obumanye oku banya-buke­ngêre.

22 Ye ofulûla amahwe n’ebifulike ye nakubona eby’omu mwizimya ye na nn’obumoleke

23 We nakuza, yagirwa Nyamuzinda waba larha ebwa kuba wamplre oburhimanya n’emisi, ebwa kuba wamarhumanyisa buno ebi rhwakazâgikusengera, omu kurhumanyisa ecilôrho ca mwâmi».

24 Co carhumirage Daniyeli aja emwa Arioki, olya Mwâmi ahâga obuhashe bw’okumalîra abarhimanya b’e Babiloni boshi; anaja emunda ali amubwîra e­rhi: «Omanye wankayîrha abarhimanya b’omu Babiloniya; mpêka emunda mwâmi ali najibwîriza mwâmi oku biyêrekîre ecilôrho câge.» 25 Arioki anacihêka duba duba Daniyeli emunda mwâmi ali anacimubwîra, erhi: Nabwîne muli balya bantu barhengaga e Yuda, omuntu wamanyîsa anahugûlire mwâmi ecilôrho câge!» 26 Mwâmi anacirhôla akanwa abwîra Da­niyeli (owakazâgiderhwa Baltazari), erhi: «Ka wankahasha okumbwîra ecilòôrho nzindilôrha n’okucimpugûlira?»

27 Daniyeli anacishuza mwâmi amubwîra, erhi: «Ihwe mwâmi ahûnyire, ntâye omu barhimanya boshi, ntâye omu bagula, ntâye omu bashonga na ntâye omu balaguzi, wahashiricihugûlira mwâmi. 28 Ci kwônene ho Nyamuzinda w’empingu^e aba ye ovulûla amahwe, ye wànamanyisagya mwâmi Nabukondonozo­ri ebyayishiba omu nsiku nzinda. Ecilôrho câwe n’eby’okuzânwa byakugezire omu irhwe amango wali ogweshîre by’ebi: 29 We, oyu yagirwa mwâmi, enkengêro wali ogwerhe en’oba ogweshîre ziyêrekîre ebyayishibà omu mango gayisha na olya ovulûla amahwe anakuma­nyisize ebikwânîne okuyishiba. 30 Oku binyêrekîre, ntankaderha nti ngwerhe obwâni bwâni burhimanya bulya bwankarhuma nalusha abandi bantu, ci eri i­hwe kufulûlwa lyafulûlwa, lyo bahash’ilihugûlira mwâmi, onamanyireho enkengêro z’omu murhima gwâwe. 31 We, oyu yagirwa mwâmi, wajire ahôla wanacibona ecilôrho, ala wanaci­bona ensanamu ndîndî, eyôla nsanamu ndîndî eyanakazagimoleka bwenêne yanaciyimanga embere zawe, n’enshusho yayo yali ya kuyobohya. 32 Eyôla nsanamu yali egwerhe irhwe ly’amasholo gatuzirwe bwinjinja, ecifuba n’ama­boko gâyo byàli bya marhale, enda n’amahiji byali mulinga, 33 amagulu gàli ga cûma, n’enshando zàli cihimbi cûma na cihimbi ibumba. 34 Wanacibona ibuye lyàhona oku ntôndo buzira kuboko kulijucire, lyanacishurha galya magulu g’ecûma n’ag’ibumba g’erya nsanamu, lyanacigavunyungula. 35 Lero n’ebindi nabyo byanacivunyunguka, ecûma, ihumba, amarhale, omulinga n’amasholo byanaciyôrha nka mulôlo gwayehûkanwa n’empûsi canda, empûsi yanaci­ biyehûkana buzira kusiza akantu; na lirya ibuye lyavunyungulaga erya nsanamu lyahinduka ntôndo nnene yanacibumba igulu lyoshi.

36 Ecôla co cilôrho; amahugûlo gâco rhukolaga rhwagabwîra mwâmi. 37 W’oyo, yagirwa mwâmi oli mwâmi w’abâmi, na Nyamuzinda w’empingu akuhîre obwâmi, obuhashe, emisi n’irenge 38 na ngasi haba muntu n’ensimba z’erubala, n’enyunyi z’emalunga byoshi abihizire omu maboko gâwe: we oligi lirya irhwe ly’amasholo. 39 Na cazinda, enyuma zâwe, hayishiyisha obundi bwâmi busungunu kukulusha, n’obundi bwâmi bwa kaskarhu bw’omulinga, bwayishiyima igulu lyoshi. 40 Obwâmi bwa kani bwayishibà buzibu nka cûma, na nka kulya ecûma civunyungula n’okushanguliza byoshi, nka kulya ecûma ci­shanguliza byoshi, ntyo kwo obwôla bwâmi bôhe bwayishishanguliza, buvu­nyungule bihimbi bihimbi ago gandi mârni goshi. 41 Wàbwîne oku amagulu gâyo n’amano gâyo gàli ga cihimbi ibumha lya mubumbi, na cihimbi gàli ga cûma ebwa kuba bwâyishiba bwâmi bugabe mwo bwâyishibà n’obuzibu bw’e­ cûma nka kulya wanabonaga ecûma cigushe haguma n’ibumba. 42 Galya mano wàbonaga gali cihimbi cûma na cihimbi ibumba kuli kuderha oku obwôla bwâmi bwâyishiba lunda luguma buzibu na n’olundi lunda bube bule­mbagusire. 43 Wàbwîne oku ecûma càli cigushe haguma n’ibumba bulya bwâyi­shiba ngushane ya bantu, ci kwônene barhayumvanya nka kula ecûma n’ibu­mba birhagwârhana. 44 N’omu mango g’abôla bâmi, Nyamuzinda w’empingu, ayishiyimanza obundi bwâmi bulya burhankacishandwa ciru n’eriguma na obu­rhegesi bwâbo burhakacihâbwa oku lundi lubaga. Bwavunyungula bunashandâze agôla gandi mârni, nabo bône bwayôrha ensiku n’amango. 45 Byaba nka kulya wanabonaga ibuye lyahona lyone oku ntôndo buzira kuboko kulijucire, kandi lyavungunyula ecûma, omulinga, amarhale n’amasholo. Nyamuzinda ye mukulu kulusha byoshi amamanyisa mwâmi ebyayishiyisha omu gandi mango; ecôla cilôrho ciri c’okunali n’amahugûlo gali mimâna.»

Mwâmi ahungama obwêmere bwâge

46 Oku bundi mwâmi Nabukondonozori anacikumba bûbi, anacifukamiriza embere za Daniyeli, anacirhegeka mpu bamurhûle enterekêro banamutu­mbûkize obukù. 47 Kandi mwâmi ashubishambâza Daniyeli amubwîra, erhi: «Okunali, Nyamuzinda wâwe ye Nyamuzinda wa banyamuzinda, ye mukulu w’abâmi, ye nyamuvulûla amahwe, ebwa kuba wavulwîre elyo ihwe.» 48 Oku bundi, mwâmi anacijira Daniyeli muguma w’omu barhambo bâge bakulu ana­muhà empêmbo nnene na nyinji, amujira murhambo w’ecihugo ca Babiloni co­shi na mukulu w’abarhimanya boshi b’omu Babiloni. 49 Oku musengero gwa Daniyeli, mwâmi àjira barhambo b’eby’omu Babiloni byoshi Sadraki, Mesaki na Abednego, Daniyeli anacibêra oku bwâmi.

3

III. Irhegeko ly’okuharâmya ensanamu y’amasholo

Nabukondonozori ayîmanza ensanamu y’amasholo

1 Mwâmi Nabukondonozori anacibumba ensanamu y’amasholo, obulî bwâyo bwàli bwa makano makumi galindarhu n’obugali bwàli bwa makano ndarhu; agendiyiyimanza omu kabanda ka Dura, omu cihugo ca Babiloni. 2 Mwâmi anacihuluza abarhambo bâge, abalenga b’amarhegeko, abatwî b’emanja na ngasi bakulu b’omu cihugo, mpu baje oku lusiku lukulu lw’okugi­shwa kw’eyôla nsanamu yayîmanzibwe na mwâmi Nabukondonozori. 3 Ntyo bashubûkirayo, abarhambo boshi, abarhumisi, abarhambo b’akashala, abaha­nûzi, abarhindisi, abalenga b’amarhegeko, abatwî b’emanja na ngasi bandi bakulu b’omu cihugo, boshi bashubûkira yo mpu baje kuli olwôla lusiku lukulu lw’okugisha eyôla nsanamu yayimanzibagwa na mwâmi Nabukondonozori. Bacihira embere z’ensanamu mwâmi Nabukondonozori ayîmanzagya. 4 Omu­ kûbiza anacihamagaza n’emisi yoshi, erhi: «Mwe bantu ba ngasi lubaga, aba ngasi ishanja na ngasi lulimi, muhîrwe eri irhegeko mpu: 5 Hano muyumva izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze ely’elikembe, e­ ly’ecinanda n’elya ngasi lubero lya bizihwa, mweshi mwanakumba bûbi, muharâmye eyôla nsanamu mwâmi Nabukondonozori ayîmanzize. 6 Ngasi ye­shi orhakumbiri bûbi n’okulahira okuyiharâmya ayishikwêkwa ho na halya omu ndugurhira y’omuliro.» 7 Okwôla kwarhuma erhi olubaga luyumva izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze, ely’elikembe n’elya ngasi bindi bizihwa, embaga zoshi, amashanja n’abantu ba ngasi lulimi, baku­mba bûbi, bakola baharâmya eyôla nsanamu yayîmanzibagwa na mwâmi Nabukondonozori.

Abayahudi bashobekwa banatwirwa olufu

8 Kuli okwôla, baguma omu Banya-Kaldea bayisha bali shobeka Abayahudi. 9 Banacibwîra mwâmi Nabukondonozori mpu: «Yagirwa Mwâmi, olame e­nsiku zoshi! 10 W’oyu Yagirwa Mwâmi wahanyire eli irhegeko mpu ngasi mu­ntu wânayumve izù ly’omushekera, ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze, e­ly’elikembe, ely’ecinanda n’elya ngasi bindi bizihwa, agwâsirwe akumbe bûbi, aharâmye eyôla nsanamu y’amasholo. 11 Kandi wanaderha oku ngasi yeshi o­rhakumbiri bûbi akabula buharâmya, oyôla anakwêbwe omu ndugurhira y’o­muliro. 12 Ci haligi abayahudi, aba wenene wajiraga bakulu b’okulanga e­by’omu cihugo c’e Babiloni, bo Sadraki, Mesaki n’Abednego, abôla bantu barhajira bukenge buci kuli we, yagirwa Mwâmi, barharhumikira banyamuzinda bâwe, barhanakumba bûbi embere z’erya nsanamu y’amasholo wayîmanza­gya.» 13 Oku bundi Nabukondonozori akunira, yeshi arûkuza bwenêne, anaci­rhegeka mpu bajilêrha Sadraki, Mesaki n’Abednego; abôla bantu banaciyisha badwîrhwe embere za mwâmi. 14 Nabukondonozori abadôsa, erhi: Ka kwo binali wâni Sadraki, Mesaki na Abednego mpu murharhumikira Nyamuzinda wâni, mpu murhaharâmya erya nsanamu y’amasholo nzindiyîmanza? 15 Lero akaba mucirheganyizagye, hano munayumva izù ly’omushekera; ely’akarhêra, ely’olulanga, ely’enzenze ely’elikembe, ely’ecinanda n’elya ngasi bindi bizi­hwa, okukumba bûbi n’okuharâmya erya nsanamu nayîmanzagya. Ci mukabu­la kuyiharâmya, bwo na buno mwakwêbwa omu ndugurhira y’omuliro, na nyamuzinda ohi wankacibashugunula omu maboko gâni?» 16 Sadraki, Mesaki n’Abednego banacishuza mwâmi banacimubwîra, mpu: «Nabukondonozori, ntâco rhugwâsirwe okukushuza kuli ecôla cinwa. 17 Akaba Nyamuzinda wirhu, olya rhurhumikira, alonzize okurhurhenza muli eyo ndugurhira y’omuliro, anahashirhurhenza n’omu maboko gâwe, yagirwa mwaâmi. 18 Na ciru akaba arhali ntyo, omanye wâni mwâmi oku rhurhârhumikire oyôla nyamuzinda wâwe, rhurhânaharâmye eyôla nsanamu yâwe y’amasholo oyîmanzize. 19 Obwo Nabukondonozori ayunjula burhe n’obusù bwâge bwahinduka erhi Sadraki, Mesaki na Abednego barhuma. Erhi ashubirhòla akanwa, arhzgeka mpu erya ndugurhira edukûzibwe kali nda kulusha oku eyôrha etwânwamwo omuliro. 20 Anacirhegeka abasirika bazibuzibu b’omu murhwe gwâge mpu ba­shwêke Sadraki, Mesaki, n’Abednego, banakwêbwe omwôla ndugurhira y’o­muliro. 21 Oku bundi, abôla bantu haguma n’ebishûli byabo n’orhubutura rhwâbo n’ensirha zâbo n’eyindi myambalo yâbo banacibaziriringa banaba­kwêba omu ndugurhira y’omuliro. 22 Ebwa kuba eryo irhegeko lya mwâmi lyali lyakuyûkirizibwa duba duba, n’ebwa kuba endugurhira yàli ehirûsire oku­rhalusire, engulumira y’omuliro yayîrha balya bantu bashwêkaga Sadraki, Mesaki n’Abednego. 23 Nabo abôla bantu oku banali basharhu, kwo kuderha Sadraki, Mesaki n’ Abednego, bakwêbwa muli eyo ndugurhira y’omuliro boshi banali baziriringe.

Olwimbo lw’Azariasi omu ndugurhira y’omuliro

24 Baja balambagira omwôla ngulumira y’omuliro, baja bakuza Nyamuzin­da banaharâmya Nyakasane^f. 25 Azariasi ayimanga aderha ogu musengero; erhi abumbûla akanwa anali muli eyôla ngulumira y’omuliro aderha erhi:

26 Oyagirwe Nyakasane Nyamuzinda wa Bashakulûza; izîno lyâwe likuzi­bwe linaje irenge ensiku zoshi.

27 Bulya oli mushinganyanya muli ebi warhujirire byoshi, n’emikolo yâwe eri y’okuli n’enjira zâwe zishingânîne, n’obuciranuzi bwâwe buli bw’okuli.

28 Bulya wàhanyire obuciranuzi bw’okunali muli oku wanarhujirîre kwoshi kuguma n’okuwajiriraga olugo lutagatifu lwa larha, Yeruzalemu; wàjira o­kwôla kunali kunashingânîne koshi erhi byâha birhu birhuma.

29 Bulya rhwàjizire ecâha rhwanahemuka embere zâwe rhwanayunjula amabî goshi.

30 Rhurhashimbaga amarhegeko gâwe goshi, rhurhagabîkiriraga rhu­rhanagakulikiraga nk’oku wanali orhegesire lyo rhubona iragi.

31 Empimbo warhuhimbwîre zoshi na ngasi kundi wàrhujirîre, okwôla kwo­shi wàkujizire n’obushinganyanya.

32 Wàrhuhanyire emwa abashombanyi bagalugalu, abapagani babî bwenêne, emwa omwâmi orhishi bushinganyanya, alushire aba hano igulu lyoshi bubî.

33 Na bunôla rhurhacicîshomya nti rhwabumbûla akanwa; enshonyi n’ebibamba byayisire bambali bâwe, kuguma na ngasi bandi banakuharâmya.^g

34 Yagirwa orharhulekereraga omu maboko g’abashombanyi birhu erhi izi[ino lyâwe lirhuma, orhanavunaga endagâno yâwe.

35 Yagirwa orharhurhenzagya kwo obwonjo bwâwe oku makwânane gw’o­ mwîra wawe Abrabamu, n’aga mwambali wâwe Izaki n’omutagatifu wawe Israheli.

36 Aba walaganyagya mpu waluza iburba lyâbo nka enyenyêzi z’oku nkuba, na nka mushenyi g’omu nyanja.

37 Bulya, yagirwa Nyakasane rhwe rhukola banyi kulusba omu gandi ma­shanja goshi, rhunalibusire buna omu igulu lyoshi erhi byâha birhu birhuma.

38 Bunôla nta mwâmi, nta murhambo, nta mulêbi rhucijira; nta nterekêro rhucijira ôli ez’okukuza, ôli ez’enkalange, ciru n’okutumbûsa enshangi, rhu­rhacijira ciru aha rhwakakurhûlira eby’omu mburbo zirhu lyo rhurhona emu­ nda oli.

39 Ci, Yagirwa nirhu rhuyankirirwe n’omurhima gw’obuciyunjuze gunayu­njwire bwirhohye.

40 Rhube nk’abadwîrhe enterekêro z’ensirîra z’engandabuzi n’ez’empanzi, nisi erhi nk’abadwirhc ez’ebihumbi by’ebibuzi bishushagîre; ntyôla kwo ebâge ene eyi nterekêro rhukurhûzire bunôla, enabe nyimâna embere zâwe, bulya ntâko bankabulabula abakulangalira.

41 Yagirwa we rhukulikîre bunôla n’okukurhînya n’omurhima gwirhu goshi, rhwayisha rhwalongereza obusù bwâwe.

42 Orharhubonese nshonyi. Ci, Yagirwa orhujirire nk’oku obutûdu bwâwe bunali na nk’oku obwonjo bwâwe bunji bunali.

43 Orhulikûze n’ebirhangâzo byâwe n’izîno lyâwe lij’irenge, yagirwa Nyaka­sane. 44 Barhungwe n’obwôba ngasi balibuza olubaga lwâwe, enshonyi zibabu­mbe omu kuhoza obuhashe n’irenge bagwerhe n’emisi ebahwêre.

45 Banamanye oku wene we Nyakasane, wene we Nyamuzinda oyunjuzize igulu irenge!»

46 Ci kwônene balya barhumisi ba mwâmi bakwêbaga balya bantu basharhu omu ndugurhira y’omuliro barhahusagya okuyidukumbya omu kuhiramwo ebitoro, ebikundukundu by’ecimoge, amagoba g’eyindi mirhi gayaka nka mavurha n’amashami g’emizâbîbu. 47 Engulumira yakazihika omu nkuba-ka­rhî, ya makano makumi ani na mwenda oku nyanya Iy’endugurhira y’omuliro. 48 Lero omuliro gwalandira gwanayôca Abanya-Kaldeya boshi bali eburhambi bw’endugurhira y’omuliro. 49 Ci malahika wa Nyakasane ali amabungulukira omu itanuru, abêra^h boshi na Azariasi n’abâbo, akazirhenza omwôla ndugurhira ezôla ngulumira ndârhi z’omuliro. 50 Omwôla ndugurhira ahiramwo empûsi y’ehibohôlolo, empûsi y’ecishuhaha, ntyo omuliro gurhabahikagakwo ciru n’e­riguma, gurhabababazagya gurhanabajiraga akantu.

Olwimbo lwa misole isharhu

51 Okubundi abôla bantu basharhu nka muntu muguma, banacija omu ka­nwa baharâmya, bacishinga banakuza Nyamuzinda omwôla ndugurhira y’omu­liro baderha, mpu:

52 «Osuhirwe Nyakasane Nyamuzinda wa bashakulûza,

okuzibwe onaj’ire­nge emyâka n’emyâka.

Lisuhirwe izîno ly’irenge lyâwe litagatifu,

Okuzibwe onaje irenge emyâka n’emyâka.

53 Osuhirwe omu nyumpa ntakatifu y’irenge lyâwe.

Okuzwe onaj’irenge emyâka n’emyâka.

54 Osuhirwe oku ntebe y’obwâmi bwawe,

Okuzibwe onaj’irenge emyâka n’emyâka.

55 Osuhirwe we fukûla emisima, we na bwarhire kuli bakerûbini

oganze onagandaze emyâka n’emyâka yoshi.

56 Osuhirwe omu cirêre c’oku nkuba,

oganze onagandaze emyâka n’emyâka yoshi.

57 Mwe biremwa bya Nyakasane mukuze Nyakasane,

kuzagyi ye munamuhe irenge emyâka n’emyâka.

58 Mwe bamalahika ba Nyakasane, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka, n’emyâka.

59 Mwe malunga ga Nyakasane, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

60 Mwe mîshi g’oku nkuba, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

61 Mwe mahashe goshi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

62 Ninyu mwe izûba n’omwêzi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

63 Mwe nyenyêzi z’emalunga, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

64 Mwe nkuba, ninyu mwe lume, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

65 Mwe mpûsi mweshi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

66 Mwe muliro n’idûrhu, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

67 Mwe mpondo n’ccanda, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

68 Mwe lume n’amahuhira, mukuze Nyakasane,

kui ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

69 Mwe mboho n’cmisirula, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

70 Mwe bibuye n’olubula lw’oku nkuba, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

71 Ninyu mwe budufu n’omûshi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

72 Mwe bumoleke n’omwizimya, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

73 Mwe milazo n’ebitu, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

74 lgulu likuze Nyakasane,

limukuze linamuhe irenge emyâka n’emyâka.

75 Mwe ntôndo n’orhurhondo, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

76 Mwe mburho z’omw’idaho mweshi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

77 Mwe maliba mweshi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

78 Mwe nyanja n’enyishi, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

79 Mwe mpirahira na ngasi hindi binyagasi by’omu mishi,

mukuze Nyakasa­ne, kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka. 80 Mwe nyunyi z’emalunga, mukuze mweshi Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka

. 81 Mwe nsimba z’erubala, ninyu bishwekwa by’eka, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

82 Mwe bene abantu, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

83 Wâni Israheli, kuza Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

84 Mwe badâhwa ba Nyakasane, mukuze Nyakasane,

kuli ye obuhashe n’irenge emyâka n’emyâka.

85 Mwe bambali ba Nyakasane, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

86 Mwe mirhima n’amaroho g’abashinganyanya, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

87 Mwe batagatifu n’abirhohye b’omurhima, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

88 Ananiasi, Azariasi na Misaheli, mukuze Nyakasane,

kuli ye obukuze n’irenge emyâka n’emyâka.

Bulya arhufumize ecihenama, anarhuyâsa olufu;

amarhufumya oku ngulumira y’omu ndugurhira y’omuliro,

amarhukùla omu karbi k’omu­ liro n’engulumira zâgwo.

89 Vugagi Nyakasane omunkwa bulya ali mwinja;

bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

90 Mweshi mwe mumuharâmya,

mukuze Nyakasane Nyamuzinda wa ba­ nyamuzinda,

mumukuze munamuvuge omunkwa,

bulya obuzigire bwâge buli bw’e­ nsiku n’amango.»

Okumanywa kw’ecisômerîne

91 Okubundi, mwâmi Nabukondonozorî anacifuduka, ayimuka duba duba anacibwîra abagula bâge b’ihano, erhi: «Ka rhurhakwêbire omu muliro balya bantu basharbu erhi banali bashwêke?» Banacishuza mwâmi, mpu: «Neci, kwo binali ntyo, waliha mwâmi!» 92 Naye ashubiza ababwîra, erhi: «Ci niono mbwi­nage bantu bani barhali bashweke baja balambagira omu muliro barhanalu­mwa; n’enshusho y’oyôla wa kani eshushire mugala wa banyamuzinda». 93 Oku bundi Nabukondonozori anaciyegêra aha muhango gw’erya ndugurhira y’omu­liro aderha, erhi: «Sadraki, Mesaki n’Abednego, barhumisi ba Nyamuzinda w’Enyanya bwenêne, muhuluke omwo muyishe!» Oku bundi Sadraki, Mesaki n’Abednego banacihuluka, barrenga omu muliro. 94 Abarhambo bâge, aba­mbali, abarhambo bâge b’akashala n’ababanûzi bâge, erhi baba bamashubûza­nya, balola, babona oku gurhahumire oku mubiri gwâbo, n’oku emviri z’oku i­rhwe lyâbo zirhàbabusire, n’ebishûli byâbo biciri bigumaguma n’oku barhana­gwerhi kabayo ka muliro. 95 Nabukondonozori aderha erhi: «Ayagirwe Nyamuzinda wa Sadraki, Mesaki n’Abednego ye warhumaga bamalahika bâge mpu balikûze abarhumisi bâge abamwikubagira, bàtwa irhegeko lya mwâmi, bahûna emibirî yâbo ahali ha okukolera n’okuharâmya owundi nyamuzinda o­rhali nyamuzinda wâbo. 96 Namâtwa alula lushika: Ngasi muntu, abe wa lubaga luhi, abe w’ishanja lihi, abe wa lulìmi luhi, erhi ankaderha ebigalugalu ebiyere­kire Nyamuzinda wa Sadraki, wa Mesaki n’Abednego, oyo muntu banamu­rhole bihimbi bihimbi n’enyumpa yâge bayihongole ebe cirundo camvu, ebwa kuba nta wundi nyamuzinda wankahasha okulikûza abantu okwa bene okûla.» 97 Oku bundi mwâmi aganûziza Sadraki, Mesaki n’ Abednego omu cihugo ca Babiloni.

Ebindi bilôrho bya Nabukondonozori

98 Niene Mwâmi Nabukondonozori, oku mbaga zoshi, oku mashanja n’oku bantu ba ngasi lulimi bayûbasire omu igulu lyoshi; mmulongize omurhûla munji bwenêne!ⁱ 99 Namabona oku kuli kwinja mbabwire n’ebirhangazo Nyamuzi­ nda, Ow’Enyanya bwenêne, ajizire oku bunguke bwâni, 100 Ebimanyiso byâge biri binene, mushàna! N’ebirhangazo byâge biri bya kusomeza bwenêne! Obwâmi bwâge buli bw’ensiku n’amango! N’obuhashe bwâge burhenzire oku iburha kuja oku lindi!

4

Nabukondonozori aganîra ebilôrho byâge

1 Niono Nabukondonozori, nabîre ntûlwîre omu mwâni erhi nanjagalire obugale omu bwâmi bwâni, 2 ecilôrho c’ecirhangâzo canacinyishira, ca­ nyôbohya, nakazifudukafuduka aha ncingo n’ebyôla byanyishiraga omu irhwe byangezamwo omusisi, 3 Nanaciyâliza irhegeko ly’okuhamagala abarhimanya boshi b’omu Babiloni nti bayishe bampugulire ecôla cilôrho. 4 Oku bundi, banaciyisha bayishire abagula, abashonga n’abalaguzi bâge kuguma n’abandi banya-Kaldeya n’abalaguza; nanacibabwîriza ecilôrho câni ci kwônene barhahashaga okucimpugûlira. 5 Cabuzinda Daniyeli anaciyisha emwâni, ye onadesiragwe Baltazari, oku izîno lya Nyamuzinda wâni ye naligimwo abandi bazimu boshi, nanacimubwîra ecôla cilôrho. 6 Nanacimubwîra nti wâni Baltazari, we mukulu omu bashonga, nnama­nyire oku omûka gwa Nyamuzinda mutagatifu gukulimwo, na nta ihwe lya­ nkakuyabira, derhaga ebirhangâzo nàbwîne omu kulôrha, onabihugûle. 7 Alaga ebi nakazagibona omu irhwe erhi nnangwishîre: ala oku nanacibona omurhi mulîmuli omu kagarhî k’igulu. 8 Ogwôla murhi gwanacilihûka, gwanazibuha, gwanahikira omu nkuba ka­rhî, gwanakazibonekana omu mpande zoshi z’igulu. 9 Gwali gugwerhe ebyâsi binjinja, n’amalehe gâgo gàli manji bwenêne, gwakazilisa abantu boshi, ensimba z’erubala zakayishibêra omu cihôho câgo, ebinyunyi by’e malunga byakarhêra omu mashami gâgo, nta ka­ntu kazîne karhayishigikazigulyakwo. 10 Ebyôla bilôrho byakazingera omu irhwe amango nali ngwishîre oku nci­ngo na kandi Omulanzi mutagatifu amanuka emalunga. 11 Anaciyakûza n’izu linene aderha erhi: Mukube ogwôla murhi munatwe amashami gâgwo murhenzekwo ebyâsi byoshi, munakwêbe kuli ama­lehe gâgo; ensimba ziyâke zirhenge omu cihâho câgo, n’enyunyi zirhenge omu mashami gâgo. 12 Ci kwônene mulekere ekuzimu, ecikundukundu c’emizi yago, ci cibe ci­shweke n’ebyuma n’emiringa, omwôla lubala lw’omu mashwa, gukazidomererwa n’olume lw’emalunga, gunakazilya boshi n’ensimba ebyâsi by’erubala. 13 Omurhima gwago gurhacibaga murhima gwa muntu, guhâbwe omurhima gw’ensimba na byanda nda bigere erhi eyosire ntyôla. 4, 10: Omulanzi: ye malahika. 2. 13: Byanda nda: kwo kuderha myâka nda. 14 Okwôla kwajirwa n’irhegeko ly’Abalanzi, n’ebyôla byoshi byakolwa n’a­batakatifu, lyo abazîne bamanya oku Ow’Enyanya agwerhe obuhashe oku bwâmi bw’eno igulu, anabuhe oyu alonzize n’omwirhohye bwenêne omu bantu anamuyimuse. 15 Co cilôrho nabonaga ecôla niono mwâmi Nabukondonozori; nawe wâni Baltazari orhuhugulirage co ebwa kuba ntâye w’omu balenga b’omu cihugo câni wankahasha okucimpugûlira; ci kwônene wêhe wanahasha, bulya buke­ngêre bwa ba Nyamuzinda batagatifu bukubamwo.

Daniyeli ahugûla ebyo bilôrho

16 Okubundi, Daniyeli ye odesiragwe Baltazari arhangihulika kasanzi, e­nkengêro zamuja kulî. Mwâmi ashubiriza aderha erhi: Omanye wani Baltazari, ecôla cilôrho n’okucibugûla kwankanakubeza obukengêre. Baltazari anaci­shuza erhi: Yagirwa Nnâhamwirbu, eci cilôrho cije oku bashombanyi bâwe, n’okucihugûla kuje oku banzi bâwe. 17 Ogwôla mûrhi wabonaga gwakula guna­ba murhi muzibu n’irhwerhwe lyâgwo lihikira omu nkuba karhî, kandi gwaka­zibonekana omu igulu lyoshi; 18 ogwôla murhi gwàli gugwerhe ebyâsi binjinja n’amalehe manji, ogwôla murhi gwàli kwo ebiryo by’abantu boshi, n’ogu ensimba zakazâgiyishibêra omu cihôho câgo n’enyunyi z’e malunga zakazibêra omu mashami gâgo. 19 Ogwôla murhi ali we, Yagirwa Mwâmi, wabîre mukulu wanazibuha, wanacikula buzira kuhusa kuhika wahika omu nkuba karhî n’o­bwâmi bwâwe bwahika oku buzindazinda bw’igulu. 20 N’oyôla mulanzi, oyôla mutagatifu mwâmi anabonaga ayandagala empi­ngu anaderha erhi: mukube omurhi munagushandâze; ci kwônene mulekere ekuzimu ecigundu n’emizi y’ogwôla murhi, munagubohe n’omugozi gw’ecûma n’ogw’omulinga omu lubala lw’omu mashwa; erhi ci kwônene gukaziyôrha gwanywa olume lw’omu nkuba, gulame haguma n’ensimba z’omu mashwa kuhika amango gàli nda gahike. 21 Alaga okuhugûlwa kwâco nako, yagirwa mwâmi, n’irhegeko ly’Ow’Enyanya lyagwârha Nnawirhu mwâmi. 22 Bakulibirhakwo omu karhî k’abantu ogendilama omu karhî k’ensimba z’erubala, bakazikuha eci walya nka kula banalisa enkafu, wanalobe n’olume lwarhenga oku nkuba na mango nda gahwa erhi onali ntyôla kuhika olinde omanya oku Ow’Enyanya bwenêne agwerhe obuhashe oku mâmi g’abantu hanola igulu n’oku ye ohâna obwâmi emwa ngasi oyu analonzize. 23 N’akaba barhegesire okuleka ecigundu c’ogwôla murhi kuli kuderha oku obwâmi bwâwe bwashubizibuha amango wanayemêre oku empingu yo obu­rhegesi buhubuka. 24 Co cirhumire yagirwa nnawirhu mwâmi, nkuhûna ntyala: ihano lyâni liyumvikane emunda oli: orhenzagye ebyâha byâwe omu kujira ebishingânîne^j n’amabî gâwe omu kukazibêra abarhindibusire obwonjo, nkaba o­kwôla kwanarhuma omurhûla gwâwe gushub’ilîha.»

Ebilôrho byayunjula

25 Okwôla kwoshi kwanaciyishira mwâmi Nabukondonozori. 26 Erhi kugera myezi ikumi n’ibirhi, mpu aja acigeza-geza omu bwâmi bw’e Babiloni, 27 mwâmi aderha, erhi: «K’arhali cihugo ca Babiloni ecira, Babiloni munene bwenêne oyu niene nayûbakaga nti mwo nadêkereza obwâmi bwâni n’obuhashe bwâni, kandi nti abe irenge ly’obukulu bwâni?»^k 28 Oku acidwîrhe aderha ntyâla izù lyanacihona empingu lyanaciderha erhi: «Wàbwîzirwe wâni mwâmi Nabukondonozori oku obwâmi bwâwe bwakunyazirwe, 29 wâlibirhwakwo omu karhî k’abantu ogendilama haguma n’ensimba z’eru­bala, bakazikuha ebiryo nka kula banakazilisa enkafu; amango gali nda gâgera kuli we kuhika omanye oku Ow’Enyanya agwerhe obuhashe oku mâmi g’abantu n’oku oyu alonzize ye anabuhà.» 30 Muli akwôla kasanzi ebyaderhagwa kuli Nabukondonozori byanaciba; anacilibirhwakwo omu karhî k’abantu, anacikazilya olubala nka nkafu n’omubiri gwâge gwakaziloba n’olume lw’oku nkuba, emviri zàmuli oku irhwe zashalama nka mashala g’oku byubi by’enyunda n’enyunu zâge zalihûka nka za rhunyunyi. 31 Ci erhi ensiku ziba zamagera, niono Nabukondonozori nanaciyinamulira amasù empingu, obukengêre bwâni bwangalukira. Nanaciharâmya Ow’Enyanya bwenêne, nakuza nanavuga omunkwa emwa olyala Obâho ensiku zoshi, oyu obuhashe bwâge buli bw’ensiku n’amango n’oyu obwâmi bwâge buli bwa kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 32 Kuli ye abantu b’omu igulu lyoshi bali busha embere zâge; anajire oku anasimire haguma n’omurhwe gwâge gw’empingu, haguma n’abantu ba hanôla igulu, ntâye wankarhanga okuboko kwâge nîsi okumubwîra, erhi: «Kurhi oku wajira?» 33 Muli akôla kanya kwonêne, obukengêre bwanacingalukira; irenge n’obu­gale byagalula obukuze bw’obwâmi bwâni; abahanûzi bâni n’abarha­mbo bâni bashub’iyish’impûna, banacinshubiza omu bwâmi bwâni, n’obuhashe bwâni bwayûshuka bwenêne. 34 Bunôla niono, mwâmi Nabukondonozori, namaharâmya, namakuza na­ mavuga n’omunkwa emwa Omwâmi w’empingu, oyu emikolo yâge yoshi eri y’okuli n’enjira zâge zishingânîne, Ye oli n’obuhashe bw’okuhu­rhaza abagenda bacijêgêga n’obucîbone.

5

V. Olusiku lukulu lwa mwâmi Baltazari

1 Mwâmi Baltazari anacilonza okujirira abakulu b’omu cihugo câge olusiku lukulu, byàli bihumbi by’abarhambo abanywesa idivayi, naye yene alinywa bwinjinja embere z’ebyôla bihumbi by’abantu, 2 Agôla mango bakazâgido­rhola oku idivayi, Baltazari arhegeka mpu bamulerhere rhulyâla rhubehe rhw’amasholo n’orhw’amarhale orhu ishe Nabukondonozori akulaga omu ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, mpu lyo naye anywêra muli rho boshi n’aba­ rhambo bâge, na bakâge n’ebiherula byâge, 3 Banaciyisha badwîrhe orhôla rhubehe rhw’amasholo n’orhw’amarhale rhwarhengaga omu ka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, banacirhangira okunywêra muli rhwo, Aligi mwâmi, abarha­mbo bâge, bakâge n’ebiherula byâge, 4 Banywa idivayi là, barhangira okukazi­kuza banyamuzinda b’amasholo, ab’amarhale, ab’omulinga n’ab’ecpuma n’ab’emirhi n’amabuye,

5 Muli agôla mango hanacibonekana eminwe y’omu­ntu, eyajaga yayandika embere z’itara linene oku lukûta lwêru lw’omwôla bwâmi; Mwâmi anacibona okwôla kuboko kwakagiyandika, 6 Ahôla mwâmi a­rhemuka, enkengêro zâge zàgeramwo omusisi, yeshi àrhà ebirumbu n’amadwi gâge gakomanya, 7 Mwâmi anacihamagaza n’izù linene mpu bamulêrhere aba­laguzi b’e Kaldeya n’abashonga bâyo; mwâmi abwîra abagula b’e Babiloni, e­rhi: Ngasi yeshi wakahashinsomera agâla mandiko akanampugûlira oku gadesi­re, namuyambisa ecishûli c’akaduku, mmuhire olunigi lw’amasholo omu igosi, nnamujire abe ye wa kasharhu omu bwâmi bwâni. 8 Abagula boshi banacijà omu nyumpa, ci barhahashaga okusoma ebyali biyandisirwe n’okubihugûlira mwâmi, 9 Oku bundi mwâmi Baltazari anaci­rhemuka bwenêne, akazigeramwo omusisi, n’abarhambo bâge boshi bakaziko­makomya. 10 Omwâmikazi anaciyumva okôla mwâmi anaderhaga n’abarha­mbo bâge, anacija mulya nyumpa bakazagilira olusiku lukulu, omwâmikazi aderha, erhi: Yagirwa, mwâmi, olame ensiku zoshi. Enkengêro zâwe zirha­rhemukaga orhanayôbohaga! 11 Haba muntu muguma wa munôla bwâmi bwaâwe, ajira obukengêre bwa banyamuzinda batagatifu, amango sho acihali, babona muli oyôla muntu obukengêre, obumoleke n’oburhimanya buli nka obu­rhimanya bwa banyamuzinda. Oku bundi, mwâmi Nabukondonozori, yerigi sho, amujira murhambo w’abagula, abashonga b’e Kaldeya kuguma n’owa abalaguzi, 12 ebwa kuba oburhimanya bunene bwenêne, obumanye n’obuke­ngêre bunji bwali muli ye, ahasha okuhugûla ebilôrho, okubwiriza abantu oku birhankayumvikana n’okubwîra abantu kurhi bajira oku mazìbu goshi; ebyôla byàbonekana muli oyôla muntu, ye Daniyeli, na mwâmi amuyirika izîno lya Balthazari. Kuziga bahamagalage oyôla Daniyeli, âhugûlira mwâmi ecôla cilòôrho!

13 Aho banahêka Daniyeli embere za mwâmi, Mwâmi abwîra Daniyeli erhi: «Ka we Daniyeli, wa muli balya bagwârhagwa mpira e Yuda, balya larha wàli mwâmi arhenzagya mpira e Yuda?» 14 Nayumvirhe baderha kuli we oku obukengêre bwa banyamuzinda bukubâmwo, n’oku obumoleke; obukengêre n’oburhimanya bunene bwenêne bukubâmwo. 15 Bamâyisha badwîrhe embere zâni abagula n’abalaguzi nti bayishinsomera agala mandiko banagampugûlire, ciru barhâhashire okumpugûlira akantu. 16 Na niono nayumvîrhe baderha oku wanahasha okuhugûla ebirhumvikini n’okumanyisa ebizibuhire. Akaba wankahashisoma ebîra biyandisirwe n’okumpugûlira kwo kuderha kuci, nânakuyambisa ecishûli c’akaduku, nnankuhire olunigi lw’amasholo omu igosi, kandi wanaba we wakasharhu oku bukulu omu bwâmi bwâni.

17 Okubundi Daniyeli abwîra mwâmi erhi: «Oyorhane ezôla ngalo zâwe, ohe n’owundi ebyôla by’oluhembo lwâwe! Ci kwônene nasomera mwâmi agôla mandiko nankuhugulire gwo. 18 Yagirwa, mwâmi, Nyamuzinda Ow’Enyanya bwenêne alihire sho Nabukondonozori obwâmi, obukulu, irenge n’obuhashe. 19 N’obwôla bukulu amuhâga bwarhuma embaga, amashanja, n’aba ngasi ndi­mi bàkazigeramwo omusisi embere zâge; akazâgiyirha oyu analonzize, anala­mye oyu analonzize; akazâgikuza oyu alonzize ananyâge oyu analonzize. 20 Ci erhi omurhima gwâge gucicîkangalaza, gucîhêka enyanya n’erhi acidârhabala kuhika omu kucîbona, banacimurhenza kuli erya ntebe y’obwâmi, ananyagwa n’irenge. 21 Banacimurhenza omu karhî k’abantu, omurhima gwâge gwàba nka gwa nsimba, anagendicumbika ekarhî k’ensimba z’endogomi z’erubala, bakazimulîsa n’ebyâsi nka nkafu, n’omubiri gwâge gwakazilobera embuga n’olume lw’oku nkuba, kuhika alinda amanya oku Nyamuzinda Ow’Enyanya bwenêne agwerhe obuhashe oku bwâmi bw’abantu, n.’oku ye oyîmika oyu analonzize. 22 Nawe, we mugala wâge, wâni Baltazari orharhôhizi omurhima gwâwe n’o­bwôla omanyire okwôla kwoshi. 23 Ci kwônene walonzize okucijira mukulu kulusha Nyamuzinda w’empingu, wahûna banakulêrhera orhubehe rhw’omu ka-Nyamuzinda, nâwe n’abarhambo bâwe na bakâwe, n’ebiherula byâwe mwànyweriremwo idivayi, wanaharâmya banyamuzinda b’amarhale, ab’amasholo, ab’omulinga, ab’ecûma, ab’emirhi n’ab’amabuye, banyamuzinda barhabona, barhanayumva. Na Nyamuzinda ofumbasire omûka gwâwe, okulanga omu majira gâwe goshi orhamukuzagya. 24 Co carhumaga orhumirwa okwôla kubo­ko, kwo kwanarhumaga agwôla mandiko gayandikwa. 25 Alaga ebyàli biya­ndisirwe: Mené, Mené, Tekeli na Paresi.^l 26 Yumvagya oku okwôla kudesire! Mené, «kuganjwa». Nyamuzinda anaganjire obwâmi bwâwe amânabuyusa. 27 Tekeli «kugerwa» Nyamuzinda anakugerire oku munzani, abona oku oli ntâye. 28 Paresi «kugabwa» obwâmi bwâwe bwamâgabwa bwanahâbwa Abanya-Mêdi n’Abapersi.

29 Okubundi Baltazari arhegeka mpu bayambise Daniyeli ecishûli c’akadu­ku, banacimuyambisa olunigi lw’amasholo omu igosi, kandi banaciyâliza omu cihugo oku ye okola oli wa kasharhu omu bwâmi. 30 Muli obwôla budufu mwônêne Baltazari, mwâmi w’abanya-Kaldeya ani­gwa.

6

1 Na Dariyusi w’e Mêdi ahâbwa obwâmi erhi agwerhe myâka makumi gali ndarhu n’ibirhi y’okuburhwa.

VI. Daniyeli omu bulumba bw’entale Abarhambo bayongwa

2 Dariyusi abona oku lyo ayîma bwinja kukwânîne ahire omu cihugo câge barhambo igana na makumi abirhi bahash’irhegeka ecihugo coshi. 3 N’enyanya ly’abôla barhambo ashubihirayo bandi basharhu bo bakulira abandi. Daniyeli ali muguma wa muli bo. Abandi barhambo bali bagwâsirwe okukazibamanyîsa oku badwîrhe bakola ly’omwâmi alekiba burhe. 4 Ci oyôla Daniyeli aboneka­na oku alushire abôla bâbo na balya bandi barhambo boshi bulya ali agwerhe obukengêre bulushine na mwâmi akazâgilonza okumujira mukulu omu bwâmi bwâge boshi. 5 Oku bundi abôla bâbo haguma n’abandi barhambo bakazilonza oku bankahasha okulegamwo Daniyeli oku by’ebwâmi, ci barhabonaga cici na nta bubî bamubwinekwo, bulya ali muntu mwirhonzi, emwâge barhankabwîne yo okubula obushibirizi nîsi erhi bundi bubî. 6 Abôla bantu banaciderha mpu rhurhabone bubî buci rhwashobeka Daniyeli, nkabaga rhulongeze obwôla bubî omu biyêrekîre idini lya Nyamuzinda wâge. 7 Oku bundi abola barhambo bakulu n’abôla bâbo banacijira ihano, banaci­ja emunda mwâmi ali, banacimubwîra mpu: «Yagirwa Mwâmi Dariusi, alarne ensiku zoshi. 8 Abarhambo b’omu bwâmi bwâwe, abaganda, abarhambo b’emirhundu, abahanûzi n’abandi barhegesi b’olubaga bàjîre ihano bayumva­nya oku kukwânîne mwâmi ajire irhegeko lidesire oku: Ngasi yeshi wankashe­nga owundi nyamuzinda erhi owundi muntu okuleka we, yagirwa mwâmi, anagendikwêbwa omu bulumba bw’entale. 9 Bunôla Yagirwa, mwâmi ohanza­gye okwôla onatwe olushika lyo harhagijira owaderhe mpu yehe eryo irhegeko lirhamuyêrekiri, n’obwo eryo irhegeko lya Abanya-Mêdi n’ Abapersi lirhanka­shubwakwo.» 10 Kuli okwôla, mwâmi Dariusi ahana irhegeko ly’okuhanza okushenga owundi.

Omusengero gwa Daniyeli

11 Erhi Daniyeli ayumva oku batwîre olushika lw’eryo irhegeko, aja omu nyumpa yâge y’enyanya eyàligwerhe orhubonezo rhuyêrekire e Yeruzalemu. Kasharhu omu lusiku akazâgifukama, ashenge anakuze Nyamuzinda nk’oku anayôrhaga ajira agandi mango. 12 Oku bundi abôla bantu bashubijira ihano baja bayunjayunja; banacibugana Daniyeli adwîrhe ashenga Nyamuzinda waâge. 13 Banacija emunda mwâmi ali banacimushambâlira oku biyêrekîre eryo i­rhegeko ly’e bwâmi mpu: «Ka orhatwaga olushika bulya oku nta muntu ciru n’omuguma wankashenga mw’ogu mwêzi owundi Nyamuzinda erhi owundi muntu, orhali we Yagirwa mwâmi, n’oku owankajira ntyo kukwânîne akweêbwe omu bulumba bw’entale? Mwâmi anacishuza aderha erhi: Kwo binali, i­rhegeko ly’abanya-Mêdi n’ery’Abapersi lirhashubwakwo. 14 Okubundi ba­shubîriza bàderha mpu: Daniyeli yehe, olya barhenzagya e Yuda arhaderhaga mpu akakurhinya, yagirwa mwâmi, ciru n’okurhinya irhegeko wàjiraga; ci ka­sharhu koshi omu lusiku anakayôrha ajishenga. 15 Mwâmi erhi ayumva ntyôla agaya bwenêne oku biyêrekire Daniyeli, akazilonza oku ankamufumya, na kuhika izûba lyalinda lizika erhi analonza okumufumya. 16 Kandi abôla bantu bashubija omu ihano, banacija emunda mwâmi ali banacimubwîra mpu: Oma­nye yagirwa mwâmi oku eri liri irhegeko lya Abanya-Mêdi n’Abapersi lirha­nkashubwakwo oku biyêrekire ecihanzo nîsi erhi irhegeko lya mwâmi.

Daniyeli akwebwa entale

17 Lero mwâmi arhegeka mpu bajilêrha Daniyeli banamukwêbe omu bulu­mba bw’entale. Mwâmi abwîra Daniyeli erhi: «Oyôla Nyamuzinda orhumikira burhahusa, akulikuzagye yenene!» 18 Banacilêrha omubuye, bamuhira aha muhango gw’obulumba, mwâmi ahirakwo ecimanyîso câge n’ec’abarhambo bâge, lyo harhag’iba akantu kahindulwa kuli Daniyeli. 19 Mwâmi àrhenga halya àshubira omu bwâmi bwâge; ageza obudufu acishalisize, ciru buzira kurha­ngula okuyêgeza omukazi aha burhambi bwâge, arhanabonaga ciru n’iro. 20 Oku bundi mwâmi anacizûka mucêracera, erhi bunacanûla ntya, akanya aja ebwa obwôla bulumba bw’entale. 21 Erhi ahika aha bulumba anaciyakûza Daniyeli n’izù ly’omutula erhiâ «Mashi, Daniyeli murhumisi wa Nyamuzinda ozîne, k’oyo Nyamuzinda wâwe orhumikira ngasi mango anahashirikulikûza kw’ezo ntale?» 22 Oku bundi Daniyeli anacishambâla boshi na mwâmi anacimubwîra erhi: «Yagirwa mwâmi olame ensiku zoshi! 23 Nyamuzinda wâni anarhumire malahika wâge, anacishwêka akanwa k’entale, zirhanjiraga kurhi, bulya anabwîne oku ndi mushinganyanya, na kuli we yagirwa, mwâmi nta hibî nakujirîre! 24 Okubundi mwâmi ashagaluka yeshi yeshi erhi Daniyeli orhuma, anacirhegeka mpu bakûle Daniyeli mulya bulumba bw’entale. Banacikûla Daniyeli mulya bulumba, barhabonaga kuli ye ciru n’ecibande ciguma, ebwa kuba alicikubagire Nyamuzinda. 25 Oku irhegeko lya mwâmi banaciyisha ba­dwîrhe balya bantu bamubêsheraga banacibakwêba muli bulya bulumba bw’e­ntale boshi na bakâbo n’abana bâbo. Barhalindaga bahika omu bulumba, e­ntale zirhabashimba, zabakugurha boshi orhuvuha.

Obuyemêre bwa mwâmi

26 Okubundi mwâmi Dariusi ayandikira embaga, amashanja n’aba ngasi lulimi banabà bano igulu, erhi: «Omurhûla gumuyunjule mweshi! 27 Mpânyire eri irhegeko nti: Omu bwâmi mwoshi bakazirhinya n’okukenga Nyamuzinda wa Daniyeli, ebwa kuba yene ye Nyamuzinda ozîne, yene ye onayôrha abâho ensiku zoshi; obwâmi bwâge burhakayûrha n’oburhegesi bwâge buli bw’ensiku n’amango. 28 Acungula, anaciza, anajire ebirhangâzo n’ebisomerîne oku nkuba n’en’i­gulu, ye walikuzagya Daniyeli oku ntale.» 29 Oyu Daniyeli aja irenge bwenêne oku ngoma ya Dariyusi n’eya mwâmi Sirusi Munyapersi.

7

VI. Ebilôrho bya Daniyeli: ensimba ini

Ebyagâne bya Daniyeli

1 Omu mwâka gwa burhanzi gwa okuyîma kwa Baltazari, mwâmi w’e Babiloni, Daniyeli anacijakwo ecilôrho n’okuyaganwa omu bukengêre bwâge erhi ali aha ncingo^m. Oku bundi anaciyandika ecôla cilôrho. Oku byabîre k’oku: 2 Daniyeli anacijà omu kanwa aderha erhi: Nakazâgilola erhi mboneke­rwa budufu, nalola oku empûsi inni z’oku nkuba zanacizûsa emilaba omu nya­nja nenéné. 3 Nsimba inni zanacirhenga omwôla nyanja, nta nguma yàli eshu­shire eyâbo.

4 Entanzi yali eshushire entale erhi enagwerhe ebyubi biri nka bya nyundà. Nanacibona kandi yakûlwa ebyubi, yanaciyîmanzibwa oku idaho, yayîmangira oku magulu nka muntu, yahâbwa n’omurhima guli nka gwa mu­ntu.

5 Eyindi nsimba yanaciyisha, yali eshushire cihazi, yali eyimangire lunda luguma, yanali egwerhe mirhihadu isharhu omu kanwa k’amîno, banaciyibwîra mpu: Yimanga ofôrhe nyama nyinji!

6 Enyuma z’aho nashuhikazilola nanaci­bona ensimba ya kasharhu, yàli eshushire engwi n’oku mugongo gwâyo kwàli byubi binni biri nka bya kanyunyi, n’eyôla simba yàli egwerhe marhwe anni, banaciyiha ohwâmi. 7 Na buzinda bw’ahôla oku ndwîrhe nalolêreza muli o­kwôla kubonekerwa budufu, ala oku ensimba ya kanni yanaciyisha, nsimba nkali, nsimba ya kuyôbohya na nzibu nzibu bwenêne, yali egwerhe amîno manene gali nka ga cûma, yanazifonfomera n’okurhola bihimbi bihimbi n’ebi­sigire yanabihonyogola n’amagulu. Yali eshushire kwâyo kwâyo muli ezôla zâbo nsimba z’embere, yanali egwerhe mahembe ikumi. 8 Oku ndwîrhage nalolêreza agôla mahembe, nanacibona erindi ihembe lisungunu kulusha ag­âbo, lyamera ekarhî kâgwo, na mahembe asharhu muli agôla ga burhanzi gakuûlwa n’eryôla ihembe; nalola oku ery’ihembe lyàli ligwerhe amasù gali nka ga muntu n’akanwa kakazâg’iderha bintu binji binji.

Okubonekerwa n’Omushosi na Mwene omuntu

9 Nanakulikiza okulola, banaciyisha badwîrhe entebe bazihira ahôla, Omu­shosiⁿ anaciyîsha atamala. Omwambalo gwâge gwàli mwêru nka lubula n’emviri z’oku irhwe lyâge zàli zishushire amwôya g’ecibuzi gashushire bwinjinja. Entebe yâge yakazirhengamwo engulumira z’omuliro, yana­li egwerhe emizizi edukumbusire n’omuliro. 10 Olwîshi lunene lw’omuliro lwakazihulula embere zâge. Ebihumbi by’ebihumbi by’abantu byakazimukolera, n’abandi mwandu bali bayimanzire embere zâge. Okutwa olubanja kwarhangira n’ebitahu byabùngûlwa^o. 11 Nakazilolêreza, olubî lw’ebinwa binjibinji byakazagiderhwa na lirya ihe­mbe, oku nandwîrhe nalolêreza nabona erya nsimba yayîrhwa, omubiri gwâyo bagusharhula-sharhula banagukwêba omu muliro. 12 Ezindi nsimba bazinyaga oburhegesi, ci kwônene bazitwîra amango g’okulama na kandi kasanzi kasungunu. 13 Nanacikulikiza okulolêreza ebyôla byabonekaga budufu, nalola oku e­nyanya ly’ecitù c’emalunga yarhenga oli nka mwene omuntu aja emunda olya mushosi ali, banacimuyêgeza embere zâge^p. 14 Banacimuha amâmi, amahashe, irenge n’oburhegesi, amashanja goshi n’ebihugo byoshi, n’abantu b’endimi zoshi bakazimurhumikira. O­bwâmi bwâge bwabà bw’ensiku n’amango, bwâmi burhakayûrha, bwaâmi burhakakûlwa ciru n’amango maguma.

Daniyeli ahugûla ehi anabonaga

15 Oku binyêrekîre niono Daniyeli, ebyôla nabonekeragwa nabyo omu bukengêre bw’irhwe lyâni byanyôbohya. 16 Nanacija hali muguma muli balya bayîmanzire embere nanacimudôsa kurhi kw’okuli ebyôla byalonz’imanyîsa, a­ndesa anakazimpugûlira ebyôla byoshi. 17 «Ezôla nsimba nnênènè oku ziri inni, bali bami bani banayîshe hano igulu; 18 ci kwônene abatagatifu b’Ow’Enyanya bwenêne, bo hanahâbwe obwâmi banabuyôrhane ensiku n’amango, n’amango g’amango.» 19 Nashubilonza okumanya ebiyêrekîre erya nsimba kandi erhal’i­shushîne n’ezâbo zoshi n’eyali nkali okulushire, eyàli egwerhe amîno g’ecûma n’enyunu z’omulinga, eyakazâg’ilya eyakazag’ishanshanyula byoshi n’okuho­nyogola ebisigîre. 20 Oku biyêrekîre galya mahembe ikumi g’oku irhwe lyâge n’oku biyêrekîre lirya ihembe lyameraga lyarhuma gandi asharhu garhenga, e­ryo ihembe lyàli ligwerhe amasù n’akanwa kakazâg’iderha ebintu binjibinji n’eryaliliyôsire nka lyo linene kulusha agandi. 21 Nakazâg’ilolêreza nabona e­ryo ihembe lyatula entambala oku Batagatifu, yanabahima, 22 kuhika olya mu­shosi alinda ayisha, ahà abatagatifu obushinganyanya bw’Ow’Enyanya n’ama­ngo galinda gahika aga abatagatilu bahâbagwamwo obwâmi. 23 Anaciderha e­rhi: erya nsimba ya kani, buli bwâmi bwa kani bwayisha hano igulu, bu­rhali nk’agandi mârni goshi, bwâyish’iyûsa agandi mârni, bwâyish’iyûsa igulu lyoshi, bulihonyogole, bunalijire katulo. 24 Oku biyêrekîre ago mahembe ikumi: muli obwô!a bwâmi, mwârhenga bâmi ikumi, owundi âyishiyisha enyuma zâbo, ârhayish’ishushane n’abarhanzi âyish’ihima basharhu muli abôla bâmi. 25 Ayishiderha ebinwa by’obucîbone kuli Ow’Enyanya bwenêne. Aja âyirha abatagatifu b’Ow’Enyanya bwenêne, âcishomya ciru n’okuhindula amango matagatifu, okuhindula obuyemêre, oku ngoma yâge abataga­tifu balibuzibwa mango garhali manyi, kugere n’agandi mango, n’aga­ndi mango masungunu^q, 26 Enyuma z’ahôla hanayishiba okutwa olubanja, banamunyaga obwâmi, bamunigûze banamuherêrekeze loshi. 27 Obwâmi, obuhashe n’amarhegesi goshi ganayishihâbwa olubaga lw’aba­tagatifu b’Ow’Enyanya bwenêne; obwôla bwâmi bwâbà bw’ensiku n’amango n’agandi mârni goshi gâbushiga ganaburhumikire. 28 Kwo byàbire ntyo. Kuli nie Daniyeli obukengêre bwànzunguluka, nabula omurhûla, ci nakazilanga ebyôla omu murhima gwâni.

8

VIII. Okubonekerwa kwa Daniyeli: engandabuzi n’ecihebe

Okubonekerwa

1 Omu mwâka gwa kasharhu gw’okuyîma kwa Mwâmi Baltazari na­shub’ibonekerwa niono Daniyeli, enyuma za kulyâla nabonekeragwa bu­rhanzi. 2 Oku byàbire muli okwôla kubonekerwa, nanacibà nka muntu odwîrhe wabona, nanaciba ndi aha Suza^r, cishagala ciri omu cihugo c’e Elami, muli o­kwôla kubonekerwa, nali hofi n’olwîshi lwa Ulayi. 3 Nanaciyinamula amasù n’ebi nabwîne by’ebîra: Lola oku engandabuzi yàli embere z’olwîshi, yàli egwe­rhe mahembe abirhi n’agôla mahembe abirhi gàli gayêrekîre enyanya ci liguma lyàli lirî kulusha eryâbo n’eryôla lirirî lyo lyali enyuma z’eryâbo. 4 Nanacibona eyôla ngandabuzi yarhangira okutumirha n’agôla mahembe olunda lw’ebuziki­ra-zûba n’olunda lw’emwênè n’olunda Iw’emukondwè. Nta yindi nsimba yade­sire mpu yankayihima na nta muntu wankadesire mpu akola agend’ilikûza eyôla nsimba; eyôla ngandabuzi yakagijira oku enalonzize, yanaja yayushuka omu buhashe bwâyo.

5 Nani nakaz’ilonza mmanye kwo kuderha kurhi okwôla, na, lola oku ecih­be c’omucûka camarhenga olunda lw’ebuzikira-zûba, cayishaga cayêrera oku idaho ci cirhahikaga oku idaho. Ecôla cihebe càli cigwerhe ekarhî k’amasù ihe­mbe linene kulusha. 6 Càyish’ilwîsa erya ngandabuzi nabonaga yàli egwerhe mahembe abirhi enali embere z’olwîshi canaciyisha cilibirhîre emunda erya ngandabuzi eri n’emisi yaco yoshi. 7 Canacikoza erya ngandabuzi, byaàrhulubana, canacitumirha erya ngandabuzi, canayivuna galya mahembe abirhi, eyo ngandabuzi erhàligwerhe emisi y’okucilwîsa, cayirhimba oku idaho,cana­rhondêra okuyihonyogola, na ntâye wankahashire okulikûza eyôla ngandabuzi kuli ecôla cihebe. 8 Ecôla cihebe c’omucûka canacikula bwenêne, n’erhi ciba coshi cazibuhirage, lirya ihembe linene lyanacivunika na ngandi mahembe ani ganacimera ahâli ha lirya gayêrekera empande z’igulu oku ziri ini.

9 Omu ihembe liguma muli gwo, mwanacimera erindi ihembe, lyàli lisu­ngunu, ci lyanacikula, lyayêrekera olunda lw’emukondwè n’olunda lw’e buzùûka-zûba, n’olunda lw’ecihugo cinjinja^s. 10 Lyalihûka kuhika oku murhwe gw’o­ku nkuba, lyahoneza cihimbi ciguma c’ogwôla murhwe oku idaho kuguma n’enyenyêzi, lyanacibihonyogola.

11 Lyanaciliha kandi kuhika aha mwa omurhambo wa gulya murhwe, lyanacihenangula enterekêro yâge ya ngasi lusiku, lyanahongola ahwôla akazâg’irherekêrera. 12 Omurhwe, omu kugoma gwacihana, gwanajandika e­rya nterekêro ya ngasi lusiku. Lirya ihembe lyakweba okuli oku idaho na ngasi oku lyanajiraga koshi kwanakagendekera bwinja.

13 Nanaciyumva omutagatifu odwîrhe aderha; n’owundi mutagatifu anaci­bwîra olya wakazâgiderha erei: «Okûla kwaba kuhika mangaci kuli ebîra bibonekîne biyêrekîre enterekêro ya ngasi lusiku, obugoma bw’ogu murhwe gwagomaga gwanashereza byoshi, okûla kuhongolwa kw’ahantu h’oku­rherekêrera n’oku biyêrekîre ogwôla murhwe, ebyôla byoshi byahonyogolagwa?» 14 Ashuza erhi: Kuhika bihumbi bibirhi na magana asharbu ga bijingo n’esêzi; kandi eyôla nyumpa y’okurherekêrera yanashub’iyôrba nka embere.

Malahika Gabrieli ahugula ebya bonekaga

15 Oku niono Daniyeli ndwîrhage nacidôsa kuli ebyoôa byambonekeraga na kurhi byalonz’imanyîsa, lola oku oli nka muntu ayimanga embere zâni. 16 Nanaciyumva izù lyarhenga omu Ulayi; lyanaciyakûza erhi: «Gabrieli, oma­nyîse oyo muntu ebyo bibonekîne.» 17 Anaciyêgera halya nali, n’erhi ahika ho nieshi narhungwa n’obwôba, nakumba bûbi. Anacimbwîra erhi: «Yumva wâni mwene omuntu oku ebyôla bibonekîne biyêrekîre amango mazinda». 18 Oku anacidwîrhe andesa nieshi nahirima n’entemu, narhimba ak’amalanga oku idaho; ci ampumakwo, anashubinyîmanza ahôla nanali. 19 Anacimbwîra erhi: «Ala oku nkola nakubwîra ebyayishiyisha enyuma z’obukunizi, bulya obuzi­nda bugwerhe amango gâbo.» 20 Erya ngandabuzi egwerhe mahembe abirhi wabonaga bali bâmi babirhi b’e Mêdi n’e Persi. 21 Na cirya cihebe c’omucûka wabonaga ali mwâmi w’e Bugereki, lirya ihembe lyàli ekarhî k’amasù gombi, ye mwâmi murhanzi. 22 lhembe lyavunikaga, n’aha lyali hamera mahembe a­nni, balî bâmi bani barhenga omu ishanja liguma, nabo bâkazilwa ci barhâbe n’emisi eri nka eyalyo.

23 Amango emisi yâbahwera, n’abagoma babà bamaluga, hâyisha omwâmi w’obusù b’obulimbi na mulenga omu kumanya ngasi hiri hizibu.

24 Aba n’obuzibu bw’okusômeza, ci arhali buzibu bwa misi yâge yene; aânyaga ananyaguze na ngasi oku akanajira kwoshi kwanagendekera bwinja; âshandaza abâmi bazibu n’olubaga lw’abatagatifu.

25 Obulenga bwâge bwârhuma âkazihima byoshi n’obulâlya; kwarhuma âba n’obucîbone omu murhima gwâge, ânayirhe bantu banji buzira kadugundu; agomera omwâmi w’abâmi, anafe buzira kuhumwakwo n’okuboko kw’omuntu .

26 Ebyôla byàboneka byàhika oku bijingo na kandi kuhika sêzi, obyôla bidesirwe biri by’okunali. Ci we oyu, obîkirire ebyôla wamabona ebwa kuba biri by’omu mango gaciri kuli.

27 Na kuli nie Daniyeli, emisi yàmpwêra, nàlwala nsiku zirhali nyi; kandi nanacifuma nashub’ikazikola emikolo ya mwâmi. Ntaderhaga ebi nabonaga, ci ntanabiyumvagya bwinja.

9

VIII. Okubonekerwa kwa Daniyeli: engandabuzi n’ecihebe

Okubonekerwa

1 Omu mwâka gwa kasharhu gw’okuyîma kwa Mwâmi Baltazari na­shub’ibonekerwa niono Daniyeli, enyuma za kulyâla nabonekeragwa bu­rhanzi. 2 Oku byàbire muli okwôla kubonekerwa, nanacibà nka muntu odwîrhe wabona, nanaciba ndi aha Suza^t, cishagala ciri omu cihugo c’e Elami, muli o­kwôla kubonekerwa, nali hofi n’olwîshi lwa Ulayi. 3 Nanaciyinamula amasù n’ebi nabwîne by’ebîra: Lola oku engandabuzi yàli embere z’olwîshi, yàli egwe­rhe mahembe abirhi n’agôla mahembe abirhi gàli gayêrekîre enyanya ci liguma lyàli lirî kulusha eryâbo n’eryôla lirirî lyo lyali enyuma z’eryâbo. 4 Nanacibona eyôla ngandabuzi yarhangira okutumirha n’agôla mahembe olunda lw’ebuziki­ra-zûba n’olunda lw’emwênè n’olunda Iw’emukondwè. Nta yindi nsimba yade­sire mpu yankayihima na nta muntu wankadesire mpu akola agend’ilikûza eyôla nsimba; eyôla ngandabuzi yakagijira oku enalonzize, yanaja yayushuka omu buhashe bwâyo.

5 Nani nakaz’ilonza mmanye kwo kuderha kurhi okwôla, na, lola oku ecih­be c’omucûka camarhenga olunda lw’ebuzikira-zûba, cayishaga cayêrera oku idaho ci cirhahikaga oku idaho. Ecôla cihebe càli cigwerhe ekarhî k’amasù ihe­mbe linene kulusha. 6 Càyish’ilwîsa erya ngandabuzi nabonaga yàli egwerhe mahembe abirhi enali embere z’olwîshi canaciyisha cilibirhîre emunda erya ngandabuzi eri n’emisi yaco yoshi. 7 Canacikoza erya ngandabuzi, byaàrhulubana, canacitumirha erya ngandabuzi, canayivuna galya mahembe abirhi, eyo ngandabuzi erhàligwerhe emisi y’okucilwîsa, cayirhimba oku idaho,cana­rhondêra okuyihonyogola, na ntâye wankahashire okulikûza eyôla ngandabuzi kuli ecôla cihebe. 8 Ecôla cihebe c’omucûka canacikula bwenêne, n’erhi ciba coshi cazibuhirage, lirya ihembe linene lyanacivunika na ngandi mahembe ani ganacimera ahâli ha lirya gayêrekera empande z’igulu oku ziri ini.

9 Omu ihembe liguma muli gwo, mwanacimera erindi ihembe, lyàli lisu­ngunu, ci lyanacikula, lyayêrekera olunda lw’emukondwè n’olunda lw’e buzùûka-zûba, n’olunda lw’ecihugo cinjinja^u. 10 Lyalihûka kuhika oku murhwe gw’o­ku nkuba, lyahoneza cihimbi ciguma c’ogwôla murhwe oku idaho kuguma n’enyenyêzi, lyanacibihonyogola.

11 Lyanaciliha kandi kuhika aha mwa omurhambo wa gulya murhwe, lyanacihenangula enterekêro yâge ya ngasi lusiku, lyanahongola ahwôla akazâg’irherekêrera. 12 Omurhwe, omu kugoma gwacihana, gwanajandika e­rya nterekêro ya ngasi lusiku. Lirya ihembe lyakweba okuli oku idaho na ngasi oku lyanajiraga koshi kwanakagendekera bwinja.

13 Nanaciyumva omutagatifu odwîrhe aderha; n’owundi mutagatifu anaci­bwîra olya wakazâgiderha erei: «Okûla kwaba kuhika mangaci kuli ebîra bibonekîne biyêrekîre enterekêro ya ngasi lusiku, obugoma bw’ogu murhwe gwagomaga gwanashereza byoshi, okûla kuhongolwa kw’ahantu h’oku­rherekêrera n’oku biyêrekîre ogwôla murhwe, ebyôla byoshi byahonyogolagwa?» 14 Ashuza erhi: Kuhika bihumbi bibirhi na magana asharbu ga bijingo n’esêzi; kandi eyôla nyumpa y’okurherekêrera yanashub’iyôrba nka embere.

Malahika Gabrieli ahugula ebya bonekaga

15 Oku niono Daniyeli ndwîrhage nacidôsa kuli ebyoôa byambonekeraga na kurhi byalonz’imanyîsa, lola oku oli nka muntu ayimanga embere zâni. 16 Nanaciyumva izù lyarhenga omu Ulayi; lyanaciyakûza erhi: «Gabrieli, oma­nyîse oyo muntu ebyo bibonekîne.» 17 Anaciyêgera halya nali, n’erhi ahika ho nieshi narhungwa n’obwôba, nakumba bûbi. Anacimbwîra erhi: «Yumva wâni mwene omuntu oku ebyôla bibonekîne biyêrekîre amango mazinda». 18 Oku anacidwîrhe andesa nieshi nahirima n’entemu, narhimba ak’amalanga oku idaho; ci ampumakwo, anashubinyîmanza ahôla nanali. 19 Anacimbwîra erhi: «Ala oku nkola nakubwîra ebyayishiyisha enyuma z’obukunizi, bulya obuzi­nda bugwerhe amango gâbo.» 20 Erya ngandabuzi egwerhe mahembe abirhi wabonaga bali bâmi babirhi b’e Mêdi n’e Persi. 21 Na cirya cihebe c’omucûka wabonaga ali mwâmi w’e Bugereki, lirya ihembe lyàli ekarhî k’amasù gombi, ye mwâmi murhanzi. 22 lhembe lyavunikaga, n’aha lyali hamera mahembe a­nni, balî bâmi bani barhenga omu ishanja liguma, nabo bâkazilwa ci barhâbe n’emisi eri nka eyalyo.

23 Amango emisi yâbahwera, n’abagoma babà bamaluga, hâyisha omwâmi w’obusù b’obulimbi na mulenga omu kumanya ngasi hiri hizibu.

24 Aba n’obuzibu bw’okusômeza, ci arhali buzibu bwa misi yâge yene; aânyaga ananyaguze na ngasi oku akanajira kwoshi kwanagendekera bwinja; âshandaza abâmi bazibu n’olubaga lw’abatagatifu.

25 Obulenga bwâge bwârhuma âkazihima byoshi n’obulâlya; kwarhuma âba n’obucîbone omu murhima gwâge, ânayirhe bantu banji buzira kadugundu; agomera omwâmi w’abâmi, anafe buzira kuhumwakwo n’okuboko kw’omuntu .

26 Ebyôla byàboneka byàhika oku bijingo na kandi kuhika sêzi, obyôla bidesirwe biri by’okunali. Ci we oyu, obîkirire ebyôla wamabona ebwa kuba biri by’omu mango gaciri kuli.

27 Na kuli nie Daniyeli, emisi yàmpwêra, nàlwala nsiku zirhali nyi; kandi nanacifuma nashub’ikazikola emikolo ya mwâmi. Ntaderhaga ebi nabonaga, ci ntanabiyumvagya bwinja.

10

X. Agandi mababale n’okuyokolwa kw’olubaga lwa Nnâmahanga

Okubonekerwa n’omuntu oyambirhe ecishûli c’ecitâni

1 Omu mwâka gwa kasharhu gw’okuyîma kwa Sirusi mwâmi w’e Persi, ecinwa canacifululirwa Daniyeli, owakazâgiderhwa Baltazari, ecôla ci­nwa ciri c’okuli cinahimire ebizibu. Anaciyumva ecôla cinwa anacimanya e­ byàli muli ecôla cinwa.

2 Muli agôla mango, niono Daniyeli nanacija omu mishîbo ya nsiku za migobe isharhu. 3 Ntaderhaga nti nakalya ebiryo binjinja; enyama erhanjaga ekanwa n’idivayi, ntanaderhaga nti nankacigezakwo amavurha kuhika ezôla nsiku z’emigobe isharhu zalinda zihwa. 4 Omu nsiku makumi abirhi n’ini z’o­mwêzi gwa burhanzi, nalinyimanzire oku burhambi hw’olwîshi lunene lude­rhwa Tigri. 5 Nanaciyinamula amasù nakaz’ilolêreza, hanaciyisha omuntu oya­mbîrhe ecishûli c’ecitâni anacikobesire n’omukaba gw’amasholo g’e Yufazi. 6 Omubiri gwâge gwàli guyôsire nk’ibuye ly’enziga n’obusu bwâge bwàkazimo­leka nka mulinga gucesîbwe, n’olubî lw’ebinwa byâge lwayôrha nka lubî lwa bantu mwandu.

7 Niono Daniyeli niene nabonekîrwe, ci abantu rhwali rhweshi ba­rhabonekeragwa, ci bàrhungwa n’ecôba, bacilibirhira, bayâka, bajicîfulika. 8 Nasigala niene, nakazilolêreza olyâla wambonekeraga, nayumva emisi ya­ mpwamwo, obusù bwâni bwatulûla, bwabîha bwenêne na nta misi nàcigwerhe.

Okubonekerwa na malahika

9 Nanaciyumva izù ly’ebinwa byâge, n’erhi nyumva eryo izù ly’ebinwa byâge, nakumba n’entemu, nayûbikira ak’amalanga oku idaho. 10 Nabona okuboko kwampumakwo, kwanacinfukamya oku nandwîrhe nageramwo omu­sisi n’ebigasha by’amaboko gâni naba byo ngwarhirizamwo. 11 Oku bundi anacimbwîra erhi: «Daniyeli, muntu orhonyire bwenêne, oyumve ebinwa nakubwîra onayimange bwinja, bulya ntumirwe buno emunda oli.» Erhi ayus’i­mbwîra ebyôla binwa, nayimanga erhi nancidwîrhe nageramwo omusisi. 12 Anacimbwîra erhi orhayôbohe, wâni Daniyeli, bulya kurhenga galya mango warhangiraga okucîshalisa embere za Nyamuzinda mpu ly’obà n’obukengêre, ebinwa byâwe byayumvikîne, nani nyishire erhi ebyôla binwa byâwe birhuma. 13 Ci omukulu w’obwâmi bw’Abapersi ankozizekwo entambala nsiku makumi abirhi na luguma zoshi ci kwône Mikaheli^v, muguma w’omu barhambo bakulu ayish’intabâla, na ntyo namulekera eyo ntambala y’abâmi b’e Persi. 14 Nyi­shirage okukumanyîsa ebyâyishira olubaga lwâwe omu nsiku zâyisha, kulya kuba kuciri kubonekerwa okûla wabonekerwa bunôla.»

15 Amango akazagimbwîra ebyôla binwa, nakaz’ilola oku idaho nanaciyôrhera buduma. 16 Lola oku oli nka mwene omuntu anacimpumakwo oku milomo, nanacibumbùûa akanwa narhangira okuderha; nanacibwîra olya wali oyimanzire embere zâni nti: «Yagirwa Nnawirhu, muli okûla kubonekerwa nieshi nyunjwîre malumwa nta misi ncigwerhe. 17 Kurhigi niono mwamhali w’oyûla nnawirhu, nankahash’igidesa oyûla nnawirhu? Muli ganola mango nta hya misi hicindimwo ciru n’ehitya, na ciru nta hya mûka ncigwerhe.» 18 Oku bundi olya wali oshushire omuntu, ashub’impumakwo anacimpa emisi. 19 Anacimbwîra erhi: «Orhayôbohe wâni muntu orhonyire bwenêne, omurhûla gube haguma nâwe! Komera! komera!» Agôla mango akazâg’indesa, nàshubibona emisi, nanaciderha nti: «Nnawirhu aderhage bulya wamampa emi­si!.»

Obulêbi

20 Anacimbwîra, erhi: «K’omanyire bici birhumire nyisha emunda oli? Bu­nôla nkola nashub’igend’ilwîsa omukulu w’Abapersi; na hanôla nyûsa, lola oku omwâmi w’e Bugereki ânayisha. 21 Cikwône nakubwîririra ebiyandisirwe omu citabu c’okunali; ntâye wayish’intabâlakwo abôla boshi okuleka Mikaheli, ye mukulu winyu.

11

1 ye nshegemire bulya ye wantabâla bwenêne ye wanantugika. 2 Bunôla nkolaga nakubwîra eby’okuli.

Entambala ntanzi ekarhî k’ Abaselesidi n’Abatolomeyo

«Lola oku bâmi basharhu banacizûka omu Persi; owa kani ali agwerhe obugale bulushire anali wa buhashe bunji erhi obwôla bugale bwâge burhuma, akusakusa aba anali agwerhekwo obuhashe boshi mpu bajilwa e Bugereki. 3 Kandi anaciyisha omwâmi mulenga omu kulwa, anagwerhe ecihugo cinene bwenêne, owanakazijira oku alonzize. 4 Hanôla aba amalengerera, obwâmi bwâge bwânagabanyika, bugabwe omu mpande ini z’igulu, ci arhabe oku ibu­rha lyâge, arhanacibone obuhashe ali agwerhe embere; ebwa kuba obwâmi bwâge bwamagabanyika bwamanahâbwa abandi barhali b’omu iburha lyâge.

5 Omwâmi w’e mukondwè âyish’ibà wa misi minji kuguma na omurhambo wâge mukulu w’amatabâro, ciru n’oyôla murhanzi ayish’ibà muzibu kumulu­sha, anabe yeyîma; obwâmi bwâge bwanayish’ibà bwâmi bunene bwenêne. 6 Hano kugera myâka misungunu bashub’inywâna, na mwâli wa mwâmi w’emukondwè ârhumwa emw’omwâmi w’emwenè mpu bayumvikana. Ci obuhashe bw’okubà ko kwâge burhalinde, ciru n’iburba lyâge lyaherêrekera; ayish’ihêkwa buja, ye yene kuguma n’abali bamuhesire, kuguma n’omwana wâge n’iba. 7 Muguma w’omu mulala gwâge, ayish’ilengerera ahâli hâge; ayi­sh’ilwîsa engabo yâge, ayongoberera omu nyumpa nzibunzibu y’omwâmi w’e Mwênè, anabalwîsa anabahime. 8 Banyamuzinda wâbo, ensanamu zâbo z’ecuûma n’ebirugu byâbo by’engulo ndârhi by’amarhale n’eby’amasholo, âsabunga byoshi abihêke buja e Mîsiri, na hano aba amâhumûka myâka minji omu ku­lwîsa omwâmi w’e Mwênè, 9 oyu wa buzinda anayongoberera omu bwâmi bw’emukondwè, ci kwônene anashub’ishubira omu cihugo câge. 10 Ci kwônene abana bâge banashub’ikoza entambala, bashubûze engabo nyinji; anayisha a­shandabane, azongezonge anabise engabo yâge oku nyumpa nzibunzibu. 11 O­mwâmi w’e mukondwè anakunira, anakomekera agend’imulwîsa, agend’ìlwîsa oyôla mwâmi w’e mwené, anayisha adwîrhe engabo mwandu, n’erya yindi ngabo balilwîsa yanacihâna emunda ali. 12 Ogwôla mwandu amahira eburha­mbi, gwânarhuma omurhima gwâge gucishinga; âyish’iyîrha ebihumbi by’aba­ntu, ci arhahashihime n’emisi. 13 Ebwa kuba oyôla mwâmi w’e Mwênè ashub’i­shubûza ezindi ngabo mwandu kulusba zirya za burhanzi, na hano kugera myâka misungunu anayisha arhabire n’engabo nnene n’emirasano ya ngasi lubero. 14 Muli agôla mango bantu banji bâcîhindu!ira oyôla mwâmi w’e Muko­ndwè, n’abantu b’omu lubaga lwâwe nabo bâcîhindula mpu lyo ayukiriza oku babonekeragwa, boshi banafa. 15 Omwâmi w’e Mwênè ânayisha arhabire. anahira engurhu oku lugo luzibu-zibu, okuboko kw’omwâmi w’e Mukondwè kurhâbe na misi minji ciru n’engabo yâge y’entwâli; barhabonc emisi y’okude­rha mpu bahagaza. 16 Owali murhabalîre âjira kuli ye oku analonzize, na ntâye wacishomya okumurhanga. Aj’iyûbaka omu karhî k’ecihugo anacishande nk’o­ku analonzize. 17 Ayish’ilâlira ayishe nk’oku emisi y’ecihugo câge enali, kandi ânayumvikana boshi naye; ânamuha mwâli wa mukâge lyo amuherêrekeza; ci okwôla kurhâhashikane, naye yene arhâhashe. 18 Okubundi anaba ebwa lunda lw’ebizimba yo akola ayêrekera, anarhôla binji muli byo ci musirika muguma mukulu amucika mpu arhabashârhirekwo, ciru kuhika âyabirwa okugalula ebijâci oku bindi.

19 Ahindamuka âshubire omu nyumpa nzibuzibu y’ecihugo câge, ârhiribuka anakulumbe, barhânacimubonage bundi. 20 Owundi âyish’iyîma ahâli hâge, oyôla ârhuma omuhongêsa mpu bahongere ecikono c’obwâmi, ci enyuma za nziku nsungunu âtyabukamwo, ci arhatyabuke n’abantu babona nisi erhi omu ntambala.

Antiyokusi Epifani

21 Ahâli hâge hâyish’ijà omuntu oshombirwe, oyu barhahe ecikono c’o­bwâmi; âbarhindakwo caligumiza, anayanke obwâmi omu menge. 22 Emisi yatulutumba embere zâge ânayishande kuguma n’omurhambo wali mulu­nganisa. 23 Omu kuyumvikana haguma naye akola ajira obwenge, akola a­rhabala anahime n’engabo nsungunu. 24 Ayish’irhibukira caligumiza omu lugo lugale bwenêne lw’ecihugo; ajire oku bishe na bishe wa bishe wâge ba­rhajiraga, ânyaga akîbo n’akabale, agukumbe obugale boshi, ciru âba n’omuhi­go gw’okurhabâlira enyumpa nzibunzibu, ci kuhika mango malebe.

25 Ayish’icihunika n’emisi yâge n’oburhwâli bwâge oku mwâmi w’e Mukondwè, âyisha adwîrhe ngabo mwandu. N’oyôla w’e Mukondwè anarhabala n’e­ngabo nyinji na ya misi kulusha, ci ârhahashe, bulya hayish’ibà obugoma kuli ye. 26 Engabo yâge yâshandala na banji bakumba batumirhwe okwabayirha.

27 Abôla bâmi babirhi bakaz’ilonza omu mirhima yâbo kurhi bankayîrhana­ mwo, ciru amango bashimânane oku mêza maguma, ngasi muguma akaz’i­bwîra owâbo ebinwa bya obunywesi ci ntâye wabêrwa muli okwôla bulya obuzinda bujira amango gâbo. 28 Ayishishubira omu cihugo câge n’obugale mwandu ci erhi n’omurhima gwâge gushombire okulagânana kwimâna, akola ajira anashubire omu cihugo câge^w. 29 Hano amango gahika anashubira olunda lw’e Mukondwè, ci kwônene akwôla ashub’irhabâlira ecihugo kurhacibe nka o­kwa burhanzi. 30 Enkuge z’e Kitimi zamâyisha zimurhabalîre, lero obwôla abule oburhwâli; ânahindamuka acîgalukire, ânabona omutula gw’endagâno nyimâna anajira ashubiyumvanya kandi na balyala barhangig’ilekêrera e­ndagâno nyimâna^x. 31 Emirhwe y’abasirika barhumirwe naye bânayisha barhabîre, bânashereza aka-Nyamuzinda kazibu-zibu; banarhenza enterekêro y’ensiku n’amango, bâ nahiraho ebyâbo by’okushereza. 32 Abagomera Endagâno bâyish’ihemuka n’ebinwa byâge binunu, ci olubaga lwa balya bayishi Nyamuzinda wabo bana­sêza buzibu, bakole. 33 Abashamuka b’omu lugo bânaja bayigîriza bwenêne, ci kwônene banayîrhwa n’engôrho kandi erhi n’omuliro, omu kuhêkwa buja n’omu kunyagwa omu mango malebe. 34 Amango hakarhiribuka hanyi baâbarhabâla n’okwôla kurhume banji bayushuka kuli bo kwa burhebanyi. 35 Ba­guma omu bigîriza bâyish’irhiribuka, lyo bacêsibwa, barhangulwe banabe beêru-kwêru kuhika amango gahike, ebwa kuba hali amango gàjizirwe.

36 Omwâmi anakazijira oku analonzize yeshi acihire enyanya acikuze kulu­sha ngasi nyamuzinda, na kuli Nyamuzinda wa banyamuzinda anaderha ebi­nwa bishologosire, anahêrwa omu byâge kuhika obukunizi buyunjulire; ebwa kuba okwarhegesirwe kwanaba. 37 Arhakenge oli na nyamuzinda wa b’ishe oli nyamuzinda wa bakâge; arhakenge nyamuzinda ciru n’omuguma ebwa kuba âcikuza kulusha byoshi. 38 Ci kwônene agend’ikuza nyamuzinda w’omu nyu­mpa nzibunzibu aha anabêra; ali nyamuzinda oyu ababusi bâge barhayishigi, akaz’imukuza n’amasholo, n’amarhale n’amabuye g’engulo ndârhi n’ezindi njuma nyinjinja. 39 Ayûbaka engurhu z’enyumpa nzibuzibu kuli oyôla nyamuzinda w’ahandi; ngasi bakanakaz’iyishimushenga, anabavangulira binji bya kubahêka irenge, abahe obuhashe kuli bantu mwandu, abagabire na mashwa manji omu kubahemba.

XII. Amango g’amarhangulo n’amango g’obucire

Owal’irhindibuza oyurha

40 Hano amango gahika, omwâmi w’emukondwè ânayisha al’irhangula okumulwîsa. Omwâmi w’e Mwênè, anacirhunika kuli ye, ayishe adwîrhe e­ngale, banyakulwira oku nfarasi n’enkuge mwandu, ânayongobera omu bihugo abishandabanemwo, anayunjule mulibyo. 41 Anahika cingana omu cihugo c’omu ndalâla n’ebinôno by’abantu byânafa; ci abâla bamufuma: Edomu, Mowabu n’omulala gwa bene Amoni.

42 Agwârha ebihugo n’okuboko kwâge, ciru Mîsiri ârhafume. 43 Ayîma omu masholo, omu marhale n’omu bindi bintu binjinja by’e Mîsiri; Abanya-Libiya, Abanya-Etiyopiya bâyisha bali mushiga. 44 Ci kwônene emyanzi yarhenga olu­nda lw’e buzûka-zûba n’olunda lw’emwênè yâmufudusa okubundi ânagenda n’obukunizi bunenene mpu agend’iyirha n’okumalîra embaga. 45 Anatwa ebirâlo ekarhî k’enyanja n’entôndo z’ahantu hatagatifu. Kandi bwânaba bwo buzinda bwâge, na ntâye wankamurhabâla.

12

1 Muli agôla mango ânayimange Mikaheli ye murhambo mukulu, ye wâyish’ilikûza abana b’olubaga lwâwe, n’agôla mango gâba mango ga malumwa galya garhasag’ibonekana bundi kurhenga ishanja linasingwa kuhika muli agâla mango. Na muli agôla mango olubaga lwâwe lwâyôkoka, ngasi yeshi wankaba ayandisirwe omu citabu.

Obufuke n’oluhembo

2 Na banji omu bafire banabishwa ekuzimu, bâyish’ifûka, baguma oku buzîne bw’ensiku n’amango, abandi bânafukane enshonyi n’obuhane bw’e­nsiku n’amango^y. 3 Abirhonzi bâyish’ilangala nka bumoleke bw’omu malunga, na balya bàmanyisize abandi enjira y’obushinganyanya bâyish’imoleka nka nyenyêzi z’oku nkuba ensiku n’amango. 4 Nâwe wâni Daniyeli obîkirire ebyôla binwa onashwêke bwinja ecitabu kuhika oku mango mazinda. Banji bâyish’icîhugunyira eyi n’eyi, n’okuma­nyîkana kwayushûka.»

Okufundika obulêbi

5 Niono Daniyeli nashub’ibonekerwa, nalola oku bantu babirhi bàli bayîmanzire, muguma oku cikwi ciguma c’olwîshi n’owundi oku cindi cikwi c’olwîshi. 6 Muguma muli bo anacibwîra omuntu wàli oyambirhe omushangi gw’ecitâni n’owàli enyanya zâbo omu lwîshi erhi: «Mangaci byâhwa ebira bintu by’okusômeza?» 7 Nanaciyumva izù ly’oyôla muntu waliyambirhe ogw’ecitâni anali enyanya zâbo omu lwîshi. Ayinamulira okuboko kulyo enyanya omu malunga n’okuboko kumosho, anacilahira oku izîno lya Nnamubâbo ozîne, erhi: «Hano kugera amango, mango garhali manyi n’ecibimbi c’amango na hano bayûsa okufunyâza emisi y’olubaga lutagatifu, go mango ebyôla byoshi byaâhwa.» 8 Niono nanaciyumva okwôla ci ntayumvagya kwo kuderha kurhi. Nanaciderha nti: «Yagigwa Nnawirhu, cihi câba cizinda muli ebîra bintu byo­shi?» 9 Anaciderha erhi: gendaga wâni Daniyeli, ebwa kuba ebyôla binwa bifulisirwe binafulisirwe kuhika oku mango mazinda. 10 Banji bâyishicêsibwa, bâyeruhe, bânarhangulwe, nabo abagalugalu banakaziyôrha bajira amagalu­galu gâbo, na nta mugalu-galu wâyumva okwôla, ci abashinganyanya boki bâyumva. 11 Kurhenga amango enterekêro y’ensiku n’amango yâba yamârhe­nzibwa na muli agôla mango bahireho obuhanya bw’okushereza, hâgera nsiku cibumbi na magana abirhi na nsiku makumi gali mwenda. 12 Iragi lyâge owa­nkayôrha ali masù akanahika oku nsiku cihumbi na magana asharhu na nsiku makumi asharhu n’irhanu. 13 W’oyôla, ocisêze ohike ebuzinda, orhe­ng’ihumûka, wânayish’iyîmanga ohàbwe oluhembo lwâwe aha buzinda bw’e­nsiku.»^z

13

Daniyeli atwa olubanja lwa Suzana

1 Hali muntu muguma wayûbakaga e Babiloni, n’izîno lyâge ye Yowaki­mu. 2 Anaciyanka omukazi izîno lyâge ye Suzana, mwâli wa Helkiyasi, ali mukazi mwinjinja na mukazi orhînya Nnâmahanga. 3 Bulya ababusi bâge bàbaga bashinganyanya, balera mwâli wâbo omu kushimba oburhegesi bwa Musa. 4 Yowakimu ali muntu mugale bwenêne, anali agwerhe obusâni aha bu­rhambi hw’enyumpa yâge, n’Abayahudi banji bakazâgijà aha mwâge bulya ali wa lukengwa kulusha abandi boshi. 5 Muli ogwo mwâka bàli bacîshozire bagula babirhi omu lubaga b’okutwa emanja, bàli bantu akâla kanwa ka Nnàmabanga kayêrekire erhi: «Obubî e Babiloni buhubusire, budwirhwe n’abashosi batwa emanja, abalolwa nka barhegesi b’olubaga.» 6 Bàkomeraga aha mwa Yowaki­mu na ngasi boshi bàli bagwerhe emanja ho bakazâg’ibashimâna. 7 Mûshi, erhi olubaga lwabâga lwamâgenda, Suzana anaj’ilambagira omu busâni bw’iba. 8 Abo bashosi babirhi bakazâg’imubona ngasi lusiku ali cîlambagiza, barhondêra okukaz’iyumva omwifinjo kuli ye. 9 Bahûrha obukengêre, bàkaz’iyûbika amasù barhagilola enyanya, ciru n’okukengêra amanja zishingânîne. 10 Bombi omurhima gwakaz’ibalya erhi ye orhuma ci barhabwîranaga ezôla ntanya, 11 bulya bakazâgiyumva enshonyi z’okumanyisa oku bacifinja okumuyanka, cikwône 12 bakazâg’igungêza ngasi lusiku amango bankarhinda kuli ye. 13 Lero lusiku luguma basêzerana ntya: «Rhujage emwabirhwe gakola mango ga kulya emidi ganôla.» Kandi banagenda burhagenda. 14 Ci erhi baga­luka bashimânana n’omu kucidosa cici cirhuma, balinda bamanyisanya bwinji­nja kurhi bamwifinja. Okubundi banaciyumvanya oku mango bankaha­sh’imubugâna ali yene. 15 Abo bakazâg’igungêza amango gakwânîne. Ka lero Suzana arhamanayi­sha nk’oku anakômerera okujira enzindi nsiku erhi analusibwe na bananyere babirhi bonene; alonza okucishukira mulya busâni ebwa kuba idûrhu lyàli linji. 16 Nta wundi muntu wàli mwo okuleka balya bashosi babirhi bàlî bacifulisire banadwîrhe bamugungêza. 17 Anacibwîra balya bananyere erhi: «kanyi muj’i­ nderhera amavurha n’ensabuni, munayigale enyumvi z’obusâni ncishuke.» 18 Banacijira nk’oku anahunyire, n’erhi baba bamayigala enyumvi z’omu busaâni, bagerera omu gundi muhango gwàli e burhambi, mpu baj’imulerhera ebi anabahunyire; barhàli bamanyire oku abôla bashosi bàlî bacîfulisire. 19 Erhi balya banyere baba bamâhuluka, balya bashosi bombi banacipamu­ka, banacicîhunika kuli Suzana n’okumubwîra mpu: 20 «Lola enyumvi ezira ziri mpamike na ntâye odwîrhe arhubona, rhunadwîrhe rhwakwifinja, yemêra o­kwo rhukuhûnyire, oleke rhukuyanke. 21 Okalahira rhwaj’ihamîriza rhuderhe oku omwana w’omusole anali haguma na nâwe, n’oku co carhumaga ohulusa balya bananyere.» 22 Suzana ayîsa aderha erhi: «Obuhanya bwamanyishira ngasi lunda. Njizire ntyo nfire, ndahire nalyo ntamufumiri. 23 Ci kwônene okuli kukulu kuli nie, nfire omu maboko ginyu buzira kujira akantu, ahali h’okuhemuka omu masù ga Nyakasane.» 24 Oku bundi Suzana anaciyakûza n’izu linene, nabo balya ba­ shosi bamuhamagaliza nk’okwôla anahamagazagya. 25 Muguma muli bo alibi­rhira ebwa nyumvi z’obusâni aziyigula. 26 Erhi abàli omu nyumpa bayumva olwo lubî omu busâni, baciloha embuga kugerera omu muhango gw’eburhambi mpu bagend’ilola ecabîre. 27 Erhi balya bashosi bayûsa okuganîra, enshonyi zagwaârha abashizi, bulya nta mango ciru n’eliguma bakola bayumvirhe kwa bene o­kwôla kuli Suzana. 28 Erhi buca, erhi olubaga luba lwamalundumana aha mwa Yowakimu, iba wa Suzana, balya bashosi babirhi nabo bayisha ci erhi n’omurhima gwâbo guyunjwire nkengero mbî z’okuyîsa Suzana. 29 Banacibwîra olubaga mpu: Mu­rhumize, bajilerha Suzana mwâli wa Helkiyasi, muka Yowakimu. Banacimu­rhumiza. 30 Naye ayisha analusibwe n’ababusi bâge n’abana bâge na bene wâbo boshi. 31 Ci Suzana àli w’iranga licire na mwinjinja bwenêne. 32 Kulya kubà ali acîhundikire obusù, abôla bîsi barhegeka mpu bamurhenze akôla kirhubo, kwàli kulonza okucîsimisa n’obwinja bwâge. 33 Ci bene wâbo boshi na ngasi ba­ndi bàli bamumanyire bakaz’imulakira. 34 Oku handi balya bashosi bombi banaciyimuka baja eruhya, bamulambûlira amaboko oku irhwe. 35 Naye, oku alaka, anagalamira enyanya emalu­nga ebwa kuba omurhima gwâge gwàli gucikubagire Nyakasane. 36 Balya ba­shosi banaciderha mpu: «Rhwayîshaga rhwalambagira rhwene omu busâni, oyu mukazi anaciyisha boshi na bananyere babirhi, ene ayûsibabwîra mpu bahamìke enyumvi z’omu busâni, anacibayôza. 37 Omwanarhabana wàli ocîfu­lisire ej’emunda ali, banagwishira boshi naye. 38 Agôla mango erhi rhulî oku kafendefende k’obusâni, ene rhubona ebirhankaderhwa rhwakanyîriza aha bàlî. 39 Rhwanashimana bayankîne. Nyamurhabana rhurhahashire mugwârha, arhulusha misi, ene àba amâyigula olumvi àrhufuma. 40 Naye oyûla, ene rhuba rhwamamugwârha, rhwamudôsa olya mwanarhabana ye ndi. 41 Ci arhalonzize okumuderha. Byo binwa birhu rhuhamîrîze ebyôla.» Endêko yabayemêra bulya bàli bagula bo banali batwi b’emanja, banaci­twira Suzana okufa.

42 Oku bundi Suzana anaciyakûza n’izù linene aderha, e­rhi: «Nyamuzinda w’ensiku n’amango, we oyishi ehifulike, we bona ngasi ka­ntu embere kabe, 43 omanyire oku bunywesi obu bampamîrîze; lola niono nafa n’obwo ntâco najizire muli ebira byoshi banshobesire oku kunyîrha.» 44 Nyakasane ayumva omusengero gwâge.

45 Erhi bakola bali omu njira y’okuj’imuyîrha, Nyakasane azûsa enkengêro nyinja omu murhima gwa mwanarhabana muguma, izîno lyâge ye Daniyeli. 46 Ayakûza n’izu linene ade­ rha erhi: «Niehe ndi mwêru kwêru oku rnuko gw’oyûla mukazi!» 47 Olubaga lwahindamukira emunda ali, lwamudosa mpu: «Kwo kuderha kuci okwôla odesire?» 48 Oku bundi, Daniyeli ayimanga ekarhî kâbo, aderha erhi: «Bene Israheli, ka musirahire obûla mwamatwira oyûla mwâli w’Israheli okufa buzira kurhang’idôsa mwenene ngahi okuli kuli? 49 Kanyi mushubirhangira olubanja ekagombe bulya kunywerha bamunywerhîre.» 50 Oku bundi, olubaga lwagaluka dubaduba, abagula banacibwîra Daniyeli, mpu: «Yisha nawe rhuje ekagombe rhweshi, orhuyumvise bulya Nyamuzinda akuhire obukulu b’okutwa emanja». 51 Daniyeli anacibabwîra erhi: «Mubaye­gûle, ngasi muguma kulî n’owâbo, mbasambîse». 52 Erhi baba bamayûsibakûla haguma, Daniyelia nacihamagala owaburhanzi anacimubwîra erhi: «We muntu washosihaliraga omu bubî, ebyâha wakazâg’ijira mîra byamajaga byayulubu­ka.» 53 Wakazâg’itwa emanja kubî, wakazirhuma bahana abêru-kwêru n’okufungira abali omu bubî, n’obwo Nyakasane arhegesire mpu: «Orhahîra okatwîra omuntu mwêru-kwêru erhi omushinganyanya okufa». 54 Akaba wamubwîne, rhubwirage aha burhambi bwa murhi muci wamubonaga bo naye haguma?» Nyamulume anacishuza erhi: «Aha mutudu». 55 Daniyeli anacimu­bwîra erhi: neci, bunywesi bwâwe bwanakuheza; lola oku mîra malahika wa Nyakasane ahâbagwa obuhashe mpu bakutwemwo kabirhi». 56 Erhi aba amayus’irhegeka mpu bamuyegûle, arhumiza mpu balêrhe owâbo, anacimu­bwîra erhi: «Wâni iburha lya Kanani ci lirhali lya Yuda, iranga lyakurhebire n’amîru mabî gàhûsize omurhima gwâwe! 57 Ntyâla kwo wakazâgijirira bâli b’IIsraheli, obwôba bwàkarhuma bagwîshira na ninyu ci mwâli wa Yuda yehe a­rhalembîre obubî bwinyu. 58 Mbwîraga aha murhi muci wabagwârhiraga bagwîshîre haguma? Anacishuza, erhi: «Aha nshebeyi.» 59 Daniyeli amubwîra erhi: Nâwe wamanywerha okurhalusire na bulenzi bwâwe bwakuyîrha, bulya ma­lahika wa Nyamuzinda adwîrhe akulinga n’engôrho yâge mpu akuberemwo mpande ibirhi, akuherêrekeze. 60 Oku bundi, endêko yoshi yabanda akahababo, yakuza Nyamuzinda ociza abamulangalira. 61 Kandi, bakwâma balya bashosi bombi Daniyeli anayagîriza­gya erhi binwa byâbo by’obunywesi birhuma. 62 Acibagalulira galya mabî bàli balongîze omulungu wâbo. Ntyo banacibajirira nk’oku oburhegesi bwa Musa bwanalibudesire, banacirhegeka ababayîrha, ntyo omuko mwêru-kwêru gwàfuma olwôla lusiku. 63 Helkiyasi boshi na mukâge bakuza Nyamuzinda erhi o­kwôla kucira kwa mwâli wâbo Suzana kurhuma, kuguma n’iba Yowakimu n’abalungu bâge, bulya nta bubî bwabonekîne kuli ye. 64 Daniyeli akuzibwa bwenêne embere z’olubaga kurhenga agôla mango n’omu gandi mango gakulikiraga.

14

Daniyeli n’abadâhwa ba Beli

1 Erhi mwâmi Astiyâge aba amashimana b’ishe banyakwigendera ekuzi­mu^a, Sirusi w’e Persi ahàbwa obwâmi. 2 Daniyeli ali omu barhonyi ba mwâmi ye wanali wa lukengwa kulusha abandi boshi. 3 Abantu b’e Babiloni bajiraga omuzimu wâbo bakazâg’ikenga bwenêne ye Beli. Ngasi lusiku bakâg’imurherekêra ngega ikumi n’ibirhi za nshâno, bibuzi makumi ani na rhubindi ndarhu rhw’idivayi. 4 Mwâmi naye amukengaga bwenêne na ngasi lusiku akazâg’ija emunda ali aj’imuharâmya; ci Daniyeli yehe akaz’iharâmya Nyamuzinda wâge. 5 Mwâmi anacimubwîra erhi: Cirhuma weki orhaharâmya Beli? Daniyeli ashuza erhi: «Bulya ntaharâmya abazimu bajiragwa n’okuboko k’omuntu, ci mparâmya Nyamuzinda Ozîne, ye walemaga empingu n’igulu, ye onali mukulu wa ngasi ciremwa coshi.» 6 Mwâmi amubwîra erhi: «Ka weki orhabona bula oku Beli aba nyamuzinda ozîne. Ka orhabona ebi alya n’ebi anywa ngasi lusiku?» 7 Daniyeli acimwe­mwêsa ashuza erhi: «Orhacirhebaga woliha, mwâmi; Beli liri ibumba omu ndalâla na mushige omulinga e mugongo, nta mango asagilya erhi okunywa.» 8 Mwâmi, omu kukunira, ahamagala abadâhwa ba Beli anacibabwîra erhi: Akaba murhambwiziri ndi okazilya ebiryo by’enterekêro, mwafa mweshi na mukanyêreka oku Beli onabirya, Daniyeli anafe ebwa kuba amahemukira Beli. Daniyeli anacishuza Mwâmi erhi: «kwo binabâge ntyôla nk’okwo odesire.» 9 Abadâhwa ba Beli bàli makumi gali nda, buzira kuganja abakazi n’aba­na. 10 Mwâmi boshi na Daniyeli banacija omu ka-Beli. Abadâhwa ba Beli banaciderha mpu lola oku rhukola rhwahuluka rhuje embuga, nâwe we oyôla yagirwa nnawirhu, ojire bahire ebiryo n’idivayi livange omu ka-Beli kandi wanayigala olumvi onahire kwo enaniko y’ehigondo hyâwe. 11 N’irhondo sêzi oja munôla ka-Beli okashimâna ebiryo byoshi birhàlirwe na Beli rhunafe; n’akabirya erhi Daniyeli orhuderhîre eby’obunywesi, ye wâfà. 12 Bàli bama­nyire ehijira bakazâg’igereramwo idako ly’amêza, hirhanali himanyirwe, hyo bakazâg’iyombôkamwo, bayishe barhôle enterekêro zoshi. 13 Erhi baba ba­mâyus’ihuluka n’erhi mwâmi abà amayûs’idêkereza ebiryo embere za Beli, 14 Daniyeli arhegeka mpu abarhumisi balêrhe oluvu, banacilugalagaliza omu bululi boshi erhi na mwâmi yene adwîrhe abona. Kandi banacihuluka, bahami­ka olumvi banacihira kwo ehinanîzo hy’ehigondo hya mwâmi, banacigenda. 15 Erhi bubà bwàyizire, abadâhwa bàyongoberera omu nyumpa nk’oku bana­ komêreraga boshi na bakâbo n’abana bâbo balya bananywa byoshi. 16 Mwâmi anacizukiriza sêzi sêzi boshi na Daniyeli. 17 Anacidôsa, erhi: «Ka orhunanîzo rhuli rhugumaguma wâni Daniyeli?» Naye ashuza, erhi: «Neci woliha, rhuli rhugumagumà.» 18 Erhi bayûs’iyigula olumvi n’okulola oku mêza, mwâmi aha­magaza n’izù linene, erhi: Oli mukulu mushana Beli, nta bunywesi bukuba­kwo. 19 Daniyeli asheka anacihanza mwâmi mpu arhashubig’ija kuli kulusha. 14, 1: Eyi nshambâlo eyerikine kurhi okuharâmya banyamuzinda bw’obunywesi kurhabà kushi­ngânînc: Lola muli Bush 15-16. Anaciderha, erhi: «Lola oku idaho, ombwire ezira nshando ziri za ndi?» 20 Mwâmi anacishuza, erhi: «Namabona enshando z’abalume n’ez’abakazi n’e­ z’abana.» 21 Mwâmi omu kukunira bwenêne anacirhuma abagend’igwârha abadâhwa kuguma na bakâbo n’abana bâbo, banacimuyêreka omuhango bakazâg’igereramwo bakola baj’ilya ebiri oku mêza. 22 Anacirhegeka babani­gûza boshi, aha na Daniyeli olya Beli, naye amuvungunyula n’enyumpa yâge.

Daniyeli ayirha enjoka

23 Habaga n’enjoka nnene bwenêne, n’abantu b’e Babiloni bakazâg’iyike­nga nka muzimu wâbo. 24 Mwâmi anacibwîra Daniyeli, erhi: «Ka kandi wâde­rha mpu oyûla naye ali wa mulinga? Lola oku azîne, na kulya alya, ananywe: o­rhankaderha mpu arhali nyamuzinda ozîne, harâmya ye!» 25 Daniyeli ashuza, erhi: «Niono mparâmya Nyamuzinda bulya ye obà Nyamuzinda ozîne, eyira e­rhali nyamuzinda ozîne. Okalonza onyemêrere yagirwa mwâmi wabona oku nayîrha eyi njoka buzira ngôrho nîsi erhi karhi.» 26 Mwâmi anacishuza, erhi: «Nkuhire yo.» 27 Okubundi Daniyeli anaciyanka obulembo bwîru, n’amavurha n’obôya anacibidêkera omu mîshi àjiramwo emibumbuli miburunguse akaz’iyi­kweba omu kanwa k’enjoka. Erhi enjoka eyûs’ilya yafa. Daniyeli anacimu­bwîra, erhi: «Alaga oyu muharâmya!» 28 Abantu b’e Babiloni erhi bamanya o­gwôla mwanzi bagaya bwenêne banacihigira mwâmi. Banakaderha, mpu: «Mwâmi akola Muyahudi, mpu kali ashabwîre Beli, ayîrha n’abadâhwa abani­gûza.» 29 Banaciyisha baja emunda mwâmi ali banacimubwîra, mpu: «Orhuhe Daniyeli n’okalahira rhwakuyîrha rhunaherêrekeze enyumpa yâwe». 30 Mwâmi erhi abona kurhi bamugosire, banadwîrhe bahagaza, ayôboba, asezibwa oku­ baha Daniyeli.

Daniyeli akwêbwa omu bulumha bw’entale

31 Banacimukwêba omu bulumba bw’entale, anacibêramwo nsiku ndarbu. 32 Omwôla bulumba mwàli ntale nda, ngasi lusiku zakazâg’ihâbwa mirhumba ibirhi ya bantu na bibuzi bibirhi. Ci lero barhabahaga bici ezo nsiku mpu lyo zi­lya Daniyeli. 33 Muli agôla mango erhi omulêbi Habakuki àli e Yuda; erhi aba amarhega­nya empana n’omugati, abishana omu cirhimbiri mpu akola ashegula abadwi­rhe barhema emburbo omu mashwa. 34 Malahika wa Nyakasane anacibwîra Habakuki, erhi: «Ohêke ebyôla biryo e Babiloni, obihêkere Daniyeli omu bulumba bw’entale. 35 Habakuki anacishuza, erhi: «Yagirwa Nyakasane, ntishi e Babiloni ntanamanyiri obwôla bulumba ngabi buli.» 36 Okubundi malahika anacimugwârhira oku irhwe, amugwârhira omu mviri amuzurundukana aj’imu­dêkereza e Babiloni oku nyanya lya bulya bulumba yeshi anayisha ahumagira. 37 Habakuki anaciyâkuza, erhi: «Daniyeli, Daniyeli, yanka ebiryo Nyamuzinda akurhumîrel» 38 Daniyeli anaciderha, erhi: «Wamankengera, yagirwa Nyamuzinda, orhanalekêrera abakuzigira.» 39 Daniyeli ayimuka, anacirho­ndêra alya na malahika wa Nyakasane ashub’iyanka Habakuki amushubiza ho na halya emwâge. 40 Oku lusiku lwa kali nda, mwâmi ayisha akola al’ilakira Daniyeli; anacihika aha bulumba, anacilâba, abona oku Daniyeli abwârhîre. 41 Anacihamagaza n’izù linene, erhi: «Oli mukulu, Nyakasane Nyamuzinda wa Daniyeli na nta wundi Nyamuzinda ohaba okuleka we!» 42 Anacirhenza Daniyeli mulya bulu­mba. Arhegeka mpu balya bàli balonzize okumuyîrha babe bo bahira omwôla bulumba; oku banabakwêbamwo ntya, entale zabamaka zabafonfomera erhi na mwâmi banadwîrhe balola.

---

 ^a1.1 Omwâka gwa kasharhu kurhenga Yehoyakimu ali mwâmi gwàli mwâka gwa 606 embere Mwâmi Yezu aburhwe. Oku biyêrekîre obwâmi bwa Yehoyakimu, olole 2 Bam 23, 34; 24, 6.

 ^b1.2 Shineari: kwo kuderha cihugo ca Babiloni.

 ^c1.6 kuli kuderha omu cihebraniya: Daniel, Ananyahu, Mishael na Azariyahu

 ^d2.1 Ahanya-Kaldeya kwo kuderha ahala balya boshi bayishi obulenga bw’abafumu n’obw’aba­shonga.

 ^e2.28 Daniyeli arhangir’ihugûla ebìjiro byacizindig’igera, ebiyêrekîre amalibuko gàdwîrhwe n’ab’e Babeli; cikwône àcihugwîre ebya mîra, ebiyêrekire okulinda Omucunguzi n’okulinda obwâmi bwa Nyamuzinda hano igulu.

 ^f3.24 : Aha, lyo ishwinjiro ly’ebiyandisirwe omu lulimi lw’eciharameya, n’enkulikizi yayo rhuyilo­le oku mulonga gwa 91; 3, 24-90: Eyi myanzi erhali omu Bibliya y’e cihabraniya, cikwône ehugwirwe omu cigereki. Ekleziya yayirhôzire nka cigabi ca Bibliya.

 ^g3.33 kurhenga 3, 23 ho amandiko g’ecihebraniya gahwerîre, ebikulikire birhenzire omu LXX n’omu Vulgata, 3, 24-90, zo ndimi ibirhi ntanzi rhanzi ekleziya yakolesagya: cigereki n’ecilatini https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/biblia-hebraica-stuttgartensia-bhs/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 27 / 30001 / 39999/ch / 138c96519a5143023b5982092abde292 / (2.1.2021)

 ^h1.49 itanuru, rhwanaliderha cibêye, ndugurhira

 ⁱ1.98 eyi milongo 98-100 ehubusire omu Vulgata, https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/biblia-sacra-vulgata/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 27 / 30001 / 39999/ch/c457b0c946dfbde2fcb38de957e66906 / (2.1.2021)

 ^j4.24 Ebishingânîne, kuli kujira ebijiro by’obushinganyanya, kwo kuderha burhabâle oku bakenyi.

 ^k4.27 Aga mandiko gayerekîne gurhi mwâmi agwerhe obucîbone burhagwerhî Iugero. Ecihugo ca Babiloni càli cibonekîne nka lwiganyo lukulu lw’igulu. Cikwône càkasherêzîbwe dubaduha. Olwo lwiganyo Iuli lwakuyêrekana okugayaguzibwa kw’obucîbone bwâge. Obo bucîbone. babuhu­rhaza.

 ^l5.25 Eno mwirhu kwo kuderha oku ebyo binwa biri bya bwalagale.

 ^m7.1 Olole Mal 13, 1-18. .

 ⁿ7.9 Omushosi: liri izîno lya kulonza okuderha Nyamuzinda. Barhôzire olwo lwìganyo bulya yene ye Nyamubâho, na ye wanayôrhe ensiku n’amango.

 ^o7.10 Ebyo hitahu hyo byàli hiyandisirwemwo ebijiro by’abantu, kwo kuderha aminja n’amabî g’abantu (Lul 56, 9; Mal 3, 16; Eze 13, 9; Maf 3, 5; 20, 12….

 ^p7.13 Mwene omuntu: Kwo kuderha oku oyo abonaga aligwerhe enshusho y’omuntu. (Erhi rhwankalola omu citabu ca Ezekiyeli, rhwanabona oku kanjikanji omulêbi anahamagalwe omu izîno lya «mwene omuntu» Eze 2, 3; 3, 1. 3. 4. 10. 17… ). Omu kushimba ebilôrho bya Daniyeli oyo w’enyanya bwenêne, anaba ye lulya lubaga lw’abata­gatifu (Dan 7, 14. 27). Buzinda na buzinda, olwo luderho «mwene omuntu» lwaba erhi ludesire omucunguzi (Mt 8, 20). Na ntyo Yezu alukolesize omu kulonza okuciderha yene.

 ^q7.25 : Mwâmi Antiyokusi arhegeka Abayahudi mpu bashimbe idini n’akalamo k’Abagereki.

 ^r8.2 : Suza, ciri cishagala ciguma cinene c’omu cihugo c’aba Persi. Ulayi, Iuli lwîshi luguma lwa mw’eco cihugo.

 ^s8.9 : Cihugo cinjinja: kwo kuderha Palestina-Israheli.

 ^t8.2 : Suza, ciri cishagala ciguma cinene c’omu cihugo c’aba Persi. Ulayi, Iuli lwîshi luguma lwa mw’eco cihugo.

 ^u8.9 : Cihugo cinjinja: kwo kuderha Palestina-Israheli.

 ^v10.13 : Mikaheli, Mi Ka EL: Kwo kuderha «Ndi oyumanîne na Nnâmahanga, ndi oli aka Nnâmahanga».

 ^w11.28 : Okulagânana kwimâna: kwo kuderha lubaga lwishogwa.

 ^x11.30 Abalekaga endagâno nyimâna: Baligi Bayahudi balekaga idini lyabo, bagend’ishimba idini ly’Abagereki.

 ^y12.2 : Abayahudi ba mira bwenêne, barhamanyaga oku ahàfîre bacifùke. Ebitahu y’Endagâno ya Mîra biyigîrizize oku bufûke bw’abafîre, biri bisungunu. Ci, ecitabu ca Daniyeli, ciri clguma muli ebyo biyigîrizize bwinjinja obufûke bw’abafîre (Rhulole muli 2 Mak 7, 9. 14; Bush 2, 23; lz 26, 19).

 ^z12.13 Omu cihebraniya-Arameyo, ho ecitabu ca Danieli cihwera aha. Ebigabi n’emilogo yalibuzire omu LXX, Bibliya ya Cigereki y’omu myâka 400 embere za Kristu, byarhozirwe n’abalenga omu Daniel w’ecigereki n’omu Vulgata ya Jerome, muntu murhanzi rhanzi wahindulaga Bibliya yoshi kurhenga Cihebraniya kuja omu cilatini; alamaga aha Betelehemu myâka 400 enyuma za Kristu: https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/septuagint-lxx/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 27 / 120001 / 129999/ch / 4171bdb086d6b2113705ccc095ed63ed / (1.1.2021).Omwo LXX na muli Vulgata mwo abalenga barholire: Dn 13: olubanja daniyeli atwiraga Suzana; Dn 14: Daniyeli àyirha enjoka y’omuzimu Beli ànayemeza mwâmi w’e Babiloni oku Nyamuzinda Ozîne aba muguma dolodolo; mwâmi arhegeka oku abamushiga boshi bakaharâmya oyo Lungwe muguma yene; https: / /www.academic-bible.com/en/online-bibles/biblia-sacra-vulgata/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle / 27 / 140001 / 149999/ch/ef44ebe2c8dd99fe09a5e2019b6e885d / (2.1.2021). Bulya Abayahudi bali burhe bw’okubona Abaroma babashabire aka-Nyamuzinda omu mwâka 70 enyuma za Kristu, erhi bakola bajira olukalaba lw’ebitabu bya Bibliya omu mwâka 90 enyuma za Kristu, bahambalikanya Abaroma n’Abakristu, barhôla ebitabu bicigwerhe emyandiko omu cihebraniya byône. Ntyo balahira ebirhenzire omu LXX, nka 1Mak; 2Mak; Bush; Burhimanya M Sira; Baruki na Yuditi

 ^a1.1 14, 1: Eyi nshambâlo eyerikine kurhi okuharâmya banyamuzinda bw’obunywesi kurhabà kushi­ngânîne: Lola muli Bush 15-16.

HOS – – Bible en mashi du Congo

HOZEYA

Enshokolezi

Hozeya aburhiragwa omu cihugo c’omwami w’emwêné (lsraheli). Arhangiraga okuyigîriza amango ga Mwâmi Yerobwami wa kabirhi (783-743) embere ly’okuburhwa kwa Kristu, amango gonênè Omulébi Amosi ajàga ayigîri­za. Hozeya agendêrera okuyigîriza amango g’abâmi balondaga Yerobwami.

Hozeya ayanka Cameri nka mukâge anamuzigira bwenêne. Cikwône oyo mukazi amugayisa erhi kulama kubi kwâge kurhuma. Okwo kurharhumaga Hozeya amugayaguza, agendêrera okumuzigira. Enyuma lya myâka minji, mukâge acîrheganya okugaluka emwa Hozeya. Hozeya amuyankirira n’omurhima gw’obuzigire.

Akalamo k’omulêbi Hozeya lubà lwiganyo lw’okuyumvikana kwa Nnâmahanga na Israheli. Olwo lwiganyo luyêrekîne oku Nnâmahanga azigiraga olubaga lwâge lwishogwa. Olwo lubaga lwamugayisa; cikwône Nnâmahanga arhalekaga okuluzigira ensiku zoshi; aluhana lyo alugulula omu bworhere bwinja analugalulira obushagaluke bw’obuzigire burhanzi.

Hozeya akalihire kulusha abarhegesi bw’olubaga, abâmi n’abadâhwa bakulu. Okuharâmya ensanamu kurhenga muli ago mabî goshi. Aka Amosi, Hozeya agayaguza bwenêne obulyâlya n’okulibuza abantu.

Abandi balêbi, nka Yehezekiyeli na Yeremiyahu bakulikira Hozeya omu kumanyisa kurhi Nnâmahanga n’olubaga lwâge lw’e Israheli balagananaga. Endagâno Mpyahya n’Abakristu barhanzi bashimbire olwo lwiganyo omu kuyumvikana kwa Kristu n’Ekleziya yâge.

EBIRIMWO

1. Obuhya bwa Hozeya kwo kuderha kurhi: cigabi: 1-3

2. Ecâha n’obuhane bwa lsraheli: cigabi 4-13

3. Israheli agalukira Nyamuzinda, Nyamuzinda amuyankirira kandi: cigabi 14

1

Izîno ly’ecitabu

1 Akanwa Nyakasane abwiraga Hozeya, mugala wa Beri, oku ngoma ya Yoziyasi, ya Yotamu, ya Akazi n’eya Ezekiyasi^a, bami b’e Yuda, n’oku ngoma ya Yerobwamî, mugala wa Yowash, mwami w’Israheli.

I. Obuhya bwa Hozeya n’ihwe lyâbwô

2 Omurhondêro gw’akanwa ka Nyakasane, omu kanwa ka Hozeya. Nyaka­sane àbwîra Hozeya, erhi: «Genda, yanka omukazi w’embaraga n’abana b’e­mbaraga, bulya ecihugo ciko!a ca bya nsbonyi byône byône, caleka Nyamuzi­nda. 3 Anacigenda obwo, ayanka Gomeri, mwâli wa Diblayimu, anacibà izîmi, aburha mugala. 4 Nyamuzinda amubwîra, erhi: «Yirika-ye izîno lya Yizreeli, bulya hindi hitya hyône nahana enyumpa ya Yehu kwa gulya muko bàbulagaga aba Yizreeli, na ntyo mperêrekeze obwâmi bw’enyumpa y’Israheli. 5 Olwo lusiku nâvunira omuherho gw’Israheli omu lwa Yizreeli. 6 Nyamukazi àrhôla kandi izîmi, aburba mwâli. Nyamuzinda amubwîra, e­rhi, «Yirika-ye izîno lya Bashombe, bulya nkola nashomba enyumpa y’Israheli nta kuciyibabalira.^b 7 Ci nâbabalira enyumpa ya Yuda yoki, nnambacize muli Nyakasane, Nyamuzinda wâbo. Arhali muherho erhi ngôrho, erhi bîrha, erhi biterusi, erhi banyakulwîra oku biterusi bo nâbacizamwo.»^c 8 Bashombe ànena amônka, nnina arhôla erindi izîmi, aburha murhabana. 9 Nyamuzinda aderha, erhi: «Yirika-ye Lurhali-Lubaga-Lwani, bulya murhali lubaga lwani nani ntali Nyamuzinda winyu.»^d

2

Omu nsiku zâyisha

1 Bene Israheli bâluga nka mushenyi gw’omunyanja, gwo gurhaganjwa gu­rhanagerwa. Ahâli h’okucikaderhwa: «Murhali-Lubaga-Lwâni», bâkaziderhwa Bene-Nyamuzinda Ozîne. 2 Abana ba Yuda n’ab’Israheli balungana^e, bâbà na mwâmi muguma, bânagandâza kurhaluka olubibi lw’ecihugo câbo bulya lwâbà luhamu olusiku lwa Yizreeli. 3 Bwiragi bene winyu, erhi: «Lubaga lwâni», na bâli binyu, erhi: «Musîmwa»^f.

Obuhane n’obucîyunjuze bw’ishanja oku bubaraga

4 Muhêke nyoko lubanja mumusambîse^g. Bulya arhaciri mukânie, nâni ntaciri iba. Aleke obubaraga bwâge, arhenze obugonyi omu cifuba câge. 5 Akabâ nanga namugendêsa bushugunu, mmujire nk’olusiku àburhagwa, nâmushushîsa obwerûle, namujira nk’idaho lyûmu, mmuyirhe n’enyôrha^h. 6 N’abana bâge ntacibalonza bulya bali ba bubaraga. 7 Neci, nnina yàbîre mbaraga, owababurhaga àcîhemwîre; àderha, erhi: «Nâkulikira abalume bâni, bo bampa omugati n’amîshi, emishangi n’emipira, amavurha n’ecinyôbwa.»ⁱ 8 Co cirhumire nkola nafuka enjira yâge n’olûrhe, nâziba enjira yâge abule ihulukiro. 9 Akulikire abîra bâge, ci arhabahikekwo; abalonza arhacibabone. Buzi­nda aderhe, erhi: «Nkola nashubira emwa ibanie murhanzi, bulya nàli mwinja mîra kulusha buno.» 10 Arhamanyaga yehe oku nie nakâgimuhà engano, amamvu mahyahya n’amavurha, nie namuhâga obuhirhi bw’amasholo n’ensaranga^j, byo akagirhumikiramwo Baali!

11 Co cirhumire, nkola nâshubiyanka engano yâni omu mango gâyo, n’ama­mvu gâni mahyahya amango gâgo, nâmunyaga emishangi n’emipira yâni abwisiremwo obushugunu bwâge. 12 Na ntyo mmuyêrekane n’enshonyi zâge emwa abîra bâge, na ntâye wacimuntenza omu ikumi ly’eminwe. 13 Nârhenza amasîma gâge goshi, ensiku nkulu zâge, emyêzi yâge mihya­hya, eSabato zâge, n’emirimbo yâge yoshi. 14 Nahererekeza enkoma zâge n’amalehe gâge akâgilimbira, mpu: «Balume bâni babimpâga.» Nâbijira bulambo ensimba zâkâyâbukiramwo^k. 15 Nâmuhana oku nsiku za Baali, ezi akagimurherekêramwo, àkola ayambi­rhe engolo n’amagerha. Niehe anyibagira! Kanwa ka Nyamuzinda.

16 Co cirhumire !ero nkola namurhebêba, mmuhêke omu irungu^l, 17 nshambâze omurhima gwâge. Kurhenga aho mmugalulire enkoma zâge n’olubanda lwa Akori, muhango gwa bulangalire, ashuza lero nk’ama­ngo aciri mugêngere n’amango arhengaga omu cihugo c’e Misiri^m. 18 Olwo lusiku lero, -kwo Nyakasane adesire-, wanderha, mpu: «Ibanie», orhacinderhe mpu «Baali wâni»ⁿ. 19 Narhenza amazîno ga ba Baali omu kanwa kâge, barhakanaciderha ago mazîno bundi. 20 Olwo lusiku, nâjira kuli bo eciragâne haguma n’ensimba z’emuzirhu, e­nyunyi z’emalunga n’ebiyandala oku idaho; emiherho, engôrho, n’ebîrha, nâbivuna mbikage omu cihugo, nâmujira adêkerere n’omurhûla. 21 Nâkuyanka lwoshi ensiku zoshi, nâkuyanka omu bushinganyanya n’omu irhegeko, omu buzigire n’omu bwonjo. 22 Nâkuyanka omu bwemêzi, ntyo omanyîrire Nyamuzinda.

23 Mw’olwo lusiku, – kanwa ka Nyamuzinda, – nâshuza omu mpingu, nabo bashuze omu igulu. 24 lgulu lyâshuza omu kulerha engano, amanvu mahyahya n’amavurha, nabo bashuze e Yizrceli. 25 Nâmujira ishwa limîre omu cihugo, nâbabalira Bashombe, nabwîra Lu­rhali-Lubaga-Lwâni, nti: «We lubaga lwâni», naye anshuze, erhi: «Nyamuzinda wâni».

3

Okushubîrira omukazi mubî, ihwe ly’obwonjo bwa Nyamuzinda wâni

1 Nyamuzinda ashubimbwîra, erhi: «Genda kandi, ozigire omukazi ozigi­rwa n’iba n’obwo eri mbaraga, nka kula niono Nyakasane nzigira bene Israheli n’obwo bàshizire abandibandi banyamuzinda, basîma n’ebitumbura by’emizabibu birherekêrwa abazimu. 2 Nanacigendirhôla mukanie obwo, nahûna mikabûlè ikumi n’irhanu ya nsaranga na nkuluba ndarhu za ngano^o. 3 Nanamubwîra, nti: «Wabêra hano mwâni nsiku nyinji !ero, onaleke obu­shungu bwâwe. Nta kuyinjibana wundi mulume, nani nâjira ntyo emund’oli.

4 Kwo binali abantu b’Israheli bâyorha nsiku nyinji buzira mwâmi n’abarha­mbo, buzira nterekêro n’ibuye ly’emahêro, buzira ciru na efodi na terafimu. 5 Buzinda bwenêne bashubigaluka emunda Nyakasane ali, bayêrekera emwa Nyamuzinda wâbo n’emw’obûko bwa Daudi mwâmi wâbo. Omu nsiku zâyisha balongereza n’obukenge obusù bwa Nyakasane n’ebinja Nyakasane ahâna.

4

II Amaligo Israheli ajizire n’obuhane ayishirigahabirwa

Obubî bwabonekana hoshi

1 Muyumve akanwa ka Nyamuzinda, bene Israheli, bulya Nyamuzinda ali lubanja haguma n’abantu b’ecihugo. Omu cihugo, murhaciri mwikubagirwa, nta buzigire, nta kucimanya na kukenga Nyamuzinda. 2 Ci birha n’obunywesi, kunigana n’enshombo, bugonyi n’obulyâlya, kuyiîrhana ene n’irhondo. 3 Na ntyo ecihugo ciri omu mishîbo, n’abantu bamwo boshi bahosire, ciru n’ensimba z’emuzirhu n’enyunyi z’oku nkuba, ciru n’enfi z’omu nyanja ziherêrekire. Obulyâlya bw’abadâhwa 4 Ci kwône ntaye wajaga lubanja, ntâye wasambaga. We mudâhwa we nshimbire. 5 Ohirimire mâshi, ohirimire budufu, n’omulêbi ahirimire haguma nâwe, na ntyo nkola nâyirha nyoko. 6 Olubaga lwâni lufirire okubula obumanye. Bulya w’oyo wakabulire obumanye, nkolaga nakukaga omu budâhwa bwâni; wayibagîre e­ nyigîrizo za Nyamuzinda wâwe nkolaga nayibagira abana bâwe. 7 Boshi oku banali banjirire ebyâha, irenge lyâbo nâlihindula nshonyi. 8 Ebyâha by’olubaga lwâni bwo bwigusi bwâbo, n’amabî gâlwo go baha­rhira. 9 Ci omudâhwa naye nâmujira kuguma n’olubaga; nâmuhanira olugendo lwâge, nâmulyuza ebijiro byâge. 10 Bâlya, ci barhâyigurhe, bâjira obubaraga ci barhaburhe bana; bulya balesire Nyakasane bacihira ornu by’enshonyi. Enterekêro ya Israheli eri nterekêro ya banyamuzinda bw’obwihambi 11 Obugonyi n’amamvu irhwe biheza. 12 Olubaga lwani lunagendilaguza emw’enshushano y’omurhi. Cihimbi ca karhi cilufuliìlira emyanzi, bulya omurhima gw’obubaraga gwabaha­bwîre, balesire Nyamuzinda wâbo bashimba obubaraga. 13 Oku busôngerwe bw’entondo kwo barherekêrera, oku rhurhondo kwo bayôkera entûlo zâbo, idako ly’emirhi y’emishebeye, emitudu, n’­ enterebinta, mpu ho hali ecihôho. Co cirhumire, akaba bâli binyu ziri mbaraga, akaba bâlikazi binyu bali bagonyi, 14 Ntâhane bâli binyu oku bubaraga bwâbo, ntâhane balikazi binyu oku bugonyi bwâbo, bulya nabo bonene eburhambi bacîyegiìlire n’e­mbaraga, barherekêre haguma n’entazi.

Yuda na Israheli barhondwa

15 Akaba oli mbaraga, wâni Israheli, Yuda yehe amanyage obubî. Mu­rhajâga e Gilgali, murhasôkeraga e Bet-Avena^p, murhacigashaga, mpu: «mbotumirha Nyamuzinda». 16 Bulya Israheli aciyêrekîne nka cigamba, kurhi Nyamuzinda akacimuyàâbulira nka mwana-buzi omu bulambo bugali? 17 Efrayimu anywanîne n’abazimu, omuleke. 18 Ngasi hali endalwe ho balâla, barhishi n’oburhali bûbaraga, abarhambo bâbo, enshonyi lyo irenge lyâbo. 19 Empûsi yabakurubukana omu byubi byâyo, enshonyi zâbabumbira aha mpêro zâbo.

5

Abadâhwa, abarhamho n’ab[qmi bo b0hezize olubaga

1 Muyumve, mwe badâhwa yumvirhizi wâni nyumpa y’Israheli, nyumpa ya mwâmi rhega okurhwiri, mwe balanzi b’amarhegeko; bulya mwabîre murhego aha Mispa, kêshe karhege oku Tabora. 2 Bàyongobîre omu kuhabuka, niehe, nkolaga nabahana boshi. 3 Nyishi Efrayimu, na Israheli arhacinyifulisiri, neci, Efrayimu wàbîre mbaraga, nâwe Israheli wàhemusire. 4 Ebijiro byâbo birhankacibayemêrera bagaluka emwa Nyamuzinda wâbo, bulya omurhima gw’obubaraga gubasêzize, barhaciyishi Nyamuzinda. 5 Obucîbone bw’Israheli bumudwîrhe lubanja; amabî g’Efrayimu gamukulumbize na Yuda naye âhirima akàbo. 6 Bahêka ebibuzi n’empanzi zâbo mpu bajilonza Nyamuzinda ci ba­rhâmubone: àbarhenzirekwo! 7 Bàlenganyize Nyakasane, bàburha abana b’omu ifunze. Olekage ensiku nkulu zâbo zibaherêrekeze bon’amashwa gâbo.

Ebîrha by’abaguma

8 Mubûhe omushekera e Gilbeya, muhume omu ihembe e Rama, mubande endûlù e Bet-Avena, muhuluze Benyamini. 9 Efrayimu ayônwa olusiku lw’obuhane, namâderha okunali oku mashanja g’lsraheli. 10 Abarhambo ba Yuda kwo bali nka bantu bahama olubibi, nkolaga nâba­rhulirakwo obukunizi bwâni nka mîshi. 11 Efrayimu ali mulabarhe, aluyazire, bulya akulikîre abazimu. 12 Kwo nkola nayôrha kuli Efrayimu nka nnindi na nka mpêshe oku nyumpa ya Yuda.

Okunywâna n’amahanga kuli busha

13 Efrayimu erhi àbona obubî bwâge, n’Israheli erhi àbona ecibande câge, Efrayimu ajiyinjibana Asuru, Yuda arhuma, entumwa emw’omwâmi mukulu, ci kwône arhamufumye mweshi, arharhenze ecibande cinyu. 14 Bulya nâbà ntale kuli Efrayimu, mwana wa ntale oku nyumpa ya Yuda, niono, kudârhula nadârhula, nnancigendere, mpêke n’omunyama gwâni, na ntâye wagunyaga. 15 Neci, nkolaga nâcishubirira aha mwâni, kuhika bamanye oku bali babî, banalonze obusù bwâni; bâcinnonza omu bulagirire bwâbo.

6

Okugalukira Nyamuzinda kurhajiraga nsiku

1 Yishi rhugaluke emwa Nyamuzinda, Ye warhujaganulaga ye wânarhufu­mya; Ye wârhushûrhaga, ye wânarhuba ebibande birhu. 2 Hano kugera nsiku ibirhi ârhugalulira obuzîne, oku lwa kasharhu ârhuyinamule rhunamubêreho. 3 Rhumanyîrire Nyamuzinda, rhumulongereze, okuli rhwâmubona, âyisha emwirhu nka lumè, nka kula enkuba mpangûka ebombêza idaho. 4 Kurhi nakujira wâni Efrayimu? Kurhi nakujira wâni Yuda? Obuzigire bwinyu kwo buli nka citù ca lwikungu lwa sêzi, nka lumè lurhalegama. 5 Co carhumire mbatwa bihimbi n’abalêbi, mbayîrha n’enderho z’ekanwa kâni; 6 bulya buzigire nnonza, ci arhali nterekêro, bumanye bwa Nyamuzinda ci arhali ntûlo^q.

Amabi ga mira n’aga buno g’Israheli

7 Ci bôhe bene Adamu bàvunyire eciragâne, aho bannenganya. 8 Galaadi ciri cishagala ca bishumûsi, ciyunjwîre muko. 9 Kula ebishungu bicîfulika, omurhwe gw’abadâhwa gudwîrhe gwayîrha omu njira y’e Sikemi; okuli, olugendo lwâbo nshonyi nkulu. 10 Ebi nabwîne e Beteli, birhankaderhwa: yo Efrayimu ajirira obubaraga, yo Israheli ahemukira. 11 Ci kwône nawe Yuda, nkubîkîre byawe bitya, hano nshubiyimânika olubaga lwâni.

7

1 Oku ndwîrhe nti nafumya Israheli, amabî ga Efrayimu, gamaciyêrekana, n’obwengûza bwa Samâriya; bunywesi bwône bwône, ebishambo bi­dwîrhe byabera enyumpa, n’embuga elumîre bishungu. 2 Barhacidesiri omu murhima gwâbo oku ncikengîre obubî bwâbo. Ci kwône ebijiro byâbo bibagosire, biri embere zâni. 3 Bwenge bwâbo bashagalusamwo mwâmi, na bulyâlya bwâbo ba­shagalusamwo abarhambo. 4 Ci kwône boshi bali bagonyi. Bali badûrhu nka masiga g’omuduzi w’emi­gati wagatwanîrc anagaleka kurhenga aduzire obuntu kuhika bwalinda burhundugurha. 5 Badûndaguzize mwâmi n’abarhambo omu mamvu, naye yene ayinjibana emihera, 6 omu bulâlya bwâbo, omurhima gwâbo guli mudûrhu nka cîko, obudufu bwoshi erhi obukunizi bwâbo buli iro, sêzi buyâke nka ngulumira. 7 Boshi badûrhubîre nka cibêye, balyîre babishi abatwî b’emmanja bâbo. Ntyo, abâmi bâbo boshi bahwîre, ntâye wanyakûzize.

Israheli afire n’okunywâna n’amahanga

8 Efrayimu akomerîne n’amashanja g’ihanga, Efrayimu buli buntu bu­rhaniolagwa. 9 Abanya-mahanga bàmulîre emisi arhanîshi. Irhwe lyâge lyasheshusire mvi, arhanakuyishi. 10 Obucîbone bw’lsraheli bumudwîrhe lubanja; barhanagalusiri emunda Nyakasane Nyamuzinda wâbo ali, ciru bakamulongereza kwo kunyi mw’ebyo byoshi. 11 Efrayimu ngûkù mpwinja, erhagwerhi irhwe; bahamagîre Misiri, bàjîre omu Asuru. 12 Bagende, aha bankaja nâbarhega akeshe kâni, nâbamanula nka kanyunyi k’emalunga, nâbahana oku mabî gâbo.

Okurhavuga omunkwa n’obuhane bw’lsraheli

13 Buhanya bwâbo bulya bànyasire. Bahungumuke bulya banyabîre. Oku ndi nti nabacungula, badwîrhe bannywerhera. 14 Barhalaka n’omurhima gwoshi emunda ndi, amango bayâmira aha ba­gweshîre; balakira engano n’amamvu mahyahya gône, ci kuli nie, bwabiranyi bwône. 15 Nabayigîrîze nanabahà amaboko mazibu, ci enkengêro zâbo nshombo kuli nie. 16 Bashizire obusha bayôsire nka muherho murhebanyi. Abarhambo bâbo bahwêra oku ngôrho, erhi lulimi lwâbo lubî lurhuma, babashekera omu cihugo c’e Misiri.

8

Obiba empûsi, ayishisârûla omulaba

1 Bûha omushekera. Nka nyunda, obuhanya bwamacihunika oku nyumpa ya Nyamuzinda^r w’Israheli, bulya bàvunyire eciragâne câni, banakabu­lira irhegeko lyâni. 2 Ciru bakayâma, mpu: «Mâshi Nyamuzinda w’lsraheli, rhukumanyire.» 3 Israheli àkabulire aminja, lero omushombanyi amuhâbwa.

Ishabâbè omu Samâriya n’okukaziharâmya akanina k’amasholo

4 Bâcihîre abâmi, ci kwône buzira okundôsa. Banayîmike abarhambo, ci kwône buzira okummanyîsa. Banarhôle ensaranga zâbo n’amasholo, bajiremwo abazimu. Bwo bulyo bwinja bw’okubaheza! 5 Mwe bantu b’e Samâriya, aka kanina kinyu k’amasholo, ntakalonza, mwanzukize obukunizi. Bene Israheli, kuhika mangaci mwayôrhe bouzira kutumula? 6 N’obwo we Israheli! Nako akanina kâwe, mubumbi wàkajiraga, karhali nyamuzinda. Okuli, akanina ka Samâriya kabunduka kajônjolekane. 7 Kulya kuba mwarhwezire empûsi, mukolaga mwasârûla omusirûla: e ngano yinyu erhajekwo muhuli. Nk’oku omugani gudesire, mpu: «E­ngano buzira muhuli, erhajira nshâno». Na ciru gwankajakwo cempara-mîno z’emahanga zo zâgulya.

9

Olubaga lwa Nnâmahanga lukolaga lwâheza byoshi

1 Orhacîshingaga, Israheli, orhacîmogaga nka bapagani; bulya walesire nyamuzinda wâwe mpu oshimbe obubaraga, wàsîmire oluhembo lw’a­ mabî omu ngo zoshi z’engano. 2 N’oli engo, n’oli omukenzi birhabayiguse, amamvu mahyahya ga babuli­kira. 3 Barhacihêre omu cihogo ca Nyamuzinda, Efrayimu ashubira e Misiri, n’e Asîriya balyâyo ebiryo by’okubahumânya. 4 Barhâcidubule amamvu mpu barhûla Nyamuzinda, barhâcimuhe nterekêro, omugati gwâbo gwâbà nka mugati gwa mishîbo, ngasi ba­nkagulyakwo boshi bahumâne, bulya omugati gwâbo guli gwâbo bône­ne, gurhâhêkwe omu nyumpa ya Nyamuzinda. 5 Kurhi mwâjira amango g’olusiku lukulu^s, olusiku lukulu lwa Nyamuzinda? 6 Bo abo bakola ebwa kuhêra: Misiri âbayankirira, Menfisi âbabishe, obuhirhi bwâbo bw’ensaranga, nshenga yabuyîmamwo, enyumpa zâbo zijamwo olûrhe. Okurhonda abadahwa kwamâlerhera omulebi nya­mmanja.

Okumanyisa oku buhane barheganyîbwe

7 Ensiku z’obuhane zayishire. Ensiku z’okucîhôla zino. Israheli ayumve! «Omulêbi ali musirhe!» Neci nkaba bulya ecibî câwe ciri cinene, obuhane bwâluga, 8 n’omu nyumpa ya Nyamuzinda wâge, yabîre ntambala. Omujà-bulâbi wa Efrayimu ali haguma na Nyamuzinda wâni, ye mulêbi, ye badwîrhe ba­rhega emirhambikiro omu njira zoshi n’omu nyumpa ya Nyamuzinda wâge. 9 Babîhire lwoshi nk’omu nsiku za Gibeya; Nyamuzinda akengêra obubî bwâbo, âbahanira ebyâha byâbo.

Obuhane oku mabi ga Baali-Peori

10 Kula amalehe gabà omu bwerûle, kwo nàshimanaga Israheli; kula irehe lirhangiriza ly’ecanda liyôrha, kwo nàbonaga basho; ci kwône bôhe bahika aha Baali-Peori, barhangira okukâjira eby’enshonyi, banahi­nduka bikabulirwa nk’enzigi yâbo. 11 lrenge lya Efrayimu lyabalala nka kanyunyi: nta kuciburha, nta kucibà izîmi, nta kuciyâlala. 12 Ciru bakabà n’abana, nâbahurhula embere bakule; neci buhanya bwâbo erhi nankabaleka. 13 Efrayimu kwo nàmubonaga nka Tiri, murhwere omu bulambo, cikwône abana bâge abahêkera omubâzi. 14 Akaba kukwânîne habè obuhane, Nyakasane, buhi bâhâbwa? Bakâbo obahindule ngumba, bayume amabêre.

Obuhane oku mahi ga Gilgali

15 Obubî bwâbo bwoshi bwabonekeraga aha Gilgali, ho nabashomberaga. Bijiro byâbo bibî byàrhumaga nabakûla omu nyumpa yâni, nta buzigire ncigwerhe kuli bo; abarhambo bâbo bàli bâbiryanyi. 16 Efrayimu ali oku idaho, emizi yâge myûmu, barhâciyânekwo malehe. Ciru bankaciburha abana, nâyirha irene ly’enda yâbo. 17 Nyamuzinda wâni abakabulira, bulya barhamuyumvagya, bâbà mihabuka ekarhî k’agandi mashanja.

10

Okushâbwa kw’empêro z’abazimu b’lsraheli

1 Israheli lwàli lukoma lunagîrîre, lwakàgirhengamwo malehe manji. Oku amalehe gâge gal’iluzire, kwo aluzize n’empêro zâge. Oku ecihugo câge calihirhire, kwo ahirhizize n’amabuye gâge g’empêro. 2 Aba bantu bali banywesi kuhika aha nsholo y’omurhima gwâbo. Ba­kolaga bâbarhula omuzigo gw’obubî bwâbo. Nyakasane âshâba e­mpêro zâbo, avungunyule n’amabuye gâbo g’empêro. 3 Ago mango lyo baderha, mpu: «Rhurhajira mwâmi, bulya rhurharhînya Nyamuzinda; ci kwônene, omwâmi bici arhujirira? 4 Binwa oku binwa, cihango ca bunywesi, biragâne. Ci olubanja batwirîrwe lunagîrîre nka mburho mbî malingo g’amashwa. 5 Bene Samâriya badwîrhe bageramwo omusisi oku kanina k’e Bet­ Avena; neci, olubaga lwâko lwàkajirire emishîbo. Obwo bakahêsi­re, karhacibaliko, bacîshingirageko, eryo irumbi mpu badâhwa! mîra bagûkiraga kulî nako. 6 Nako kône kahêkwa e Asuru ntûlo oku mwâmi mukulu. Efrayimu âbona enshonyi, Israheli âgwarha ebusù oku muzimu wâge. 7 Samâriya akunungusire. Omwâmi wâge hikola hyasi enyanya ly’amìîshi. 8 Empêrero z’amabî zâshâbwa, câha c’Israheli: emishûgi n’enyûrhe zâmera oku mpêrero zâbo. Go mango bâkâbwîra entondo, mpu «Mu­rhufûnike», n’orhurhondo, mpu: «Murhuhirimirekw».

Israheli asârûle ehi arharhwezire

9 Kurhenga ensiku za Gibeya, wàjizire ebyâha, lsraheli. Barhalekaga. K’ebîrha, birhahike oku babî bali e Gibeya? 10 Nkola nâj’ibahana, amashanja gâbalundûkirakwo, buhane bwa bîrya byâha byâbo bibirhi. 11 Efrayimu yàli ndaku etwîre bwinja, yàsîma okuhama omu ngo; ci niehe, nkolaga nâyihira olukoba omu igosi, nâkanika Efrayimu, Yuda aje âhinga, Yakobo aje âkulula enfuka. 12 Murhwêre emburho y’obushinganyanya, musârûle emyâka y’obuzigi­re; muhinge amashwa mahyahya: bulya gakola mango g’okulonza Nyakasane, kuhika ayishimmuyigîriza obushinganyanya. 13 Ci kwône mwahinzire amabî, mwasârûlamwo obulyâlya, mwalya irehe ly’okurhebana. Bulya walangalîre cbiterusi byâwe, obunji bw’aba­lwî bâwe, 14 entambala ekolaga yâzûka omu bishagala byâwe, emyûbako yâwe mizibu-zibu ekola yashâbwa; nka kulya Shalmani ashabaga Bet-A­rbeli olusiku lw’ebîrha, amango omuzîre afira oku bana bâge. 15 Ntyo kwo Beteli akukolîre oku bubî bwâwe burhakaderhwa; bwali­ngicânûla, oleke wâbona oku bajira mwâmi w’Israheli.

11

Nyamubâho alyûza abakengulaga obuzigire abayêrekaga

1 Amango Israheli àciri kabonjo, nàmuzigira, nahamagala mugala wâni kurhenga e Misiri. 2 Ci kwône oku nàbahamagala bôhe bacinyegâlakwo; barherekîre ba Baali, banayôkera abazimu enterekêro. 3 N’obwo niene nàyigîrizagya Efrayimu okugenda, nakâmugwârhira oku kuboko, ci barhayumvagya oku kwàli kubalera. 4 Nakàbarhogoza, nakàbashishiriza n’obuzigire; kuli bo kwo nàliyôsire nka kula omulezi w’akabonjo akazikanûnugurha omu irhama, na­ kaziyûnamîra emunda ali nàmuhà ebi àlya. 5 Barhâshubire omu cihugo c’e Misiri; Asuru ye wâbà mwâmi wâbo. Bulya bàlahlre okugaluka emunda ndi, 6 engôrho yâzungula omu bishagala byâbo, yâherêrekeza, yâcîzanza omu nyumpa nzibuzibu, bubî bwâbo burhumire.

Nyamubâho aba wa lukogo

7 Olubaga lwani lwalwala obugoma; badwîrhe bashenga Baali, ci kwône arhabazùse. 8 Efrayimu, kurhi nankakulcka, kurhi nakuhana, Israheli? Kurhi na­ nkakujira aka Adma, nkujire nka Seboyimu? Omurhima gwama­ npindamuka omu cifuba, obulà bwamànjuguma. 9 Ntàciyuklriza obukunizi bwâni, !ero ntacishàbe Efrayimu, bulya udi Nyamuzinda, ci ntali muntu ekarhl kawe, ndî yo Mwìmàna, ntàyi­ she n’oburhe.

Okurhenga e luhungo

10 Abàlilulizîbwe bayishire bashimbire Nyakasane, naye àja àlumba nka ntale; neci, àlumba, n’abana bâge bayishe bashagamusire kurhenga ebuzikiro bw’izûba. 11 Bârhenga e Misiri nka kanyuyi na nka ngûkù, omu cihugo c’Asuru, nâbadêkereza omu nyumpa zâbo obwo, kwo Nyakasane adesire.

12

Olubaga lurhebanyi kurhenga aha canjo

1 Efrayimu ampundikîre obunywesi, n’enyumpa y’Israheli oburhebanyi^t. Ci Yuda Nyamuzinda acimumanyire, kwo banamuderha mpu luba­ga lwa Mwimàna. 2 Efrayimu àyigusire empûsi, n’empûsi y’ebushoshôkero bw’izûba yo akulikire; àyushwîre obunywesi n’obulyâlya: banywânîne bona A­sîriya, badwîrhe bârhûla Misiri amavurha.

Obuhane kuli Yakobo na Efrayimu

3 Nyamuzinda ali lubanja bona Israheli, âjirira Yakobo nk’oku n’obwo­rhere bwâge bunali, âmugalulira nk’oku ebijiro byâge binali. 4 Kurhenga omu nda ya nnina asigula mukulu wâge, erhi àbà musole, aàlwisa Nyamuzinda. 5 Alwîsa Malahika anamuhima, àrhoza emirenge, àhûna obwonjo. Amushimânaga aha Beteli, n’aho ho Nyamuzinda àmuderhekezagya. 6 Neci, Nyamubâho Nyamuzinda w’Emirhwe, Nyamubâho lyo izino lyâge. 7 Wehe, galuka emwa Nyamuzinda wâwe, langa obuzigire n’obushinga­ nyanya, onalangalire Nyamuzinda wâwe ensiku zoshi.

Obuhubu n’obuhane bw’lsraheli

8 Kanani afumbirhe eminzâni y’oburhebanyi, asîma okuyungunganya. 9 Efrayimu àdesire, erhi: «Neci, nkola mugale, nàlundisire obuhirhi.» Ci kwône ntâco câmusigalira kuli ebyo byoshi, bulya àjizire amabî.

Okulangalira okubabalirwa

10 Nie Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, kurhenga omu cihugo c’e Misiri. Nakuhândìsa kandi omu mahêma, nk’omu lusiku lw’okushimânana. 11 Nàbwira abalêbi, nàyushûla amalêbi, n’abalêbi bo bâderha-mwo emi­gani.

Kandi Nyamubâho ashubiba burhè

12 Galadi bwabire bubî bwône nabo, bali banywesi; e Gilgali bakazi­rherekêra empanzi; co cirhumire empêro zâbo zâbà nka nnundo ya mabuye omu ishwa. 13 Yakobo ayâkira omu ishwa ly’Aramu, Israheli âjishigira omukazi, akaziyâbula amasô mpu lyo abona omukazi. 14 Ci kwône, oku kanwa k’omulêbi, Nyamuzinda âyinamula Israheli e Misiri, âlangwa n’omulêbi. 15 Efrayimu akuniza bwenêne Nyamuzinda, Nyakasane wâge âmuba­rhuza omuko gwàbulajisire. Nnawabo âmugalulira ebijàci byâge.

13

Obuhane bw’okuharâmya abazimu

1 Erhi Efrayimu àderhaga akanwa, kàli ka kuyôbohwa, àli mukulu omu lsraheli, ci kwône àjira amabî haguma na Baali, kwabà kufà. 2 Na buno kandi byâha balimwo, badwîrhe bàbumba ensalamu omu nsaranga zâbo, bo bazimu b’obukengêre bwâbo; mukolo gwa babu­mbi ebyo byoshi. Erhi bànaderha, mpu: «Mubarherekêre.» Abantu badwîrhe bàjikânunugurha orhunina. 3 Co carhuma bâbà nka lwikungu lwa sêzi, nka lumè lurhimangikala, nka hyasi hiyehûkanwa n’empûsi omu ngo, nka mugi gwahuluka omu kabonezo.

Obuhane bw’okurhavuga omunkwa

4 N’obwo nie Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, kurhenga omu cihugo c’e Misiri, orhishi wundi Nyamuzinda kuleka nie, na kuleka nie, nta wundi Muciza. · 5 Nàkulîsize omu irungu, n’obwo cihugo ca bwerûle. 6 Nàbahîre aha bakerera, banayigurha; erhi bàbà bamâyigurha, omu­rhima gwâbo gwàcîbona lero nayibagira. 7 Co cirhumire nyôrha nka ntale kuli bo, nka ngwî oku burhambi bw’e­njira, nakâlingûza: 8 Nâcihunika liguma kuli bo nka mpunga onyazirwe abana, nâbashenyula ensholo y’omurhima, aho nâbashayagula nka ntale nkazi; e­nsimba z’emuzirhu z’abatwa bihimbi.

Okuyûrha kw’obwami

9 Israheli, k’orhacishabûka obu? Kàli nie burhabâle bwâwe. 10 Ngahigi omwâmi wâwe ali, akurhabâle? Abarhambo b’emwâwe bâkufungire? balya wakâgiderha, mpu: «Mpà-nâni omwâmi n’aba­rhambo.» 11 Omwârni nàkuhîreye omu burhe, n’omu burhe nkunyazire ye.

Okuherêrekera kwa Efrayimu kwo kunahali

12 Obubî bwa Efrayimu buli bugobeke, ecâha cage ciri cibikirîrwe bwi­nja. 13 Emikero y’izîmi^u emuzûkîree ci omwana ciri cinganyi; akola ahisize cemyezi, ci arhârhenga omu nda ya nnina. 14 Ka nâbarhenza ekuzimu? Ka nâbaciza oku lufù? Lufù we, ngahi cihûsi wâwe ali? Nn’ekuzimu we, ngahi ibala lyâwe liri? Olukogo Lu­mpwîre ebusù. 15 Ciru Efrayimu ankagandâza ekarhî ka bene wâbo, empûsi ya Nyamuzinda yâyinamuka omu irungu, yâganya enshôko zâge, yâyùûmya amaliba gâge, yâherêrekeza ecihugo câge n’ebinja byâco byo­shi.

14

1 Samâriya àhanwa, bulya àjizire obwabiranyi kuli Nyamuzinda wâge. Bakumba omu ngôrho, orhubonjo rhwâbo rhwâhinagwa, bakâbo bali mazîmi bâbwagûka enda.

III. Okugaluka n’okushubirhona kwa Israheli

Israheli agaluka omu bwira bwa Nyamuzinda

2 Galuka, Israheli, emwa Nyamuhaho, Nyamuzinda wâwe, bulya bubî bwâwe bwàkusârhazagya.

3 Ocìyikire ebinwa, oshubire emwa Nyamuzinda. Omubwire, erhi: «O­rhenzagye ngasi hibî, orhôle ngasi hinja, àhâli h’empânzi, rhwaku­rhûla akanwa kirhu^v.

4 Asuru ârharhucize, rhurhâcishone oku biterusi, rhurhakanaciderha nti Nyamuzinda wirhu, obushanja bw’amaboko girhu^w, bulya emwâwe yo enfûzi ebona olukogo.

5 Nâfumya obugoma bwâbo nâshubibazigira n’omurhima gwoshi; bulya obukunizi bwâni bwahwîre kuli bo. 6 Nâbà nka lumè kuli Israheli, âkulirira nka bwâso bwa liliya, âliha emizi nka nshebeyi y’e Libano.

7 Orhummerêra rhwâge rhwâgandâza, âbà mwinja nka mugavu gw’eLi­bano.

8 Bâgaluka babwarhale aha cìhòho câni, bâyêza engano yâbo, bâgwîka olukoma, lwarhengamwo amamvu minja nka g’e Libano.

9 Efrayimu, lushangi luci ociri mwe n’abazimu? Ndwîrhe nâmuyumvi­rhiza nânamulola. Kwo ndi nka nshebeyi enagîrîre, nie ntumire wâyêrakwo amalehe.

Akarhonde karhafà oku bulembo

¹⁰ Indi mwirhonzi ayumve ebyo binwa?

Wa bukengere abihire omu marhwiri?

Enjira za Nyamuzinda ziba nnungêdu.

Abashinganyanya banazigeremwo bwinja,Ci abanyabyâha kusârhala bazisârhalamwo

---

 ^a1.1 Enfarasè n’ecigereki byabahingwîre aga mazîno: עֻזִּיָּ֥ה UZIYAH; יֹותָ֛ם YOTAM; אָחָ֥ז AHAZ; YEHIZKIYAHU יְחִזְקִיָּ֖ה

 ^b1.6 Bashombe: kwo kuderha oyu barhabêre bwonjo.

 ^c1.7 : Ebyo binwa eri nyushulo y’abashimbûlizi ba Hozeya emunda bàli lubungo enyuma ly’okuhimwa kwa Samâriya.

 ^d1.9 Oku ago mazîno ganali asharhu gayerekine obukunizi bwa Nyamuzinda. Lero obwonjo bwage bwamahwa.

 ^e2.2 Olwo lusiku abana ba Yuda n’ab’Israheli bahimana bashenshagane ecihugo na ntyo barhe­nge omu buja.

 ^f2.3 Lero gakola mazîno minja garhaciri nka agali muli 1, 6 na 1, 9.

 ^g2.4 Muhêke nyoko lubanja mumusambîse: emwa Abalêbi, okuhêkana lubanja bwàli bwo­rhere: 4, 1; Iz 3, 13; Mik 6, 1; Yer 2, 9. Ahà, Nyamuzinda ye ohêrhe olubaga lwâge lulalahi luba­nja.

 ^h2.5 : Omu bihugo by’ebushoshokero bw’izûba erhi bahanaga omukazi banamuleka bushugunu: Eze 16, 37-39; Iz 47. 2-3; Yer 13, 22; Nah 3. 5; Mal 17, 10. 2. 7: Oyo mukazi ashushanyîbwe n’ecihugo c’Israheli. Obuhirhi bwa Kanani bwarhumaga Israheli ahirima omu câha (10, 1; 13, 6) bwâhirigirha: 4, 3; 5, 7; 13. 15.

 ⁱ2.7 : Abalume bâni, bo banyamuzinda bw’obunywesi b’e Kanani.

 ^j2.10 : Ebyo byoshi byakagikolesibwa omu kulonza okuha Baali irenge.

 ^k2.14 : Olukoma n’amalehe: cimanyiso c’omurhûla n’obushagaluke kurhondêrera amango ga Salomoni (1 Bam 5. 5).

 ^l2.16 : Amango gw’olubungo, oluhaga lwaheza obworhere bw’akalamo k’omw’irungu (Am 5, 25; Hoz 12, 10). Erhi Israheli aciri mwana (Hoz 11, 1-4) arhalimanyire banyamuzinda b’ihanga lya bene. Akagishîmha Nyamuzinda wàli omu citù (Hoz 2, 16-17; Yer 2, 2-3).

 ^m2.17 2, 17: Lubanda lwa «Akori» luganjirwe omu mbanda ziba hofi na Yeriko ziyêrekire omu ndalala y’ecihugo, mwo bakagijirira ebijiro bigalugalu birhasimisa Nyamuzinda: Yoz 7, 24-26. lzîno ly’olwo lubanda kwo kuderha: lubanda lwa buhanya (Bac 7. 26) lwâyishibà muhango gwa lulangalire, bulya lwâhinduka njira ya kuja omu cihugo citagatifu.

 ⁿ2.18 : Baali: kwo kuderha «Nnawirhu» ntyo kwo ba nyamuzinda b’e Kanani bakagiderhwa.

 ^o3.2 : Hozeya agalula engulo Gomeri aliamagulwa emunda omulume wâge wa kabirhi ali. Eci­ twîro c’eyo ngulo ciyumanîne n’ecitwîro c’omuja (Lub 21, 32; Lev 27, 4).

 ^p4.15 : Bet-Avena: nyumpa ya bubî: câha. Lir’izino lya kugayaguza Beteli; n’obwo Beteli eri nyumpa ya Nyamuzinda.

 ^q6.6 : Lola 2, 21; 2, 22; Am 5, 21; 1 Sam 15, 22. Hoz 14, 3 adesire oku oburherekêre bushingânîne kuli kugaluka emwa Nnâmahanga.

 ^r8.1 : Obuhanya bwamacihonda: 9, 15; ahâla, enyumpa ya Nyamuzìnda karhali ka-Nyamuzinda ci cihugo c’amalaganyo.

 ^s9.5 : Olusiku lukulu lurhakagerera omu lubungo bulya kukwânîne ociyêrekane embere za Nnâmahanga (Lub 23, 16).

 ^t12.1 : Okuhundikira owundi obunywesi n’oburhebanyi; kwo kuli kumubwîkira olwibo e busù, kumurheba lwoshi lwoshi, anali asinza.

 ^u13.13 : Emikero y’izîmi eyêrekîne obuhanya burhezire olubaga (Yer 6, 24; 22, 23; Iz 26, 17; 66, 6-7). Buhanya Nyamuzinda abarhumîre lyo bahinduka omurhima: na ntyo barhondêre akalamo ka­ hyahya.

 ^v14.3 : Binwa bya kuhllna obwonìo. ci bìrhalî bya kurhûla enterekêro: 6, 6.

 ^w14.4 : Okukabulira enshusho babinjaga n’amaboko gabo kuli kuyêrekana oku obulangalire bwaho burhaciri oku misi ya Asuru n’omu marhwâli g’abasirika n’ebiterusi byalikola biri ahâli ha Nyamuzinda Mucunguzi wâbo: 8, 9; Iz 30, 1-5; 31, 1-3.

JOL – – Bible en mashi du Congo

YOWELI יואל

Enshokolezi

Ecitabu ca Yoweli cayandikagwa omu mwâka gwa 400 embere ly’okubu rhwa kwa Kristu. Cirhumanyisa obworhere bw’omulala gw’Abayahudi enyuma /y’okurhenga elubungo e Babeli: barhàgwerhe mwâmi, bàcisêza omu buyemêre bwâbo. Yoweli akolesa engerêrezo n’ebinwa by’abandi balêbi ba mîra, bwenêne bwenêne Ezekiyeli na Abudiya.

Yoweli ayâliza okuyandagalirwa kw’olubaga lwoshi lwa Nnâmahanga n’Omûka gwâge. Amango gw’Omucunguzi, obulêbi bwâge bwarhangira okuyunjula kurhenga amango Mùka Mwimâna ayandagaliraga Entumwa za Kristu, olusiku lukulu lwa Pentekoste lurhanzi. Petro Mutagatifit ayish’iderha ebinwa bya Yoweli omu nyigîrizo zâge (Ebj 2, 16-21). Yoweli ali mulêbi w’obuciyûnjuze. Ahûna abantu mpu bacishalise banakaz’ishenga bulya obwo buciyûnjuze bw’okuli. Bwayish’ija omu liturjiya y’Ekleziya omu mango ga Kwarezima.

Ecitabu c·’omultbi Yoweli cimanyisa kurhi enzige zasherêzagya ecihugo ca Yuda bwenêne. NNyamubâho ayâkuza analangâliza oku obuhanya bwâhwe n’oku ecihugo cagaluka omu bworhere hwinja. Cishambala kurhi Nyamubâho ânatwire amashanja olubanja na kurhi Nyamubâho na Israheli banayime lwoshi.

EBIRIMWO

1. Obuhanya: okusherêra bwenêne kw’ecihugo n’enzige: c. 1,2-3,5

2. Amashanja gatwirwa olubanja: c. 4,1-17

3. Obufulûle: okucungulwa kwa Yuda: c. 4,19-21

1

1 ‘Ebi biri binwa Nyakasane àderhesagya Yoweli, mwene Petuweli.

I. Obuhanya bw’ enzige

Emirenge y’oburhè oku cihugo

2 Murhege okurhwiri mweshi bagula b’ecihugo, mufukûle amarhwiri ginyu mwe bantu b’e Yuda! Ka mwàrhenzir’ibona kwa bene oku omu mango ginyu, erhi amango ga bashakulûza binyu? 3 Mukushambâlirage abana binyu, n’abana binyu nabo bakubwîre abana bâbo, nabo abana bâbo bakubwîre iburha lyâbo. 4 Ngasi ehi akashôlero kàsizize omu myâka, hyâlìbwa n’enzige^a; ehi enzige zisizize hyâlibwa n’ebizindêre; ehi ebizindêre bisizize, hyâlìbwa n’amahanzi. 5 Tulûki, munalake mwe balalwe. Mwe banywi b’amanvu muvugumule emirenge kuli ogu mukenzi gw’amamvu g’ecikànga: murhakàcigalabu­lakwo. 6 Bulya ababisha barhêzire ecihugo câni, bali banji na ntwâli; amîno gabo nka ga ntale; orhubwâjigo rhwâbo nka rhwa nnina w’entale. 7 Banyônîre ishwa^b. Bankundulîre emburho bazishangula, bazivungunyula amashami, n’ebibabi byahonga. 8 Mubande endûlù ak’omuhya-kazi oli omu mishîbo^c alakira omulume oci­shuba amurhôla dubaduba. 9 Nta burherekêre^d oli obw’engano, oli obw’idivayi bucidwîrhe bwalerhwa omu ka-Nyamuzinda. Co cirhumire abadâhwa bali omu mishîbo, bo bajira omukolo gw’okurhumikira Nyakasane. 10 Ebishagala birhaciyimbwamwo akantu; obudaka buli omu mishîbo, bulya emyâka yahagwîrwe, nta mamvu, amavurha gahezire. 11 Mwe bahinzi mujâge omu mirhanyo; mubande endûlù mwe bakomâ b’ez’emizabibu: nta ngano, nta ntônyi ya murhobo gwa mizabibu, nta ciru entônyi nguma y’amavurha mahyahya. 12 Enkoma zahûzire, amashwa gajâmwo ecalânda, emyungu, emirehe n’ebijumbu, emyâka yoshi yayûmire. Ngasi masîma goshi gazimûsire omu bantu.

Omulali gw’okucîshalisa n’okuyakûza Nyakasane

13 Mwe badâhwa, yambali sunzu, muyakûze omu mirenge. Mwe barhumisi ba Nnâmahanga, muyishe, mugeze obudufu bwoshi muli sunzu. Bulya nta burherekêre bucidwîrhe bwalerhwa omu ka-Nyamuzinda^e, oli oburherekêre bw’engano, oli oburherekêre bw’idivayi. 14 Mwe bagula, mubwîre abantu boshi, murhegeke bacishalise, bajire olusiku lukulu omu ka-Nyamuzinda winyu. Muyakûze Nyamuzinda^f. 15 Loli oku olusiku lwa Nnâmahanga luyiruka, luyishire nka cizombo, nka câhirà carhenga emwa Nyamuzinda-Ogala-byoshi. 16 K’ebiryo birhârhuhirigirhaga omu masù, harhaciri masîma n’omwishingo omu ka-Nyamuzinda. 17 Emburho yàmiragwa yayûmîre omu malongo^g, enkuluba ziri bumu bumu, enguli zâshâbwa bulya murhacibà bici nta mahemba gaduga obuntu. 18 Yumvi oku ebishwêkwa bidwîrhe byalumba! Amasô g’enkafu gadwîrhe gahabuka omu malambo, gaja eyi n’eyi, erhi kubula aha gâkerera ku­rhuma, ciru n’ebibuzi ekola mihorhà.

Omusengero gw’omulêbi

19 Nnâmahanga, w’ono ndwîrhe nayakûza, bulya ecihugo cahìre mabira, emirhi yoshi yasingônosire. 20 Ebishwekwa byoshi byajongire omu masu gâwe, bulya enyîshi zoshi zaganyire, ecihugo cahya mabira^h.

2

Okuhuluza oku lwa-Nnâmahanga

1 Mubûhe emishekeraⁱ omu Siyoni^j, mubande orhuhabâbo oku ntondo nta­gatifu. Mugeremwo omusisi mwe bantu mweshi, bulya olwa-Nnàmaha­nga lwayishire, bulya luli hofi. 2 Lusiku lwa mwizimya n’olwikungu, lusiku luyunjwîre bitù n’omwizizi^k. Nka kula lukula arhanda emashinji, ntyo kwo engabo y’abantu yâpamuka erhasâg’ibonekana bundi, erhakanacibonekana ciru n’eligu­ma.

Okurhêrwa n’enzige

3 Embere zâbo, muliro, enyuma zâbo, nayo muliro. Ecihugo kwo ciri embere zâbo nk’ishwa lya Edene, enyuma zâbo ekola mpinga bwamwa! Ntâco câbafulumuka. 4 Eyo ngabo kwo eri nka biterusi, ababishonyirekwo baja babicinagiza^l. 5 Emidindiri yâbo nka ya mpanzi; baja bacimoga oku ntondo, balaza nka ngulumira ya muliro omu mushûshu gw’ecanda, cigamba ca ngabo ya balwî bakeresire n’amatumu. 6 Omu kubona ntyo, ebihugo bamârhoga n’obwôba, boshi bageramwo o­gwa nyegenye. Obusu bwahinduka. 7 Eyo ngabo yamâcinîka nka ntwâli zajilwa, yamagamaga oku byôgo, ngasi muguma gwâge mukâba^m. 8 Ntâye wasûnsunika wâbo, ngasi muguma n’enjira yâge, bacîkanika ekarhî k’emyampi buzira kushandabana. 9 Barhêra ecishagala, bacînika oku byôgo, bashonera oku nyumpa, bashe­shereramwo nka bishambo.

Okubonekerwa kw’olusiku lwa Nyakasane.

10 Amango ayisha, igulu lyâgeramwo omusisi, amalunga gadirhimane. lzûba n’omwêzi bijemwo omwizizi, n’enyenyêzi zizime. 11 Izù lya Nnâmahangaⁿ lyâyumvikane, ashokolire engabo zâge, bulya abamulwira bali banji, bulya ajira obuhashe bunji n’oku adesire kwo kunaba; Iuli lukulu olusiku lwa Nyamuzinda, lwa kuyôbohya, na ndi wankamuja emalanga?

Gakola mango g’okugaluka emwa Nyakasane

12 Gaciri mango g’okugaluka emunda ndi, kwo Nyakasane, adesire. Okwo mukujire n’omurhima gwinyu gwoshi: mucishalise, mulake munanyakûze. 13 Arhali myambalo yinyu yo musharhulage, ci murhima gwinyu gwo mu­kwânîne okuhindula. Neci, galuki emwa Nyakasane bulya ali mwonjo na mwinja, analegame omu kukaliha, ci mubidu omu kuhâna obwonjo, arhanakwirirwa mabi. 14 Kwankanaba anankahindwîre omuhìgo gwâge, anakuyunjuze mugìsho^o. Okubundi obwo, olerhere Nyamuzinda entûlo z’engano n’ìdìvayî. 15 Mubûhe omu mushekera e Sìyoni, muderhe bacishalise, bajire olusiku lukulu. 16 Muhamagale abantu, mulerhe engabo yoshi, mulâlike^p olubaga. Muhama­gale abashosi, mulerhe abana bacìri oku ìbêre lya bannina. Omu­ hya-mulume ahuluke omu mwage, n’omuhya w’emiramba arhenge omu kâ-buhya, boshî bazûke, bayìshe. 17 Kurhenga aha luso^q lw’aka-Nyamuzìnda kuhika aha luhêrero, abadâhwa ba Nnâmahanga bamulakire, bamubwîre, mpu: «Orhubabalire, mâshi Yagìrwa, obabalire olubaga lwâwe; orhabonese omwîmo gwâwe nsho­nyi, gulek’ishekerwa n’amashanja. Ka wâleka amashanja gakâderha, mpu: «Ngahi aligi olya Nyamuzìnda wâbo?»

Okuhwa kw’obuhanya: Okucunguka.

18 Nyakasane âyagalwa n’ecihugo câge, âcibera lukogo, âbabalira n’olubaga lwâge. 19 Nyakasane âshuza, âbwìre olubaga lwâge, erhî: «Lola oku namâku­rhumira engano, idivayi n’amavurha mahyahya. Wâyigurha, ohimbe. Ntakanacilonza abantu bakushekere erhî bakurhindibuze. 20 Abashombanyi bâwe bakayisha enyanya^r, nnambagalule, mbajûce oku ntuli n’oku manga. Ababashokolire nâbahirika omu nyanja ebwa bu­shoshôkero bw’izûba. Emirhumba yâbo yakaz’iyûdûkamwo akabayo kalumira omu cihugo coshi. Ntyo kwo bahungumuka balya boshi bàku­jirire amabî.»

Obulebi bw’ebiryo binji

21 Mwe bantu, murhacìyôbohaga, musîme munacishinge, bulya Nyakasane akozire eby’enkwira. 22 Ninyu, mwe nsimba z’erubala, murhaciyôbohaga, obuhasi bwamezire, emirhi yayanyire amalehe, emizeti n’emizâbîbu bijagalîre malehe. 23 Ninyu, mwe bantu b’e Siyoni, shamambiri n’omwishingo, musîme muli Nyakasane, bulya obushinganyanya^s bwâge burhumire, ammuhîre e­nkuba, aniesize enkuba mpangûka omu mango gâyo, nk’oku byànalî burhanzi. 24 Enguli ziyunjwîre ngano, orhubindi rhwabulajika mavurha n’irivayi lihya­hya. 25 «Nammurhengize galya mango g’enzige n’amahanzi n’ebizindêre, zirya ngabo zâni nali mmurhumîre nti zimmuyônere emyâka yinyu. 26 Mwâlya, munayigurhe oku munalonzize, munaharâmye Nyamuzinda wi­nyu okola ebirhangâzo binji. Olubaga lwâni lurhakacibona nshonyi. 27 Lyo mumanya ntyo oku nie ndi ekarhî k’lsraheli, nie Nyakasane Nyamuzinda winyu, ci nta wundi Nyamuzinda. Nanga, nta mango olubaga lwâni lwâcibone nshonyi^t.

3

Amango mahyahya n’olusiku lwa Nyakasane

Nyakasane abulagira Mûka wâge oku bantu boshi

1 Enyuma ly’aho, nâdubulirakwo^u ngasi muntu Omûka^v gwâni. Bagala binyu na bâli binyu bakaz’ilêba, abashosi binyu bakaz’ilôrha ebyâbà, n’emi­sole yinyu ekaz’ibonekerwa. 2 Mw’ezo nsiku, ciru n’abaja n’abaja-kazi, nâbadubulirakwo Mûka gwâni. 3 Nâshub’ijira ebirhangâzo^w emalunga n’en’igulu, muko, muliro n’ecitù c’o­mugî.» 4 Izûba lyâshuba mwizizi, n’omwêzi guhinduke nka muko, embere Olusiku lwa Nyakasane luyishe, Lusiku luhamu lwa kujugumya! 5 Ngasi yeshi wâshenge izîno lya Nyakasane, oyo ye wananafulumuke. Nk’oku Nyakasane aderhaga, oku ntondo ya Siyoni kwabà abafulumu­sire, n’aha Yeruzalemu habà aba Nyakasane ahamagalire^x okulama.

Olubanja lwa Nnâmahanga oku mashanja

Cigabi ca 4 omu BHS ciciri ca 3 omu WLC

1 Muli ezo nsiku, nâshubiza Yuda na Yeruzalemu^y omu bworhere bwâge bwa burhanzi, kwo Nyakasane adesire. 2 Nâshubûza amashanja g’ihanga, ngayandagalize omu lubanda Iwa Yoza­fati^z. Ho nagajikiza lubanja kw’ebi gajirire olubaga lwâni lw’Israheli: balushandâzire omu mashanja g’ihanga banagabâna ecihugo câni. 3 Abantu bâni babagabânyire, babayesha cigole, abanarha-bana babahi­ndula mbaraga, n’abana-nyere bakaz’ibaguza mamvu bananywa. 4 Kwâgo kwâgo, mwe bishagala bya Tiri na Sidoni, bici mwandonzakwo? Ninyu mwe bihugo by’Abafilistini, ka mulonzize okucihôla kuli nie? Mumanyage, mukalonza mpu mwagereza okucihôla kuli nie, bwo na buno nammushangula amarhwe^a. 5 Mwarhôzire ensaranga zâni n’amasholo gâni, obuhirhi bwâni bwinjinja bwoshi mwazigulira emwinyu, mwajihira omu ngombe z’abazimu binyu. 6 Abasole b’e Yuda n’ab’e Yeruzalemu mwabaguza bujà emw’abantu b’e Yavâni^b mpu mubayâse ecihugo câbo. 7 Lero nkolaga nâbahamagala eyo munda mwàbagulîze, n’obwo buhanya bwoshi nâbudekereza oku irhwe linyu. 8 Bagala binyu na bâli binyu nâbaguliza bene Yuda, nabo babagulize Abasabeyi^c babà omu cihugo c’ekuli bwenêne. Ntyo kwo ndesire niono Nyakasane.

Okuhamagalwa kw’amashanja

9 Abantu boshi^d mubabwire ntya: Mucìrheganye oku matabâro. Hamagali entwâli, bayishe barhereme. 10 Mutule engôrho n’ebyuma binyu, emigushu yinyu mujiremwo amatumu^e, engonyi ederhe, erhi: «Ndi ntwâli.» 11 Bangâduki, nâyisha, mwe bihugo rhubibikînwe, mutwe akacâma hala. (Nnâmahanga, yandagaza entwâli^f zawe). 12 Mucîmoge, mwe lubaga, muyinamukire omu lubanda lwa Yozafati, bulya mwo nâbwarhala, ntwîre amashanja goshi olubanja. 13 Murhemage, mwayêzize, muhûle, munakande, emikenzi, enkuluba, byayunjwire. 14 Musiribulire mula lubanda lw’olubanja, bulya Nnâmahanga aling’itwîra olubanja omu lubanda lw’emihigo^g.

Olusiku lwa Nyakasane

15 Izûba n’omwêzi byabîre budufu, enyenyêzi zazima. 16 Nyamuzinda alumbîre e Siyoni, izu lyage liyumvikîne kurhenga e Yeruza­lemu, empingu n’igulu byageramwo omusisi. Ci kwône Nnâmahanga aba lwâkiro lw’olubaga lwâge, mpenzi y’abana b’Israheli. 17 Ho mwâmanyire oku nie Nyakasane Nyamuzinda winyu, obà e Siyoni, ntondo yâni ntagatifu. Yeruzalemu habà hantu hatagatifu^h, ebigolo bi­rhakacihalabarha.

Okushub’igaluka kw’obwami bw’lsraheli

18 Muli olwo lusiku entondo zahulula mamvu mahyahya, n’amarha oku rhu­rhondo. Emmanda za Yuda zoshi zahululamwo amîshi. Omu nyumpa ya Nnâmahanga mwarhenga enshôko yanywêsa akabanda ka Akasiyaⁱ. 19 Misiri abà cihugo cihehêrere, na Edomu yacîbêra mpinga bwâmwa, bulya abo bantu barhindibuzize bene Yuda, bàbulaziremwo muko munji gw’abêru-kwêru. 20 Ci kwônene Yuda ayûbakamwo ensiku zoshi, na Yeruzalemu agandâze iburha oku lindi. 21 Nâcîhôlera omuko gwabo, ntakalembera^j amabî, na Nyakasane agandika^k aha Siyoni.

---

 ^a1.4 Eco cinwa ciyêrekire enzige zàrhêraga ecihugo. Ebiryanyi by’emburho bigwerhe mazìno ani emw’Abahabraniya: gazam, yeleq, hasîl, arbeh. Arbeh lyo izino balug’ikolesa; kwo kuderha «mukunduzi».

 ^b1.7 Bazivungunyula: omu Cihabranìya, aho bahadesire ntya: «okuli, àmuyunula, anamubâge».

 ^c1.8 : Ako kanwa k’omulêbi kabwizirwe abana ka mishîbo: sunzu gwo mwambalo gw’emishîbo n’obucîyûnjuze emw’Abayahudi.

 ^d1.9 : Oburherekêre (lola muli Lev 2) n’obugashânize bwa ngasi lusiku kwàlî kurherekêra ebihi­ngwa omu ishwa: nshâno, mamvu, mavurha. Lola muli Lub 29,38-42; Mib 28,3-8.

 ^e1.13 : Muyishe omu ka-Nyamuzìnda (lola 2,17).

 ^f1.14 : Murhegeke: ko kuderha mucêse, mushuke, murhenze ebyâha. Guli mulâliko gw’okucîyûnjuza n’okushenga nk’oku omu 2,12-13. 15-17; lola Yon 3,5-9.

 ^g1.17 : Ako kanwa karhayumvikini bwinja, kuli kuderha nkaba oku emburho barhwêraga e­rhameraga.

 ^h1.20 : Mabira erhi mulìro, lola 2,3 n’engulumira: cimanyiso ca canda cikali, lola Am 7,4.

 ⁱ2.1 : Mishekera: mishekera na ngoma «duba duba» za matabâro abayâka bayâke, obuhane buli hofi, lola Iz 18,3; Hoz 8,1; Yer 4,5; 6,1. Kandi neci, omushekera n’engoma bibà bya kulâlika kwa kurherekêra, lola Mib 10,2-10; Yow 2, 15; ntyo kwo bayish’ilâlika enshimânano nkulu y’ab’isho­ gwa, aha lusiku luzinda lw’igulu, lola Iz 27,13; 1 Ts·4, 16-17; 1 Kr 15, 52.

 ^j2.1 – 2, 1-11: Okuhuluza: emirongo 1-11 eshubirire okuderha okurhêrwa n’enzige nka kuno ngabo ya balwi ntalindirwa, lola 1,15: Olusiku lwa Nyamuzinda.

 ^k2.2 : Mwìzizi: nk’enzige zihundire ecihugo zinasike izûba, gube mwizimya. Lola Maf 9,2. E­ngabo: Omu Cigereki, badesire: «nka kula lukula, kwo edwîrhe yarhanda engabo»; omu Ciha­braniya: «nka kula lukula arhanda,

 ^l2.4 : Babicinagiza: enzige kwo zihârhula nka biterusi (nfarasi); kwo ziri nka balwî bashonyire bulibirha oku nfarasi, lola Nah 2,4-7,11; 3, 2-3. 15-17, ornu nsiku zafulûlwa buzinda.

 ^m2.7 : Mukâba: omu Cigreki, n’omu buhindule bwa Vulgata, badesire: «kuyahuka» (nta kuyahu­ka); omu Cihabraniya, baderha: «kugwarhana» (nka kula enjuci zisimbana haguma).

 ⁿ2.11 : lzù lya Nnâmahanga: mukungulo n’omulazo, lola 4,16; Lub 19,16+; Amo 1, 2; Lul 18,14; 29, 3-9.

 ^o2.14 : Omunago gwashuh’iyisha, abantu bahinge banayêze, lola Lush 7,13-14; 16,10,15.17………. ; Hag 2,15-19; ago mango, olubaga lwashubirira okukarherekêra, lola 1,9.

 ^p2.16 : Mulâlike, erhi muhamagale: ko kuderha mushûke, mucêse, lola 1,14.

 ^q2.17 : Luso: kwo kuderha embuga, ebushoshôkero bw’ecirhînyiro, lola 1 Bam 6,3; Eze 40,48-19; aha karhî k’omuhango n’oluhêrero lw’okuyôkera enterekêro, lola 1 Bam 8, 64; 2 Nga 8,12. Ahadâhwa nka basalira banayêrekere ebwa cirhînyiro.

 ^r2.20 : Enyanya: enzige zayisha enyanya kwo ziri nka mushombanyi Nnâmahanga arhumire ku­rhenga «Enyanya», elugulu, mpu ahane abantu oku mabî gâbo, lola Yer 1,13-15+; Ez 26,7.

 ^s2.23 : Bushinganyanya: kuli kuderha nkaba oku Nyamuzinda ye Mushinganyanya atwa n’obu­shinganyanya, arhalenganya; erhi kandî: Nyamuzinda ye hâna obushinganyanya, ye galula abantu omu bushinganyanya. Nn’obushinganyanya wayisha ye Kristu, mwigîrlza w’obushinganyanya; lola Hoz 10,12 (Cihabraniya), na Yer 23,6; 33,15. – Burhanzi: mîra (omu Cigereki n’e Vulgata); «omu mwêzi murhanzi»(Cihabraniya).

 ^t2.27 BHS na WLC bajira mandiko maguma ci barhaganja emilongo n’okuyiberûla kuguma. Aha, BHS ayimangire omu milongo 27; WLC yehe ahisire omu milongo 32. Omu cigabi cikulikire WLC agwerhe milongo 21 n’obwo BHS agwerhe irhanu yône; BHS agwerhe ecigabi ca 3 n’eca 4, n’obwo WLC yehe agushire eca 3 n’eca 4, caba cigabi ciguma ca milongo 21

 ^u3.1 bulya okubulaga kuli kushereza, aha rhukolesize ecinwa: KUDUBULIRA; larha wampugulaga ago mashi! erhi nnakola mudahwa, eyi nfarasè rhuziga yarhuma nasalira nti Nnâmahanga arhubulagirekwo Mûka Mtagatifu. Lero larha ambwira erhi okubulaga kuba kukabulira erhi kushereza, Nnâmahanga arhakabulaga Mûka gwâge ci anamudubulira kuli/omu bamushenzire ye!

 ^v3.1 Mûka: Nyamuzinda afûhire abantu boshi Omûka gwâge, buzira kabôlo, nka kulya Musa anaderhaga, lola muli Mib 11,29. Ogwo Mûka guli gwa kulêba, kwa bîlorho erhi kwa buyagânwa, lola Mib 12, 6; cinali cirhumire c’omurhima nkana muhyahya, lola Eze 11,19-20; 36, 26-27.

 ^w3.3 : Birhangâzo: cimanyiso ca kuderha oku Nyamuzinda ayishitwa olubanja luzinda, amango g’Olusiku lwâge, lola 1,15; 2,1-2,10; Am 8,9.

 ^x3.5 : -ahamagalîre okulama: abafulumusire olufu bahâhwa okulamira aha Yeruzalemu, kwo kuderha bahâbwa akalamo kinja. -Mashanja: Nyamuzinda ashub’iyûbaka Israheli, ci amashanja galibuzize Israheli gahanwa, lola Abu 15-21. Ebinwa bya Nyamuzinda n’eby’omulêbi bijîre byageranamwo, eri ngushè, nka 4,1-8, 12-13.17…

 ^y4.1 Yeruzalemu: Nnâmahanga ashuh’iyûbaka, adêkereze olubaga lwâge, kwo na kugalula abàhêsirwe myahwemyahwe.

 ^z4.2 4. 2: -Yozafati: kwo kuderha «Nyamuzinda lubanja atwa», lola 4,12. Eri izîno liri lya mugani gwa kumanyisa oku Nyamuzinda ayish’itwira amashanja olubanja, lola Yer 25,31; Iz 66,16; kwo «Kabanda k’emihigo», lola omulongo gwa 14. -Israheli: Lubaga lwa Nyamuzinda lwoshi, ci arhali bwâmi bw’lsraheli bw’Emênè bwône; lola 2,23.27; 4,1. -Cihugo câni: kanwa ka kukengeza oku balulizagya Abayahudi omu bihugo b’ihanga, mwâka gwa 597 na 586, n’oku Yeruzalemi n’ecihugo coshi calìbuzibagwa na Bene Kaldeya n’ebindi bihugo bya hofi n’e Buyahudi, lola Eze 21,23-37; 25; Abu 11-14; Nah 3,10.

 ^a4.4 4, 4: Tiri na Sidoni: bishagala bikulu by’Abafenisi n’Abafilistini. Ebyo bihugo byombi birikwo olubanja, bulya byakâg’iyish’ihagula e Buyahudi, okuhêka Abayahudi buja n’okubaguza, nk’omu mwâka gwa 597 na 586. -Marhwe: Nyamuzinda acihôlera olubaga lwâge: «isu oku isù», lola Lub 21,25+: «oku omwîra akujira…», lola 4, 5-8; Abu 15; Lul 7,15-17.

 ^b4.6 4, 6: Yavâni: Cihugo c’Ahagreki, bo Bagreki kiki.

 ^c4.8 4, 8: Basabeyi: lubaga lwa barhunzi omu Ifo lya Arabiya, lola Yer 6, 20; Ayu 6, 19; 1Bam 10,1..

 ^d4.9 4, 9: -Boshi: embaga zoshi zatwîrwa olubanja, lola 4,1-3; nk’oku binadesirwe: 4,11-14; 15-17. -Mucirheganye: kwo kuderha «Mushuke, mucêse, murhenze ebyâha»: amatabâro ciri cìjiro ca butagatifu; lola 2,16; lz 13, 3; Yer 6, 4; 22, 7.

 ^e4.10 4, 10: Matumu: amango g’omurhûla gw’ensiku n’amango, omu k’enâma, garhaciyisha, ci gayi­sha, lola Iz 2,4; 11,6… , buna kukwânîne okulwa.

 ^f4.11 4, 11: Ntwâli: entwâli za Nnâmahanga bo bamalahika (erhi «abatagatifu», lola Zak 14,5).

 ^g4.14 4, 14: Mihigo: eco cinwa cirimwo kunji: cidesire enfuka barhwêramwo engano (mahemba), lola Iz 28,27; 41,15; Am 1,3. Nka yali mirimo (lola 4,13), kukwânîne okuderha: «kabanda k’enfuka,,; ci eco cinwa cidesire kandi: «kabanda k’Emihigo», hantu ha kutwa olubanja.

 ^h4.17 4, 17: Hatagatifu: hantu harhînywa, lola Iz 51,23; 52,1; Yer 31,40; Nah 2,1; Abu 17; Zak 9,8; 14,21.

 ⁱ4.18 4, 18: Akasiya: hantu harhamanyikini, ci kuli kuderha oku amango minja gayiruka, ecihugo cayinjiha.

 ^j4.21 4, 21: Ntakalembera: eri mpindulo y’ecigereki n’ecisiriyaki; ecihabraniya cidesire: «Ntacihôlere omuko gwâbo, ntânalekaga bwacihôla.» Okuyumva aho kulî kuzibu, nkaba ako kanwa kàli­ kwânîne kakulikire omulongo gwa 19.

 ^k4.21 «kugandika», kurhôla obukulu halebe onahabêre kwa burhwâli; e Kaziba eba echishagala baderha NGANDO

AMO – – Bible en mashi du Congo

AMOSI עמוס

Enshokolezi

Amosi àli mungere embere arhondêre omukolo gw’obulêbi. Abàga omu cishagala c’e Tekowa, hofi n’olubibi lw’irungu ly’e Yuda (1,1), ci yehe arhàli mwana wa mulêbi. Nyakasane àcimwishoga erhi ali oku irango, ayâbwire, àmurhuma mpu ajiyigîriza omu bwâmi bw’ Israheli, e mwênè. Ci kwônene hisangi hitya hyône arhondire omukolo, àlibirhwakwo mpu arhenge omu Israheli.

Amosi ayigîrizagya amango ga Yerobwâmi wa kabirhi. Ago mango obwâmi bwa Israheli bwalijire enyanya bwenêne. Ci kwône obwo bugule bwàli bw’en’igulu. Abakulu b’ecihugo bakagilama omu bugale. Obwo bugale bwarhengaga omu kulyâlyanya n’omu kulibuza abakenyi bwenêne. Oburherekêre bwâbo burhàli bw’okuli. Obwo bworhere bwâbo bwagayisa Nyamuzinda bwenêne. Akalihira olugendo lubî lw’obugamba bwa Israheli: okushubuka, okulyâlyanya, okulangalira oburherekêre bw’obunywesi.

Nyamubâho, Mwâmi w’Igulu, ahana amashanja goshi; ayishihana Israheli bwenêne kulya kubà Nyamuzinda acishogaga ye, kumurhegesire abè mushinganyanya bwenêne omu bworhere bwâge. «Olusiku lwa Nyamubâho» lwayishibà lusiku lwa mwizimya mudârhi ci arhali lwa bulangashane. Olwihôlo lwayishibà ludârhi. Amosi amanyisa oku obulangalire ho buciri, oku iburha lya Yakobo n’oku basigire omu mulala gwa Yozefu. Israheli ayishigaluka omu bworhere bwâge burhanzi n’okuhâbwa akalamo kinja kashushîne n’ak’omu ishwa ly’amasima.

EBIRIMWO

1. Okutwîrwa olubanja kwa Israheli n’agandi mashanja: cigabi 1-2

2. Okurhondwa kwa Israheli: cigabi 3-6

3. Okubonekerwa karhanu: cigabi 7-8, 10

4. Israheli ayishishubizibwa omu bworhere bwâge burhanzi: cigabi 9, 11- 18

1

Izino ly’ecitabu

1 Ebinwa bya Amosi. muguma muli balungere b’e Tekowa, ebi àbwîne biyêrekire Israheli oku ngoma ya Oziyasi^a w’e Yuda, n’oku ngoma ya Yerobwâmi, mugala wa Yowasi^b, mwami w’Israheli, myâka ibirhi embere ama­ngo igulu lyageragamwo omusisi. 2 Anaciderha, erhi: «Nyamuzinda amakungulira e Siyoni, amayumvisa izm lyâge kurhenga e Yeruzalemu, obulambo bw’abangere bukola omu mishîbo, obusongerwe bwa Karmeli bwamâyûma».

I. Olubanja lw’amashanja gayegîre Israheli n’olwa Israheli yene

Damasi

3 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga Damasi n’oku ani^c, nàhizire burhashubira nyuma! Kulya kuba bàtûntumire Galadi n’e­byûma baja bakulula. 4 Nkola nâdûlika muliro enyumpa ya Hazaheli, n’enyumpa za Ben-Hadadi zisingônoke. 5 Nâherêrekeza oli oku ntehe aha Bikeat-Avena n’oyîmire aha Bet-Edeni, n’olubaga lwa Aramu luhêkwe omu bujà e Kiri, ntyo kwo Nyakasane adesire.

Gaza na Filistiya

6 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga Gaza n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma. Kuli kuba bàkundwire embaga zoshi, mpu bazihêke omu bujà e Edomu. 7 Nkola nadûlika muliro ebyôgo bya Gaza, bisingônoke n’enyumpa zâge. 8 Nâherêrekeza oli oku ntebe aha Ashidodi, n’oyîmire aha Askeloni, nâyêrekeza okuboko kwâni emunda Akorana ali, na ngasi hicisigire hya Bafilistini hiherêrekere hyoshi», ntyo kwo Nyakasane adesire.

Tiri na Fenisiya

9 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga Tiri n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma! Kulya kuba bàhânyire embaga z’e Edomu omu bajà, buzira kukengêra ecihango ca bene wâbo. 10 Nkola nàlikira omuliro oku byôgo bya Tiri, gumuyôkere enyumpa.»

Edomu

11 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga Edomu n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma! Kulya kuba àhivulwîre mwene wâbo^d n’engôrho, buzira, lukogo, abîka n’omujina gurhahwa, n’obumvu ensiku zoshi. 12 Nkola nâlìkira omuliro kuli Temani, gusingônole enyumpa za Bosra.»

Amoni

13 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga bene Amoni n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma. Kulya kuba bàbwâgwire enda z’abakazi bali mazîmi b’e Galadi, mpu lyo bagalihya ecihugo câbo.. 14 Nkola nâyâkiza omuliro oku byôgo bya Raba, gusingônole enyumpa zâge, ebe ndûlù y’ebîrha, omu lusiku lw’okulwa, omu malibuko, olusiku lw’ecihûsi. 15 Na mwâmi wâbo ahêkwe bujà, ye haguma n’abarhambo bâge boshi», ntyo kwo Nyakasane adesire.

2

Mowabu

1 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabî asharhu ga Mowabu n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma. Kulya kuba bàyôcire, basirîza orhuvuha rhwa mwâmi w’e Edomu. 2 Nkola nalîkira omuliro kuli Mowabu, gusingônole enyumpa za Keriyoti, na Mowabu aherêrekere omu ntambala, omu ndûlù y’ebîrha, oku izù ly’omushekera. 3 Nâmuyirhira omwâmi, n’abarhambo bâge boshi mbatwe amagosi», ntyo kwo Nyakasane adesire.

Yuda

4 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Oku mabi àsharhu ga Yuda n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma. Kulya kuba bàkabulîre amarhegeko gâni barhanashimbaga ebinwa byâni,- kulya kuba bahabusire erhi bazimu bâbo barhuma, kulya bishe bâbo nabo bàjiraga. 5 Nkola nalîkira omuliro kuli Yuda, gusingônole enyumpa za Yeruzalemu.

Israheli

6 Ntya kwo Nyakasane adesire: «oku mabî asharhu g’Tsraheli n’oku ani, nàhizire burhashubira nyuma. Kulya kuba bàguzize omushinganyanya nsaranga n’omukenyi kugulu kwa nkwerho. 7 Kulya kuba banatûntume amarhwe g’abakenyi, n’okuhabula enjira z’aba­rho; kulya kuba omwanarhabana bo n’ishe banahame^e munyere mugu­ma, mpu basherêze Izino lyâni. 8 Kulya kuba banagwîshire eburhambi bwa ngasi luhêrero oku myambalo barhôlaga cikinja, na bulya bananywe amanvu g’ababatwirîre olubanja omu mwa nyamuzinda wâbo. 9 N’obwo nàherêrekezagya Aba-Amoriti embere zâbo, omujûnja gwâbo gwàli nk’ogw’enshûngurhi n’emisi yâbo nka ya mwabira-njovu. Nàherêrekeza amalehe gâge enyanya, n’emizi yâge idako. 10 N’obwo nie nàmurhenzagya omu cihugo c’e Misiri, myâka makumi ani goshi ornw’irungu, erhi nie mmushokolîre, nti muyîmike omu cihugo c’ Aba-Amoriti. 11 Nàcîshoga abalêbi omu bagala binyu, n’abanya-ciragâne^f omu misole yi­nyu. Ka nywesire wâni bene lsraheli?» Kwo Nyakasane adesire. 12 «Mwagalinywesa abanya-ciragàne amanvu, n’abalêbi mwàbahanza; mpu: «Murhalêbaga». 13 Niehe nkolaga nammubamba oku idaho, kula engâlè babumbire mìha ya mihuli ya ngano eyorha aha eri. 14 Omubidu bwenêne abula oku âyâka, ciri-misi âbula oku acìgonyòla, n’e­ ntwali ebule oku yàcìciza. 15 Omulwi w’emiherho arhàbone nsimikiro, omulibisi mukulu ntaho âyâki­ra, na nn’eciterusi arhâcire. 16 N’entwâli kulusha abandi yâyâka erhanayambirhi olwo lusiku», kwo Nya­ kasane adesire ntyo.

3

II. Nyakasane ahana Israheli

Okucishogwa n’obuhane

1 Yumvi aka kanwa Nyakasane ambwîzire, wâni bene lsraheli, ninyu muli milala narhenzagya omu cihugo c’e Misiri. 2 «Mwenene nàmanyire omu milala yoshi y’igulu, co cârhuma nammurha­ngula oku mabî ginyu goshi mwàkozire^g.

Nyamuzinda amâderha, omulêbi arhankahulika

3 Ka bantu babirhi banacîgoshôle mpu babalama haguma barhanakulâlira­ga? 4 K’omwana w’entale analûmbire emwîna arhanahîrwe bici? K’entale enalûmbire emuzirhu erhanabwîne omunyama? 5 K’akanyunyi kanagwe omu murhego buzira cambo cikakulwîremwo? K’akasirha kanacìfundikire obusha karhanagwasize? 6 K’omushekera gunabûhirwe omu lugo n’olubaga lubule kwayôboha? K’obuhanya bunaje omu cishagala arhanali Nyakasane obudwîrhe? 7 Okunali, Nyakasane Nyamuzinda arhajira ebi arhamanyisagya aba­rhumisi balêbi bâge, 8 Entale ekalûmba, ndi orhayôboha? Nyakasane Nyamuzinda amâderha, ndi wankabula bumanyisa emyanzi yâge?

Samâriya âhemuka anaherêrekera

9 Muhamagaze omu nyumpa z’e Asuru, n’omu ndâro z’e Misiri, muderhe: Mujire endêko oku ntondo. ya Samâriya, mulole isirhe liri mw’eci ci­shagala n’obulyâlya muli co! 10 Barhishi bushinganyanya, Nyakasane okudesire, bulyâlya na bushambo bwône omu nyumpa zâbo. 11 Co cirhumire Nyakasane Nyamuzinda aderha ntya: «Omushombanyi âgo­rha ecihugo; emisi ogwerhe bâyitwa n’ecihugo bacihagule.» 12 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Nka kula omungere arhêsa rhugulu rhubirhi omu kanwa k’entale erhi luhande lw’irhwiri, kwo bâjira abana b’Israheli bali omu Samâriya, ba­lya babwarhîre eburhambi bw’encingo n’oku mushego gwâyo.»

Kuli Beteli n’enyumpa z’obulimbi

13 «Muyumve munarhonde enyumpa ya Yakobo, kwo Nyakasane Nyamuzi­nda w’Emirhwe adesire. 14 «Olusiku nahana Israheli oku mabî gâge, nâshangula empêro z’e Beteli, amahembe g’oluhêrero gâhenguka, garhogere oku idaho». 15 Nâshâba enyumpa z’empondo n’ez’ecanda; enyumpa z’amahembe g’e­njavu zahôngoka, na nyumpa nyinji ziherêrekere», kwo Nyakasane adesire.

4

Oku bakazi b’e Samâriya

1 Muyumve aka kanwa, mwe nkafu z’e Bashani^h, mwe muli oku ntondo ya Sarnâriya, mwe mudwîrhe mwalibuza abazamba, mudwîrhe mwatûntuma abakenyi, mwe mudwîrhe mwabwîra bâbalo, mpu: «Lerhaga rhunywe!» 2 Nyakasane Nyamuzinda acigashira obutagatifu bwâge, erhi: «Okuli, e­nsiku zâmuyishira, ezi bâmmukululamwo mweshi kuhika oku muzi­nda-zinda nka kula enfi zigwârhwa oku lulobo. 3 Mwagera omu mirhule, ngasi muguma buhenà embere zâge, mugend’ikabulirwa omu Harmoni»; kwo Nyakasane adesire.

ldini ly’oburhebanyi

4 Mujàge e Beteli, mujire abyâha, muje e Gilgali, mujire ebyâha okulu­shire. Murherekêre enterekêro zinyu z’esêzi, n’olusiku lwa kasharhu muhâne entûlo zinyu. 5 Mukolêse engezo mpu nterekêro y’obukuze, muyimbize oku muliyirhûla n’omurhima gwoshi, mubûhe emishekera, bulya kwo musîma, wâni bene Isreheli. Kwo Nyakasane adesire. 6 «N’obwo nàbwîne nka nammushuka amîno omu bishagala binyu byoshi, nàmmuyîma omugati oku mwinyu kwoshi; murhanagalukaga emunda ndi, kwo Nyakasane adesire. 7 Nàmmuyîmire enkuba erhi kucisigire myezi isharhu musarûe, naniêsa e­nkuba oku lugo nàleka n’olundi, ishwa lirebe lyaniamwo enkuba, na lirebe lyàyûma lirya ntayiniêsagyamwo. 8 Bishagala bibirhi erhi bisharhu byajàga byahenânguka mpu bijihûna amiîshi emw’ecindi cihugo, n’enyôrha erhatwîke; murhanagalukaga emu­ nda ndi», kwo Nyakasane adesire. 9 «Nammuhizirekwo empûsi n’idûrhu nti bimmuyôce, nàyûmya n’amashwa n’enkoma zinyu, enzige zmmulya emburho n’emirhi; murhanagaluka­ ga emunda ndi», kwo Nyakasane adesire ntyo. 10 «Nàmmulìkirekwo mujagambo, mujagambo w’e Misiri, nanigûzize abana binyu n’engôrho, n’ago mango ebiterusi binyu byanyagwa, nàzûsa aka­bayo k’ecihando cinyu nti kammuyîhike; murhanagalukaga emunda ndi», kwo Nyakasane adesire. 11 «Nammutulikanya kulya Nyamuzinda àtulikanyagya Sodomo na Gomo­ra, mwàyôrha kula ecikalakala bayôkola eciko ciyôrha; murhanaga­lukaga emunda ndi!» kwo Nyakasane adesire. 12 Lolaga lero, wâni Israheli oku wâjira: Bulya nkola nâkujira ntyo, Isra­heli, lero, cirheganyagye okugaluka emunda Nyamuzinda wâwe ali.

Obukuze

13 Bulya ye wajiraga entondo àlema n’empiìsi, ye manyisa omuntu emihigo yage, ye jira omuceracera n’omwizimya, ye gera enyanya ly’igulu, Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, lyo izino lyage.

5

Olwimbo lw’okulakira Israheli

1 Muyumve eci cinwa ndesire kuli mwe, ca kulaka, wâni nyumpa ya Israheli: 2 Ahirimire. arhanacizûke, mwâli w’Israheli! Atulamire oku idaho lyâge lyo na nênè, ntaye wamuzûsa. 3 Bulya ntya kwo Nyakasane Nyamuzinda abwîzire enyumpa y’Israheli: Olugo lwàkazagiheka bantu cihumbi oku matabâro, likola igana lyône lwâyôrhana, n’olwakazagiheka igana, likola lyaba ikumi lyône.

Buzira bucîyûnjuze, nta bucire.

4 Ntya kwo Nyakasane abwizire enyuma y’lsraheli: «Munnongereze, kandi mwàlamaⁱ. 5 Muleke Beteli, murhajâga e Gilgali murhagerega e Bersaba, bulya Gi­lgali àhêkwa bujà na Beteli ashandâla. 6 Mulonze Nyakasane kandi, mwâlama. Akaba nanga, âcîhunika nka muli­ro oku nyumpa ya Yozefu, âyisingânola, na ntaye wâyizimiza e Beteli. 7 Buhanya bwinyu, mwe mulenganya olubanja, mwe mukabulira obushi­nganyanya oku idaho.

Obukuze

8 Ye wajiraga eby’emalunga na Oriyona, ye hindula omwizimya mucêra­cêra n’omûshi budufu ziriri. Ye hamagala amîshi g’enyanja agasheshe oku idaho lyûmu. Izîno lyage Ye Nyakasane. 9 Ye shâba enyûbake bwinja, ye kundula olugo luzibuzibu.

Ennongwe

10 Mwe mushomba omucirânuzi mwinja aha kagombe, mwe murhabona oku muntu oderha buzira bulyâlya. 11 Akaba ntyo, bulya munatûntume omuzamba, munamuvurhise emburho y’aha kwâge, ezi nyumpa nyinjinja z’amabuye mwàyûbasire, mu­rhâcizibêramwo, olu lukoma lunagirîre, mwàrhwezire, murhanywe oku mamvu gâlwo. 12 Bulya mmanyire oku amabî ginyu gàli manji, n’ebyâha binyu biri binene. Mwe mulibuza omushinganyanya, mwe muja mwanyaga, mwe muku­mîra omukenyi oku lumvi. 13 Co cirhumire omuntu mwirhonzi acîhulikire mwa gano mango, bulya gali mango ga buhanya.

Mube n’omurhima nkana.

14 Mulonze aminja, muleke amabî, lyo mulama, na ntyo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe âbà haguma ninyu, kulya munaderha. 15 Mushombe amabî, musime aminja, mutwe emmanja kwinja ekagombe; kwakanaba Nyakasane, Nyamuzinda w’Emirhwe, acibabalira Kasigwa wa Yozefu.

Obuhane buli hofi.

16 Co cirhumire Nyamuzinda adesire ntya, Nyakasane, Nyamuzinda w’Emi­rhwe, erhi: «Endûlu yâba ngasi hantu, bâderha omu ngasi njira, mpu: Yooh, Yooh!. Bâhamagala omuhinzi oku mishîbo, n’abalasi oku ndûlù. 17 Bâlaka omu nkoma zoshi, bulya nkola nagera ekarhî kâwe», kwo Nyaka­sane adesire ntyo.

Olusiku lwa Nyakasane

18 Buhanya bwâbo abadwirhe bacîfinja olusiku lwa Nyamuzinda: Lwâbà luci kuli mwe olusiku lwa Nyamuzinda? Gwâbà mwizimya, ci arhali mwîkala. 19 Lebe aderha mpu ayâka entale, agwe oku ngoromora: aderha mpu aje omu mwâge, agwarhirize oku cirhebo, igù limulume! 20 K’olusiku lwa Nyakasane gurhabe mwizimya ci arhali mwîkala? Gwâbà mwizimya ziriri.

Obukuze bw’embuga buli bwa busha.

21 «Nshomba ensiku nkulu zinyu, ntazibonakwo, nta musengero njira oku nsiku nkulu zinyu. 22 N’oli enterekêro zinyu munderhera ntazibonakwo, ntalonza entûlo zinyu, ciru ntakalola oku nterekêro zinyu z’ebimasha bishushagîre. 23 Ntenzâkwo olubî lw’enyimbo zâwe, ntalonza okuyumva ennanga zâwe! 24 Ci okutwa emmanja kwinja kuhulule nka mîshi, n’obushinganyanya nka kîshi karhagana. 25 Enterekêro n’entûlo, ka mwazimpire omu irungu mw’erya myâka maku­mi ani yoshi, wâni nyumpa y’lsraheli. 26 Muhêke Sakuto, mwâmi winyu, na Kevani, nyamuzinda winyu, bo bazi­mu mwacijìrîre. 27 Bulya nkola nammululiza kurhaluka e Damasi, kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe adesire.

6

Abahwinja b’ensiku

1 Buhanya bwâbo abadwîrhe balimbira muli Siyoni, n’abali omu murhûla oku ntondo ya Samâriya, abo barhambo b’ishanja lirhanzi omu masha­nja, enyumpa y’Israheli eri yâbo. 2 Mugere e Kalne, mubone; kurhenga yo muje e Hamati, cishagala cikulu. Kandi muyandagalire e Gati omu Filistiya. Ka yo nyinja kulusha aga mâmi? K’ecihugo câbo co cinene kulusha ecinyu? 3 Mucikebirwe oku olusiku lw’obuhanya nyuma lwashubira, mwabiduhya okuyîmika obulyâlya. 4 Muvâmire bwinjinja, mudwîrhe mwalya abana-buzi b’obuso, amanina mwayankaga omu maruli. 5 Mudwîrhe mwayimbira olulanga, mudwîrhe mwajirisa enzihwa aka Dau­di. 6 Mudwîrhe mwanywêsa amanvu omu bikombe, mwacîshiga amavurha mi­nja minja, ci murhababîri n’okushâbûka kwa Yozefu. 7 Co cirhumire, buno mwe mukola mwashokolera abalulizibwa, omulimbo gw’abavâmire guhwe!

Obuhane bwadârhabala.

8 Nyakasane Nyamuzinda acîgashire yenene, kanwa ka Nyakasane Nyamuzinda w’Emìrhwe: «Ntakwîrirwa obucîbone bwa Yakobo, nsho­mba enyumpa zâge, nkola nâhana ecishagala n’ebirimwo byoshi, 9 n’omu nyumpa nguma, mukasigala bantu ikumi, banafe. 10 Hasigala basungunu bone b’okurhenza emirhumba omu nyumpa, na ba­kadôsa ociri embali omu nyumpa, mpu: «Muciri banga?» Ashuze, erhi: «Nanga, muhulike! Izîno lya Nyamuzinda lirhankaderhwa.» 11 Bulya mubwîne oku Nyakasane amârhegeka, oku buhashe bwâge, enyumpa nnene yamâhongoka, n’ensungunu yamâforhama. 12 K’ebiterusi binalibirhe oku mabuye, ka banahinge enyanya n’empanzi obu mwalenganyize olubanja, n’obushiganyanya mwabujira bululu? 13 Mudwîrhe mwacishingira Lo-Debari, mwakaziderha, mpu: «K’arhali misi yirhu yàrhuhâga Karnayimu?» 14 Akaba ntyo, wâni nyumpa y’Israheli, kwo Nyakasane adesire, nkolaga nâkulerhera ishanja lyâkulibuza, kurhenga aha luso lwa Hamati kuhika oku mugezi gwa Araba»^j.

7

III. Okubonekerwa

Okubonekerwa kwa burhanzi: enzige

1 Lolagi ebi Nyakasane Nyamuzinda ànyeresire: Càli cirundo ca nzige, gala mango emishabuka emera, nzige nkulu, gala mango bamâyusitwa ebya mwami. 2 Zàlikola zajirya ngasi byasi biri omu cihugo byoshi, !ero nàderha, nti: «Mâshi, Nyakasane, babalira! Kurhi Yakobo acilama? Anarhohire bwenêne!» 3 Nyakasane ashukira, àderha, erhi: «Okwo kurhacibe».

Okubonekerwa kwa kabirhi: ecanda-ciri

4 Lolagi ebi Nyakasane Nyamuzinda anyeresire: Nyakasane Nyamuzinda ahamagala omuliro gw’okuhana, erhi gwamayôca orhubanda rhunene, erhi gukola gurhangire n’amalambo. 5 Lero nàderha, nti: «Mâshi, Nyakasane Nyamuzinda, shukira. Kurhi Ya­kobo acilama? Anacirhohire bwenêne !» 6 Nyakasane Nyamuzinda àshukira, aderha, erhi: «Okwo nakwo kurhâcibe.»

Okubonekerwa kwa kasharhu: Olugero

7 Lolagi ebi Nyakasane Nyamuzinda ànyeresire: Muntu wàli oyimanzire hofi n’olukûta, erhi afumbasire olugero omu nfune. 8 Nyakasane àndôsa, erhi: «Bici obwîne, wâni Arnosi?» Nânî nti: «Luge­ro.» Nyakasane ambwira, erhi: «Nkola nâgera olubaga lwâni lw’l­srabeli, !ero ntâcilubabalire. 9 Ahantu lzaki arherekèrera hâshâbûka, engombe z’lsraheli zâshandâla, n’enyumpa ya Yerobwâmi nâyigezamwo engôrho.»

Akadali k’ Amaziyasi: Amosi àlibirhwakwo e Beteli

10 Lero Amaziyasi^k, mudâhwa w’e Beteli, àrhuma mpu babwîre Yerobwâmi, mwâmi w’lsraheli, erhi: «Amosi adwîrhe akulega omu nyumpa y’I­sraheli; ecihugo cirhankacilembera ebinwa byâge. 11 Yumva ciru ebi aja aderha: Yerobwâmi ngôrho yamuyîrha, n’Israheli alulizibwe kulî n’ecihugo câge». 12 Amaziyasi àhindamuka. àbwira Arnosi, erhi: «Rhenga eno munda, wâni mulêbi; yâkira omu cihugo ca Yuda, genda olireyo omugati gwâwe, onalêbereyo. 13 Ci oleke obulêbi bwâwe aha Beteli; bulya eri ngombe ya mwâmi, mahêro g’obwâmi.» 14 Amosi àshuza Amaziyasi, erhi: «Ntàli mulêbi, ntanàli mwana wa mulêbi, nàli mungere na muhinzi wa mihumbabumba^l. 15 Nyamuzinda yene wàmpamagalaga erhi nyâbwîre obuso, na Nyamuzinda wambwiraga, erhi: «Genda olêbere olubaga lwâni lw’Israheli». 16 Yumvagya nâwe akanwa ka Nyamuzinda, bulya odesire, erhi: «Orha­lêbaga eby’Israheli, orhalêbaga eby’enyumpa ya Izaki.» 17 «Akaba ntyo, yumvagya oku Nyamuzinda adesire: «Mukâwe yâbà mba­raga omu lugo, bagala bâwe na bâli bâwe bahwêra oku ngôrho, ama­shwa gâwe bàgashokôla, nâwe wene wajifira omu cihugo c’amabî, n’l­sraheli alulizibwe omu bujà kuli n’ecihugo cage.»

8

Okubonekerwa kwa kani: Ecirhiri c’amalehe gayêzire

1 Lolagi ebi Nyakasane Nyamuzinda anyêresire: Càli cirhiri ca malehe gayêzire. 2 Ambwîra, erhi: «Bici obwine, wâni Amosi?» Nani, nti: «Cirhiri ca ma­lehe gayêzire.» Nyakasane ambwîra, erhi: «Olubaga lw’Israheli lukola luyêzire lw’okuhwa; ntakacilubabalira bundi». 3 Abimbiza b’ebugale bâlaka olwo lusiku. – kwo Nyakasane adesire, – emi­rhumba yâbà minji bayikwêba hoshi hoshi. Muhulike!

Oku bishambo n’abanyazi

4 Muyumve, mwe mudwîrhe mwatûntuma omukenyi, munadwîrhe mwalo­nza okuhiva abarho omu cihugo. 5 Mwe mudwîrhe mwaderha, mpu: «Lero mangaci omwêzi gubalusire gwa­ zika, lyo rhuguza engano yirhu, n’oku lwa-Sabato, rhuyukîrize engano yirhu? Rhwanyihya olugero, rhuyushûle engulo, omunzani rhwagujira kundi kundi, rhubarhebe. 6 Omukenyi rhwamugula nsaranga, n’ow’obuligo kugulu kwa nkwerho; rhwaguza ciru n’omulôlo gw’engano.» 7 Nyakasane acîgashire kw’obwo bucîbone bwa Yakobo, erhi: «Nanga, ntakayibagira ciru n’ehitya ebyo bijiro binyu.» 8 K’arhali okwo kwo kwarhumire igulu lyageramwo omusisi, n’abantu bâlyo bali omu mishîho, lyâbira lyoshi nka lwîshi lwa Nili, n’okuhongôkwa nk’olwìshi lw’e Misiri?

Obuhane buciri bufulike: Omwizimya n’emishîbo

9 Mw’olwo lusiku, kwo Nyakasane Nyamuzinda adesire, nâzisa izûba aha kasirahinga, nâbwika igulu mwizimya mûshi. 10 Ensiku nkulu zinyu nazihindula mishîbo, enyimbo zinyu zoshi ndûlù; ebibunu binyu byoshi nâbiyambika busunzu, n’amarhwe ginyu goshi ngahirekwo olubala. Nâjira eyo mishîbo ebe nka ya mwana wa cusha kuhika ebuzinda lwâbà lusiku lwa burhe.

Ishali n’enyôrha y’oluderho lwa Nyamuzinda

11 Loli oku ensiku zâyisha, kwo Nyakasane Nyamuzinda adesire, nârhuma i­shali omu cihugo, lirhali ishali lya biryo, erhi nyôrha ya mîshi, ci ishali lya kuyumva oluderho lwa Nyamuzinda. 12 Kurhenga oku nyanja kuhika oku yindi, bâgenda bahenanguka, bâgenda bahabuka kurhenga oku nyanja kuja idako mpu balilonza oluderho lwa Nyamuzinda barhanalushimâne!

Emyanzi mihyahya y’obuhane

13 Mw’olwo lusiku, abanyere binjinja b’ensûli n’abalamba bâfà n’enyôrha. 14 Balya balahira Ashima^m w’e Samâriya, balya baderha, mpu: «Mbotumirha nyamuzinda wâwe, wâni Dani!» na mpu: «Mbotumirha Musîmwa wâwe, wâni Bersaba!» abo bakumba burhazûka.

9

Okubonekerwa kwa karhanu: Okushâbwa kw’amahero

1 Nanacibona Nyakasane ayîmanzire hofi n’oluhêrero, àderha, erhi: Shuûrha omunâra, oburhungiri burhoge; nkola nâbabeza amarhwe boshi, n’abankasigala, mbanige n’engôrho; ntâye ciru n’omuguma muli bo waderha mpu ayâka, ntâye ciru n’omuguma muli bo wâfuma, 2 Bakaderha mpu bacîbisha ekuzimu, okuboko kwâni kwabajalabulayo; bakashonera oku nkuba, nabahonyakwo; 3 bakacîfulika oku busongêrwe bwa Karmeli, nâgendibarhenzakwo, mba­gwârhe, bakacîfulika omu ndalâla y’enyanja, nnantegeke ihirahiraⁿ lya­ mwo libalumiremwo: 4 Bakacihêka bujà emw’abashombanyi bâbo, nnantegeke babanigûze, amasu gâni garhabarhengekwo, kwa kubayîrha ci arhali kwa kubaciza.

Obukuze

5 Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, amabà nk’ahuma oku igulu lyama­juguma, abaliyûbakakwo boshi bamaja omu mishîbo: lyamâbira lyoshi ak’olwîshi lwa Nili, lyamânashubifombera nka Nili w’e Misiri. 6 Nyakasane àyûbakîre obwâmi bwâge emalunga n’akakubiro kage akadèêkereza omu igulu; anahamagala amîshi g’enyanja agashêsha omu igulu; izîno lyâge ye Nyakasane.

Enkola-maligo zoshi zaherêrekera

7 «Wâni bene Israheli, -kwo Nyakasane adesire, -ka mwe mulushirage Abanya-Etiyopiya?^o K’arhali nie narhenzagya Israheli omu cihugo c’e Misiri, nka kulya nàrhenzagya Abafilistini e Kaftori n’ Abakaldeyi e Kiri? 8 Loli oku amasù gani gayêrekîre obwâmi bw’ebyâha, nti mbahyajire hano igulu. Ci kwônene ntahyajire lwoshi enyumpa ya Yakobo», kwo Nya­kasane adesire. 9 «Bulya nkola nârhegeka, ndundaganye n’enyumpa y’Israheli ekarhî k’amasbanja goshi nka kula banashebulira oku kayungulo n’ehibuye hitya hirharhogere oku idaho. 10 Abanya-byâha b’olubaga lwâni boshi bâhwera oku ngôrho, balya bakaziderha, mpu: «Obuhanya burhayishe, burharhuhikekwo».

I. Emirali y’okuyûbaka buhyahya

11 Mw’olwo lusiku, nazimbôla enyumpa y’omushambûkiza ya Daudi, nâfu­kâza emirhule, nârhenza ebigûkà. 12 Lyo bahashiyîma omu bya Edomu bisigîre n’omu mashanja goshi gàli­ nshizire, kanwa ka Nyakasane kâyunjuza ebyo. 13 Loli oku ensiku ziyiruka, kwo Nyakasane adesire, ezi okuhinga n’okusàârûla, okukanda n’okumîra byakulikiranamwo. Entondo zâhululamwo amanvu^p mahyahya, orhurhondo rhwoshi rhwayengûla erhi go ga­rhuma. 14 Nâshubiyimanza olubaga lwâni lw’Israheli; bashubiyûbaka ebishagala byàshâbûsire, banabêremwo, bâgwika enkoma bananywe amamvu ga muli zo, bâhinga amashwa banalye ebyamwo. 15 Nâbashubiza ecihugo câbo, na ntaye wacibarhenze omu cihugo nàbahîre; «ntyo kwo Nyakasane Nyamuzinda wawe adesire.

---

 ^a1.1 Uziyahu oyo enfarasè n’ecigereki byahinwire Oziyasi

 ^b1.1 Yowash oyo enfarasè n’ecigereki byahinwire Yowasi

 ^c1.3 : Oku mabi asharhu n’oku ani: kwo kuderha mabi manji.

 ^d1.11 : Mwene wabo: lsraheli na Edomu baligwerhe shakulûza muguma: Ezau ali mukulu wa Yakobo, cûbaka c’Israheli.

 ^e2.7 mashi gahire ago, mpu kuhama, kuli kuderha kuhusha n’oyo munyere:

 ^f2.11 : Abanya-ciragâne: bali bantu bacihanyire emwa Nnâmahanga; bakazigihâna eciragâne c’okurhanywa idivayi erhi ngasi kandi kantu koshi kankalalusa. N’abo bantu barhamômagwa. (Rhulole muli Mib 6, 2-4; Bac 13, 4-7; Lk 1, 15). 4, 1: Bashani: muli omu Yordani. Ciri cihugo cigwerhe olwabuko lunene (Lush 32, 14; Eze 39, 18; Lul 22, 13).

 ^g3.2 : Omu kalamo k’abantu, Nyamuzinda akayisha alirhangula abantu, nk’arhali baciza (Lub 4. 31; Lul 64, 10; Lk 1, 68) erhi ali bahana (Hoz 1, 4; Yer 5, 9).

 ^h4.1 : Bashani: muli omu Yordani ya muno 2021. Ciri cihugo cigwerhe olwabuko lunene (Lush 32, 14; Eze 39, 18; Lul 22, 13).

 ⁱ5.4 : Okulongereza Nyakasane: Kuli kumanya n’okujira obulonza bwa Nnâmahanga.

 ^j6.14 : Aha -luso lwa Hamati kuhika oku mugezi gwa Araba, kwo kuderha ecihugo coshi kurhe­nga enyanya kuhika idako.

 ^k7.10 Amaziyahu oyo enfarasè n’ecigereki byahinwire Amazias bulya ezo ndimi zijira embaka z’okuhubula H

 ^l7.14 : Lola 1 Bam 20, 35; 22, 6; 2 Bam 2, 3-7.

 ^m8.14 E Samâriya yali obugashânize bwa nyamuzinda mukazi, https:wp.unil.ch/allezsavoir/zut-on-a-encore-oublie-madame-dieu/ (20.01.2021); hali amango ye bakagiderha Ashera, muzimu-kazi omu Israheli

 ⁿ9.3 « ihirahira» eba njoka nkali

 ^o9.7 Ka we lushirage Etiyopia?: Israheli arhacîkungaga okuba lubaga lwishogwa lwa Nnâmahanga. Ciru Israheli arhalishi­ ngânîne okucishogwa na Nnâmahanga. Akaba Nnâmahanga acimwishogaga embere z’agandi ma­shanja, bwàlî bwonjo bwa Nnâmahanga yene burhumire. Bulya Nnâmahanga azigira abantu boshi.

 ^p9.13 «enkoma n’amamvu» nabyo ziri nshokano za Nyamuzinda, kuli kwa bulagirire na kwa makwanane okubikolesa kwinja, bulya ngasi nshokano ekolesibwe kubi omu câha eheka

OBA – – Bible en mashi du Congo

ABUDIYA עֹֽבַדְיָ֑ה

Enshokolezi

Ecitabu ca Abudiya co cisungunu bwenene omu bitabu by’abalêbi. Obulêbi bwa Abudiya bwabire omu njira ibirhi: okuhanwa kwa Edomu n’olusiku lwa Nyamubâho, lusiku lsraheli acîhôla kuli Edomu.

Edomu alinda oku Yeruzalemu ashâbûka lyo arhêra Yuda, lyo arhôla ebirugu n’obugale bw’ecihugo. Ntyo rhwanahashiderha oku eci citabu cayandikagwa amango Yeruzalemu akagilibuzibwa na Edomu.

EBIRIMWO

1. Okuhanwa kwa Edomu: mulongo 1-18

2. Obukuze bwa Israheli: mulongo 19-21

1

lzino ly’ecitabu

1 Okubonekerwa kwa Abudiya e Edomu. Nàyumvîrhe akanwa ka Nyaka­sane, omuganda alirhumire omu mashanja, erhi: «Kanya oku ntondo, rhugeze olu lubaga mwo omusisi».

Akanwa kuli Edomu

Ntya kwo Nyakasane adesire: 2 «K’obwîne oku nàkujizire munyi omu mashanja, wangayire bwenêne!^a 3 Obucîbone bwâwe bwakurhebire, we bà omu lwâla, we jira amalunga cirâlo câwe, we derhera emurhima, erhi: «Lero ndi wakampira oku idaho?» 4 Amango wakaderha mpu wazukiriza nka nyunda, erhi amango wakaderha mpu wahira ecirâlo câwe emalunga, nanakumanulayo, kwo Nyakasane adesire.

Okuherêrekezibwa kwa Edomu

5 Erhi ebisbambo byankakuyishira, nisi erhi ababisha bankakurhêra budu­fu, ka barhankakunyaga ebi banalonzize? Nisi kandi erhi abahumbûza b’emizabibu bankakuhikira omu lukoma lwâwe, ka bankakulekera­ mwo ebirhali bihadu bisungunu byonene?

Oku bakunyazirage wani! 6 Oku Ezau bamushokwîrage ebyâge byoshi! 7 Abîra bâwe bakuyongolosire banakuyeshera omukanga, aba mwahumi­raga haguma badwîrhe bakuhurana, mpu: «Arhacigwerhi nda na mugongo!^b»

8 Ka muli ago mango ntâshokôle Edomu abagula^c bâge n’abanya-buke­ngere b’oku ntondo ya Ezau? Kwo Nyakasane adesire. 9 Temani we, entwâli zâwe zâgwarhwa n’omusisi, lyo ngasi muntu arhenga oku ntondo ya Ezau.

Obubi bwa Edomu

10 Enshombo wagwerhe kuli mulumuna wawe Yakobo y’okumuniga, ebyo byoshi byâkubumba nshonyi onaherêrekere lwoshi. 11 Amango wàli ocìyugwîre, olusiku ababisha bahêka ebyage byoshi, ama­ngo abalalwe bàyikiriraga emwâge banayôca Yeruzalcmu, nâwe kwo wàli nka wa muli bo! 12 Orhacîshingaga amango obubanya buli aha mwa mulumana wâwe! Orha­shekeraga bene Yuda amango obuhanya bubayishire! Orhatwaga o­rhugani olusiku lubî! 13 Orhayikiriraga omu lubaga lwâni olusiku obuhanya buli omu nyumpa zâbo. Amango okabona obuhanya bubayishire, orhacìshingaga? 14 Orhabashokôlaga olusiku lw’obubanya! Orhajagilingira abâyâka aha ma­shango g’enjira mpu obanige! Orhahânaga abacizîne olusiku lw’obuha­nya! 15 Bulya olusiku Nyakasane^d ahana amashanja luli hofi; oku wàjizire kwo nâwe wâjirirwe: ebijiro byâwe byâkugalukira! Orharhôlaga obuhirhi bwâbo amango bali omu malibuko.

Olusiku lwa Nyakasane, Israheli àcîhôla kuli Edomu

16 Neci nka kulya wanywêrîre^e oku ntondo yâni ntagatifu, amashanja goshi gânywa buzira kurhamûka: bânywa banayigurhe, banayôrha nk’oku barhasagiyôrha bundi! 17 Ci kwône oku ntondo ya Siyoni kwayishibà abàfumire, hayishibà hanlu hatagatifu, n’enyumpa ya Yakobo yâyishinyaga abàyinyazire! 18 Enyumpa ya Yakobo gwâyishibà muliro, eya Yozefu yâyishibà ngulumi­ra, eya Ezau, yâyishibà ya buligo. Ezo nyumpa zombi, eya Yakobo n’eya Yozefu, zadûlika enyumpa ya Ezau muliro zinayisingônole, na ntâye warhengemwo! Nyakasane akudesire!

Ecihugo cihyahya c’Israheli

19 Abantu b’e Negebu, bânayanke entondo ya Ezau, ab’Emuhengere banayanke ishwa ly’Abafilistini, banayanke ecihugo ca Efrayimu n’eca Samâriya, na Benyamini ayanke ecihugo ca Galadi. 20 Abakage b’omu buso bw’abana b’Israheli, bânayanke ecihugo ca Kanani kuhika e Sarepta, n’abakage b’e Yeruzalemu balie Safaradi banayanke emirhundu y’e Negebu. 21 Bânayinamuke nka ntwâli, oku ntondo ya Siyoni, mpu batwîre entondo ya Ezau olubanja, na Nyakasane âyishigandâza.

---

 ^a1.2 : Olole obulêbi bwa Yeremiya: 49, 7-22.

 ^b1.7 : Omulongo gwa 6 n’ogwa 7 erhuhugulire oku Edomu ashâbagwa kulusha olugero. Ebisha­mbo byamulikwo birhamusigizagya ehibuka.

 ^c1.8 : Omu mango ga mîra bwenêne, ecihugo c’e Edomu calijire irenge bwenêne hulya kuba càli­ mwo bagula banji.

 ^d1.15 : Olusiku lwa Nyakasane lwo lusiku Nnâmahanga atwîra amashanja olubanja, lwo lusiku Iuzinda lw’amashanja goshi g’en’igulu.

 ^e1.16 : Nka kulya wanywaga: kwo kuderha nka kulya wahanagwa.

JON – – Bible en mashi du Congo

YÔNÀ יֹונָ֥ה

Enshokolezi

Ecitabu ca Yônà cimanyisa akalamo k’omulêbi Yônà wali mwabiranyi. Burhanzi alonza okuleka omukolo gwâge na buzinda avuga Nyamuzinda omunkwa bulya omukolo gwâge gwâgezire bwinja.

Eci citabu cilonza Yônà abè lwiganyo kuli Israheli walahiraga okuyunjuza omukolo gwâge gw’okuyigîriza amashanja g’abapagani Akanwa ka Nnâmahanga. Eci citabu cirhuyêresire muntu muguma waderhagwa Yônà, Nyamuzinda arhumaga mpu abè mwigîriza omu cishagala cinene c’abapagani ciderhwa Ninive. Yônà alahira okujira ogwo mukolo.

Amashanja g’abapagani gayishihamagalwa na Nnâmahanga lyo gacungulwa. Ab’omu Ninive, abayishirhenga omu bugoma n’okuhungama ebyâha byâbo bali lwiganyo lw’amashanja g’abapagani gayishigalukira Nyamuzinda w’okuli.

Yônà agaywa na Nyamuzinda. Ci kwône amuhà olwiganyo lw’omurhi gumera n’okuyûma duba duba, lyo akengêra obwonjo bunene bwa Nnâmahanga.

EBIRIMWO

1. Okuhamagalwa kwa Yônà n’okushenga kwâge: cigabi 1-2

2. Okuhongoka kwa Ninive n’obwonjo bwa Nnamahanga: cigabi 3

3. Okucîduduma kwa Yônà n’ishuzo lya Nnâmahanga: cigabi 4

1

Yônà àrhenguha omukolo gwâge

1 Akanwa ka Nnâmahanga kànacirhindakwo Yônà mwene Amitayi, erhi: 2 «Yimuka, oje e Ninive, cishagala cinene, obabwîre oku obubî bwâbo bwahisire emunda ndi». 3 Yônà ayimuka, àgwârha enjira, y’okuyâkira Nnâmahanga erhali hofi, e Tarsisi. Anaciyandagalira e Yope, àbugâna obwârho bwaja e Tarsisi; abahyulira enjira, aja omu bwârho boshi nabo kuhika e Tarsisi^a, kulî na Nnâmahanga. 4 Ci Nnâmahanga azûsa omuhûsi n’omulaba munene omu nyanja, ciru obwârho bwalinzitwîkamwo. 5 Abashâna bagera­ mwo omusisi, ngasi muguma acikumba omuzimu w’emwâbo, bànarhogeza emishoko yâbo omu nyanja mpu lyo bayanguha. Ci larha wâni Yônà erhi anayandagalîre aha nteberhebe y’obwârho, agwishîre, aj’iro. 6 Omukulu w’o­ bwârho anacimuyegêra, amuzûsa, amubwîra erhi: «Cirhumire ogweshîre? Zûka, ocîkumbe Nyamuzinda wâwe^b. Nkaba Nyamuzinda arhukengêra, rhu­rhagifa.» 7 Okubundi bàbwirana, mpu: «Rhuyeshe ecigole, lyo rhumanya ndi odwîrhe obu buhanya. Bàyesha ecigole, n’ecigole cagwârha Yônà. 8 Okubundi bàmubwîra, mpu: «Rhubwîre ihanja lici olikwo, ngahi warhenga, oli wa ngahi, oli wa mutala muci?» Anacibashuza, erhi: 9 «Ndi Muyahudi, Nyamuzinda mparâmya, Lulema w’empingu n’igulu, owalemaga enyanja n’obudaka.»

10 Aho, abashâna bayôboha, bamudôsa, mpu: «Bici cbyo wajizire!» Balikola bamanyire oku kuyâka ajayâka Nyamuzinda, bulya àli erhi amabarhondêreza emyanzi yâge. 11 Bàmudôsa, mpu: «Kurhi rhwakujiraga obwo lyo eyi nyanja e­rhûla?» Bulya amîshi gàlikola gali gayimukanana kulusha. 12 Abashuza, erhi: «Muntôle, munkwêbe omu nyanja, lyo enyanja erhûza. Bulya mmanyire oku nie ntumire ogu mulaba munene gwazûka.» 13 Abashâna bavugama obwârho mpu baje oku burhambi; ci kwabà kurhamira busha, bulya enyanja erhazigaga bayîsa, emivumba yaluga kulusha. 14 Okubundi bashenga Nyamuzinda, bade­rha, mpu: «Waliha Nyamuzinda, kurhi rhwankafulumuka olufu-nyanja rhule­kifa enyanya ly’oyu muntu! Orharhubarhuzagya empanga nyêru-kwêru, bulya wene, we Nyamuzinda, oku olonzize kwo onajira.» 15 Bàgwârha Yônà, bamu­ kwêba omu nyanja, okuhandi enyanja yarhûza. 16 Abo bantu banacirhungwa n’obwôba embere za Nyamuzinda, bamurherekêra enterekêro banahiga emi­gabo.

2

Yônà àcunguka

1 Nnâmahanga ànacirhuma omufi munênênè, amirangusa Yônà. Yônà àjira nsiku isharhu na madufu asharhu omu nda y’enfi. 2 Mw’eyo nda y’enfi, Yônà ayakûza Nnâmahanga Nyamuzinda wâge, àderha, erhi:

3 «Amango nalihanyagire, nayakûzize Nyamuzinda, ananshuza. Amango nali ekuzimu, nayakûzize, wanayumva izù lyâni.

4 Walinkwêbire omu ntuli, omu muhengere gw’enyanja, emivumba y’enya­nja yàlingosire. Emilala yâwe yoshi n’endimi zâwe byanyandagalira­kwo.

5 Go mango nadesire, nti: «Namarhenga omu masù gâwe, kurhigi nacilolêreze akà-Nyamuzinda kâwe kimâna?»

6 Amîshi galingosire kuhika emumiro, entuli yalingosire, emihulula y’erwîshi yalinfukafusire irhwe.

7 Emuhengere nalinyadagalîre, nahamikirwa ekuzimu. Ci kurhenga omu bulumba washubinyinamula, Nnâmahanga Nyamuzinda wâni.

8 Oku omurhima gwâni guli gwashûbuka nàkengêra Nyamuzinda, n’omusengero gwâni gwahika emunda oli, omu burhwâli bwâwe bwi­mâna.

9 Bala barherekêra abazimu, bone bacihegeza iragi lyâbo.

10 Ci niehe kuyimba nâyimba omwishingo gwâni, nâyunjuliza ebiragâne nàkujirîre. Bulya we Nyakasane Muciza wâni.»

11 Buzinda Nnâmahanga arhegeka wanfi okugendishalira Yônà oku cikwi c’enyanja.

3

Ab’e Ninive bàciyûnjuza na Nyamuzinda àbababalira

1 Akanwa ka Nnâmahanga kanacirhindakwo Yônà obwa kabirhi, erhi: 2 «Yimuka, oje e Ninive, cishagala cinene, obabwîre ebi nîkubwîra.» 3 Yônà anaciyimuka, aja e Ninive nk’oku Nnâmahanga analidesire. Oma­nyage oku Ninive ali munene: olurhali lugendo lwa nsiku isharhu lurhanka­rhumire omuntu amuyûsa amugeramwo. 4 Yônà anacihira njira, alambagira omulegerege gwoshi. Akajahamagaza n’okuderha, erhi: «Hacisigîre nsiku ma­kumi ani, Ninive ahongoke.» 5 Engabo ya Ninive yanaciyemêra Nnâmahanga, yahuluza n’okulâlika okucîshalisa, yanayambala sunzu, kurhenga oku mukulu kuhika oku murho. 6 Omwanzi gwahikakwo mwâmi w’e Ninive, azikûka oku ntebe yâge, ahogola ecishâli câge, acîbwîka zunzu, acîbwâlika n’omu luvu^c. 7 Okuhandi balâlika muli Ninive yeshi, oku irhegeko lya mwâmi haguma n’aba­rhambo, mpu: «Abantu boshi, n’ebintu ntâye okozagye amîshi erhi biryo eka­nwa. 8 Muyambale sunzu, muharâmye munashenge Nyamuzinda obwonjo oku byâha binyu, muleke okuhimba kwinyu kubî, muleke ebigalugalu by’amaboko ginyu. 9 Ndi omanyire erhi Nnâmahanga arhankashukira ashube okuboko, aleke obukunizi bwâge arhuyôkole?» 10 Nnâmahanga àbona oku badwîrhe batabataba mpu lyo bahindula engeso zâbo. Lero ashukira, arhacibarhumiraga obuhanya àli amahiga oku âbarhumira.

4

Ecifufu ca Yônà n’ishuzo lya Nyamuzinda

1 Erhi Nnâmahanga àba amâbabalira Ninive, ebyo byashologorha Yônà hofi kucîniga n’oburhe. 2 Anaciyakûza, erhi: «Ntarhenga omu iderhero, waliba! K’arhali birya nàderhaga erhi nciri omu cihugo cirhu ebi! Co càna­rhumaga ncîlibirhira kuhika e Tarsisi, bulya nàlinyôsire mmanyire oku we Nyamuzinda w’obwonjo n’ow’olukogo, orharukûza, we mugale mwimâna, Orhakwirirwa bubî. 3 Mâshi Yagirwa, mpêka buno, yanka guno mûka, bulya olufu lwo lukulu aha kalamo emwâni buno». 4 Nnâmahanga amushuza erhi: «Cici cirhumire wakaliha okungan’aho?» 5 Yônà arhenga muli cirya cishagala, aciyungulira ebushoshôkero bw’izûba, ayûbakayo ecifumba, adêkerera, ali­ngûza ebyâbà omu cishagala. 6 Okuhandi, Nnâmahanga àmumezaho olubono­bono, lwakula, lwakâmujirira ecihôho, lwakâmucikirira omu malibuko. Yônà asîma bwenêne olwo lubonobono. 7 Ci kwône erhi bugendica sêzi, lukula àrha­nda, Nnâmahanga àgeza shumbwe muli lulya lubonobono, lwanaciyûma. 8 E­rhi izûba lishoshôka, Nyamuzinda azûsa empûsi yâyôca, lirya izûba lyabasha­ kwo Yônà, okuhandi ajogonokerwa. Kandi acîfinja olufu, àderha, erhi: «Aye! Okufa kwo kukulu aha kulama ntya». 9 Nnâmahanga àmushuza, erhi: «Cankarhuma wadwîra omu nda nk’ibiri, olwo lubonobono obêrîre burhe, ka lwâwe?» Naye, erhi: «Yagirwa, kurhi ntankaba burhe mâshi!» 10 Nnâmahanga ashubîrira, amubwîra, erhi: «W’oyu, olubonobono orhakoleraga, orhanaluyuhiriraga, luli lwakuvuna, budufu buguma lwàmeraga, budufu buguma lwàyumire. 11 Nani nie obwinage oku ntankafà mungo kuli Ninive, ecishagala cinene cirimwo bihumbi igana na makumi abirhi, ciru na kulusha, ga bantu barhishi okulyo kwâbo, barhishi okulembe kwâbo, cirimwo n’abuso bw’ebintu!»

---

 ^a1.3 Yônà ayâsire bulya arhalisimire Nnâmahanga abere abantu b’e Ninive obwonjo. Obu bulêbi bwoshi bwalonza okurhuyigîriza oku ngasi muntu yeshi oyêmera Nnâmahanga n’okuciyuûnjuza ebyâha byâge, Nyamuzinda anamubêre obwonjo. Yônà yehe alimanyire mpu erhi ankaja eTarsisi, Nnâmahanga arhankacimubandana, arhankanacimurhuma mpu ajiyigîriza e Ninive. – «Tarsisi»; emw’Ahahebraniya kuli kuderha «ebuhero bw’igulu».

 ^b1.6 5-6: Abo bashâna bàkâgiharâmya ba-nyamuzinda b’obwihambi. Yônà, yeki, àkàgiharâmya Nyamuzinda w’okuli: Nyamubâho.

 ^c3.6 Eyi milongo 5-6 : Ebyo binwa birhuyêresire okurhashushana kwa bene Israheli barhaciyunjuzagya n’abantu b’e Ninive. Bohe baciyunjuzize amango bayumvagya enyigîrizo za Yônà. Okuyambala sunzu n’okuciîbwâlika omu luvu: cimanyiso ca buciyûnjuze.

MIC – – Bible en mashi du Congo

MIKEYO מִיכָה֙ MÎHÂ

Enshokolezi

Omulêbi Mikeyo aburhiragwa omu cishagala ca Moresheti omu Yuda. Ali muhinzi na mungere aka Amosi.

Mikeyo ayigirizagya amango g’abami Yotamu, Akazi na Ezekiyasi, kwo kuderha kurhenga omu mwaka gwa 753 kuhika omu mwaka gwa 700 embere Yezu Kristu aburhwe. Muli ago mango abalêbi Hozeya na Izaya bajâga bayigîriza.

Omukolo murhanzi ahabagwa na Nyamuzinda gwàli gwa kumanyisa abantu oku obuhanya bwayishibagwârha (2, 6-11; 3, 5-8). Nyamubâho atwîra olubaga lwamugayisagya olubanja. Lwakagiharâmya ensanamu, lwanali lwamaleka akalamo kw’obushinganyanya. Mikeyo akalihire bwenêne abagale banyaga abakenyi, abalî b’emyenda barhalonza kujuha, abarhunzi bakazizimba, emilala erhayumvanya, abadâhwa n’abalêbi balibuza bambali bâbo, abazuzi b’okugulwa. Ebyo byoshi birhaliganini n’ebi Nyamuzinda azigira. Alonza abantu babè bashinganyanya, babè n’omurhima gw·obuzigire banamushimbe n’obwirhohye.

Nyamuzinda ayishitwîra olubaga lwage olubanja n’okuluhana. Omulêbi Mikeyo amanyisa oku Samâriya n’ebishagala by·ecihugo c’omu lubanda lw’ida ko ly’e Yeruzalemu bayishilibuzibwa. Yeruzalemu ayishibà cirundo ca bisigaliza.

Cikwône Mikeyo ashubirilangaliza okucungulwa. Abayishisigala bayishicungulwa. Amanyisa kandi oku omwâmi w’omurhûla ayishiburhirwa e Betelehemu. Oyo mwâmi ayishilisa olubaga oku buhashe bwa Nyakasane.

EBIRIMWO

1. Israheli atwîrwa olubanja: cigabi 1-3

2. Okulaganyibwa kwa Siyoni: cigabi 4-5

3, Israheli acitwîrwa olubanja: cigabi 6, 1-7, 7

4. Obulangalire kuli Nnâmahanga: cigabi 7. 8-20

1

1 1 Aka kali kanwa ka Nyakasâne kàyishiraga Mikeyo, muntu w’e Moresheti, omu nsiku za Yotamu, na Akazi, na Ezekiyasi^a, bâmi b’e Yuda. Abonekerwa ebiyêrekire Samâriya na Yeruzalemu.

I. Olubanja lwa Israheli Samâriya atwîrwa olubanja

2 Muyumvirhize mwe lubaga. Nawe w’lgulu n’ebikubamwo byoshi, rhega okurhwiri. Nyakasane Nyamuzinda yene amubêra muhamirizi, Nyaka­sane yenene kurhenga omu nyumpa yâge nyimâna. 3 Loli oku Nyamuzinda ayishire arhenga aha mwâge, ali bwandagala, alabarha amarhwerhwe g’igulu. 4 Entondo alabasirekwo zamajonga, n’emmanda zamaboneka nka kula omuhomo gujonga n’omuliro, nka kula amîshi gahona oku mâla. 5 Bubî bwa Yakobo burhumire ebyo byoshi byâbà, n’ebindi birhumire: mabî g’enyumpa y’Israheli. Ohubî hwa Yakoho bo buhi? K’arhali Samâriya? Ho ngahi aho marhwerhwè ga Yudeya? K’arhali Yeruzalemu? 6 Samâriya nâmujira nk’ishwa lya bigûkà, nka ngo ya kurhwerwamwo emizabibu. Amabuye gâge nâgakwêba omu lubanda, ebiriba byâge mbisige bwerûle. 7 Ensalamu zâge zoshi zavungunyulwa, n’ensaranga ehembwa zoshi zasi­ngônolwa n’omuliro; ensalamu zâge zoshi nâjira zisherezibwe. Bulya e­nsaranga ahembwa omu bubaraga bwâge zo àzigulagamwo, zo zâna­shubibà luhembo lw’obubaraga bwâge.

Obuhanya bwarhogera kuli Yeruzalemu

8 Niono Mikeyo, nâlaka nandakûle, nâgenda buzira nkwerho emagulu erhi nandi bushugunu, buzira mwambalo. Nâlaka nka nyambwe, nyâme nka nyunda. 9 Bulya ebibande bya Samâriya birhali bya kufuma. Byahisire ciru n’omu bihugo bya Yuda n’omu mihango ya Yeruzalcmu. 10 Murhabimanyisagya e Gati. N’e Ako murharhozagya emirenge yinyu! E Bet-Leafra, mucivuruvunze omu katulo. 11 Geri mwe bantu b’e Shafiri erhi munali bushugunu munagwerhwe n’e­ nshonyi. Olubaga lw’e Kanani lurhacihuluka omu cishagala. Emishîbo ya Beti-Eseli yâmmuyîma aha mwayâkira. 12 Abantu b’e Maroti badwirhe bajugumira ebinja byâbo. Obuhanya Nya­ asane arhumire bwahika oku muhango gwa Yeruzalemu. 13 Shwekera eciterusi oku ngâlè z’ebîrha, we oyûbaka e Lakishi! (Go gwali murhondêro gw’ecâha ca mwâli wa Siyoni, bulya we oba nshôko y’a­mabi g’Israheli.) 14 Co cirhumire okwânîne ohâne engulo kuli Maresheti-Gati. Enyumpa za Beti-Akzibu zâyish’iyabira abâmi b’Israheli. 15 Nâyish’ikulerhera kandi omuhaguzi, we oyûbaka e Mareshe! Obukuze bw’Israheli bwahika e Adulami^b. 16 Mucigugunyule emviri, mucîmôme omukungu, mwe bantu b’e Yeruzale­mu, irhwe linyu libe luhala nka nyundà, mulakire abana binyu bazigi­rwa, bulya bakola bahêkwa bujà kulî ninyu.

2

Abakolêsa obukulu bwâbo kubî

1 Bali bahanya abalalira n’okuhiga ebibî oku ncingo zâbo, erhi buca sêzi babiyunjuze, bulya biri omu buhashe bw’amaboko gâbo. 2 Bacîfinje amashwa banaganyâge, banyâge enyumpa zicibêre zâbo. Bana­rhambule omuntu n’enyumpa yâge, ciru n’omuntu n’akashambala kâge àyîmagamwo. 3 Co cirhumire Nyakasane akolaga adesire, erhi: «Yumvagyi, ndâlîre oku­ jirira eyi nyumpa kubî, muli okwo, murhâkulemwo amagosi ginyu, mu­rhânagende n’obucîbone bulya gali mango mabî. 4 Olwo lusiku mwatwîrwakwo omugani. Mwayimbirwakwo enkumhu, bâyishikâderha mpu: «Mwanyazirwe lwoshi lwoshi. Ebirugu by’oluba­ga lwa Nyakasâne bikola omu maboko g’abandi. Israheli bamuhivire omu ishwa lyâge, lidwîrhe lyagabirwa abapagani». 5 Co cirhumire omu ndêko ya Nyakasane harhacibè ciru n’omuntu mugu­ma w’okulambulira omugozi oku cihimbi c’ebirugu bya Nyakasane.

Omulêbi w’obuhanya

6 Murhalêbaga, kwo badwîrhe baderha. Barhalêbaga kwa bene okwo^c! E­nshonyi zirhârhugwârhe. 7 K’enyumpa ya Yakobo yahehêrirwe? Ka Nyamuzinda arhaciba bushiru b’okulinda? Ka ntyôla yo eba nkomêdu y’ebijiro byâge? 8 Mwe muli mwayimanga nka bashombayi b’olubaga lwâni. Orhalikwo bubî buci mudwîrhe mwamunyaga ecirondo. N’odesire mpu arhûlwîre, mudwîrhe mwamuhondakwo obuhanya bw’ebîrha. 9 Mwakûzire bambali-kazi bâni omu mwabâbwe; abana bâbo barho mwabakûlakwo obukuze bwâni ensiku n’amango. 10 Yimuki, mugende! Harhaciri ha kurhamukira aha. Okuhemuka kwinyu kwârhuma mwârhindibuka bwenêne. 11 Hamayisha owageremwa, asinge obunywesi erhi: «Nâkulêbera o­gw’idivayi n’ogw’amamvu». Ye wankakwanana okuba mulêbi w’olwo lubaga.

Eciragâne c’okukubûla

12 Neci nâkushubûza weshi, wâni Yakobo, nashubûza omusigala gwa Israheli. Nâbahira haguma nka bibuzi biri omu côgo, nka busô buli omu bulambo. Baberegeza bwenêne kulî n’abantu. 13 Omushâbi abashokolîre, bashâba, bagera omu muhango, gwo bahuluki­ramwo. Mwâmi wabo abagera emalanga, erhi na Nyakasane aba­shokolîre.

3

Oku bakulu barhindibuza olubaga

1 Kandi namâderha nti: «Muyumvagye, mwe barhambo b’enyumpa ya Yakobo, ninyu mwe barhegesi b’omu nyumpa ya lsraheli! 2 Ka murhàli mukwânîne mumanye okutwa olubanja? 3 Badwîrhe balya abantu bâni nyama, badwîrhe babakûlakwo oluhu, bali babavuna orhuvuha. Bali babatwa rhuhimbi-rhuhimbi nka kuno kubahira aha nyungu, nka nyama y’aha kanoga. 4 Lusiku luguma bâhamagala Nyakasane, ci kwône arhâbashuze. Olwo lusiku abafulike amalanga gâge erhi bibî bàjizire birhuma.

Ebyaha by’abalêbi

5 Ntya kwo Nyakasane aderhîre abalêbi bahabula^d olubaga lwâni: nka hali eci bavubasire banakaziyakûza mpu: «murhûla»! Ngasi muntu o­rhabahiri ebi balya banamubwîre, mpu: «Wâhya, entambala nyimâna eno.» 6 Co cirhumire, ahâli h’okumolekerwa, bwâmmubêra budufu; n’omwizizi gummubêre ahâli h’okulêba. lzûba lyâzikira abalêbi, olusiku lwâbayi­ruhira. 7 Bâja babona ebyânayishe, bâbona enshonyi, n’abalaguzi bâbulabula, bu­lya Nyamuzinda arhâcibashuze. 8 Ci kwône, niehe^e, nyunjwîre misi (na Mûka gwa Nyamuzinda) nyunjwîre misi y’obushinganyanya n’obushiru bw’okumanyisa Yakobo obubî bwâge, mmanyîse na Israheli ecâha câge.

Oku bimangizi: omanyîse okuhera kwa Siyoni

9 Yumvi ebi mâshi, mwe bakulu b’omu nyumpa ya Yakobo, mwe mukulîre enyumpa y’Israheli, mwe mutwa emmanja, mubulikubya ebishi­ngânîne, 10 mwe mudwîrhe mwayûbaka Siyoni n’omuko, na Yeruzalemu oku mabî! 11 Abarhambo bamwo barhatwa lubanja buzira kuhongerwa, abajinji ba­mwo barhayigîriza buzira kuhâbwa luhembo; abalêbi bamwo balêbere ensaranga. Kurharhuma barhashegema Nyamuzinda bakaziderha mpu: «Ka Nyamuzinda arhali ekarhî kirhu? Obuhanya burharhurhi­ndekwo!» 12 Co cirhumire, obubî bwinyu bwârhuma Siyoni ahinduka ishwa lya kuhi­ngwa, Yeruzalemu aba bigûkà, n’entondo y’akà-Nyamuzinda lyâbà ira­ngo lya muzirhu.

4

II. Ebi Siyoni alaganyibagwa

Nyamuzinda ayishiyima e Siyoni

1 Amango gayiruka omu nsiku za buzinda, mwâcibone entondo y’akà-Nya­muzinda eri enyanya ly’ezindi elihe kulusha ezindi ntondo zoshi. Lyo amashanja goshi gâshagamukira emunda eri, 2 igulu lyoshi lyayishilibirhirayo linaderhe mpu: «Yishi rhuyinamukire oku ntondo ya Nyakasane, yishi rhuje omu ka-Nyamuzinda ka Yakobo. A­rhuyigîrize enjira zâge, lyo nirhu rhuyishimba. Bulya e Siyoni yo erhe­nga irhegeko, n’e Yeruzalemu erhenge akanwa ka Nyakasane»! 3 Ayishiyima ekarhi ka mashanja manji, ânatwîre amashanja madârhi e­mmanja. Engôrho zabo bâzitulamwo enfuka, n’amatumu gâbo bâjira­mwo emigushu. Nta lubaga lwâcilengereze olundi engôrho, ba­rhakaciclyigîriza okulwa amatumu^f. 4 Ci ngasi muguma akazitamala aha murhi gwâge gw’omuzâbîbu, n’aha idako ly’omurhi gwâge gw’omuzeti, ntâye wâcibakange. Ntyo kwo aka­nwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe kadesire. 5 Bulya embaga zoshi zilambagira ngasi muguma oku izîno lya nyamuzinda wâge, ci rhwehe rhwâkazilambagira oku izîno lya Nyakasane Nyamuzi­nda wirhu w’ensiku n’amango.

Okugaluka kw’obuso bushandabîne aha Siyoni

6 Olwo lusiku, kwo Nyakasane adesire, nâshubûza ebibuzi^g biyagalisire, naâshimanyanya ebyahabusire n’ebi nalibuzize. 7 Ebikunagizi byo nàjiramwo omusigala, n’ebikagwa nabijira ishanja ligu­ma lya misi. N’ago mango Nyamuzinda abà mwâmi wâbo oku ntondo ya Siyoni, kurhenga buno kuhika ensiku n’amango. 8 Nawe we munâra gw’obuso, irango lya mwâli wa Siyoni, obukulu bwâwe bwa mîra bwâkushubirakwo, bwo bwâmi bwa mwâli wa Yeruzalemu^h.

Okurhêrwa, olubungo n’okuyagaluka kwa Siyoni

9 Na buna, bicigi birhumire wayâma? K’emwâwe erhaciba mwâmi? K’a­ bahanûzi bâwe bahezire obu wagwârhwa n’emikero nka mukazi walo­nziburha? 10 Ogâyagâyage onayâne wâni mwâli wa Siyoni, aka omukazi waburha, bu­lya okola warhenga ekà ojihanda erubala; wahika e Babiloni, n’eyo yo wayôkolerwa. Eyo yo Nyakasane akucungulira, akukûle omu nfune z’abashombayi bâwe. 11 Bunôla, mashanja manji gakushimbire caligumiza. Gadwîrhe gaderha mpu: «Mâshi Siyoni azire n’amasu girhu gamulole.» 12 Cikwône barhamanyiri emihigo ya Nyakasane, barhanamanyiri bwinja omulâli gwâge, bulya yene wabashubûzagya kula bashubûza emiha y’e­ngano aha yakubirhirwa. 13 Yimuka! Ovungunyule emburho mwâli wa Siyoni! Bulya amahembe gâwe nagajira ga cûmaⁱ, n’ebisenyi byâwe mbijire bya mulinga, ntyo ovûngu­nyule mbaga nyinji. Omunyago wabarhôla ogurhûle Nyakasane, n’ebi­rugu byâbo obihe Nyamuzinda w’igulu lyoshi.

Obuhanya n’irenge ly’obûko bwa Dandi

14 Shûbûzagya engabo zâwe buno, wâni mwâli wa ntwâli! Barhugosire. Bâshurha omucirânuzi w’Israheli emikoba omu irhama.

5

1 Nawe wâni Betelehemu Efrata^j, ciru okaba we munyi omu milala ya Yuda, emwâwe yo yantengera owarhambula Israheli. Ecisiki câge ciri ca kurhenga mîra, kurhenga ensiku n’amango. 2 Co carhuma Nyamuzinda âbaleka, kuhika amango g’okuburha kw’olya oli buburha^k; ago mango lyo omusigala gw’abalumuna gwâshubira kuli bene Israheli. 3 Ayimanga, âkerêrheza obusô bwâge omu kukolêsa obuhashe bwa Nyaka­sane, omu kukolêsa obukuze bw’izîno lya Nyakasane Nyamuzinda wâge. Bâgandâza bulya akolaga âbà mukulu kuhika oku buzinda bw’i­gulu.

Omuntu wâyishiyanka ecihugo ca Asuru

4 Oyo muntu ye wâbà murhûla gwirhu. Asuru akarhêra ecihugo cirhu, akalabarha eno mwirhu rhwanamunikakwo bangere nda, na barhambo munani^l. 5 Bâyabula ecihugo ca Asuru n’engôrho; ecihugo ca Nimrodi n’akêre. A­rhuyôkola kuli Asuru hano aja omu cihugo cirhu, hano analabarha olubibi lw’emwirhu.

Omukolo g’omusigala gwa Bene Yakobo

6 Ago mango, omusigala^m gwa bene Yakobo gwâyôrha nka lumè lurhenzire kuli Nyakasane ekarhî k’embaga nyinji, nka kula enkuba eyôrha oku lubala, era erhalinda ndi erhanacîkubagira bantu. 7 Omusigala gwa Yakobo gwabêra omu mbaga, omu karhî k’embaga nyi­nji, nka ntale eri omu nsimba z’emuzirhu, nka mwana wa ntale omu busô bw’ebibuzi: ngasi ah’agera erhi na kulabarha n’okuvungunyula, na ntâye wamufulumuka.

Nyamubâho aherêrekeza ngasi bagwerhe emihigo mibî

8 Mâshi okuboko kwawe kulambûkire oku bashombanyi bâwe, lyo abaku­shomba boshi bahirigirha. 9 Alagi ebyâba muli olwo lusiku, kwo Nyakasane adesire! Nârhenza ebite­rusi byâwe omu mwâwe, nâshanda engâlè zâwe. 10 Nârhenza ebishagala by’omu cihugo câwe, n’ebyôgo byâwe bizibu byo­shi nâbihongola. 11 Nâkukûla abafumu omu nfune, orhakaciba n’abashonga. 12 Nârhenza ensalamu zâwe z’okubinjwa, ntenze n’emitungo yâwe, lero o­rhakacigashâniza omukolo gw’amaboko gâwe. 13 Ago mango lyo nâkûla emitungo-nyamwegemerwa omu cihugo câwe, nsherêze n’ebishagala byâwe. 14 Omu bukunizi bwâni, n’omu mutula gwâni, nacihôla oku mbaga zirhanyumvagya.

6

III. Israheli ashubitwîrwa olubanja

Olubanja lwa Nnâmahanga n’olubaga lwâge

1 Yumvagi oku Nyakasane adesire: Yimuka, ojîse entondo lubanja, n’amalango goshi gayumve izù lyâwe.

2 Ewe mwe mirhezi muyumve olubanja lwa Nyakasane, ninyu mwe biriba bizibuzibu by’igulu, bulya Nyakasane ali lubanja bo n’olubaga lwâge, akwâmire Israheli.

3 Yaga lubaga lwâni, kurhi nàkujizire? Bici nàkurhamizekwo! Onshuze nâni.

4 Bulya nakurhenzize omu cihugo c’e Misiri; nakucungwîre nakurhenza omu nyumpa y’obujà, embere zinyu narhumayo Musa, na Aroni na Miriyamu.

5 Ewe lubaga lwâni, kengêragi eyali mihigo ya Balaki, mwâmi w’e Mowa­bu, mukengêre n’oku Balaamu mwene Beori àmushuzize. Kengêra olugendo lwa Shetimu omu Gilgali, lyo omanya eby’obushinganyanya Nyakasane akolaⁿ.

6 «Bici nayisha ndwirhe embere za Nyakasane, nyuname n’emalanga ga Nyamuzinda w’Enyannya? Ka naja emalanga gâge mperhe enterekêro nyinji, n’amanina ga mwaka muguma?

7 Ka Nyakasane âsimîsibwa n’ebihumbi by’engandabuzi b’ebintaganjwa by’emigezi y’amavurha? Ka mbâge erhi nfula yâni yo mpâna oku bubî najizire, ka nâhânaga emburho y’omu nda oku câha c’omurhima gwâni?»^o

8 We muntu, wàbwizirwe ebikwânîne, ebi Nyakasane akuhunyire by’ebi: okujira obushinganyanya, okusîma okuba muntu wa lukogo, n’okuge­nda n’obwirhohye haguma na Nyamuzinda wâwe.

Okukalihira endyâlya z’omu Yeruzalemu

9 Izù lya Nyakasane lidwirhe lyayakûza omu cishagala: Yumvagi mwe bûko bwa Yuda, ninyu mwe ndêko y’ecisbagala! 10 Ka nanahasha okuyemêra endyâlya zihake eby’obushambo omu nyumpa zâbo? 11 Ka nanalola nka mushinganyanya omuntu okolesa eminzâni y’okulenga­nya; n’abahêka emilengo erhashinganini omu nshoho zâbo? 12 Abagale b’omu cishagala bakalihire ibala, n’abantu bamwo kunywerha kwône kwône bayishi. 13 Bwobu nâni nkolaga nârhondêra okukuha obubane, nâkushabira erhi byaba byâwe birhuma. 14 Wakazirya ci orhayigurhe, bakazilaka ishali aha mwâwe. Wâbikira ebiru­gu byâwe halya hazibu ci birhafumè; n’ebi wamanya mpu byo wafumi­ze, nâbirîkira engôrho. 15 Wâmira emburbo ci orhasârûle. Wâyênga amalehe g’omuzeti n’obwo o­rhâcishige amavurha gâyo. Wâkânda emizâbîbu ci orhânywe oku idi­vayi lyâmwo.

Olwiganyo lwa Samâriya

16 Bulya wakulikire olwiganyo lw’amarhegeko ga Omuri, na ngasi ngeso z’omu nyumpa ya Ahabu; mudwîrhe mwayiganya okwâbo kwoshi kwo­shi; kwarhuma nakuhindula bigûkà, n’abantu bâwe bashube ba kuhàâbwa olwoho. Lyo mwabarhula ebijâci abantu bâni bajâcîrwe.

7

Obulyâlya bwa boshi

1 Namâlagîrira! bulya kwo nkola ndi nk’owahumbûlaga amalehe canda, nka malehe ga mizâbîbu gàhumbûlagwa enyuma ly’okusârûla; nta ciha­du cankacirîbwa, ciru mpàga irehe ly’omutini ndi nacifinja!

2 Abantu ba Nnâmahanga barhaciboneka omu cihugo; nta mushinganya­nya ciru n’omuguma omu bantu. Boshi bàcikwendesirage bayunja oku bahuma omukò, ngasi muguma adwîrhe arhega mwene wâbo akasirha^p.

3 Ebijiro amaboko gâbo galengeha okujira ganali mabi gonene. Omurha­mbo adwîrhe alinga ecituliro; n’omucirânuzi adwîrhe alinga empyulo lyo atwa olubanja. Omukulu adwîrhe aderha ebigalugalu n’oku omurhima gunamuhire.

4 Omwinja mulibo, anali nka lukererhè n’omushinganyanya nka lugurhu lwa mishûgi. Loli, olusiku lw’obuhane abalânzi bâwe baderhaga luyiru­ka, mukolaga mwasômerwa.

5 Mumanye murhalangaliraga omwîra murhacikubagiraga ecìrongôzi. Omanye ciru orhashagalaga akanwa embere za mukâwe.

6 Bulya omwanarhabana ali ajacira ishe, omwananyere ali ahagalika nnina. Omuhya-kazi ali ayimanganwa na nnazâla; ngasi muntu ashombirwe n’ab’omu mwâge.

7 Cikwône niehe ngalamîre Nyakasane, ndagalîre Nyamuzinda w’oku­nciza, Nyamuzinda wâni ânyumva^q.

IV, Obulangalire n’omusengero gw’ olubaga

Siyoni ajacirwa n’omushombanyi wâge

8 Orhacishinge erhi nie ntuma, wani mushombanyi^r wani, akaba nahirimire, nâzûka; akaba ntamîre omu mwizimya, Nyakasane ye bulangashane bwani.

9 Nâlembera obukunizi bwa Nyakasane bulya nàmugomîre, kuhika ansa­mbîse, antwîre olubanja. Bulya ampulusa, ampire ahali obulanga­shane, mbone obushinganyanya bwâge.

10 Hano omusbombayi wâni abona okwo, enshonyi zimubumbe; olya wà­mbwiraga erhi: «Ngahi Nyamuzinda wawe aligi?». Amasù gâni gamu­lola hano akola adwîrhe alabarhwa nka bijondo omu njira.

11 Olusiku lw’okuyûbaka ebyôgo byâwe luyiruka! Olwo lusiku bâgalihya i­shwa lyâwe.

12 Ago mango bene winyu bayâgaluka kurhenga e Asuru, kuhika omu bi­shagala by’e Misiri; kurhenga e Tiri kuhika oku lwîshi^s, kurhenga oku nyanja kuhika oku yindi, na kurhenga oku ntondo kuhika oku yindi.

13 Ciru akaba ntyo, ecihugo câbà bigûkà erhi ba nnaco barhuma, erhi bijiro byâbo bibî birhuma.

Omusengero oku mashanja g’abashombanyi

14 Mâshi Nyakasane, yâbula olubaga lwâwe n’akarhi kâwe, obusô bw’o­mwimo gwâwe, bala balamire buhumba omu muzirhu; omu mashaka g’e Karmeli. Bashubikera nka kulya byàli mîra omu Bashani n’omu Galadi.

15 Nka kulya mwa zirya nsiku warhurhenzagya omu cihugo c’e Misiri oshu­bigirhuyêreka ebirhangazo.

16 Amashanja gabone enshonyi zigabumbe, ciru akaba gacibona misi, gaâgwarha oku kanwa, gafuke n’amarhwiri.

17 Bâmima oluvu nka njoka, nka ngasi biyândala oku idaho. Barhulubuka omu malîngiriro gabo bayishe bajuguma, n’ebikango, n’obwôba embere zâwe.

Okushenga obwonjo bwa Nyamuzinda

18 Ndi wundi Nyamuzinda akâwe, obabalira amabî, ozaza ecâha, orhabika bukunizi ensiku n’amango ci okunda okufa bwonjo n’okubabalira?

19 Kandi oshubirhufa bwonjo, olabarhe amabî girhu, ebyâha birhu byoshi obikwêbe emuhengere.

20 Oyêreke Yakobo obudahemuka bwâwe, n’Abrahamu omubêre lukogo lulya wacigashiraga balarha kurhenga mîra^t.

---

 ^a1.1 Ahaz na Hezekiyahu abo ecigereki n’enfarasè byahindzire: Akazi na Ezekiyasi. Ntyo kwo ngasi lulimi luhindula amazîno g’emahanga, rhulole Les langues entre elles. Endimi zisôma, http:www.nyabangere.com (23.01.2021)

 ^b1.15 10-15: Ecihugo Yuda cibwizirwe oku cahanwa erhi bunji bwa byâha byâco burhuma. Ciru ci­ rhacirhamagya mpu calangalira oburhabâle bw’ ebihugo b’ihanga. Obuhane bwâco kuli kuhêkwa e mahanga.

 ^c2.6 : Murhalêbaga: kwo kuderha oku Abayahudi barhacilonzìzî okuyumva ebinwa by’okubarhemula omulêbi ali ababwîra. Barhacilonzizi bayemêre ebinwa bya mwêne ebyo.

 ^d3.5 : Oku bilâbire oluhembo oku balêbi, lola muli 1Sam 9, 7-8; 1 Bam 14, 3; 2 Bam 4, 42; 5, 15. 22; 8,8-9; Am 7,12. Mikeyo arhalahiri okubonekerwa kw’abo balêbi, ci abashobesire okulongereza obunguke.

 ^e3.8 : Niehe: kwo kuderha omulêbi Mikeyo, mulêbi w’okunali, arhalonzizi ashushe abo banamwiza buzîne.

 ^f4.3 1-3: Ebi binwa binashubibonekana muli Iz 2, 2-4. Ensiku za buzinda. Kwo kuderha ensiku z’okuyisha kwa Masiya.

 ^g4.6 : Nyamuzinda abwizire Israheli oku ashubûza olubaga lwâge hano ayusimuhana. Ashima­nyanya abasigîre omu mimo nka kula lungere mwinja anajira. Lola muli Eze 34, 1.

 ^h4.8 : Omunâra gw’obuso: kwo kuderha Yeruzalemu.

 ⁱ4.13 : Amahembe g’ecuma: kwo kuderha emisi yâwe ya mîra.

 ^j5.1 5, 1: Mîra mîra Betelehemu akazagiderhwa Efrata. Omucunguzi aburhiragwa e Betelehemu omu cishagala ca Daudi. Lola muli Mt 2,4.

 ^k5.2 Olya oli buburha: Lola muli Iz 7, 14.

 ^l5.4 : «Nda», kukulikiza ho «munani»: kwo kuderha «banji».

 ^m5.6 : Omusigala gwa bene Yakobo: kwo kuderha oku omu bayahudi hali abasigala; arhali boshi bârhagûkumuke.

 ⁿ6.5 : Lola omu Mib 22-24.

 ^o6.7 : Mira Nyamuzinda amanyîsagya obulonza bwâge, ciru n’abalêbi bashokoleraga Mikeyo bàrhumanyisizebo: okuba mushinganyanya (Amosi), okusîma okufa obwonjo (Hozeya), okucîrho­hya embere za Nnâmahanga (Izaya).

 ^p7.2 : Akasirha eri nshoho ngali ya bintamanzi eshushire akeshe, ekolesibwa omu kurhega ensi­mha emuzirhu.

 ^q7.7 : Muli ogu mulongo, omulêbi ayêrekinemwo obuhamirizi bw’obucire nkana acikubagira; nkaba ho anali ashwinjîre olwandiko lwâge. Okwo kwayishihâna omukâba gw’enjira oku bitakîro by’obulangalire, byaciyishiriyushûlwa buzinda. Biri nka bya kurhenga amango g’olubungo.

 ^r7.8 : Oyo mushombanyi anahashiba Edomu erhi Asuru.

 ^s7.12 : Lwîshi: kwo kuderha Eufrati.

 ^t7.20 : Okucungulwa kwa Israheli, kuli kuyûkiriza eciragâne Nnâmahanga ajiraga bone bashakulûza. Eyo ndagâno n’eco ciragâne, co cìsiki ca ngasi bulangalire, lyo igwârhiro ly’obuyemêre bw’olubaga lwishogwa.

NAM – – Bible en mashi du Congo

NAHUMU נַח֖וּם

Enshokolezi

Ecitabu ca Nahumu cirhangira n’olulanga lw’oburhe bwa Nyamubâho n’okutwîrwa olubanja kw’ababî. Abantu b’omu Asuru bayishihanwa na ab’omu Yuda bayishicungulwa (1, 2-2, 3).

Nahumu alonzagya okumanyisa oku Ninive âyishiherêrekezibwa. Nyamuzinda âyishimuhà obuhane bwenêne erhi kulibuza Israheli n’agandi mashanja kurhuma.

Ninive ahanwa omu mwâka gwa 612 embere Kristu aburhwe. Ntyo Nahumu ayandikaga ecitabu câge myâka misungunu embere ly’ago mango. Abayahudi b’enyuma ly’ago mango barhàcilangaliraga okuhima abashombanyi bâbo b’en’igulu. Balangalira okucungulwa kw’iroho.

Nahumu kuli kuderha LUHÛMA, abalibuzibagwa bahûmuke bulya owalibuzagya abandi akola alyûla amabî gâge, Nnâmahanga akola amuhana.

EBIRIMWO

1. Oburhe bwa Nyakasane: cigabi 1

2. Okurhêrwa kwa Ninive: cigabi 2

3. Okuhanwa kwa Ninive: cigabi 3

1

1 Aka kali kanwa k’obulêbi buyêrekire Ninive, myanzi Nyamubâho àfulûli­raga Nahumu w’e Elkoshi.

Enshula-mwanzi

Lulanga: Oburhe bwa Nyakasane

2 Kâli Nyamubâho abà wa mitula, Nyamubâho abà mwihôzi! Nyamubâho anacihôle, abà wa burhe bwenêne! Nyamubâho anacihôlere abashombanyi bâge, anabike omujina oku babisha.

3 Nyamubâho arhaba burhe duba, ci kwônene arhahimwa budârhi, Nyamuzinda arhankaleka okuhana endyâlya eyâzire. Analambagire omu mpûsi n’omu mulaba, n’omu cihônzi, ebitù, ko katulo enshando zâge zibalaza.

4 Anarhalabanye enyanja, ayiganye, anaganye enyishi zoshi. Bashani na Karmeli bayumvirhe erhi okwo kurhuma, ehibala by’omu Libano hyagokomba!

5 Entondo zinajugume emalanga gêge, orhurhondo rhugeremwo ogwa nyegenye; idaho likunduke, igulu n’abaliyûbakakwo.

6 Obukali bwâge wani! Ndi wankabulindira? Ndi wankafukunya amango adârhabîre? Obudârhi bwâge kwo buyâka nka muliro, n’amabuye ganashanguke embere zâge. 7 Nyamubâho abà mwinja abà lwâkiro amango g’amalibuko oku bamuhizi­rekwo omurhima, abamuyegemera n’abamuyishi, 8 amango ecihônzi cizûsire^a. Anatulikanye abamuhizirekwo akamene, alu­kirize abashombanyi bâge kuhika omu mwizimya.

Obulebi kuli Yuda na Ninive

(Kuli Yuda)

9 Bici ogererîze kuli Nyamubâho? Kâli ye Kaheza, obujà burhâshubirire kabirhi 10 Bâjamo eciri nka câhirà, bâhungumuka nka lubala! Omu, boshi bâhu­ngumuke.

(Kuli Asuru)

11 Emwawe, wâni Ninive, yo yârhengaga omuntu w’emihigo y’obulyâlya, omuntu w’omurhima guli nka gwa Beliyali^b.

(Kuli Yuda)

12 Nyamubâho adesire ntya, erhi: «Ciru bakarhabâla, ciru bakaluga kurhi, bagûkumuka, baherêrekere. Akaba nàkugânyaguzize, ntakacikugàânyaguza bundi. 13 Na bunola nkolaga nakuhûmûla kuli ogwo muzigo, nâtwa emigozi eku­shwêsire.»

(Kuli mwami w’e Ninive)

14 Wâni Ninive, lola oku Nyamubâho akuhigire: nta bûko bwâcihêke izîno lyâwe, nâshâba engombe y’abazimu bâwe, nkûlemwo enshushano mbi­nje n’emmumbe, n’enshinda yâwe nyishandâge bulya wahehêrîrwe.

2

(Kuli Yuda)

1 K’obwîne! Omuganda ola walibirha oku ntondo, ayisha ayakûza mpu «Obucire!» Ojire ensiku nkulu, wâni Yuda, oyunjulize ebiragâne byaâwe, bulya !ero Beliyali^c arhakaciyêrekeza emwâwe, yeshi aherêrekîre.

Okushabûka kwa Ninive

Okurhêrwa

2 Kashâba ola okuyishire, hira abalanzi omu mihanda, ja ebulâbi omu miri­mbwa, kabika omukaba, ocìgurumanye weshi. 3 Neci, Nyamubâho oshubîrigwika omuzâbîbu gwa Yakobo n’omuzâbîbu gw’Israheli. Abanyazi bàli erhi bacîhireyo, bàli erhi bàyitwîre ama­shami. 4 Empenzi z’entwâli zâge zaja zalabuka, abasirika bâge bayambîrhce e­by’omugôla, ebiterusi bicihîsize byalingija oku bîrha, abasirika bali oku ndogomi baja bahama. 5 Omu njira ebiterusi bicihîsize, byamâhârha omu mpandagazi: owabila­ngira anamanya mpu bibêye; byaja byalaza eyi n’eyi nka nkuba. 6 Bamâhamagala engabo y’abishoge, entondo zamâkorana, zamâciyôha oku muhanda, mîra zagwikaga ihêma. 7 Emihango eyêrekire oku lwîshi yamâpamuka, akayuguyugu omu bwami mpu «enhî!» 8 Bamarhuluba omugoli, bamamugendana, abaja-nyere bâge bali bàbanda endulu nka kulya engûkù ziyâhiza; bali bacidirhibula. 9 Ninive kwo ali nka luganizo lwa cidêka. Badwîrhe bayakuza, mpu: «Ka­fè, kafè, kafè!» Ci ntâye wakabagana kwo kunyi. 10 Mucihagule amarhale! Mucihagule amasholo! Biri birugu birhankahwa, biri mwandu mwandu, ecishagala ciyunjwîre birugu bya citwîro. 11 Buhagwe, kavango n’akashâba! Omurhima gwadûrhusire, enjingo zamârhà, amadwi gamakomanya, nta ntêra bacigwerhe, amalanga gazi­nzibîre.

Ninive ali nka ngoromora yahimirwe

12 Kurhi càbîre cirya cishagala-bulumba bw’engoromora? Abana b’e­ ngoromora bakàgihâbirwamwo ebiryo byâbo. Erhi wangoromora ajàâga ebwa kuhiva, ntâye wakâgidûnda abana bâyo. 13 Wampangaza akâgigabira orhwana rhwage ebihembo, agabânye n’empangaza-kazi zâge; akâgiyunjuza enyâla zâge mishoko, n’ebirâlo byâge misimbisimbi. 14 Nyakasane w’Emirhwe amâderha, erhi: «Ninive, nkolaga nâkuhana, nâvungunyula engâlè zâwe z’ebîrha, emisole yâwe yâkumba oku mata­bâro. Obuhagwe ojira bano igulu nkolaga nâbuherêrekeza, na ntâye wâciyumve izù ly’abaganda bâwe.»

3

Ninive amininisirwe oku mabî gâge

1 Yajêwe! ecishagala c’obulyâlya, ngasi mwêzi ciyunjwîre bunyazi, mangaci weki wâgokôla okwâwe! 2 Yumva! Obuhiri bwahukuza! Yumva emidindiri. Endogomi zikûzire omulindi, ebiterusi byaja byahukuza n’okuhama; 3 basirika bali eruhya, engôrho ziri nka ngulumira, amatumu nka milazo. Abayagalisire buli buvu, abafire byo byasi, emifù eri ntuliranye, baja bayigerakwo. 4 Ebyo bwo bunguke amabî galêrhera omukala-nshonyi, omwâlikwa mwihisa ahindwîre ebishagala bajà b’amabî gâge. 5 Co cirhumire nkolaga nâkuhana, kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire. Nâkubarhuza omwambalo gwâwe, nkugendêse bushugunu omu masu g’abantu, nkubonêse nshonyi embeze z’amâmi. 6 Nakubulula omu bijondo, nkubonese za mêmè: nâkujira obe lwiganyo oku bâgera boshi. 7 Ngasi bankakubona boshi banakule omulindi baja baderha, mpu: «Nini­ve ashâbûsire, ndi wâmufà bwonjo?» Ndi wâcikufe bwonjo! Ngahi owakurhuliriza ankaciboneka?

Olwiganyo lwa Tebesi

8 Ewani Ninive, ka we muzibu kulusha No-Amoni^d wàyubakaga oku burha­mbi bwa Nili? Ecôgo câge yàli nyanja, n’amîshi gàmujirira ecirhango­-rhango. 9 Obushashe bwâge àbâga Etiyopiya na Misiri, bo bàkâgimuhà obuhirhi bwa ngasi lubero. Abantu b’e Puti n’ab’e Libiya bàli bâge. 10 Naye kurharhumaga arhalulizibwa anahèkwa bujà; abana bâge boshi bànigwa omu ngasi mashango g’enjira. Abaluzi bâge boshi bàshwêkwa n’obudagulè, n’abarhwâli bâge boshi bàgendibà bajà omu kuyêshwa cigole. 11 Nawe Ninive, okolaga wâlonza aha wâyiìkira mpu lyo ofulumuka abasho­mbanyi bâwe.

Busha Ninive acîrheganyiza oku mushombanyi

12 Ebyôgo byâwe bizibuzibu kwo biri nka malehe gayêzire oku murhi. 13 Emwâwe erhaciri abarhali nka bakazi, emihango mihamikize y’ecihugo ekola ecîyigula yone embere z’omushombanyi: orhuhamikizo rhwayo­ rhwo rhwalîrwe n’omuliro. 14 Doma amîshi muhako Ninive, bulya okola wâgorhwa; zibuhya ebyôgo byâwe, olabarhe ibumba onarheganye enformo y’amadafâli. 15 Ci kwône wâfà, wâhîra omu bwokêre bw’ecishagala câwe, erhi ofire oku matabâro. Wâherêrekera nka byasi byàlîbirwe n’ebizindêre.

Olubaga lugumaguma lwahirigirha

Olubaga lwâwe kwo lwàkâgivanda nk’irurnbu lya nzige. 16 Abarhimbûzi bo bàli banji kulusha enyenyêzi z’oku nkuba. Bàkâgiyôrha nka kula ebizindêre bibalala, lero bahirigisirage. 17 Abaja-bulâbi bâwe kwo bàkâgiyandala nka nzige, n’abakozi bâwe nka kula amalurnbu g’enjuci gaja gacîlunda oku mashaka amango g’e­ mboho. N’erhi izûba lishalala ntâye wacirnanya aha zàgezire. Ngahigi bâgezire obwo? 18 We mwâmi w’e Asuru, abarhambo bâwe bagwîshîre burhazûka, abakulu bâwe b’abasirika barhacihinya. Olubaga lwâwe lwashandabîne omu ntondo zoshi, na ntâye wacilushubûliza hagurna. 19 Wajîrekwo ibala lirhankabukwa, ebibande byâwe biri bya lufù. Ngasi bo­shi badwîrhe bayumva olwâwe badwîrhe baheba orhusheka, bulya ndigi yeki orharhindibukaga wâni n’obulyâlya bwâwe?

---

 ^a1.8 mango ecihônzi cizûsire: : Amango obuhanya buzûsire… Eci cinwa cikengezize enkuba y’ecihônzi cinene (Nuhu ali murhûliriza aka Nahumu nk’oku kuyandisirwe omu citabu c’Omurhondêro 5, 29; ago mazîno gombi kulikuderha LUHÛMA).

 ^b1.11 : Oyu mubisha warhengaga emwa Asuru, anaba Senakeribu. (Rhulole 2 Bam 18-19),

 ^c2.1 : Beliyali liri izîno lya muzimu.

 ^d3.8 : No-Amoni Iuli lugo lw’e Tebesi, lugo lunene bwenêne lw’e Misiri: Eze 30, 14 16. Olwo lugo lukola lugosirwe na Asurbanipali mwâmi w’e Asuru mwâka gwa 663 embere Kristu àburhwe.

HAB – – Bible en mashi du Congo

HABAKUKI ‘Havaquq (חבקוק)

Enshokolezi

Omulêbi Habakuki aganîra na Nyamuzinda. Amulakira kabirhi, naye Nyamuzinda amushuza kabirhi. Ebyo byoshi byabaga omu cigabi cirhanzi c’ecitabu ca Habakuki. Omu cigabi ca kabirhi, Nyamuzinda ahehêrera nyankolamaligo karhanu. Omu cigabi ca kasharhu, omulêbi ayimba omu lulanga okuhimana kwa Nyamuzinda.

Habakuki ayigîrizagya omu Yuda omu mwaka gwa 600 embere ly’okuburhwa kwa Kristu, amango ga Yehoyakimu, mwâmi w’e Yuda. Nyamuzinda arhuma Abakaldeyi okuhana olubaga lwâge; ci kwône nabo bayish’ihanwa erhi kukola amaligo kurhuma.

Habakuki aba ayemire oku Yuda avunyire irhegeko lya Nnâmahanga. Adôsa Nnâmahanga ecirhumire ankacîshoga Abakaldeyi babà bapagani mpu bacìhôlere ye; cirhumire ankahana omubî n’owundi mubî kulusha; cirhumire okukola amaligo kwankayîma omw’igulu kurhanashinganini?

Nyamuzinda amushuza, erhi: «Aha buzinda okuli kwayish’ihima byoshi. Omushinganyanya ayish’ilamira oku buyemêre bwâge» (2,4). Paolo Ntumwa ahizire ebyo binwa omu buhamirizi bwâge bw’obuyemere (Rm 1,17; Gl 3,11).

EBIRIMWO

1. Omulêbi Habakuki ashambàla na Nyamuzinda: cigabi ca 1

2. Nyamuzinda ahehérera abantu babi: cigabi 2,5-20

3. Omulêbi ahuna Nyamuzinda oburhabale: cigabi ca 3

1

Izîno ly’ecitabu

1 Aka kali kanwa Nyamuzinda afulûliraga omulêbi Habakuki^a.

I. Omulêbi aganîra na Nyamuzinda wâge

Omulêbi àhamagala Nyamuzinda mpu arhabâle

2 Mâshi Nyakasane, kuhika mangaci, nieki nahamagala nti oyishe ongwâse orhanayumve. Ka kwo nayakûzagya emunda oli nti: «Mâshi wampâna, wampâna», orhanalikûze? 3 Carhuma wanyêreka obulyâlya, ogal’ilolêreza obubisha? Ntacidwîrhi na­ bona oburhali buhagwe n’akamene. Ekola ntambala n’enongwe byône bigandâzize. 4 Irhegeko lyàcifîre n’obwinja bwahwîre! Bulya nyankola-maligo ashimbulîre omushinganyanya, n’obucirânuzi ntabo!

Ishuzo lya Nyamuzinda: Okurhera kw’Abakaldeyi

5 Mulole amashanja, enshonyi zimmugwârhe. Oku mucihali, nacijira ebi­ rhangàzo ebi murhankayemire erbi bakammuganirire byo. 6 Neci! Mumanye oku nashubûza Abakaldeyi, lula lubaga luminya lw’ebi­shwankegerhe? Oluja lwacinagira omu bishagala byoshi by’ecihugo mpu luje lwanyaga amashwa ga bene. 7 Omurhwe gwabo gwo nyandumà, gwo gubuka abantu ifumufumu, emisi yagwo yo eguhà n’obukulu bwâgwo. 8 Ebiterusi byâgwo byo bikanya kulusha akakiri, byo bigesha kulusha e­ mpangaza z’ebijingo. Abarhabâzi babo bayisha bacinagira, barhenga erhali hofi, kwo bahalala nka kula ikozi linashiha omunyama gwâlyo. 9 Boshi bayishîre obuhagwe; bamêsize amasu nka mpûsi y’ebushoshôkero bw’izûba, bayisha bashûkuza ebigorogo nka mushenyi gw’oku nyanja. 10 Ogwo murhwe gwo gushekera abâmi, gubona abaluzi gushekere oku ka­bwajiko. Ebyôgo bizibuzibu bibà busha kuli gwo. Gunacinge emiba­rhabarha y’idaho gubulibiduha! 11 Abo bantu banagere nka kaleméra bacibirindike handi; emisi yâbo kwo banayibona oku ye na nyamuzinda wâbo.

Okushub’icîduza kw’omulêbi

12 Kurhenga mîra we Nyakasane, we Nyamuzinda wâni, Mutagatifu orha­nkafà. Nyakasane, we Kabuye nyâkiraho, wacîshozire olu lubaga wanaluzibuhya, mpu lyo lurhurhûlakwo obuhane bwâwe. 13 Ci kwône amasù gâwe gabà mimâna bwenêne g’okurhalembera okubona oku mabî, orhankanayemêra wabà ndolêrezi y’okubona obuhanya. Ci­ rhumirage oyemêra walola ebi ezi ndyâlya z’abantu zidwîrhe zajira okanacihulikira? Cirhumire ohulika amango endyâlya zidwîrhe zarhi­ndagira abazilushire bushinganyanya? 14 Cirhumire abantu obahira cihembe ciguma n’enfi n’eminyole^b byo bi­rhajira murhambo? 15 Abakaldeyi bali bagwârha abantu nka kula enfi zigwârhwa oku lulobo banabahire omu rhweshe rhwâbo. Okwôla kwabayunjuzize mwishi­ngo. 16 Bakola bakaz’irhûla orhweshe rhwâbo enterekêro^c, bulya orhwo rhweshe rhwo rhurhuma nabo balabula oku biryo binja binja byankanaderhwa. 17 Ka barhakacihusa okulabaganya engôrho zâbo mpu lyo baja bahungumula ezindi mbaga buzira lukogo?

2

1 Niehe nkolaga nacibêrera ah’ilâbiro lyâni, nalinda nka mulangûza oli aha busongerwe bw’entondo, lyo mmanya kurhi Nyamuzinda ambwîra, na kurhi ashuza oku mulenge gwâni.

lshuzo lya Nyamuzinda: omushinganyanya na kaheza

2 Nyakasane anacinshuza, aderha erhi: «Yandika ebi nkufulûlîre, obisiribe oku rhupaho lyo bikaz’imany’isomwa n’obwalagale. 3 Ebyo nkufulûlîre amango byabâmwo garhacihika, ci kwône byâyi­sh’iyalagala omu mango gâbyo. Obilinde kwône onabilembere ciru wa­nkabona nka bilegamire: ebi ndesire byâyisha ho n’aho buzira kulega­ma. 4 Oyandike ntya: Omuntu w’entimanya mbi kushanguka anashanguka, ci omushinganyanya yehe alama buyemêre bwâge burhumire^d.

II. Okuhehêrerwa kw’omubisha

Omurhondêro

5 Neci, obuhashe abà nyammanjà, abantu bacîbonyi barhadêkerera, kwo bahuba nka nshinda, kwo balonza ngasi mango nka lufu, banaje ba­nyaga ishanja oku lindi, bagahire goshi idako ly’oburhegesi bwâbo. 6 Ebihugo byàhimirwe byâlungana haguma, bibalerenganyekwo ebijaci. Byayish’iderha, erhi:

Mahanya arhanu

I

«Muli bahanya mwe mugalira okuzimba, n’okurhôla ebirugu bya bene oku cikinja! 7 Mwâgwarhirwa emumiro, aba muba omu myenda yâbo bâjalabuka cali­gumiza bammugezemwo omusisi, nabo babe bo bammuhagula. 8 Mwàhagwîre mashanja manji bwenêne, nago agandi mashanja gasigîre gakolaga gammuhagula, erhi omuko mwàbulazire gurhuma, haguma n’obubî mujirira ebihugo, ebishagala na benebyo!

II

9 Buhanya bwinyu! Munakaz’iyômeka obunguke bubî bw’emwa balungu binyu, mugalicîkebwa mpu mulengerîre bwenêne b’okufulumuka nya­ndumà w’obuhanya. 10 Emihigo yinyu ebà ya kubonesa balungu binyu nshonyi: muli okwo kuhu­ngumula mbaga nyinji, kali kalamo kâwe ako wahizire omu mbaka. 11 Ciro n’amabuye g’oku byôgo gayâma ganammushobeke, n’emirhi y’obu­rhungiri eyankirire izù lyâgo.^e

III

12 Buhanya bwinyu! Mwe muyûbakira okuyôloloka kw’ebishagala oku mu­ko haguma n’okurhindagira abandi. 13 Co cirhumire omukolo gw’amashanja gukola guhwêra eciko, n’embaga zikola zirhindibukira obusha. K’ebyo byoshi burhali bulonza bwa Nya­kasane w’Emirhwe? 14 Neci, obushinganyanya bwa Nyakasane w’irenge bwayunjula ecihugo lwoshi lwoshi nka kula amîshi ganayunjula enyanja.

IV

15 Buhanya bwinyu! Mwe muhungulira abinyu muyumanîne ecinyôbwa ci­kali nka bwôge, mpu lyo cibalalusa bayambale obushugunu, okubundi mubabonêse nshonyi omu kulola obushugunu bwâbo. 16 Mwenene mucîbonesa ezo nshonyi ci lirhabà irenge: Ninyu munywâge munacîyêrekane bashugunu! Nyakasane ammusêza mushongôze aka­bene k’obukunizi bwâge. Irenge linyu Iyahinduka nshonyi zinyu. 17 Emyône yakolagwa e Libano ekolaga yammugalukira; mwahungu­mwireyo ebintu, ebintu nabyo bikolaga byâmmujugumya. Okwo kwoshi kwâbà erhi omuko mwàbulazire gurhuma, haguma n’amaligo muji­rira ebihugo, ebishagala na benebyo.

V

18 Kamalo kaci okubinja ensalamu kujira? Binaba bintu bya cûma bya ku­rhebana kwône. Cankarhuma omuntu acikubagira abo banyamuzinda barhankahash’iderha na yenene waba tulaga? 19 Buhanya bwinyu! Mwe mukaz’ibwîra ecihimbi c’omurhi, mpu: «Zûka!», n’ensinga y’akaduma y’ibuye, mpu: «Yimanga!», n’obwo arhanka­ mmufulûlira mwanzi muci. Ciru akaba mpu biba bishizirwe amasholo n’amarhale, nta buzîne bubibâmwo! 20 Ci Nyakasane yehe mwo aba omu ndâro yâge ntagatifu. Ngasi yeshi onabà oku igulu ahulike embere zâge!»

3

III. Okuhamagala Nyamuzinda mpu arhabâle

Omusengero gwa Habakuki n’ishuzo lya Nnâmahanga

1 Ogu gwo musengero omulêbi Habakuki ayêrekezagya Nnâmahanga guli nka kulaka mulenge^f.

2 Yagirwa, Nyakasane, nayumvirhe bashambala emikolo yâwe y’okurha­ngâza nieshi nayunjula bwôba.

Mwa gano mango g’akalamo kirhu o­shub’izûsa emikolo ya bene eyo, oyimanyise oku bantu.

Ciru akaba mpu ogwerhe ecirhumire wakunira, oshub’irhuyêrekeza olukogo lwâwe.

Okuyisha kwa Nyamuzinda

3 Nyamuzinda ayishire kurhenga e Temani,

Nyamuzinda Mwimâna ayi­shire ebwa ntondo za Parani.

Obukuze bwâge bubwikire amalunga,

n’igulu lyoshi liyunjwîre irenge lyâge.

4 Ayishire amoleka n’obulangashane,

emyonzi y’obulagashane edwîrhe ya­rhenga omu maboko gâge,

mwo obuhashe bwâge bucifulika.

5 Ecihûsi cimushokolire, endwâla zimugumire omu cirali.

6 Akayimanga, igulu linadirhimane,

amalola oku mashanja gamâgeramwo ogwa nyugunyu.

Entondo z’ensiku n’amango zamârhembagana,

orhurhondo rhwa mîra rhwahahanyusire,

zo zàli njira akag’igeramwo bu­rhanzi.

7 Nàbwine amalibuko g’abantu b’e Kushani,

n’ecôba c’abantu bayûbaka e Madiyani^g.

Obukunizi bwa Nyakasane

8 Ka nyîshi Nyakasane, ka nyîshi zirhumire wakunira?

Ka nyanja erhumire omutula gwâwe gudubuka.

Wamâshonera oku bitù nka kuno oja oku ngâlè edwîrhwe n’ebiterusi byakuhêka ebwa kuhimana.

9 Wamâgoka omuherho gwâwe, olugè lwâgwo olubumbire bisonga. lgulu lyaûmuka n’enyîshi zahulula.

10 Erhi entondo zikubona, zanajuguma, enkuba y’ecihonzi yayunjuza igulu, enyanja nênênè yakûngula n’empimbi z’omulaba zakaz’ilwîra emalu­ nga.

11 Igulu n’omwêzi byamayimanzibwa n’obumoleke bw’emyampi yâwe yaja yabalala, bilibisire embere ly’okulangashana kw’itumu lyâwe.

12 Omu burhe bwâwe igulu walilabarha, n’amashanja wagahinaga omu bu­kunizi bwâwe.

13 Wahulusire mpu oj’ifungira olubaga lwâwe, n’okufungira Omushîgwa wâwe, washâba oburhungiri bw’enyumpa y’omubî, wayikundula eciriba coshi kuhika oku mabuye^h.

14 Amatumu gâwe garhulungula amarhwe g’entwâli zâge, ezaliyishire mpu zirhushandabanye n’orhuhababo rhw’omwishingo nka rhwa bantu balonza okuyirha omukenyi bwifulikwe.

15 Enyanja haguma n’empimbi zâyo z’emilaba, wàyilabarha n’ebiterusi byâwe.

Okuyôboha Nyamuzinda gw’omurhondêro g’obuyemêre

16 Nayumvîrhe okwo, obulà bwâni bwajuguma, eryo izù lyarhuma akanwa kandirhimana; akafinjo kangera omu rhuvuha, obwôba bwantwa enji­ngo z’amagulu. Ndwîrhage nalingûza n’omwishingo olwo lusiku lw’ebihamba, olwâyishira ishanja likaz’irhulibuza.

17 Bulya omulehe gurhâciyâse, omuzâbîbu gurhâcijekwo malehe. Omuzeti gwâkaz’ileheka burhaleheka, amashwa garhâcibonekanemwo biryo. Ebyôgo byâhwamwo ebibuzi, nta nkafu zâcibonekana ebulambo.

18 Ci kwône niehe nahama n’omwishingo muli Nyakasane, nâcîshingira muli Nyamuzinda Muyôkozi wâni.

19 Nyakasane Nyamuzinda, ye misi yâni, ye mpa okubiduha nka mbogo, ye ngeza ahalengerîre. Oku mukulu w’abimbizaⁱ. Oku nzihwa y’okusalikwa y’emirya.

---

 ^a1.1 : Omuêbi Hahakuki ali ayakûza Nyamuzinda mpu nta bushinganyanya buciri omu cihugo. Omu mulongo gwa 5 kuhika 11 amalêba obuhanya bwayish’ìrhogera ahabisha.

 ^b1.14 eminyole byo binyagâsi

 ^c1.16 : Bakola bakaz’irhûla orhweshe rhwâbo: kwo kuderha oku Abakaldeyi bo bakag’irhûla orhweshe rhwâbo emunda abazimu babo bâbo bali.

 ^d2.4 : Omushinganyanya yehe âlama buyemêre bwâge burhumire: lola muli Rm 1,17; Hb 10,37.

 ^e2.11 : Lola muli Lk 19.40.

 ^f3.1 – 3, 1: Olu lwimbo lushushire olulanga 67, 75 na 96; lola muli Mìk 1,3-4. 3, 3: Ternani na Parani biri bishagala biri oku njira erhengerîre oku ntondo ya Sinayi, omu cihugo c’e Edomu. Eyo munda yo Abayahudi bageraga erhi barhenga e Misiri bayisha bayâka baj’e Kanani.

 ^g3.7 : Kushani na Madiyani: gàli mashanja abirhi gayûbakaga olunda lw’e buzûka-zûba lw’e Sinayi.

 ^h3.13 : Lola muli Lub 13-15; 27,8-9; Hb 11,26.

 ⁱ3.19 : Olu lulanga lwa Habakuki lwakazâg’iyimbwa omu mango g’obugashânize bw’omu ka Nyamuzinda. Na ntyo omukulu w’abimbiza analuyankirira. Co cirhumire bayandika oku luli lwâge.

ZEP – – Bible en mashi du Congo

SOFONIYA צפניה TSEFANIYA ZEFANIYA

Enshokolezi

Omulêbi Sofoniya ayigîrizize amango Yoziyasia aliyimire omu Yuda (640- 609 embere Kristu aburhwe). Kurhenga amango ga Senakeribu, ecihugo ca Yuda calamire omu bujà bwa Asuru. Manase na Amoni, bami b’omu Yuda, bazigiraga okuharâmya ensanamu. Amango g’omulêbi Sofoniya, obulangalire kuli Nyamuzinda bwâyisha bwagaluka.

Sofoniya ayalagaza «olusiku lwa Nyamubâho», lusiku lwayishilêrha emishîbo minji omu cihugo ca Yuda n’omu mashanja goshi g’en’igulu. Sofoniya akalihira Abayuda bulya bakazigiharâmya banyamuzinda b’obunywesi, na bulya barhagwerhe bushinganyanya omu kalamo kâbo (3, 1; 3, 11).

Obuhane amashanja gahâbagwa na Nyamuzinda bukwânîne bubê nyigîrizo kuli Yuda (3,7). Bwo bwarhuma olubaga lwagalukira Nyamuzinda omu kumukenga n’omu kubà lwirhohye. Banyi-hanyi bayishicunguka, nka bali birhohye (3, 12-13).

Eci citabu cisungunu ca Sofoniya cikolêsibwa liguma lyône omu Ndagâno Mpyahya muli Mateyo (Mt 13, 41).

EBIRIMWO

1. Olusiku lwa Nyamubâho: cigabi 1-2,3

2. Obulêbi oku mashanja: cigabi 2, 4-15

3. Obulêbi kuli Yeruzalemu: cigabi 3, 1-8

4. Amalagânyo: cigabi 3, 9-20

1

1 Ebi biri binwa Nyakasane àfulûliraga Sofoniya, amango Yoziyasi mu­gala wa Amoni àli mwâmi w’e Yuda. Sofoniya àli mugala wa Kushi, naye àli mwene Gedaliya, aligi mwinjikulu wa Amariya na mwinjikulûza wa Hezekiyasi^b.

I. Olusiku lwa Nyakasane omu Yuda

Nyamuzinda âyishihana igulu lyoshi.

2 Nyakasane amâderha, erhi: «Nâherêrekeza ngasi hyoshi hiyîsa omûka hano igulu. 3 Nâsherêza abantu n’ensimba, ebinyunyi n’enfi z’omu nyanja, nasherêza abantu babî n’ebijiro byâbo by’okusârhaza. Ntaleke ciru n’omuntu muguma bano igulu.»

Obuhane oku nterekêro ya banyamuzinda b’obwihambi

4 « Yuda, nâmuhana, mpane n’abantu b’omu Yeruzalemu boshi. Nâherêrekeza Baali yeshi muli eci cihugo n’amarhumisi gâge goshi. 5 Nâshereza ngasi bashonera oku burhungiri bw’enyumpa bajiharâmya omurhwe gw’enyenyêzi, bala baharâmya Nnâmahanga oku izino lya Milkomu^c. 6 Nâsherêza ngasi bacîkûla kuli Nnâmahanga, abarhamulongereza erhi kumurhînya ciru n’ehitya, abo boshi nta muguma nâleka.» 7 Akahwenyenye kabe embere za Nyakasane Nnâmahanga, kulya kuba olusiku lw’obukunizi^d bwâge bunene luyiruka! Neci, Nyakasane anarheganyize oburherekêre, mîra acêsagya ebigolo byâge alâlisire.

Obuhane oku barhambo b’aha bwami

8 Olusiku lw’oburherekêre, kwo Nyakasane adesire, nâhana abarhambo, abaluzi na ngasi boshi bahimba nka kula kw’ab’emahanga. 9 Olwo lusiku nâhana bala boshi bacihira enyanya nka bapagani, bo bala batula entambala, banabere enyumpa oku bwâmi bwa nnawâbo.

Obuhane oku barhunzi b’omu Yeruzalemu

10 Olwo lusiku, kwo Nyakasane adesire, ecihogêro cânazûke omu muhanda gw’olugo guderhwa lugo lw’Enfi, omu lugo Luhyahya mwânazûke olubî lunji lunji, ababanda endûlu, ababanda olujamu, ab’orhuhababo n’ecihûsi cirhankaderhwa! 11 Mwe bantu muyûbaka omu lugo luderhwa Cishakulo^e muhebe orhubûli, bulya ngasi baguza boshi bafa, abarhimbûzi boshi baherêrekera. Obuhane kuli banyambula-buyemêre 12 Muli ago mango nâyôce Yeruzalemu n’orhumole; nanje narhangula balya boshi barharhenga omu bubî bwâbo, bo balya baderha emurhima gwâbo, mpu: «Nyakasane arhankahashijira mabî erhi minja.» 13 Okuhandi obugale bwâbo buhagulwe enyumpa zâbo zishâbwe. Bayûba ka enyumpa, barhakazilâlamwo; bagwisire enkoma, barhakanywa oku manvu ga muli zo. Olusiku lwa Nyakasane 14 Olusiku ludârhi lw’obukunizi bwa Nyakasane luli hofi, luyishire luli buhena; okuyisha kwâlwo kwâzûsa ecihogêro c’amalumwa manene, ciru n’entwâli yâbanda endûlù erhi bihamba bya bîrha birhuma! 15 Olwo lusiku luli lusiku lwa mûngo, lusiku lwa bihamba n’olw’akamene, lusiku lwa burhe na lwa kushâba, lusiku lwa mwizimya na lwa citûmbi, lusiku lwa bitù na lwa ndûnduli y’omwizimya. 16 Lusiku lwa kubanda emishekera n’orhuhababo kuli bîrya bihugo bidârhi n’enyumpa nzibuzibu. 17 Abantu nânabahiremwo ebihamba baje bagenda nka mihûrha (bulya bagomire Nyakasane), omuko gwâbo gubulagirwe omu katulo, emirhumba yâbo ekabulirwe nka bibolereza, ci erhabishwa. 18 Oli ensaranga zâbo, oli amasholo gâbo, nta biguma byahashibayôkola. Omu lusiku lw’omûngo gwa Nyakasane, omu bumvu bwâge igulu lyoshi lyâherêrekera. Bulya anigûza, neci, aheze abantu boshi omu igulu.

2

Okufundika: okulâlika mpu bacîyunjuze

1 Mushubûzanye, mugerêreze haguma, wâni lubaga lurhabà nshonyi 2 oku barhacimmulibirhakwo nka kula omuyonga guhirigirha n’empûsi omu lusiku luguma; oku obukunizi bwa Nyakasane burhacimmuhika­kwo. 3 Mulongereze Nnâmahanga, mweshi, abirhohye b’igulu^f, mwe mushimba amarhegeko gâge, mulongereze obushinganyanya, mulongereze obwirhohye: kwankanaba mwanâyôkolwe mw’olwo lusiku lw’oburhe bwa Nnâmahanga.

II. Obukunizi oku mashanja

Omubisha w’ebuzikiro bw’izûba: Abafilistini

4 Neci, Gaza akola ajirwa irungu, Ashkeloni abe kahumba. Ashedodi bamamulibirhakwo kalengerêre, Ekroni bamukundule . 5 Abantu b’omu murhwe gw’omu nyanja, ishanja ly’Abakeretini, yumvi akanwa Nyakasane adesire kuli mwe: «Nâkurhohya, nkuhire idako ly’ecihugo c’Abafilistini, ntakusigire muntu ciru n’omuguma; 6 wânashube bulambo, abangere bakakukomeramwo enyâlè aha bigala n’irango lya bibuzi.» 7 Abâyôrhe b’omu iburha lya Yuda, banagabâne eco cihugo, bâyabulire­ mwo, bijingo barhamukire omu nyumpa zàli z’ebwami bw’Ashkeloni; bulya Nyamuzinda wâbo ânaciyishibarhangula, ânashubibajira nk’oku bàyôrhaga burhanzi.

Abashomhanyi b’ebushoshôkero bw’izuba: Mowabu na Amoni

8 Nayumvirhe ebijâci bya Mowabu n’ebinioko bya bene Amoni, erhi baka­jâcira olubaga lwâni n’okucîshingira ecihugo câbo. 9 Co cirhumire, ncîgashire ecihango câni, kwo Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli adesire, erhi: «Mowabu na Amoni bâbà aka Sodoma na Gomora: mashaka ga makerêrhe na birundo bya munyu, irungu lyûmu-lyûmu oku nsiku n’amango. Abâyôrhe b’omu lubaga lwâni bânabahagule, abânasigale b’omu ishanja lyâni bo bayîme omu byâbo.» 10 Yo yânabe mpyûlo y’obucîbone bwâbo, bulya bàjâcire olubaga lwa Nyakasane w’Emirhwe, n’okukaziderhera oku mîno enyanya. 11 Nyakasane ânabe Nyandumà kuli bo, âherêrekeza banyamuzinda b’obu­nywesi boshi b’omu igulu, amashanja goshi g’oku birhwa ganamuharaâmye, gamufukamire, ngasi liguma omu cihugo câlyo.

Omushombanyi w’emukondwè: Kushi

12 «Ninyu, mwe bantu b’e Kushi, mweshi nâmmuhungumulira omu bîrha»! kwo Nyakasane adesire.

Omushombanyi w’emwênè: Asuru

13 Nyakasane âhana n’abantu h’omu cihugo c’emwênè; aherêrekeza Asuru, ashâbûla Ninive yeshi ahinduke irungu lyûmu-lyûmu. 14 Ahantu ecishagala càli, amaso g’ebintu n’ensimba za ngasi lubero byâyi­shikâshiramaho, lubondo n’ecirifufu byâhanda omu burhungiri bw’e­ nyumpa zâmwo. Bakaziyumva ebinyunyi byalyôgôlera aha rhubonezo rhw’enyumpa; mishabûkiza yonene ekola yâkaziboneka kurhangirira oku mulirango, emilungulungu y’enyumpa yoshi ekazishâbûka. 15 Kwo câhinduka ntyo cirya cishagala c’obulimbi, cirya abantu bamwo bakâgicîkèbwa mpu bajira aha bayegamire, banakazimanya mpu ntâye obalingânîne. Lero cashûbusirage, cikola bulumba bwa nsimba! Ngasi boshi bakola bacigeramwo banashungûrhe n’okusômerwa.

3

II. Obukunizi kuli Yeruzalemu

Obuhane oku birongôzi by’ishanja

1 Buhanya bwa Yeruzalemu, cirya cishagala cigoma, ecasherîre n’okulibu­za abantu. 2 Nta mango càyumvirhe ebinwa bya Nyakasane, nta mango càyemire ihano, nta mango càcîkubagire Nnâmahanga, nta mango càyâkîre muli Nyamuzinda waco. 3 Abagula ba muli co ziba ntale zikaziyâna; abashamuka baco ziba ngwi zija zahiva bijingo, zirhabîke n’akantu zashanshanyula sêzi. 4 Abalêbi ba muli co babà bacîbonyi balonza okurhebana. Abadâhwa baco barhakenga ebintu birherekîrwe Nyamuzinda, banakazivuna n’i­rhegeko. 5 N’obwo Nnâmahanga abà mushinganyanya muli co, nta bya bulyâlya ajira; ngasi sêzi na bijingo anabahe amarhegeko, mucêracêra arhabula­bula, arhishi bulyâlya.

Okuhanwa kw’amashanja

6 Nâherêrekeza amashanja, kwo Nyakasane adesire, enyumpa zâbo nâzi­shâba, enjira zâbo nâzihambya, ntâbo bâcizigeremwo! Ebishagala byâbo nabyo nâbisherêza, nta muntu wâcibibâmwo, abàbiyûbakagamwo bâhirigirha! 7 Cazinda nâderha, nti: «Yeruzalemu akolaga ankenga anayemêre amaha­no gâni. Nta bulagirire ncigwerhe bw’okucisherêza, ntanaciyunjulize omuhigo gw’oburhe nali ngwerhe. Ci abantu bâge barhashwîra oku­rhali kukola amaligo kwône kwône. 8 Olusiku nayishimmuhêka lubanja mulingage obuhane bwâni, kwo Nya­kasane adesire. Nàhizire oku nâshubûza amashanja n’amâmi ngahonde omu muliro gw’obukunizi bwâni.»

IV. Amalaganyo

Amashanja gayishiyumva Nyakasane

9 «Okubundi obwo nâyishihindula amashanja, ncêse orhunwa rhwâbo: bâkazimparâmya, niono Nyakasane, banangashânize boshi n’omu­rhima muguma. 10 Ciru na kurhenga ishiriza ly’enyîshi z’e Etiyopiya, abemêzi bâni nàsha­ndabanyize, bâkaziyisha bandwîrhire entûlo.

Omusigala gw’Israheli

11 «Olwo lusiku, we lubaga lwâni, orhakaciyumva nshonyi oku mabî gawe goshi, oku byâha byâwe byoshi wànjirire; bulya bala boshi bayunjulira bucîbone, nâbakûla ekarhî kâwe, onaleke obwo okukâminira oku nto­ndo yâni ntagatifu. 12 Bantu birhohye bonene n’abakenyi naleka muli we, abakampûna mpu mbalange. 13 Abàsigire omu lubaga lw’Israheli barhakacilyalyanya barhakanaciderha bunywesi, barhakacikolesa olulimi lwâbo mpu baje bârhebana. Bâkazi­rya banagwishire erhi na ntaye wacibalibuza abahiramwo ecikango.»

Ennanga z’obushagaluke omu Siyoni

14 Ohebe ehibûli hy’obusîme, mwâli Siyoni!

Israheli, heha ecihogêro c’obu­shagaluke!

Oshagaluke, obande empûndu n’omurhima gwoshi,

we mwana-nyere w’e Yeruzalemu!

15 Nyakasane akazire ohuhane bwakulikwo,

alibirha oku mushombanyi wâwe.

Nyakasane ye mwâmi w’Israheli oli muli we,

nta buhanya bucikuli­kwo mpu wayôboha.

16 Olusiku luyiruka olu bâbwiramwo Yeruzalemu, mpu:

«Orhayôbohe, na­we cishagala ca Siyoni, orhatwikaga omurhima!

17 Nyakasane Nyamuzinda wâwe ali haguma nawe:

ali murhabâzi muhima­nyi!

Ashagalusire n’omwishingo we rhumire,

obuzigire bwâge bukuhîre akalamo kahyahya,

adwîrhe abanda empûndu we rhumire.

18 Nka kuka binayôrha oku lusiku lukulu.

Okugaluka kw’abalulize

Nâherêrekeza obuhanya bwoshi, kwo Nyakasane adesire, nârhenza eshonyi zimubumbire. 19 Amango gayiruka, aga nâhanamwo ngasi balya bakâgimmulibuza. Nâfu­mya abayagalisire muli mwe, nâgalula abalulize. Nâbahà obukuze n’irenge omu igulu lyoshi, nshubibajira nk’oku byayôrhaga burhanzi. 20 Mw’ago mango nâmmushokolera mmuyêreke enjira, okubundi mmuhe obukuze n’irenge omu mashanja goshi g’en’igulu, hano nshubimmujira nk’oku mwanayôrhaga burhanzi, omu karhî k’amashanja goshi ga hano igulu.» Ntyo kwo Nyakasane adesire.

---

 ^a1.0 Yoziyasi omu c’emwabo ye Yoshiyahu; Manase ye Menashè; Sofoniya ye Tsefaniya, erhi Zefanya . Boshi cigereki n’enfarasè, rhwaloleragakwo, zo ndimi zirhuma ago mazîno gasôma

 ^b1.1 Hezekiyasi omu c’e mwabo ye Hizkiyahu; enfarasè n’ecigereki byahindwîre amazîno

 ^c1.5 : Milkomu: Abantu b’e Asuru bakazagiharâmya Milkomu n’abandi bakazagiharâmya enyenyêzi. Haligi n’abandi, oku barhalesiri okuharâmya Nnâmahanga ye Nyamuzinda w’okuli, bashubikaziharâmya ebiremwa, n’abandi barhashibiriraga bici.

 ^d1.7 1, 7: Olusiku Nyakasane âyisha kwo lwanabe nka lusiku lwa nterekêro (Iz 34, 6; Yer 46, 10; Eze 39, 17).

 ^e1.11 : «Cishakulo», ciri cishagala ciguma c’c Yeruzalemu. Abantu baguza: bantu h’e Kanani. Olole Hoz 12,8; Iz 23, 8, Mig 31, 24.

 ^f2.3 «Abirhohye b’igulu» erhi abakenyi. kukengwa bakengwa omu mandiko matagatifu. Kuyumva bayumva Nnâmahanga. Omu bulembêdu balinda ensiku nzinda. Masiha arhumwa na Nnâmahanga mpu ayishibarhûliriza (Iz 61,1). Naye ali mwirhonzi na mutûdu.

HAG – – Bible en mashi du Congo

HAGEYO חגי HAGAYI

Enshokolezi

Omulêbi Hageyo agendaga ayigîriza Abayahudi erhi barhenga elubungo. Ayigîriza oku buzinda bw’omwêzi gwa munani kuhika omu karhî k’omwêzi gw’ikumi na kabirhi gw’omwâka gwa 520 embere Kristu aburhwe, lyo Abayahudi bayûbaka aka-Nyamuzinda kahyahya. Hageyo na Zakariya baciha nganyire okulangaliza abantu n’okurhuma Zorobabeli n’omudâhwa mukulu Yozwe bashubirira emikolo y’okuyûbaka aka-Nyamuzinda.

Bulya aka-Nyamuzinda kayôsire kashâbûsire, Nyamubâho ahana ebiremwa by’en’igulu. Okuyûbaka buhyahya kwayish’ilêrha akalamo kinja. Omulêbi ayemêra oku aka-Nyamuzinda kahyahya karhali kayûbake bwinja erhi rhwakakagerera kuli kalya ka Salomoni. Cikwône alêba oku omu nsiku zâyisha, irenge lyako lyayish’irhaluka ely’aka-Nyamuzinda ka Salomoni.

EBIRIMWO

1. Aka-Nyamuzinda kayûbakwa buhyahya: cigabi 1

2. Irenge ly’aka-Nyamuzinda kahyahya: cigabi 2

1

Amango g’okushub’iyûbaka akà-Nyamnzinda

1 Omu mwâka gwa kabirhi gw’obwâmi bwa Dariusi, mwêzi gwa ndarhu, omu lusiku lurhanzi lwâgwo^a, akanwa ka Nyamuzinda kahekwa n’omulebi Hageyo^b emwa Zorobabeli mwene Shalatieli, murhambo w’e Yuda, n’emwa Yozwe, mwene Yehosadaka, mudàhwa mukulu, kaderha ntya: 2 Nyamuzinda w’Emirhwe amâderha ntya: Olu lubaga ludwirhe lwaderha, mpu: «Garhacibà^c mango g’okuyûbakulula akà-Nyamuzinda!» 3 Lero akanwa ka Nyamuzinda kalerhwa ntya n’omulêbi:

4 Ka munabwîne oku kuli kwinja mubêre omu nyumpa nyinjinja n’obwo akà-Nyamuzinda kâni kashâbûsire? 5 Lero buno, kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe. Mucijâge emurhima mulolereze enjira zinyu! 6 Mwarhêzire binji, ci mwahaka binyi omu nguli zinyu; mwàlîre birhali binyi, ci murhayigurhaga; mwanywa, ci enyôrha yinyu erhatwikaga; mwàyambaliza, ci nt’idûrhu mwayu­mvîrhe. Omukozi àhâbwa oluhembo lwâge, ci lwàbà nka kuno luja omu nshoho ntule! 7 Kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe. Mugerêreze bwinja emu­rhima gwinyu, mulole enjira mulimwo^d. 8 Yinamukiri oku ntondo^e, mujidurhira ebirhi, muyûbake enyumpa yâni. Nâhiramwo amasîma gâni, n’irenge lyâni ligandâzemwo, Nyamuzinda okudesire. 9 Mwakâg’ilangalira okusârûla binji, ci lero mwànenwa. Ebi mwàhasire, nâbiyehula n’empusi. Bulya kurhi? Kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe. Bulya enyumpa yâni eshâbûsire, n’obwo ngasi mugu­ma muli mwe adwîrhe agwîririza okuyûbaka aha mwâge. 10 Okwo kwarhuma e­nkuba^f ehangama, n’idaho lyânena emburho. 11 Nâlêrha ecanda omu cihugo; oku ntondo, omu mashwa g’engano, oku lukoma lw’emizâbîbu, omu mashwa g’emizeti n’ezindi mburho; abantu n’ebintu byoshi byâlibuka, na ngasi mukolo gwinyu gwoshi gwafânânda.

12 Oku bundi obwo, Zorobabeli, mwene Shalatieli, na Yozwe^g, mwene Yehosadaka, mudâhwa mukulu, n’olubaga lwoshi, bayumvirhiza akanwa ka Nyamuzinda n’akanwa k’omulêbi Hageyo, nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâbo àlirhumire oyo mulêbi. Aho, olubaga^h lwayôboha Nyamuzinda. 13 Kandi Hageyo, ntumwa ya Nyakasane, abwîra olubaga ntya akanwa ka Nyakasane: «Ndi haguma ninyu, kanwa ka Nyamuzinda». 14 Nyakasane ayunjuza makengu Zorobabeli mwene Sahalatieli, murhambo w’e Yuda na Yozwe mwene Yeho­sadaka, mudâhwa mukulu, n’olubaga lwoshi: bayisha banarhondêra okukola omu ka-Nyamuzinda, Nyakasane w’Emirhwe. 15 Ago mango zàli nsiku makumi abirhi n’ini z’omwêzi gwa ndarhu, mwâka gwa kabirhi gw’obwâmi bwa Dariyu­si.

2

Irenge ly’akà-Nyamuzinda

1 Omwâka gwa kabirhi gwa mwâmi Dariyusi, mwêziⁱ gwa kali nda, nsiku makumi abirhi na luguma, akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo omulêbi Hageyo^j, erhi: 2 «Obwire Zorobabeli, mwene Shalatieli, murhambo w’e Yuda na Yozwe mwene Yehosadaka, mudâhwa mukulu, n’olubaga lwoshi ntya: 3 Indi muli mwe wacibwîne amango eyi nyumpa yalijire irenge? Na kurhi muyibwîne buno? Ka murhabwîni oku erhacigwerhi nda na mugongo? 4 Ci lero buno, osêre, Zorobabeli, Nyakasane okudesire. Osimike, Yozwe, mwene Yehosadaka, mudâhwa mukulu. Osimike, nawe lubaga weshi omu cihugo! Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe okudesire. 5 Yo ndagâno najiraga ninyu erhi murhenga e Misiri, n’omûka gwâni guli ekarhî kinyu^k. Murhayôbohaga, . 6 Bulya ntyo kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe adesire. Hasigîre mango masungunu ndundaganye amalunga n’igulu, enyanya n’idaho^l. 7 Nâdudanganya amashanja goshi, obuhirhi^m bwâgo bwaluga, n’enyu­mpa yâni eyunjule irenge. Nyamuzinda w’Emirhwe okudesire. 8 Niene nie Nn’ebirugu, nie Nn’obugale bwoshi, kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire. 9 Ire­nge ly’eyi nyumpa Iyalushisa erya mîra, kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Emi­rhwe adesire, na muli ahaⁿ hantu, nahebaho omurhûla, Nyamuzinda w’Emi­rhwe okudesire. Okudôsa ihano emw’abadâhwa 10 Omu nsiku makumi abirhi n’ini z’omwêzi gwa kali mwenda, mwâka gwa kabirhi gw’obwâmi bwa Dariusi^o, akanwa ka Nyamuzinda w’Emirbwe karhi­ndakwo omulêbi Hageyo kaderha ntya: 11 Yumva akanwa ka Nyamuzinda w’Emirbwe. Odôsagye abadâhwa ihano, obabwîre ntya: 12 «Erhi omuntu a­nkahêka enyama ngishe omu nshoho y’omwambalo gwâge, kandi abulig’ihuma oku mugati n’idivayi, oku mavurba erhi ngasi kandi kalyo n’ogwo mwambalo, k’ebyo byanahinduka bitagatifu okwôla kwônene kurhumire?» Abadâhwa ba­shuza, mpu: «Nanga!» 13 Hageyo ashubibadôsa ntya: «Erhi omuntu ankazira n’omufu, kandi abulihuma oku biryo, k’ebyo biryo byanahinduka bibi?^p» Abadâhwa bashuza mpu: «Neci». 14 Lero Hageyo aderha ntya: «Olu lubaga ntyo kwo luyôsire! Kw’er’ishanja liri ntyo embere zâni! Kanwa ka Nyamuzi­nda. Emikolo^q yâbo boshi ntyo kwo enali, n’ebi barherekêra aha binali bibi»^r.

Amalaganyo gw’omunago

15 Mugerêrezagye buno omu murhima gwinyu^s, kurhengera ene na kuhika amango gâyisha. Erhi barhacihira ibuye oku lindi ly’aka-Nyamuzinda, 16 kurhi mwàliyôsire? Mwakâgiyisha mpu mulishamarha mirengo makumi abirhi, lero mwakàshimâna liri ikumi lyone; mwakàyisha aha mukenzi mpu muhongole ndaha makumi arhanu, lero mwâkashimâna gali makumi abirhi gone. 17 Nàshûrha^t n’olubula emikolo y’emisi yinyu, nàyivubya, murhanagalukaga emwâni, kanwa ka Nyamuzinda! 18 Mugerêrezagye buno omu murhima gwinyu, kurhe­ngera ene na kuhika amango gâyisha, (kurhenga omu nsiku makumi abirhi n’ini z’omwêzi gwa kali mwenda, kurhenga olusiku bahumba eciriba c’aka-Nyamuzinda, mulâbe bwinja) 19 erhi enguli zinacibule omuhako, erhi olukoma, omulehe n’eyindi mirhi birhaciyâna malehe^u! Kurhenga ene, nahâna omunago!

Amalaganyo emwa Zorobabeli

20 Akanwa ka Nyamuzinda kashubirhindakwo Hageyo obwa kabirhi, lusiku lwa kali makumi abirhi n’ini lw’omwêzi, kaderha ntya: 21 Obwire Zorobabeli, murhambo w’e Yuda ntya: Nkola nâdundaganya amalunga n’igulu. 22 Nkola nâkûla entebe z’amâmi, nshâbe n’amahashe g’abâmi^v b’amashanja. Nâhirika e­ngalè n’abazigendakwo; ebiterusi n’ababishonakwo bânigwa, ngasi muguma âkumba omu ngôrho ya mwene wâbo. 23 Olwo lusiku – kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe – nâkurhôla^w, wâni Zorobabeli, mwene Shalatieli, mwambali wâni – kanwa ka Nyamuzinda – nâkujira nk’ifundo lya ciziriko. Bulya we nacishozire: Kanwa ka Nyamuzinda w’Emirhwe.

---

 ^a1.1 : Lwâgwo: Kwo kuderha mwêzi gwa kamera (8), mwâka gwa 520.

 ^b1.1 Hageyo kuli kuyiganya enfarasè n’ecigereki, ci omu c’emwabo anasomwa Hagayi חגי

 ^c1.2 : «Garhacibà»: Kwo kuderha amango garhacihika.

 ^d1.7 : Mulimwo: «enjira mukulikire»: Aka kanwa kàli ka kuderhwa handi, ci arhali aha.

 ^e1.8 : Ntondo: nkaba ntondo ya Yuda.

 ^f1.10 Nkuba: omu buhindule bw’ecihabraniya omu Ciharameya, badesire: «nkuba»; omu Cihabraniya, baderha: «lumè» banayushulakwo: «kuli mwe» kwo kuderha «Olumè kuli mwe».

 ^g1.12 Yozwe kuli kuyiganya nfarasè na cigereki, ci omu c’emwabo anasomwa Yehoshua erhi Yeshua, lyo izino lya Yezu omu c’emwâbo יהושע

 ^h1.12 : Olubaga: Kwo kuderha balya bantu basigire bemêzi ba Nyamuzinda e Yeruzalemu (lola Omulêbi Hageyo na Zakariya na Iz 4,3… )

 ⁱ2.1 Mwêzi: Kwo kuderha Muhaho (10), mwâka gwa 520, omu lusiku luzinda lw’omwibuko gw’ebihando.

 ^j2.1 Hageyo yena Hagayi omu c’e mwabo; Yozwe ye Yehoshua

 ^k2.5 Omu cihabraniya, badesire-ho ntya: «Co cihango (erhi: ndagâno) nàjiraga haguma ninyu erhi murhenga e Misiri.» (Baderha: «berit» omu Cihabranìya, ahàli ha «dabar» kanwa)! Ebyo birhali omu buhindule bw’ecigereki.

 ^l2.6 : Idaho: Omulêbi Hageyo amanyire oku Nyamuzinda yene ohêka igulu. Omulêbi alêbire obuhanya bwayisha n’obwo gaciri mango ga murhûla gwa mwami Dariyusi. (lola Am 5, 18 ; 8,9… ) Obwo buhanya bwadunda igulu lyoshi, n’okwo kuyubakululwa kw’akà-Nyamuzinda ciri cimanyiso c’omurhondêro gw’amango ga Masiha.

 ^m2.7 : Buhirhi: Kwo kuderha akantu koshi ka ngulo ndârhi, akantu abantu bacifinja. Obuhindule bwa Vulgata bwayirukira bwaderha oku «Omwifinjwa» anali Masiha, lero kwo kuhindula mpu: «Neci âyisha Namwifinjwa emw’amashanja goshi.»

 ⁿ2.9 : Aha: Kwo kuderha Omu ka-Nyamuzinda (lola 2 Sam 7,13 ). Emw’omulêbi Ezekiyelî aka-Nyamuzinda hali hantu ha Masiha. N’erhi rhwankalola bwinja, rhwanabona oku kwo binali, aha Yeruzalemu, Kristu àciyerekîne omu ka-Nyamuzinda kàyûbakululagwa obwa kabirhi na Mwâmi Herodi. Obuhindule bw’ecigreki buyushwîre-ho ntya: «n’omurhûla gw’omurhima gwala­nga balya boshi bahumbaga eciriba c’aka ka-Nyamuzinda».

 ^o2.10 : Dariyusi: omwâka gwoshi gwa kabirhi gwa mwâmi Dariyusi gwàlî mwâka gwa 520, mwêzi gwa Nyaruzigwe (12).

 ^p2.13 : Bibi: Kwo kuderha Kantu ka muziro, cihemu.

 ^q2.14 : Mikolo: Kwo kuderha akantu omuntu abona erhi kukola n’emisi yâge kurhuma; akole n’amaboko gâge: mirimo, myaka, (lola Lush 24, 10; 28, 30).

 ^r2.14 : Bibi: obugashânize bwakâgijirirwa omu ciriba c’aka-Nyamuzinda erhi hamanakashâba, ci bashubiyûbaka-ho oluhêrero lw’enterekêro, mwâka gwa 538. Omulêbi Hageyo ayerekîne enyigîrizo ziri aho, lola omulongo gwa 13. Olubaga luhemusire, n’enterekêro zalwo ziri za cihemu. Ci kwoki, obukali buli aha bulushire obwa 2, 1-9; nkabaga bantu b’e Samâriya bakalihirwe. Lola Ezr 4, 1-5. Obuhindule bw’ecigreki buyûshwîre-ho: « Ezo nshwira-kulya zàrhindibuka n’emikolo, mwànali mushombîne omu mihanda y’abajacizi».

 ^s2.15 Emilongo 2, 15-19: Nyamuzinda alaganyize oku ahâna omunago: bàhinga, banayeze. Ebi binwa biyu­ shwîre 1, 1-15, byali bikwânîne bikulikire nkaba 1, 15. 2, 16: «Kurhi mwàliyôsire?», buhindule bwa cigereki obwo; «kurhi okubà kwinyu kwàli?» Omu Cihabraniya … Enyuma lya» ndaha makumi arhanu», Omu Cihabrania badesire: «emikenzi»; o­kwo kurhali omu cigereki.

 ^t2.17 : Nashûrha: omu cihabraniya, badesire: «nammushûrha»: lola Am 4,6. 2, 18: (… mulâbe bwinja): eco cinwa ciri ca kuhugûla; ci cirhakubwîri bwinja ebi cilonzize okuhugûla, lola 1, 15.

 ^u2.19 : «Malehe», omu cigereki mwo badesire ntyo; eco cinwa cirhali omu cihabraniya.

 ^v2.22 : « Bâmi», omu cigereki; omu cihabraniya: «mârni».

 ^w2.23 : Nàkurhôla: Nyamuzinda yene ocîshoga abantu alonzize okurhuma. Rhuderhage nk’oku acishogaga Abrahamu, lola Yoz 24, 3; acîshoga abaleviti (badâhwa), lola Mib 3,12; acîshoga Daudi, lola 2 Sam 7,8. Zorobabeli, mwîmo gwa Daudi, alunganyîze enkengêro z’obwâmi kuli Masiha: Lola 2 Sam 7, 1…; 7, 14… Kwaligi nka ye okola obisire omujina gw’amarhegeko. Lola Zak 6, 12. – Ciziriko: ecizìriko bakâgizirika-mwo amaruba n’emyandiko yàli mpogo: lola 1Bam 21,8; bakâgiciyambala n’obukenge omu igosi: lola Murh 38, 18; erhi omu munwe: lola Yer 22, 24.

ZEC – – Bible en mashi du Congo

ZAKARIYA זכריה

Enshokolezi

Zakariya ayigîrîze kurhenga omu mwâka gwa 520 kuhika omu mwâka gwa 518 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu, nk’oku bidesirwe omu cigabi cirhanzi c’ecitabu câge (cigabi ca 1-8). Ecigabi ca kabirhi c’ecitabu câge (c. 9-14) cirhuyigîriza bwenêne bwenêne ebiyêrekire amango g’Omucunguzi n’obworhere bw’Omucunguzi yene: Obûko bwa Daudi bwâyish’iyinamulwa kandi. Omucunguzi âyish’ibà mwirhohye (9,9-10), âyish’ilibuzibwa, âyish’inigwa (12,10), âyish’iba ntwâli. Obwo bworhere buli nk’obwa Yezu Kristu. Endagâno Mpyahya ebâmwo ebyo bigabi by’ecitabu ca Zakariya (Mt 21,4-5; 27,9; 26,31; Yn 19,37).

Omu cigabi cinene cirhanzi, enshokolezi (1,1-6) ekulikirwa n’okubonekerwa kwa Zakariya kani. Aka Hageyo, Zakariya al’irhindibukire bwenêne okuyûbaka aka-Nyamuzinda kahyahya n’okuhêka ecihugo enyanya. Nyamuzinda amanyisize bunyi bunyi obworhere bw’Omucunguzi wâyish’iba Mwâmi na Mudâhwa Mukulu.

EBIRIMWO

1. Okubonekerwa kwa Zakariya: mugalukire Nyakasane: cigabi 1-8

2. Okundi kubonekerwa: Omucunguzi ayishire: cigabi 9-11

3. Okubonekerwa kuzinda: Amalagânyo Mahyahya oku bantu boshi: ci gabi 12-14

1

Ecigabi ca burhanzi

Okuba n’olugendo lwinja

1 Omu mwâka gwa kabirhi gw’obwâmi bwa Dariyusi, mwêzi gwa kali munani^a, akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo omulêbi Zakariya, mugala wa Barakiya mwene Ido. 2 Amurhegeka mpu abwîre bene Israheli, erhi: «Nyakasane w’Emirhwe al’ikunirire bashakulûza binyu bwenêne. 3 Nyakasane w’Emi­rhwe adesire ntya: Mugaluke emunda ndi -Nyakasane okudesire – nani nâshubira emunda muli. 4 Murhabâga aka bashakulûza binyu. Bo abalêbi ba mîra bàbwiraga, erhi: Nyakasane Ogala byoshi adesire ntya: Muleke olugendo lwinyu lubî n’ebijiro binyu bigalugalu, cikwône barhalonzagya okunyumva n’okushimba oluderho lwâni, Nyakasane okudesire. 5 Bashakulûza binyu ngahi baligi? Ka n’abalêbi banalama burhafà? 6 Cikwône ebinwa n’amarhegeko nàl’ihire abalêbi bambali bàni ka birhahikagakwo bashakulûza binyu? Bahindula olugendo lwâbo banaderha, erhi: «Nyakasane w’amashanja arhujirîre nk’oku anal’ihizire okurhujirira, nk’oku olugendo n’ebijiro birhu byàl’ikwânîne.»

Okubonekerwa kurbanzi: abashonyire oko biterosi

7 Omu mwâka gwa kabirhi gw’obwâmi bwa Dariyusi, omu nsiku makumi abirhi n’ini z’omwêzi gwa kal’ikumi na muguma^b, gwo mwêzi gwa Shebati, Nyakasane àshambâza omulêbi Zakariya, mugala wa Barakiya mwene Ido. Ntya kwo Zakariya ashambîre, erhi: 8 «Ene budufu nakâg’ilôrha. Nabona omuntu oshonyire oku citerusi c’akaduku. Al’iyimanzire ekarhî k’ecishakashaka c’emilukuluku yàl’imezire omu lubanda. Enyuma zâge yali ebindi biteru­si, eby’akaduku, eby’akakumbi n’eby’akêru. 9 Nanacimudôsa, nti: «Muhânyi, ebyo biterusi kwo kuderha kuci?» Naye malahika wàl’irhumirwe okunderheza ànshuza, erhi: «Nakuhugûlirabyo.» 10 Oyo muntu wàli omu karhî k’emilukulu­ku, ashuza erhi: «Ebyo biterusi byo Nyakasane arhumire mpu bigere omu igulu lyoshi.» 11 Balya bàl’ishonyire oku biterusi bànacirhûla obugo bwâho emwa o­lya malahika wa Nyakasane wàli omu karhî k’emilukuluku, bamubwîra, mpu: «Rhwagezire omo igulu lyoshi, rhurhabwinemwo hidûndo: kahwenyenye ko­nene.» 12 Malahika ànaciyakûza, erhi: «Nyakasane w’Emirbwe, ekola myâka makumi gali nda eyi erhi obêrire Yeruzalemu burhe haguma n’ebishagala bya Yuda. Mangacigi wabahabalira?» 13 Okubundi Nyakasane ashuz’omu binwa bi­njinja by’okurhûliriza oyo malahika wakaginshambâza. 14 Naye malahika wakaginshambaza àntegeka ebi binwa bya Nyakasane w’Emirhwe ntya: ·Ngwe­rhe obuzigire bunene kuli Yeruzalemu na kuli Siyoni, 15 cikwône oburhe bune­ne bungwerhe erhi mashanja g’obucîbone garhuma. Bulya amango oburhe bwâni bwaciri busungunu kuli Israheli, gohe gashangîra oku kumusherêza. 16 Co cirhumire, kwo ndesire, niono Nyakasane w’Emirhwe, nâshubira e Yeruzalemu, nyêrekanireyo olukogo lwâni. Enyumpa yâni yashub’iyûbakwa e Yeruzalemu, banashub’iyûbakulula ecishagala bwinja.» 17 Okubundi malahika àmbwîra mpu nyâkûze nderhe ebi bindi binwa, erhi: «Ebishagala byâni byâshub’ihirhira, kwo Nyakasane w’Emirbwe adesire, nashub’icîshoga Yeruzalemu, mbabalire Siyoni n’okumurhabâla.»

2

Okubonekerwa kwa kabirhi: amahembe n’abatuzi

1 Oku nalambula amasu, nànacibonekerwa. Okubundi nànacibona mabe­ mbe ani. 2 Nànacidôsa malahika wàl’irhumirwe okunderheza, nti: «Aga mahembe kwo kuderha kuci?» Anshuza, erhi: «Ago mahembe go gàshândaba­nyagya abantu ba Yuda (bo b’Israheli), n’ab’e Yeruzalemu.» 3 Okubundi Nya­kasane ànyêreka batuzi bani. 4 Nànacidôsa, nti: «Bici bal’ijira?» Anshuza, e­rhi: «Ago mahembe go galya gàshândazagya ecihugo ca Yuda kuhika nta mu­ntu ciru n’omuguma wacifukunyize; cikwône abo batuzi bayishîre okugajugu­mya, okugaherêrekeza.»

Okubonekerwa kwa kasharhu: omugozi gw’okugèra

5 Kandi oku nagalamula amasu, nànacibonekerwa. Nabona omuntu afu­mbîrhe omugozi gw’okugèra. 6 Nàmudôsa, nti: «Ngabi waja?» Anshuza, erhi: «E Yeruzalemu, nagend’igèra obulî n’obugali bwâyo.» 7 Olya malahika wàl’i­rhumirwe okunderheza anacishegûka n’owundi amushokolera. 8 Abwîra oyo wâbo, erhi: «Libirha obwîre ogwo musole gudwîrhe omugozi, erhi: «Yeruzale­mu arhazungulusîbwe côgo, bulya abantu n’ebintu birimwo biri binji bwenêne». 9 Ntya kwo Nyakasane adesirage, erhi: «Nienene nàbêra e Yeruzalemu nka côgo ca muliro cizungulusire ecishagala, nnanyêrekanireyo irenge lyâni linene.»

Nyakasane ahamagala abalulize kabirhi koshi

10 Ntya kwo Nyakasane ammubwîzire, erhi: «Mwe nàshandabanyagya e­mpande zoshi z’igulu, lero muyâkage, murhenge omu bihugo by’enya­nya! 11 Mwe bantu b’e Yeruzalemu mwàlulizibagwa e Babiloni, muyâke dubadu­ba.» 12 Nyakasane w’Emirhwe wàntumaga, ntya kwo aderhîre amashanja gà­mmuhagulaga, erhi: «Ngasi yeshi wàmmuhizirekwo olunu, erhi n’ornu isu ampumire. 13 Nani nkolaga nàhana amashanja: gakolaga nago gâhagulwa na balya bo­shi gàkâg’ilibuza.» Amango okwo kwâbà, lyo mwamanya bwinja oku Nyakasane w’Emirhwe ye wàntumaga. 14 Nyakasane ashubir’iderha, erhi: «Shembuki n’omwishingo, mwe bantu b’e Yeruzalemu, niene nyishir’ibêra ekarhî kinyu. 15 Kurhengaga ago mango nyishir’ibêra ekarhî kinyu, mashanja manji gâci­shwekera kuli nie Nyakasane, ganahinduke lubaga lwâni. Cikwône erhi n’ekarhî kinyu yo nabêra.» Amango okwo kwâbà lyo mwâmanya oku kwo binali Nyakasane w’Emirhwe ye wàntumaga emunda muli. 16 Yuda ashub’ihinduka birugu bya Nyakasane muli cirya cihugo câge cita­gatifu na Yeruzalemu abe cishagala câge acîshozire. 17 Ngasi muguma ahulike embere za Nyakasane, bulya akola ahuluka bwo na buno omu ndâro yâge ntagatifu.

3

Okubonekerwa kwa kani: omudâhwa mukulu Yozwè

1 Nyakasane ànacinyêreka omudâhwa mukulu Yozwè, erhi ayimanzire e­mbere za malahika wa Nyakasane. Shetani naye erhi ayimanzire ekulyo kwa Yozwè mpu amushobeke. 2 Malahika àbwîra Shetani – camwanzè, erhi: «Nyakasane akuhulise, wâni Shetani, neci mâshi, akuhulise, ye wàcishogaga Yeruzalemu! Ka Yozwè arhaligi ye isèsè lyakûlagwa omu muliro?» 3 Obwo erhi Yozwè ayimanzire embere za malahika anayambîrhe emyambalo ezinzire. 4 Malahika àrhegeka abàlimulusize mpu bamuhogole eyo myambalo. Okubundi ànacibwîra Yozwè, erhi: «Namàkurhenzakwo obubi bwâwe, nnankolaga nâkuyambika emyambalo y’olusiku lukulu.» 5 Ahâna n’irhegeko ly’okuhira ishungwè licîre bwinja oku irhwe lya Yozwè. Banacimuhirakwo ishungwè obwo n’emyambalo minja ecîre, erhi na malahika adwîrhe asinza. 6 Cazinda malahika abwîra Yozwè ebi binwa, erhi: 7 «Yumvagya eciragâne ca Nyakasane w’Emirhwe: Okâyumva amarhegeko gâni, okakulikira bwinja amahano gâni, wâshuba mukulu w’omu nyumpa yâni n’ow’ebyôgo byâyo, nnankuhe ecikono ciyumânîne n’ec’abakâyimanga muno».

Nyamuzinda âlerha omurhumisi wâge

8 «Yumvagya wani Yozwè, weri mudâhwa mukulu, muyumve ninyu, mwe bâbo badâbwa, mwe muli cimanyiso c’obucire bwâyisha. Nkola nayêrekana omurhumisi wâni, izino lyâge ye Muzî Mumerêrera. 9 Mpizire ibuye embere za Yozwè, liri ibuye liguma lirikwo masu nda galangashana. Nienene nâtâkakwo ogwâgo mwandiko, n’omu lusiku luguma nârhenza obubî buzinza eci cihugo, kwo niono Nyakasane w’Emirhwe ndesire ntyo. 10 Hano olwo lusiku luyisha, mweshi na mweshi mwâkaz’ilâlikana mucîshingire omurhûla ngasi muguma idako ly’omuzâbîbu n’omuzeti gwâge.»

4

Okubouekerwa kwa karhanu: Akamole n’emizeti

1 Malahika wàlirhumirwe okunderheza ayish’insisimula nka kula batula omuntu omu iro. 2 Andôsa, erhi: «Bici obwîne?» Nàshuza, nti: «Mbwine akamole k’amasholo gone gone, galikwo omuloko gw’okujâmwo amavurha olunda lw’enyanya. Kagwerhe rhumole nda na miloko nda y’okujâmwo mavurha g’okukolêza ngasi kaguma. 3 Eburhambi bw’omuloko eri mizeti ibi­rhi, muguma ekulyo ogundi ekulembe.» 4 Lero nakaz’idôsa malahika wàli­rhumirwe okunderheza, nti: «Waliha, ebyo byoshi kwo kuderha kuci?» 5 A­mbwira, erhi: «K’orhamanyiri byo bici ebyo?» Nàmushuza nti: «Nanga».

Binwa bisharhu biyêrekire Zorobabeli

6 Malahika ànacimbwira mpu mpisekwo Zorobabeli ebi binwa, erhi: Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: «Arhali oku buhashe erhi misi yâwe wenene wâyukìrizamwo omukolo gwâwe, ci n’Omûka gwâni.» 7 Ayushûla, erhi: «Eyi ntondo nènènè k’eri cihanzo? Yâhinduka cibandâna embere za Zorobabeli. Ayikûlakwo ibuye lyâyish’ihirwa oku kanshônsho k’aka-Nyamuzinda. Bakaz’iderha obwo, mpu: «Ala nka lyayinjiha, ala nka lyayinjiha wâni!» 8 Nyakasane ashub’imbwira ebi bindi binwa, erhi: 9 «Zorobabeli àbanzire eciriba c’aka-Nyamuzinda, ye wânashwinja okukayûbaka.» Hano okwo kubà lyo mwâmanya bwinja oku Nyakasane w’Emirhwe ye wantumaga emunda muli.

10 Kurhakwanini okugayaguza obunyinyi bw’emikolo mirhangiriza. Bacìshinge erhikwo okubona oku Zorobabeli ashubir’iyûbaka aka-Nyamuzi­nda. Okubundi anacimpugûlira ntya, erhi: «Orhwo rhumole nda go masu ga Nyakasane gakaz’ilola ngasi byoshi bigera omu igulu;»

11 Nashub’imudôsa, nti: «Eyo mizeti ibirhi eri ekulyo n’ekulembe kw’akamole byo birigi bici?» 12 Nà­shub’iyushûla erindi idôso, nti: «Aga mashami abirhi g’emizeti gali eburhambi bw’emiloko ibirhi y’amasholo ekaz’irhengamwo amavurha g’amasholo byo bici?» 13 Ambwira, erhi: «K’orhamanyiri byo bici ebyo?» Nàshuza, nti: «Na­nga, Waliha!» 14 Lero ampugûlira, erhi: «Bali bantu babirhi abo bàshîzirwe amavurha mpu lyo bakaz’irhumikira Nyakasane w’igulu lyoshi.»

5

Okubonekerwa kwa kali ndarhu: ecitabu c’obuhanya

1 Kandi nashub’igalamula amasu nabona ecitabu ciri nka cizingo caja caba­lala emalunga. 2 Malahika andôsa, erhi: «Bici obwîne?» Nashuza, nti: «Mbwîne ecitabu cibalire emalunga: cigwerhe buli bwa makoro ikumi na bugali bwa makoro arhanu.» 3 Okuhandi ambwîra, erhi: «Luli lwandiko lw’obuhanya bwâja omu cihugo coshi obwo: lunda luguma lw’ecitabu luyandisirwekwo oku ebishambo byoshi byalibirhwakwo omu cihugo, n’olundi lunda oku na ngasi bacigasha ebîrà boshi kwo na kwo. 4 Nyakasane w’Emirhwe adesire oku yene orhumire obwo buhanya: «bwâja omu nyumpa ya ngasi cishambo n’eya ngasi muntu ocîgasha ebîrà oku izino lyâni; bwâbêra muli yo bunasherêze byoshi, ciru n’emitungo n’amabuye gâyo.»

Okubonekerwa kwa kali nda: omukazi nna-huhanya

5 Malahika wàlirhumirwe okunderheza àyish’imbwîra, erhi: «Lola! Bici o­bwîne biyishire era munda?» 6 Namudôsa, nti: «Bici ebyo’!» Ashuza, erhi: «Cirhimbiri eco ciyishire» Ayushûla erhi: «Mabî gâbo ago omu cihugo coshi!» 7 Ago mango, omurhemere gw’amarhale gwàli kw’eco cirhimbiri gwàfûnuka, nàbona omukazi aciburhamîremwo. 8 Malahika ambwîra, erhi: «Buhanya obwo.» Okubundi ashub’imusunika mulya cirhimbiri anacihirakwo omu­rhemere. 9 Erhi ngalamula amasu nàbona kwayisha bakazi babirhi babalîre, baja bahêkwa n’empûsi: bàli bagwerhe ebyûbi bishushire eby’omuhangâli. Bà­rhôla cirya cirhimbiri bacihêka emalunga. 10 Nàdôsa malahika nti ngahi bâcihêka. 11 Anshuza, erhi: «E Mezopotamiya, yo baciyûbakira engombe, bâcijirira n’oburhalulè, bakaz’icidêkerezakwo.»

6

Okubonekerwa kwa kali munani: engâlè

1 Kandi oku nàgalamula amasu, nànacibonekerwa. Nabona ngâlè ini zahubuka ekarhî ka ntondo ibirhi za mulinga. 2 Oku ngâlè ya burhanzi kwàli ebiterusi bidukula, oku ya kabirhi ebiterusi by’ecibogo, 3 oku ya ka­sharhu ebiterusi by’ecirhale n’oku ya kani ebiterusi by’emisengo. 4 Lero nànacidôsa malahika wàlirhumirwe okunderheza, erhi: «Waliha, ebyo byo­shi kwo kuderha kuci?» 5 Anshuza, erhi: «Ezo zo mpûsi ini. Zàli aha burha­mbi bwa Nyakasane w’igulu lyoshi, lero buno zamàmurhengagabwo.» 6 E­ngâlè yàlikulwîrwe n’ebiterusi by’ecibogo yàja ebwa cihugo c’obulembe, ebiterusi by’ecirhale byàja ebuzikira-zûba, n’ebiterusi by’emisengu byàja e­ bwa cihugo c’ebulyo. 7 Ebiterusi by’akakumbi byashegûka byahûna okugend’igera omu igulu lyoshi. Nyakasane àbibwîra, erhi: «Gendi mugere omu igulu.» Kwo byànajizirage. 8 Lero Nyakasane ànacimpamagala anambwîra, erhi: «Lola, ebyo bijîre olunda lw’ebulembe bikolaga byâj’iyandagaliza Omûka gwâni kw’eco cihugo.»

Obulêbi bw’okuyambika Yozwè akashala

9 Akanwa ka Nyakasane kanacintindakwo erhi: 10 «Oyankirire entûlo zi­dwîrhwe na Heldeyi, Tobiya na Yedaya zarhenga emwa balya bàlilulizîbwe. Ene lyonênè oje omu nyumpa ya Yoshiya mugala wa Sefaniya, mwo abo bantu bàjîre erhi barhenga e Babiloni. 11 Orhôle ensaranga n’amasholo, ojiremwo ecimanè, co wayish’ihira oku irhwe ly’omudâhwa mukulu Yozwè, mugala wa Yehosadaka, 12 onamubwire, erhi: «Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: Hano hali omuntu izîno lyage ye Muzi-Mumerêra, akalamo kâmera ngasi hoshi anagezire, ye wânashub’iyûbaka aka-Nyamuzinda kâni. 13 Neci, ye wâshub’ikayûbaka. Akaz’iyambala ebimanyiso by’obwâmi. Atamala oku ntebe anarhegeke. Omudâhwa akaz’ibêra aha burhambi bwâge: abo bantu bombi bayish’iyumvikanya bwenêne. 14 Ecimanè ciyish’ibêra omu ka-Nyamuzinda ci­be ca kukengêza Heldayi, Tobiya, Yedaya n’obuhânyi bwa mugala wa Sefa­niya.» 15 Abantu bârhenga ihanga bayish’irhabâla oku kuyûbaka aka-Nyamuzi­nda ka Nyakasane. Okubandi mumanye bwinja obwo oku Nyakasane w’Emi­rhwe ye wantumaga emunda muli. Okwo kwoshi kwâbà mukayumva bwinjinja Nyakasane Nyamuzinda winyu.

7

Okucîshalisa kukengezize okuhongoka kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kani gw’obwâmi bwa Dariyusi, olusiku lwa kani lw’o­ mwêzi gwa kali mwenda, Kisleyu, akanwa ka Nyakasane kàntindakwo. 2 Abantu b’e Beteli bàli barhumire Sareseri na Regemi-Meleki na bambali babo omu ka-Nyamuzinda ka Nyakasane w’Emirhwe. Bàli barhumirwe okuge­nd’ihûna obwonjo bwa Nyakasane, 3 n’okudôsa abadâhwa n’abalêbi ntya, mpu: «Ka kukwânîne rhushub’ikâyushûla okulaka n’okucîshalisa ngasi mwêzi gwa karhanu nk’oku rhunayôrha rhujira kurhenga mîra?»

Okugalukira ebyagezire omu cihugo

4 Lero Nyakasane ànacintegeka, 5 mpu mpêkere abadâhwa n’abantu b’omu cihugo ishuzo lyage, erhi: «Mukola muli myâka makumi gali nda erhi mucìîshalisa n’okucîduduma ngasi mwêzi gwa karhanu n’ogwa kali nda, ci kurhabà kuderha mpu munsimîse kurhuma îokwa bene okwo. 6 N’amango mudwîrhe mwalya munadwîrhe mwanywa, kubà kucisimîsa^c kwinyu kurhuma mwajira ntyo!» 7 Ka murhamanyiri ebinwa Nyakasane ayalizagya omu kanwa k’abalêbi ba mîra, amango abantu b’e Yeruzalemu n’ab’omu bishagala by’ebu­rhambi erhi balamire omu murhûla, n’ago mango erhi Negebu n’ecibandâna biyûbasirwemwo n’abantu. 8 Akanwa ka Nyakasane w’Emirhwe kanacirhindakwo Zaka­riya. 9 Nyakasane w’Emirhwe adesire, erhi: «Mukaz’icirânula okushinganine, munakaz’ibêrana obwonjo n’olukogo mwene na nnene. 10 Murhakâg’ilibuza abakana n’enfûzi, ebigolo n’abakenyi. Nta bumvu ciru n’obuguma mwahîraga mwajirirana mwene na nnene.» 11 Cikwône abantu bàlahira bwayumva: bàhi­ndula omugongo banafuka amarhwiri mpu lyo balek’iyumva. 12 Bàjira omu­rhima gwâbo muzibuzibu nka nshangabuye; barhàlonzagya okuyankirira e­ nyigîrizo za Nyakasane w’Emirhwe, ezi Omûka gwâge gwàkâg’ibabwîriza omu nderho z’abalêbi ba mîra. Lero oburhe bunene bwa Nyakasane bwàbirînduka, ànaciderha, erhi: 13 «Bulya barhàlonzagya okuyumva amango nabahamagalaga nti bayumve nani nàkaz’ilahira okubashuza amango bàkâg’impamagala mpu mbarhabâle. 14 Nàbashandabanya omu mbaga za ngasi lubero barhayishigi. Basiga ecihugo câbo ciri bwâmwà, n’enyumpa zâbo, cirhacijibwamwo erhi ku­rhengwamwo na ndi. Ecihugo cabo càli cinjinja c’okulamwamwo bàcihindula irungu.»

8

Amalaganyo g’omurhûla n’ag’okuyêza

1 Akanwa ka Nyakasane w’Emirhwe kanacintindakwo, erhi: 2 Niono Nyakasane ngwerhe oburhe bunêne kuli Yeruzalemu, nyumvirhe ngwerhe n’obumvu bunene kuli ye. 3 Co cirhumire ndesire nti nshubir’igaluka e Yeruzalemu, kandi nâbêra e Siyoni. Yeruzalemu âkaz’iderhwa mpu «Cishagala c’obushinganyanya», naye Siyoni, era ntondo yâni, êkaz’iderhwa «Ntondo ntagatifu.» 4 Neci, nkudesire, abashosi n’abagikulu babwârhala omu muhanda gwa Yeruzalemu, ngasi muguma n’ecikoma câge omu nfune, erhi nsiku zâge zirhuma. 5 Ahôla, emihanda y’ecishagala yâyunjula lukirikiri lw’abana, abarhabana n’abanyere bâsharhira omu ngo.» 6 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: «Akaba okwo ciri cisômerine omu masu g’emisigala y’olubaga lw’Israheli, ka nani ciri co emwâni? Cikwône niehe nanahash’ijira ntyo, niono Nyakasane w’Emirhwe. 7 Niene mmulaganyize, nâgalukira olubaga lwâni lwàlulizibwe omu bihugo by’ebushoshokero bw’izûba n’eby’ebuzikira-zûba. 8 Nabagalula mbakûle eyo munda, bayish’ibêra e Yeruzalemu. Babe luba­ga lwâni nani mbe Nyamzinda wâbo. Nârhegeka ekarhî kâbo omu bu­shinganyanya n’omu bwimâna.» 9 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: «Mushub’izibûha, mwe muli mwayumva amalaganyo gâni abalêbi bàdesire kurhenga amango bàbandaga eciriba mpu bashub’iyûbaka aka-Nyamuzinda kâni. 10 Embere ly’aho ntaye wàhembaga omukolo gw’abantu erhi gwa bintu. Ntaye wàkâg’ijira aha aja anagaluke buzira kuyôboha abashombanyi omu njira, bulya nàlinisire abantu boshi kuli bo bône na nnene. 11 Cikwône lero, ndesire n’obwalagale, omusigala gw’olu lubaga ntakacigujirira bundi nk’okwo kwa mîra. 12 Nabadubulirakwo^d omurhûla: emirhi yayâna emizâbîbu, obudaka bwayêra emhurho, enkuba yârhoga nyinji bwenêne emalunga. Ago minja goshi nâgashobôza omusigala gw’olubaga lwâni. 13 Mwe bwâmi bwa Yuda n’obw’lsraheli, mwe mwàli nka bahehêrere ekarhî k’amashanja, !ero nkolaga mmugalukîre buno. Mukola mwâbâ lubaga lugishe. Murhaciyôbohaga: Ci musêre, muhire omurhima omu nda!» 14 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire, erhi: «Amango nàlihizire okumuhonda omu buhanya, bulya basho hàlingayisize, ntàshubaga omu muhi­go gwâni. 15 Lero nahizirage kundi kundi, mwe bantu b’e Yeruzalemu n’ab’o­mu cihugo ca Yuda coshi, nkola nammubumba minja gâni. Kuziga mu­rhaciyôbohaga. 16 Alagi oku mukwânîne mukaz’ijira: Ngasi muguma âkaz’ibwîra mulungu wage okuli. Orhugombe rhwinyu rhukaz’itwa emmanja okushingânîne, rhu­nayimanike omurhûla! 17 Nta mabî mukâg’ibwîrana mwene na nnene, muleke okukaz’icigasha ebîrà, bulya ntahimwa kushologorhwa n’ebijiro bya bene ebyo niono Nyakasane.»

Ensiku z’okucîshalisa zâhinduka nsiku za mwishingo

18 Nyakasane w’Emirhwe ànacimbwîra erhi binwa, erhi: 19 «Mmubwizire nti okucîshalisa kw’omwêzi gwa karhanu, okw’ogwa kali nda n’okw’ogwa kal’ikumi, kurhenga ene kukola kwahinduka nsiku nkulu ziyunjwire masîma n’omwishingo oku lubaga lwa Yuda. Cikwône kulusha byo­shi mulongereze okuli n’omurhûla.»

Okulangalira omucunguzi

20 Nnâmahanga w’Emirhwe adesire, ntya: «Hayisha amashanja n’abantu bayûbaka omu bishagala bikulu.» 21 Abantu b’ebyo bishagala bakâbwîrana ngasi muguma, mpu: «Rhugende, rhushenge Nyakasane, rhulonze Nnâmaha­nga w’Emirhwe; niehe yo njîre.» 22 Mashanja manji na bantu mwandu, zinali ntwâli, bayisha balilongeza Nnâmahanga w’Emirhwe e Yeruzalemu, bâyisha balishenga Nyamuzinda. 23 Nnâmahanga w’Emirhwe adesire ntya: «Mw’ezo nsiku, bantu ikumi b’amashanja ga ngasi lulimi bâgwarhira Omuyahudi oku cikwi c’ecirondo, baderhe, mpu: «Rhwâkukulikira, bulya rhwâyumvîrhe oku Nyamuzinda ali haguma ninyu.»

9

Ecigabi ca kabirhi

1 Obuyâlize

lsraheli n’agandi mashanja: Ecihugo cihyahya

Akanwa ka Nnâmahanga kahika omu cihugo ca Hadraki, kamasimika omu Damasi. Bulya iriba^e lya Aramu liri lya Nnâmahanga, ciru n’amashanja g’Israheli goshi. 2 Ciru na Hamati babibikînwe, ciru na Tiri na Sidoni bw’obulenga bunji. 3 Tiri àciyûbakîre olugurhu luzibu, alunda kw’amarhale nka luvu, n’ama­sholo nka bijondo by’omu njira. 4 Mumanye oku Nyakasane ârhambula Tiri, alohe obugale bwâge omu nyanja n’ecihugo naco cisingônoke n’omuliro. 5 Hano Askeloni naye abona ntyo, ajajuguma n’obwôba, na Gaza ahinde musisi omu birumba byâge byoshi na Ekroni kwo na kwo bulya obu­rhwâli bwâge bwamahirigirha. Mwâmi aherêrekera omu Gaza na A­skeloni ashube bigûkà^f. 6 Mwana w’ifunzè^g wâyish’iyûbaka omu Ashdodi. Nâyish’ikabya obucîbone bw’Abafilistini, 7 nâmulahìza okulya omwamba^h n’enyama zihanzîbwe, lyo naye ashuba wa muli balya bishôgwa ba Nnâmahanga. Ayish’ibà nka mulala gwa Yuda. Ekroni âyish’ihinduka Muyebusi. 8 Nakaz’ibêra hofi n’enyumpa yâni nka mulanzi, na ntyo nta mubisha waciyiyegêra, bulya kurhenga ene nalolêrîze obuhanya erimwo.

Masiha

9 We munyere w’e Siyoni, ocishinge n’emisi yâwe yoshi: nâwe we munyere w’e Yeruzalemu, obande empûndu y’omwishingo. Lola oku mwâmi wâwe ayishire emunda oli, mutûdu na muhimanyi, ashonyire oku ndo­gomi, oku mucûkà gwa ndogomi, mucûkà gwa ndogomi-kazi. 10 Ye warhenze engâlè z’ebîrha omu Efrayimu, akûle n’ebihesi omu Yeruza­lemu, n’omuherho gw’ebîrha gwâmanikwa. Amanyisa omurhûla omu karhî k’amashanja goshi, obwâmi bwâge bwalumîra kurhenga oku nya­nja kuhika oku yindi, na kurhenga oku lwîshi lunene kuhika oku kafendefende k’igulu.

Israheli ashub’itugûlwa

11 Nawe, nâlike abashweke bâwe, mbakûle omu mpamikwa eshushire ccîna cirhabâmwo mîshi erhi gulya muko rhwànywânaga gurhuma. 12 Mwâli wa Siyoni, abashweke badwîrhe balingûza, bâyish’igaluka emunda oli, nâkugalulìre lyo nkujuha ensiku zoshi z’obujà bwâwe. 13 Neci, nâgoka omuherho gwâni: Yuda na Efrayimu bo bâhinduka itumu lyâni. Nankoze abana ba Siyoni kuli bene Yavani, nakujira ngôrho ya ntwâli. 14 Nyakasane âyish’icîyêrekana embere zâbo, n’omwampi gwâge gwâyi­sh’ibarabanya nka mulazo. Nyakasane ayish’ibûha omushekera anayi­she nka cihonzi cahubuka ebuzikiro. 15 Nyakasane w’Emirhwe ye wâbalanga, bâyish’inywa omuko nk’idivayi. 16 Nyakasane Nyamuzinda wâbo yene wâbayokola olwo lusiku; ayi­sh’iyâbula olubaga lwâge n’igulu, bânashushe nka magerha marhunge ganali mashoneke. 17 Neci mushâna! ayish’iyunjula busîme! âyish’ibà mwinja! Engano yâyinji­hya abanarhabana n’idivayi ly’ecibabè lisimîse abananyere.

10

Kukwânîne okuhûna Nyakasane ci arhali enshushano z’abazimu

1 Hûni Nyakasane enkuba amango g’empondo nzindazinda: Kali ye wàjiraga emilazo ye nalerha enkuba: ammuhà enkuba nyinji anana­ze ishwa lya ngasi muguma muli mwe. 2 Bulya abazimu b’omu nyumpa banaderhe ebinwa by’obunywesi, n’ahashonga bananywerhe mpu hali ebi babwîne; bajage bahamîri­za ebilorho birhagwerhi nda na mugongo, balêbe eby’obunywesi, abo bo bahabuka nka buso, bahuzagure, bulya barhagwerhi mu­ngere.

Okulikwa n’okugaluka kw’Israheli

3 Oburhe buli obunsiriza erhi balungere barhuma, nayisha erhi bihebe nyishîreⁱ. Neci, Nyakasane w’Emirhwe arhangula obuso bwâge, e­nyumpa ya Yuda ayijira nka nfarasi yâge y’obwâmi oku bîrha. 4 Muli ye mwârhenga abarhambo^j ba ngasi lubero, bazibuzibu nk’ibuye kaboko ka nyumpa, bantâdundwe nka kwîra y’ihêma, badârhi nka muherho gwa bîrha. Bâkaz’igenda nka barhabâzi ntwâli baje balabarhanya ababalwîsa nka bijondo by’omu njira. 5 Bâyish’ilwa ntyo, bulya niono Nyakasane ndi haguma nabo. N’aba­shombanyi bashonyire oku biterusi enshonyi zâyish’ibabumba. 6 Nâzibubya olubaga lwa Yuda, nâlikuza olubaga lw’Israbeli. Nâba­shubiza emwabo nnambayêreke obuzigire bwâni, mbe nka kuno nta mango nsag’ibakabulira. Niene Nyakasane Nyamuzinda wâbo nâyumvirhiza omusengero gwâbo. 7 Abantu b’omu Efrayimu bâcîyêrekana bazibu nka barhabâzi, ba nsha­gali nk’abanywîre oku mamvu. Abana bâbo bayish’ikalola n’amasu g’obusîme, n’omurhima gwâbo guyunjule mwishingo erhi Nyakasa­ne orhumire. 8 Nahamagala olubaga lwâni nnandushubûze, bulya nàhizire okulucungula. Bâshub’ibà banji nk’okwa burhanzi. 9 Nabashandâzize omu mashanja nka kula banamira emburho, cikwône bâkaz’inkengera mw’ebyo bihugo by’ihanga. Bâlama eyo munda baguma n’abana bâbo, buzinda babuligaluka. 10 Niene nâbakula e Misiri n’omu Asuru, mbalerhe emwâbo, mbaheke n’e Galadi^k n’e Libano, ciru n’eyo munda yâbe hafunda. 11 Bâyikira enyanja y’e Misiri, niene Nyakasane nie nâtwa empimbi z’amîshi, ciru n’omuhengere gwa Nili^l gwâyumûka. Obucîbone bwa Asuru bwâmuhwêra, Misiri naye âheza obuhashe bwâge boshi. 12 Nâzibuhya olubaga lwâni, bâkaz’ishimba enjira zâni. Kwo Nyakasane adesire!

11

1 Hamûla enyumvi zâwe, : Abasaka ebimasha n’abarhûnzi bwo banyabuhashe e Buyahudi. Ensaranga n’obulyâlya bwâbo byabahire ohurhegesi oku barhamho b’olubaga.wâni Libano, olwihîra lusingônole ensindani^m zâwe. 2 Mulake, mwe nsindani, enduluma zahongosire, erya mirhi minjinja yatubirwe. Mulake, mwe nduluma z’e Bashani, omuzirhu gwinyu gurhârhulagwa gwabire bwerûlè. 3 Ebyana by’entale bidwîrhe byalumba bulya irenge lya Yordani, gulya muzirhu gwâge bagukondire.

Balungere babirhi

4 Ntya kwo Nyakasane Nyamuzinda wâni ambwizire, erhi: «Obe lungere w’ebibuzi by’okugend’ibâgwa, 5 ebi abasaka ebimashaⁿ babâga buzira kuhanwa. N’abarhunzi b’ebibuzi baderhe, mpu: «Nnâmahanga agânze! Rhwono rhwa­magala. Ciru na balungere b’ebibuzi barhabifungira. 6 Niono Nyakasane ndesi­re oku ntakacibabalira abantu ba hano igulu. Nkola nâkaz’ihana ngasi muntu omu buhashe bwa mulungu wâge n’obwa mwâmi wâge. Abâmi bâsherêza igulu ntanalikûze muntu ciru n’omuguma omu maboko gâbo.» 7 Nanaciyabula ebi­ buzi by’okubâgwa. Nàtwa rhurhi rhubirhi rhwa mungere. Higuma nàhiyîrika «Luzigirwa» ehindi nti ye «Buguma», nàkeza ebibuzi. 8 Omu mwêzi muguma nàkûlaho balya bangere^o bâbo basharhu. Nabirya bibuzi byantenga emurhima, byantwa amasikosiko. 9 Okubundi nanaciderha, nti: «Ntacimuyâbule. Ebibuzi byankafà, bifè; n’ebyakahera, bihere; n’ebya kalama bijemwo akavulindi. 10 Nàrhola kalya karhi «Luzigirwa» nakavunangula nti mvune eciragâne Nya­kasane afundikaga n’amashanja goshi. 11 Muli olo lusiku eciragâne càvunika. Abarhunzi b’ebibuzi bakâg’indolêreza bayumva oku kanwa ka Nnâmahanga ako. 12 Lero nanacibabwîra, nti: «Mukalonza mumpe oluhembo lwâni, n’akaba nanga, mulekere aho.» Banaciganja mikabûlè makumi asharhu ya magerha, mpu luhembo lwâni. 13 Nyakasane ambwîra, erhi: Nkaba bamanyire mpu ntalushiri aho. Hêka ogwo mubalè gw’ensaranga emw’omutuzi. Nànacirhôla cerya mikabûlè makumi asharhu y’ensaranga, nayihêka emw’omutuzi omu ka-Nyamuzinda ka Nyakasane. 14 Okubundi nànacivuna kalya kandi karhi^p, ak’obuguma, lyo mvuna ecinyabugumà ekarhî k’abantu ba Yuda na bene Israheli. 15 Nyakasane àshub’imbwîra, erhi: «Ocijirage nka !ungere wa cinganyi. 16 Bulya nalonza okurhuma omungere muhyahya mw’eci cihugo: ârhaka­shibirira ebibuzi biri bufà, ârhakalonza ebihabusire, ârhakarhuba ebiyâgalisire, ârhakanalîsa ebicizibuhire. Ci ahali b’okujira ntyo, âkazirya enyama z’ebishu­shagîre anakaz’ibivuna ensênyi. 17 Buhanya bwâge oyo !ungere w’ecinganyi olekêrera obuso bwâge! Ebîrha bimushangule emisi y’amaboko n’okubona kw’amasu gâge: okuboko kwâge kuhole n’isu lyâge liryo lirhacifâga lyabwîne!»

12

Okulikûzibwa kwa Yeruzalemu

1 Akanwa ka Nyakasane kuli Israheli. Ntya kwo Nyakasane adesire, olya wàbungulaga amalunga, àgwika eciriba c’igulu ye nahà omuntu obuzîne: 2 Yeruzalemu nkola nâmujira kabehe kayunjwire idivayi ly’obukunizi bwâni: amashanja gali eburhambi bâgahiramwo enzungulira. Eyo nzungulira yâyish’ihika omu lya Yuda lyoshi hano Yeruzalemu agorhwa. 3 Mw’ago mango, Yeruzalemu nâmuhindula nk’ibuye, amashanja goshi gakaz’ilonza okulilengeza. Ngasi bagereze bayagalike. Okubundi amashanja g’igulu goshi gacilunge haguma gamurhêre.» 4 Mw’olwo lusiku, kwo Nyakasa­ne adesire, ebiterusi byâbo nâbilalusa n’entemu, n’ababishonyirekwo mbasira­hye n’obwôba. Cikwône nâyish’ilanga Yuda, ci ebiterusi by’agandi mashanja, nâbihindula mihûrha. 5 Abarhambo ba Yuda bâkaz’ibwîrana bône na nnene, mpu: «Muli Nyamuzinda, Nyakasane w’Emirhwe, mwo abantu b’e Yeruzale­mu bakula emisi.» 6 Mw’ago mango, nâyish’ijira abarhambo ba Yuda nka lujo batwânîre ibekênga ly’omuliro aha nteberhebe, nka ngulumira ya bukere; bâyish’isherêza amashanja gabali enyunda zoshi. Ci kurharhume abantu b’e Yeruzalemu barhacilamira omu cishagala câbo. 7 Nyakasane arhabâla burha­ngiriza emilala ya Yuda, lyo obûko bwa Daudi n’abantu b’e Yeruzalemu ba­rhakaz’icikebwa mpu bo balushire omusigala gw’olubaga lwa Yuda. 8 Mw’ago mango, Nyakasane âlanga abantu b’e Yeruzalemu; âbazamba bwenêne muli bo bâshuba bazibu aka Daudi, n’obûko bwa Daudi bubahêre nka Nyamuzinda, nka malahika wa Nyakasane obashokolire. 9 Mw’ago mango nârhangira okuvungunyula ngasi mashanja gâyishe mpu galirhêra Ycruzalcmu. 10 Nâlumiza Omûka gw’olukogo n’obushibirizi omu nyumpa ya Daudi n’emwa abashizi b’e Yeruzalemu. Okuhandi bânagalamira emunda ndi, erhi olya bàtumirhaga orhumire. Bâmulakire nka nfula, baje omu mishibo yâge, nka kula banajirira omwana w’enfula. 11 Olwo lusiku aha Yeru­zalemu hâzûka endûlù eri nk’erya yàzukaga muli Hadadi-Rimoni omu lubanda lwa Megido. 12 Ecihugo coshi câyish’ilaka na ngasi mulala: omulala gw’enyumpa ya Daudi hâgo na bakâbo hâbo; omulala gw’cnyumpa ya Natani hago na bakabo lwabo lunda. 13 Omulala. gw’enyumpa ya Levi hâgohâgo na bakâbo hâbo; omulala gw’e­ nyumpa ya Shimeyi^q hâbo na bakâbo hâbo. 14 Kwo n’okwo eyindi milala yoshi yâyish’ikalakira ngasi baguma hâbo na bakâbo lwâbo lunda.

13

1 Mw’ago mango, enshôko yâyish’ihulula eshuke ebyâha n’amabî g’ab’o­bûko bwa Daudi n’obw’abantu b’e Yeruzalemu. 2 Olwo lusiku, kwo Nyakasane adesire, nârhenza enshushano z’abazimu omu cihugo na ntâye wâcife adesire izîno lyâbo. Nâherêrekeza na balya boshi bacîderha balêbi, mpeze n’iralà linyu ly’okuharâmya abazimu. 3 Na ngasi yeshi wâciderhe mpu alêba, ishe na nnina bamuburha bo bâmubwire, mpu: Okwânîne okufà, bulya odwîrhe wacîkebwa mpu oku izîno lya Nnâmahanga odesire, n’obwo kuli ku­nywerha. N’ababusi bâge bâyish’imutumirha obwo hano akola adwîrhe alêba. 4 Mw’ago mango, abalêbi bâkaz’igwârhwa n’enshonyi z’okulêba n’okulôrholola ebilôrho, barhakacigerêreza okurheba abantu na kula kuyambala eci­shûli c’obwôya c’abalêbi. 5 Ngasi muguma âyish’ikâcîhakanula aderhe, erhi: Niehe ntali mulêbi, ncîbêrire muhinzi, nyôrha njira amashwa kurhenga eburho bwâni!» 6 N’erhi hakajira owamudôsa, erhi: Ebi bibande bikulikwo oku cifuba birigi bya bici? Naye anashuza, erhi: Nàbikûlaga emw’abira bâni.

Engôrho yâkola emyônè: olubaga luhyahya

7 Ntya kwo Nyakasane w’Emirhwe adesire: «Wa-ngôrho zûka, orhêre lungere, olya nàjiraga w’okunyegêra, yirha lungere, ebibuzi bisha­ndabane hoshi hoshi, na ntyo mpindulire akarhi olunda abana-buzi bali.» 8 Kandi àmashub’iderha, erhi: «Bihimbi bibirhi oku bisharhu by’abantu b’eci cihugo byâfà, cihimbi ciguma ca muli bo cônene câsigala. 9 N’olwo lubero luguma lwâsigala, nâbarhalika oku muliro lyo mbanûbula kula omuliro gunùbula amasholo n’amarhale. Okubundi bâkaz’i­nyêrekeza omusengero gwâbo nani mbayumvirhize. Nâkaz’ibabwîra nti: «Lubaga lwâni, banayemêre, mpu: Nyakasane ye Nyamuzinda wi­rhu.»

14

Entambala nzinda n’okuyisha kwa Nyakasane

1 Olusiku lw’obukunizi bwa Nyakasane luli hofi. Bagabâna ebirugu bi­nyu erhi mwanasinza, wâni bantu b’e Yeruzalemu. 2 Nyakasane âyi­sh’ihamagala amashanja mpu garhêre Yeruzalemu: ecishagala câgwarhwa, e­nyumpa zihagulwe n’abakazi bakolêrwe ebikongo, ecigabi c’abantu câlulizi­bwa, cikwône omusigala gw’olubaga gwâbêra omu cishagala. 3 Okubundi Nyakasane arhêre ago mashanja, anagalwise nk’oku ànayôrhaga ajira amango g’ebîrha. 4 Mw’ago mango àyish’ihira okugulu oku ntondo y’emizeti, hofi n’e Yeruzalemu, ebushoshôkero bw’izûba. Entondo y’emizeti yâyish’iberekamwo kabirhi kurhenga ebushoshôkero kuhika ebuzikiro, hâyish’ibà akabanda kanênênè kayêrekîre ebushoshôkero n’ebuzikiro bw’izûba. Cigabi ciguma c’eyo ntondo càcitundugurhira olunda lw’ebulembe n’ecindi cigabi ebulyo. 5 Ciru olubanda lwa Hinomi lwâyish’iyunjuzibwa kurhenga e Gowa kuhika e Yazali; lwâyish’ifukâla nka kulya lwàbâga kandi oku musisi gwàgeraga omu nsiku za mwâmi Oziyasi^r w’e Yuda. Nyakasane Nyamuzinda wâwe yene ayishire ali n’abishogwa bâge boshi. 6 Mw’ago mango nta bulagirire bwa bumoleke bwâcibe, harhakacibà mboho erhi cìtumbiriri. 7 Zâyish’ibà nsiku za bisômerîne, Nyakasane yehe a­rhahabiri! Bwâyish’ibà buce-kabirhi: amango g’ebijingo kacibêre kalengerere. 8 Go mango enyîshi nshongôle zâyish’ikâhululira omu nyanja y’ebushoshokero bw’izûba, n’ezindi zicîkwebe omu nyanja emunda lizikira, ezo nyishi nta ma­ngo zârhwange, ebe mpondo, cibè canda, zâciyorhere zishongwîre. 9 Naye Nyakasane ânabe mwâmi muno igulu lyoshi. Mw’ago mango mwânayôrhe Nyamubâho muguma, n’izîno lyâge liguma. 10 Ecihugo coshi cashub’icibêra lubanda kurhenga e Geba kuhika e Rimoni ya Negebu, Yeruzalemu âja asogoroka ayimange aha anali, kurhenga aha muhango gwa Benyamini kuhika aha muhango murhanzi, kwo kuderha aha lumvi lw’Amakoranè, kurhenga aha lumvi lwa Hananeli kuhika aha lukandiro lwa mwâmi, 11 ho abantu bâcitwire ecirâlo. Hobe ayish’ihwa omu cihugo n’abantu bâcibêrera omu Yeruzalemu n’omurhûla. 12 Lolagi ebibande Nyakasane âyish’ihebakwo balya balwisagya Yeruzale­mu: Omubiri gwâbo gwâyish’ihonyôka erhi banayimanzire; amasu gâbo gâyish’ibolera omu byanga, olulimi lubabolere omu kanwa. 13 Mw’ago mango Nyakasane ayish’ibalerhera bihogêro binji, ngasi muguma âyish’ikâyâbabira okuboko kw’owâbo banahimbagulizanye. 14 Yuda naye ayish’ilwira muli Yeru­zalemu. Obuhirhi bw’amashanja goshi gamuli eburhambi bwâyish’ishubizibwa: amasholo, ensaranga, emyambalo, nnundo erhali nyi. 15 Ntyo kwo n’ebiterusi, ebihêsi, endogomi n’ebirhungwa byâbo byoshi byâyish’ibêra mw’eci cishagala. 16 Ngasi bâfulumuke ba ngasi ishanja lyàlwisagya Yeruzalemu, bâyish’ikàârherekêra ngasi mwâka, bâyish’ikomera Nyakasane kagasha, banajire olusiku lukulu lw’Ebihando. 17 Omulala gw’igulu gwânabè gurharheremeraga e Yeruzalemu mpu gugend’iharâmya Mwâmi Nyamubâho w’Emirhwe, gurhakacifa gwânierirwekwo enkuba. 18 Akaba bene Misiri barharheremiri e Yeruzalemu, bajakw’obuhanya Nyakasane ahebakwo galya gandi mashanja galahire okurheremera yo mpu gagend’ijira olusiku lw’Ebihando. 19 Bwo bwâyish’ibà buha­ne bwa Misiri obwo na ngasi bihugo byoshi byàlahire okusôka n’okugend’ijira olusiku lukulu lw’Ebihando. 20 Olwo lusiku, orhudende rhw’ebiterusi rhwâyish’ikayandikwakwo ntya: «Birugu bîmâna bya Nyamubâho», n’omu ka-Nyamuzinda ka Nyakasane, o­rhunoga rhwâyish’iba nka rhubêhe rhwa bwangà embere z’oluhêrero. 21 Na ngasi kabindi ka muli Yeruzalemu erhi ka muli Yuda kâyish’ibà cirugu ca Nya­kasane w’Emirhwe; ngasi yeshi walonza okuhâna enterekêro, anakolese ebyo birugu oku kuyenderamwo enyama. Amango okwo kwâbà, nta murhunzi wacigulize omu ka-Nyamuzinda ka Nyakasane w’Emirhwe.

---

 ^a1.1 : Muhaho na nàcêze mwâka gwa 520 embere z’okuburhwa kwa Mwâmi Yezu; myêzi ibirhi enyuma ly’ohulêbi hwa Hageyo; rhwanaganja ntyo bulya burhanzi abayahudi bakagirhangira omwaka omu mezi gwa Nisan, gwa kasharhu erhi gwa kani gw’Abazungu e Bulaya. Buno bakola barhangira omwaka omu Septembri, cambasè, kwo kushokola myêzi isharhu oku mwaka gwa ONU; Bene Cina, bohe barhangira omwaka myezi ibiri enyuma za ONU, kwo kuderha omu kasi-kiru kazinda. Ntyo abantu ba mîra b’ebushoshokero, bakagiganja emyâka amango omwâmi muhyahya anayîmaga

 ^b1.7 :Omwêzi gw’11 yàli ekarhî ka kasikiru kazinda, bulya bakagishokola myêzi isharhu oku kuganja kw’ene, mwâka gwa 519 embere z’okuburhwa kwa Mwâmi Yezu.

 ^c7.6 : Kubire kucîshalisa erhi kujira idinyè, bunguke bwâbo bone balonza.

 ^d8.12 Kudubula: co cinwa cikwânîne amango rhwaderha enshokano ya nyamuzinda, bulya okubulaga kuba kushereza erhi kukabulira. Kudubula co cinnwa ciyêrekîne oku Nyamuzinda arhuhà ci arhakabulira ebi arhuhîre.

 ^e9.1 : «Iriba ly’Aramu» kwo kuderha isu ly’omuntu omu lulimi lw’Ecihabraniya, ‘ayin: iriba, isu.

 ^f9.5 Amarhale gahwera Askeloni, Gaza na Ekroni bulya Nnâmahanga ashàba Tiri. Cishagala cikulu ebyo byoshi byàli bishagala byàkâg’irhimbûliramwo.

 ^g9.6 : Omwana w’ifunzè kwo kuderha ishanja lya ngushè-ngushè. Eryo ishanja lirimwo Abayahudi n’abapagani; lwo lukolaga nka lukoma lw’enshangîre, gwarhi ciberegè .

 ^h9.7 : Amarhegeko g’Abayahudi gàli galahizize okulya omwamba erhî ngasi nyama yacîhozagya. Hali n’ezindi nyama barhankalire nk’enyama y’engulube… -Abayebusi bali bantu balamaga omu bwalungwè n’Israheli, hala Yeruzalemu ali ene.

 ⁱ10.3 : Nâyisha erhi na bihebe nyishîre: kwo kuderha oku Nyakasane ayish’ihana abâmi b’emahanga harhambule olubaga lw’lsraheli.

 ^j10.4 : Abarhambo bâyìsh’icîshogwa omu lubaga.

 ^k10.10 : Asuru na Misiri kuli kuderha ebihugo byarhindibuzanyagya olubaga lwishogwa. Galadi càli cihugo cìrhanzi okurhêrwa enyuma ly’olubungo.

 ^l10.11 : Nili: lwîshi lunene lubà e Misiri.

 ^m11.1 : Ensindani z’e Libano zimanyisize irenge ly’ecihugo c’e Libano.

 ⁿ11.5 : Abasaka ebimasha n’abarhûnzi bwo banyabuhashe e Buyahudi. Ensaranga n’obulyâlya bwâbo byabahire ohurhegesi oku barhamho b’olubaga.

 ^o11.8 : Bangere basharhu kwo kuderha barhambo basharhu b’Israheli.

 ^p11.14 : Okuvuna orhurhi rhubirhi kwanakengêza okurhêrwa kw’lsraheli n’abashombanyî, ka­ndi kwanakengêza okucîberulamwo kwa Yuda n’lsraheli.

 ^q12.13 : Shimeyi, bûko bwa Gershoni, mwene Levi.

 ^r14.5 Oziyasi ye Uziyahu omu cihebraniya ci ecigereki n’enfarasè byarhumire eri izîno lyasôme ntyo

MAL – – Bible en mashi du Congo

MALAKIYA מלאכי MALEAKHI

Enshokolezi

Ecitabu ca Malakiya cibâmwo bigabi bibirhi binene:

1. Ebyâha by’abadâhwa bakulu n’eby’abemêzi amango g’obugashânize (1, 6-2, 9; 3, 6-12);

2. Enshonyi z’obuhya bw’omuyahudi n’owundi muntu n’ez’okuvuna irhegeko ly’obuhya (2, 10-16). Omulêbi Malakiya ayâlîza olusiku lwa Nyamuzi­ nda. Olwo lusiku abadâhwa bayishicêsibwa: ababî bayishitwîrwa olubanja, ci kwône abashinganyanya bayishikuzibwa omu mwishingo (3, 1-5; 3, 13-4, 3).

Eci citabu cayandikagwa omu mwâka gwa 450 embere ly’okuburhwa kwa Kristu, embere Nehemiya ayîme e Yeruzalemu. Obushiru bw’okushimba e nyigîrizo zarhangiragwa n’abalêbi Hageyo na Zakariya bwànyiha. Omulêbi Malakiya abwîra Abayahudi mpu bamanye bankashârha na Nyamuzinda. Nyamuzinda azigira omushimba n’omurhima mwinja, omurhima gucîre. Oyo mulêbi ali alinda okuyisha kw’Omuja-bugo w’Endagâno n’okw’owundi w’okumurheganyiza enjira yâge (3, 1).

Abayandikaga Emyanzi y’Akalembe barhumanyisize oku Yowane Mubatiza ye washokoleraga Omuja-bugo w’Endagâno (Mt 11, 10; Lk 7, 27; Mk 1, 2). Omuhigo gw’amango gw’Omucunguzi guli gw’ogu: Entûlo ecîre yâyishihabwa Nyamuzinda n’amashanja goshi (1, 11).

EBIRIMWO

1. Obuzigire bwa Nyakusane kuli Israheli: cigabi 1, 1-5

2. Okujisibwa lubanja kw’abadâhwa: cigabi 1, 6-2, 9

3. Obuhya n’abarhali Bayahudi: cigabi 2, 10-16

4. Olusiku lwa Nyakasane: cigabi 2, 17-3,5

5. Entûlo y’akà-Nyamuzinda: cigabi 2, 13-21

6. Irenge ly’abemêzi: cigabi 3, 22-24

1

1 Bulêbi. Akanwa ka Nyakasane kuli Israheli omu burhumisi bwa Mala­kiya.

Obuzigire bwa Nyakasane kuli Israheli

2 Nyakasan abwîra olubaga lwâge erhi: «Ntahimwa kumuzigira». Nâbo, bamudôsa, mpu: «Obuzigire bwâwe kurhi bubonekinemwo?» Nyakasane à­ shuza, erhi: «K’arhali Ezau ye mukulu wa Yakobo? Ci kwône Yakobo ye nàzigîre, 3 nagaya Ezau^a; entondo zâge nàzijira irungu, n’amagisha àyimaga­mwo nàgajira bwerûlè. 4 Erhi Edomu ankaderha mpu: «Rhwashâbirwe, ci kwône rhwâshubiyûbaka eci cishagala cirhu càhindusire mushaka, «Niono Nyakasane w’Emirhwe ndesire ntya: Bayûbakage, ci nâshanda omukolo gwaâbo. Bâbayîrika izîno lya «cihugo ciyunjula bubî» n’erya lubaga Nyakasane ayoôrha akunirîre». 5 Muli bene lsraheli mwâyishibona okwo muderhe, mpu: «Nya­kasane ayêrekîne obuhashe bwâge ciru na kurhaluka olubibî lw’Israheli».

Obugashânize bugayisa Nyakasane

6 Ntya kwo mbwîzire abadâhwa, niono Nyakasane w’Emirhwe: «Omwana ajira obukenge kuli ishe n’omushizi kuli nnâhamwabo. Ka nani ntali nie sho nie na nnâhamwinyu? Cirhumaga murhanjirakwo bukenge buci? Munakazi­ngayaguza mubulindôsa mpu: «Bici rhukugayaguzamwo?» Munakazilerha ebi­ryo birhankwanini oku luhêrero lwâni mubuliderha, mpu; «Bici rhugayisamwo obukulu bwâwe?» 7 Kuli kuba bulya munagayaguze oluhêrero lwâni. 8 Gala mango mulêrha ecintu c’empûrha, ecirema kandi erhi ecalwâla, mpu mucintûle nterekêro, ka munacikêbwe mpu okwo kushingânîne? Erhi mwankarhûla omurhambo ecintu ca bene eco, ka mucikebirwe mpu anasîma ammuyêreke olukogo lwâge? Kwo mmudôsize ntyo, niono Nyakasane w’Emirhwe. 9 Lero mugerezagye okunyinginga, nie Nyamuzinda winyu, lyo mbabalira olubaga lwâni. Ka mucikebirwe mpu nammuyumvirhiza bwinjinja mwananjirire ebyo byoshi? Nta mango! 10 Kwo kukulu muguma mulimwe ayigale enyumvi z’aka-Nyamuzinda. Lyo murhacigendikâtwanira omuliro gw’obushabusha oku luhêrero lwâni. Bulya nta makwânane njira g’okummubona, n’enterekêro zi­nyu muntûla zirhansimîsa, kwo ndesire, nie Nyakasane w’Emirhwe.· 11 Kurhe­nga ebushoshôkero bw’izûba kuhika ebuzikiro bwâlyo, abantu ba ngasi lubero bayishi obukulu bwâni. Ngasi hoshi hoshi bayôca enshângi oku irenge lyâni, bandêrhere n’entûlo zinkwânîne. Neci, niono Nyakasane ndesire oku amasha­nja goshi gayishi obukulu bwâni^b. 12 Ci kwône mwehe munakazingayaguza, mubone nk’oluhêrero lwa Nyakasane lurhakwânîni okukengwa, n’oku lwana­rhûlwakwo ebiryo by’obushâlashâla. 13 Ciru n’oku mwarhûla erhi mwanade­rha, mpu: «Kwo kubengera oku wâni!» Murhishi okurhali kungayaguza kwoône, nie Nyakasane w’Emirhwe. Munantûle ecintu cizimbano, ecikunagizi n’eci­lwala. Kurhigi nankayemêra entûlo za bene ezo, kwo nani mmudôsizagye? 14 Buhanya bwâge omurhebanyi, ojira ebintu bigumaguma omu buso bwâge, abulihira ecintu cisherîre eburhambi mpu co antûla nterekêro. Buhanya bwâge, bulya nie mwâmi mukulu, oyu amashanja goshi gayôboha obuhashe bwâge, kwo ndesire niono Nyakasane w’Emirhwe!

2

1 Ninyu mwe badâhwa muyumve aga marhegeko: 2 akaba murhayumvirhi murhanashibiriri okukaziharâmya irenge l’izîno lyani, namuhehêrera, Nya­kasane w’Emirhwe okudesire. Ciru mîra narhangiraga okuhana iburha linyu. 3 Ci kuli mwe, nâmmubanda ecihò ebusù, cira cihò c’ebintu birherekêrwa oku nsiku nkulu zinyu. Abantu bacizibuke eco cihò haguma ninyu. 4 Okubundi mumanye obwo oku niono, Nyakasane Nyamuzinda, nammurhonzire ntyo, nti lyo ndanga endagâno nàfundikaga haguma na Levi n’iburha lyêge. Nyakasane w’Emirhwe okudesire. 5 Nàbahîre akalamo n’omurhûla mw’eyo ndagâno, nàbazûsamwo obukenge, bànyumva banayunjula bwâba embere z’obuhashe bwâni. 6 Barhaderhaga ezirhali nyigîrizo z’okuli, nta cinwa ca bunywezi bàdesi­re. Bàlamire omu kuyumvanya bwenêne haguma nâni, omu bushinganyanya, bànarhuma bantu banji baleka lwoshi lwoshi okujira amabî. 7 Neci, guli muko­lo gwa mudâhwa okuyigîriza abantu bamanye Nyamuzinda, omudâhwa ye aba­ntu bayishikmâdôsa amarhegeko bashimba, bulya ye mujà-bugo wa Nyakasane w’Emirhwe. 8 Ci mwehe, mwe badâhwa, mwalengayize obwo bugo. Mwàha­bwîre bantu banji n’enyigîrizo zinyu, mwàvuna eciragâne câni haguma na Levi, kwo ndesire, niono Nyakasane w’Emirhwe. 9 Nkola najira mugayaguzibwe n’okushekerwa n’olubaga lwoshi bulya murhashimbaga obulonza bwâni, mwanayêrekana oku mujira akabôlo omu kuyigîriza amarhegeko.»

Obuhya n’abarhali Bayahudi

10 Ka rhweshi rhurhajira larha muguma? K’arhali Nyamuzinda muguma wà­ rhulemaga rhweshi? Cirhumaga rhucilyâlihirana rhwêne na nnene omu kuvuna endagâno yàfundikagwa haguma na Nyamuzinda na bashakulûza birhu? 11 Abantu b’e Yuda bàgomîre amalaganyo gâbo. Bàkozire ebigalugalu e Yeru­zalemu n’omu cihugo c’Israheli coshi. Bàgayaguzize ahantu hatagatifu Nyaka­sane azigira, bàkazisheba abakazi baharâmya banyamuzinda b’ihanga. 12 Mâshi ngasi yeshi ojira ntyo Nyakasane amuhanze okubona omuntu w’omu bûko bwa Yakobo wamufà lukogo, erhi ow’okumurhûlira enterekêro emwa Nyakasane mpu amuhûnira obwonjo! 13 Alagi n’okundi mujira: Oluhêrero lwa Nyakasane munalubumbe mirenge; mulake munalakûle bulya Nyakasane arhacilola oku ntûlo zinyu arhanaciyemêra ebi mumurherekîre. 14 Mudôse obwo ecirhuma arhacizilonza. Kuli kuba bulya mwalaganyire embere za Nyakasane oku mwayôrha bikubagirwa emw’omukazi mwarhôleraga ebusole bwinyu. Ali wi­nyu, mwenene mwacîshogaga ye, mwanabulimuhulusa. 15 Ka Nyakasane a­rhalimujizire muntu muguma mwe naye? N’oyo muntu muguma bici alonza? K’arhali kubona ahâbwa abana na Nyamuzinda? Lero mwene mucilangage, murhakâgihulusa omukazi mwàrhôleraga omu busole bwinyu. 16 «Nshomba okuhulusa omukazi, kwo Nyakasane w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli ade­sire, nshomba n’omuntu acîshûbule n’akavulindî. Mucîlangage mwenene, murhanakâgilenganya amalaganyo ginyu.»

Olusiku lwa Nyakasane

17 Mwarharnize Nyakasane n’ebinwa binyu. Ci kwône kurharhurna rnu­rhadôsa, rnpu: «Bici rhurnurhamyarnwo?» Mumurharnya na kula rnukazide­rha, rnpu: «Ornuntu rnubî Nyakasane anarnulole bwinja, rnpu bantu ba bene abo bo azigira.» Kandi erhi kula rnuderha, mpu: «Nyarnuzinda w’okujira obu­shinganyanya ngahi aligi?»

3

1 Ntya kwo Nyakasane w’Ernirhwe arnrnushuzize: «Loli, oku nârhuma e­ nturnwa yâni, yo yajinteganyiza enjira yani ernbeze zâwe. N’oku caligurni­za, olya Nyakasane rnulonza ahika ornu ka-Nyarnuzinda kâge, olya Mwârni w’Arnalaganyo rnucîfinja. Loli, y’oyo oyiruka». 2 Ndi wakalernbera olusiku lw’okuyisha kwâge, erhi nîsi ayirnange olusiku âcîyâlagaza? Ayishiba nka muliro gwa mutuzi, nka nsabuni eyeruhya ernyambalo. 3 Atuntumaza, ajonze arnarhale anagashuke, âshuka bene Levi anabacêse, nka kulyala amarhale n’omulinga binanûbuka, bakazihekera Nyakasane oburherekêre okushi­ngânîne. 4 Nabwo oburherekêre bwa Yuda n’obwa Yeruzalernu, bukâsirnîsa Nyakasane nka kulya byàli omu nsiku za mîra, omu myâka yàgezire. 5 Nyaka­sane w’Emirhwe adesrie, erhi: «Neci, nâyisha ekarhî kinyu nd’itwa olubanja. Nâbiduha ndiyâgîriza abakurungu, abagonyi, abalahira ebîra, abarhakamasa abakozi bâbo, abalibuza abakana n’enfuzi erhi okulenganya ebigolo, ngasi ba­lya barhanyôboha boshi».

Entûlo y’aka-Nyarnuzinda

6 «Niono, Nyakasane, ntahinduka. Ninyu, murhankaleka okuba iburha ly’okunali lya Yakobo. 7 Mwàlesire enyigîrizo zâni, nka kulya kwa bashakulûza binyu bammushokoleraga, murhazibikiriraga. Mugaluke emunda ndi nani nàâgaluka emwinyu, nkudesire niono Nyakasane w’Emirhwe. Ci kwône ntya kwo muderha, mpu: «Kurhi rhwankagalukamwo emund’oli?» 8 Ka kukwânine oku­rheba Nyamuzinda? Ci kwône mwehe munantebe! Munandôse, mpu: «Bici rhukurhebamwo?» Munantebe oku biyêrekîre entûlo zinyu. 9 Mugungêzîbwe n’obuhanya bunene bulya munakazinteba, mwe lubaga rnweshi mweshi. 10 Kazirnulêrhe ecigabi ca kali ikumi c’okunali ornu kàa-Nyamuzinda kâni, lyo ebiryo bikaziyôrha biri bibîkemwo ensiku zoshi. Mwanantangula mw’okwo niono Nyakasane w’Ernirbwe. Mwâbona oku nàâmmuhamûlira enyumvi z’emalunga nnammuyunjuze minja gâni. 11 Nâhanza o­rhushôlero rhurhasherêzagya ernyâka yinyu, n’enkoma zinyu ziyâne oku­rhalusire. 12 Amashanja g’ihanga gakazimmuderha bany’iragi, bulya ecihugo cinyu câbà cinja c’okucîfinjwa okuhêrwarnwo, kwo ndesire nie Nyakasane w’Emirhwe.»

Olusiku Nyamuzinda âfulûla obushinganyanya

13 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Munakazinderhera ebinwa by’obucîhone mubulidôsa, mpu: «Binwa bibî bihi rhukugamba rhwene na nnene?» 14 Munaderhe mpu: «Bunguke buci rhwakuzire mulibyo; kuli busha oku­ rhumikira Nyamuzinda, rhwashimbire amarhegeko gâge, rhwanakazija omu magashânize g’emisîbo g’okuhûna obwonjo bwa Nyakasane w’Emirhwe, ci kwône nta bunguke rhwabwîne», 15 Lero rhukolaga rhumanyire oku: abantu bajira iragi banali baila bantu bacibonyi, n’enkola-maligo zo zinayôloloka. Abo ciru bankasholoshonza Nyamuzinda, kurharhuma barhacîfulumukira!» 16 Yo nshambalo y’abarhinya Nyamuzinda eyo. Nyamuzinda naye abarhega oku­rhwiri, ayumva. Ecitabu c’okukengeza ebinwa cayandikirwa omu masù gâge. 17 Nyakasane yêne okudesire, erhi: «Oku lusiku nteganyîze, bayishiba buhirhi bwâni niene, nâbà wa lukogo kuli bo nka kulya omuntu alujira oku mwana wâge omurhumikira. 18 Mwâshubiyishibona oku omuntu mwinja n’omubî ba­rhayumanîni, n’oku okolera Nyamuzinda n’orhamukolera barhali bo baguma. 19 Lolagi, olusiku luyiruka, luyakirîre nka muliro. Abashombanyi na banya­ nkola-maligo boshi, zirhabalekere muzi nîsi erhi ishami^c. 20 Ci kuli mwe, murhî­nya izîno lyâni, izûba ly’obushinganyanya lyâbasba, limmulerhere obucire. Mwâyishijà mwâhama n’omwishingo nka manina ga mitwirà. 21 Olusiku nâyêrekana obubasbe bwâni, mwâlabarhanya ababî, bâshuba nka katulo omu ma­gulu ginyu, kwo ndesire ntyo, nie Nyakasane w’Emirhwe.

Irenge ly’abemêzi

22 Mukengere ebi mwambali wani Musa àyigîrizize, mushimbe munabîkirire amarhegeko n’amahano nàmuhâga oku ntondo ya Horebu, nti abwire olubaga lw’Israbeli lwoshi. 23 Loli, nâmmurhumira omulêbi Eliya^d, embere olusiku lwa Nyakasane luyi­she, lusiku lw’enkwi n’amîshi, lwa kujugumya. 24 Ye wâhindula emirhima y’ababusi eyêrekere abana bâbo, n’ey’abana eyêrekere ababusi bâbo^e, lyo ndekiyishiherêrekeza ecihugo cinyu.»

4

1 Lolagi, olusiku luyiruka, luyakirîre nka muliro. Abashombanyi na banya­ nkola-maligo boshi, zirhabalekere muzi nîsi erhi ishami^f. 2 Ci kuli mwe, murhî­nya izîno lyâni, izûba ly’obushinganyanya lyâbasha, limmulerhere obucire. Mwâyishijà mwâhama n’omwishingo nka manina ga mitwirà. 3 Olusiku nâyêrekana obubasbe bwâni, mwâlabarhanya ababî, bâshuba nka katulo omu ma­gulu ginyu, kwo ndesire ntyo, nie Nyakasane w’Emirhwe.

Irenge ly’abemêzi

4 Mukengere ebi mwambali wani Musa àyigîrizize, mushimbe munabîkirire amarhegeko n’amahano nàmuhâga oku ntôndo ya Horebu, nti abwire olubaga lw’Israbeli lwoshi. 5 Loli, nâmmurhumira omulêbi Eliya^g, embere olusiku lwa Nyakasane luyi­she, lusiku lw’enkwi n’amîshi, lwa kujugumya. 6 Ye wâhindula emirhima y’ababusi eyêrekere abana bâbo, n’ey’abana eyêrekere ababusi bâbo^h, lyo ndekiyishiherêrekeza ecihugo cinyu.»ⁱ

---

 ^a1.3 : Lola Murh 25, 23. Nyamuzinda alisîmire Yakobo bwenêne kulusha Ezau. Nyamuzinda anashôboze ngasi oyu alonzize enshokano zâge, bulya yene ye Mulemi, Lola Rm 9, 13.

 ^b1.11 Amashanja goshi gayishi obukulu bwani: igwarhiro lirhanzi lya EKUMENI, kuderha abanya-buyemere boshi Nyamuwinda Dolodolo bakolera. Yezu bufulûle buhalûsire bwa Nyamuzinda aderha, erhi: Akalamo k’ensiku n’amango, kuli kukumanya w’oyo Nyamuzinda w’okuli wenene, n’oyu warhumaga, Yezu Kristu (Yn 13, 3).

 ^c3.19 : Lola Am 1, 4; 7, 10; Sol 1, 18; Mt 3, 10; 1Kr 3, 13.

 ^d3.23 : Abayahudi bakagilinga oku omulêbi Eliya agaluka n’oku amango g’okuyisha kwa Masiha kuli hofi. Mwâmi Yezu aderha oku mîra Eliya ayishaga: Ye Yowane Mubatiza, lola Mt 17, 10-13.

 ^e3.24 : Lola Lk 1, 17; Mt 17, 10-13; Yn 1, 15.

 ^f4.1 : Lola Am 1, 4; 7, 10; Sol 1, 18; Mt 3, 10; 1Kr 3, 13. Ho ecigabi ca 4 ca Malakiya cirhangirire aha omu WLC, n’obzo omu BHS ciciri ca 3, mulongo 19

 ^g3.5 : Abayahudi bakagilinga oku omulêbi Eliya agaluka n’oku amango g’okuyisha kwa Masiha kuli hofi. Mwâmi Yezu aderha oku mîra Eliya ayishaga: Ye Yowane Mubatiza, lola Mt 17, 10-13.

 ^h4.6 : Lola Lk 1, 17; Mt 17, 10-13; Yn 1, 15.

 ⁱ4.6 WLC Malakiya 4.1-6 byo binwa biri omu BHS Malakiya 3. 19-24.