BIBLIYA OMU MASHI ENDAGÂNO YA MÎRA. BIBLE MASHI ANCIENT TESTAMENT. THE OLD TESTAMENT DRC MASHI BIBLE. VERY SOON WE ARE EXPECTING THE NEW TESTAMENT

EBIRIMWO

OMURHONDÊRO N’ENSHOKOLEZI:1-7

OMURHÔNDÊRO (Murh) : 8-60

OLUBUNGO (Lub): 61-106

BENE LEVI (Lev): 107-142

EMIBALḔ (Mib): 143-192

OLUSHIKA (Lush): 193-233

YOZWḔ (Yoz): 234-266

ABACIRANUZI (Bac): 267-295

RUTI (Rut): 296-300

1SAMWELI (1Sam): 301-340

2SAMWELI (2Sam): 341-372

1ABAMI (1Bam): 373-408

2ABAMI (2Bam): 409-443

1ENGANÎRO (1Nga): 444-478

2ENGANÎRO (2Nga): 479-516

EZRA (Ezr): 517-527

NEHEMIYA (Neh): 528-544

TOBITI (Tob): 545-559

YUDITI (Yud): 560-575

ESTERI (Est): 576-589

1MAKABEYO (1Mak): 590-623

2MAKABEYO (2Mak): 624-649

AYUBU (Ayu): 650-678

ENNANGA (Lul): 679-777

EMIGANI (Mig): 778-810

OMUHANÛZI (Muh): 811-819

OLWIMBO LW’ENYIMBO (Lwi): 820-829

OBUSHINGANYANYA (Bush): 830-849

OBURHIMANYA BWA MWENE SIRA (Burh): 850-895

IZAYA , YESHAYAHU (Iz, Yesh): 896-955

YEREMIYA, YEREMIYAHU, YIRMIYAHU (Yer, Yir): 956- 1015

ENDÛLÛ (End): 1016-1023

BARUKI (Bar): 1024-1033

EZEKIYELI, YEHEZEKIYELI, YEHEZEKEL (Ez): 1034-1090

DANIYELI (Dan): 1091-1116

HOZEYA (Hoz):117-1126

YOWELI (Yow): 1127-1132

AMOSI (Am): 1133-1143

YÔNÂ (Yon): 1144-1146

MIKEYO (Mik): 1147-1153

NAHUMU (Nah): 1154-1156

HABAKUKI (Hab): 1157-1160

SOFONIYA (Sof): 1161-1165

HAGAYI (Hag): 1166-1169

ZAKARIYA (Zak): 1170-1180

MALAKIYA (Mal): 181-184

GEN – בראשית

OMURHONDÊRO N’ENSHOKOLEZI

EBITABU BY’ENDAGANO YA MÎRA

Ebitabu birhanzi by’ Amarhegeko

1. Omurhôndêro (Murh)

2. Olubungo (Lub)

3. Bene Levi(Lev)

4. Emibalè (Mib)

5. Olushika (Lush)

Ebitabu by’enganîro

6. Yozwè (Yoz)

7. Abacîrânuzi ( Bac)

8. Ruti (Rut)

9. 1Samweli (1Sam)

10. 2Samweli (2Sam)

11. 1Abami (1Bam)

12. 2Abami (2Bam)

13. 1 Enganîro(1Nga)

14. 2 Enganîro (2Nga)

15. Ezra (Ezr)

16.Nehemiya (Neh)

17. Tobiti (Tob)

18. Yuditi (Yut)

19. Esteri (Est)

20. 1Makabeyo (1Mak)

21. 2 Makobeyo (2Mak)

EBITABU BY’OBUMANYE

22. Ayubu (Ayu)

22. Ennanga ( Lul)

24. Emigani (Mig)

25. Omuhanûzi ( Muh)

26. Olwimbo lw’Enyimbo (Lwi)

27. Obushinganyanya (Bush)

28. Oburhimanya bwa Mwene-Sira (Burh)

EBITABU BY’ABALÊBI

29. Izaya (lz)

30. Yeremiya (Yer)

31. Endûlù ( End)

32. Baruki ((Bar)

33. Ezekiyeli (Eze)

34. Daniyeli (Dan)

35. Hozeya (Hoz)

36. Yoweli (Yow)

37. Amos (Am)

38. Abudiya (Abu)

39. Yona (Yon)

40.Mikeyo (Mik)

41. Nahumu (Nah)

42. Habakuki (Hab)

43.Sofoniya (Sof)

44. Hageyo (Hag)

45. Zakariya (Zak)

46. Malakiya (Mal)

EBITABU BY’ENDAGÂNO MPYAHYA

Emyanzi y’Akalembe yayandikagwa na:

1. Mutagatifu Mateyo (Mt)

2. Mutagatifu Marko (Mk)

3. Mutagatifu Luka (Lk)

4. Mutagatifu Yowane (Yn)

5. Ebijiro by’Entumwa (Ebj)

Amaruba ga Mutagatifu Paolo

6. Emwa Abaroma (Rom)

7. Amarhanzi emwa Abakorinti (1Kr)

8. Aga kabirhi emwa Abakorinti (2Kr)

9. Emwa Abagalasiya (Gl)

10. Emwa Abefezi (Ef)

11. Emwa Abafilipi (Fl)

12. Emwa Abakolosi (Kl)

13. Amarhanzi emwa Abatesalonika (1Ts)

14. Aga kabirhi emwa Abatesalonika (2Ts)

15. Amarhanzi emwa Timoteyo (1Tm)

16. Aga kabirhi emwa Timoteyo (2Tm)

17. Emwa Tito (Tt)

18. Emwa Filemoni (Fm)

19. Amaruba gayandikiragwa Abahabraniya (Hb)

Amaruba gayandikiragwa Abemêzi boshi

20. Aga Yakobo (Yk)

21. Amarhanzi ga Petro (1Pt)

22. Aga kabirhi ga Petro (2Pt)

23. Amarhanzi ga Yowane (1Yn)

24. Aga kabirhi ga Yowane (2Yn)

25. Aga kasharhu ga Yowane (3Yn)

26. Aga Yuda (Yd)

27. Amafululo (Maf)

IHANO OKU BASOMA ECI CITABU

Oluderho «Bibliya» lurhenga omu luderho lw’ecigereki « Biblos », kwo kuderha omu mashi «Citabu». Eci citabu ciderhwa ntyo bulya co citabu cilushire ebindi bitabu byoshi bya hano igulu; bulya muli eci citabu Nyamuzinda arhushambâlira rhzeshi, ashabâza abantu ba mîra n’aba ngasi mango. Nyamuzinda yene wàciyandikaga n’okuboko kw’omuntu. Neci, Ebibliya Iuli LUDERHO LWA NYAMUZINDA na kandi Iuli luderho lw’abantu. Eci citabu ciderhwa kandi citabu c’A MANDIKO MATAGATlfU bulya càyandikagwa na Nyamuzinda .

Ebibliya ciri citabu c’okuli bulya cayandikagwa na Nyamuzinda; ebiyandisirwemwo biluslrire ebyamajirwa omu igulu lyoshi lyoshi. Muli eci citabu muyandisirwe kurhi Nyanmuzinda àcungulaga abanya-byâha. Nyamuzinda àbacumgulaga erhi àrhuma Omugala eno igulu mpu acîjire muntu. Oyo Mwana wa Nyamuzinda wacîjiraga muntu ye Yezu Kristu. Ye warhukûlaga omu buja bw’ecâha anarhucungula. Ye wàrhumire endagâno y’omurhûla ekarhî ka Nyamuzinda n’abantu yajirikana. Kwo kurhuma eco cigabi c’Ebibliya cishambâla kuli Yezu Kristu ciderhwa Ndagâno Mpyahya .

Nyamuzinda alozagya okurheganya abantu kuli eyo Ndagâno Mpyahya y’omurhûla. Co càrhumaga ago mango ga mîrra alaganana n’olubaga Yezu Kristu aburhagwamwo, olubaga lwa Israheli.

Ecigabi c’Ebibliya cishambâla oku lubaga lwa Israheli ciderhrwa Ndagâno ya Mîra. Erhi omuntu ankalonza okuyumva bwinjinjaja emyanzi n’ebijiro bya Yezu Kristu n’eyindi myanzi yoshi y’Endagâno Mpyahya, arhegesirwe okumanya enyigîrizo z’ebitabu by’Endagâno ya Mîra .

Nyamuzinda acishozire bantu banji mpu bayandike ebi alonzagya okuderha omu Mandiko Matagatifu. Abo bantu bàlamaga kurhenga mîra omu Palestina-Israheli n’omu bihugo by’eburhambi bwâyo. Baguma bàyandika omu cihebraniya n’abandi omu cigereki. Baguma bàyandika binji, abandi bisungunu. Baguma bàyandika burhangiriza, abandi buzinda bwa nyuma.Kurhenga oku lwandiko lurhanzi kuhika oku luzinda, hàgezire hofi myâka cihumbi ciguma. Buzinda Amandiko gàhirwa muli citabu ciguma. Eco citabu càderhwa Bibliya

Erhi rhwakacîdôsa kurhi Bibliya yàhikaga e Bushi, rhurhegesirwe rhukengêre oku Amandko Matagatifu gàsomirwe burhanzi omu cihugo c’abagayandikaga. Ci kwône Nyamuzinda arhalonzagya okujirira olubaga luguma lwône aminja arheganyizagya igulu (Yn 3, 16). alonzagya abantu b’eno igulu boshi bagamanye n’okucîyigirizago. Co carhumire arhuma Nyâma Ekleziya mpu alole kurhi ankahugûla Ebibliya omu ndimi zoshi z’eno igulu (Fl 2,10-11). Ntyo nirhu rhwanahashisoma Ebibliya omu mashi. Cici cirhumire rhurhegesirwe okusoma Ebibliya? Ebibliya ederha emyanzi y’obucunguzi bw’abantu. Osoma erhi oyumva eyo myanzi ayish’imanya byoshi ebi Nyamuzinda àjirîre abantu n’obuzigire bwâge. Ntyo abantu bâyish’iba n’obuhashe bw’okumanya Nyamuzinda n’enjira y’okucunguka. Na kulusha ebyo, Nyamuzinda ayandisize eyindi myanzi, nk’enyimbo z’obugashânize, amasâla, enyiganyo z’obwirhonzi n’amaruba

Ebibliya ebamwo bitabu 73 oku Bakatolika, 66 oku Baprostanti baguma baguma, 41 oku Bayahudi bulya banji muli bo baciba oku Ndagâno ya Mîra kwône.

RURHI RHWANKALONZA ERHI OKUBONA BlNWA BILEBE OMU BIBLIYA

Kulya kuba Ebibliya egabirwemwo bitabu binji na ngasi citabu cirimwo ebigabi n’emilongo, kuli kwa bulagirire okumanya ecitabu, ecigahi n’omulongo, lyo rhubona ebinwa byalonzibwa. Ecitabu cìmanywe omu izîno lyâco erhi obwofi bw’izîno lyâco ; omubalè gumananyise ecigabi n’omulongo. Rhulole bwinja: omu citabu c’Ennanga, nta bigabi, ci ziri nnanga zone. amazîno g’ebitabu n’ag’abantu galimwo okuhubula kw’enfarasè n’ecigereki. ci okuba amashi gayegire ecihebraniya kulusha enfarasè na kulusha ecigereki, hali mazîno maguma ga bitabu n’ag’abantu rhwakahubula kundi omu mashi kushimbana n’oku bagahubula omu cihebraniya . Enyiganyo ziri nyinji:

Yozafati rhwanamuderha YEHOSHAFAT, kwo kuderha Nyakasane otwa emanja

Yokoziyasi rhwanamuderha AHAZIYAHU

Yowasi rhwanamuderha YOWASH

Amaziyasi rhwanamuderha AMAZIYAHU

Azariyasi rhwanamuderha AZARIYAHU

Akaz rhwanamuderha AKHAZ erhi AHAZ

Yezekiyahu rhwanamuderha HIZEKIYAHU

Manasè rhwanamuderha MENASHè

Yoziasi rhwanamuderha YOSHIYAHU

Sedekiyasi rhwanamuderha SEDEKIYAHU

Yoyakimu rhwanamuderha YEHOYAKIMU

Yekoniyasi rhwanamuderha YEKONYAHU

Ezekiyasi rhwanamuderha YEHIZEKIYAHU

Owiyasi rhwanamuderha UZIYAHU

Yozwè rhwanamuderha YEHOSHUWA, YESHUWA

Yezu rhwanamuderha YEHOSHUWA, YESHUWA

Musa rhwanamuderha MOSHE

Rebeka rhwanamuderha RIVKA

Yeremiya rhwanamuderha YEREMIYA erhi YERMIYAHU erhi YEREMIYAHU

Ezekiyeli rhwanamuderha YEHEZEKIYELI, kuderha « Nyamuzinda ohâna emisi »

Rhukasoma n’ okuyandika ntya:

Enkomedu y’e Bulaya

Mateyo 1, 21 : kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma

Mateyo 1,1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda

Mateyo 1,1.17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17

Marko 15, 42-16, 8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15.42-16.8).

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

Enkomedu ya Amerika na internet bôhe balugiyandika ntya:

Mateyo 1: 21 kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma: Mt 1:21

Mateyo 1: 1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda: Mt 1: 1-17

Mateyo 1:1,17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17 : Mt 1: 1,17

Marko 15: 42-16: 8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15:42-16:8.

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

Hali abagusha ezo nkomedu zombi oku internet

Mateyo 1. 21 : kuli kuderha Emyanwi y’Akalembe ya Mateyo. cigabi ca burhanzi, mulongo gwa kali makumi abirhi na muguma

Mateyo 1.1-17: Emyanzi y’AkaJembe ya Mateyo, cigabi ca burhanzi, mulongo gwa burhanzi kuhika gwa kali ikumi na nda

Mateyo 1.1,17: Emyanzi y’Akalembe ya Mateyo, mulongo gwa 17

Marko 15. 42-16.8: Emyanzi y’ Akalembe ya Marko, kurhenga oku cigabi ca 15, mulongo gwa 42 kuhika oku cigabi cigabi ca 16, mulongo gwa 8: Mk 15.42-16.8.

Ebijiro 24-26: Citabu c’Ebijiro by’Enlumwa. kirhenga oku cigabi ca 24 kuhika oku cigabi ca 26 (kwo kuderha: cigabi ca 24, eca 25; n’eca 26): Ebj 24 -26.

EBINWA BIZIRIKE N’AMAFUNDO

( ) : binwa birhali by’omwandisi mutagatifu hano ci binwa by’àyushûlagwa n’ozundi muntu walonzagyao kuzâbûfa erhi kuhugûla bwinjinja kurhi ayumvirhe Arnandiko rnatagatifu aha honènè.

[ ] : binwa birhali by’omu nzîmbo erhi nzîngè zoshi za mîra zayandikagwa n’okuboko, ci biri binwa biri omu nzîmbo erhi nzingè nguma nguma zone.

– – : binwa byayûshûlagwa n’Omwandisi mutagatifu yênênè

ENYUSHÛLO

Muli eyi bibliya ntagatifu rhwajabonamwo binwa bigumabiguma biyûshûle birhanali by’àmu Mandiko matagatifu.

Abahinduzi balesire ebyo binwa aho bulya babwine oku byanarhabala omusomi okuzâbûla, okurhimanya bwinja Amandiko matagatifu, binamurhabale okushimba n’okulama akanwa ka nnâmahanga nk’oku nyâma Ekleziya akayumva, akayigiriza anakashimba omu kalamo kage.

Binwa bya mwene ebyo biri biyandike kundi kundi, ah’idako oku makaratasi maguma maguma, erhi aha buzinda bw’ecitabu cizinda c’Ebibliya ntagatifu.

EBITABU BIRHANU BY’AMARHEGEKO

Enshokolezi

Ebitabu birhanu birhanzi by’Ebibliya biderhwa: Omurhondêro, Olubungo Bene-Levi, Emibalè n’Olushika. Ebi bitabu birhanu byoshi haguma byaderhagwa n’Abayalwdi «Torati» kwo kuderha Amarhegeko. Bishamblila:

1. oku ba mîra bwenêne,

2. oku by’amango ga Musa,

3. oku mahano g’okutwa emmanja.

Owayandikaga buzinda ebyo bitabu akolesize amahano ga mîra, agahira haguma, na ntyo ajira entondekanye eri nk’ ey’ Ebibli ya yirhu y’ene. Eyo mikolohi yajiragwa oku burhegesi bwa Nyamuzinda yene. Ebyo bitabu birhanu bishambâla kurhi Nnâmahanga acîmanyisagya Adamu na Eva, Nuhu, Abrahamu, Izaki na Yakobo. Nnâmahanga àlaganana nabo n’ago malaganyo gajiriragwa bwenêne kulusha ecihugo bashakulûza bâbo bàlamagamwo co cihugo bâlaganyibagwa.

Eyo myanzi eri y’ensiku n’amango, yayish’ iyôrha ciru n’enyuma lya Kristu. Eyo myanzi y’obucunguzi eyerekîre Kristu. Kristu ayunjuzize Amalaganyo Mahyahya gàderhagwa omu Malaganyo ga Mîra: arhujira bakristu. Abakristu bali bâna bw’okuli ba Abrahamu omu buyemêre (Ga 3). Abrahamu ali ishe mulezi , z’okuhabûla olubaga lwa Nnâmahanga nuli Kristu. Co cirhumire Amalaganyo Mahyahya garhali go magumà n’aga Mîra; gagayushûla n’okugayunjuliza .

Ebyabâga amango ga bashakulûza n’amango ga Musa (entûlo ya lzaki, kuyikira Enyanja y’Amasheke, Basaka) lubà lwiganyo lw’Amarhegeko mahyahya (etûlo ya Kristu. obubarizo, Basaka wa Bakristu). Na kandi omu njira okugaluka emwa Nyarnuzinda Iuli lwiganyo lwa ngasi muntu ogerera muli eyo njira y’okulibula aka Israheli, lubaga lwishogwa lwa Nnamahanga.

OMURHONDERO

Enshokolezi

Ecitabu c’OmurhondËro ciderhwa ntya bulya cishambâla kurhi igulu n’omuntu byàlemagwa. Amaganîro g’ebya mîra gabà nka nshokolezi y’omwanzi gw’okucunguka Ebibliya erhumanyisa.

Ebibliya erhumanyisa kurhi igulu n’abantu b’amashanja goshi bàlemagwa na Nyamuzinda.

Ecitabu c’Omurhondêro cirhushambiilira kandi kurhi abantu barhanzi bàgomeraga Nyamuzinda na kurhi Nyamuzinda àbahanaga. Cirhumanyisa kurhi Nuhu n’abantu b’amashanja goshi bàlamaga. Cihugûla ecisiki c’ishanja lya Israheli, akalamo ka bashakulûza b’olubagalwishogwa: Abrahamu, Izaki, Ya kobo naYozefu. Abrahamu ali muntu wa buyemêre. Nnàmahanga àmulaganya iburha linene. Yakobo ali muntu wa bwenge bunene bwenêne.

Owayandikaga eci citabu c’Omurhondêro akolesize engerêrezo z’abantu b’ago mango ga mîra lyo amanyisa oku Nyamuzinda ye cisiki c’ebintu by’enigulu byoshi. Nyamuzinda alema Adamu, amuha mukâge lyo baburha n’okubumba igulu; amuhà mukazi muguma yêne, ababwira mpu bamanye bankayirha obuhya bwâbo.

EBIRIMWO

1. Omurhondêro gw’igulu: cigabi 1 -11

2. Akalamo ka Abrahamu: cigabi 12 -25, 18 .

3. Akalamo ka Izaki na Yakobo: cigabi 25, 19-36

4. Akalamo ka Yozefu: cigabi 37-50

I Ecisiki c’igulu n’ec’abantu

Emyanzi mirhanzi y’obulemi

1 Aha murhôndêro^a Nnâmahanga alema amalunga n’igulu. 2 Igulu lyali cimpirimpiri, civange, cimpinage lirhaligwerhe oku liyosire lirhanalimwo bici ci Mûka^b gwa Nnâmahanga akagiyerêra oku mîshi.

3 Nnâmahanga aderha, erhi: «Obulangashane^c bube». Obulangashane bwanaciba. 4 Nnâmahanga abona oku obulangashane buli bwinja. Anaberûla obulangashane n’omwizimya. 5 Ayirika obulangashane mûshi n’omwizimya aguyirika budufu. Bwayira^d bwanaca, lwo lusiku lurhanzi.

6 Nnâmahanga aderha, erhi: «Ecirêre^e cibe aha karhî k’amîshi ciberûle amîshi n’amashi». 7 Nnâmahanga ajira ecirêre caba lubibi lw’amîshi gali idako n’agali enyanya ly’ecirêre. Byanaciba ntyo 8 Nnâmahanga ayîrika ecirêre malunga. Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kabiri.

9 Nnâmahanga aderha, erhi: « Amîshi gali idako ly’ecirêre gacigushe haguma n’ahakazire habonekane ». Byanaciba ntyo. 10 Nnâmahanga ayîrika ahakazire budaka n’ecirundo c’amîshi aciyirika nyanja. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja.

11 Nnâmahanga aderha, erhi: « Obudaka bumerekwo olubala lulimwo emburho, ngasi lubero n’emirhi y’amalehe, era emera oku idaho enaleheke n’obujuru bwayo, ngasi lubero». Byanaciba ntyo. 12 Idaho lyamerakwo olubala lubamwo olujuru, ngasi lubero n’emirhi eleheka n’olugemu ngasi lubero. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 13 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kasharhu.

14 Nnâmahanga aderha, erhi: « Ebimole bibe omu cirêre c’emalunga lyo biberûla omûshi n’obudufu; byaba bimanyiso by’empondo n’ecanda, ensiku n’emyâka, 15 binabe bimole bimanike emalunga bya kumolekera igulu ». Byanaciba ntyo 16 Nnâmahanga ajira bimole^f bibiri binene, ecimole cinênênè mpu cikamoleka mûshi, n’ecimole cinyinyi mpu cikamoleka budufu, boshi n’enyenyêzi. 17 Nnâmahanga abimanika omu cirêre c’emalunga mpu bikamolekera igulu, 18 mpu binamanyise omûshi n’obudufu n’okuberûla obulangashane n’omwizimya. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 19 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kani

20 Nnâmahanga aderha, erhi: « Amîshi gadudûsemwo ebizîne n’ebinyunyi bibalale enyanya ly’igulu, embere z’ecirêre c’amalunga ». 21 Nnâmahanga alema abasimba banênênè b’omu nyanja na ngasi bizîne biyandala n’ebidûdûsa omu mîshi, bya ngasi lubero na ngasi rhunyunyi rhujira ebyûbi kushimbana n’olubero lwarhwo. Nnâmahanga abona oku kuli kwinja. 22 Nnâmahanga abigisha erhi: « Muyôloloke^g, muluge, mubumbe enyîshi n’enyanja; n’ebiyunyi bilunge okw’igulu ». 23 Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa karhanu

24 Nnâmahanga aderha, erhi: « Obudaka buvûlule ebizîne bya ngasi lubero: ensimba, ebinyâgârha n’ensimba z’erubala za ngasi lubero ». Byanaciba ntyo. 25 Nnâmahanga abona oku kuli kwinja.

26 Nnâmahanga aderha, erhi: « Rhujire omuntu orhushusha, orhugwerhekwo ecikebo, yewârhambula enfi z’omu nyanja n’orhunyunyi rhw’emalunga, ebishwekwa n’eby’erubala byoshi, n’ebinyâgârha byoshi binadûdûsa oku igulu 27 Nnâmahanga alema omuntu omushusha: oku nshusho ya Nnâmahanga àmulemire, àmulema mulume n’omukazi. 28 Nnâmahanga àbagisha anababwîra, erhi: « Muburhe muluge, mubumbe igulu, mulirhambule munarhegeke^h enfi z’omu nyanja n’orhunyunyi rhw’emalunga, na ngasi cizîne cigera oku idaho.

29 Nnâmahanga ashub’iderha, erhi: « Loli oku mmuhîre ngasi lubala lujira olujuru lunali oku idaho na ngasi murhi guleheka gunajira olujuru byo byâba biryo binyu. 30 Olubala nkana byo biryo mpîre ngasi c’erubala, ngasi kanyunyi k’emalunga, ngasi cigera oku idaho cinayîsa omuka». Byanaciba ntyo. 31 Nnâmahanga abona oku ebi anajiraga biri binja bwenêne. Bwayira bwanaca, lwo lusiku lwa kalindarhu.

1 Ntyo kwo amalunga n’igulu bya shwinjagwa; haguma n’ebimubaⁱ byoshi. 2 Erhi aba amayûsa omukolo akazâgikola, Nyamuzinda arhamûka oku lusiku lwa kalinda^j, ahûmûka omu mukolo akâgijira 3 Nyamuzinda ahûmûka oku lusiku lwa kalinda, alujira lwîmâna. 4 a. Yo nkomoka y’amalunga n’igulu eyo erhi bilemwa.

Emyanzi ya kabiri y’okulemwa kw’igulu. Ishhwa ly’amasîma

b. Erhi Nyakasane Nyamuzinda ajira igulu n’amalunga^k, 5 nta ishaka yaliciba en’igulu, nta lubala lwàlilucimera – bulya Nyakasane Nyamuzinda arhaliciniêsa enkuba en’igulu na ntaye walicihinga obudaka 6 erhi okuhuluza amîshi omu mibunda y’okudômerera obudaka-; 7 Nyakasane Nyamuzinda abumba omuntu n’akatulo k’oku idaho , amubûhira^l omûka gw’obuzîne omu mazulu, ntyo nyamutu ahinduka ciremwa cizîne. 8 Obwo Nyakasane Nyamuzinda arhwêra ishwa ly’amalehe e Edeni^m, ebushoshokero, ahiramwo omuntu àbumbaga 9 Nyakasane Nyamuzinda ameza oku budaka emirhi ya ngasi bûko, yakusîmîsa isu na minja okulibwa, yalimwo omurhi gw’obuzîne aha karhî k’ishwa n’omurhi gw’okumanyaⁿ aminja n’amabî. 10 Kurhenga omu Edeni (ishwa ly’amasîma) olwîshi lwakag’ihulula lwaj’idômerera ishwa, lwakacigabamwo kani lushube nyîshi ini. 11 Olwîshi lurhanzi ye Pishone, luhulula luzunguluke ecihugo ca Avila, era munda eba amasholo, 12 n’amasholo g’eyo garhahimwa kuyinjiha, eyo eba n’obuku bubaya bwinja n’ibuye ly’onice. 13 Olwîshi lwa kabiri luderhwa Gihone: luhulula luzunguluke ecihugo ca Etiopiya. 14 Olwîshi lwa kasharhu luderhwa Tigri: luhulula ebushohokero bwa Asuru. Olwîshi lwa kani luderhwa Eufrate. 15 Nyakasane Nyamuzinda àrhola olya muntu amuhira omu ishwa lya Edeni, mpu akalihinga analilange. 16 Nyakasane Nyamuzinda aha omuntu eri irhegeko: « Wanalya oku ngasi murhi guli omu ishwa, 17 ci omurhi gw’okumanya aminja n’amabî orhahîraga okagulyakwo, bulya amango wacîshomya wagulya erhi onafire^o ». 18 Nyakasane Nyamuzinda aderha, erhi: « Kurhali kwinja omuntu ayôrhe yêne, rhumujirire omurhabazi omushushire ». 19 Nyakasane Nyamuzinda arhôla obudaka abumbamwo ngasi nsimba y’erubala n’ebinyunyi by’emalunga byoshi, abihêkera omuntu mpu alole kurhi abiyîrika: ngasi oku omuntu abiyîrikaga kwo byanayîrisirwe. 20 Ntyo omuntu ayîrika ebishwekwa byoshi, orhunyunyi rhw’emalunga rhwoshi n’ensimba z’erubala, ci omuntu arhabonagamwo murhabazi omushushire. 21 Nyakasane Nyamuzinda arhogezakwo omuntu iro ly’enkwîra, nyamuntu ahunira; amushugula omurhibadu ashosha eminyafu aha omurhibadu gwarhengaga. 22 Ogwo murhibadu, Nyakasane Nyamuzinda àshugulaga oku mulume, atulamwo omukazi anamulerhera omulume. 23 Nnamulume, erhi: « Lero oyu ye munyafu gw’omunyafu gwâni na kavuha k’orhuvuha rhwâni. Ayîsh’ikaderhwa mukazi (isha) bulya omu mulume (ish) arhenzire » (Ayîsh’ikaderhwa muka-mulume bulya omu mulume arhenzire). 24 Co cirhuma omulume akwânîne aleke îshe na nnina acîshwekerekwo mukâge n’oku bali babiri bahinduke mubiri muguma^p (bayîsh’ihinduka muguma) 25 N’obwo bombi bàli bushugunu; omulume n’omukazi, ci barhakâg’iyumvanya nshonyi.

Ecâha cirhanzi

1 Enjoka yo yali nsimba nyengûza omu nsimba z’erubala zoshi Nyakasane Nyamuzinda ajiraga. Wanjoka^q abwîra omukazi, erhi: «Ka kwo kunali Nnâmahanga adesire: Murhahîraga mukalya oku murhi ciru n’omuguma gw’omu ishwa?» 2 Nyamukazi ashuza wanjoka, erhi: « Rhwanalya amalehe g’emirhi eri omu ishwa, 3 ci amalehe g’omurhi guli aha kagarhi k’ishwa gwoki, Nnâmahanga adesire: murha galyakakwo, ciru murhaguhumagakwo bulya erhi kufa munafire » 4 Ci wanjoka abwîra nnamukazi, erhi: « Nanga murhakafa mâshi! 5 Kali ciru Nnâmahanga amanyire oku amango mwânagulyekwo amasu ginyu gânayiguke munahinduke nka Nnâmahanga mukâmanya aminja n’amabî ». 6 Lero nyamukazi abona nk’omurhi guli mwinja okulîbwa, gunali gwakusîmîsa amasu gunali gwa kucîfinjwa n’okudômwamwo obwenge; arhôla irehe alyâko, anahà iba wali bonaye, naye alyâkwo. 7 Erhi amasu gabo bombi gayiguka, bàbona oku bali bashugunu^r; bazingazinga ebyasi by’omulehe babiyambalira omu cibunu. 8 Banaciyumva Nyakasane Nyamuzinda aja acîgezageza omu ishwa oku hihûsi hy’olusiku, omulume na mukâge bacîfulika Nyakasane Nyamuzinda, omu karhî k’emirhi y’omu ishwa. 9 Ci Nyakasane Nyamuzinda ayakûza^s omulume amubwîra, erhi: « Ngahi oli? » 10 Ashuza, erhi: « Nayumvîrhe wadunda amashando omu ishwa, namayôboha, bulya ndi mushugunu co carhumire nacifulika ». 11 Ashub’idôsa, erhi: «Ndi wakumanyisize oku oli mushugunu? Ci akaba walire kwa gulya murhi nakuhanzagya nti irhondo orhahîraga okalya? » 12 Nyamulume ashuza, erhi: « Omukazi wampebaga aha burhambi anampire kwa gulya murhi nani namanalyâkwo ». 13 Nyakasane Nyamuzinda abwîra omukazi, erhi : « Bici ebyo wamajira wâni? ». Nnamukazi ashuza, erhi: « Kali enjoka yamanteba lero namalya ». 14 Go mango Nyakasane Nyamuzinda abwîzirage enjoka, erhi: » Obwo wanajizire ntyo, ohehêrirwe kulusha ngasi cishwekwa na kulusha ensimba z’erubala zoshi; oku nda okola wâkagendera na katulo okola wâkalya ensiku zoshi z’akalamo kâwe. 15 Nkola naheba enshombo ekarhî kâwe n’omukazi, ekarhî k’iburha lyâwe n’iburha lyâge: oyu âkusinaga irhwe^t nâwe omukomolere oku kansisira ». 16 Abwîra nyamukazi, erhi: «Nkolanayushûla amalumwa gâwe, n’amazîmi gâwe omu malumwa okola wakaburha abana. Kulalikira okolaga wakalalikira balo, ci naye akola ayîsh’ikâkuzidohera^u. 17 Abwîra nyamulume, erhi: « Obwo wayumvîrhe mukâwe, wanalya kuli gulya murhi, n’obwo nàkurhegekaga, nti irhondo orhahîraga okagulyâkwo, idaho lihehêrîrwe erhi werhuma. Omu malibûko okola wakâkulamwo eci walya, ensiku zoshi z’akalamo kâwe. 18 Mahwa n’emishûgi likola lyakâkufulukiza, okâlya n’enshogo lubala. 19 Kurhûbanukirwa emalanga okola wakâbonamwo omugati (biryo): kuhika oshubire omu budaka bulya mwo warhengaga. Oli katulo n’omu katulo wânashubire! ». 20 Omuntu ayîrika mukâge erya Eva, «Hawa» bulya ye nnina wa abazîne boshi. 21 Nyakasane Nyamuzinda àjirira omulume n’omukazi ebishûli by’empu^v àbayambika. 22 Nyakasane Nyamuzinda aderha, erhi: « Alagi oku omuntu akola ali ak’îrhu erhi kumanya aminja n’amabî kurhuma. Mumanyage, arhag’ilambûla okuboko arhanacirhole oku murhi gw’obuzîne, agulye alame ensiku zoshi! ». 23 Nyakasane Nyamuzinda amuhimva omu ishwa lya Edeni (masîma), mpu ly’agend’ihinga obudaka arhengagamwo. 24 Ahimva omuntu anahira bakerubini n’engulumira y’engôrho yalaza ebushoshokero bw’ishwa ly’amasîma, lyo balanga enjira eja ebwa murhi gw’obuzîne (lyo bahagalika omuntu arhahume oku murhi gw’obuzîne).

Olwa Kayini na Abeli

1 Adamu ashamuka kuli mukâge Eva. Eva ayâlala anaburha Kayini. Aderha, erhi: «Namashobôla omuntu emwa Nyakasane ». 2 Ashub’iburha omulumuna Abeli. Abeli ali mushwesi wa bishwekwa ci Kayini ali muhinzi wa budaka. 3 Erhi kugera mango, Kayini arhûla nterekêro emwa Nyakasane ebi akûlaga omu budaka, 4 Abeli naye arhûla ebiburhwa birhanzi by’ebibuzi byâge n’amashushi gâbyo. Nyakasane ayankirira Abeli n’entûlo^w yâge, 5 ci arhayankiriraga Kayini n’eyâge ntûlo. Kayini akunirira okwo n’obusù bwâge bwazinzibala. 6 Nyakasane abwîra Kayini, erhi: « Cirhumire wakunira, cirhumire obusù bwâwe bwazinzibala? 7 Nkawal’ijizire bwinja, karhinga orhayinamwiri amalanga? Ci akaba orhajiziri bwinja, ecâha cishurhamire aha luso lwâwe, ciri cakulalîra, ci ocîhangâne ocihime ». 8 Kayini abwîra omulumuna Abeli, erhi: « Rhuje ebulambo! ». Oku bali omu bulambo, Kayini ayinamula okuboko acîrhulirakwo Abeli anamuniga. 9 Go mango Nyakasane abwîzire Kayini, erhi: « Ngahi mulumuna wâwe Abeli ali? ». Ashuza, erhi: »Ntamanyiri. Ka nie mmulanga mulumuna wâni? ». 10 Amushuza, erhi: « Bici ebi wamajira? Izù ly’omuko gwa mulumuna wâwe lyamanyakûza kurhenga okw’idaho. 11 Buyôrhe buhehêrirwe obudaka bwàmiraga omuko gwa mulumuna wâwe erhi werhuma. 12 Erhi okacihinga obudaka burhakacikuyerera bici, wâba kahukà na karhebera omu igulu ». 13 Kayini abwîra Nyakasane, erhi: « K’ecâha câni ciri cinene bwenêne cirhakababalirwa? ». 14 Lola oku wamampiva muli lino ishwa nnangwâsirwe ncîfulike hali na nâwe; nkolaga naba karharhinda na karhebera muno igulu, owanambugâne hali amango akanyirha ». 15 Ci Nyakasane amubwîra, erhi: « Ci kwoki ngasi wayirhe Kayini acîholwa kali nda! ». Nyakasane ahirakwo Kayini ecimanyiso, mpu lyo ngasi wamurhimâne arhamushûrhaga. 16 Kayini acîyegûla kuli Nyakasane anayûbaka omu cihugo ca Nodu, ebushoshokero bw’ishwa ly’amasîma. 17 Kayini ashamuka bona mukâge, mukâge ayâlala anaburha Enoku; ayûbaka ecishagala aciyirika erya Enoku, cirhenzire oku izîno ly’omugala Enoku. 18 Enoku aburhirwa Iradi, Iradi aburha Mehuyael na Mekuyael aburha Metushael. Metushael aburha Lâmek, Lâmek arhôla bakazi babiri: muguma ye Ada n’owundi ye Zila. 19 Lâmek arhôla bakazi babiri: muguma ye Ada n’owundi ye Zila. 20 Ada aburha Yabal: y’îshe w’abahanda omu bifumba bajabalusa ebishwekwa. 21 Omulumuna yewali Yubal: yewali îshe w’abaziha olulanga n’akarhêra. 22 Zila naye aburha Tubalkayini, mutuzi, y’îshe w’abakola amarhale n’ebyûma. Mwâli wabo Tubalkayini yewali Nahama. 23 Lâmek abwîra bakage, erhi: » Ada na Zila, yumvirhizi izù lyâni; bakà Lâmek, rhegi amarhwiri oku bino namubwîra: nayisire omuntu okwenge amanyâgaza nayirha n’omushikira okwenge amampukula. 24 Kayini anacîholerwe kalinda ci Lâmek yêhe kali makumi gali nda na nda. 25 Adamu ashub’ishamuka bona mukâge, nyamukazi aburha Set, » bulya aderha, erhi: Nyamuzinda amanshobôza owundi mwanah ahali ha Abeli, bulya Kayini amuyisire ». 26 Set naye aburhirwa omugala, amuyîrika erya Enosh. Go mango barhangiraga okucîkumba YHWH, Nyakasane.

Bashakulûza b’embere w’ecihonzi cinene

1 Alaga ecitabu c’emîmo y’Adamu. Erhi Nnâmahanga alema omuntu, amujira oku nshusho ya Nnâmahanga; 2 mulume n’omukazi abalemire, abagisha anabayîrika bantu erhi abalema. 3 Adamu al’igwerhe myâka igana na makumi asharhu, erhi aburha omugala oku nshusho yage n’okucikebo câge, anamuha izîno lya Set. 4 Erhi ayus’iburha Seti, Adamu ashub’ilama myâka magana munani anaburha abagala n’abâli. 5 Akalamo k’Adamu koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi asharhu^x, agal’ifa. 6 Set al’igwerhe myâka igana n’irhanu erhi aburha Enosh. 7 Erhi aba amaburha Enoshi, Set ashub’ilama myâka magana munani na nda anaburha abagala n’abâli. 8 Akalamo ka Set koshi kali ka myâka magana mwenda n’ikumi n’ibiri: agal’ifa. 9 Enoshi al’igwerhe myâka makumi gali mwenda erhi aburha Kenan; 10 erhi aba amaburha Kenan, Enosh ashub’ilama myâka magana munani n’ikumi n’irhanu, anashub’iburha abagala n’abâli. 11 Akalamo ka Enosh koshi kali ka myâka magana mwenda n’irhanu; agal’ifa. 12 Kenan al’igwerhe myâka makumi gali nda erhi aburha Mahalaleel. 13 Erhi aba amaburha Mahalaleel. Kenan ashu’ilama myâka magana munani na makumi ani, anakaburha abagala n’abâli 14 Akalamo ka Kenan koshi kali ka myâka magana mwenda n’ikumi, agal’ifa. 15 Mahalaleel al’igwerhe myâka makumi gali ndarhu n’irhanu erhi aburha Yared: 16 Erhi aba amaburha Yared, Mahalaleel ashub’ilama myâka magana munani na makumi asharhu, anakaburha abagala n’abâli. 17 Akalamo ka Mahalaleel koshi kali ka myâka magana munani na makumi galimwenda n’irhanu, agal’ifa. 18 Yared aligwerhe myâka makumi galindarhu n’ibiri erhi aburha Enokh; 19 Erhi aba amaburha Enokh, Yared ashub’ilama myâka magana munani anakaburha abagala n’abali. 20 Akalamo ka Yared koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi galindarhu n’ibiri: agali’ifa 21 Enokh aligwerhe myâka makumi galindarhu n’irhanu erhi aburha Matushaleme. 22 Enokh alusibwa na Nnâmahanga. Erhi aba amaburha Matushaleme, Enokh ashub’ilama myâka magana asharhu anakaburha abagala n’abali. 23 Akalamo ka Enokh koshi kali ka myâka magana asharhu na makumi galindarhu n’irhanu. 24 Bulya Enokh alilusîbwe na Nyamuzinda, arhaciberaga eno igulu. Nyamuzinda amuhêka. 25 Metushaleme aligwerhe myâka igana na makumi galimunani na nda erhi aburha Lâmek. 26 Erhi aba amaburha Lâmek, Metushaleme ashub’ilama myâka magana nda na makumi galimunani n’ibiri, anakaburha abagala n’abâli. 27 Akalamo ka Metushaleme koshi kali ka myâka magana mwenda na makumi galimwenda na mwenda, agal’ifa. 28 Lâmek aligwerhe myâka igana na makumi galimunani n’ibiri erhi aburha omugala. 29 Amuyîrika erya Nuhu, omu kuderha, erhi: » Oyu ayishirhurhûliliza oku mukolo n’omurhamo gw’amaboko girhu, bulya Nyakasane ahehêrire obudaka ». 30 Erhi aba amaburha Nuhu, Lâmek ashub’ilama myâka magana mwenda na makumi galimwenda n’irhanu, anakâburha abagala n’abâli. 31 Akalamo ka Lâmek koshi kali ka myâka magana nda na makumi galinda na nda, anagal’ifa. 32 Nuhu aligwerhe myâka magana arhanu erhi aburha Sem, Ham na Yafet.

Obumînya bwaluga omu igulu

1 Erhi abantu barhangira baluga en’igulu, bàburha abanyere, 2 bene Nyamuzinda^y bàbona oku abanyere b’abantu bali binja. Babayankamwo aba banalilonzize. 3 Lero Nyakasane aderha, erhi: «Omûka gwâni gurhacibêre ensiku zoshi omu muntu, bulya ali mubiri^z n’akalamo kâge kakola kaba ka myâka igana na makumi abiri». 4 Ago mango, en’igulu yali abanênênè-mikalarhu- ciru n’enyuma zâho, amango bene Nyamuzinda bakâg’iyanka abanyere b’abantu, abo banyere bakâburha abana: zo zirya ntwâli za mîra, bantu b’irenge. 5 Nyakasane abona oku amabî g’abantu gàluzire en’igulu na ngasi muhigo gwabali emurhima gwàli gwa mabî gwône. 6 Nyakasane aderha, erhi: «Omu igulu nkola nâholola abantu nàlemaga; bone ensimba n’ebinyagârha n’ebinyunyi by’emalunga, bulya namaciganya ecarhumaga nabijira». 7 Nyakasane aderha, erhi: «Omu igulu nkola naholola abantu nalemaga; bone ensimba n’ebinyagârha n’ebinyunyi by’emalunga, bulya namaciganya^a ecarhumaga nabijira». 8 Ci Nuhu yehe arhona emwa Nyakasane. 9 Olwa Nuhu luno. Nuhu ali muntu mushinganyanya na mwirhonzi omu bantu b’amango gâge analikulikîre Nyakasane. 10 Nuhu aburha abagala: Set, Ham na Yafet 11 Obwo igulu lyalilihîmbwîre embere za Nyakasane linayunjwîre bumînya. 12 Nyakasane alola igulu, abona oku lisherîre, bulya ngasi muntu alihemusire omu lugendo lwâge en’igulu.

Okucirheganya oku lw’ecihonzi

13 Go mango Nyakasane abwîzirage Nuhu, erhi: «Kuli nie, amango g’obuzinda bw’omuntu gahisire, bulya igulu lyasherîre erhi bo barhuma, liyunjwîre bumînya. Niene nkolaga nabashâba haguma n’igulu. 14 Ocîtulire obwârho bw’omurhi gw’enshebeyi gwadwa amagoba; ogabe obwârho mwo rhuyumpa rhuyumpa, onabushîge enungulu omu ndalâla n’emugongo. 15 Alaga oku wâjira: obwârho bube na makano makumi asharhu ga bulî, makumi arhanu ga bugalî, makumi asharhu ga kadubwî. 16 Omu bwârho ohiremw’oburhungiri n’ah’ikano liguma enyanya oshwinje. Lunda luguma ohireyo omuhango gw’obwârho. Olujire mishonezo: ah’idako, aha karhî n’aha nyanya. 17 Nkolaga narhuma ecihonzi, kwo kuderha mîshi, en’igulu, ah’idako ly’amalunga, gashâbe ngasi ciremwa ciyîsa omûka; ebiri en’igulu biherêrekere. 18 Cikwône wêhe nâkuha endagâno. Wayîsh’ija omu bwârho mwen’abana bâwe, mukâwe, na bali-kazi bâwe. 19 Omu bizîne byoshi, na ngasi mubiri, orhôle bibiri bibiri bya ngasi lubero, obihugire omu bwârho, lyo bibêrana obuzîne haguma nâwe: hakâba akalume n’akakazi. 20 Ebinyunyi kushimbana n’obûko bwabyo, ebishwekwa kushimbana n’obûko bwâbyo, n’ebiyandala kushimbana n’obûko bwâbyo, bibiri bya ngasi bûko bibêre nâwe, lyo bibêrana akalamo. 21 Wehe orhôle ngasi bûko kalyo, olunde hofi hâwe: byayishiba biryo byâwe na biryo by’ebyo bintu ». 22 Nuhu ashimba byoshi, nk’oku Nyakasane alimurhegesire, kwo anajizire.

Nuhu aja omu nkuge

1 Nyakasane ashub’ibwîra Nuhu, erhi: «Jaga omu bwârho mwene omulala gwâwe gwoshi, bulya nabwîne oku oli mushinganyanya embere zani muli elira iburha. 2 Oku ngasi bûko bwa nsimba ecîre, orhôlemwo mahali nda, akalume n’akakazi kâko; omu bûko bw’ensimba zihumânya orhôle ihasha liguma, akalume n’akakazi kâko. 3 N’omu ngasi bûko bwa binyunyi bicîre, orhôle mahasha nda, akalume n’akakazi kâko, lyo obûko burhag’ihera en’igulu. 4 Bulya enyuma lya nsiku nda, naniêsa enkuba en’igulu nsiku makumi ani na madufu makumi ani; en’igulu naholola ngasi cizine najiraga ». 5 Nuhu ajira ebi Nyakasane ali amurhegesire byoshi. 6 Nuhu aligwerhe myâka magana ndarhu erhi ecihonzi ciyisha, go mîshi okw’igulu. 7 Nuhu aja omu bwârho haguma n’abagala na mukâge n’abali-kazi, lyo bayâka amîshi g’ecihonzi. 8 Ensimba zicîre n’ezihumânya, ebinyunyi na ngasi binyafûka oku idaho byadaha omu bwârho bibiri bibiri, 9 akalume n’akakazi byoshi na Nuhu, nk’oku Nyakasane analirhegesire Nuhu. 10 Erhi ensiku nda zihika, amîshi g’ecihonzi gacihira oku idaho; 11 omu mwâka gwa magana ndarhu g’akalamo ka Nuhu, omu omwêzi gwa kabiri, omu nsiku ikumi na nda z’omwêzi, lwo n’olwo lusiku, amaliba g’ekuzimu gafunûnuka n’enshalalo z’emalunga zahulula. 12 Enkuba yania en’igulu nsiku makumi ani na madufu makumi ani. 13 Lwo n’olwo lusiku lyo Nuhu, boshi n’abagala Sem, Ham na Yafet, muka Nuhu, abali-kazi basharhu, baka abagala: 14 boshi n’ebizîne byoshi kushimbana n’obûko bwâbyo, ensimba kushimbana n’obûko bwâzo, ebiyandala oku idaho kushimbana n’obûko bwâbyo, ebibalala kushimbana n’obûko bwâbyo, ebinyunyi byoshi na ngasi hibalala, bàjaga omu bwarho. 15 Baja emunda Nuhu ali omu bwârho, babiri babiri ba ngasi ciyìsa omuka. 16 Abo bayishaga ndume n’ekakazi ba ngasi bûko, bobadahîre nk’oku Nyamuzinda anabarhegekaga. Nyakasane ayîgala obwârho abaha omugongo.

Namugege

17 Ecihonzi càba nsiku makumi ani, oku amîshi gayushûka n’obwârho bwasôkera enyanya z’izugulu. 18 Oku amîshi galuga ganayushûka okw’igulu n’obwârho bwayerêra oku mîshi. 19 Amîshi gaja gayushûka kulusha oku nyanya z’igulu ganabwîka ngasi ntôndo ndîrî zinaba ah’idako ly’amalunga. 20 Amîshi gabwîkaga entôndo, garhaluka makoro ikumi n’arhanu. 21 Ngasi kazîne kaherêrekera: ebigera okw’idaho, ebinyunyi, ebishwekwa, ensimba z’erubala, na ngasi bidûdûsa en’igulu na abantu boshi. 22 Kwo kuderha oku ngasi hyàli en’igulu hyàfa: ngasi biyîsa omûka emazûlu. 23 Ntyo kwo ebyàli en’igulu byoshi byàholokaga: haguma n’abantu, ebishwekwa, ebinyafûka n’ebinyunyi by’emalunga; byoshi byahirigirha en’igulu ci hasigala Nuhu yêne na ngasi kali omu bwârho bonaye. 24 Amîshi gayôrha gabwîkîre igulu nsiku igana na makumi arhanu.

Okuyûrha kw’ecihonzi

1 Nyamuzinda akengêra Nuhu, ensimba n’ebishwekwa byali bo naye omu bwârho. Nyamuzinda ageza empûsi oku igulu, ntyo amîshi gahonôka. 2 Amaliba g’ekuzimu n’enshalalo z’emalunga byayigalwa; n’enkuba yayimanzibwa emalunga; 3 amîshi gaja gayonda bunyi bunyi, gagana erhi kugera nsiku igana na makumi arhanu. 4 Omu mwêzi gwa kalinda omu nsiku ikumi na nda z’omwêzi, obwârho bwadekerera oku ntôndo Ararat^b. 5 Amishi gaja gayonda gaja gayonda bunyi bunyi kuhika mwêzi gw’ikumi. Omu mwêzi gw’ikumi, olusiku lurhanzi lw’omwêzi orhurhwerhwe rhw’entôndo rhwaboneka. 6 Erhi hagera nsiku makumi ani, Nuhu ayigula ilolero ly’obwârho alijizire omu bwârho anahulusa hungwe mpu aj’ilola erhi amîshi gakazire. 7 Hungwe^c ahuluka ci akaja eyi n’eyi alinda oku amîshi gakala okw’igulu. 8 Lero Nuhu ahulusa engûku mpu alole erhi amîshi gakazire okw’idaho; 9 ci wangûku erhi abona arhabwini aha ahira obulà bw’olushando, ashubira omu bwârho, bulya amîshi gaciri okw’igulu. Nuhu alambûla okuboko, ayigwârha anashub’iyidahya omu bwârho hofi naye. 10 Alinda zindi nsiku nda, ashub’ihulusa egûku omu bwârho, 11 engûku yamushubirakwo bijingo, abona ekola edwîrhe ehishami hy’omuzetuni omu mulomo. Nuhu ayumva oku amîshi gaganyire okw’igulu. 12 Ashub’ilinda zindi nsiku nda, ashub’ilika engûku egende: erhacigalukaga aha ali. 13 Omu mwâka gwa magana ndarhu na muguma y’akalamo ka Nuhu, omu mwêzi gwa burhanzi, omu lusiku lurhanzi ly’omwêzi, amîshi gali gamagana okw’igulu; Nuhu akula omufuniko gw’obwârho, abona oku obululi b’igulu bwakazirekwo amîshi. 14 Omu mwêzi gwa kabiri, omu nsiku makumi abiri na nda igulu lyoshi lyakala.

Okurhenga omu nkuge

15 Nyamuzinda arhegeka Nuhu, erhi: 16 « Huluka omu bwârho mwena mukâwe, bagala bâwe na bali-kazi bâwe haguma nâwe. 17 Ensimba za ngasi lubero muli mweshi, orhunyunyi, ebishwekwa na ngasi biyandala binadûdûsa okw’igulu, obihuluse haguma nâwe, lyo bihasha okulumîra igulu, biyololoke biluge hoshi.» 18 Nuhu ahuluka n’abagala, na mukâge, n’abali-kazi. 19 Ebizine byoshi na ngasi bishwekwa n’orhunyunyi rhwoshi n’ebiyandala binadûdûsa oku igulu kushimbana n’obûko bwabyo, byahuluka omu bwârho. 20 Go mango Nuhu ayubasirage oluhêrero lwa Nyakasane; arhola ngasi bûko bwa nsimba ecire na ngasi rhunyunyi rhucire, arhûla embagwa z’okusingonola oku luhêrero. 21 Nyakasane abayiza hirya hibayo hinja anacigerereza, erhi: «Ntakacihehêrera igulu bundi erhi muntu orhuma, bulya irala^d lyage liba liyêrekîre amabî kurhenga emuhimbo, ntakacishangula bundi ebizîne nk’oku nzind’ijira. 22 Oku igulu licihaba, okumîra/kurhwera n’okusârûla, emboho n’idûrhu, ecanda n’empondo, obudufu n’omûshi, birhakacihusa kubaho».

Bworhere buhyâhya bw’igulu. Endagâno ya Nnâmahanga n’ebiremwa byâge

1 Nyamuzinda anacigisha Nuhu boshi n’abagala anacibabwîra, erhi: «Muburhe, muyôloloke, munabumbe igulu bantu. 2 Mube côbà na bacôbohwa b’ensimba zoshi z’oku igulu n’enyunyi zoshi z’emalunga, n’ebinyagàrha oku igulu lyoshi, n’enfi zoshi z’omu nyanja: byoshi mbihizire omu nfune zinyu. 3 Ngasi bibà bizîne binafukunya byoshi byâbà biryo binyu, mmuhire byo byoshi kuguma n’ebyâsi by’emburho. 4 Cikwône murhalyaga enyama mukanalya n’obuzîne bwâyo, kwo kuderha omuko^e. 5 Ci kwônene namudôsa oku muko gwa ngasi muguma muli mwe. Nanâdôse ebiryânyi byoshi ndôse n’omuntu, abantu bone na bone nanâdôse ogw’omuko gw’omuntu. 6 Owabulage omuko gw’omuntu, naye omuko gwâge gunabulagwe n’omuntu. Bulya oku nshusho ya Nyamuzinda omuntu alemagwa. 7 Mwehe muburhe, muyôloloke, mubumbe igulu bantu munalirhegeke.» 8 Nyamuzinda anacibwîra Nuhu n’abagala, erhi: «Loli oku nahira endagâno yani ekarhî kinyu n’ekarhî k’iburha linyu enyuma zinyu. 9 Nanjizire eyi ndagâno haguma n’ebizîne biri haguma ninyu: enyunyi, ebintu bishwekwa, ensimba muli mweshi, 10 rhuderhe omu kutwa bwofi, birya byanarhengaga omu nkuge, ensimba z’igulu. 11 Nfundisire endagâno yâni haguma ninyu: nta mubiri gwacisherêre n’amîshi g’ecihonzi, harhakacibà cihonzi casherêza igulu.» 12 Nyamuzinda anaciderha, erhi: «Lolagi ecimanyîso c’endagâno nfundisire ekarhî kinyu na nâni, ekarhî k’ebindi biremwa munali mweshi nabyo, oku maburhwa gayisha. 13 Niono mpizire omuherho gwâni omu bitû, co cabà cimanyîso c’endagâno yani n’igulu. 14 Mango nkashûbûliza ebitû oku nyanya z’igulu n’omuherho gukaboneka omu citû, 15 aho nanakengêra endagâno nafundikaga ninyu, amîshi garhacihinduke cihonzi c’okusherêza ngasi mubiri. 16 Mango omuherho gukabà guli omu citû, nanagubona, nankengêre erya ndagâno y’ensiku n’amango eri ekarhî ka Nyamuzinda n’ebiyîsa omûka byoshi, rhuderhe ngasi mubiri gubà oku igulu.» 17 Nyamuzinda anacibwîra Nuhu, erhi: «Eco co cimanyîso c’endagâno mpizire ekarhî kâni na ngasi mubiri guli oku igulu».

Iburha lya Nuhu

18 Bagala ba Nuhu barhengaga omu nkuge bâli: Semu, Hamu na Yafeti. Hamu ye îshe wa Kanani. 19 Abo oku banali basharhu bâli bene Nuhu bo banarhenzirekwo abantu, bàlumira igulu lyoshi. 20 Nuhu ebwa kuba àbâga muhinzi, arhondêra okukâhinga emizâbîbu. 21 Erhi aciba amanywa idivayi^f, àlaluka, àyôrha bushugunu omu ihêma lyage. 22 Ham îshe wa Kanan abona îshe ali bushugunu, ajìbwîra bene wabo oku bali babirhi embuga. 23 Ci Sem na Yafet banacirhôla ecirondo, bacihira bombi oku birhugo bayîsha bagenda cinyumanyumà, babwîka îshe, barhahindulaga obusù, barhabonaga obushugunu bw’îshe. 24 Erhi Nuhu arhengamwo erya ndalwè, amanya kurhi omugala murho anamujirîre. 25 Anacimubwîra, erhi: «Kanani ahehêrirwe mâshi! Kuli bene wâbo abe ye wa buzinda omu bajà!». 26 Anaciderha kandi, erhi: «Ayagirwe Nyakasane Nyamuzinda wa Semu, ci Kanani abè muja wâge». 27 Nyamuzinda agalihye Yafet, ahande omu mahêma ga Sem; ci Kanani abe muja wâge». 28 Enyuma ly’ecihonzi, Nuhu acilamire yindi myâka magana asharhu na makumi arhanu. 29 Akalamo ka Nuhu koshi kahisire omu myâka magana gali mwenda na makumi arhanu, buzinda bw’aho àfà.

Okushandabana kw’amashanja

1 Alaga iburha lya bene Nuhu, Sem, Khamu na Yafeti, n’abana babusire enyuma ly’ecihonzi cinene. 2 Yafeti àburha Gomeri, Magegi, Madayi, Yavani, Tubali, Mesheki na Tirasi. 3 Bene Gomeri: Askenazi, Rifati, Togarma. 4 Bene Yavani: Elisha, Tarsisi, Aba Kitimi n’Aba Dodani. 5 Kuli barhengaga abashandabanaga omu birhwa bibà omu nyanja emwa amashanja. Bene Yafeti bagendibà ntyo ngasi baguma n’ecihugo câbo, n’olulimi lwâbo, n’emilala yâbo, n’amashanja gâbo. 6 Bene Khamu^g bo: Kushi, Misrayimu, Puti na Kanani. 7 Bene Kushi bo: Seba, Havila, Sabata, Rama na Sabuteka. Bene Rama bo: Sheba na Dedani. 8 Kushi àburha Nemrodi, ye warhangiraga oburhambo hano igulu. 9 Ali muhivi mukulu embere za Nyamubâho, co cinarhuma baderha mpu: «Kwo oli aka Nemrodi muhivi mukulu embere za Nyamubâho». 10 Ecihugo c’aga mashanja canacirhondêrera e Babeli, Ereki n’Akadi, bishagala biri byoshi omu cihugo ca Shineari. 11 Arhulukâna mw’eco cihugo aja e Asuru, ayûbaka Ninive, Rehoboti-Iri, Kalaha, na 12 Reseni ekarhî ka Ninive na Kalaha, lugo lunene là. 13 Misarayim àburha bene Ludimu, bene Anemu, Lehabimu na Nafutuhimu. 14 Aburha Patrosimu, ba Kasiluhimu, bo barhengakwo Abafilistini na ba Kafutorimu. 15 Kanani aburha Sidoni yo nfula yâge, kandi Heti. 16 Ahirakwo aba Yebuseni, aba Amoriti, aba Girgasi, 17 ahirakwo aba Hiviti, aba Arkeni, aba Siniti, 18 ahirakwo aba Abaarvadi, aba Semariti, aba-Hamatiti; enyuma z’aho emilala ya bene Kanani yashadabana yoshi. 19 Ecihugo ca bene Kanani cali kurhenga e Sidoni, kugera e Gerari kuja e Gaza, kandi kugera olunda lw’e Sodomo, Gomora, Adma na Seboyimi caj’ihwera e Lesha. 20 Byanacibà ntyo kuli bene Khamu, ngasi baguma n’emilala yâbo n’ebihugo byâbo, haguma n’amashanja gâbo. 21 Semu naye agwerhe eryâge iburha, ye îshe wa bene Eberi boshi ye na mukulu wa Yafeti. 22 Semu ye burha Elami, Asuri, Aripakisadi, Ludi na Arami. 23 Bene Arami: Usi, Huli, Geteri na Mash. 24 Aripakisadi àburha Selahi, na Selahi àburha Eberi. 25 Eberi àburha bana babirhi: owa burhanzi aderhwa Pelegi, bulya omu mango gage mwo igulu lyagabanyikanaga, omulumuna naye aderhwa Yokotani. 26 Yokotani aburha Almodadi, Selefi, Hasarmaveti na Yera , 27 Hadorami, Uzali, Dikala, 28 Obali, Abimayeli na Sheba. 29 Ofiri, Havila, Yobabu, abôla boshi bali bana ba Yokotani. 30 Ecihugo câbo cali kurhenga e Mesha kuja e Sefari, ntôndo eri ebushoshokero bw’izûba. 31 Kwo bali ntyo bene Semu, omu kushimba emilala yâbo, olulimi lwâbo na kandi omu kushimba ecihugo câbo n’amashanja gâbo. 32 Kwo bene Nuhu bayôlolosire ntyo omu milala, omu bûko n’omu mashanja gâbo. Baligi cisiki c’agandi mashanja goshi gabumbire igulu kurhenga amango g’ecihonzi.

Enkingi ya Babeli

1 Igulu lyoshi lyagwerhe iderha liguma na binwa biguma. 2 Ebwa kuba abantu bajâga bagendagenda olunda lw’ebushoshokero bw’izûba, lero banacirhinda omu kabanda k’omu cihugo ca Shineyari: banaciyûbaka ahôla. 3 Banacibwirana mpu: «Ewa yagi, rhujire amatofali, rhugayoce n’omuliro». Amatofali gaba go mabuye g’okuyûbaka n’obulembo yaba yo nsima yagagwârha. 4 Banacibwirana mpu: «Ewa yagi: Rhuyûbake olugo, kandi rhuhirekwo enkingi yahika oku nkuba malunga. Ntyo nirhu rhwanakâderha oku nirhu rhuli balume là, na kandi okwôla kwanarhuma rhurhacishandabana omu igulu». 5 Nyamuzinda anacihona oku nkuba mpu naye ayîsh’ilola olugo n’enkingi abantu bayubasire. 6 Nyamuzinda anaciderha erhi: «Ala oku boshi bali lubaga luguma banagwerhe iderha liguma, ogwola gwo murhôndêro gw’eyi mikolo yâbo. Na bunôla nta muhigo gwabo gwakabula buyunjula kuli bo. 7 Kanya rhubunguluke, rhubashandire iderha, bahuzagure nta baguma baciyumva ababo. 8 Nyamubâho abashandabanya omu igulu lyoshi, kurhenga aho, baleka okuyûbaka olwo lugo. 9 Aho bahayîrika Babeli^h, bulya ho Nyamubâho ashandiraga iderha ly’abantu oku igulu, ahôla ho anabashandabanyizagya, bashandâla omu igulu lyoshi.

Bashakulûza ba Abrahamu.

10 Alaga iburha lya Semu: Erhi ajira myâka igana, àburha Aripakisadi, myâka ibirhi enyuma ly’ecihonzi. 11 Enyuma ly’okuburhwa kwa Aripakisadi, Semu ashub’ilama myâka magana arhanu, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 12 Erhi Aripakisadi àjira myâka makumi asharhu n’irhanu, àburha Selahi. 13 Aripakisadi abire amaburha Selahi, ashub’ilama yindi myâka magana ani n’isharhu, àburha abarhabana n’abanyere. 14 Erhi Selahi àjira myâka makumi asharhu, àburha Eberi. 15 Selahi abìre amaburha Eberi, ashub’ilama yindi myâka magana ani n’irhanu, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 16 Erhi Eberi àjira myâka makumi asharhu n’ini, àburha Pelegi. 17 Eberi abìre amaburha Pelegi, ashub’ilama yindi myâka magana ani na makumi asharhu àburha abarhabana àburha n’abanyere. 18 Erhi Pelegi àjira myâka makumi asharhu, àburha Rewu, 19 Pelegi abìre amaburha Rewu, ashub’ilama yindi myâka magana ani na makumi asharhu àburha abarhabana àburha n’abanyere. 20 Erhi Rewu àjira myâka makumi asharhu n’ibirhi, àburha Serugi. 21 Rewu abìre amaburha Serugi, ashub’ilama yindi myâka magana abirhi na nda, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 22 Erhi Serugi àjira myâka makumi asharhu, àburha Nahori. 23 Serugi abìre amaburha Nahori, ashub’ilama yindi myâka magana abirhi, àburha abarhabana àburha n’abanyere. 24 Erhi Nahori àjira myâka makumi abirhi na mwenda, àburha Terahi. 25 Nahori abìre amaburha Terahi, ashub’ilama yindi myâka igana n’ikumi na mwenda, àburha abarhabana, àburha n’abanyere. 26 Erhi Terahi ajira myâka makumi galinda, àburha Abramu, Nahori na Harani.

Iburha lya Terahi

27 Alaga iburha lya Terahi: Terahi àburha Abramu, Nahori na Harani. Harani àburha Loti. 28 Harani afire embere z’îshe Terahi omu cihugo baburhiragwamwo, e Uru omu Kaldeya. 29 Abramu na Nahori banacija omu buhya: muka Abramu izìno lyage erhi ye Sarayi; muka Nahori izìno lyage erhi ye Milka, mwali wa Harani, àligi îshe wa Milka na Yisika . 30 Sarayi anacigumba: arhabonaga mwana. 31 Terahi anacirhôla omugala Abramu, n’omwinjikulu Loti mwene Harani, n’omwalikazi Sarayi muka omugala Abramu, boshi barhenga e Uru omu Kaldeya baja omu cihugo c’e Kanani, ci erhi bahika e Harani bayûbaka yo. 32 Ensiku z’akalamo ka Terahi: myâka magana abirhi n’irhanu, buzinda afìra aha Harani.

Olw’ Abrahamu

Okuhamagalwa kw’Abrahamu

1 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi: «Orhenge omu cihugo cinyu, omulala gwâwe n’enyumpa ya sho, oje omu cihugo nakuyêreka. 2 Nakujira ishanja linene, nakugisha n’izîno lyâwe lije irenge, lyabà mugisho! 3 Nagisha abakugisha, nahana n’abakakuhehêrera. N’amashanja g’igulu goshi gagishwaⁱ muli we.» 4 Abramu anacilikùla nk’oku Nyamubâho anamubwiraga, bagenda boshi na Loti. Abramu ali agwerhe myâka makumi gali nda n’irhanu erhi arhenga e Harani. 5 Abramu anacirhôla mukâge Sarayi na Loti, mugala w’omulumuna, ashana ebirugu byâge byoshi n’abambali ali akola agwerhe aha Harani; balikùla, bàja omu cihugo c’e Kanani. Banacihika obwo omu cihugo c’e Kanani. 6 Abramu anacirhulukàna mw’ecôla cihugo, ahika ahantu hatagatifu e Sikemi, aha murhi gwa More. Ago mango erhi Banyakanani bayubasire ecihugo. 7 Nyamubâho abonekera Abramu anacimubwîra, erhi: «Iburha lyâwe lyo naha eci cihugo». Oku bundi Abramu ayubakira Nyamubâho, wamubonekeraga, oluhêrero ahòla. 8 Kurhenga aho anacisôkera oku ntôndo olunda lw’e bushoshokero bwa Beteli, agwikayo ecirâlo. Akâsinza Beteli e buzikiro na Ai e bushoshokero. Ayubakaho oluhêrero lwa Nyamubâho, anaciyakûza izîno lyage. 9 Ntyo Abramu aja abanda anahandùla, alinda ahika e Nêgebu.

Abramu aj’e Mîsiri

10 Ecizombo canacizùka omu cihugo, naye Abramu abungulukira e Mîsiri mpu aj’ibêrayo bulya ecizombo cali cidârhi bwenêne mw’eco cihugo. 11 Erhi bakola baling’ihika e Mîsiri, Abramu anacibwîra mukâge Sarayi, erhi: «Lola, nyishi oku obà mukazi w’iranga linja. 12 Abanya-Mîsiri hano banarhubona ntya banaderha mpu mukâge oyu, n’abo bananyirha, bakuleke. 13 Kuziga okâderha oku oli mwali wirhu lyo nani bandola bwinja, bandeke nkulamirekwo^j». 14 Byanabà kulya, Abramu erhi ahika e Mîsiri, Abanyamisiri babona oku nyamukazi anali mwinja bwenêne. 15 Abarhambo ba Faraoni^k bamubona bakàmukunga bwenêne embere za Faraoni. Barhôla nyamukazi, Sara, bamuhêka omu bwâmi bwa Faraoni. 16 Faraoni arhonya Abramu erhi nyamukazi orhuma: ashobôla enkafu n’ebibuzi, endogomi ndume, abajà, abajàkazi, endogomi nkazi n’engamiya. 17 Ci kwône Nyamubâho arhogezakwo Faraoni obuhanya bunene ye n’omulala gwâge erhi Sarayi muka Abramu orhuma. 18 Faraoni anacihamagala Abramu amubwîra, erhi: «Kwo kurhi oku wanjizire? Carhumaga orhambwîra oku ali mukâwe? 19 Carhumaga oderha, erhi: «Ali mwali wirhu?» n’aho nalinda mmuyanka? Buno buno alaga mukâwe, rhôla ye wenaye ontengere kuno». 20 Faraoni amuha abantu bamulusa bamukûla omu cihugo ye na mukâge n’ebintu byâge byoshi.

Abrahamu alekana boshi na Loti

1 Abramu arhenga e Mîsiri, ye, mukâge n’ebintu byâge byoshi, kuguma na Loti ashubisôkera e Nêgebu^l. 2 Abramu ali muhirhi bwenêne oku maso g’ebintu bishwekwa, oku nsaranga n’oku masholo. 3 Kandi ashub’ijà ahanda anahandûla kurhenga e Nêgebu kuhika e Beteli, alinda ashubihika halya agwikaga ecirâlo burhanzi ekarhî ka Beteli na Ai , 4 halya ayubakiraga Nyamubâho oluhêrero burhangiriza, kandi ahôla Abramu ashubiyâkuza izîno lya Nyamubâho. 5 Loti wajâga agenda boshi na Abramu ali agwerhe naye amasò g’enkafu n’ag’ebibuzi, haguma n’amahêma. 6 Ecihugo cafundera, okuba n’ebintu binji kurhacizigaga babêra haguma. 7 Abangere ba Abramu n’abangere ba Loti barhondêra emirongwe. Mw’ago mango Abanya-Kanani ri’aba Periziti bo balibayubasire omu cihugo. 8 Abramu abwîra Loti, erhi: «Yaga ntalonza hazûke emirongwe ekarhî kâni nâwe nisi erhi ekarhî k’abangere bâni n’abangere bâwe bulya rhwamabà baguma. 9 K’ecihugo cirhali cigali embere zâwe. Ontengekwo. Okaja e kulembe naja ekulyo, okaja ekulyo, naja ekulembe.» 10 Loti ayinamula amasu, abona olubanda lwa Yordani lwali ludômerirwe bwinja hoshi. Okwo kwabâga embere Nyamubâho ashâbe Sodomo na Gomora^m, olwo lubanda kwo lwali nka busâni bwa Nyamubâho, nk’ecihugo c’e Mîsiri kuja elunda lw’e Sowari. 11 Loti acîshoga olwo lubanda lwa Yordani lwoshi, agandûla agend’iyûbaka olunda lw’e bushoshokero, ntyo kwo barhenginekwo. 12 Abramu ayûbaka omu cihugo ca bene Kanani, naye Loti ayûbaka omu bishagala by’elubanda, agwika ebirâlo byâge kuhika e Sodomo. 13 Abantu b’e Sodomo bali bantu babî bwenêne, na banyabyâha embere za Nyamubâho. 14 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi Loti aba amamurhengakwo, erhi:«Yinamula amasu obone, kurhenga aho oli kuja e mwenè n’emukondwe, kuja e bushoshokero n’ebuzikiro. 15 Eco cihugo coshi wabona nakuha co we n’iburha lyâwe, cibè cinyu ensiku zoshi. 16 Iburha lyâwe najira hyôloloke liluge nka katulo k’okw’idaho: owakahash’iganja emogomogo z’akatulo k’okw’idaho ye wanahash’iganja iburha lyâwe. 17 Yimuka! orhandagire eci cihugo omu buli n’omu bugali, bulya co nakuha.» 18 Abramu yoyo n’amahêma gage, akanya agend’igwika ecirâlo aha murhi gwa Mambri, oguli aha Hebroni, n’ahôla ayubakiraho Nyamubâho oluhêrero.

Entambala y’abâmi bani

1 Omu mango ga Amrafeli mwâmi w’e Shineyari, Ariyoko mwâmi w’e Elasari na Kedori-Laomeri mwâmi w’e Elami na Tideali mwâmi w’e Goyimi, 2 abôla bâmi banacitula entambala oku babo bâmi bo baligi: Bera mwâmi w’e Sodomo, Birsha mwâmi w’e Gomora, Shineabi mwâmi w’e Adma, Shemeberi mwâmi w’e Seboyimi n’omwâmi w’e Bela izîno lyage ye Sowari. 3 Abâla bazinda bayankira omuhigo omu kabanda ka Sidimi yo enaligi nyanja y’omunyu. 4 Bagezize myâka ikumi n’ibirhi erhi badwîrhe barhegekwa na Kedori-Laomeri, lero omu mwâka gw’ikumi na kasharhu, bàgoma. 5 Ci omu mwâka gw’ikumi na karhanu Kedori -Laomeri àyisha haguma n’omurhwe gw’abandi bâmi, balya bali bayumvinye boshi naye. Ahimira bene Refayimi aha Ashtaroti-Karnayimi, Abazuzimi abahimira aha Hama, Aba-Emimi omu kabanda ka Kiriyatayimi, 6 Aba Horiti abahimira oku ntôndo za Seyiri kuhika aha Eli-Parani lugo luli elubibi n’irûngu. 7 Bagonjolokera e Ayini Mishipati omu Kadesi. Bahima ab’omu cihugo c’aba-Amaleki, kuguma n’aba Amoreni, bo babàga e Hasasoni-Tamari. 8 Naye omwâmi w’e Sodomo, omwâmi w’e Gomora, omwâmi w’e Adma, omwâmi w’e Seboyimi n’omwâmi w’e Bela izîno lyage ye Sowari nabo bàhiga okulwa; babalwikiza omu kabanda ka Sidimi. 9 Bakoza Kedori-Laomeri, mwâmi w’e Elami, Tideali mwâmi w’e Goyimi, Amrafeli mwâmi w’e Shineyari na Ariyoko mwâmi w’e Elasari, bâmi bani oku barhanu! 10 Omu kabanda ka Sidimi mwali muyunjwire bideka bya bulembo; omu kuyaka omwâmi w’e Sodomo n’omwâmi w’e Gomora bahirimamwo, abasigalaga bayakira omu ntôndo. 11 Abahimaga basàbunga ebyali omu Sodomo n’omu Gomora byoshi, n’ebiryo byamuli byoshi banacigendera. 12 Loti naye, mugala wa mulumuna wa Abramu, bamugwârha, banyaga n’ebirugu byâge byoshi banacigendera. Yo ali ayubasire e Sodomo. 13 Muguma omu bashugunukaga, akanya aj’ibwîra Abramu muhabraniya wali yubasire aha murhi gwa Mambri Amoriti, mwene wâbo Esikoli na Aneri, bàli bìra b’Abramu. 14 Abramu erhi ayumva oku kwo mwene wâbo anahèsirwe mpira ntyo, asinga omurhwe gwa balume magana asharhu na bantu ikumi na munani, balwi bakulu baburhagwa omu mwage, abalibirhakwo kuhika aha Dani. 15 Erhi babà bamacìgabamwo bikembe bibirhi, Abramu ye n’engabo yage, bàbarhéra budufu, anabahima abaminika kuhika aha Hoba olunda lw’ebwa murhi gwa Damasko. 16 Alîkûza ebirugu byoshi, haguma na mwene wâbo Loti n’ebirugu byâge , kuguma n’abakazi n’abalume.

Oburherekêre bwa Melkisedeki

17 Abramu erhi akola arhabâluka emunda anahimiraga Kederi-Lomeri, ye n’abâmi bali boshi naye, omwâmi w’e Sodomo ayîsh’imuyankirira omu njira omu kabanda ka Sawe (lwo lubanda lwa mwâmi). 18 Melkisedekiⁿ mwâmi w’e Salemu ayisha adwîrhe omugati n’irivayi; ali mudâhwa wa Nyamuzinda w’enyanya bwenêne. 19 Anacigisha Abramu ederha, erhi: «Abramu agishwe na Nyamuzinda w’enyanya bwenêne owalemaga amalunga n’igulu, 20 Ayagirwe Nyamuzinda w’enyanya bwenêne owahiraga abashombanyi bâwe omu nfune zawe». Abramu anacimurhûla oku ngasi ebi anali adwîrhe byoshi. 21 Oyu mwâmi w’e Sodomo anacibwîra Abramu, erhi: «Ompe abantu oyôrhane ebirugu». 22 Ci kwône Abramu ahûna oyo mwâmi w’e Sodomo, erhi: «Ndengezize okuboko kwâni emunda Nyamuzinda w’enyanya bwenêne ali ye walemaga amalunga n’igulu. 23 Ciru n’ehigozi ciru n’ehishumi hy’enkwerho zawe ntahyo narhôla omu birugu byâwe: orhag’iderha erhi: «Nie nagazize Abramu». 24 Ntahyo ntôzire ciru n’ehitya. Byo ntaderha ebi abarhumisi bâni balyaga n’ecigabi nahàga abira bantabalaga bo Aneri, Esikoli na Mambri; abola barhôla ngasi muguma ecâge cigabi».

Endagâno ya Nyamubâho boshi na Abrahamu

1 Enyuma ly’ebyo, akanwa ka Nyamubâho kanacirhindakwo Abramu omu cilôrho, kaderha ntya, erhi: «Orhayobohaga Abramu, nie mpenzi yawe, oluhembo lwâwe lwabà lunene». 2 Abramu ashuza, erhi: «Waliha Nyamubâho bicigi wanshobôza? Niono nafà buzira mwana, niono omu njira rhwene Eliezeri w’e Damasko, ye wayîma omu byâni….» 3 Abramu aderha, erhi: «Lola oku orhampâga iburha na muguma omu bene wirhu ye wayîsh’iyîma omu byâni». 4 Kandi aho, akanwa ka Nyamubâho kanacimurhindakwo, erhi: «Arhali wabene oyo wanayîme omu byâwe ci muguma warhenga omu muko gwâwe». 5 Oku bundi amujâna embuga amubwîra, erhi: «Galamira emalunga, oganje enyenyêzi z’emalunga nk’oku onahashire», anacimubwîra, erhi: «Kwo iburha lyâwe lyabà ntyo». 6 Abramu ayemêra Nyamubâho, naye Nyamubâho erhi abà amamuganjira birya^o, amuyêreka oku kwoshi kunali k’okuli. 7 Ashub’ibwîra Abramu, erhi: «Nie Nyamubâho wakurhenzagya e Uru omu Kaldeya nti nkuhe eci cihugo cibe cawe». 8 Abramu ashuza, erhi: «Yagirwa Nyamubâho, bici namanyirakwo oku neci canabà cani?» 9 Anacimushuza, erhi: «Kanyagya ondêrhere endaku ya myâka isharhu, empene ya myâka isharhu, engandabuzi ya myâka isharhu, orhôle n’empingà n’ecananyunyi c’engûku». 10 Ayisha amudwirhire ebyo bintu, abiberanga analambika ngasi luhande omu masu g’olwabo, ebinyunyi byoki arhaberangaga. 11 Bacigukuma mpu bacirhunike kuli erya mirhumba, Abramu akazibahâhanya. 12 Erhi izûba liba likola lyazika, enjôli nnene yarhogerakwo Abramu, ecôba cinene camugwârha. 13 Nyamubâho anacibwîra Abramu, erhi: «Omanye bwinja oku abana bâwe bâba nka bigolo omu cihugo cirhali cabo. Baba baja eyo munda banabalibuze myâka magana ani. 14 Ci olubaga lwabarhindibuza ntyo niene nalutwira olubanja na buzinda bayagaluke erhi banadwîrhe birugu mwandu. 15 Wehe wakulikira basho n’omurhûla, wagishwa omu bushanja bwinja. 16 Oku iburha lya kani go mango banashubire eno, bulya obubi bw’abanya-Amoriti burhacihika oku muhiro». 17 Izûba lyabîrage lyamazika n’obudufu erhi bwamarumbâna, lola oku ecibêye c’omugi n’ecimole n’omuliro byàgera ekarhî ka zirya nyama mberange. 18 Olwo lusiku Nyamubâho àfundika endagâno boshi n’Abramu ederha, erhi: «Iburha lyâwe ndihîre eci cihugo, kurhenga oku lwîshi lw’e Mîsiri kuhika oku lwîshi lunene, lwo lwîshi lwa Efrata. 19 Cihugo c’aba Keniti, aba Keniziti, aba Kadimoniti, 20 aba Hititi, aba Periziti, aba Refayimi, 21 aba Hamoriti, abanya-Kanani, aba Girigashiti n’aba Yebuseni».

Okuburhwa kwa Ismaeli

1 Sarayi muka Abramu arhâlisag’imuhâ mwana. Cikwônene Sarayi ali agwerhe omuja-kazi wage w’e Mîsiri izîno lyage ye Hagari. 2 Sarayi, anacibwîra Abramu, erhi: «Lola, wekasinga obu Nyamubâho arhanyemereraga okuburha, j’emunda omuja-kazi wâni^p ali, nkaba hali amango ankacimbonera abana». Abramu ayumva izu lya Sarayi. 3 Ntyo, Abramu erhi ajira myâka ikumi ali omu cihugo c’e Kanani, mukâge Sarayi amuha Hagari, muja-kazi wage munyamisiri, amuha iba Abramu mpu amuyanke. 4 Naye, anacija emunda Hagari ali, arhôla izîmi. Nyamukazi kurhenga amango abonaga akola ali izîmi arhacilolaga nn’omumwabo nka muntu. 5 Sarayi anacibwîra Abramu, erhi: «We orhumire njakwo aka kagayo! Nayansire omuja-kazi wâni nakufumbikaye, na kurhenga amango abonaga akola ali izîmi, niono ntacibonwa nka muntu omu masu gage. Nyamuzinda yêne arhufunge rhwembi!». 6 Abramu abwîra Sarayi, erhi: «Omuja-kazi wâwe omu maboko gâwe anali, wene omujirire oku onasîmire». Abwo Sarayi akaz’ilibuza owabo kuhika owabo amuyaka. 7 Malahika wa Nyamubâho anacishimana Hagari hofi n’iriba liguma omu irûngu, lyo iriba liba oku burhambi bw’enjira y’e Shuru. 8 Amudôsa , erhi: «Hagari, muja-kazi wa Sarayi, ngahi warhenga na ngahi waja?». Hagari anacimushuza, erhi: «Naja nayâka nn’omumwirhu Sarayi». 9 Malahika wa Nyamubâho amubwîra, erhi: «Galuka , oshubire emwa nn’omumwinyu onakazimuyumva». 10 Malahika wa Nyamubâho amubwîra, èrhi: «Naluza bwenêne iburha lyâwe, lyaluga liyabirane okuganjwa». 11 Malahika wa Nyamubâho anacimubwîra, erhi: «W’oyo oli izîmi, waburha omwanarhabana, wayîsh’imuyirika izîno lya Ismaeli^q, bulya Nyamuzinda anayumvîrhe omulenge gwâwe. 12 Oyo mwana abà ndogomi nkali ya muntu, okuboko kwâge kwakâlikirwa abandi boshi n’okuboko kw’abandi boshi ye kwalikirwa. Ayimanga yêne omu masu ga bene wabo boshi.» 13 Hagari ayîrika Nyamubâho wamubonekeraga eri izîno: erhi: «we El Royi», kwo kuderha «We Nyamuzinda Obona», bulya gwarhi yêne, «Ka ye nshubir’ibona aha olya odwîrhe ambona?» 14 Co cirhuma eryo iriba liderhwa mpu iriba lya Lahayi-Royi, liba ekarhî ka Kadesi na Beredi. 15 Hagari anaciburhira Abramu omwanarhabana, naye Abramu àyirika mugala wa Hagari izîno lya Ismaeli. 16 Abramu ali akola agwerhe myâka makumi gali munani na ndarhu erhi Hagari amujira Ishe wa Ismaeli.

Endagâno n’okukembûlwa kwa Abrahamu

1 Abramu erhi ajira myâka makumi gali mwenda, Nyamubâho amubonekera amubwîra, erhi: «Nie El-Shadayi, Nyamuzinda Ogala-byoshi, olambagire embere zani onayôrhe mwimana. 2 Nafundika endagâno yani na nâwe, nakuluza bwenêne». 3 Abramu anacikumba bûbi, na Nyamuzinda amubwîra, erhi: 4 «Niono, endagâno yani nâwe yeyi: Wabà îshe w’amashanja manji manji. 5 Barhakanacikuderha Abramu, ci we kola Abrahamu, bulya nakujira îshe wa mashanja manji manji. 6 Nakuha iburha lirhali linyi, wabà îshe wa mashanja manji na bâmi banji bakurhengamwo. 7 Nafundika endagâno yani rhwembi, ekarhî kani n’iburha lyâwe enyuma zawe, n’obûko bwâwe enyuma zawe, kurhenga oku iburha kuja oku lidi, yabà ndagâno y’ensiku zoshi, kuderha nti mbe Nyamuzinda wâwe na Nyamuzinda w’iburha lyâwe enyuma zawe. 8 Nakuha w’oyo n’iburha lyâwe ecira cihugo oyubasiremwo, ecihugo ca Kanani coshi, caba cawe ensiku zoshi, nani nabà nie Nyamuzinda wâwe». 9 Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Woyo olange bwinja endagâno yani, woyo n’iburha lyâwe enyuma kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 10 Alaga endagâno yani mukwânîne mulange, ndagâno ekarhî kani na nâwe, kwo kuderha we n’iburha lyâwe enyuma zawe: Ngasi mwanarhabana w’omu nyumpa yawe yeshi akwânîne akembûlwe. 11 Mujire bammukembûle, kwo kuderha batwe ehishisha hy’obulume bwinyu, co cabà cimanyiso c’endagâno yani ekarhî kani na ninyu. 12 Ngasi mwanarhabana winyu, erhi akajira nsiku munani abusirwe, anakembûlwe, kurhenga oku iburha kuja oku lindi. Oyo anabà mwanarhabana waburhwa omu nyumpa yawe nisi erhi omwanarhabana waguliragwa ecigolo cirhali c’omu bûko bwâwe. 13 Oyo obusirwe omu nyumpa yawe, n’oyo wagulagwa nsaranga, kukwânîne bakembûlwe. Endagàno yani yashâkwa omu mubiri gwinyu nka ndagâno y’ensiku zoshi. 14 Orhali mukembûle, omulume barhatwiri ehishisha hy’oku bulume bwâge, oyôla kukwânîne akagwe omu bûko bwinyu, bulya arhakenziri endagâno yani». 15 Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Mukâwe Sarayi irhondo orhacihîraga okamuderha mpu ye Sarayi, ci izîno lyage ye kola waba Sara^r. 16 Namugisha nankuhe omwanarhabana wa kuli ye, namugisha abe nnina w’amashanja, anaburhe amashanja aburhe n’abâmi b’amashanja». 17 Abrahamu akumba bûbi, arhondêra asheka, erhi amacidesa yêne, erhi: «K’omwana akaciburhwa n’omushosi wa myâka igana, na Sara ogwerhe myâka makumi gali mwenda, ka anaciburha? 18 Abrahamu, erhi: «Ciru Ismael arhanarhang’ilama embere zâwe!» 19 Nyamuzinda ashuza, erhi: «Kwo binali, mukâwe Sara akuburhira omwanarhabana, wanamuyirika izìno lya Izaki, nafundika endagâno yani haguma naye, yabà ndagâno y’ensiku n’amango, kuderha nti mbe Nyamuzinda wage n’ow’obûko bwâge bwayisha enyuma zâge. 20 Oku biyêrekîre Ismaeli neci nkuyumvîrhe; naye mmugishire, namuha iburha, namujire aluge bwenêne, aburha baluzi ikumi na babirhi, namujira ishanja linene. 21 Ci kwônene endagâno yani, Izaki ye rhwayifundika rhweshi, mugala wâwe waburhwa na Sara mwâka irhondo nka gano mango». 22 Erhi ayusa ashambâla, Nyamuzinda asêzera Abrahamu. 23 Oku bundi Abrahamu anarhôla omugala Ismaeli, ngasi bandi banali ba maburhwa omu mwage, n’abandi bambali agulaga n’enfaranga, rhuderhe ngasi banali balume b’aha mwa Abrahamu boshi abakembûla ehishisha hy’obulume bwabo olwo lusiku lwonêne na kuhika ene nk’oku Nyamuzinda anamubwiraga. 24 Erhi Abrahamu akembùlwa erhi agwerhe myâka makumi gali mwenda na mwenda, anacikembûlwa ehishisha hy’obulume bwâge. 25 Omugala Ismaeli naye ali agwerhe myâka ikumi n’isharhu erhi akembûlwa ehishisha hy’obulume bwâge. 26 Olwo lusiku lwonênè, Abrahamu n’omugala Ismael, bakembûlwa. 27 Abalume b’aha mwage boshi, abana b’omu mulala gwâge, na ngasi bandi agulaga nfaranga embuga, boshi bakembûlwa kuguma naye.

Nnâmahanga ashub’ibonekera Abrahamu aha Mambri

1 Nyamubâho amubonekera aha murhi gwa Mambri erhi atamire aha luso lw’ecirâlo câge, amango g’idûrhu likali ly’omûshi. 2 Erhi alambûla amasu abona bantu basharhu bamuyimanzire aha burhambi. Erhi ababona arhenga aha luso lw’ecirâlo aja emunda bali, ahwera oku idaho. 3 Ababwîra, erhi: «Yagirwa Nnahamwirhu nkusengire, akaba ntonyire omu masu gâwe, orhageraga aha burhambi bwa mwambali wâwe buzira kuyimanga. 4 Baj’ilerha mishi masungunu mukalabe amagulu, munarhamûkire hali ogu murhi. 5 Naj’ilonza ecihimbi c’omugati murhûzemwo omurhima mubul’igenda, e kuli mwaja co canarhumaga mugera aha mwa mwambali winyu eco!». Banacishuza mpu: «Ojirage nk’okwo odesire». 6 Abrahamu anacibadukira omu cirâlo emunda Sara ali ambwîra, erhi: «Orhôle mirengo ishanrhu ya nshâno, obumbe onabajiriremwo orhugati. 7 Abrahamu akanya aja omu buso bwâge, arhôlamwo akanina k’omutwira kashushagire bwinja akaha omwambali, naye akanya aj’ikarheganya. 8 Ayisha adwîrhe amashanza, empyuhyu na kalya kanina anabâgaga, adekereza embere zabo; naye ayimanga hofi nabo aha idako ly’omurhi oku bakâlya. 9 Banacimudòsa, mpu: «Ngahi mukâwe Sara ali?» Abashuza, erhi: «Yoyo otamire omu cirâlo». 10 Olya w’ecigolo ederha, erhi: «Mwaka irhondo nashub’igera hano mwâwe kandi, n’ago mango, erhi mukâwe Sara agwerhe mugala». Sara akazâg’iyumviza aha luso lw’ecirâlo câli enyuma zâge. 11 Ci Abrahamu na Sara bali bakola bashosi ba myâka minji, na Sara ali amahwerwa arhacijâga omu mugongo. 12 Lero Sara acishesa, erhi: «K’aga mango nahwire nakaciyumva amasîma! N’ibanie oyula okola luvandagwa!». 13 Ci kwône Nyamubâho abwîra Abrahamu, erhi: «Cirhumire Sara asheka anaderha erhi: Ka kuburha nani nakaciburha nankola ncîberîre ntaye? 14 Ka hali ebirhangâzo byankayabira Nyakasane okujira? Mwaka irhondo nka gano mango, nashubira eno mwâwe na Sara aburha mugala.» 15 Sara acìhakanula, erhi: «Mâshi ntashesire», ali amayôboha, ci kwône amubwîra, erhi: «Neci washesire».

Abrahamu asengerera ab’e Sodomo

16 Balya balume banaciyimuka, bagenda, bàhika aha bàkalangìra Sodomo. Abrahamu àja alambagira boshi nabo mpu abaluse. 17 Nyamubâho àcîdôsa erhi: «Kurhi nafulikaga Abrahamu akantu ndâlire okujira, 18 n’obwo Abrahamu aba ishanja linene na lizibu n’agandi mashanja g’igulu goshi gagishwa muli ye? 19 Bulya nacîmwishozire nti arhegeke abana bâge n’enyumpa yage enyuma zâge mpu balange enjira ya Nyamubâho omu kujira ebishinganine^s n’ebilongîre»; na ntyo, Nyamubâho anajirira Abrahamu ebi amulaganyagya. 20 Ntyo, Nyamubâho anaciderha, erhi: «Omulenge gushobesire Sodoma na Gomora gurhali munyi! Ecâha cabo carhalusire. 21 Nkolaga nabunguluka ndole erhi nanga erhi neci bajizire ebira omulenge gubashobesire emunda ndi gumanyisize: nani ntacihabè». 22 Balya bantu barhenga halya bàja olunda lw’e Sodomo. Abrahamu erhi aciyimanzire embere za Nyamubâho. 23 Abrahamu ayegêra, ederha, erhi: «Kâli onakolaga waherêrekeza omushinganyanya^t haguma n’enkola-maligo?». 24 Kwankaba habonekana bantu bashinganyanya makumi arhanu mw’olwo lugo. Kâli onakolaga wabaherêrekeza? K’orhankababalira olwo lugo erhi abo bashinganyanya makumi arhanu galulimwo garhuma? 25 Nanga orhankajira ntyo! Okuherêrekeza omushinganyanya haguma n’enkola-maligo, okugeza omushinganyanya cikembe ciguma n’omunyabyâha. Nanga nta mango. K’omutwî w’emmanja w’igulu lyoshi arhakacitwa mmanja?» 26 Nyamubâho anacishuza, erhi: «Nkashigâna e Sodomo bantu makumi arhanu bashinganyanya omu lugo, nanababalira ecishagala coshi bo barhuma» 27 Abrahamu ashub’iderha, erhi: «Ciru nkabâ katulo na luvû, nashub’icìshomya okushambâza Nnahamwirhu. 28 Hali amango omu bashinganya makumi arhanu hankabula barhanu: Ka wanahana ecishagala coshi erhi abo barhanu bo barhumire?» Nyamubâho amushuza, erhi: «Nanga, erhi hankabâ bashinganyanya makumi ani na barhanu, ntankaciluhana». 29 Abrahamu ashubirira, erhi: «Nkaba hanayîsh’ibonekana makumi ani gone». Nyamubâho amushuza, erhi; «Ntakujire erhi ago makumi ani garhuma». 30 Abrahamu, erhi: «Nnawirhu arhabâga burhe, nshub’iderha; nkaba hanaciboneka makumi asharhu». Naye, erhi ntaluhane hakabonekana ago asharhu. 31 Ayushûla, erhi; «Nashub’icîshomya okushambâza Nnawirhu: Nkaba hanaciboneka makumi abirhi». Nyamubâho amushuza, erhi; «Ntacishâbe erhi ago makumi abirhi go garhuma». 32 Abrahamu, erhi: «Nnawirhu arhabâga burhe, nderhe ecinwa cizinda: Nkaba hankaciboneka ikumi lyone»; Nyamubâho amushuza, erhi: «Ntacihane erhi eryo ikumi lyo lirhumire» 33 Nyamubâho erhi ays’ishambâza Abrahamu, agenda, naye Abrahamu ashubira emwage.

Okushâbwa kwa Sodomo

1 Erhi balya bamalahika babirhi bahika aha Sodomo càjingwè, Loti ali abwarhire aha muhango gw’olugo. Erhi Loti ababona ayimuka, akanya aj’ibayankirira, ahwera oku idaho. 2 Aderha, erhi: «Mmuhûnyire mâshi banawirhu muyîshe muyandagalire emwa mwambali winyu muj’ihandayo, mugeze amîshi oku magulu, n’irhondo sezi mwanahira njira», ci bôhe bashuza, mpu: «Nanga, rhwalâla muno ngo». 3 Ci kwône abayinginga bwenêne kuhika bayemêra okuja emwage n’okuja omu nyumpa. Abarheganyiza ebiryo, abayokera omugati gurhalimwo lwango^u, banacilya. 4 Oku barhacigwîshira, enyumpa yoshi yagorhwa n’abalume b’omu lugo, bantu b’e Sodomo, kurhenga oku misole kuhika oku bashosi, olubaga lwoshi buzira kusiga ndi nyuma. 5 Bayakûza Loti banacimudôsa, mpu: «Ngahi bali balya bantu bajìire hanola mwâwe buno budufu? Orhuhe bo rhubalâlane». 6 Loti ahuluka aja emunda bali emuhanda, anayigal a olumvi enyuma zâge. 7 Anacibabwîra, erhi: «Bene wirhu, mwe mukasinga, mumanye mwankakola amabî! 8 Yumvi mmubwire, ngwerhe banyere babirhi barhasag’imanya balume, nnammulerherabo: mubajire oku mubwîne kwinja, ci abola bantu mumanye mwankaderha mpu mwabahumakwo, bulya mwo bajire omu cihoho c’enyumpa yani». 9 Ci bahuza, mpu: «Orhenge aho! Azind’iyisha ali mubunga, yoyo wamacijiraga mutwî wamanja! Waba we rhujira kubi kubalusha». Bacirhunika kuli Loti bwenêne; bamuyishakwo bakola bapamula olumvi. 10 Ci balya balume bombi, banacirîka okuboko, bakululira Loti aha burhambi bwabo, omu nyumpa, banahamika olumvi. 11 Bahunika balya bantu kw’olumbwibwi aha luso, kurhenga oku murho kuhika oku mukulu, bayabirwa ciru n’okubona omuhango. 12 Balya bantu babirhi banacibwîra Loti, mpu: «Ka hali bandi bene winyu ojira enola munda? Bagala bâwe, ngasi bene winyu bali munola lugo boshi obarhenze hanola. 13 Rhukola rhwashâba luno lugo, bulya omulenge kuli abala bantu emwa Nyamubâho gwarhalusire, na Nyamubâho anarhurhumire mpu rhubamalire». 14 Loti akanya aj’ibwîra abakwi bakazagisheba abâli, erhi: «Yimuki murhenge muli cino cihugo bulya Nyamuzinda alâlire okucishâba; ci abakwi bamaya mpu kuhalîza. 15 Erhi kuba mucêracêra, bamalahika banacisêza Loti, mpu: «Yimuka orhôle mukâwe n’aba bâli bâwe bali ahala bombi, ogende lyo orhag’igwa omu buhane Nyamubâho ahanamwo bino bishagala. 16 Mpu acizindoloka, balya balume babirhi bamugwarhira oku kuboko ant mukâge n’abâli oku banali babirhi, bulya Nyamuzinda ali alonzize okubacinga. Bamuhulusa banamulekera emuhanda gw’olugo. 17 Oku bamuhêka e muhanda, muguma muh balya bamalahika amubwîra, erhi: «Kanya oyake duba duba, ocize omûka gwâwe, orhakabaganaga enyuma orhanayimangaga ngahi omu kabanda ci oyakire oku ntôndo lyo olek’ihêkwa omu nsanyâ». 18 Loti abashuza, erhi: «Nanga, Nnahamwirhu. 19 Mwambali wâwe arhonyire omu masu gâwe, wananyeresire olukogo lwâwe ene ofungira omûka gwâni. Ci kwône, ntankayakira oku ntôndo, mpike n’obwo buhanya burhantindakwo, obone namafâ».

Obûko bwa bene Mowabu n’obwa bene Amoni

20 Lola lula lugo luli hofi; omuntu anayakiramwo, lurhali lunganaci. Oleke nyakiremwo; luligi lunganaci? Lyoki nankalobôka». 21 Naye amushuza, erhi: «Nkubêrire kandi olwo lukogo, ntacishâbe olwo lugo odesire». 22 Kanyagya oyakiremwo bulya ntâco najira orhanacihikamwo.» Co carhumire bayîrika olwo lugo izìno lya Sowari. 23 Erhi izûba likola lyashoshôka, Loti ahika omu Sowari. 24 Oku bundi Nyamubâho anacirhogeza enshâno y’ecibiriti n’omuliro kuli Sodomo na kuli Gomora. 25 Anacishâba ebyo bishagala n’olubanda lwoshi, haguma n’abantu balimwo na ngasi hyasi hy’oku idaho. 26 Muka Loti mpu akabagana enyuma, ashuba cirundo ca munyu. 27 Abrahamu azûka sêzisêzi aja halya ayimangaga embere za Nyamuzinda. 28 Alâba Sodomo na Gomora n’akabanda koshi, alangîra omugî gwatumbûka omu cihugo nka mugî gw’omu cibêye. 29 Ntyo ago mango, Nyamuzinda ashâbaga ebishagala by’omu kabanda, akengêra Abrahamu, akûla Loti muli obwo buhanya, erhi akola ashanda ebishagala Loti ayubakagamwo. Obûko bwa bene Mowabu n’obwa bene Amoni. 30 Loti arhenga e Sowari, agend’iyûbaka oku ntôndo bone abâli bombi^v, bulya ali ayobohire okubêra e Sowari. Banacigend’ibêra omu lukunda bon’abâli bombi. 31 Omwali mukulu anacibwîra omurho, erhi: «Larha oyula okola mushosi anta mulume wankaja emunda rhuli nk’oku banajira omu igulu lyoshi. 32 Oyîshe rhunywese Larha idivayi rhunalâle rhwe naye; ntyo larha rhwanamukûlakwo iburha.» 33 Banacinywesa îshe idivayi mw’obwo budufu, omunyere mukulu aj’igwîshira aha burhambi bw’îshe, arhamanyaga ciru amango azukaga. 34 Erhi buca, omunyere mukulu abwîra omulumuna, erhi: «Injo budufu nalâzire rhwe na larha; rhushub’imunywesa idivayi muli obu budufu, nâwe ogend’ilâla mwe naye, ntyo larha rhwamukulakwo iburha». 35 Banacinywesa îshe idivayi kandi obwo budufu, n’omunyere murho agend’igwîshira aha burhambi bwâge. Arhamanyaga amango agwishiraga ciru n’amango azûkaga. 36 Bâli ba Loti bombi banaciba izîmi, erhi n’izîmi liri ly’îshe. 37 Omukulu aburha murhabana, anacimuyirika erya Mowabu^w, ye shakulûza wa bene Mowabu. 38 Omurho naye aburha murhabana, amuyirika erya Beni-Ami^x, ye shakulûza wa bene Amoni.

Abrahamu aha Gerari

1 Abrahamu arhenga eyo munda aja omu cihugo ca Nêgebu, ayûbaka ekarhî ka Kadesi na Shuru. Abêra aha Gerari. 2 Abrahamu, omu kuderha mukâge Sara, ayisha, erhi: «Mwali wirhu oyo», lero Abimeleki mwâmi w’e Gerari arhumiza mpu bamugwarhire Sara. 3 Ci kwône Nyamuzinda abonekera Abimelekî omu bilôrho budufu amubwîra, erhi: «Wafâ kuli oyu mukazi oyansire, bulya ali mukazi ogwerhe iba». 4 Abimelekî, arhâli acimuyegêra, kwo kuderhaga, erhi: «Muhânyi, ka wayirha n’abêru kwêru?. 5 Kàli Abrahamu yêne wambwiraga, erhi mwali wirhu oyu, na nyamukazi naye yêne ederha erhi mushinja wirhu oyu? Nakujizire n’obushinganyanya bw’omurhima n’obw’ amaboko garhalikwo izabyo». 6 Nyamuzinda anacimubwîra kandi omu bilôrho, erhi: «Nani mmanyire bwinja oku wajiraga okwôla n’omurhima gw’obushinganyanya na kandi niene nakucîkaga nti olek’ingayisa n’ecâha; co carhumire ntaziga wamuhumakwo. 7 Na bunôla, ogalulage muka oyu mulume: aba mulêbi akânakusengerera mpu lyo olama. Ci akaba orhamugalwiri, onamanye oku kufa wanafa, we n’aba aha mwâwe boshi.» 8 Abimelekî azûkiriza sêzisêzi ahamagala abambali boshi, abarhondêreza ebyôla byoshi anabwiragwa, nabo barhungwa n’obwôba bunene. 9 Oku bundi Abimelekî ahamagala Abrahamu amudòsa, erhi: «Kurhi oku warhujizire? Kubi kuci nakujirire obûla walonza okumbarhuza ecâha cingan’aha nie n’ab’oku bwâmi bwâni? Wankolîre ebirhakolwa.» 10 Abimelekî ashub’idôsa Abrahamu, erhi: «Bici wali ogererize ene ojira ntyôla?» 11 Abrahamu ashuza, erhi: «Nakazâg’iderha omu murhima gwâni nti okurhàrhindira okurhînya Nyamuzinda kurhankaboneka mw’eci cihugo: banyirha kw’oyu mukazi. 12 Ci kwône kandi anali mwali wirhu, aburhwa na larha ci arhaburhwa na nyâma, ahindusirage mukanie. 13 Na kandi, amango Nyamuzinda antegekaga mpu nje nazungula kuli n’enyumpa ya larha, nabwîra nyamukazi, nti: «Alaga oku wantabâlamwo: ngasi aha rhwakahika hoshi oderhe oku ndi mushinja winyu.» 14 Abimelekî arhôla oku bintu bishwekwa, ebinyinyi n’ebinenene, oku bajà n’oku bajâkazi bâge aha Abrahamu anamugalulira mukâge Sara. 15 Abimelekî anamubwîra, erhi: «Lola ecihugo cani, eci cilambûle embere zâwe, oyubake aha onalonzize!» 16 Abwîra Sara, erhi: «Obwîne oku mpire mushinja winyu bikoroti cihumbi bya nfaranga. okwôla kwakukûla enshonyi embere z’aba muli mweshi, na ntyo, nta mwenda gwinyu nsigiremwo. 17 Abrahamu asengerera Abimelekî emunda Nyamuzinda ali, naye Nyamuzinda afumya Abimelekî, mpu muka Abimelekî n’abaja-kazi bâge lyo babona abana^y. 18 Nyamuzinda aliamazanganya abakazi b’aha mwa Abimelekî boshi n’owal’irhumire, ali Sara, muka Abrahamu.

Okuburhwa kwa Izaki

1 Nnâmahanga ayîsh’irhangula Sara, nk’oku anaderhaga; anamujirira nk’oku amulaganyagya. 2 Sara arhôla izîmi, aburhira Abrahamu omwanarhabana omu bushosi bwâge, omu mango Nyamuzinda anali atwire. 3 Abrahamu ayîrika omwana Sara amuburhiraga izîno lya Izaki (Cishesa) nka kulya Nyamuzinda anarhegekaga. 4 Abrahamu akembûla omugala Izaki enyuma lya nsiku munani abusirwe, nk’oku Nyamuzinda anamurhegekaga. 5 Abrahamu ali akola agwerhe myâka igana erhi omugala Izaki aburhwa. 6 Sara anaciderha, erhi: «Nyamuzinda amanpa cishesa, ngasi boshi abayumva ogu mwanzi kushesa nabashesa». 7 Ashub’iderha, erhi: «Ndi wankabwizire Abrahamu oku Sara ankaciyonsize abana! bulya niono namaha obushosi bwâge omwana».

Hagari na Ismaeli bàkagwa

8 Omwana akula ananena amonka, Abrahamu ajirisa olusiku lukulu, olusiku banenesagya Izaki amonka. 9 Lero Sara alangira olya mwanarhabana omunya-Mîsiri Hagari aburhiraga Abrahamu adwîrhe ashârha boshi n’omugala Izaki. 10 Abwîra Abrahamu, erhi: «Ohuluse oyu mukazi boshi n’omugala, kurhakwanini omwana w’omuja-kazi ayime bo na mugala wâni Izaki.» 11 Ako kanwa kababaza bwenêne Abrahamu kuli oyo mugala, 12 ci kwône Nyamuzinda abwîra Abrahamu, erhi: «Omanye orhabâga burhe erhi oyo mwana w’omuja-kazi wâwe orhuma, ngasi oku Sara akanakuhûna onakuyemere bulyala Izaki lyo iburha lyahêka izîno lyâwe ensiku zoshi. 13 Ci oyu mwana w’omuja-kazi naye namujiramwo ishanja, bulya naye ali mugala wâwe. 14 Abrahamu azûka sêzisêzi, arhôla omugati n’ehibindi hy’amîshi ashanira Hagari, ahira omugala aha lurhugo, abahulusa. Nyamukazi aja ahabuka omu irûngu lya Bersheba. 15 Erhi amîshi gali omu hibindi gamuhwera akweba omwana wage omu hishaka 16 aj’ibwarhala aha akalangira ishaka, nka aha omuntu ankalasha omwampi. Bulya kwo akazâg’iderha emurhima, erhi: «Ntalonza mbone oku oyu mwana afâ.» Atamala erya burhambi, arhondêra ayâma analaka. 17 Nyamuzinda ayumva omulenge gw’omwana erhi anali empingu, malahika wa Nyamuzinda ahamagala Hagari amubwîra, erhi: «Kurhi wabire Hagari? Orhôbohaga bulya Nyamuzinda ayumvîrhe olujamu lw’omwana aho ali. 18 Yimuka, ogwarhe omwana bwinja bulya namujira lubaga lunene. 19 Nyamuzinda arhenza olubwibwi omu masu ga Hagari, alangira iriba. Akanya aj’idôma abumba ehibindi, anaciywesa omugala. 20 Nyamuzinda ayôrha ali boshi n’olya mwana, akula, anabèra omu irûngu, àbâ nfôla miherho. 21 Ayûbaka omu irûngu lya Parani, na nnina aj’imushebera omukazi Munya-Mîsiri.

Abrahamu bo na Abimeleki aha Bersheba

22 Muli ago mango, Abimeleki ayisha boshi na Pikoli, murhambo w’abalwi bâge, abwîra Abrahamu, erhi: «Nyamuzinda ali haguma nâwe muli ebi odwîrhe wajira byoshi. 23 Ocigashage buno oku izîno lya Nyamuzinda, oku orhakandenganya nie n’abana bâni n’abinjikulu bàni; n’oku emunda ndi n’emunda ciri eci cihugo wayishagamwo nka cigolo, walanga obwîra buli nk’obùla nkujirakwo.» 24 Abrahamu ashuza, erhi: «Neci ncîgashire kwo». 25 Naye Abrahamu atumuza Abimeleki iriba lyage ly’amîshi bambali ba Abimeleki bamunyagaga. 26 Abimeleki ashuza, erhi: «Ntamanyiri ndi wankajizire ntyo: nâwe wene orhasag’imbwîra akantu kuli ebyo, nani niene ene bwo burhanzi nkumanya.» 27 Abrahamu arhôla omu bintu byâge , ebinyînyî n’ebinene abiha Abimeleki na bombi oku bali babirhi bajira endagâno. 28 Abrahamu arhôla bibuzi nda by’omu buso bwâge abihira hago hago. 29 Abimeleki amudôsa, erhi: «Ebyo bibuzi nda ohizire hago hago, bici byajira aho?» 30 Amushuza, erhi: «Kuderha nti oyemere okurhôla ebira bibuzi nda by’omu maboko gani, bibe buhamirizi oku nie nanahûmbaga eryo iriba. 31 Co cirhuma ahôla haderhwa Bersheba, kulya kuba ahôla ho bombi bacîgashiraga. 32 Erhi babà bamafundika endagâno aha Bersheba, Abimeleki ayimuka boshi na Pikoli, murhambo w’engabo n’abalwi bâge, ashubira omu cihugo c’Abafilistini. 33 Abrahamu agwika omurhi gw’etamarisi ahôla Bersheba anashengeraho izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’ensiku n’amango. 34 Abrahamu ashinga myâka erhali minyi omu cihugo c’Abafilistini.

Abrahamu alikola ahâna ommwana enterekêro byayerekana oku arhînya Nyamuzinda. Yene ashubimuhanza

1 Enyuma z’aho, Nyamuzinda arhangula^z Abrahamu, amubwîra, erhi: «Abrahamu ! Abrahamu! » Naye ashuza, erhi: «Ho ndi hano. » 2 Nyamuzinda anacimubwîra, erhi: «Oyanke mugala wâwe cûsha, oyôla orhonya, Izaki, omujâne omu cihugo c’e Moriya, n’eyo munda, omuhâne nterekêro ya kusingonoka. 3 Abrahamu azûka sêzisêzi arheganya endogomi yâge na bambali babirhi n’omugala Izaki. Abeza enshâli z’enterekêro, bàhira njira bàja erya munda Nyamuzinda amubwîraga. 4 Oku lusiku lwa kasharhu, Abrahamu agalamira, alangîra erya ntôndo ci erhi enaciri kuli. 5 Abrahamu anacibwîra abambali erhi mubêrage aha mweshi n’eyi ndogomi, nani rhwe n’oyu mwana, rhwahika hala, rhwaharâmya rhunashub’iyandagalira emunda muli. 6 Abrahamu ayanka enshâli z’enterekêro azibarhuza omugala Izaki, naye yêne afumbarha omuliro n’akêre, banagenda bombi. 7 Izaki anacidôsa îshe Abrahamu, erhi: «Larha!» Naye ashuza erhi: «Kurhi mwana wâni?» Izaki, erhi: «Omuliro ogu rhudwîrhe, n’ensháli z’enterekêro , ci ngahi omwanabuzi rhwagend’irherekêra ali?» 8 Abrahamu ashuza, erhi: «Nyamuzinda yêne abona aha arhenza omwanabuzi w’enterekêro, mwana wâni». Banacigenda bombi oku bali babirhi. 9 Erhi bahika aho Nyamuzinda amulangûlaga, Abrahamu ayûbaka oluhêrero, arherekeza enshâli, aziriringa omugala Izaki, amulambika oku luhêrero oku nyanya ly’enshâli. 10 Abrahamu alambûla okuboko arhôla akêre mpu akolaga abâga omugala. 11 Ci kwône Malahika wa Nyakasane anacimuyakûza kurhenga empingu, erhi: «Abrahamu! Abrahamu!» Abrahamu, erhi: «Ho ndi hano!» 12 Malahika amubwîra, erhi: «Leka, orhalambûlire omwana kwo okuboko! Orhanamujiraga kubi kuci! Namamanyaga oku kurhînya orhînya Nyamuzinda: orhandahirire mugala wâwe, mugala wâwe cûsha». 13 13 Abrahamu, alangira engandabuzi ehangarhine amahembe omu ishaka; Abrahamu aj’irhôla erya ngandabuzi ayirherekêra nterekêro ya kusingonoka ahâli h’omugala. 14 Abrahamu ayîrika aho hantu izîno lya «Nyamuzinda yêne abona ebyo», ciru na kuhika ene kwo bacihaderha mpu «Oku ntôndo Nyamuzinda yêne abona ebyo». 15 Malahika wa Nyamubâho ashub’ihamagala Abrahamu obwa kabirhi kurhenga empingu, 16 17 nkolaga nakuyunjuza migisho, iburha lyâwe naliluza nka nyenyêzi z’oku nkuba na nka mushenyi gw’omu nyanja n’eryo iburha lyâwe lyakâhima omuhango gw’abashombanyi balyo. 18 Amashanja goshi g’igulu gagishwa erhi iburha lyâwe lirhuma bulya wanyumvirhize. 19 Abrahamu ashubira emunda abambali bali. Bayimuka , bashubira boshi emwabo e Bersheba. Abrahamu agend’iyûbaka e Bersheba.

Iburha lya Nahori

20 Enyuma z’aho, babwîra Abrahamu oku Milka naye aburhîre omulumuna Nahori abarhabana. 21 Olubere ye Uzi, na Buzi amulonda, ahebakwo na Kemweli, îshe wa Aramu. 22 Kandi Kesedi, Hazo, Pilidashi, Yidilafu na Betweli. 23 Betweli aburha Rebeka; bo bana munani Milka aburhîre Nahori, mulumuna wa Abrahamu. 24 Ali agwerhe omukazi w’omuherula, izîno lyâge ye Reuma, naye amuburhira abana: Tebahi, Gahama, Tahasha na Mahaka.

Oluvumbu lwa bashakulûza

1 Emyâka Sara alamire liri igana na makumi abirhi na nda, 2 afìra aha Kiriyati-Arba , ho haligi aha Hebroni, omu cihugo c’e Kanani. Abrahamu ayisha ali oku bufire bwa Sara. 3 Abrahamu ayimanga embere z’omugogo gwâge, abwîra bene Heti, erhi: 4 «Eno mwinyu, ndi yo mubunga nanciri cigolo. Mumpe nani oluvumbu ntenze oyu muntu wâni mmubishemwo. » 5 Bene Heti bashuza Abrahamu, mpu: 6 «Yagirwa orhuyumve nirhu! Woyo ekarhî kirhu, oliyo muluzi wa Nyamuzinda, ocishoge nguma omu nshinda zirhu, obishemwo omuntu wâwe, ntaye wankakulahirira enshinda wabishamwo mukâwe.» 7 Abrahamu ayimanga ayunama embere z’olubaga lw’ecihugo ca bene Heti, 8 abashambàlira ntya, erhi: «Akaba muyemire ogu mugogo gwâni guntengekwo ngubîshe, munyumve munansengerere emwa Efroni, mugala wa Sohari, 9 andekere olukunda lwa Makipela.luba lwâge lunali oku irhwerhwe ly’ishwa lyage. Alumpe namuguliralwo lwoshi ernbere ziyu,lube luvumbu lwâni.» 10 Ago mango Efroni ali àbwarhire ekarhî ka bene Heti; Efroni, Muhititi ashuza Abrahamu embere za bene Héti «boshi n’embere z’abakazâg’itwa ec’olusoso n’okuja omu lugo, 11 erhi: «Nanga, nnahamwirhu onyumve erhi kwo. Nkuhire eryo ishwa, nkuhîre n’olwo lukunda lilimwo, nkugabirelyo omu masu g’abana b’ekà. Obishemwo omuntu wâwe.» 12 Abrahamu ayunama embere z’olubaga lw’eco cihugo. 13 Abwîra Efroni embere z’olubaga lw’eco cihugo, erhi: «Orhang’iyumva erhi kwo! Mpânyire engulo y’eryo ishwa, oyiyemere nani, na ntyo nanabishamwo omuntu wâni.» 14 Efroni ashuza Abrahamu, erhi: 15 Nnahamwirhu, onyumve erhi kwo: ishwa lya magana ani ga sikeli za nsaranga cirigi cici eco kuli rhwe rhwembi? Obîshe omuntu wâwe. 16 Abrahamu ayemera Efroni, Abrahamu agerera Efroni zirya nfaranga anaderhaga embere za bene Heti, galya magana ani g’esikeli z’enfaranga; go magerha gali garhonyire emwa abarhunzi. 17 Ntyo ishwa lya Efroni liba aha Makipela, ishiriza lya Mambri, ishwa n’olukunda lulirimwo, haguma n’emirhi yalirimwo kuhebakwo n’olubibi lwalyo, 18 byoshi byashuba bya Abrahamu omu masu ga bene Heti boshi n’embere za ngasi boshi banakazâg’itwa ec’olusò n’okuja omu lugo. 19 Oku bundi, Abrahamu abisha mukâge Sara omu lwâla lwa Makipela ishiriza lya Mambri omu Hebroni, cihugo ca Kanani. 20 Ntyo kwo Abrahamu abonaga ishwa n’olukunda lwalibagamwo emwa bene Heti; lwashuba luvumbu lwâge.

Obuhya bwa Izaki

1 Abrahamu ali akola mushosi wa myâka minji, Nyamubâho ali erhi amuhîre omugisho muli ngasi kantu. 2 Abrahamu abwîra omwambali, mugula wâge omu bambali, ye wanakazâg’ilanga ebyâge byoshi, erhi: «Ohebe okuboko kwâwe idako ly’olurhungu lwâni^a, 3 nakulahiriza oku îzino lya Nyamubâho Nyamuzinda w’empingu n’igulu, oku orhalongeze mugala wâni omukazi omu banyere b’Anya-Kanani nyubasire ekarhî kabo. 4 Ci kwônene, yo waja emwirhu, omu mulala gwirhu, mwo wacîshoga omukazi washebera mugala wâni Izaki.» 5 Omwambali anacimubwîra, erhi: «Haligi amango nyamukazi ankalahira mpu arhankulikire mwo cino cihugo, k’ago mango nanagalula mugala wâwe emunda warhengaga?» 6 Abrahamu amushuza, erhi: «Nanga, orhahîraga okashubiza mugala wâni eyo munda. 7 Nyamubâho, Nyamuzinda w’empingu, Nyamuzinda w’igulu yenene wantenzagya omu nyumpa ya larha, n’omu cihugo ca bene wirhu, yêne ye wanshambâzagya anandaganya n’endahiro oku eci cihugo aciha iburha lyani. Yene arhuma malahikla wâge embere zâwe, lyo abonera mugala wâni omukazi eyo munda. 8 Akaba oyo mukazi arhalonzizi okukushimba, orhacife n’ecihango, ci orhahîraga okashubiza mugala wâni eyo munda». 9 Oku bundi omwambali ahira okuboko oku cibero ca nnawabo Abrahamu, anacigashira olwo lubanja.

10 Nyamushizi anacirhôla ngamiya ikumi omu ngamiya za nnawabo, anagendana n’oku ngasi hinja nnawabo ali agwerhe, anacirikûla aja entambiz’e Aram-Naharayimu omu lugo lwa Nahoro. 11 Engamiya zâge azifukamya emuhanda gw’olugo, hofi n’iriba, càjingwè, gala mango abakazi banahuluka mpu bagend’idôma amîshi. 12 Anaciderha, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda wa nnawirhu Abrahamu, ongashânire ene, onayerekane oku kurhonya orhonya mwambali wâwe Abrahamu. 13 Niono nyimanzire hano iriba, na bali b’abantu ba mw’olu lugo, bakola bayîsh’idôma amîshi. 14 Omwananyere nakabwîra, nti: «Hengeka akabindi kâwe ompe nani nywe, akananshuza, erhi: Neci, nywaga onaleke nywese n’engamiya zawe, erhi ye mukazi wali obikîre mwambali wâwe Izaki, co cimanyiso namanyirakwo oku orhonyize nnawirhu.»

15 Oku arhaciyusa ederha, Rebeka, mwali wa Betweli, mwene Milka, muka Nahori, mulumuna wa Abrahamu ayisha n’akabindi oku cirhugo. 16 Oyo munyere ali mwinjinja, mwananyere mushugi, nta mulume walisag’imuyegêra, abungulukira aha iriba abumba akabindi kage anarherema. 17 Olya mushizi akanya aj’imurhangîra, amubwîra, erhi: «Mâshi, oleke nywe rhwishi rhutya kw’ago gali omu kabindi kâwe.» 18 Olya munyere anacishuza, erhi: «Nywaga, Yagirwa». Anaciyandagaliza dubaduba akabindi omu nfune mpu amunywese. 19 Erhi ayus’imunywesa, anaciderha, erhi: «Nkola naj’idômera n’engamiya zawe, kuhika zihâge». 20 Anacidubulira galya mishi duba duba omu ciranga ashubirira aha iriba mpu adôme , anadômera engamiya zoshi. 21 Olya mulume oku ahuluka, akaz’imusinza, erhi anadwîrhe acidôsa erhi nanga erhi neci Nyamubâho amuhisize.

22 Erhi engamiya ziyus’inywa, olya mulume arhôla ehigondo hy’amasholo hya buzirho bwaluhande luguma lw’esikeli, amuyambisahyo, anacirhôla na rhulinga rhubirhi rhwa masholo rhwa buzirho bwa sikeli ikumi amuyambisa rhwo ekuboko. 23 Anacimubwîra, erhi: «Oli mwali wa ndi? K’aha mwinyu, sho ankabona aha abantu bahanda?» 24 Ashuza, erhi: «Ndi mwali wa Betweli, mugala wa Milka mwene Nahori.» 25 Ashub’iderha, erhi: «Neci aha mwirhu bali ebyasi birhali binyi, hanaboneka n’ecirâlo.» 26 Oku bundi olya mulume afukama aharâmya Nyamubâho , 27 ederha, erhi: «Oyagirwe Nyakasane, Nyamuzinda wa nnawirhu Abrahamu, ôrharhinyirire okurhonya n’okulumehera nnahamwirhu. Nyamubâho yêne oyula onnongolîne kuhika aha mwa mwene wâbo nnahamwirhu.» 28 Olya mwananyere alibirha aj’ibwîra nnina ebyabire. 29 Rebeka âli agwerhe mushinja wabo, izîno lyage ye Labani, Labani anacilibirhira embuga emunda olya mulume ali, ebw’iriba. 30 Erhi aba amabona ehigondo n’orhulinga mwali wabo ali ayambirhe, n’erhi aba amayumva mwali wabo Rebeka ederha, erhi: «Kw’oyo mulume ambwizire ntyo», ago mango alibirhira emunda nyamulume ali, amushimana aciyimanzire aha burhambi bw’engamiya ah’iriba. 31 Anacimubwîra, erhi: «Yisha mugishwa wa Nyamubâho! Cici cirhumire obera embuga n’obwo narheganyize enyumpa n’ahantu engamiya zawe zabêra?». 32 Olya mulume akanya aj’ekà, Labani ashwekûla emizigo y’engamiya, anaziha ebyasi, analerha amîshi mpu oyo mulume boshi h’ababo bashukemwo amagulu.

33 Bamulerhera ebiryo mpu alye. Ci kwône ashuza, erhi: «Ntalya ntanaciderha akanwa kandwîrhe.» Labani ashuza, erhi; «Derhaga!» 34 Naye, erhi: «Niono ndi mwambali wa Abrahamu. 35 Nyamuzinda agishire nnawirhu; akola àbà mugale, àmuhîre ebintu bishwekwa, ebinyinyi n’ebinenene, enfaranga n’amasholo, abambali n’abambalikazi, engamiya n’endogomi. 36 Sara, muka nnawirhu, Abrahamu, omu bugikulu bwâge, amuburhira omwanarhabana, n’oyo mwanarhabana ye afumbisire ebyâge byoshi. 37 Nnawirhu andahirize, erhi: «Irhondo orhahiraga okarhôlera mugala wâni omukazi omu banyere ba-nya-Kanani, muli cino cihugo rhuyubasiremwo. 38 Akaba orhajiri omu nyumpa ya larha, omu bûko bwirhu okugend’ilogezamwo omukazi waha mugala wâni, erhi wamanahera!» 39 Nabwizire nnawirhu, nti: «Hall amango oyo mukazi ankalahira bwankulikira». 40 Naye anshuza, erhi: «Nyamuzinda nyôrha ngenda embere zâge, akurhumira malahikla wâge akuluse akuhisakwo ehi walonza, ly’obonera mugala wâni omukazi w’omu bûko bwirhu n’omu nyumpa ya larha. 41 Wafuma ecihango erhi wankahika omu bûko bwirhu, bakanakuyima omukazi, ecihango cirhacikuyirhe. 42 Ene mpika aha iriba naderha, nti: Nyamubâho Nyamuzinda wa nnawirhu, wekasinga, oyerekane, akaba olonzize okuhisa eyi njira ndimo kw’ehi nshimbire. 43 Niono ndi hano iriba, omunyere wayîsh’al’idôma, nani nkamubwîra, nti: Nkuhûnyire ompe nani rhwishi rhusungunu rhw’omu kabindi kâwe, 44 akanashuza, erhi: wene onywage, nagend’idômera n’engamiya zawe, erhi ye mukazi Nyamubâho abîkire mwene nnawirhu. 45 Ntali nciyusa naderha ebyo binwa omu murhima gwâni, ene Rebeka ayisha n’akabindi kage oku cirhugo. Abungulukira ebw’iriba, anadôma. Namubwîra nti mpa nani nywe, wekasinga. 46 Ho na halya, akûla akabindi kage oku cirhugo, ederha, erhi: «Nywaga nagend’idômera n’engamiya zawe.» Nanywire, agal’inywesa n’engamiya zani. 4 47 Namudôsize, nti: Oli mwali wa ndi? Naye anshuza, erhi: «Ndi mwali wa Betweli, mulume Milka aburhiraga Nahori.» Oku bundi namuyambisa ehi higondo oku izûlu n’orhu rhulinga aha maboko. 48 Aho, nafukamiriza naharâmya Nyamubâho, Nyamuzinda wa nnanwirhu Abrahamu, ye wali annongolîne omu njira nyinja mpu ntôlere omugala mwali wa muci wa nnahamwirhu. 49 Bunola akaba mulonzize okuyêreka nnahamwirhu oku mumusîmire munamurhonyize, mumbwire n’akaba nanga kandi mumbwire, lyo nyerekera ebwa kulyo erhi ebwa kumosho».

50 Labani bo na Betweli bashuza baderha, mpu: «Okûla emwa Nyamuzinda kurhenzire, rhurhankahash’ikushuza nti neci erhi nanga. 51 Rebeka oyo embere zâwe: rhôla ye omuhêke , aj’iba muka mwene nnawinyu nk’oku Nyamubâho anadesire.» 52 Erhi mwambali w’Abrahamu ayumva ebyo binwa, aharâmya embere za Nyamubâho. 53 Ayômola ebisikiyo by’ecûma n’eby’amasholo, ayomola n’emishangi, aha Rebeka. Aha na mushinja wabo boshi na nnina ebindi bikulo.

54 Oku bundi bàlya bànanywa bo n’ababo bàli boshi, banalâla halya. Sêzi erhi babà bamazûka, ederha, erhi: «Mundîke nshubire emwa nnawirhu.» 55 Mushinja wa Rebeka na nnina baderha, mpu: «Oyu munyere arhang’ibêra hano zindi nsiku nk’ibirhi erhi ikumi n’enyuma z’aho anagenda.» 56 Abashuza, erhi: «Murhacindegerezagya n’obwo Nyamubâho ampisizekwo ehi nalonzagya. Muleke ngende, nshubire emwa nnawirhu.» 57 Banaciderha, mpu: «Rhuhamagalage namunyere rhumudòse naye kurhi adesire». 58 Banacihamagala Rebeka bamudôsa, mpu: «K’olonzize okugenda mweshi n’oyu mulume?» Naye anacishuza, erhi: «Neci, nnonzize ngende.» 59 Okubundi, bahka omunyere wabo Rebeka mpu agende bo n’omulezi wage n’oyo mwambali w’Abrahamu na balya balume âli boshi. 60 Banacihà Rebeka obwanga, mpu: «Woyo mwali wirhu oyololoke ohinduke bihumbi n’ebihumbi n’iburha lyâwe lihime enyumpa z’abashombanyi balyo. 61 Rebeka ayimuka boshi n’abambali-kazi, bashonera oku ngamiya, bakulikira olya mulume. Mwambali w’Abrahamu arhôla Rebeka, bahira njira.

62 Ago mango Izaki âli ayishire omu irûngu ly’iriba lya Lahayi-Royi, bulya mwo ali ayubasire omu cihugo ca Nêgebu. 63 Izaki ahuluka mpu aje acigezageza ebwa mashwa càjingwè, erhi ayinamula amasu alangîra engamiya zayisha. 64 Rebeka naye mpu ayinamula amasu, alangîra Izaki, ashonôka oku ngamiya. 65 Adôsa olya murhumisi, erhi: «Ye ndi ola mulume wayisha alambagira omu ishwa anayerekîre eno munda rhuli? 66 Olya mushizi ashuza, erhi: «Ye nnahamwirhu oyo.» Namunyere arhôla ecitambara acîhundikira co. Olya mushizi ashambâlira Izaki oku agendaga kwoshi. 67 Izaki ahêka Rebeka omu cirâlo cali ca nnina Sara, ayanka Rebeka, amujira mukâge, anamurhonya. Na ntyo Izaki arhulûla, arhacilakaga olufù lwa nnina.

Abrahamu ayanka Ketura: iburha lya Ketura

1 Abrahamu ayanka owundi mukazi izìno lyage ye Ketura. 2 Nyamukazi anacimuburhira Zimurani, Yokisani, Medani, Madiyani, Yisibaki na Shuwahi. 3 Yokisani aburha Sheba, na Dedani. Nabo bene Dedani: Basurimi na Baletusimi na Baleumini. 4 Bene Madiyani bali: Eferi, Efa, Hanoki, Abida na Elda. Abo boshi bàli bagala ba Ketura.

Okufa kwa Abrahamu

5 Abrahamu àhâ Izaki ebyâge byoshi. 6 Abandi bagala akazâg’iburha oku baherula bâge, abaha eby’okucîrhabâla, na kandi, oku acizîne yêne, abarhuma kuli n’omugala Izaki, omu cihugo c’ebushoshokero. 7 Alaga emyâka y’akalamo k’Abrahamu: Alamire myâka igana na makumi gali nda n’irhanu. 8 Buzinda bw’aho, Abrahamu arhengamwo omûka, afa akola ali omu bushosi bwinja, afa akola mukulu, erhi amanayigurha ensiku, aja kuli bene wabo. 9 Abagala, Izaki na Ismaeli bamubisha omu lukunda lwa Makipela, omu ishwa lya Efroni, mwene Sohari, muhititi aha ishiriza ly’e Mambri. 10 Lyo ishwa Abrahamu aguliraga bene Heti. Mwo Abrahamu abishîrwe bo na mukâge Sara. 11 Erhi Abrahamu abà amafà, Nyamuzinda agisha omugala Izaki ayûbaka hofi n’iriba lya Lahayi-Royi. 12 Alaga iburha lya Ismaeli, mugala wa Abrahamu, ye waburhagwa n’omunya-misiri, Hagari, muja-kazi wa Sara. 13 Alaga amazìno ga bene Ismaeli omu kushimba amazîno n’okuburhwa kwabo: Enfula y’Ismaeli ye Nebayoti, alondwa na Kedari, Abudeli, Mibsamu, 14 Mishma, Duma, Masa, 15 Hadadi, Tema, Yeturi, Nafisheti na Kedma. 16 Bo bene Ismaeli abo, n’amazîno gabo nk’oku ebishagala n’ebihando byâbo binali, bo barhambo ikumi na babirhi b’emilala yâbo oku enali. 17 Alaga n’emyâka y’akalamo ka Ismaeli: igana na makumi asharhu na nda. Oku bundi arhengamwo omûka, afa, aja kuli bene wabo. 18 Ayûbaka kurhenga e Hawila kuja e Shuru, olunda lw’ebushoshokero bwa Mîsiri omu kuja e Asîriya. Ali ayubasire ishiriza lya bene wabo boshi.

III. Olwa Izaki n’olwa Yakobo

Okuburhwa kwa Ezau naYakobo

19 Alaga emyanzi ya Izaki mwene Abrahamu. Abrahamu aburha Izaki. 20 Izaki ali akola agwerhe myâka makumi ani erhi ayanka Rebeka mwali wa Betweli, Munyarameyo w’e Padani-Arami, mwali wabo Labani naye Muharameyo. 21 Izaki asengerera mukâge emwa Nyamubâho, erhi amaba ngumba, Nyamubâho amuyumva, mukâge Rebeka arhôla izîmi. 22 Abana bakazihukulana omu nda, lero aderha, erhi: «Akaba kwo biri ntya, bici omuntu alamakwo?» Akanya aj’idôsa Nyamubâho, 23 naye amushuza, erhi: «Mashanja abirhi gali omu nda yawe, mashanja abirhi g’omu nda yawe gagabanyika; mulala muguma gwahima ogwabo, omukulu ashiga omurho.» 24 Erhi amango gage g’okuburha gahika, lâba oku lyâli izîmi lya mahasha. 25 Owaburhagwa wa burhanzi, ali mudukula wa bishamvu ayunjwire byoyabyoya. Bamuyirika izîno lya Ezau. 26 Oku bandi omulumuna ahuluka, erhi okuboko kwâge kugwarhire Ezau oku kansisira. Bamuyirika izîno lya Yakobo. Izaki ali akola agwerhe myâka makumi gali ndarhu erhi baburhwa. 27 Abanarhabana bombi bakula; Ezau àba muhivi mukulu, wa kutwikanya omu malungu. Yakobo ali muntu mutûdu, akàbèra omu cirâlo. 28 Izaki arhonya Ezau bulya asimaga ensimba, Rebeka yehe Yakobo ye arhonyagya.

Ezau aguza ecikono c’okubà nfula

29 Mango maguma, Yakobo ayenda ibinda ly’enkôle, naye Ezau ashubûka ebwa kuhiva erhi anarhamire. 30 Lero Ezau anacibwîra Yakobo, erhi: «Leka nani mpuhekwo eryol’ibanda lidukula lidukula, bulya namahwa. -Co carhumire bamuderha mpu Edomi. 31 Yakobo amubwîra, erhi: Orhang’inguliza ecikono câwe c’okuba nfula. 32 Ezau ashuza, erhi: «Lola oku kufa kuno, ecikono c’okuba nfula, bici cacinkwânana?» 33 Yakobo ashubiza ederha, erhi: «Orhang’icîgasha embere zâni»; acîgasha, anaguliza Yakobo ecikono câge c’okuba nfula. 34 Oku bundi, Yakobo amuha oku mugati n’oku ibinda ly’enkôle, alya ananywa, ayimuka agenda. Ntyo kwo Ezau agayaguzagya ecikono c’okuba nfula.

Izaki e Gerari

1 Ecizombo canacizûka omu cihugo, kuleka cirya cizombo cirhanzi cabâga amango ga Abrahamu. Izaki aja e Gerari, emwa Abimeleki mwâmi w’Abafilistini. 2 Nyamubâho amubonekera amubwîra, erhi: Orhajâga e Mîsiri ci ogend’ibêra omu cihugo nakubwîra. 3 Obêre muli eco cihugo, nakugisha nanyorhe ndi haguma nâwe. Bulya we n’iburha lyâwe mwe naha ebi bihugo byoshi, nasêza n’erya ndagâno nafundikaga rhwe na sho Abrahamu. 4 Naluza iburha lyâwe nka nyenyêzi z’oku nkuba, naliha ebi bihugo byoshi n’amashanja goshi g’igulu gagishwa n’iburha lyâwe. 5 Kulya kuba Abrahamu ayumvîrhe izu lyani, akulikira ebi nalimurhegesire okukulikira, amarhegeko gani, ebinwa byâni, obulonza bwâni. 6 Ntyo kwo Izaki abêziremwo aha Gerari. 7 Abantu b’eyo munda bakamudôsa olwa mukâge, ashuza, erhi: «Mwali wirhu oyo.» Ayôboha okuderha, erhi: «Mukanie oyo», bâli bamuyirha erhi Rebeka orhuma bulya ali mwinja. 8 Erhi kugera mango garhali manyi, kwanaciba lusiku luguma, Abimeleki mwâmi w’Abafilistini erhi adwîrhe alolera omu kabonezo, alangira Izaki adwîrhe ashâsa mukâge Rebeka. 9 Abimeleki anacihamagala Izaki amubwîra, erhi: «Mâshi mukâwe oyu! Kurhi waciderhaga mpu mwali winyu?» Izaki ashuza, erhi: «Nakâcîdôsa nti nankanafakwo oyu mukazi». 10 Abimeleki ashubiza amudôsa, erhi: «Kurhi okwo warhujizirage obwo? Hindi hitya hajire omuntu w’omu lubaga lwirhu walala na mukâwe obone wamarhubarhuza obwo bubi!» 11 Lero Abimeleki ahâna eri irhegeko oku lubaga lwâge lwoshi, erhi: «Owahume kuli oyu mulume kandi erhi kuh mukâge, anafe.» 12 Izaki ahinga anarhwera muli ecôla cihugo n’ogwo mwâka ayeza kali igana, bulya Nyamubâho amamugisha. 13 Oyu muntu agala, agal’ahirhira okurhalusire. 14 Ali agwerhe maso maji n’ebintu bishwekwa binyinyi n’ebinênêne, na bashizi banji. Abafilistini bayagalwa.

Amaliba g’aha karhi k’e Gerari n’e Bersheba

15 Amaliba goshi bambali b’îshe bâli bamahumba amango îshe Abrahamu acihali, Abafilistini bagafuka bagabumba budaka. 16 Abimeleki abwîra Izaki, erhi: «Orhenge eno mwirhu, bulya wekola mugale kurhulusha.» 17 Izaki arhenga aho aj’ihanda omu kabanda ka Gerari, anaba ho acibêrera. 18 Izaki ashub’ija ahumba galya mahba bambali b’îshe Abrahamu bâli bahumbire, galya Abafilistini bafukaga erhi Abrahamu aba afire; agayîrika galya mazîno gonêne îshe ali agayirisire. 19 Bambali ba Izaki bahumba omu kabanda, bashangamwo iriba ly’amîshi gahulula. 20 Lero abangere b’e Gerari, barhondêra okulongôla n’abangere ba Izaki, ngasi baguma mpu: «Amishi gali girhu!» Izaki ayîrika iriba izìno lya Sitina. 21 Bahumba erindi iriba, ci kandi hashub’ibà akadali kuli lyo. 22 Lero arhenga aho, agend’ihumba erindi iriba, lero harhacibâga kadali kuliryo. Aliyirika izìno lya Reboboti, anaderha, erhi: «Nyamubâho amaja arbuha oluhya, rhukolaga rhwayololokeramwo eci cihugo». 23 Kurhenga aho asôkera e Bersheba. 24 Nyamubâho amubonekera mw’obwo budufu amubwîra, erhi: «Nie Nyamuzinda wa sho Abrahamu, orhayobohaga cici bulya ndi haguma nâwe. Nakugisha,nnanduze iburha lyâwe erhi mwambah wâni Abrahamu orhuma». 25 Ayûbaka oluhêrero aho, anayakuza izîno lya Nyamubâho. Ayûbaka ho enyumpa yage. Bambali ba Izaki bahumba ho iriba.

Okunywana na Abimeleki

26 Abimeleki arhenga e Gerari, ayîsh’imulamusa, ali boshi n’omwîra wage Ahuzati na Pikoli, ye murhambo w’omurhwe gwâge. 27 Izaki abadôsa, erhi: «Lero cici cimudwîrhe eno munda, mwe bantu munshomba, mwe mwanampuluisagya emwinyu». 28 Banacishuza, mpu: «Rhwajirage rhwabona oku neci Nyamubâho ali haguma nâwe, rhwanaderha obwo nti habe omwigasho aha karhî kâwe nirhu, rhunafundike endagâno haguma nâwe.» 29 Ocîgashe oku orharhujire kubi kuci, bulya rhurhakujiraga kubi, minja gone rhwakujirîre rhwanakuleka wagenda n’omurhûla. Woyu okola oli mugishwa wa Nyamubâho.» 30 Abajirira olusiku lukulu, bâlya bànanywa. 31 Erhi bazûka sêzi sêzi, ngasi muguma acîgasha embere z’owabo. Oku bundi, Izaki abasêzera, bagenda n’omurhûla. 32 Olwo lusiku lwonênè, bambali b’Izaki bayisha, bamubwîra omwanzi gw’iriba bakazagihûmba, baderha, mpu: «Rhwabwîne amîshi.» 33 Eryo iriba aliyirika izîno lya Sabe, co cinarhuma olwo lugo luderhwa Bersheba kuhika na buno.

Abakazi ba Ezau banya-Hititi

34 Erhi Ezau ahika myâka makumi ani, ayanka omukazi izîno lyage ye Yehudita, mwali wa Behori, muhititi, arhôla na Basimata, mwali wa Eloni naye muhititi. 35 Abo bakazi bajira Izaki bo na Rebeka mungo munji.

Yakobo ashamula omugisho gwa Ezau

1 Izaki ali amashosihala, n’amasu gage gali gakola mazamba, azinda erhi arhacibona. Lero ahamagala enfula yage Ezau, erhi: «Mwana wâni!» Naye, erhi: «Ho ndi hano.» 2 Ashubiza, ederha, erhi: «Lola oku niono nkola mushosi n’amango g’okufà kwâni ntagamanyiri. 3 Okanyagye orhôle emirasano yawe, emyampi yawe n’omuherho gwâwe, okanye oj’ihiva, onyirhire ensimba. 4 Onteganyizemwo birya biryo nsîma, oyîshe ondêrhere ndye, lyo omurhima gwâni gukugisha embere nfè.» 5 Kuziga erhi Rebeka adwîrhe ayumva oku Izaki ashambâla bo n’omugala Ezau. Ezau acîtuma omu lubala mpu agend’ihiva ensimba ayilerhere îshe. 6 Rebeka abwîra omugala Yakobo, erhi: «Namayumva sho abwîra mukulu wâwe Ezau, erhi: 7 «Ondêrhere ensimba, onteganyizemwo ebiryo binja, mbirye nnankugishe omu masu ga Nyamubâho embere nfè.» 8 Yumvagya mwana wâni, oyumve onajire nk’oku nakurhegeka. 9 Okanye oje omu buso, ondêrheremwo banahene babirhi binjinja, narheganyizamwo sho ebiryo binja, nk’oku anasîma. 10 Wayîsh’ibihêkera sho abirye, lyo akugisha embere afè.» 11 Yakobo abwîra nnina Rebeka, erhi: «Lola, mukulu wâni Ezau amaba wa bishamvu niehe ntagwerhi boya. 12 Hali amango Larha akampumakwo, mbe nka kushekera namushekeraga, obone bukola buhanya namacîlerhera ahâli h’omugisho.» 13 Nnina ashuza, erhi: «Obuhanya bube nie bujâkwo mwana wâni! Oyumve kwônene,onagend’innongeza abo banahene.» 14 Akanya aj’ibalonza ayisha abadwirhire nnina, naye nnina arheganyamwo ebiryo nk’oku îshe anasîma. 15 Rebeka ayanka emyambalo minjinja ya Ezau, ye mugala mukulu, erya akazâg’ibîkira omu nyumpa, ayiyambisa Yakobo ye mugala murho. 16 Ayanka oluhù lw’abanahene amubwikiramwo amaboko n’igosi. 17 Oku bundi zirya nyama ali amarheganya n’omugati, abiheba omu nfune z’omugala Yakobo. 18 Aja aha burhambi bw’îshe, aderha, erhi: «Larha!» Naye ashuza, erhi:«Niono. We ndi mwana wâni?» 19 Yakobo ashuza îshe, erhi: «Nie Ezau, nfula yawe, najizirage nk’oku wanantegekaga. Zûka otamale olyekwo bino nal’ihiva lyo omurhima gwâwe gungisha.» 20 Izaki abwîra Yakobo, erhi: «Mwana wâni wamarhôla duba wâni!» Naye ashuza, erhi: «Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe wangashanîre.» 21 Izaki abwîra Yakobo, erhi: «Yegera hano nkuhumekwo mwana wâni, nyumve erhi neci erhi nanga we mugala wâni Ezau.» 22 Yakobo ayegêra îshe Izaki, naye amumamarhakwo aderha, erhi: «Izu liri lya Yakobo, ci amaboko gali ga Ezau!» 23 Arhamumanyîriraga bulya amaboko gali ga bishamvu aka mukulu wage Ezau, anacimugisha. 24 Aderha, erhi: «Ka kwo binah we mugala wâni Ezau?» Naye ashuza, erhi: «Neci.» 25 Izaki ederha, erhi: «Mpâga ndye oku nsimba mugala wâni ahivaga lyo omurhima gwâni gumugisha.» Amuhêreza alya, amuhêreza n’idivayi anywa. 26 Ishe Izaki amubwîra, erhi: «Nyegêraga, onampôbere mwana wâni!» 27 Ayegera, ahôbera îshe, îshe ayisa obwehe bw’emyambalo yage. Amugisha ntyala: «Neci obwehe bwa mugala wâni, kwo buli nk’obwehe bw’ishwa liyêra, ishwa eri Nyamubâho agishire. 28 Nyamuzinda akushobôze olumè lw’oku nkuba, n’amashwa gashushagîre, engano nyinji n’idivayi linji. 29 Amashanja gakushige n’abantu b’emahanga bafukame embere zâwe. Obe murhambo wa bene winyu na bagala ba nyoko bafukame embere zâwe. Owakuhehêrere ahehêrewe, n’owakugishe anagishwe.» 30 Erhi Izaki ayusa okugisha Yakobo, naye Yakobo erhi amanahuluka omu mw’îshe Izaki, mukulu wage Ezau naye arhenga ebwa kuhiva. 31 Naye arheganya ebiryo binja abihêkera îshe. Amubwîra, erhi: «Larha, zûkaga olye kw’ebi mugala wâwe anal’ihiva, lyo omûka gwâwe gungisha». 32 Ishe Izaki amudôsa, erhi: «We ndi?» Naye ashuza, erhi: «Nie nfula yawe Ezau.» 33 Oku bundi Izaki arhemuka, ederha, erhi: «Aligi ndi olya wal’ihiva ensimba anayindêrhera? Nacimwikubagira nanalya, embere oyîshe; namugishire, anakolaga ayôrha âli mugishe.» 34 Erhi Ezau ayumva ebinwa by’îshe, ayâma bwenêne n’omungo munji, anacibwîra îshe, erhi: «Ongishe nani mâshi, larha!» 35 Izaki ashuza, erhi: «Mulumuna wâwe anayishir’inteba, arhôla omugisho gwâwe». 36 Ezau ashubiriza, erhi: «Ka kwenge bamuderha Yakobo, co cirhumire andenganya nieki kabirhi kabirhi? Arhanzir’inyanka ecikono c’okuba nfula, kandi yoyu wamantôla omugisho gwâni!» Ci ashubiza ederha, erhi: «Ci kwône màshi ka nieki nta mugisho wansigîze?» 37 Izaki aja omu kanwa ashuza, erhi: «Namujizire murhambo wâwe, namuhire bene wabo nti babe bambali, namuhîre engano n’amamvu mwandu. Bicigi nankacikujirira mwana wâni?» 38 Ezau anacidôsa îshe, erhi: «Ka mugisho muguma gwone ojira, mâshi larha? Mâshi ngisha nani, larha!» Izaki ahwekêra na Ezau arhondêra alaka. 39 Oku bundi, îshe Izaki ashuza ederha, erhi: «Woyo ekuli n’ebihugo biyera yo wayûbaka, kuli n’olume lurhoga oku nkuba. 40 Engôrho yawe yo yakubîke, wakakolera mwene winyu. Ci kwône amango wacîrûkûza, kurhibula warhibula omuzigo gwâwe gukuli aha lurhugo.» 41 Ezau ashombera Yakobo ogwo mugisho ahâbagwa n’îshe, acidôsa emurhima, erhi: «Amango g’emishibo ya larha gali hofi, go mango nayirha mulumuna wâni Yakobo.» 42 Erhi bamanyisa Rebeka ebyo binwa bya Ezau ye mugala mukulu, arhumiza Yakobo ye mugala murho, amubwîra, erhi: «Mukulu wâwe Ezau ahizire okucîhôla kuli we mpu akuyirhe. 43 Yumvagya mwana wâni, nkubwire: Okanye, oyakire emwa mwene wirhu Labani e Harani. 44 Obêre eyo haguma naye nsiku inga, kuhika mukulu wâwe atwike oburhe. 45 Kuhika oburhe bwa mukulu wâwe bukurhengekwo, kuhika ayibagire oku wamujirîre; ago mango nanarhuma bagend’ikulonza eyo munda. Cici cankarhuma namuheza mwembi omu lusiku luguma?».

Izaki àrhuma Yakobo emwa Labani

46 Rebeka anacibwîra Izaki, erhi: «Namayihikwa n’akalamo erhi bâli ba Heti barhuma. Erhi Yakobo ankayanka munyere muguma muli bâli ba Heti, muguma nk’abo, muguma omu banyere b’eci cihugo, k’okulama kwankacinkwanana?»

1 Izaki ahamagala Yakobo amugisha anamuha eri irhegeko, erhi: «Orhahîraga okayanka omukazi omu banyere b’e Kanani. 2 Yimuka oje e Padani Aramu emwa Betweli, îshe wa nyoko, ocishoge omukazi eyo munda omu banyere ba Labani, mushinja wabo nyoko. 3 Nyamuzinda akugishe, akuyololole, anakuluze obe ndêko y’amashanja. 4 Akuhe we n’iburha lyâwe, omugisho gwa Abrahamu lyo obona eci cihugo oyubasiremwo, cihugo Nyamuzinda ahâga Abrahamu.» 5 Izaki asêzera Yakobo. Yakobo alikûla, aja e Padani Aramu, emwa Labani, mwene Betweli wa Muharamiya, mushinja wabo Rebeka, nnina wa Yakobo na Ezau.

Ezau ayanka owundi mukazi

6 Ezau abona oku Izaki agishire Yakobo n’oku amurhumire e Padani Aramu mpu agend’iyankira yo omukazi, n’oku erhi akola amugisha, amuha eri irhegeko, erhi: «Orhahîraga okayanka omukazi omu banyere b’e Kanani.» 7 Na Yakobo âli ayumvîrhe îshe na nnina, aja e Padani Aramu. 8 Ezau ayumva oku abanyere b’e Kanani barharhonyiri omu masu g’îshe Izaki, 9 aja emwa Ismaeli, ayanka yo omukazi, wa kuhalika aba ali agwerhe erhi anagwerhe abandi: Mahalata, mwali wa Ismaeli, mugala w’Abrahamu, na mwâli wabo Nebayoti.

Ecilôrho ca Yakobo

10 Yakobo arhenga e Bersheba, aja e Harani. 11 Ahika bantu haguma, alala ho bulya izûba lyali lyamazika. Arhôla ibuye liguma aho, alishegema, analâla aho. 12 Alôrha, abona omushonezo mugwike oku idaho n’irhwerhwe lyago lihisire oku nkuba; bamalahika ba Nyamuzinda erhi badwîrhe basôka banayandagala! 13 Lâba oku Nyamubâho ayimanga embere zâge amubwîra, erhi: «Nie Nyamubâho, Nyamuzinda wa shakulu wâwe Abrahamu na Nyamuzinda wa Izaki. Eryola ishwa ogwishìremwo, nakuhalyo we n’iburha lyâwe. 14 Iburha lyâwe lyaluga nka katulo k’oku idaho, lyaluga lihike ebushoshôkero n’ebuzikiro, e mwenè n’e mukondwè, n’amashanja goshi g’igulu gagishwa^b muli eryo iburha lyâwe. 15 Ndi haguma na nâwe, nakulusa ngasi hoshi wankanaja, nanashub’ikugalula muli eci cihugo, bulya ntakuleke kuhika nyujuze ebi nakulaganyagya.» 16 Yakobo atulûka omu iro lyâge, aderha, erhi: «Okuli Nyamuzinda ali hano ntânali mmanyire». 17 Ayôboha, ederha, erhi: Hano hamabà hantu ha kurhînywa! Yamabà nyumpa ya Nyamuzinda na muhango gw’empingu. 18 Azûka sêzi, ayanka liryala ibuye âli ajizire mushego aligwika luhêrero abulagira amavurha oku nyanya zalyo. 19 Aho ahayîrika izîno lya Beteli^c, ci mira olwo lugo lwakazâg’iderhwa Luzo. 20 Yakobo arhôla omuhigo ederha, erhi: «Akaba Nyamuzinda ali haguma nani, akanananga muli eyi njira naja, akakaz’impa omugati nalya n’emishangi nakayambala, 21 erhi nankashubûka nshubire emunda larha ali ndi mugumaguma, ago mango Nyamubâho anabà ye Nyamuzinda wâni, 22 n’eri ibuye namagwika luhêrero, lyaba ka-Nyamuzinda nakaz’imurhûla ecihimbi c’omu ikumi c’ebi ampà byoshi».

Yakobo ahika emwa Labani

1 Yakobo arhôla enjira yâge, aja omu cihugo c’abana b’e bushoshôkero. 2 Lola oku abona iriba omu bulambo, hofi n’eryo iriba, maso asharhu g’ebintu bishwêkwa binyinyi gali gagwîshîre aho iriba, ho bakazâg’inywekeza amasò, ci kwônene ibuye lyakazâg’ibwikira omunwa gwali munene. 3 Erhi amasò goshi gabâga gamashirama aho, banarhenza lirya ibuye oku munwa gw’iriba, bananywesa ebintu, kandi banalishubiza oku munwa gw’iriba. 4 Yakobo anacidôsa abangere, erhi: «Bene wirhu, muli ba ngahi?», Bashuza, mpu: «Rhuli b’e Harani.» 5 Ababwîra, erhi: «Ka muyishi Labani, mwene Nahori?» Bashuza, mpu: «Rhumuyishi.» 6 Abadôsa , erhi: «K’azibuhire?» Bashuza, mpu: «Azibuhire. N’omwali Rasheli ola wayisha hala n’obusò.» 7 Yakobo aderha, erhi: «Loli oku guciri mûshi bwenêne guno, arhali go mango g’okudâhya ebintu gano. Mubinywese munabishubize ebulambo.» 8 Bashuza, mpu: «Rhurhankahasha okujira ntyo n’amasò garhacishubukîra haguma, barhanacirhenza ibuye oku munwa gw’iriba; go mango rhwakanywesa ebintu.» 9 Oku acidwîrhe ashambâla boshi nabo, Rasheli ayisha n’obusò bw’îshe bulya ali mungere. 10 Erhi Yakobo abona Rasheli, mwali wa nalume Labani, n’erhi abona obusò bwa nalume Labani, ayegêra, arhenza lirya ibuye oku munwa gwa liryala iriba, anywesa ebintu bya nalume Labani. 11 Yakobo anunugurha Rasheli, alengeza izu, adubula omulenge. 12 Yakobo amanyisa Rasheli oku ali mwene wâbo îshe, anali mwene Rebeka; olya munyere akanya aj’ikumanyisa îshe. 13 Labani erhi ayumva oku ogwo mwanzi gwa Yakobo, mugala wa mwali wabo, gumuyêrekîre, akanya, alibirhira emunda ali, amuhôbera, anamununugurha, amuhêka omu nyumpa yâge. Yakobo arhondêra amuganîrira ogwo mwanzi gwoshi. 14 Oku bundi Labani amubwîra, erhi: «Neci, oli w’omu mavuha gani, onali w’omu mubiri gwâni.» Yakobo abêra aho mwa Labani mwêzi mugumaguma.

Yakobo aja omu buhya kabirhi . Ishazâla amuyeshera omukanga. Lero ayanka babirhi balondandana

15 Labani àbwîra Yakobo, erhi: «Ka kwenge oli mwene wirhu, waderha mpu busha wakaz’inkolera? Mbwîra bici nakaz’ikuha?» 16 Erhi na Labani agwerhe banyere babirhi: omukulu izîno lyâge ye Lea n’omurho ye wali Rasheli. 17 Lea âli agwerhe amasu matûdu, ci Rasheli âli agwerhe omubiri gucîgemire bwinja n’iranga linja. 18 Na Yakobo ali arhonyize Rasheli. Anacishuza, erhi: «Nakukolera myâka nda lyo oyîsh’impa mwali wâwe Rasheli, mwali wâwe murho». 19 Labani ashuza, erhi: «Kwo kukulu okukuhaye ahâli h’okumuha ow’embuga; obêrage hanola mwâni.» 20 Yakobo akaz’ikola mpu lyo bamuha Rasheli; akola ntyo myâka nda, ci eyo myâka ayibona nka nsiku nsungunu bulya ali arhonyize Rasheli. 21 Buzinda bw’aho, Yakobo anacibwîra Labani, erhi: «Amango gahisire, ompâge omukazi wâni nje emunda ali». 22 Labani ashûbûza abantu b’eyo boshi ajirisa olusiku lukulu. 23 Ci kwône, lâba oku bijingo, Labani arhôla omwali Lea , aba ye ahêkera Yakobo; Yakobo àmuyanka. 24 Labani àhà omwali Lea , muja-kazi wâge muguma, izîno lyâge ye wali Zilifa, mpu aj’ikâmukolera. 25 Erhi buca sêzi, Yakobo abona oku Lea ye bamudwîrhîre. Yakobo abwîra Labani, erhi: «Bici wajizire? K’arhali Rasheli ye nakazâg’ikolera aha mwâwe nti omumpe ? Carhumirage onteba?» 26 Labani ashuza, erhi: «Erhali nkomedu y’eno mwirhu okuhâna omurho na mukulu wâge arhaciheruka, 27 ci orhang’ileka guno mugobe eby’obuhya bitwikanuke, n’enyuma z’aho, kandi nashub’ikuha owabo n’engulo yâge yabâ yindi myâka nda washub’imukolera hano mwâni.» 28 Yakobo ajira kulya, ayusa gulya mugobe gw’obuhya na Labani amuha omwali Rasheli mpu amuyanke. 29 Labani aha omwali Rasheli omuja-kazi wâge Bilaha. 30 Yakobo ayanka Rasheli, anamurhonya kulusha Lea ; ashub’ikolera nalume yindi myâka nda.

Abana ba Yakobo

31 Nyamubâho abona oku Lea arhasimirwi, amuha iburha, Rasheli ayôrha ali ngumba. 32 Lea arhôla izîmi, aburha murhabana, amuyirika izîno lya Rubeni, bulya, gwarhi yêne: «Nyamubâho anabwîne amalibûko gani, lero ibanie ansîma.» 33 Ashub’irhôla izîmi, aburha kandi murhabana, ederha, erhi: «Nyamubâho ayumvîrhe oku ntabâ nsîmirwe, lero amashub’impa oyu wundi.» Amuyirika izîno lya Simoni. 34 Ashubirhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Lero nani ibanie akola antonya bulya barhabana basharhu aba namamuburhira», izîno lyâge ye Levi; 35 Ashub’irhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Lero nakuza Nyamubâho». Co cirhumire amuyirika izîno lya Yuda. Oku bundi, aheka arhaciburhaga.

1 Rasheli erhi abona oku nta bana adwîrhe aburhira Yakobo, ayagalwa na mukulu wâge, kwo kubwîra Yakobo, erhi: «Ojire nani mbone abana, akaba nanga, erhi nnanfire.» 2 Yakobo akalihira Rasheli bwenêne, amubwîra, erhi: «Ka nie ndigi ahâli ha Nyamuzinda wakuyimaga iburha?» 3 Naye nyamukazi, erhi: «Lola mwambalikazi wâni Bilaha. Oje emunda ali, aburhire oku madwi gani; ampisekwo abana nani.» 4 Anaciha Yakobo omuja-kazi wâge Bilaha mpu abe mukâge, naye Yakobo àmuyanka. 5 Bilaha arhôla izîmi, aburhira Yakobo omwanarhabana. 6 Rasheli ederha, erhi: «Nyamuzinda amampà olubanja, ciru anyumvirhiza anampâ omwanarhabana». Co carhumaga amuyirika izîno lya Dani. 7 Bilaha, muja-kazi wa Rasheli ashub’irhôla izîmi, aburhira Yakobo owundi murhabana. 8 Rasheli ederha, erhi: «Nazûsizekwo mukulu wâni entambala za Nyamuzinda, namanahimana.» Ayirika olya mwana izîno lya Nefutali. 9 Naye Lea erhi arhaciburha, arhôla omuja-kazi wâge Zilifa amuha Yakobo mpu amujire mukâge. 10 Zilifa, muja-kazi wa Lea aburhira Yakobo omwanarhabana. 11 Lea ederha, erhi: «Iragi linja eri!» Aha olya mwana izîno lya Gadi. 12 Zilifa, muja-kazi wa Lea , aburhira Yakobo owundi mwanarhabana. 13 Lea aderha, erhi: «Oku irenge lyani, bulya abirhu bakazi bankuza»; ayîrika olya mwana izìno lya Asheri. 14 Rubeni, erhi aja acîgezageza, gala mango g’okusârûla engano, ashimana amalehe g’oluzigirwa, ayisha agadwirhîre nnina Lea . Rasheli abwîra Lea , erhi: «Mpâ nani kuli ago malehe g’oluzigirwa mugala wâwe akudwîrhîre». 15 Lea amushuza, erhi: «K’okûla wantôzire omulume kunyihira kwakunyihîre, obu okola mpu wantôla n’amalehe g’oluzigirwa mugala wâni ampîre?» Rasheli ashuza, erhi: «Lero agend’ilâla omu mwâwe hano budufu, rhuhingane ompe amalehe ga mugala wâwe g’oluzigirwa.» 16 Yakobo erhi akola arhenga ebwa mashwa bijingo, Lea aja emunda ali, amubwîra, erhi: «Kukwânîne oyîshe emunda ndi, bulya rhwakuhingîne amalehe g’oluzigirwa g’emwa mugala wâni»; alala omu mwâge obwo budufu. 17 Nyamuzinda ayumvirhiza Lea , arhôla izîmi, ashub’iburhira Yakobo omwanarhabana ye mwanarhabana wa karhanu. 18 Lea anaciderha, erhi: «Nyamuzinda amampa oluhembo, kulya kuba nahîre ibanie omuja-kazi wâni.» Olya mwana amuyirika izîno lya Isakari. 19 Lea ashub’irhôla izîmi, aburhira Yakobo omwanarhabana wa kali ndarhu. 20 Lea ederha, erhi: «Nyamuzinda ampîre oluhembo lwinjinja, lero ibanie ankuza bulya y’oyu namaburhira barhabana ndarhu.» Amuyirika erya Zabuloni. 21 Oku bundi aburha omwananyere, amuyirika izîno lya Dina. 22 Ago mango Nyamuzinda ayibuka Rasheli, ayumvirhiza omusengero gwâge, amuha iburha. 23 Arhôla izîmi, aburha murhabana; ederha, erhi: «Nyamuzinda amankûla enshonyi.» 24 Ayirika olya mwana izîno lya Yozefu, ederha, erhi: «Mâshi Nyamubâho ashub’impa nani owundi mwanarhabana!»

Okugala kwa Yakobo

25 Erhi Rasheli aba amaburha Yozefu, Yakobo abwîra Labani, erhi: «Oleke ngende nshubire emwirhu, omu cihugo cirhu. 26 Ompe abakazi bâni, abârhumaga nkukolera, ompé n’abana bâni ngende. 27 Wene orhababiri omukolo nakukolire.» Labani amushuza, erhi: «Akaba ntonyire omu masu gâwe! Nadôsize nayumva oku Nyamubâho angishire erhi we rhuma.» 28 Ashub’imubwîra , erhi: «Ombwire kurhi walonza nkaz’ikujuha, nakujirirakwo». 29 Anacimushuza, erhi: «Omanyire bwinja kurhi nakukolire na kurhi ebintu byâwe byahindusire n’omukolo gwâni. 30 Ehisungunu wali ogwerhe embere nyîshe, hyayushùsire bwenêne na Nyamubâho akugishire oku nshando zani. Mbwîraga nani, mango gahi nakolerage omulala gwâni.» 31 Labani, erhi: «Bici nakujuha?» Yakobo ashuza, erhi: «Orhagwerhi ebi wanjuha: erhi wakanjirira nk’oku nakubwîra, nanashubikaz’iyabula obusò bwâwe. 32 Ene ogere omu buso bwâwe bwoshi, oje wayungula ngasi cibuzi cîru omu bibuzi byâwe, na ngasi mpene za musengo n’ez’obutonè butonè. Lwo lwabà luhembo lwâni. 33 Obudahemuka bwâni bwone bwampamiriza agandi mango: amango wayîsh’ilola kurhi rhuhembirwe, ngasi birhali bya musengo erhi bya butonè-butonè omu mpene erhi nisi ngasi birhali bîru omu bibuzi, emwâni erhi buli bushambo. 34 Labani ederha, erhi: «Kwinja okwo; binabâge nk’okwo odesire.» 35 Olwo lusiku, ayungula ebihebe by’omusengo n’eby’obutonè-butonè, empene zoshi z’omusengo n’ez’obutonè-butonè, 36 ngasi hyanalikwo akêru na ngasi hyalikwo ecîru omu bibuzi, ahihereza abagala. Anacijira nsiku isharhu za lugendo ekarhî kage na Yakobo. Yakobo akaziyabula ebindi bintu bya Labani. 37 Yakobo anacirhôla ebirhi bibishi by’emirhi ederhwa mipepuli n’eya amandi n’eya patatani, ayihala kuhika oku mula mwêru gw’ebyo birhi. 38 Ebyo birhi ahalaga akaz’ibiyerekeza ebintu omu biranga n’omu mikenzi y’okunywekeza ebintu, amango birinywa, oku biri byanywa binadwîrhe byayima. 39 Byakâyima erhi binayerekîre birya birhi, n’omu kuburha, byakaburha ebyana bitâke, eby’omusengo n’eby’obutonè-butonè. 40 Ebyana, Yakobo abihira hago hago, abiyerekeza olunda lwa birya bitâke na ngasi byanali bya mwiru, abihira omu buso bwa Labani. Anacijira ntyo agâge maso arhanagahiraga haguma n’amasò ga Labani. 41 Na kandi, erhi ankabwîne ebintu binja byayima, Yakobo anabiyerekeze birya birhi omu biranga mpu biyime binayerekîre birya birhi. 42 Ci amango ebintu bihosire byâbaga bikola byayima arhajiraga ntyo. Na ntyo ebyali bya mihorhâ byasigala bya Labani na ebyali binja byàba bya Yakobo. 43 Oyo muntu anacigala ntyo bwenêne, àbâ n’ebintu mwandu, alugirwa n’abajà n’abaja-kazi n’engamiya n’endogomi mwandu.

Yakobo ayaka ishazâla Labani

1 Yakobo ayumva oku bene Labani bakazâg’iderha, mpu: «Yakobo ayansire ebintu byali bya larha byoshi, bya larha ebi ajiziremwo obwâge bugale.» 2 Yakobo abonera ebusu bwa Labani oku arhacidwirhi amulola nk’oku amulolaga burhanzi. 3 Nyamubâho abwîra Yakobo, erhi: «Shubira omu cihugo ca basho, omu cihugo waburhiragwa, nani nayôrha ndi haguma nâwe.» 4 Lero obwo, Yakobo arhumiza Rasheli na Lea mpu bamushange ebulambo amasò gâge gali. 5 Anacibabwîra, erhi: «Ndwîrhe nabonera ebusu bwa sho, arhacidwirhi andola nk’oku andolaga burhanzi. Ci kwône Nyamuzinda wa larha anali haguma nani. 6 Mwêne mumanyire oku nakolîre sho n’emisi yani yoshi. 7 Ci kwône, anînaguza omu kuhindula kali ikumi oluhembo lwâni, ci kwône Nyamuzinda arhamuzigiraga. 8 Ngasi mango erhi ankadesire, erhi: «Ngasi biri bya butonè-butonè byo byabâ luhembo lwâwe«, ebintu byoshi binaburhe eby’obutonè; na kandi erhi ankadesire erhi: «Ngasi bya musengo byo byabà luhembo lwâwe, ebintu byoshi binaburhe ebyana by’omusengo. 9 Nyamuzinda arhôzire ebintu bya sho abimpa. 10 Omu mango ebibuzi biyima, nayinamula amasu, nabona omu bilôrho oku engandabuzi zihambasire ebibuzi ziri za musengo erhi za butonè-butonè. 11 Malahika wa Nyamuzinda ambwîra omu bilôrho, erhi: «Yakobo», nani nashuza nti: «Ho ndi hano!» 12 Anaciderha, erhi: «Yinamula amasu obone engandabuzi zihambasire ebibuzi ziri za musengo na za butonè-butonè, bulya nabwîne oku Labani akujizire kwoshi. 13 Nie Nyamuzinda w’aha Beteli, halya washîgaga ibuye amavurha, wampêraho omulagi. Bunola oyimukâge orhenge mwa cino cihugo oshubire omu cihugo oburhwa.» 14 Rasheli bo na Lea bashuza, mpu: «Ka hali mwanya gwirhu, ka hali kashambala kirhu omu nyumpa ya larha?» 15 Mpu ka arhakola arhulola nka b’emwabêne, ebwa kubâ arhuguzize analya n’enfaranga zirhu? 16 Neci, ngasi bugale Nyamuzinda ayansire larha buli bwirhu rhwe n’abana birhu. Ojirage oku Nyakasane akurhegesire.» 17 Yakobo ayimuka, abana bâge na bakâge abashonesa oku ngamiya, 18 ahuga obusò bwâge, ashana na ngasi bindi birugu ali agwerhe, obusò ali agwehe, bulya abonaga aha Padani Aramu, alikûlira emw’îshe Izaki, omu cihugo ca Kanani. 19 Labani ali ajir’imôma ebibuzi byâge , Rasheli agend’izimba enshanga z’ahakâ, zâli z’îshe. 20 Yakobo arheba Labani, Muharameya, amuyongoloka, arhamumanyisagya oku akola ayaka. 21 Ayanka n’ebi ali agwerhe byoshi, agenda, ayikira olwîshi, ayerekera ebwa ntôndo ya Galadi.

Labani akulikira omukwi Yakobo

22 Erh i kugera nsiku isharhu, bamanyisa Labani oku Yakobo acîyakîre. 23 Arhôla bene wabo^d, agenda boshi nabo amuyishakwo; erhi ashinga nsiku nda agenda, amurhindakwo, omu ntôndo ya Galadi. 24 Nyamuzinda ayâganira Labani, Muharameya, omu bilôrho budufu, amubwîra, erhi: «Omanye wankabwîra Yakobo akantu.» 25 Labani, ashenga. Yakobo erhi agwisire ihêma lyâge omu ntôndo, naye Labani agwika eryâge oku ntôndo ya Galadi. 26 Labani anacibwîra Yakobo, erhi: «Byo bici ebi wajizire? 27 Carhumaga ogenda bwifuhkwe, wanteba, wanyogoloka ahâli h’okundâliza, nkugalule omu busìme, rhuyimbe, rhurhimbe engoma rhuzihe n’ennanga? 28 Orhazizire nahôbera bagala bâni na bâli bâni. Kwo wakozire nka musirhe. 29 Nanahasha okukubabaza, ci kwône Nyamuzinda wa sho anandesize ene budufu ambwîra, erhi: «Omanye wankabwîra Yakobo akantu.» 30 Nyumvirhage oku wagenzire erhi kudula enyumpa ya sho kurhuma! Ci kwône cici carhumire wazimba enshanga zani?». 31 Yakobo ashuza Labani, erhi: «Nali nyobohire, namanya nti wanyaga bâli bâwe. 32 Ci oyu wankashimanakwo ezo nshanga zawe arhalame: omu masu ga bene wirhu, lonza ngasi biri hyâwe omu byâni, wanahirhôla.» Yakobo arhâli amanyire oku Rasheli ye wazizimbire. 33 Labani aj’ifûkula omu cirâlo ca Yakobo, afûkula omu cirâlo ca Lea , afûkula n’omu cirâlo ca balya baja-kazi oku banali babirhi, arhabonaga cici. Arhenga omu cirâlo ca Lea aja omu ca Rasheli. 34 Rasheli ali arhôzire enshanga z’ahakà, azifulika omu ngurha batamalakwo oku ngamiya, anazitamalakwo. Labani afûkula ecirôlo coshi arhabonaga cici. 35 Rasheli abwîra Ishe, erhi: «Waliha, nnawirhu amanye akanganya mpu ntahashir’iyimanga embere zâge, ndi omu mugongo.» Labani afûkula, ci arhabonaga enshanga zâge. 36 Lero Yakobo anacibâ burhe, akalihira Labani. Yakobo abwîra Labani ntya: «Bici ntumwire, kubi kuci najizire obu wanshimbulula ntya? 37 Wamafûkula omu bikunga byâni byoshi, ka hali kantu obwîne k’omu birugu by’omu nyumpa yâwe? Kayerekanage embere z’aba bene wirhu n’aba bene winyu, babe bo bahamirizi ekarhî kirhu oku rhuli babirhi! 38 Lola , nashinzire myâka makumi abirhi emwâwe, ebibuzi byâwe n’empene zawe birhalimwo ecamomire, ntanalyaga ciru n’engandabuzi nguma y’omu buso bwâwe. 39 Ebintu byakazâg’ilibwa n’ensimba ntakulerheraga byo, nakàba nie mpeza omu byâni. Wakazâg’indyuza eci bazimbire mûshi erhi eci nazimbirwe budufu. 40 Izuba lyakaz’inkomanga mûshi, n’emboho enywengerere budufu n’irô libalale oku masu gani. 41 Lola, myâka makumi abirhi eno, ndi aha mwâwe: nakukolire myâka ikumi n’ini, yo yali ngulo ya bâli bâwe bombi na myâka ndarhu oku bintu byâwe, wanahindula kali ikumi oluhembo lwâni. 42 Nka Nyamuzinda wa larha, Nyamuzinda w’Abrahamu, Ishe wa Izaki, arhali haguma nani, wali wandeka maboko mûmu. Ci kwône Nyamuzinda abwîne amalibûko gani n’omukolo gwâni, n’ene budufu, yêne atwa olubanja.»

Labani ayumvanya boshi n’omukwi Yakobo

43 Labani ashuza Yakobo, amubwîra, erhi: «Aba banyere bali bâli bâni, aba bana, bali bana bani, ebi bintu, biri bintu byâni, ngasi ebi obwîne byoshi biri byâni. Bici obwîne nankajirira aba, bâli bâni n’aba bana bàburhaga? 44 Rhuje aho,rhunywane rhwembi, mw’okwo, bube buhamirizi ekarhî kâwe nani.» 45 Yakobo arhôla ibuye aligwika bunya luhêrero. 46 Yakobo abwîra bene wabo, erhi: «Mulunde amabuye.» Balonza amabuye bagalundika, bajira ensinga n’eyo nsinga balîrakwo. 47 Labani ayîrika erya nsinga izîno lya Yegari Shaduta, naye Yakobo ayiyirika erya Galedi. 48 Labani ederha, erhi: «Eyi nsinga ye muhamirizi ekarhî kirhu rhwembi.» Co carhumire ayiyirika iziîno lya Galedi, 49 n’erya Misipa kulya kuba amederha, erhi: «Nyamuzinda arhulange rhwembi, amango rhwanabè rhurhacibonana. 50 Erhi wankalibuza bâli bâni, nisi erhi wankayanka abandi bakazi, ohalika bâli bâni, omanye oku nta muntu warhuj’ekagarhî: Nyamuzinda ye wabâ câliho wirhu rhwembi.» 51 Labani ashub’ibwîra Yakobo, erhi: «Lola eyi nsinga n’eri ibuye nagwikaga ekarhî kirhu rhwembi. 52 Eyi nsinga ali câliho n’olu luhêrero nalwo câliho oku niono ncigashire okutwa eyira nsinga, mpu nta mango wanàtwe eyira nsinga n’olu luhêrero mpu oje emunda ndi n’emihigo migalugalu. 53 Nyamuzinda wa Abrahamu na Nyamuzinda wa Nahori bo barhutwira olubanja^e.» Yakobo acîgasha oku izîno lya côbohwa w’îshe Izaki. 54 Yakobo arherekêra kuli eyo ntôndo, analâlika bene wabo mpu bayîshe balye. Balya banalâla kw’eyo ntôndo.

Yakobo omu njira y’okushubira emw’îshe

1 Labani azûka sêzi sêzi, ahôbera abana bâge n’abâli anabagisha. Okubundi Labani agenda ashubira emwâge. 2 Yakobo naye arhôla enjira yâge, lero anacirhinda kuli bamalahika ba Nyamuzinda. 3 Erhi ababona, aderha, erhi: «Lwanabâ lugamba lwa Nyamuzinda luno»; n’aho ahayîrika izîno lya Mahanayini.

Yakobo acirheganya okubuganana bona mukulu wâge Ezau

4 Yakobo arhuma obusò emwa mukulu wâge Ezau omu cihugo ca Seyiri omu lugo lwa Edomu. 5 Abaha aka kanwa mpu bamubwire, erhi: «Nal’injir’ibêra emwa Labani, yo nanacibâga kuhika buno. 6 Ebi nakoleraga nabibwîne! enkafu, endogomi, ebintu binyinyi, abana n’abaja-kazi; ntanzir’irhuma entumwa emunda nnawirhu ali nti lyo nani andola bwinja.» 7 Entumwa zagaluka zashubira emunda Yakobo ali zanacimubwîra, mpu: «Rhwahisire emwa mukulu wâwe Ezau. Yene ayishire emunda oli n’abantu bâge magana ani.» 8 Yakobo ayôboha bwenêne, ayumva ebihamba oku murhima. Engabo yali bo naye ayigabamwo bigamba bibirhi, ebibuzi, enkafu n’engamiya, nabyo akaz’ibigabamwo kabirhi. 9 Kwâli kuderha, erhi: «Ezau akaja ebwa cigamba ciguma akanacirhêra, ecindi canalobôka.» 10 Yakobo ashenga ederha, erhi: «Yagirwa Nyamuzinda w’Abrahamu, Nyamuzinda wa larha Izaki; Nyamubâho, wene wambwîraga, erhi: Shubira omu cihugo cinyu; emunda oburhwa, nakujirira ebinja. 11 Ndi munyi bwenêne w’okukwanana oburhonyi n’obwinja wayerekîne emunda mwambali wâwe ali. Karhi kâni kone nal’infumbasire erhi nyikira oyu Yordani wabona, lero niono namakeresa bigamba bibirhi. 12 Ondikûze oku kuboko kwa mukulu wâni Ezau, bulya nyumvîrhe mmuyobohire bwenêne nti ankanayishi’irhutumirha rhweshi, omukazi n’abana haguma. 13 N’obwo wene wandaganyagya, erhi: Nakuyunjuza ngalo; n’iburha lyâwe nalikuza nka mushenyi gw’omu nyanja gwo gurhankaganjwa.» 14 Yakobo alâla aho obwo budufu. Anacirhôlamwo ebi agend’ihongera mukulu wâge Ezau oku bintu âl’idwîrhe. 15 Mpene magana abirhi na bihebe makumi abirhi, bibuzi magana abirhi na ngandabuzi makumi abirhi. 16 Ngamiya nkazi makumi asharhu kuguma n’amanina gazo, nkafu makumi ani na mpanzi ikumi, ndogomi nkazi makumi abirhi n’amanina gazo ikumi. 17 Azihêreza abambali, ngasi buso kwago kwago, anabwîra abambali, erhi: Shokoli, amasò garhahîraga gakahikanakwo. 18 Ahâ owa burhanzi eri irhegeko, erhi: Mukulu wâni Ezau akakushimana akanakudôsa, erhi: Oli mwambah wa ndi? Ngahi waja? Bya ndi ebi bintu bikushokolìre? 19 Wanashuza, erhi: «Biri bya mwambah wâwe Yakobo, eri ntûlo arhumire nnawirhu Ezau, naye yêne ayishire, ali nyuma zirhu.» 20 Lyo n’irhegeko ahîre owa kabirhi n’owa kasharhu, nabâli oku nyuma z’amasò boshi, erhi: «Erhi kwo mwakâbwîra Ezau ntyo amango mwamushanga.» 21 Kandi mwanaderha, mpu: Kali ciru mwambali wâwe Yakobo yo ali enyuma zirhu. Akazâg’iderha emurhima, erhi: «Namurhûliriza n’ezi ntûlo zinshokolîre, buzinda lyo naciyerekaye, nkaba ambabalira.» 22 Entulo yaba yagenda, naye yêne obwo budufu boshi abêra omu cihando.

Burhamanya, Yakobo àlwa boshi na Nyamuzinda

23 Muli obwo budufu, anacizûka, arhôla bakâge bombi, n’abambalikazi bombi, n’abana bâge oku banah ikumi na muguma, ayikira aha izìko lya Yakobo. 24 Abarhôla abayikiza omugezi, ayikiza n’ebindi ali agwerhe byoshi. 25 Yakobo asigala yêne. Hajira owamulwîsa kuhika mucêracêra. 26 Erhi abona oku arhahashiri amugombya, amugwarhira omu cibunu n’olurhungu lwa Yakobo lwarhanûka ago mango akazâg’ilwa bo naye. 27 Anacimubwîra, erhi: «Ndikaga ngende bulya gukola mucêracêra.» Ci Yakobo ashuza, erhi: «Nani ntakuleke orhanarhanzir’ingisha.» 28 Amudôsa, erhi: «Izîno lyâwe we ndi?» Naye ashuza, erhi: «Nie Yakobo.» 29 Ashubiza, erhi: «Barhakacikuderha Yakobo ci Israheli, bulya wamaba muzibu omu kulwîsa Nyamuzinda, wahimana n’omu kulwîsa abantu.» 30 Yakobo amuyinginga, erhi: «Ombwire nani izîno lyâwe.» Ci yehe amushuza, erhi: «Cici ondokîze izîno^f lyani?» Ho na halya amugisha. 31 Yakobo ayîrika aho izìno lya Penuweli bulya gwarhi yêne: «Nabwîne obusù bwa Nyamuzinda nanagal’ilama.» 32 Erhi izûba lishoshoka erhi amarhaluka Penuweli ci kwônene erhi akola anayisha akwerera omu lurhungu. 33 Co cirhuma ciru kuhika na buno, bene Israeli barhalya cikanyi c’oku lurhungu bulyala ashurhîre Yakobo oku lurhungu, oku musi gw’olurhungu.

Yakobo abuganana bona mukulu wâge Ezau

1 Yakobo mpu alika amasu, abona Ezau ayishire n’omurhwe gwa bantu magana ani. Agaba abana bâge; agabira Lea na Rasheli n’abaja-kazi bombi. 2 Ashokoza abajàkazi n’abana babo, akulikiza Lea n’abana bâge, n’enyuma za boshi, Rasheli na Yozefu. 3 Yehe aja oku mbere afukamiriza kali nda embere ahikeho mukulu wâge. 4 Ezau naye amushâmambira, amugwârha omu maboko gâge, acîkweba omu igosi lyâge, amuhôbera anavugumula emirenge. 5 Erhi alalika amasu n’erhi abona abakazi n’abana, adôsa, erhi: «Bantu baci ogwerhe hala?» Yakobo ashuza, erhi: «Bo bana Nyamuzinda ashobozize mwambali wâwe abo». 6 Abaja-kazi nabo bayegêra n’abana babo, nabo bafukamiriza. 7 Lea naye ayegêra n’abana bâge bafukamiriza; cazinda Rasheli na Yozefu nabo bayegêra bafukamiriza. 8 Ezau adôsa, erhi: «Bici wajira na cira cigabi coshi nshimanyire?» Naye, erhi: «Kwali kuderha nti ntone omu masu ga nnawirhu.» 9 Ezau anacishuza, erhi: «Nani bindi mwandu ngwerhe, mwene wirhu, yôrhana ebyo byâwe.» 10 Ci Yakobo ashuza, erhi: «Nanga. Akaba nantonyìre emunda oli, oyankirire nani kano kantu k’omu maboko gâni. Bulya kwo nyishire omu masu gâwe kulya omuntu anaja omu masu ga Nyamuzinda. Woy u wamananyankirira bwinja. 11 Onyankire mâshi eno ntûlo nkudwirhîre, bulya Nyamuzinda anshobozize binji, ntabuziri cici.» Okwo kuyingingwa kwàrhuma Ezau ayemera.

Yakobo na mukulu wâge Ezau barhenganakwo

12 Ezau anaciderha, erhi: «Hiraga njira rhugende, nakushokolera». 13 Yakobo amushuza, erhi: «Nnawirhu arhahabiri oku abana barhahasha njira nandwîrhe ebibuzi n’enkafu zagoza, owabikanyisa olu lusiku luguma, obusò boshi bwanabwa. 14 Nnawirhu ashokolerage mwambali wâge: nani nayisha bunyibunyi nacîtunda omu kushimba olugendo lw’obusò bunshokolire n’olugendo lw’abana kuhika mpike emwa nnawirhu aha Seyiri.» 15 Oku bundi Ezau ederha, erhi: «Ciru olekage nsige bambali bani baguma muli aba bandusize muyîshe mweshi.» Ci Yakobo ashuza, erhi: «Carhuma?» Caziga waliha nyorhe ndi murhonyi omu masu ga nnawirhu!» 16 Olwo lusiku Ezau arhôla enjira yâge ashubira e Seyiri. 17 Yakobo yehe arhôla enjira y’e Sukoti ayûbaka yo enyumpa yâge. Ayubakira n’amasò gâge. Co cirhuma aho bantu haderhwa Sukoti.

Yakobo ahika ahika aha Sikemi

18 Yakobo ahika mugumaguma aha lugo lwa Sikemi omu cihugo ca Kanani, erhi arhenga e Padani-Aramu, anacihanda embere z’olwo lugo. 19 Agula lirya ishwa ali agwisiremwo ecirâlo; aligulira abana ba Hamori, îshe wa Sikemi, oku bihûmbi igana bya nsaranga. 20 Agwikaho oluhêrero anahayîrika izîno lya «El ye Nyamuzinda w’Israeli».

Okubakulwa kwa Dina

1 Dina, munyere Lea aburhiraga Yakobo, anacihuluka mpu aje alamusa abanyere b’òku lugo. 2 Sikemi, mwene Hamori, Muhiviti, muluzi w’eco cihugo erhi amubona amubakula, amuhima misi, alala boshi naye. 3 Omurhima gwâge gwarhonya Dina mwali wa Yakobo, asîma oyo munyere bwenêne kuhika amurhûliriza. 4 Sikemi abwîra îshe Hamori, erhi: «Onshebere ola munyere mmuyanke.» 5 Yakobo ali amamanya oku kwo anasherezize omwali Dina ntyo; ci ebwa kuba abagala bâli ebulambo oku buso bwâbo, alanga eryo ihwe kuhika abagala bagaluka.

Bene Yakobo bayumvanya omu biyêrekîre okuyankirana n’Abasishimiti

6 Hamori îshe wa Sikemi aja emwa Yakobo mpu bashambâle. 7 Bene Yakobo erhi bamafuluka ebwa mashwa, bamanya ako kanwa; balya balume baluba, babâ burhe bwenêne, okuyumva Sikemi ahemwire bene Israeli, omu kubakula mwâli wa Yakobo: nanga arhali ntyo kwo abandi bajira. 8 Hamori ababwîra, erhi: «Omurhima gwa mugala wâni Sikemi gurhonyize mwâli winyu bwenêne, mmuhûnyire, mumuhe ye amuyanke. 9 Mujire rhuyumvanye ntyo, mukaz’irhuha bâli binyu na nirhu rhwakaz’imuha bâli birhu. 10 Muyûbake haguma nirhu, n’ecihugo ecira cimuyigulirwe: mwanahashiciyubakamwo, mucigeregeremwo, munacidekereremwo.» 11 Sikemi anacibwîra îshe na bashinja ba namunyere, erhi: «Mâshi, ntone nani omu masu ginyu, namuha ngasi ebi mwakampûna! 12 Ciru mwankaluza engulo na ngasi birugu by’ishigi mwankanahûna nabijira, namuha nk’oku munahûnyire casînga mumpe oyo munyere mmuyanke.» 13 Bene Yakobo omu bwenge, bashuza Sikemi n’îshe Hamori, bamubwîra n’obwengehusi kulya kuba ye wabakulaga mwâli wabo Dina. 14 Banacibashuza, mpu: «Rhurhankajira akantu ka bene ako, rhurhankaha mwâli wirhu omulume orhali mukembûle , bulya kuli rhwe ciri cihemu. 15 Ci kwône muli okwo rhwanayumvanya ninyu: erhi mwankayôrha akîrhu, mukanajira abarhabana binyu babe bakembûle. 16 Ago mango mwanahash’ikârhuha bâli binyu na nirhu rhwanahash’ikâmuha bâli birhu, na ntyo rhwanaba lubaga luguma. 17 Ci kwône akaba murharhuyumvirhi mw’aka kanwa k’okukembûlwa, rhwanarhôla mwali wirhu rhunaje handi.» 18 Ebinwa byâbo byasîmisa Hamori na Sikemi mwene Hamori. 19 Nyamwana arhacirhindiraga okujira ntyo bulya ali asîmire mwali wa Yakobo bwenêne, ye wanali muntu wa lukengwa lunene aha mw’îshe. 20 Hamori n’omugala Sikemi banacija ebwa muhango gw’olugo, banacibwîra abantu ba mwo olwo lugo lwabo, mpu: 21 «Bala bantu bali bantu ba bulonza bwinja: babêre haguma nirhu muno cihugo, banaje aha balonzize; sinza oku ecihugo coshi ciri cilambûle embere zâbo. Rhwakaz’ibayanka bâli babo babe bakirhwe, nabo rhwanabah bâli birhu. 22 Ci abo bantu barhankayemera okuyûbaka haguma na nirhu n’okujira lubaga luguma nka abanarhabana barhabiri bakembûle nk’oku nabo bonene bayosire. 23 Amaso gâbo, ebintu byâbo, ebirugu byâbo, ka byoshi birhabe birhu? Rhubayemerere okwo badesire, banayûbake eno mwirhu.» 24 Ngasi boshi banakazâg’ihuluka, kugera muli ogwo muhango gw’olugo, bàyemera Hamori n’omugala Sikemi. Ngasi bûko mulume yeshi akembûlwa.

Simoni na Levi bacihôlera mwali wabo

25 Olusiku lwa kasharhu, oku ebibande birhacifuma, bene Yakobo babirhi: Simoni na Levi, bashinja babo Dina, barhôla ngasi muguma engôrho yâge. Buzira kuyôboha cici banacirhogera mulya lugo, bayirha ngasi bûko mulume wanali mwo yeshi. 26 Hamori n’omugala Sikemi, nabo babashâyisamwo engôrho, n’erhi bàba bamarhenza Dina omu mwa Sikemi bahuluka. 27 Bene Yakobo barhêra abayagalisire banahagula olwo lugo kulya kuba mwâli wabo bamubonesize nshonyi. 28 Barhôla ebintu byâbo binyinyi n’ebinenene, n’endogomi zâbo; ebyâli omu lugo kuguma na ngasi bindi byâli ebulambo byoshi basâbunga. 29 Banyaga ebirugu byoshi, abana babo barho boshi na bakâbo, basâbunga na ngasi byoshi byanali omu nyumpa. 30 Oku bundi Yakobo anacibwîra Simoni na Levi, erhi: «Mwamampiraga omu maganya garhali go wâni! Mwamanshombanya n’abantu bayûbaka muli cino cihugo. Abanya Kanani n’Abaperiziti: oku abantu ngwerhe niono barhali banganaci, bakolaga bacihira haguma bantabâlire, banyirhe, bamperêrekeze ntyo nie n’omulala gwâni.» 31 Bamushuza, mpu: «Ka kwaligi kukwânîne mwali wirhu bamurhabirekwo nka mukazi wa cishungu?»

Yakobo n’abagala aha Beteli

1 Nyamuzinda abwîra Yakobo, erhi: «Yimuka! osôkere e Beteli onabêreyo, oj’iyubakayo oluhêrero; waluyubakira olya Nyamuzinda wakubonekeraga galya mango wajâga wayaka mukulu wâwe Ezau.» 2 Yakobo abwîra ab’aha mwâge boshi na ngasi bandi banali bo naye, erhi: «Murhenze banyamuzinda b’obwihambi bali ekarhî kinyu, mucîcêse munayambale yindi yindi myambalo. 3 Muyimuke rhuje e Beteli, naj’iyubakira yo Nyamuzinda oluhêrero, ye wanyumvirhizagya amango nal’impanyagîre, ye wanal’indusize omu njira nâlimwo.» 4 Banacihà Yakobo banyamuzinda b’ihanga bâli bagwerhe boshi, n’orhugondo rhw’amarhwiri bâli bagwerhe rhwoshi, naye Yakobo abikalira aha murhi gubâ hofi n’e Sikemi. 5 Banacigandûla, n’ecôbà ca Nyamuzinda càgwa oku bishagala by’e marhambi byoshi: barhaderhaga mpu bayishakwo bene Yakobo. 6 Yakobo ahika aha Luzu, omu cihugo c’e Kanani, ho Beteli, ye n’abantu bâli boshi. 7 Ayûbaka oluhêrero n’aho ahayîrika izîno lya El Beteli, bulya aho ho Nyamuzinda amubonekeraga amango ajâga ayaka mukulu wâge. 8 Oku bundi, Debora, mulezi wa Rebeka, anacifà, abishwa idako lya Beteli aha murhi; n’aho kwo bahaderha mpu Murhi gw’Emirenge. 9 Nyamuzinda abonekera kandi Yakobo erhi arhenga e Padani Aramu, anamugisha. 10 Amubwîra, erhi: «Izîno lyâwe we Yakobo, ci barhakacikuderha Yakobo, izîno lyâwe wekola Israheli.» Lyo banakola bamuderha eryo lya Israheli. 11 Nyamuzinda amubwîra, erhi: «Nie El Shadayi. Oburhe onahâbwe, ishanja lyaburhwa nâwe, omwandu gw’amashanja gwaburhwa nâwe, n’abâmi barhenga omu nda yâwe. 12 Ecihugo nahâga Abrahamu na Izaki nkuhîre co; n’obûko bwâwe enyuma zawe nabo mbuhîre eci cihugo.» 13 Nyamuzinda asôka , amuleka aho amuganîrizagya. 14 Yakobo agwika oluhêrero aho amuganirizagya, lwali luhêrero lw’ibuye, abulagirakwo idivayi n’amavurha^g. 15 Yakobo ahayîrika izìno lya Beteli aho Nyamuzinda amuganîrizagya. Okuburhwa kwa Benyamini n’okufà kwa Rasheli 16 Banacirhenga e Beteli. Hali hacisigire lugendo lwa kasanzi karhali kanyi bahike aha Efrata, lero Rasheli anaciburha. Okuburha kwâge yàbà ntambala bwenêne. 17 Oku izîmi lidwîrhe lyamubiribinga, omugikulu amubwîra, erhi: «Orhayobohaga kandi murhabana waburha » 18 Amango g’okurhengamwo omûka, bulya kwâli kukola kufà, ayîrika olya mwana izîno lya Benoni; ci îshe amuyirika izîno lya Benyamini. 19 Rasheli anacifà, abishwa oku njira y’e Efrata, ahaderhwa mpu ho Betelehemu. 20 Yakobo agwika ibuye ly’oluhêrero oku cûsho ca Rasheli, lwo luhêrero lw’oku cûsho ca Rasheli, ho linacibà kuhika ene. Omuziro gwa Rubeni 21 Israheli agenda aj’igwika ecirâlo câge aha ishiriza lya Midal-Ederi. 22 Ago mango Israheli ali ayubasire eyo munda, Rubeni akanya aj’ilâla boshi na Bilaha ciherula c’îshe, na Israleli akumanya. Bene Yakobo ikumi na babirhi Bene Yakobo bâli ikumi na babirhi. 23 Bene Lea : Rubeni yo nfula ya Yakobo, Simoni, Levi, Yuda, Isakari na Zabuloni. 24 Abana ba Rasheli: Yozefu na Benyamini. 25 Bene Bilaha, muja-kazi wa Rasheli bâli: Dani na Nefutali. 26 Bene Zilafa, muja-kazi wa Lea bâli: Gadi na Asheri. Bo bana baburhiragwa Yakobo omu Padani Aramu abo.

Okufà kwa Izaki . Abagala bombi Yakobo na Ezau bamubisha aha Hebroni

27 Yakobo anacihika aha mw’îshe Izaki aha Mambri, aha Kiriyati-Arba, ho haderhwa Hebroni. 28 Emyâka y’akalamo ka Izaki yali myâka igana na makumi gali munani. 29 Izaki arhengamwo omûka. Afa, bamuhira kuli bene wabo, erhi anakola mushosi, ali akola mukulu anali amayigurha ensiku. Abagala Ezau na Yakobo bamubisha.

Abakazi n’abana ba Ezau îshe wa Edomu e Kanani n’e Seyiri

1 Alaga iburha lya Ezau oderhwa Edomu. 2 Ezau ayanka abakazi omu banyere b’e Kanani: Ada mwali wa Eloni, Muhititi, Oholibama, mwali wa Ana, mwene Sibeoni, Muhoriri. 3 Basmati mwali wa Ismaeh na mwali wabo Nabayoti. 4 Ada aburhira Ezau Elifazi; Basmati, aburha Reweli, 5 Oholibama aburha Yewushi, Yalami na Korahi. Bo bana ba Ezau abo, baburhiragwa omu cihugo c’e Kanani. Ezau aja e Seyiri 6 Ezau arhôla bakâge, abagala n’abâli, na ngasi boshi b’aho mwâge, arhôla ebintu byâge n’ebihêsi byâge , rhuderhe ngasi kantu ah akola agwerhe omu cihugo c’e Kanani, akanya aja e Seyiri, kuli m’omulumuna Yakobo. 7 N’ecarhumaga, kwâli kubà ebirugu byâbo byal’ikola byamaluga, barhankacihashire okubêra haguma, n’ecihugo balimwo cali camafundêra oku maso gâbo. 8 Ntyo Ezau aj’iyûbaka omu ntôndo ya Seyiri. Ezau yenaligi Edomu. Iburha lya Ezau e Seyiri 9 Alaga iburha lya Ezau îshe wa Edomu omu ntôndo ya Seyiri. 10 Alaga amazîno ga bene Ezau: Elifazi, mugala wa Ada, muka Ezau, na Reweli mugala wa Basmati, muka Ezau. 11 Bene Elifazi baba: Temani, Omari, Sefo, Gayetamo, Kenazi. 12 Elifazi, mugala wa Ezau ali agwerhe eciherula mpu ye Timuna, anacimuburhira Ameleki. Bo bana ba Ada, muka Ezau abo. 13 Alaga bagala ba Reweli: Nahati, Zerahi, Shama, Miza, bo bana ba Basmati muka Ezau abo. 14 Alaga abagala ba Oholibama, mwali wa Ana, mugala wa Sibeoni, muka Ezau: amuburhira Yeushi, Yalamu na Koraha. Abarhambo ba Edomu 15 Alaga abarhambo ba bene Ezau: Bene Elifazi, nfula ya Ezau: Omurhambo Temani, omurhambo Omari, omurhambo Sefo, omurhambo Kenazi, 16 omurhambo Gayetama, omurhambo Amaleki. Bo barhambo ba Elifazi abo, omu cihugo ca Edomu, bo bana ba Ada abo. 17 Alaga na bene Reweli mugala wa Ezau: omurhambo Nahata, omurhambo Zeraha, omurhambo Shama, omurhambo Miza. Bo barhambo ba Reweli abo omu cihugo ca Edomu; bo bana ba Basmati muka Ezau abo. 18 Alaga n’abana ba Oholibama muka Ezau: omurhambo Yeushi, omurhambo Yalama, omurhambo Koraha. Bo barhambo ba Oholibama mwali wa Ana muka Ezau abo. 19 Bo bene Ezau abo n’abarhambo babo abo. Yene ye Edomu.

Iburha lya Seyiri, muhoriti n’abâmi b’e Edomu embere Israheli ayîshe

20 Alaga bene Seyiri muhoriti, bo bene ecihugo: Lotani, Shobali, Sibeoni, Ana. 21 Dishoni, Eseri, Dishani, abo bo barhambo ba Abahoriti, bene Seyiri omu cihugo ca Edomu. 22 Bene Lotani bo: Hori, na Hemami, na mwali wabo Lotani ye Timuna. 23 Alaga abana ba Shobali: Aluvani, Manahati, Ebali, Shefo, Onami. 24 Alaga bene Sibeoni: Aya , Ana , oyu Ana y’olya wabandanaga amishig’amahyuza omu irûngu erhi ayabwire endogomi z’îshe Sibeoni. 25 Alaga abana ba Ana : Dishoni, Oholibama, mwali wa Ana . 26 Alaga bene Dishani: Hemudani, Eshibani, Yitrani, Kerani. 27 Alaga bene Eseri: Bilahani, Zavani, Akani. 28 Alaga bene Dishani: Usi na Arani. 29 Alaga abarhambo b’Abahoriti: omurhambo Lotani, omurhambo Shobali, omurhambo Sibeoni, omurhambo Ana , omurhambo Dishoni, omurhambo Eseri, 30 omurhambo Dishoni. Bo barhambo ba Abahoriti abo, nk’oku emilala yâbo enali omu cihugo ca Seyiri. Abâmi b’e Edomu 31 Alaga abâmi bâli bayimire omu cihugo ca Edomu embere z’okuyima kw’omwâmi Muisraheli. 32 Bela mwene Beyori, ayima omu Edomu n’olugo lwâge izîno lyalo ye wali Dianahaba. 33 Bela àfà, na Yobabi, mwene Zeraha w’e Bosara àyima omu byâge . 34 Yobabi àfà na Hushami w’omu cihugo ca Abatemaniti àyima omu byâge . 35 Hushami àfà, Hadadi àyima omu byâge , ali mwene ola Bedadi wahimaga bene Madiani omu ntambala y’e Mowabu n’olugo lwâge lwaderhagwa Avita. 36 Hadadi àfà, na Samula w’e Masreka àyima omu byâge . 37 Samula àfà, na Shaulu w’e Rehoboti- ha-Nahari àyima omu byâge . 38 Shaulu àfà, na Baal Hanan mwene Akibori àyima omu byâge . 39 Baal Hanan mwene Akibori àfà, na Hadari àyima omu byâge , olugo lwâge ye wali Pawu, engoli yâge ye wali Mehatabeli, mwali wa Matredi w’e Me-Zahabu. Abandi barhambo b’e Edomu 40 Alaga abarhambo b’Ezau omu kushimba emilala yâbo, aha bayubakaga, n’amazîno gâbo: omurhambo Timuna, omurhambo Aluva , omurhambo Yeteti, 41 omurhambo Oholibama , omurhambo Ela , omurhambo Pinoni, 42 omuhambo Kenazi, omurhambo Temani, omurhambo Mibsari, 43 omurhambo Magadiyeli, omurhambo Irami. Bo barhambo b’e Edomu abo omu kushimba aha bayubakaga mwa cirya cihugo bâgwerhe. Ezau ye Ishe w’e Edomu.

1 Cikwône Yakobo abêra omu cihugo îshe abâga, omu cihugo ca Kanani. Emyanzi ya Yozefu na bene wabo

IV . Ogwa Yozefu

Emyanzi ya Yozefu na bene wabo

2 Alaga emyanzi ya Yakobo: Yozefu ali akola agwerhe myâka ikumi na nda. Akazâg’iyabula ebibuzi bo na bakulu bâge b’omu mwa bak’îshe. Aciri murho, akàyabula boshi na bagala ba Bilaha, na bagala ba Zilafa. Yozefu abwîra îshe emyanzi migalugalu bakazâg’ibaderhera. 3 Israheli arhonyagya Yozefu kulusha abandi bana bâge, bulya àli mwana aburhiraga omu bushosi, amuhangîkiza akanzo k’amaboko maliri. 4 Bakulu bâge erhi babona oku îshe amamurhonya kulusha abandi bagala boshi, bamushomba, barhacimuderhezagya bwinja. 5 Lero Yozefu alôrha ecilôrho, aciganirira bakulu bâge, nabo bamushomba lero kulusha. 6 Ababwîra obwo erhi: «Yumvagyi ecilôrho nalorhaga: 7 Nalòsire rhudwîrhe rhwashana emîha y’engano omu mashwa, omwiha gwâni gwanacizûka gwayimanga n’emîha yinyu yagorha ogwâni yaguyunamira.» 8 Bakulu bâge bamushuza, mpu: «Kwo kuderha oku olonzize oyîme ekarhî kirhu, obe mwâmi nirhu rhukushige, nisi erhi obe nnawirhu orhurhegeke!» Lero bamushomba okurhalusize erhi ebyo bilôrho n’eyo nshambôlo yâge birhuma. 9 Ashub’ilôrha ecindi cilôrho, naco aciganirira bakulu bâge. Ababwîra, erhi: «Kandi nalôsire ntya: Izûba, omwêzi na nyenyêzi ikumi na ngumabyakazâg’ifukama embere zani.» 10 Eco cilôrho aciganirira îshe na bakulu bâge. Cikwône îshe amukalihira amubwîra, erhi: «Bici ebyo walôsire? Ka rhwanaciyîshe niono na nyoko na bakulu bâwe mpu rhwakufukamira?» 11 Bakulu bâge bamubà mitula, cikwône îshe yehe abikirira ako kanwa omu murhima gwâge.

Yozefu àguzibwa na bene wabo

12 Bakulu bâge banaciyabulira amasò g’ebintu b’îshe e Sikemi. 13 Israheli anacibwîra Yozefu, erhi: «Ka bakulu bâwe arhaliyo bayabulire e Sikemi? Yisha nkurume emunda bali» Naye ashuza, erhi: «Ntumaga niono». 14 Ashub’imubwîra, erhi: «Kanyagya olole kurhi bene winyu bayosire, n’ebintu, obul’igaluka ombwire emyanzi.» Anacimurhuma ntyo kurhenga omu kabanda ka Hebroni, naye ahika e Sikemi. 15 Muntu muguma amushanga aja ahabuka, omu bulambo, oyo amudôsa, erhi: «Cici waja walonza?». 16 Naye ashuza, erhi: «Najanalonza bakulu bâni, ombwire nani ngahi bayabulîre obusò bwâbo.» 17 Olya mulume ashuza, erhi: «Barhaciri kuno, nayumvîrhe baciderheza, mpu: «Rhuje e Dotani.» 18 Balangira aciri kuli, n’embere abahikeho, barhôla omuhigo gw’okumuyirha. 19 Babwirana bone na nene, mpu: «Lâba kalôsi ola wayisha! 20 Buno, muyishage rhumuyirhe rhunamukwebe omu iriba rhwankanabona, rhuyîsh’iderha mpu ensimba nkali yamulire. Rhwalolaga kurhi ebilôrho byâge byayîsh’ibà.» 21 Rubeni ayumva ogwo mulâli, amuyôkola omu maboko gâbo. Aderha erhi: «Nanga rhurhayirhaga omuntu». 22 Rubeni ashubiza, erhi: «Murhahiraga mukabulaga omuko! Mumukwebe erhi kwo mwalira iriba lirîri liri omu irûngu, ci kwône mumanye mwankamuhirakwo olûnu!» Kwâli kuderha mpu amulikûze omu maboko gâbo abul’imugalula emw’îshe. 23 Erhi Yozefu acihika hali bakulu bâge, bamuhogola akanzo kage; kalya kanzo akazâg’iyambala k’amaboko maliri. 24 N’erhi babà bamamugwârha, bamukweba omu iriba. Eryola iriba lirhâlimwo cici, murhâli na mishi. 25 Oku bundi babwarhala mpu bayikule; oku bayinamula amasu, balangira omuzinzi gw’Abaismaeliti barhengaga e Galadi. Engamiya zâbo zâli zidwîrhe ecizibwe, obukù n’amanukato, babihêkaga e Mîsiri. 26 Lero Yuda anacibwîra bene wabo, erhi: «Bunguke buci rhwakûla omu kuyirha mwene wirhu n’okufulika omuko gwâge. 27 Kanyi rhumugulize Abaismaeliti, rhurhamuhiragakwo olûnu, bulya amabà mwene wirhu wa muko muguma na nirhu.» Bene wabo banacimuyumva. 28 Hanacigera abantu barhunzi b’e Madiani, barhenza Yozefu mulya iriba; bamuguza bihumbi makumi abirhi bya nfaranga, bamuguliza abo barhunzi baismaeliti, nabo bamuhêka e Mîsiri. 29 Rubeni, erhi ashubira ebwa iriba, abona oku Yozefu arhacirimwo. Abera emyambalo yâge, 30 n’erhi ashubira aha balumuna ababwîra, erhi: «Olya mwana arhaciri mulya! Nani ngahi nshubûkirage obu?» 31 Banacirhôla kalya kanzo ka Yozefu n’erhi babà bamaniga ecihebe, bavunvuza kalya kanzo omu muko. 32 Barhuma kalya kanzo k’amaboko malîri emw’îshe, bankahirakwo ebi binwa, mpu; «Lola ebi rhwarhozire. Lola erhi karhankanaba kalya kanzo ka mugala wâwe aka.» 33 Yakobo alola aderha, erhi: «Kanzo ka mugala wâni kano, eciryanyi camulire. Yozefu kulibwa anallîbirwe.» 34 Yakobo anacibera omwambalo gwâge, akenyera sunzu aja omu mishibo y’omugala nsiku zirhali nyi. 35 Bagala bâge na bâli bâge boshi bakaz’iyisha bal’imurhûliriza, ci kwône arhalonzagya okurhûlirizibwa, ederha, erhi: «Nayôrha ndi omu mishibo kuhika nyandagalire ekuzimu, emunda mugala wâni ali.» 36 Balya ba Madiyaniti bamuhêka e Mîsiri, bamuguliza Potifari, nkonè ya Faraoni na murhambo w’abaganda bâge.

Emyanzi ya Yuda boshi na Tamara

1 Mwago mango, Yuda arhenga oku babo, aj’ishiga mulume muguma w’e Adulami, izîno lyâge ye Hira. 2 Eyo munda, Yuda àbugâna mwâli wa mukanani muguma, mpu ye Shuwa, àsheba olya munyere. 3 Nyamukazi àrhôla izîmi, àburha murhabana, amuyirika izìno lya Eri . 4 Ashub’irhôla izîmi, àburha murhabana, amuyirika izîno lya Onani. 5 Ashubiriza àburha murhabana amuyirika izîno lya Shela; ho âli aha Akizibu erhi àburha. 6 Yuda aj’ishebera enfula yâge Eri : Omukazi ye wali Tamara. 7 Ci kwône Eri , yo nfula ya Yuda, agayisa Nyamubâho, lero amuyirha. 8 Yuda abwîra Onani, erhi: «J’omu mwa muka mukulu wâwe, omujirire nk’oku irhegeko ly’obulamu^h linadesire, oburhire mukulu wâwe.» 9 Ci kwône Onani ali amanyire oku iburha lirhabe lyâge, na ntyo erhi abâga ali nyumpa bo na muka mukulu wâge, anakaz’ibulagira oku idaho lyo arhag’iha mwene wâbo iburha. 10 Ikola liri ntyo lyagayisa Nyamubâho, amulambika naye. 11 Lero Yuda anacibwîra omwali-kazi Tamara, erhi: «Oj’ibêra aha mwinyu nka mukana, kuhika mugala wâni Shela akule.» Bulya akazâg’iderha emurhima, erhi: «Kurhakwânîni oyu naye afe aka bakulu bâge.» Tamara ashubira aha mw’îshe. 12 Ensiku zàgera zirhali nyi, mwâli wa Shuwa, yerigi muka Yuda , àfà. Erhi Yuda arhenga omu mishibo, asôkera e Timuna mpu aj’imôma ebibuzi byâge , agenda bo n’omwîra wâge Hira w’e Adulami. 13 Banacibwîra Tamara, mpu: «Lola oku shazala oyo wamasôkera e Timuna, aj’imôma ebibuzi byâge .» 14 Ahogola emyambalo yâge y’obukana, ayambala ecitambara, yeshi acihundikira bwinja, aj’itamala aha muhango gw’Enayimi, oku njira ye Timuna. Ali amazânwa n’okubona Shela akola mukulu barhanamuhîri ye mpu amuyanke. 15 Yuda erhi amubona, amanya mpu mukazi wa cirala, bulya ali acihundikire n’obusù n’obusù. 16 Amujaho kulya burhambi bw’enjira, amubwîra, erhi: «Oleke nkuyanke.» Arhâli amanyire oku mwalikazi oyo. Nyamukazi anacidôsa, erhi: «Bici wampà lyo nyemera wanyanka?» 17 Naye ashuza, erhi: «Nakuha omwanahene w’omu buso bwâni.» Nyamukazi, erhi: «Nyemire, ci kwône orhang’impa ecikinja oku walinda omuntumira.» 18 Naye adôsa, erhi: «Bici nakuha cikinja»? Nyamukazi, erhi: «Ompe akashe kâwe, omugozi gwâwe n’ako karhî ofumbasire.» Amuha byo, amuja yo, lyanabà izîmi lyâge. 19 Nyamukazi kuyimuka, arhôla enjira yâge ahogola ecitambara câge, ashub’iyambala enyambalo yâge y’obukana. 20 Yuda anacirhuma omwanahene, amufumbika olya mwira wâge w’e Adulami, mpu agend’imurhôlera ebirugu byâge àhânaga cikinja, emwa olya mukazi. Ci kwône arhamushangaga. 21 Adôsa abantu bayûbaka halya, erhi: «Ngahi akola abà olya mukazi wàli oku njira e Enayimi?» Bàmushuza, mpu: «Nta mango eyo munda ekola ebîre omukazi w’ecishungu». 22 Agaluka emunda Yuda ali, amubwîra, erhi; «Ntamushimanyire, ciru n’abantu b’eyo munda bamambwîra oku aho harhasag’ibà mukazi muherulwa. Mpu nta mango eyo ekola ebìre omukazi w’ecishungu.» 23 Yuda ederha, erhi: «Abiyôrhanage, kurhakwânîni baje barhushekera. Ci kwône nioyo nalintumire oyo mwanahene, woyo orhacishimanyire oyu nakurhumagakwo.» 24 Erhi hagera nka myêzi isharhu, bàbwîra Yuda , mpu: «Mwalikazi wâwe Tamara ahemusire. Ciru anarhôla izîmi ly’omu bulala.» Yuda ederha, erhi: «Mumulêrhe embuga bamuyoce.» 25 Erhi bakola bamudwîrhe embuga, arhumiza emw’ishazala, erhi: «Omulume nn’ebi birugu ye wanjiraga eri izîmi.» Erhi: «Olole bwinja ka ndi aka kashe, ogu mugozi n’aka karhi.» 26 Yuda abilolêreza, ederha erhi: «Ali mushinganyanya kundusha, kulya kuba ntacimuhâga mugala wâni Shela.» Arhanaciderhaga mpu amushâsa. 27 Erhi ensiku zâge z’okuburha zihika, babona oku mahasha gamuli omu nda. 28 Omu kuburha, muguma muli balya bana alambûla okuboko; omugikulu akugwârha akuyambisa ehigozi hidukula, anaderha, erhi: «Oyu ye yishire wa burhanzi.» 29 Ci olya mwana ashub’igalula okuboko, n’owabo aba ye yisha wa burhanzi. Olya mugikulu aderha, erhi: «Oku wamacihâga enjira wâni! Geraga!» Banacimuyirika izîno lya Peresi. 30 Owundi naye anacihuluka, ye wal’iyambirhe ehigozi hidukula ekuboko; banacimuyirika izîno lya Zerah.

Yozefu e Mîsiri

1 Yozefu âli erhi ahêsirwe e Mîsiri, Potifari murhonyi wa Faraoni na murhambo mukulu w’abaganda, Mumisiri, amuguliraga Aba-Ismaeli bàlibamudwirheyo. 2 Nyamubâho erhi anali boshi na Yozefu, akàbêrwa na byoshi, anacibêra omu nyumpa y’olya nnawabo Mumisiri. 3 Nnawabo abona oku ayimangîrwe na Nyamubâho, n’oku ngasi ebi adwîrhe ajira byoshi biri byamubêra. 4 Yozefu arhona ntyo emwa nnawabo, amuhira omu mikolo yâge, anamuha oburhegesi bw’eby’omu nyumpa yâge byoshi. 5 Kurhengera ago mango amujiraga murhambo w’enyumpa yâge na mulanzi w’ebyâge byoshi, Nyamubâho agisha enyumpa y’olya Mumisiri, erhi Yozefu orhuma: omugisho gwa Nyamubâho gwagwârha ngasi ebi anajiraga byoshi, omu nyumpa n’omu mashwa. 6 Lero ahira ngasi ebi anagwerhe byoshi omu nfune za Yozefu, arhacishibiriraga mpu ankadôsa kantu kalebe, aha nyuma z’ebi alya.

Ogwa Yozefu bona nn’omumwabo gwamuhisa omu mpamikwa

7 Lusiku luguma enyuma ly’aho, muka nnawabo alîkira Yozefu kw’isu, anacimubwîra, erhi: «Yisha nkubambire.» 8 Cikwône yehe alahira, abwîra muka nnawabo, erhi: «Lola oku aga mango ndi hano nnawirhu arhabà ayobohire ebiri muno nyumpa yâge, ebyâge byoshi abinangisize. 9 Yenene arhagwerhi buhashe kundusha mw’eno nyumpa. Ntaco ampanzize kwo aha nyuma zawe bulya oli mukâge. Kurhi nankajiraga obubî bungana aho n’okuhemukira Nyamuzinda?» 10 Akazâg’ishambâza Yozefu ngasi lusiku, ci kwône Yozefu arhayemeraga okugwîshira aha burhambi bwâge n’okumuyanka. 11 Lero lusiku luguma Yozefu ayisha omu nyumpa mpu ajire emikolo yâge, n’omu bantu bakola muli eyo nyumpa, ntâye wahali. 12 Olya mukazi amugwarhira oku mushangi amubwîra, erhi: «Yisha nkubambire!» Ci yehe amulekera cirya cishûli acilibirhira embuga. 13 Erhi abona oku amamulekera ecishûli omu nfune n’oku amalibirhira embuga, 14 ahamagala abakozi b’omu mwâge anacibabwîra, erhi: «Loli oku! Arhudwirhirage Omuhebraniya mpu ayîsh’irhusharhirakwo! Oyu mulume amanyishakwo mpu mmubambire, lero namahamagaza n’izu linene. 15 Ene aciyumva nayâma nnampamagaza, àjandika omushangi gwâge aha burhambi bwâni alibirhira emuhanda.» 16 Okuhandi anacibîka gulya mushangi aha burhambi bwâge kuhika nnanyumpa alinda afulukira omu nyumpa. 17 Anamubwîra birya binwa, erhi: «Olya murhumisi w’Omuhebraniya wàli orhudwîrhîre, anal’ijîre emunda ndi mpu ali nsharhirakwo. 18 Ci ene nciyâma nnampamagaza, àjahika omushangi gwâge aha burhambi bwâni analibirhira emuhanda.» 19 Erhi nnanyumpa ayumva ebinwa bya mukâge, wamubwîraga, mpu: «Ala kwo mwambali wâwe anyishagawo ntyo», oburhe bwamugwârha. 20 Nnawabo Yozefu arhegeka mpu bamugwarhe banamuhebe omu mpamikwa; mulya bakazâg’ihira abashwekwa ba mwâmi. Yozefu omu mpamikwa Anacibêra omwo mpamikwa. 21 Nyamubâho erhi anali haguma na Yozefu, amuyerekeza oburhonyi bwâge anarhuma arhona omu masu g’omurhambo w’abashweke. 22 Olya murhambo w’empamikwa amulangîsa abandi bashweke bâli omu mpamikwa boshi na ngasi byakazâg’ijamwo, byakazâg’ijirwa naye. 23 Oyo murhambo w’empamikwa arhankadesire mpu ayobohera ebiri omu maboko ga Yozefu, bulya Nyamubâho âli haguma naye, anakazâg’irhuma abêrwa n’emikolo yâge yoshi.

Yozefu ahugûla ebilôrho by’abashwekwa

1 Enyuma z’aho omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo bya mwâmi w’e Mîsiri banacigayisa nnawabo, mwâmi w’e Mîsiri. 2 Faraoni agwarhwa n’oburhè bw’abo barhonyi bâge bombi: omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo. 3 Abashwekêsa emw’omurhambo w’abalanzi, mw’erya mpamikwa Yozefu âli ashwekìrwemwo. 4 Naye omurhambo w’abalanzi abarhumira Yozefu mpu akaz’ibakolera, bageza nsiku zirhali nyi mw’eyo mpamikwa. 5 Omurhambo w’amamvu n’olya w’ebiryo, kulya banali omu mpamikwa bombi, banacilôrha budufu buguma, ngasi muguma ecilôrho câge cinamuyêrekîre. 6 Sêzi erhi Yozefu aja omu bali, ashanga bombi bah burbe. 7 Adôsa balya barhambo ba Faraoni bâli bashwekere haguma naye omu mpamikwa ya nnawabo, erhi: «Kurhi oku mugwerhe obusù buzinzibire ene wâni?» 8 Bamubwîra, mpu: «Rhwakazir’ilôrha na ntâye wankarhuhugûlira eco cilôrho.» Yozefu ababwîra, erhi: «Nyamuzinda ye hugûla ebilôrho; ci nshambâliragi nani okwo.» 9 Omurhambo w’abarhânza aganirira Yozefu ecilôrho câge, erhi: «Omu cilôrho cani, nanacibona emburho y’omuzâbîbu embere zani, 10 ogwo muzâbîbu gwali gugwerhe mashami asharhu, gwashabuka, gwanayasa n’ebihadu by’ogwo muzâbîbu byakaz’ijakwo amalehe gayezire. 11 Akabêhe ka Faraoni kali omu nfune zani, narhôla galya malehe, nagakandira omu kabebe ka Faraoni, nadêkereza akabêhe omu maboko ga Faraoni.» 12 Yozefu amubwîra, erhi: «Yumvagya okwo kwo kuderha kurhi: Ago mashami asharhu g’omuzâbîbu gayerekîne nsiku isharhu. 13 Hacisigîre nsiku isharhu Faraoni akulîke, anakushubize omu mukolo gwâwe: washub’ikàdêkereza akabêhe ka Faraoni omu maboko gâge, nk’oku wanakazâg’ijira amango waciri murhambo w’amamvu. 14 Okaz’inkengêra amango wabona eryo iragi, onansengerere emwa Faraoni, antenze nani muli eyi nyumpa. 15 Bulya kushamula banshamulaga omu cihugo c’Abayahudi, ciru n’eno munda nayo, ntâco najizire cankarhuma nashwekwa.» 16 Omurhambo w’ebiryo àbona oku Yozefu anahûgwire bwinja eco cilôrho, naye anacimubwîra, erhi: «Nani kwo nalîôsire ntya: nal’imbarhwire birhiri bisharhu bya migati oku irhwe. 17 Omu cirhiri c’enyanya mwali erya migati Faraoni analya, cikwône ebinyunyi byakaz’ilya erya migati yali omu cirhiri oku irhwe lyani.» 18 Yozefu anacimushuza, erhi: «Yumvagya nâwe, okwo kuderha oku ebirhiri bisharhu zo nsiku isharhu. 19 Hacisigîre nsiku isharhu Faraoni akulîke, anakumanike oku murhi n’enyunyi zanalya enyama za kuli we.» 20 Oku lusiku lwa kasharhu lwo lwali lusiku lw’okukengeza okuburhwa kwa Faraoni, ajirira abambali boshi olusiku lukulu. Alîka omurhambo w’amamvu n’omurhambo w’ebiryo omu karhî k’abarhambo b’abalwi. 21 Omurhambo w’amamvu amushubiza omu cikono câge, akaz’ikâfumbika Faraoni akabehe kage. 22 Omurhambo mukulu w’ebiryo anacimanikwa nka kulya Yozefu anabahugûliraga. 23 Ci olya murhambo w’amamvu arhacikengêraga Yozefu, amuyibagira.

Ebilôrho bya Faraoni

1 Enyuma lya myâka ibirhi. Faraoni alôrha ayimanzire hofi n’olwîshi lwa Nili. 2 Abona mulya lwîshi mwanyonyôka nkafu nda nyinjija na ntwedu, zarhondêra zakerera omu cibingu. 3 Lâba oku zindi nkafu nda zamarhenga omu Nili, zikulikîre entanzi, zirhali nyinja z’okulolwakwo kabirhi, zinali mporhomporho, zàgend’ija aha burhambi bw’ezâbo, aha lwîshi lwa Nili. 4 Zirya nkafu mbimbi zirhankalolwakwo na mporho-mporho zanacirya zirya nkafu ntwedu na nyinjinja oku kubona. Aho Faraoni àsinsimuka, 5 ashub’ihunga, alôrha ecilôrho ca kabirhi: Ala oku mihuli nda eyimanzire oku karhi kaguma, mihuli minjinja na minenenè. 6 Yindi mihuli nda mityangulinguli enababusire n’empûsi y’emwenè nayo yayisha. 7 Erya mihuli egokombire, yamirangusa erya yal’irhunzire enayunjulirine. Kandi Faraoni àsinsimuka. Ala oku cali cilôrho eco. 8 Erhi buca sêzi. Faraoni ayumva omurhima gurhadêkeriri. Ahamagala abashonga n’abagula bâge b’omu Mîsiri boshi. Abaganirira ebyo bilôrho ci ntâye ciru n’omuguma wahashire okumuhugulira byo. 9 Oku bundi, omurhambo w’amamvu aja aho, abwîra Faraoni, erhi: «Nkola nashub’ikengêza ene amabî gani. 10 Faraoni ali akunirîre bambali bâge, anabahira, omu mpamikwa emwa omurhambo w’abaganda, niono n’omurhambo w’ebiryo 11 Rhwanacilôrhera budufu buguma, nie n’owirhu. Ci ebyo bilôrho birhâli byo biguma. 12 Omwo rhwali mwali mwana muguma muhebraniya, ali mwambali w’omurhambo w’abalâlizi. Rhwàmushambâlira ebilôrho birhu, arhuhugûlirabyo. 13 Byanacibà nk’oku anarhubwîraga: niono Faraoni anshubiza omu mukolo gwâni, naye owirhu amanikwa.» 14 Faraoni arhumiza mpu balêrhe Yozefu. Banacimurhenza duba duba omu mpamikwa. Amômwa , arhôla yindi yindi myambalo, aja emwa Faraoni. 15 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Nalôsire ecilôrho ci ntâye ohashir’icimpugûlira, ci nayumvîrhe bakuderha mpu erhi wankayumva ecilôrho erhi wanacihûgwire.» 16 Yozefu ashuza Faraoni amubwîra, erhi: «Ntali cici, cikwône Nyamuzinda yêne ye washuza Faraoni.» 17 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Omu cilôrho cani, nali nka nyimanzire oku burhambi bwa Nili. 18 Omu lwîshi mwanacinyonyôka nkafu nda nyinjinja na ntwedu, zarhondêra zakera omu cibingu. 19 Enyuma ly’aho, ala oku zindi nda zanyonyôka za mihorha, mbî-mbî zirhankalolwakwo kabirhi, zanali mporho-mporho; ntasag’ibona enkafu mbi nka zirya omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 20 Zirya nkafu mporho-mporho zamirangusa zirya nda ntanzi, zirya ntwedu. 21 Zablre zamazimirangusa na ntâye wankamariyire oku zazimizire, bulyala obubî bwazo burhanzi bwo zanayorhîne. Aho nasinsimuka. 22 Nashub’ibona ecindi cilôrho: Mihuli nda yanaciyâna oku karhi kaguma, yali minjinja enashomekîre. 23 Kandi kwayâna yindi nda egokombire enababusire n’empûsi y’emwenè. 24 Erya mihuli egokombire yamirangusa erya yâbo mihuli nda yali minja. Nashambâlira abashonga okwo ci ntâye wakumpugûlîre.» 25 Yozefu abwîra Faraoni, erhi: «Ecilòrho ca Faraoni cinali ciguma. Nyamuzinda anamanyisize Faraoni omuhigo alâlire okujira. 26 Ezo nkafu nda nyinja ziyerekîne myâka nda; n’emihuii nda minjinja nayo eyêrekîne myâka nda. Ciri cilôrho ciguma. 27 Enkafu nda mporho-mporho na mbî-mbî, zanyonyôkaga enyuma ly’ezâbo, ziyerekîne myâka nda kuguma n’eyo mihuli nda egokombire enababusire n’empûsi y’emwenè, kwo kuderha oku habâ myâka nda ya cizombo. 28 Kwo nshuba nabwîra Faraoni; Nyamuzinda anamanyisize Faraoni bici alâlire okujira: 29 Ala oku hâyisha myâka nda y’okubêrwa n’okuluza ebiryo omu cihugo coshi c’e Mîsiri. 30 Kandi hanakulikira myâka nda ya cizombo, banayibagira obwo buhirhi bwoshi omu Mîsiri, ishali lyanamalîra ecihugo. 31 Barhacimanye ciru erhi obuhirhi bwali omu cihugo; eco cizombo cinene cayisha omu cihugo cayiyibagiza, bulya cabâ cidârhi. 32 N’akaba eco cilôrho cayishìîre Faraoni kabirhi kuli kuderha oku Nyamuzinda bwenêne anàhizire ntyo, n’oku arharham’ikujire. 33 Kukwânîne Faraoni alonze omuntu ogwerhe oburhimanya n’amakengu, amujire murhambo omu cihugo c’e Mîsiri. 34 Faraoni ajire anayimanze abarhindisi omu cihugo, arhegeke entûlo y’ecihimbi ca kasharhu c’emburho zamasarûlwa omu cihugo ngasi mwâka muli eyo myâka y’obuhirhi. 35 Babîke ebirîbwa muli eyi myâka minja y’obuhirhi yayisha. Faraoni arhegeke balundike engano, n’omu ngasi lugo kwo nakwo, balundike ebirîbwa banabilange bwinja. 36 Ebyo biryo guligi muhako gw’ecihugo oku kulinga eyo myâka nda y’ecizombo yayisha omu cihugo c’e Mîsiri, na ntyo ecihugo cirhacife n’ecizombo.»

Yozefu ahabwa oburhegesi

37 Ako kanwa kàsîmîsa Faraoni bwenêne boshi n’abarhambo bâge. 38 Faraoni abwîra abambali, erhi: «Ka rhwankacibona owundi muntu olimwo omûka gwa Nyamuzinda aka oyu?» 39 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Nk’oku Nyamuzinda anakumanyisize ebi byoshi, nta wundi muntu ogwerhe oburhimanya n’amakengu oli okâwe. 40 Wekola warhegeka akarhwabwâmi n’olubaga lwâni lwoshi lwayumva irhegeko lyâwe, entebe y’obwâmi yone nkulushire.» 41 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Obwinage obwo oku namakuyimika murhambo omu cihugo ca Mîsiri coshi.» 42 Faraoni anacihogola olugondo lwali e kuboko kwâge oluhira ekuboko kwa Yozefu. Amuyambisa emishangi y’ecitâni, anamuyambisa omugufu gw’amasholo omu igosi. 43 Anacimushonesa oku ngâlè yâge yali ya kabirhi omu ngâlè zâge banaja bayâma embere zâge, mpu: «Mucîlange». Ntyo kwo Yozefu ayimisirwe omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 44 Obwo Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Niono nie Faraoni, orhali we nta wundi waderhaga mpu afunyûla okuboko erhi okugulu omu cihugo coshi c’e Mîsiri.» 45 Faraoni ayîrika Yozefu izîno lya Safunati-Panea, amuhà n’omukazi izîno lyâge ye Asinati mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. Yozefu akanya aja arhangula ecihugo c’e Mîsiri. 46 Yozefu ali agwerhe myâka makumi asharhu ago mango ajâga embere za Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri. Anacirhenga omu masu ga Faraoni aja agera omu cihugo c’e Mîsiri coshi. 47 Ecihugo càyêra bwinja bwenêne erya myâka nda y’obuhirhi. 48 Yozefu akaz’ilunda ebiryo muli eyo myâka nda y’obuhirhi omu cihugo c’e Mîsiri. Aja alunda omu ngasi lugo lwanakâbîka ebiryo by’omu mashwa galuli eburhambi. 49 Yozefu alunda engano, yaluga nka mushenyi gw’omu nyaja, ciru baleka okuganja erhi yamarhaluka ngasi lugero. 50 Embere omwâka murhanzi gw’ecizombo guyîshe erhi Yozefu akola agwerhe bagala babirhi baburhagwa na Asinati mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. 51 Enfula Yozefu ayiyirika izîno lya Menashè, bulya, gwarhi yêne: «Nyamuzinda ampîre okuyibagira amalibûko gani goshi n’omulala gwa larha gwoshi.» 52 Owa kabirhi amuyirika izîno lya Efrayimu, erhi: «Bulya Nyamuzinda ampêrîre iburha omu cihugo nâli narhindìbukira.» 53 Erhi erya myâka nda y’obuhirhi bwali e Mîsiri egera, 54 nayo erya myâka nda y’ecizombo yarhangira okuyisha nk’oku Yozefu anababwîraga. Ecizombo càzûka omu bihugo byoshi, ci kwône omu cihugo ca Mîsiri mwoshi, ebiryo mwo byàli. 55 Càzinda ecihugo c’e Mîsiri naco càrhangira okuyumva ishali n’olubaga lwalakira emunda Faraoni ali mpu aluhe eci lwalya. Obwo Faraoni anacibabwîra, erhi: «Muje emunda Yozefu ali, mujire nk’oku akanababwîra.» 56 Ishali lyâli lidârhabîre omu igulu lyoshi. Yozefu ahamûla enguli zalimwo engano zoshi aguliza Abanyamisiri engano; ci ishali nalyo lyanahangaza omu cihugo c’e Mîsiri. 57 Abantu bàkaz’irhenga omu bindi bihugo byoshi by’igulu bakâyisha e Mîsiri bal’igulira Yozefu engano bulya ishali lyali likalihire bwenêne omu igulu lyoshi.

Bene wabo Yozefu bamubugana e Mîsiri obwa burhanzi

1 Yakobo erhi àbona oku e Mîsiri eri engano y’okugula, abwîra abanabâge, erhi: «Cirhumire muli aho mwakàlolanakwo kwônene?» 2 Nayumvîrhe bambwîra oku e Mîsiri eri engano y’okukaguza. Bungulukiragi yo ninyu mujigula kuli eyo ngano y’eyo munda lyo rhulama rhulek’ifà. 3 Bakulu ba Yozefu ikumi banacibunguluka bakola baj’igula engano e Mîsiri. 4 Ci kwônene Binyamini, mulumuna wa Yozefu, Yakobo arhamurhumaga haguma n’abandi bulya akazâg’iderha, erhi: «Kurhakwânîni ajekwo obuhanya». 5 Bene Israheli banaciyisha omu kalundo k’abandi bakola bajag’igula nabo engano bulya ecizombo câli cidarhi bwenêne omu cihugo c’e Kanani. 6 Yozefu erhi agwerhe buhashe bunji omu cihugo, ye wakazâg’iguliza olubaga lwoshi engano. Bene wabo Yozefu bayisha, bafukamiriza embere zâge, obusù bwahwera oku idaho. 7 Yozefu erhi abona bakulu bâge, ayirukira abarhimanya, ci acijira nka muntu orhayimbanwa nabo, abadôsa n’obukali. Abadôsa, erhi: «Ngani mwarhenga?» Nabo banacishuza mpu: «Rhwarhenga omu cihugo c’e Kanani rhul’igula ebiryo». 8 Ntyo, Yozefu amanyirira bakulu bâge ci bôhe barhamumanyiriraga. 9 Yozefu akengêra birya bilôrho alôrhagaⁱ kuli bo anacibabwîra, erhi: «Mw’oyu muli ndolêrezi, muyishir’ihengûza ngahi ecihugo cirhu cankarhungânirwa.» 10 Banacilahira, mpu: «Nanga, nnahamwirhu. Bambali bâwe bayishaga mpu bagule ebiryo. 11 Rhweshi rhuli bagala ba mushamuka muguma, rhurhabesha, bambali bâwe zirhali ndolêrezi.» 12 Naye abashuza, erhi: «Nanga mul’ilola ngahi mwankarhungânira ecihugo.» 13 Bamushuza, mpu: «Bambali bâwe bali ikumi na babirhi, boshi balondana, boshi baburhwa n’îshe muguma, ayûbaka omu cihugo c’e Kanani: Omuziba gwirhu gwo gwasigire bo na larha, hali na muguma orhacihabà.» 14 Yozefu ashubiza ababwîra, erhi: «Nk’oku nanamubwîraga, muli ndolêrezi.» 15 Alagi eci mwanyerekamwo oku murhali zo: Ye ndahire Faraoni^j, mukarhenga hano n’oyo mulumuna winyu arhaciyisha! 16 Murhume muguma muli mwe agend’ilonza oyo mulumuna winyu; n’abandi basigala bashwekwa. Rhwayeshûla ebinwa binyu n’okwo kwammanyisa erhi okwo mudesire kwo kunali. N’akaba arhali ntyo, ye ndahire Faraoni, ntabe munali ndolêrezi»! 17 Abahugira boshi omu mpamikwa nsiku isharhu. 18 Erhi kugera nsiku isharhu, Yozefu ababwîra, erhi: «Alagi oku mwajira lyo mulama, bulya niono ndi muntu orhînya Nyamuzinda: 19 Akaba murhabêsha, mwene winyu muguma asigale hano omu mpamikwa; n’abandi bagende, bahêkere emilala yinyu engano elagirîrekwo. 20 Mugend’indêrhera oyo mulumuna winyu: na ntyo nanamanya erhi ebinwa binyu birahli bya bunywesi, na ntyo murhacife.» Bajira kulya. 21 Bàbwirana bone na bone, mpu: «Amabi rhwajiriraga mulumuna wirhu go garhudwîrhîre obu buhane, akazâg’ilaka erhi arhuhûna obwonjo, rhurhanamuyumvagya. Co cirhumire buno buhanya burhujakwo.» 22 Rubeni ababwîra, erhi: «Yagi, ka ntamubwîraga nti murhahîraga mukajirira omwana okubi? Murhananyumvagya, rhwono rhwadôsibwa omuko gwâge.» 23 Barhamanyaga oku Yozefu adwîrhe abayumva, bulya aha karhî kage nabo hâli omubwîriza. 24 Acîyegûla kulibo, aj’ilaka. Oku bundi ashubira emunda bali, abaderheza; abarhôlamwo Simoni, amushwekesa erhi banabona.

Bene Yakobo bàshubira e Kanani

25 Yozefu arhegeka mpu babumbe enshoho zâbo ngano, mpu banahire enfaranga za ngasi muguma,omu nshoho yâge, banabashanire olwiko lw’enjira. Babajirira ntyo. 26 Baheba erya ngano oku ndogomi zâbo bagenda. 27 Ci , erhi bahika aha bahandaga bwamayiraho, muguma muli bo ashanûla enshoho yâge mpu ahe endogomi yâge ebi yâlya, abona enfaranga zâge ziri omu munwa gw’enshoho yâge y’engano. 28 Anacibwîra bene wabo, erhi: «Bàngalulîre enfaranga, z’ezi omu nshoho y’engano!» Boshi barhemuka omurhima. Balolanakwo banageramwo omusisi, mpu: «Kwo kurhi oku Nyamuzinda arhujizire?» 29 Erhi bahika aha mw’îshe Yakobo omu cihugo c’e Kanani, bamuganîrira oku byabire kwoshi; baderha mpu: 30 «Omulume oli murbegesi w’ecihugo arhushambâzize n’obukali anarhulola nka ndolêrezi omu cihugo câbo». 31 Nirhu rhwamushuza, nti: «Rhurhabêsha, arhali kwo rhuyishire nka ndolêrezi. 32 Rhuli ikumi na babirhi rhulondana, larha ali muguma, muguma muli rhwe arhacihabà, n’omurho yesigire bo na larha, omu cihugo ca e Kanani.» 33 Oyo mulume orhegesire ecihugo arhubwizire, erhi: «Eci namanyirakwo oku murhabêsha, ceci: Muleke mwene winyu muguma eno mwâni, murhôle engano emilala yinyu elagirirekwo munagende. 34 Muj’indêrhera oyo mulumuna winyu murho, n’aho nanamanya oku murhabêsha. Obwo nanamugalulira mwene winyu na ntyo mwanahash’ikashundira mw’ecino cihugo.» 35 Erhi bashanûla enshoho zâbo, ala oku omu nshoho ya ngasi muguma mwali ehifuku byâge hy’enfaranga. 36 Ishe Yakobo abashuza, erhi: «Mwamanyusagya abana mushâna! Yozefu arhacihaba, Simoni arhàcihali, na Binyamini oyula mukolaga mpu murhôle! N’okwo kwoshi nie kurhindibuzîze.» 37 Rubeni anacibwîra îshe, erhi: «Onayirhe bagala bâni bombi akaba ntakugaluliriye. Omuhire omu maboko gani, nakugalulira ye.» 38 Yakobo ashuza, erhi: «Nanga, omwana wâni arhayandagale haguma ninyu, mukulu wâge afire, akola asigire yêne. Erhi ankajira oku abâ omwo njira yinyu, mwanarhuma emvi zani zayandagalira ekuzimu n’omungo.»

Bene Yakobo bàagenda na Benyamini e Mîsiri

1 Ishali lyaciri likali bwenêne omu cihugo, 2 n’erhi bayusa bâlya erya ngano barhenzagya e Mîsiri, îshe ababwîra, erhi: «Shubiragi yo mugend’irhugulira biryo bisungunu.» 3 Yuda amushuza, erhi: «Olya mulume ayosire arhuhanirîze, erhi: «Murhahike omu masu gani, akabà mulumuna winyu arhali na ninyu.» 4 Kuziga erhi wankayemera mpu rhugende rhweshi na mulumuna wirhu lyone rhwankayandagala rhuj’ikugulira ebiryo. 5 Ci akaba orhayemiri mpu ajeyo, nirhu rhurhankayija; bulya oyo mulume arhurhonzire, erhi: «Murhahike omu masu gani akaba mulumuna winyu arhayishiri haguma ninyu.» 6 Israheli aderha, erhi: «Kurhi oku mwandibuzize nieki, carhumaga mubwîra oyo mulume oku mucigwerhe mulumuna winyu?». 7 Banacishuza, mpu: «Oyo muntu akazâg’irhudôsa binji binji kuli rhwe n’oku mulala gwirhu, nk’omu kurhudôsa, erhi: «Ka ho sho acibà? Erhi ka mucigwerhe mulumuna winyu?» Rhwanakazimushuza kuli ago madôso goshi. Ka rhwankamanyire oku kwo arhubwîra, erhi: «Mulêrhe mulumuna winyu?». 8 Oku bundi Yuda abwîra îshe Israheli, erhi: «Leka omwana ayîshe rhugende rhweshi. Leka rhugende, rhurhôle enjira yirhu lyo rhucira rhulek’ifà, rhwe na nâwe n’engabo zirhu. 9 Niono ncîbarhuzize ye, akajira oku abà nie wadôsa. Akaba ntakugaluliri ye, akaba ntamushubizizi omu malanga gâwe, onanjire mwisi embere zâwe ensiku zoshi. 10 Bulya nka rhurhalegereraga ntya rhinga rhwamagaluka kabirhi!» 11 Oku bundi îshe Israheli ababwîra, erhi: «Akaba ntyo, alagi oku mwajira: Mushane ecishêgo ca ngasi binja binabà muno cihugo, muhêkere oyôla mulume lube lwo luhembo mumudwîrhîre. Mugavu musungunu, bûci busungunu, nshangi nsungunu, nshisho nsungunu n’obukù. 12 Mushub’irhôla ezindi nfaranga, muhêke n’enfaranga mwashangaga bahizire omu kanwa k’enshoho zinyu z’engano: nkaba kwâli kuyibagira. 13 Rhôlagi mulumuna winyu mugende, mushubire emunda oyo mulume ali. 14 Nnâmahanga amujire murhone emw’oyo mulume, anamuleke mugalukane owinyu haguma na Benyamini. Niono, akaba kuherwa naherwa n’abana, mulekage nnamperwe!»

Okubuganana aha mwa Yozefu

15 Abalume banacirhôla lulya luhembo, n’ensaranga marhu abirhi abirhi haguma na Benyamini, balikûla, bayandagalira e Mîsiri, baja embere za Yozefu. 16 Erhi Yozefu ababona bali boshi na Binyamini, abwîra ecibwindi câge, erhi: «Ohêke abo bantu omu nyumpa, obâge cintu ciguma onacirheganye bulya aba bantu balya haguma nani hano mûshi aha izûba-karhî.» 17 Nyamulume ajira nk’oku Yozefu anamurhegekaga, anacihêka balya bantu omu nyumpa ya Yozefu. 18 Bayumva obwôba bw’okubona babahêka emwa Yozefu, baderha, mpu: «Zirya nfaranga zâli zigalusire olundi lusiku omu nshoho zirhu zo zamarhuma barhuhêka eyi. Balonza okuyîsh’irhugorha, barhugwarhe, banarhuhêke buja rhwe na endogomi zirhu.» 19 Bayegêra cirya cibwindi ca Yozefu, bamubwirira aha luso lw’enyumpa, mpu: 20 «Orhubabalire waliha, rhukola rhurhanzir’ija eno bundi, erhi rhul’igula ebiryo, 21 omu njira y’okushubira emwirhu erhi rhuhika aha rhwâli rhwalâla, rhwashanûla enshoho zirhu rhwabugana enfaranga za ngasi muguma ziri aha munwa gw’enshoho yâge, zâli zirya nfaranga zirhu zonene omubale n’obuzirbu bwazo, zo zino rhukola rhugalukine. 22 Rhudwîrhe n’ezindi nfaranga z’okugula ebiryo. Rhurhamanyiri ndi wajâga ayômeka enfaranga zirhu omu mizigo yirhu.» 23 Abashuza erhi: «Murhûle murhayobohaga! Nyamuzinda winyu, Nyamuzinda wa sho ye wamuhiriraga obuhirhi omu nshoho z’engano. Ensaranga zinyu bazimpîre». Anaciyisha abadwîrhîre Simoni. 24 Olya murhumisi erhi aba amabahisa omu nyumpa ya Yozefu, abahêreza amîshi, nabo banacîkalaba amagulu; n’endogomi zâbo azihêreza obwasi. 25 Barheganya entûlo yâbo y’omunkwa erhi banadwîrhe balinga oku Yozefu ayisha muli ogwo mûshi. Bâli bamamanyisibwa oku ho bayikulira aho. 26 Erhi Yozefu ahika aha mwâge, bamuhêkera entûlo bâli badwîrhe. Bafukamiriza bahwera oku idaho embere zâge. 27 Abalamusa bwinja, anabadosa, erhi: «Olya sho w’omushosi mwambwîraga ka naye azibuhire? Ka ho acibà?» 28 Bamushuza mpu: «Mwambali wâwe Larha azibuhire; ho acibà». Bayunama bafukamiriza. 29 Yozefu ayinamula amasu, abona Binyamini, ye mulumuna oburhwa na nnina; aderha, erhi: «Ka ye mulumuna winyu mwambwîraga oyu?» Ashubiza ederha erhi: «Nyamuzinda akugishe mwana wâni!». 30 Oku bundi Yozefu ahuluka duba-duba omu kubona omulumuna, ecifufu camugwârha, ayumva emirenge yamuyisha omu masu: aja omu mwâge, aj’ilakiramwo. 31 Erhi aba amageza amîshi ebusu, ahuluka, acihangâna, ayôrha nka ntako abîre, arhegeka, erhi: «Lerhagi ebiryo.» 32 Bamuhirira ebiryo hago hago, na bene wabo nabo babahirira ebiryo hago hago n’Abanyamisiri balîra haguma naye, nabo babahirira hago hago; bulya Abanyamisiri barhankalira haguma n’Abayahudi: kwanabà kuhemuka emw’Abanyamisiri. 33 Batamala embere zâge, kurhondêrera oku nfulà nk’oku ecikono câge c’obunya-nfula cinahûnyire; n’omurho kulusha abandi kulya amaburhwa gâbo ganali; boshi bakâlolanakwo banazânwa. 34 Aderha obwo mpu babahêkerekwo birya biryo byali omu cisha câge, mpu banababegere olukengwa, Benyamini yehe mpu bamubegere karhanu kalushire aka ababo. Banywêra haguma banasîma bwenêne.

Akabêhe ka Yozefu omu nshoho ya Benyamini

1 Yozefu ahà ecibwindi câge eri irhegeko, erhi: «Enshoho z’aba bantu ogend’izibumba biryo nk’oku bankanahash’ibarhula, ogal’ihira enfaranga za ngasi muguma omu kanwa k’enshoho yâge. 2 Oyîsh’ihira kalya kabêhe kâni k’amarhale omu munwa gw’enshoho y’omurho obalimwo, ohiremwo enfaranga z’engano yâge.» Omurhindisi anacijira nk’oku Yozefu anamubwirga. 3 Sêzi erhi bucânûla balika balya bantu haguma n’endogomi zâbo. 4 Bâli bamarhenga omu lugo ci kwônene barhali bacihika kulî; Yozefu àrhuma omurhindisi wâge, erhi: «Yimuka oshimbûlire balya bantu, na hano obahikakwo, obabwire, erhi: «Kurhi mwagalulaga amabî oku minja mwajirîrwe? 5 K’arhali ko kabêhe nnawirhu anyweramwo, ko analagulirakwo? Kubi okwo mwajizire.» 6 Abahikakwo, ababwîra birya binwa. 7 Bamushuza, mpu: «Cirhumire nnahamwirhu ederha ntyo? Ntanzi là erhi bambali bâwe bankajira ecijiro ca bene eco! 8 Sinza enfaranga rhwashimanaga omu minwa y’enshoho zirhu, rhwakugalulîrezo kurhenga emwirhu Kanani, kurhi rhwankazimbirage omu nyumpa ya nnahamwinyu abe nfaranga erhi gabe masholo? 9 Ekarhî ka bambali bâwe, oyu wankanasiimana kwo ako kabêhe anafe, na nirhu rhwenene rhunabe bajâ ba nnawinyu.» 10 Anacibashuza, erhi: «Neci, binabâge nk’okwo mudesire! Oyu bankanashimana adwîrhe ako kabêhe, anabe mujâ wâni; ci abandi bôhe banacigendera.» 11 Ngasi muguma ahonyeza enshoho yâge y’engano oku idaho, ngasi muguma anacishanûla enshoho yâge. 12 Afûkula kugwarhira oku nfula kuhika oku muziba gwâbo, n’akabêhe kayishibonekana omu nshoho ya Benyamini. 13 Banacisharhula enyambalo yâbo ngasi muguma ashub’ibarhuza endogomi yâge, bashubira omu lugo. 14 Yuda na bene wabo baja aha mwa Yozefu, babandana acihali, bafukamiriza embere zâge bahwera oku idaho. 15 Yozefu ababwîra, erhi: «Byo bici ebi mwankolîre? Ka murhamanyiri oku omuntu oli akâni ayishi oku balêba?» 16 Yuda ashuza, erhi: «Bici rhwacibwîra nnawirhu? Kurhi rhwaciderhaga? Kurhi rhwankaciyêra? Nyamuzinda ayêrekîne obubî bwa bambali bâwe. Lola, rhukola bajâ ba nnawirhu rhweshi oku rhunali n’oyu bashangaga akabêhe omu nfune.» 17 Abashuza, erhi: «Ntanzi erhi nankajira ntyo! Olya muntu banashimanagakwo akabêhe, ye wanabâ mujâ wâni, mwehe mushubire n’omurhûla emunda sho ali.»

Amasambo ga Yuda

18 Oku bundi Yuda amuyegêra, erhi: «Yagirwa mâshi, oleke omurhumisi wâwe aderhere akanwa omu marhiwiri ga nnawirhu, orhanabêraga omurbumisi wâwe burhe bulya kwo onali nka Faraoni. 19 Nnawirhu adôsize bambali bâge bulya, erhi: «Ka mucijira sho. Ka mucigwerhe ommulonzire?» 20 Nirhu rhwashuza nnawirhu, nti: «Rhucigwerhe larha w’omushosi n’omuziba gwirhu gwaburhiragwa e bushosi; oyu gwalondaga afire, ye baburhagwa na nnina muguma, n’îshe arhahimwa kumurhonya. 21 Wabwîra bambali bâwe obwo, erhi: «Mumundêrhere, amasu gani gamulole kwo». 22 Rhwashuza nnawirhu, nti: «Omwana ntako arhenge kuli îshe, erhi ankamurhenga kwo, îshe anafà.» 23 Wanacibwîra bambali bâwe, erhi: «Akaba mulumuna winyu arhabungulusiri haguma ninyu, murhayimange omu masu gani. 24 Erhi rhuyinamukira emwa mwambali wâwe yeligi larha, rhwamuganirira ebinwa bya nnawirhu. 25 Kandi erhi larha arhubwîra, erhi: «Kanyi mushub’igend’igula biryo bisungunu;» 26 rhwashuza, nti: «Rhurhankahash’iyandagala. Ci kwône akaba rhwagenda rhweshi na mulumuna wirhu, lyoki rhwankabunguluka, bulya ntako rhubone obusù bw’olya mulume rhurhanali rhweshi na mulumuna wirhu.» 27 Mwambali wâwe, yerigi larha arhushuza, erhi: «Mumanyire oku mukanie amburhire bana babirhi bone: 28 Muguma acîgendîre, naderha nti kulîbwa alîbirwe n’eciryanyi; kuhika buno ntasag’îmushisha omu isu. 29 Erhi mwankashub’intôla oyu wundi, naye erhi ankajira oku abà,mwanarhuma ezi mvi zani zaja ekuzimu n’omungo munji.» 30 Bunola nkashubiraga emwa mwambali wâwe, yerigi larha, ntanadwirhi omwana, oyu omurhima gwâge gwacîshwekîrekwo, 31 hano abona omwana arhali haguma nirhu, kufà anafà, n’ago mango erhi bambali bâwe bamarhuma emvi za mwambali wâwe, yerigi larha, zaja ekuzimu n’oburhe bunji. 32 Na kandi, mwambali wâwe acîbarhuzize olw’oyu mwana, omu masu ga larha, amango naderhaga nti akaba ntamugalwiri emunda oli onanjire mwisi ensiku zoshi.» 33 Olekage yagirwa mwambali wâwe ayorhe mujâ wa nnawirhu, oyu mwana omuleke arhereme haguma na bakulu bâge. 35 Kurhi nankasôkera emunda larha ali wâni n’omwana arhayishiri haguma nani? Nanga ntalonza mbone obuhanya bwarhogera larha!»

Yozefu acimanyisa kuli bene wabo

1 Lero Yozefu ayabirwa n’okurhenza emirenge embere z’aba bâli halya boshi; anaciyâma, erhi: «Muhuluse abandiho boshi.» Na ntyo ntâye wacimuliho erhi Yozefu acimanyisa emunda bakulu bâge bali. 2 Ayâma n’izu linene erhi alaka, Abanyamisiri balinda bayumva, n’iburha lya Faraoni lyakuyumva. 3 Yozefu abwîra bakulu bâge, erhi: «Nie Yozefu! Ka ho larha acibà?» Bene wabo bayabirwa n’okumushuza bulya bamarhemuka embere zâge. 4 Obwo, Yozefu abwîra bene wabo, erhi: «Nyegêri.» Bamuyegêra. Ababwîra, erhi: «Nie Yozefu olya mulumuna winyu mwaguzagya mpu bamuhêke e Mîsiri. 5 Ci kwônene mumanyâge murbacibâga burhe murhanacikalihiranaga mpu okwenge mwangulizagya ab’eno munda. Kulonza okufumya obuzîne bwinyu kwarhumaga Nyamuzinda antuma mpu mmushokolere. 6 Bulya, sinzi oku ekola myâka ibirhi eno kurhenga ishali lijîre omu cihugo, hacisigire na yindi irhanu abantu barhahinga barhanasârûla . 7 Nyamuzinda antumire mmunshokolere lyo obûko bwinyu bulemera muno cihugo n’okuyishiciza akalamo kinyu kulya kwankanaderhwa. 8 Ntyo arhacirigi mwe mwantumaga eno munda ci Nyamuzinda; anyimisire mpu mbe îshe wa Faraoni, mwimangizi w’enyumpa yâge yoshi na murhambo w’ecihugo c’e Mîsiri coshi. 9 Mukanyagye musôkere emunda larha ali, mumubwire, mpu: «Mugala wâwe Yosefu adesire, erhi: «Nyamuzinda anyimisire murhambo w’e Mîsiri yoshi; obungulukire eno munda ndi buzira kulegerera. 10 Wayûbaka omu cihugo ca Gosheni, wabêra aha burhambi bwâni mwe na bagala bâwe, na binjikulu bâwe, ebibuzi byâwe n’enkafu zawe na ngasi ebi ogwerhe byoshi. 11 Eyo munda nakaz’ikushundira, bulya hacisigîre yindi myâka irhanu ya cizombo, na ntyo orhacilake buligo, oli we, oli enyumpa yâwe, na ngasi hyâwe hyoshi.» 12 Mucîbwinîre n’amasu ginyu, mulumuna wâni Benyamini naye abwîne oku kanwa kani kadwîrhe kamuderheza. 13 Muganîrire larha irenge ngwerhe omu Mîsiri lyoshi, n’ebi mwabwîne byoshi munatwe duba, muyandagalane larha eno munda.» 14 Oku bundi acikweba omu igosi lya mulumuna wâge Benyamini, alaka, naye Benyamini alakira oku igosi lyâge. 15 Anunugurha bene wabo boshi, alaka anadwîrhe abahôbera; bene wabo barhondêra bamushambâza.

Faraoni ahamagala omulala gwa Yakobo

16 Omwanzi gwahika omu bwâmi bwa Faraoni, mpu bene wabo Yozefu bayishire: Faraoni n’abarhambo bâge basîma bwenêne. 17 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Obwire bene winyu, erhi: Oku mwajira kw’oku: Mushanire ebihêsi binyu, mukanye muje e Kanani. 18 Murhôle sho n’emilala yinyu, muyîshe eno munda ndi. Nammuyûbasa ahinja ha cino cihugo ca Mîsiri munalye oku mashushi g’ecihugo. 19 Woyo obahe eri irhegeko, erhi kwo mwajira ntya: Muyanke engâlè muno cihugo c’e Mîsiri, mulerhemwo abana binyu na bakinywe, murhôle na sho, muyîshe^k. 20 Murhabâga burhe bw’ebi mwasiga, bulya ngasi hinja hinali omu cihugo c’e Mîsiri, byaba hinyu.»

Bene Yakobo baj’ilerha îshe e Kanani

21 Bene Israheli banajira kulya; Yozefu abahà engâlè nk’oku Faraoni anarhegekaga, abaha n’olwiko lw’enjira. 22 Aja abaha ngasi muguma omushangi gw’olusiku lukulu, Benyamini yehe amuha magana asharhu ga sikeli^l za nfaranga, bamuha na mishangi irhanu ya lusiku lukulu. 23 Kwo n’okwo, arhumira ise ndogomi ikumi, bazihêsa oku ngasi hinja hinabà e Mîsiri, na ndogomi nkazi ikumi zihesîbwe engano, omugati n’olwîko omushosi acîyikira omu njira. 24 Oku bundi asêzera bene wabo, nabo balikûla, erhi amanarhang’ibabwîra, erhi: «Murhalongôleraga omu njira.» 25 Banacirhenga e Mîsiri obwo, bayinamukira omu cihugo c’e Kanani emw’îshe Yakobo. 26 Bamubwîra, mpu: «Yozefu ho aciba, ciru ye warhambula ecihugo c’e Mîsiri coshi.» Omurhima gwâge gwayôrha guhangalîre, bulya arhabayemeraga. 27 Ci kwoki erhi bayus’imubwîra ebinwa Yozefu aderhaga byoshi, n’erhi abona zirya ngâlè Yozefu arhumaga mpu zij’imulêrha, omurhima gw’îshe wabo Yakobo gwarhwangûkwa. 28 Israheli aderha, erhi: «Nta kundi! Kwisi mugala wâni Yozefu ho acibà! Naj’imulolakwo embere nfè».

Yakobo n’omulala gwâge gwoshi bàja e Mîsiri

1 Israheli agendana ngasi ebi anali agwerhe byoshi. Erhi ahika e Bersheba arherekêra Nyamuzinda w’îshe Izaki. 2 Nyamuzinda abwîra Israheli omu bilôrho by’obudufu, erhi: «Yakobo! Yakobo!» Naye, erhi: «Ho ndi hano.» 3 Nyamuzinda ashubiriza, erhi: «Nie Nyamuzinda, nie Nyamuzinda wa sho. Orhayobohaga okuyandagalira e Mîsiri, bulya nakujira ishanja linene eyo munda. 4 Niehe nayandagalira e Mîsiri haguma nâwe. Na kandi, nie nanakurhenzayo nkuyinamukane, na Yozefu ye wakubisha.» 5 Yakobo arhenga e Bersheba obwo, bene Israheli bashonêsa îshe Yakobo, bakâbo n’abana babo muli zirya ngâlè Faraoni ali arhumire mpu zibarhôle. 6 Bahêka n’amasò gâbo na ngasi byâbo bàli bakola bagwerhe omu cihugo c’e Kanani, bayisha e Mîsiri. Yakobo haguma n’omulala gwâge gwoshi, 7 abagala na bagala b’abagala, abâli na bâli b’abagala, iburha lyâge lyoshi aligendana e Mîsiri.

Omulala gwa Yakobo gwajàga e Mîsiri

8 Alaga amazîno g’abo bene Israheli bajàga e Mîsiri: Yakobo boshi n’abagala: Enfula ya Yakobo, Rubeni. 9 Bagala ba Rubeni: Henoki, Palu, Hezroni na Karmi. 10 Bene Simoni: Yemweli, Yamini, Ohadi, Yakini na Sohari, na Saulu waburhagwa n’omukazi mukanani. 11 Bene Levi: Gershoni, Kehati na Merari. 12 Bene Yuda: Eri, Onani, Sela, Feresi na Zera; ci kwônene Heri na Onani bali erhi bàfirire e Kanani. Bene Peresi: bàli Hesroni na Hamuli. 13 Bene Isakari: Tola, Puwa, Yashubu na Shimuroni. 14 Bene Zabuloni: Sêredi, Eloni na Yahaleli. 15 Bo bene Yakobo abo, bo Lea amuburhiraga aha Padani Aramu kuhirakwo n’omwali Dina. Boshi haguma, bagala n’abâli, bâli bantu makumi asharhu na basharhu. 16 Bene Gadi: Sefoni, Hagi, Shuni, Esiboni, Eri, Arodi na Areli. 17 Bene Aseri: Yimuna, Yishwa, Yishwi, Beria na mwali wabo Serah. Bene Beria bali: Heberi na Malkieli. 18 Bo bene Zilfa abo; olya Labani ahàga omwali Leya ; aburhira Yakobo abo bana: bantu ikumi na ndarhu lyoshi. 19 Bene Rasheli muka Yakobo: Yozefu na Benyamini. 20 E Mîsiri, Yozefu aburhirayo Menashè na Efrayimu kuli Asinati, mwali wa Potifari, mudâhwa wa Oni. 21 Bene Benyamini: Bela, Bekeri, Asibeli, Gera, Naamani, Ekî, Roshi, Mupimi, Hupimu na Aredi. 22 Bo bana Rasheli aburhîre Yakobo abo; boshi haguma bali bantu ikumi na bani. 23 Bene Dani: Hushimi. 24 Bene Nefutali: Yasieli, Guni, Yeseri, na Shilemi. 25 Bo bene Bilaha abo, olya Labani ahàga omwali Rasheli; bo bana aburhîre Yakobo, boshi haguma bali bantu nda. 26 Abantu bàjire e Mîsiri haguma na Yakobo, balya barhenga omu nda yâge yêne, buzira kuganja baka abagala, boshi haguma bah bantu makumi gali ndarhu na ndarhu. 27 Abana ba Yozefu baburhiragwa e Mîsiri bàli babirhi. Abantu b’omulala gwa Yakobo bayishire e Mîsiri boshi haguma bah bantu makumi gali nda.

Yozefu ayankirira omulala gwâge

28 Israheli arhuma Yuda mpu abe ashokola aje emwa Yozefu, amubwire amushange e Gosheni. Bahika omu cihugo c’e Gosheni. 29 Yozefu ashwekera ebibêsi oku ngâlè yâge, ayishoneramwo, mpu aje e Gosheni aj’iyankirira îshe Israheli. Erhi anaja omu masu gâge ntya, acikweba omu igosi lyâge, alaka kasanzi karhali kanyi erhi anamuhôbîre. 30 Israheli abwîra Yozefu, erhi: «Lero nankajâga nafà obu namabona obusù bwâwe, namanashanga ocibamwo omûka.» 31 Yozefu anacibwîra bakulu bâge n’omulala gw’îshe, erhi: «Nkola nasôka mmanyise Faraoni oku nnamubwire, nti: «Balya bakulu bâni n’omulala gwa larha bàbâga omu cihugo c’e Kanani bamantindakwo.» 32 Abo bantu babà bakafè, barhahimwa kushîbirira ebintu byâbo. Bayishire badwîrhe enkafu n’ebibuzi byâbo; na ngasi hyâbo hyoshi.» 33 Na ninyu, hano Faraoni amuhamagala n’okumudôsa, erhi: «Mukolo muci mukola? 34 Mwanamushuza mpu: «Waliha, bambali bâwe barharhenga oku bintu byâbo, kurhenga eburho bwâbo kuhika buno, rhwono kwo rhuyôrhera ntyo kurhengera kuli balarha.» Ntyo, mwanahash’iyûbaka omu cihugo ca Gosheni, bulya Abanyamisiri barhabona oku bangere.

Yozefu agend’ilamukiza bene wabo emwa Faraoni

1 Yozefu akanyagya obwo aj’ilamukiza bene wabo emwa Faraoni, erhi: «Larha na bene wirhu bamayisha, barhenga omu cihugo c’e Kanani, badwîrhe enkafu n’ebibuzi byâbo, na ngasi byâbo bajira, bâbo bahanzire omucihugo ca Gosheni.» 2 Ali amarhôla bantu barhanu ba muli bene wabo, agend’ibalangûla Faraoni; 3 Faraoni abadôsa, erhi: «Mukolo muci mukola?» Bashuza Faraoni, mpu: «Yagirwa, rhwono bambali bâwe, rhuyôrha rhubà bakafè, rhwono, n’ababusi birhu ko bâli.» 4 Babwîra Faraoni obwo, mpu: «Rhuyishir’ibêra mwo cino cihugo bulya e Kanani rhwâli, ebibuzi bya bambali bâwe birbacigwerhe lwabûko: ecizombo cikalihireyo bwenêne.» 5 Faraoni abwîra Yozefu, erhi: «Sho na bene winyu bayishirage emunda oli. 6 Ecihugo ca Mîsiri eci embere zâwe: oyubase sho na bene winyu halya onabwîne hali hinja omu cihugo. Bayûbake e Gosheni n’okabona balimwo abantu bankahasha, onabajire babe bangere b’amasò gani nago.» 7 Yozefu ageza îshe Yakobo, amulamukiza emwa Faraoni. Yakobo ahâna omusingo emunda Faraoni ali. 8 Faraoni adôsa Yakobo, erhi: «Emyâka y’amaburhwa gâwe yankabâga nk’inga obu?» 9 Yakobo ashuza Faraoni, erhi: «Emyâka nashinzire ndwîrhe nagendagenda, eri igana na makumi asharhu. Eri myofi eri na buhanya. Erhacihika oku ya balarha amango bakazâg’igendagenda.» 10 Yakobo ashub’ilamusa Faraoni, anamusengeruka. 11 Yozefu ayubasa îshe na bene wabo, abayêreka ishwa omu cihugo c’e Mîsiri, lwo lwali luhande lununu omu cihugo coshi, omu ca Ramusesi, kwo Faraoni anali arhegesire. 12 Yozefu akaz’ihà îshe omugayi, akaz’iguhà na bakulu bâge n’ab’omu nyumpa y’îshe, boshi nk’oku banali n’abana babo.

Oburhegesi bwa Yozefu amango g’ecizombo

13 Omugati gwali gubulikîne omu cihugo coshi, erhi kudârhabala kw’ecizombo kurhuma. Ecihugo ca Mîsiri n’eca Kanani, byàshalika byàrhalusa. 14 Yozefu àyomeka ngasi lufaranga lwânali omucihugo ca Mîsiri n’omu ca Kanani, akaz’iguza engano, nabo banayîsh’imugulira. Ezo nsaranga akaziz’ilunda omu bwâmi bwa Faraoni. 15 Erhi enfaranga zihwa omu cihugo ca Mîsiri n’omu ca Kanani, Abanya misiri boshi baja emunda Yozefu ali mpu: «Orhuhè omugati, kurhi rhwankafîraga omu masu gâwe? Enfaranga zarhuhwerîre.» 16 Yozefu ababwîra, erhi: «Mulêrhe amasò ginyu, namuhînganira, mmuhè omugati ninyu mumpè amasò ginyu obwo murhacigwerhi nsaranga.» 17 Bakaz’ilerha amasò gâbo emunda Yozefu ali, naye akaz’ibahà omugati, kukolaga kubahînganira amasò g’ebiterusi, ag’ebibuzi, ag’enkafu n’ag’endogomi. Mw’ogo mwâka abalîsa omugati akaz’iguhîngana amasò gâbo. 18 Omwâka gwacîkonya, ogwakulikiraga, bakanya baja emunda Yozefu ali, mpu: Rhurhankakufulika nnahamwirhu oku enfaranga zarhuhwerire, n’amasò gakola gali ga nnawirhu. Harhacisigiri ecindi rhwankaha nnawirhu aha nyuma z’eno mibiri yirhu n’amashwa girhu. 19 Cankarhuma rhufîra omu masu gâwe rhwono n’amashwa girhu? Orhugule mugati rhwe n’amashwa girhu; rhucîbêre bajà ba Faraoni rhwe n’amashwa girhu. Orbuhè n’emburho rhwarhwera lyo rhulama rhulek’ifà, lyo n’amashwa girhu garhag’ibà bwerûle.» 20 Ntyo kwo Yozefu afulukizagya Faraoni amashwa g’Abanyamisiri goshi, kulya kuba ngasi Munyamisiri âli amamuguliza ishwa lyâge erhi eco cizombo cirhuma, na ntyo ecihugo coshi càshuba ishwa lya Faraoni. 21 Abantu nabo, abahindula bajà kurhenga oku cikwi ca Mîsiri kuhika oku cindi. 22 Mashwa g’abadâhwa gone arhagulaga bulya abadâhwa bakazâg’ihâbwa na Faraoni omwanya gwâbo, banakaz’ilamira oku mwanya Faraoni akazâg’ibahà; co carhumire bôhe barhaguza amashwa gâbo. 23 Yozefu abwîra olubaga, erhi: «Namuguzirage bulya mwoyo n’amashwa ginyu, mukola muli bantu ba Faraoni.» Erhi: «Alagi, emburho eyi mujag’irhwera ago mashwa. 24 Hano muyêza mwanakaz’ihà Faraoni cigabi ciguma ca karhanu na ninyu muyôrhane ebindi bigabi bini, byo byarhengakwo emburho yaja omu ishwa, kurhenge n’ebiryo mwalya na bene winyu n’abana binyu.» 25 Baderha, mpu: «Warhucizize, kufà rhwali rhwafà: owabona rhubona obwonjo omu masu ga nnawirhu, rhwanayemera rhubè baja ba Faraoni.» 26 Okwo, Yozefu akujira irhegeko n’eryo irhegeko liciba omu cihugo ca Mîsiri kuhika ene: ecigabi ca karhanu Faraoni cirhûlwa^m.

Yakobo asiga emilagi

27 Bene Israheli bàbêra e Mîsiri omu ishwa ly’e Gosheni, barhôlamwo agâbo mashwa, baburhana bayololoka bwenêne. 28 Yakobo ashinga myâka ikumi na nda omu cihugo c’e Mîsiri, n’emyâka y’akalamo ka Yakobo, liri igana na makumi ani na nda. 29 Erhi ensiku z’okufà kwa Israheli zibà zikola ziri hofi, ahamagala omugala Yozefu, amubwîra erhi: «Akaba ntonyire emunda oli, nkuhûnyire ohire okuboko kwâwe oku cibunu cani, okândola bwinja onakaz’inyumva: orhambishaga eno Mîsiri. 30 Amango nabà nkola ngwîshîre na balarha, onantenze e Mîsiri oj’imbisha omu nshinda yâboⁿ.» Yozefu anacishuza, erhi: «Najira okwo onahûnyire.» 31 Yakobo ederha erhi: «Ocîgashe là». Acîgasha omu masu gâge. Oku bundi Israheli ayunamira oku mushego gw’encingo yâge.

Yakobo ayankirira bene Yozefu bombi omu mulala gwâge anabagisha

1 Enyuma z’aho, bàbwîra Yozefu mpu: «Lola oku sho alwazire!» Yozefu arhôla abagala bombi, Menashè na Efrayimu, bagenda boshi. 2 Banacimanyisa Yakobo, mpu: «Lola, mugala wâwe Yozefu oyo ayishire emunda oli.» Israheli acihangâna, abwarhala oku ncingo. 3 Yakobo abwîra Yozefu, erhi: «Nyamuzinda-Ogala-Byoshi ambonekîre aha Luzu omu cihugo ca Kanani angisha. 4 Anambwîra, erhi: Najira oyololoke, nakuluza, nakujira ohinduke mwandu gwa mashanja, eci cihugo nacihà iburha lyâwe enyuma zawe cibe câbo ensiku zoshi.» 5 Aba bana bâwe baburhiragwa e Mîsiri embere nyîshe aha burhambi bwâwe, bakola bana bâni: Efrayimu na Menashè bakola b’omu bana bâni aka Rubeni na Simoni. 6 Ci abana wàburhaga enyuma z’abo, babà bâwe; bakaz’iderhwa amazîno ga bakulu babo bunya-kashambala. 7 Amango narhengaga e Padani, nalengana, nyoko Rasheli afìra omu cihugo c’e Kanani, erhi rhunaciri omu njira, rhucisigazize lugendo lusungunu rhuhike aha Efrata; ho nanamubishire aho oku njira, yo erigi e Betelehemu eyo. 8 Israheli abona abana ba Yozefu bombi adôsa, erhi: «Bahi aba?» 9 Naye omugala, erhi: «Bo bana Nyamuzinda ampîre eno munda abo.» Ishe ashuza erhi: «Obanderhere mbagishe.» 10 Amasu ga Israheli gâli gakola garhamire n’obushosi, arhacibonaga. Yozefu anacibashegeza hali ye, naye abanûnugurha anabahôbera . 11 Israheli anacibwîra Yozefu, erhi: «Ntàli mmanyire oku nacibona obusù bwâwe, ci lolaga oku Nyamuzinda amanyêreka ciru n’iburha lyâwe.» 12 Yozefu abayegûla abarhenza aha madwi g’îshe, anafukama ayunama, amalanga gahuma oku idaho. 13 Yozefu abagwârha bombi: Efrayimu omu kulyo kwâge, mpu lyo aja ebwa kumosho kwa Israheli na Menashè omu kumosho kwâge, mpu lyo aja ebwa kulyo kwa Israheli, anabashegeza hali ye. 14 Israheli alambûla okuboko kwâge kulyo, akuhira oku irhwe lya Efrayimu ye wali murho n’okuboko kwâge kumosho oku irhwe lya Menashè, omu kurhahêkanya amaboko, ebwa kuba Menashè ye wali nfula. 15 Erhi àkola àgisha Yozefu amubwîra, erhi: «Nyamuzinda, ababusi bâni Abrahamu na Izaki bakazâg’ilambagira embere zâge, ye Nyamuzinda onyabula kurhenga mbà ho kuhika ene, 16 Malahika wandikùzagya muli ngasi mabi, agishe aba bana. Izîno lyani n’izîno lya balarha Abrahamu na Izaki libalamiremwo, baluge banayololoke hano igulu.» 17 Yozefu abona oku îshe ahebire okuboko kwâge kulyo oku irhwe lya Efrayimu, agaya, agwârha okuboko kw’îshe akurhenza kuli Efrayimu akudekereza oku irhwe lya Menashè. 18 Yozefu abwîra îshe, erhi: «Arhali ntyo, larha, bulya oyu ye mukulu, ohebe okuboko kwâwe kulyo oku irhwe lyâge.» 19 Cikwône îshe alahira ederha, erhi: «Mmanyire mwana wâni, mmanyire, naye àbà ishanja, naye aluga, cikwône mulumuna wâge ye wabà n’obuhashe bunene kumulusha, n’iburha lyâge lyabà mwandu gwa mashanja.» 20 Olwo lusiku abagisha ntya: «Mwoyo mwe Bene Israheli bakaz’igisha omu kuderha izìno linyu, mpu: «Nyamuzinda akujire aka Efrayimu na Menashè.» Abà Efrayimu ye aheba embere za Menashè. 21 Oku bundi Israheli abwîra Yozefu, erhi: «Lola oku nkola naiing’icîfîra. Cikwône Nyamuzinda âyôrha ali haguma ninyu, anamushubize omu cihugo ca bashakulûza binyu. 22 Niono, nkuhîre Sikemi mwanya gurhalusire ebya bakulu bâwe, gwo nanyagaga Abaamoriti n’engôrho zâbo haguma n’omuherho gwâni. »

Yakobo agisha abagala oku banali ikumi na babirhi

1 Yakobo ahamagala abagala ababwîra, erhi: «Muje haguma mmubwire ebyamuyishira omu nsiku zàyisha. 2 Bene Yakobo, muje haguma, muyumvirhize. 3 Rubeni w’e nfula yani, we misi yani we mburho ntanzi y’obugâbo bwâni, we lunjwire-ifêka, we lunjwire-buhashe; 4 lunjwire-luka w’amîshi, orharhîmukwe, bulya washonîre oku ncingo ya sho, wahemwire encingo yani erhi oyishonera kwo! 5 Simoni na Levi bali baguma balondana, emishîgi yâbo bayihisize oku bushwinjiro. 6 Omurhima gwâni gurhahîraga gukaja omu ihano lyâbo, bulya bàyisire abantu omu burho bwâbo n’omu bukunizi bwâbo, barhungula empanzi. 7 Bukahera obukunizi bwâbo, bulya bwarhalusire olugero, bukahera obudârhi bwâbo, bulya bwabîre bwa bumînya. Nabagabanya muli Yakobo, nabashandabanya muli Israheli. 8 Nawe Yuda, bene winyu banakukuze; okuboko kwâwe kugwarhîre abanzi bâwe aha igosi, bagala ba sho banayuname embere zâwe. 9 Yuda^o ali ntale nto, wamayinamuka warhenga oku nsimba, mwana wâni! Ashurhamire, agwîshira nka ntale, nka ntale nkazi: ndi wankaciyizûsa? 10 Ishungwe lirhakarhenga omu mwa Yuda , n’akarhi k’oburhegesi karhakarhenga omu magulu gâge, kuhika nnako ayîshe; ye amashanja goshi ganayumve. 11 Ashwekîre endogomi yâge oku muzâbîbu, n’akanina k’endogomi yâge oku ishami ly’omuzâbîbu. 12 Amasu gâge gadukwire n’idivayi^p, n’amino gâge gayeruhire n’amarhà. 13 Zabuloni ayubasire oku burhambi bw’enyanja, hala amârho gasîka; lubibi na Sidomu. 14 Isakari, ye ndogomi ndârhi, egwîshîre omu karhî k’ecôgo. 15 Abwîne oku okuluhûka kubà kwinja, n’oku ecihugo ciba cinunu; omugongo gwâge agurhezire omuzigo, ahindusire mujà wa kubarhula emicimba. 16 Dani ye katwa-manja k’olubaga lwâge, nka ngasi ishanja ly’Israheli. 17 Dani abè njoka elingira oku njira, abè mpiri eri omu njira, ekâlumira ebiterusi oku cisenyi, omulwî oyitamirekwo anakumbe lugali. 18 Bucire bwâwe ncîkubagire yagirwa Nyamubâho. 19 Gadi, ba-rhûla-rhugabe bamushokôla naye abashokôla anabarhulubire oku kansisira. 20 Asheri, omugati gwâge kushushagira gushushagira, yeyikuza mwâmi. 21 Nefutali, ye kashafu kabidu, ko kaburha banji na binja. 22 Yozefu, ye mulandirà gwa muzâbîbu guyâna bwenêne, mulandirà murhwere aha iriba, amashami gâgwo garhalusire olukuta. 23 Emandabisonga zamulibuzize, zamulasha zanamuyishakwo. 24 Ci omuherho gwâge, gurhahuligana, amaboko gâge, gabangaduke, oku buhashe bw’Ogala-byoshi wa Yakobo, oku burhabâle bwa lungere, Kabuye k’Israheli. 25 Oku buhashe bwa Nyamuzinda wa sho, yêne akurhabâle, oku buhashe bw’Ogala byoshi, yêne akugishire. Emigisho y’emalunga enyanya, omugisho gw’omu nyenga y’ekuzimu, emigisho y’enda n’ey’ibêre, 26 migisho ya sho elushire emigisho y’omu ntôndo za mira, kuhika aha bwinja bw’entôndo z’ensiku n’amango, esimikire oku irhwe lya Yozefu, oku malanga g’omuluzi wa bene wabo. 27 Benyamini ali cihazi oshamula, sêzi ashanshanyule omunyama gwâge, bijingo agabe omunyago.» 28 Yo milala ikumi n’ibirhi eyo; kwo îshe ababwizire ntyôla erhi akola abagisha. Aha ngasi muguma omugisho gumukwânîne.

Okufà kwa Yakobo

29 Oku bundi àbahà eri irhegeko, erhi: «Nkola naj’ishanga bene wirhu; mumbîshe aha burhambi bwa balarha omu lukunda luli omu ishwa lya Efroni-Muhititi, 30 omu lukunda lw’ishwa lya Makipela aba ishiriza lya Mambri, omu cihugo ca Kanani: liryala Abrahamu aguliraga Efroni Muhititi, mpu lubè luvumbu lwâge. 31 Mwo babishire Abrahamu bo na mukâge Sara; aho ho babishire Izaki bo na mukâge Rebeka, nani mwo nabishire Leya. 32 Ishwa haguma n’olukunda luli muli ryo, babiguliraga bene Heti.» 33 Erhi Yakobo ayus’ihà abagala ago mahano, ashubiza amagulu gâge oku ncingo, arhenga mwo omûka , bamuhira kuli b’îshe.

Okubishwa kwa Yakoba

1 Yozefu acikweba oku mugogo gw’îshe, akaz’ilaka anamunûnugurha. 2 Oku bundi arhegeka abafumu bakazâg’imukolera mpu bashîge îshe omugavu^q. Abafumu bagwîra bashîga Israheli. 3 Bajira ogwo mukolo nsiku makumi ani, bulya zo nsiku banakolesa ezo nka bashîga omugavu. Abanyamisiri bàmulakira nsiku makumi gali nda. 4 Erhi ezo nsiku z’emishîbo zihwa, Yozefu àganîrira ntya omu bwâmi bwa Faraoni, erhi: «Akaba muli bîra bâni, mumpikize ebi binwa omu marhwiri ga Faraoni: 5 Larha andahirize ambwîra, erhi: Lola oku nkola nafà; wambisha omu nshinda nahumbisagya omu cihugo ca Kanani. Nalonza okuja eyo munda; ngend’ibisha yo larha nangaluke.» 6 Faraoni ashuza, erhi: «Osôke ogend’ibisha sho nk’oku anakulahirizagya. 7 Yozefu asôka agend’ibisha îshe. Bagenda haguma naye: abarhambo ba Faraoni boshi, abarhonyi b’omu bwâmi, n’abagula b’omu cihugo ca Mîsiri boshi 8 n’ab’omu mulala gwa Yozefu boshi, bakulu bâge n’ab’omu mulala gw’îshe; barhasigaga e Gosheni abarhali abana barho, ebintu binyinyi n’ebinenene. 9 Basôka haguma naye, engâlè n’abêrekeza bazihêka, gwâli muzinzi gurhali munyi. 10 Erhi bahika aha Goren-Ha-Atadi, ishiriza lya Yordani, babanda endûlù yashakanyà, Yozefu ashub’ishîba îshe nsiku nda. 11 Abanyakanani erhi babona eyo mishibo aha Goren-Ha-Atadi baderha, mpu: «Loli okushîba kunene kw’Abanyamisiri». Co cirhuma baderha aho mpu bo Abeli-Misirayimu, aho bantu babà aha ishiriza lya Yordani. 12 Abagala bamujirira nk’oku anali abarhegesire. 13 Bamuhèka omu cihugo ca Kanani, bagend’imubisha omu lukunda lw’ishwa lya Makipela, Abrahamu aguliraga Efroni-Muhititi, mpu lube luvumbu lwâge, aha ishiriza lya Mambri. 14 Erhi bayusa okubisha îshe, Yozefu anacishubira e Mîsiri, boshi na bakulu bâge, na ngasi bandi banalibabalusize ebwa kuj’ibisha îshe.

Ensiku nzinda za Yozefu 15 Bene wabo Yozefu, erhi babona îshe amafà, baderha, mpu: «Erhi Yozefu akarhukolera nka bashombanyi bâge, akanarhugalulira amabî nk’oku rhwanmujiriraga kubî?» 16 Banacirhuma abagend’ibwîra Yozefu, erhi: «Sho asizire akanwa embere afe, adera, erhi: 17 Kwo mwabwîra Yozefu ntya, erhi: Mâshi, obabalire bene winyu obubî bwâbo, n’ecâha câbo, bulya kuligo bakukolîre. Bunola nkolaga nkuhûnyire, obabalire obubî bwa bambali ba Nyamuzinda wa sho». Yozefu avugumula emirenge erhi ayumva ebinwa bamubwîraga. 18 Bene wabo bone bayisha, bacîrhimba aha magulu gâge, erhi: «Rhwono! Rhuli bajà bâwe.» 19 Yozefu abashuza, erhi: «Mâshi, murhayobohaga, ka niono nankacibira ahâli ha Nyamuzinda? 20 Mwàli mulonzize okunjirira amabî, Nyamuzinda yehe alonza okurhenzamwo aminja, mpu lyo oku kwamayisha ene kubà mpu anafungire omûka gw’olubaga lurhali lunyi. 21 Kuziga murhaciyobohaga cici, nàmulera bwinja mweshi n’abana binyu.» Abarhûliriza anababwîra akanwa kabagwa oku murhima. 22 Ntyo Yozefu abêra e Mîsiri obwo, ye n’omulala gw’îshe. Alama myâka igana n’ikumi. 23 Yozefu abwîne abinjikulûza b’emwa Efrayimu n’abana ba Makiri, mwene Menashè; oku madwi ga Yozefu bàburhirwe! 24 Yozefu abwîra bene wabo, erhi: «Niono nkola nafà, ci kwône Nyamuzinda amurhandûla, amusôsa murhenge muli cino cihugo, muje muli cirya cihugo alaganyagya oku aha Abrahamu, Izaki na Yakobo». 25 Yozefu alahiriza bene Israheli, erhi: «Amango Nyamuzinda amurhandûla, munasokane amavuha gâni kurhenga eno.» 26 Yozefu afà erhi akola agwerhe myâka igana n’ikumi. Bamushîga omugavu banamuhira omu isanduku e Mîsiri.

^a1.1 : Banahindule: «Aha murhondêro erhi Nyamuzinda alema amalunga n’igulu. lgulu lyaha li… » Ci omu cihebraniya badesire oku «Mango maguma aha murhondêro… » Co cirhumire rhwabula obulangalire kw’eyi mpîndulo. Empîndulo nkubagirwa eri eyi ehindwîre akanwa oku kandi: «Mango maguma aha murhondêro erhi Nyamuzinda alema amalunga n’igulu… » Omwandisi alonzize okurhuhugûlira obuhashe bwa Nyamuzinda bw’okulema igulu … » Ci kwone ecinwa ashambiremwo, cimanyisize omurhondêro gw’amalunga n’igulu buzira igwarhiro (Rhulole muli 2 Mak 7, 28; Hb 11,3), bulya omu cihabraniya olwo luderho luli «omurhondêro». Luli lwa kurheganya obufulûle bw’obushinganyanya erhi Nnaluderho (Rhulole omu Lul 8, 22-31; Yn 1, 1-3). – Igulu erhi liri lya cimpinangè cirhagwerhi nda na mugongo, linali hûmu: Omwandisi alonzize okurhuhugûlira obworhere bw’igulu embere lilemwe: harhàli kalamo (Rhulole Yer 4, 23; Eze 34, 11), omwizimya erhi guhundikire emanga.

^b1.2 Omûka gwa Nyakasane gwo gulamya (Rhulole Murh 6.3) n’ebiremwa byoshi (Lui 104,30). – Omwandisi w’eci citabu c’omurhondêro ayumvirhe obuhashe bw’oluderho lwa Nyamuzinda omu kulema igulu. Nyamuzinda alema ìgulu omu luderho. E Misiri n’e Babiloni kurhenga mîra oluderho lwakàg’ihugûla obulonza bwa birya biremwa bakâg’iharâmya. Omu Bibliya, oluderho lwarhanzir’imanyîkana nka Kanwa k’Ow’enyanya, Kanwa karhalusire ebyahira n’ehyahirûka (Lul 29). Kandi, oluderho lwabà go galya marhegeko ikumi: Irhegeko lifulûle erhi «Tora» (Lush 30, 11-14). Olwo Luderho lwayishimanyisa ohuhashe bwa Nyamuzinda omu igulu (Eze 40-55 ci bwenêne 40, 8; 55,11), lwamanyisa oku obushinganyanya bw’Ow’enyanya buli omu mashanja goshi (Mig 1-9) na buzinda bwaho, omu Myanzi y’Akalembe yayandikagwa na Mutagatifu Yowane, Nnaluderho acijira muntu lyo ayerekana kurhi Nyamuzinda acihânyire kuli rhwe.

^c1.3 Obulangashane bwo Nyamuzinda arhanzir’ilema (Rhulole Lui 104,2). Omu Bibliya (obwo burhali bulangashane bwa kunyenyûza kwone, ci bulangashane bwa kalamo; bulangashane bwa bushagaluke… (Eze 9, 1; 60, 11-20; Yn 8, 12).

^d1.5 Amango aga mandiko gayandikagwa erhi ensiku ziciganjwa kurhondêrera bijingo.

^e1.6 Abantu ba mîra bakag’imanya mpu Ecirêre càli nka nsahâni ngali eberûla igulu n’amîshi. Ntyo bakàmanya oku igulu lyo libà eno idako n’ebitù n’amîshi bibà emalunga.

^f1.16 Abapangani bakàg’iharâmya ebimole by’emalunga n’obwo binali biremwa nk’ebindi.

^g1.22 Omu mandiko mimâna (Bibliya), omugisho gwa Nyamuzinda gurhabà gwa makwânane ga kalamo k’iroho lyone; gunayôlolole omuntu, gumushobôze akalamo n’iburha nkana.

^h1.28 Nyamuzinda ahebire omuntu bano igulu, amuhà oburhegesi bw’ebiremwa byoshi, lyo omuntu abikolesa oku makwânane gâge. Na ntyo, akolere Nyamuzinda omu akalamo kâge koshi.

ⁱ2.1 lzûba, omwêzi, enyenyêzi na ngasi byoshì bibà emalunga.

^j2.2 Olusiku lwa kalinda: haligi ahandi bahindula mpu lwali lwa kalindarhu lyo balek’ìcikêbwa mpu nkaha hali omukolo gwabire olwa Sabato. Olwa Sabato lwàli luzira, nta kuhuma kabishi (Rhulole 1°) Omu Lub 23,12; Lush 5, 12-15: lwo lusiku lw’omugobe omuntu agwâsirwe okuhûmûkamwo; 2°) Omu Lub 20, 8-11: olusiku lwa kalinda, olwa Sabato, lwo lwashwinjaga okulema; 3°) Omu Lub 31, 12-17: Nyakasance alagâna n’olubaga lwâge; Hb 4, 1-11: Omuntu agwâsirwe okuhûmûka olusiku lwa kalinda nk’oku Nyakasane ahûmûkaga olwo lusiku erhi ayus’okulema).

^k2.4 Omwandisi mwimâna arhushambâlire kurhi omuntu murhanzi aburhagwa. Lyo arhuhugulira eyo myanzi, akolesa engani z’abantu ba mîra. Enyigîrizo barhuhire ziri z’ezi: Nyamuzinda erhi alema omuntu amuhà omûka n’omubiri. Abaheba omu ishwa ly’amasîma. Abahà oburhegesi oku nsimba zoshi. Abajira babirhi, omukazi n’omulume lyo basîmana n’okurhabâlana omu cinyabuguma amango g’akalamo kabo.

^l2.7 : Amufûhira omûka: kwo kuderha oku omûka gw’omuntu gurhenga emwa Nyamuzinda yenene.

^m2.8 Kurhali kwa bulagirire okulongereza ecihugo eryo ishwa ly’Edeni lyabàgamwo. Kwo kude rha oku eryo ishwa ly’amasîma, limanyisize obworhere nkana Adamu na Eva bàlimwo embere bagomere Nnâmahanga n’ecaha c’ecisiki.

ⁿ2.9 Omurhi gw’okumanya aminja n’amabi, luli lwiganyo lw’ecâha. Kwo kuderha oku ojira ecâha, abà ayôsire amanyire aminja n’amabi. Anabe arhacilonzizi okushimba enjira za Nnâmahanga. Ecâha bubà bucîbone. Ojira ecâha agomera Nnâmahanga n’okulonza okubà nka Ye. Analahire okuyumva Nnâmahanga wamulemaga.

^o2.17 Olusiku wagulyakwo, ho na halya wanafà. Omuntu omu bìdaka arhengaga mwo anagaluke nka kula ngasi ciremwa coshi ca hano igulu cagaluke omu idaho. Ci kwone omuntu ankafulumusire olwo lufù nk’arhagomeraga Nnâmahanga. Omuntu yene anacirhege olufù omu kurhayumva kwâge (Rhulole omu Murh 3, 19).

^p2.24 Olya muntu ayâkuzagya n’omwishingo, erhi: «Oyu ye kavuha karhengaga omo mavuha gâni, ye munyafu gw’oku minyafu yâni» bulya amabona mûkage. Omwandisi amanyisize kurhi omulume ashwira mukâge, na kurhi omûkazi ashwira iba; balame haguma omu cinyabugumà. Embere za Nyamuzinda, omulume n’omûkazi bayumânana bulya bali ba nkomokà nguma. Nyamuzinda amujirira omurhabâzi omushushire.

^q3.1 Eyo njoka luli lwiganyo lw’olya mushombanyi Shetani, olya warhebaga ababusi birhu barhanzi erhi bajira ecâha. Shetani ashomba Nnâmahanga, nirhu rhwene kushomba arhushomba. Alonza rhweshi arhuheze mpu ly’irhondo rhurhatamalaga oku ntebe y’obwâmi bwa Nyamuzinda, erya ntebe ahezagya erhi agomera Nnâmahanga.

^r3.7 Babona oku bali bashugunu; ecâha c’ecisiki cirhàli câha ca bugonyi. Càli câha ca bucîbone bw’omuntu embere za Nnâmahanga; okucîbona bushugunu kuli kumanya oku barhaligzerhe ntêra yakuhima amashumi g’owabarhebaga.

^s3.9 Ayakuza omulume; Nyakasane anayishe nka muciranuzi amango g’olubanja. Anadôse oyâzire, anamuyereke oku ahabire na buzinda bw’aho anamuhe oluhembo akwânine. Ntyo rhuyumvirhe oku Nyamuzinda kushibirira ashibirira eciremwa câge, arhanalikirira wâge.

^t3.15 Nyakasane alaganyize abantu oku abayôkola, abakûle omu njira y’ecâha. Ciru akaba Shetani ahimaga omulume n’omûkazi, arhahime iburha lyâbo. Nyakasane Nyamuzinda abwira wanjoka, erhi: «Nahira enshombo akarhî k’iburha lyâwe n’ely’omûkazi». Omuguma wayish’ihima shetani, ye Mucunguzi. Ayish’ikûla abambali omu bujà bw’ecâha.

^u3.16 Eco câha ababusi birhu barhanzi bàjiraga, càrhulerhire nyamanjà w’obuhane: rhwàheza enshôkano z’omu Paradizo; abantu bàrhondêra okufa (Murh 3,3), barhondêra okuyumva amagene mabî g’omubiri (Murh 3,7), barhondêra okubona amalumwa amango g’okuburha n’omu mikolo.

^v3.21 Eci cijiro ciyêrekine kurhi Nyakasane abêra abàmugomire olukogo. Omuntu wal’ìkola ayambala ebyasi, Nyakasane amuyambika oluhù lw’ensimba.

^w4.4 Entûlo ya Abeli; olole Hb 11,4.

^x5.5 Rhurhamanyiri bwinjinja omubale gw’emyâka y’arnaburhwa ga bashakulûza birhu barhanzi. Rhurhankamay’itwikanula erhi eyo myâka badesire balamire yo n’eyo. Hali amango erhi eri myâka ya kalamo ka ngasi mulala; kwo kuderha myâka y’abo bantu kuhebakwo n’eya binjikulu bâbo. Eyo myâka yâbo erhuyêresire oku gwanali mugisho gwa Nyamuzinda, yaja yanyiha erhi byâha byâbo birhumire.

^y6.2 «Bene Nyamuzinda» (omu kushimba Lul 29, 1; 89, 7; Ayu 1, 6; 2,1; 38,7) banahash’ibà birya biremwa abapagani bakag’iharâmya. Hali n’amango Abami nabo, bakàg’iderhwa «bene Nyamuzinda» (Rhulole muli 2 Sam 7, 14; Lul 2,7; 89, 27). Na binjikulu ba Seti nabo bacidesirwe «bene Nyamuzinda» na bene Kayini bakaz’iderhwa «bene abantu». Abatwi b’emanja bangasi ishanja badesirwe bene Nyamuzinda bulya balibajira omukolo gwa Nyamuzinda: okutza emanja, co cirhumire bahunyirwe okuba bashinganyanya, lola Olulanga lwa 81(82).

^z6.3 Ogu mulongo gurhulàngwire oku omuntu guba muhiri, n’omubiri gubà muzamba. Obuzibu n’akalamo k’omubiri birhengerera emwa Mûka gwa Nyakasane (Rhulole omu Murh 2,7). Abâmi bakag’ihâbwa Mûka, kwago kwago amango bashigwa amavurha (1 Sam 10,6.10; 11,6; 16,13). Ago mango, «Mûka» anabashobôze emisi y’okurhegeka n’ey’okucîranula (Rhulole muli Lui 72, 1; End 4,2; Iz 11, 4-5).

^a6.7 Nyakasane aciganya, kwo na kuguma omu 1 Sam 15, 11. Obubi bw’omuntu bwarhuma abihira Nyakasane. Obwo bubî bwarhengera omu kubona omuntu alemirwe ntagengwa. Kandi oku kuyêrekîne oku Nyamuzinda analolereze obworhere bwa bene omuntu, ci okwo kurhankarhuma abalikirira. Arhankarhuhemukira, arhanatwa omu kanwa kâge. Ci omanyage oku olu luli luderho lwa bantu olu bahugwire mw’ebi binwa. Omu kuderha n’obwalagale bwoshi, Nyakasane arhankaciganya erhi ayumve omungo. Kwàli kulonza okumanyisa oku ebijiro by’abantu byali bigalugalu omu masu ga Nyakasane.

^b8.4 Ararati eri ntondo y’omu Aziya, omu cihugo ca Mezopotamiya (Mwa zino nsiku cikola cihugo ca Iraki).

^c8.7 Omu kushimba engani z’abantu b’e Babiloni, binyunyi bisharhu birhàshwekagwa: hungwe (ecihungu), engûkù n’ehiremberembe.

^d8.21 Omurhirna ye muntu. Irala lyage liyerekana ecimuli e murhima. Omu murhima mwo murhenga engerêrezo nyinja n’embî. Enderho, emihigo n’ebijiro… byoshi birhengerera omu murhima. Nyamubâho ayishi ngasi murhima bwinjinja (1 Sam 16,7; Lui 17,3; 44, 22; Yer 11, 20). Obworhere bwinja n’obushibirizi bw’Akanwa ka Nnâmahanga burhengerera omu murhima (Lul 51,12,19; Yer 4,4+; 31,31-33+; Eze 36,26). Omuntu alongeza Nyamuzinda omu murhima gwâge (Lush 4,29; Lul 105,3; 119,2.10), amu rhege okurhwiri (1Bam 3,9; Burh 3,29; Hoz 2,16; Lush 30,14), amukolere (1Sam 12,20.24), amukuze (Lul 111,1), amuzigire (Lush 6,5); omurhima mwirhohye, nkana na mucêse gwo mu rhima gurhajira bulyâlya embere za Nyamuzinda n’embere z’abantu (Ef 1,18). 9,4: Rhulole omu Lev 17,11-14; Lush 12,23.

^e9.4 Rhulole omu Lev 17,11-14; Lush 12,23. Omu ngeso w’abayahudi, omwaba bakagigubulaga, bulya owagulya gwo cimanyîso c’obuzîne, erhi amajisa Nnâmahanga ohâna obuzîne mashigwe

^f9.21 Nuhu arhalonzagya n’obwalagale mpu alaluke. Kuhika aho, arhal’icimanya oku idivayi lyanalalusa. Endalwe y’eryo idivayi yarhuma ayôrha bushugunu amango goshi ali iro omu ihêma lyâge.

^g10.6 Khamu, kandi erhi HAM ye enfarasè yahindwire CHAM, kwo kurhenga ecinza Chamites.

^h11.9 Babeli luli luderho lurhenzire omu lulimi lw’ecihabraniya. Kwo kuderha: ishâbâbè, kavango. Abantu barhaciyumvanyagya, bucîbone bwâbo burhumire. Ciru na kuhika ene abantu barhayumvanya n’obwo rhwabwîne obucunguzi muli Yezu Kristu.

ⁱ12.3 Muli Abramu, abantu b’amashanja goshi bâgishwa na Nnâmahanga, bulya Omucunguzi àbusirwe omu ishanja lyâge (Murh 3,15). Obuyemere bwa Abramu: rhulole muli Rm 4; Gl 3,8.

^j12.13 Abramu anywerha lyo balek’imuyirha. Sara àli mwali wabo, bali b’ishe muguma ci nnina arhali muguma (Murh 20, 12). Bwo bwa kabiri obu Abrahamu abona oku ab’emahanga nabo banarhinye Nnâmahanga , lola Murh 20 na 21; arhangirheba Abimeleki, kandi Faraoni oyu; bohe bulya barhiyire Nyamuzinda banywerhûla Abrahamu oku burhabale erhi obuhane, Nyamuzinda abahaga

^k12.15 Faraoni: izino ly’omwâmi w’e Misiri, kandi erhi cikono câge.

^l13.1 Nêgebu ciri cihugo ciri olunda lw’idako, emukondwè lya Kanani.

^m13.10 Sodomo na Gomora: Rhulole omu Murh 10, 19; 18, 16.

ⁿ14.18 kuli Melkisedeki: rhulole muli Hb 7; Lul 110.

^o15.6 : Abramu abà n’obulanglire kuli Nyakasane. Obuyemêre bwa Abramu bubonekîre omu kuyumva Nyakasane (Murh 22; Hb 11, 8-10; 17-19; Gl 3, 6-9; Rm 4, 18-21). Ciru ayemêra oku ahâna omwana wâge Izaki nterekêro. Nnâmahanga alonzagya oku murhangula na hano aba amabona okurhumika kwa Abrahamu, amukule omu ngeso z’abapagani barherekêra abana oku bazimu bâbo; Nnâmahanga ye mwikubagirwa yewanayishirhucungula omu kuhâna omugala Yezu (Murh 22 na Yn 3, 16). Obuyemere buzira bijiro kugumba bugumba. Abemêzi bayish’ibà bimâna erhi bworhere n’ebijiro byâbo birhumire (Yk 2, 14-26). Omu Ndagâno ya mîra omulêbi Izaya arhubwîzire oku bwenêne Nyakasane alâba obuyemêre bw’olubaga lwâge (Iz 7, 9; 28, 16; 30, 15).

^p16.2 J’emunda omuja-kazi wâni ali: lrhegeko ly’abantu balamaga e Mezopotamiya lyàlilidesire oku amango mûka omuntu ali ngumba, anahash’imuhà omuja-kazi wâge baburhe bo naye. Akaba bashakulûza birhu barhanzi bal’iyemêrirwe na Nyamuzinda okurhôla omûkazi wa kabirhi erhi wa kasharhu, Mwami Yezu erhi ayisha en’igulu, ashwinja ebyo binwa: Arhuhanza. Aderha oku Nyamuzinda arhalemaga okwo. Ci alemire mulume muguma, anamuhà mûkazi muguma (Lola Mt 19, 3-9).

^q16.11 Yishma’ El, : Ismaheli: Kwo kuderha «Nyamuzinda kuyumva ayumva». Shâma’ omu cihebraniya kuli kuderha «kuyumva», El kuli kuderha, «Nyamuzinda ».

^r17.15 : Sara: kwo kuderha «Mugoli, Muluzinyere».

^s18.19 «Obushinganyanya» buli bworhere bwinja, oburhegesi bwa mwâmi Daudi bwali buyima ngirekwo (2 Sam 8, 15; Iz 9, 6… )

^t18.23 Aga madôso (18, 23-32) ga Abrahamu gàli ga kulonza okuciza Sodoma. Erhi bankashâbire olugo lwa Sodomo, bàli baherêrekeza omushinganyanya haguma n’enkola-maligo.

^u19.3 Ogu mugati gurhalimwo lwango gudesirwe obwa burhanzirhanzi, gwacish’iderhwa amango g’olubungo na Basaka (Lub 12) n’ag’ishega lizinda.

^v19.30 Muli eyi milongo 19, 30-36, omu kulonza okufungira omulala gwâbo mpu gulek’iherêrekera, bâli ba Loti bayumaguza bwenêne: balonza okukûla ishe kw’ihurha.

^w19.37 Izino Mowabu kwo kuderha: «Mishi g’îshe», mîshi omu kulonza okuderha emhurho y’omulume.

^x19.38 : Ben-Ami kwo kuderha «Mwene Olubaga lwâni» nkaba kuli kuderha «mwene omubusi wani» bulya omubusi amuburhaga oku mwali.

^y20.17 Eyi milongo 17-18: rhwanayumva oku omu bihugo by’ebushoshokero bw’izûba bya mîra, abantu bayishigi oku Nyamuzinda yene yerhuhà akalamo, yerhuhà n’iburha; anahasha n’okuzanganya (Rhulole omu Murh 30, 2).

^z22.1 Nyamuzinda arhangula Abrahamu: Obuyemêre bwa Abramu bubonekîre omu kuyumva Nyakasane (Murh 22; Hb 11, 8-10; 17-19; GI 3, 6-9; Rm 4, 18-21). Ciru ayemêra oku ahâna omwana wâge Izaki nterekêro. Nnâmahanga alonzagya oku murhangula na hano aba amabona okurhumika kwa Abrahamu, amukule omu ngeso z’abapagani barherekêra abana oku bazimu bâbo; Nnâmahanga ye mwikubagirwa yewanayishirhucungula omu kuhâna omugala Yezu (Murh 22 na Yn 3, 16). Obuyemere buzira bijiro kugumba bugumba. Abemêzi bayish’ibà bimâna erhi bworhere n’ebijiro byâbo birhumire (Yk 2, 14-26). Omu Ndagâno ya mîra omulêbi Izaya arhubwîzire oku bwenêne Nyakasane alâba obuyemêre bw’olubaga lwâge (Iz 7, 9; 28, 16; 30, 15). 22,1: Eyi nshambàlo ehanzize okuhàna abana nka nterekêro (okwo kwakâg’ijirwa omu Israheli), ci erhuyeresire obuyemere bw’abrahamu kuli Nnâmahanga. Nyamuzinda amurhangula, amuhûma mpu amuhe ngasi ebi arhonya kulusha. Abrahamu arharhindiraga, ayumva Nnâmahanga embere amanye kurhi arheganyize. Abrahamu ali lwiganyo lw’omushinganyanya oyumva Nyamuzinda, buyemêre buyemêre bwage burhumire (Burh 44, 19-21; Burh 10,5; Hb 11, 17; Yk 2, 21). Enterekêro ya Izaki luli lwiganyo lw’enterekêro ya Mwami Yezu oku musalaba.

^a24.2 : Okuheba okuhoko idako ly’ecibero c’omuntu, yali ndahiro nkulu ya Abahabraniya.

^b28.14 Ogu mugisho Yakobo ashobwìre, gurhukengêzize gulya mugisho Nyakasane ashobôzagya Abrahamu (Murh 13. 14-17). Omugìsho: Rhulole omu Murh 12,3; 18, 18; 22, 18; 26,4.

^c28.19 Beteli: kuli kuderha «Ka-Nyamuzinda»-(Murh 28,22). Luli lunda lw’e mwenè,enyanya ly’e Yeruzalemu.

^d31.23 Mwene wâbo arhali ngasi oburhwa na nnina erhi n’ishe yene; ci ngasi yeshi w’omu mulala gwâge: bazala bâge, abihwa… (Rhulole omu Murh 14, 14; 31. 32).

^e31.53 Ciru Yakobo ankacigasha izino lya Nyamuzinda wa Abrahamu na Labani acîgashe izino lya Nyamuzinda wa Nahori, acirì olya Nyamuzinda muguma dolo-dolo; ye Nyamuzinda wa b’ishe.

^f32.30 Nyamuzinda arhalonzagya kucimanyisa kuli Yakobo. Arhamubwiraga izîno lyâge lyo ihwe lyâge liyôrha liri omu bwifulikwe. Bulya okumanya izîno erhi wamanyire n’omuntu. Nyamuzinda ahà Yakobo omugisho bulya gwo akag’ilongereza omu kalamo kâge koshi. Ciru n’amango Nyamuzinda acifululiraga Musa, arhahumanulaga izîno «Nienayishibaoyunayishiba», ehye asher ehye, YHWH; ngasi lusiku kukwanine okumanya n’okuyiga Nyamuzinda ye ndi; bulya ntaye wakamushwekera omu ntanya zimuli omu irhwe zone.

^g35.14 Omu bihugo by’ebushoshôkero bw’izûba bya mîra, okushîgwa amavurha kwa bintu bìguma-biguma, kwali kulonza okuderha oku ebyo bintu erhi birugu bibenilîrwe Nnâmahanga (ibuye, luhêrero). Ciru hali n’abantu bakag’ishîgwa amavurha ci bwenêne mwâmi (Rhulole muli 1 Sam 10,1…).

^h38.8 : Yuda alonza Onani alame irhegeko ly’obulamu (Rhulole omu Lush 25, 5-10).

ⁱ42.9 Yozefu akengêra birya bilôrho byaderhaga oku anacibè mwâmi, bakulu bâge bamushige, abarhegeke (Rhulole omu Murh 37, 5-9).

^j42.15 : «Ye ndahire Faraoni»: eri ndahiro y’omu Misiri; nka kula omushi akaderha, erhi: Mafundwe ndahire, Cimanye , Muganga ndahire, Rutaganda ndahire, Nnakalonge ndahire, Nnaninja ndahire, Mukuba ndahire»

^k45.19 Kukola kurhenga e Kanani lwoshi, baj’iyûbaka e Misiri.

^l45.22 Magana asharhu ga shekeli za nfaranga: byanahash’iba kg 3,4.

^m47.26 Amango Yozefu ali murhambo mukulu e Misiri, erhi idaho libà lya mwâmi. Mashwa g’abadâhwa gone arhahumagakwo, bulya bàgwerhe omulagi gw’okurhanyagwa (Murh 47, 22).

ⁿ47.30 Israheli àbwîne nka buli buhanya omuntu okurhabishwa emwâbo, omu nshinda ya b’ishe (1 Bam 13, 22; 14, 13; Eze 6, 5).

^o49.9 Yuda: liri ishanja lya bantu banji, ci ab’e Kanani bo banji kulusha (Rhulole omu Murh 38).

^p49.12 lshanja lya Yuda lyàligazire oku mizâbîbu, obuso n’idivayi kurhaluka Efrayimu na Manase.

^q50.2 Ogwo mugavu bàshigaga omubiri gwa lsrahcli, kwàli kulonza mpu lyo gurhag’ibola duba.

EXO – – שמות-

Olubungo

I. Bene Israheli bakulwa omu buja bw’e Mîsiri

Okuyôloloka kwa bene Israheli e Mîsiri

1 Amazîno ga bene Israheli bajâga e Mîsiri bayijàga haguma na Yakobo, ngasi muguma n’omulala gwâge: 2 Rubeni, Simoni, Levi na Yuda, 3 Isakari, Zabuloni na Benyamini, 4 Dani na Nefutali, Gadi na Aseri. 5 Abo bene Yakobo bali bantu makumi gali nda, Yozefu yehe erhi akola abà e Mîsiri. 6 Yozefu na bene wabo boshi kwo n’okwo, n’eryola iburha lyoshi. 7 Bene-Israheli banaciyôloloka, baluga, babà mwandu, bagala, bagandâza, babumba ecihugo.

Okurhîndibuka kwa bene-Israheli

8 Lero omwâmi muhyahya, orhalimanyire Yozefu, anaciyîma omu Mîsiri. 9 Anacibwîra abantu bâge, erhi: «Ka murhabwini oku bene-Israheli baja baluga banazibuha kurhulusha? 10 Rhubasingire obwenge bushinganîne, lyo baleka okuyôloloka. Erhi ebîrha byankabà, hali amango bakacihira olunda lw’ababisha, na hano babà bamarhulwîsa, bacirhengeremwo cino cihugo». 11 Okubundi banacibahirakwo abarhambo bakazibakolêsa obukukuru, mpu lyo babagombya n’emikolo mizibu. Ntyo kwo bayûbakire Faraoni ebishagala by’embîko, Pitomu na Ramusesi. 12 Ci oku babalibuza ntyo, erhi kwo nabo bayushûka banazibuha kulusha: abanya-Mîsiri bakazilama omu côba ca bene-Israheli. 13 Lero abanya-Mîsiri bakolesa bene-Israheli okurhalusire, 14 babalibuza n’emikolo midârhi: okulabarha ebijondo, okujira amadofali, emikolo y’omu mashwa yoshi, na ngasi yindi mikolo y’okubalibuza. 15 Omwâmi w’e Mîsiri anacibwîra abakazi bâlikwa bakagibusa abakazi b’Abayahudi, muguma muli bo ye wali Shifra n’owundi ye Puwa, erhi: 16 «Nka mwabusa abakazi b’Abayahudi, mukâlola bwinja mwana muci obusirwe. Akaba mwana-rhabana, munamuyirhe; akaba mwana-nyere, munamuleke alame.» 17 Ci abo bakazi b’okubusa barhînya Nyamuzinda, barhajiraga oku mwâmi ababwiraga, bakazileka abana-rhabana balame. 18 Lero mwâmi w’e Mîsiri anacibahamagala, ababwîra, erhi: «Càrhumire mujira ntyo munaleka abana-rhabana balama?» 19 Balya bakazi b’okubusa banacibwîra mwâmi Faraoni, mpu: «Abakazi b’Abayahudi barhali ak’abakazi banya-Mîsiri; babà bakazi bazibu; embere omukazi w’okubusa abahikeho, erhi mira baburhaga.» 20 Nnâmahanga arhabala abo bakazi bâlikwa, nalo olubaga lwaja lwayushûka lwanazibuha. 21 Kulya kuba abo bakazi bâlikwa bakagirhînya Nyakasane, Nyakasane naye abahà iburha. 22 Faraoni kwo kurhegeka abantu bâge boshi, erhi: «Ngasi mwana-rhabana waburhwe, munamulohe erwîshi, ci ngasi mwana-nyere munaleke alame».

Okuburhwa kwa Musa

1 Muntu muguma w’omu bûko bwa Levi anacija aho, ayanka omunyere w’omu bûko bwa Levi. 2 Nyamukazi anacirhôla izîmi, aburha mugala. Erhi abona oku ali mwinja, ajira myêzi isharhu erhi kufulika amufulika. 3 Lero erhi acibula oku ankacishub’ikamufulika, àrhôla ecirhimbiri c’enfinjo, acîshîga ebizibwe n’obulembo, acihiramwo olya mwana, acidekereza omu masheke eburhambi bw’olwîshi. 4 Mwâli wabo nyamwana abêra kuli hitya mpu alole kurhi abà. 5 Lero mwâli wa Faraoni anaciyandagalira ebwa lwîshi mpu aj’icishuka, oku abaja-nyere bâge barhambika oku lwîshi. Anacilangîra ecirhimbiri omu masheke, àrhuma omuja-nyere wage mpu ajicilêrha. 6 Anacicifunula, abona omwana: ali mwana-rhabana odwîrhe alaka. Obwonjo bwamugwârha, anaciderha, erhi: «Mwana wa Bayahudi oyu». 7 Okubundi mwaliwabo nyamwana anacibwîra mwâli wa Faraoni, erhi: «Ka walonza njihamagala omulezi omu bakazi b’Abayahudi akazikuyonkekeza oyu mwana?» 8 Mwâli wa Faraoni amubwîra, erhi: «Gendaga omulonze.» Olya munyere agendihamagala nnina wa nyamwana. 9 Mwâli wa Faraoni amubwîra, erhi: «Mpêkera oyu mwana, ojikamuyonsa, niene nayishikuhêmba.» Olya mukazi anacirhôla omwana, akamuyonsa. 10 Erhi omwana akula, amuhêkera mwâli wa Faraoni. Naye amuyankirira nka mugala; amuyîrika izîno lya «Musa», erhi: «Nàmurhôlaga omu mîshi.»

Musa ayàkira e Madiyani

11 Muli ezo nsiku, Musa erhi akolaga mukulu, àkanya mpu agendilamusa bene wabo, àbona kurhi barhindibusire n’emikolo y’obuja. Abona oku Omunya-Mîsiri ashurha mwene wâbo w’Omuyahudi. 12 Alolà eyi n’eyi, àbona ntaye omubwîne, àniga olya Munya-Mîsiri anamufulika omu mushenyi. 13 Erhi buca, kandi ashubigenda: ashimana Bayahudi babirhi badwîrhe balwa. Anacibwîra owalihalalîre owabo, erhi: «Cici oshurhire owinyu?» 14 Olya mulume amubwîra, erhi: «Ndi wakujiraga murhambo na mucirànuzi wirhu? K’omanyire mpu nani wanyirha nka kulya wayirhaga olya Munya-Mîsiri?» Musa àyôboha, erhi: «Kuziga kulya kwamanyikine!» 15 Faraoni ayumva baderha ogwo mwanzi, ahiga okuyirha Musa. Ci Musa abunga, ayàka Faraoni; acijîra omu cihugo c’e Madiyani, aburhamala hofi n’iriba. 16 Omudâhwa w’e Madiyani ali agwerhe banyere bâge nda. Banaciyisha balidôma n’okuyunjuza ebiranga mpu banywese amasò g’ebintu by’îshe. 17 Abangere banaciyisha, babalibirhakwo. Lero Musa anaciyimuka, abarhabàla ananywesa amasò gabo. 18 Erhi bagaluka emw’îshe Reweli, abadôsa, erhi: «Lero càrhumire mubiduha ntya ene?» 19 Bamushuza, mpu: «Munya-Mîsiri muguma warhushugunwire omu maboko g’abangere, ciru ye wanarhudomire ananywesa amasò!» 20 Anacibwîra abâli, erhi: «Ngahi ali? Carhumaga musiga oyo muntu? Hamagali ye, ayîshe alye!» 21 Musa ayemera okubêra aha mw’oyo mulume, naye anacimuha omwâli Sipora. 22 Nyamuhya anaciburha omwana-rhabana. Musa amuyirika izîno lya Gershoni, erhi: «Bulya ndi mubunga omu cihugo c’ihanga.»

Nyamuzinda ayumva izu lya Bene-Israheli

23 Erhi nsiku nyinji zigera, omwâmi w’e Mîsiri afa. Mwo bulya buja bwabo, bene-Israheli balakira Nyamuzinda, babanda endûlù, na kurhenga omu buja bwabo, endûlù yâbo yasôkera emwa Nyamuzinda. 24 Nyamuzinda ayumva endûlù yâbo; Nyamuzinda akengêra endagâno yage bo n’Abrahamu, Izaki na Yakobo. 25 Nyamuzinda abona bene-Israheli oku balagirire^a; Nyamuzinda abamanyirira.

Ishaka lyagulumira lirhanasingônoka

1 Musa ali ayabwire obusò bw’ebibuzi by’ishazâla Yetro, mudâhwa w’e Mediyani. Alongôlana ebibuzi kulî-kulî omu irûngu, àlinda ahika oku ntôndo ya Nyamuzinda e Horebu. 2 Malahika wa Nyakasane àmubonekera omu ngulumira y’omuliro yakagigulumira omu karhî k’ishaka. Musa alolêreza, abona ishaka lidwîrhe lyagulumira, ci lirhasingônoka. 3 Musa aciderheza emurhima, erhi: «Nazunguluka ndole kw’oyu kabazâne: cici cirhumire eri ishaka lirhadwirhi lyasingônoka?» 4 Nyakasane abona oku ayisha azunguluka mpu alole; lero Nyamuzinda anacimuhamagala omu kagarhî ka lirya ishaka, erhi: «Musa, Musa!» Naye, erhi «Karame!» 5 Aderha, erhi: «Omanye wankayegêra hano! Hogola enkwerho zawe emagulu, bulya hano oyimanzire hali hantu hatagatifu.» 6 Ashubiderha, erhi: «Nie Nyamuzinda wa sho, Nyamuzinda w’Abrabamu, Nyamuzinda w’Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo.» Musa acihundikira^b obusù, bulya ali ayobohire okulolakwo Nyamuzinda.

Nyamuzinda àrhuma Musa emwa Faraoni

7 Nyakasane anaciderha, erhi: «Kwo binali, nabwîne amalibûko g’olubaga lwâni luli e Mîsiri, nayumvîrhe n’endûlù ludwîrhe lwabanda embere z’abadwîrhe balulibuza. Neci, manyire malibûko maci lulimwo. 8 Co cirhumire nayandagala nti mbalikûze omu maboko g’Abanya-Mîsiri, mbarhenzemwo eci cihugo, mbaheke omu cihugo cinja na cigali, omu cihugo cihululamwo amarha n’obûci, omu cihugo cibâmwo Abakanani, Abahititi, Abamoriti, Abaperiziti, Abahiviti n’Abayebusi. 9 Na kulya kuba endûlu za bene-Israheli zampisirekwo, bulya nabwîne kurhi Abanya-Mîsiri badwîrhe babalibuza. 10 Yimukaga, ogende; nkurhumire emwa Faraoni nti ogendirhenza olubaga lwâni lwa bene-Israheli e Mîsiri.» 11 Musa anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Ndigi muntu muci nani obwo w’okurhungâna Faraoni, n’okurhenza olubaga lwa bene-Israheli e Mîsiri?» 12 Amubwîra, erhi: «Ndi haguma nâwe. Alaga n’ecimanyiso oku nie nkurhumire: hano oba wamarhenza olubaga e Mîsiri, mwayishibâgira Nyamuzinda enterekêro kuli eyi ntôndo».

Nyamuzinda àfulûlira Musa Izîno lyâge

13 Musa anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Nkolaga nacîbanda hali bene-Israheli, mbabwire, nti: «Nyamuzinda wa basho ontumire emunda muli». Bakandosagya, mpu: «Izîno lyâge ye ndi?», kurhigi nababwîra obwo?» 14 Nyamuzinda anacibwîra Musa, erhi: «Nie Nyamubâho^c.» Amubwîra, erhi: «Oyishibwîra bene-Israheli, erhi: «Nyamubâho ontumire emunda muli.» 15 Nyamuzinda àshubibwîra Musa, erhi: «Oyishibwîra bene-Israheli ntyala, erhi: Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo, antumire emunda muli. Eryo lyo izîno lyani burhashuba, lyo izîno bakànkengêramwo kurhenga oku iburha kuja oku lindi.

Nyamuzinda arhumira bene-Israheli Musa

16 «Ogendishubûza abagula ba bene-Israheli boshi, obabwire, erhi: «Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo anambonekire, ambwîra, erhi: «Nahizire okummulikûza, bulya nabwîne amabî goshi badwîrhe bammujirira e Mîsiri. 17 Co cirhumire nderha, nti: Nammurhenza omu malibûko g’e Mîsiri, mmuyinamulire omu cihugo c’Abakanani, c’Abahititi, c’Abamoriti, c’Abaperiziti, c’Abahiviti, c’Abayebusi, omu cihugo cihululamwo amarha n’obûci.» 18 Bayishiyumva izu lyâwe, oyishigenda obwo, mwe n’abagula ba bene-Israheli, oje emunda mwâmi w’e Mîsiri ali, mumubwire, mpu: «Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi, anarhubonekire. Bunola orhulekage, rhugende lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu, rhujihêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu.» 19 Ci manyire oku mwâmi w’e Mîsiri arhamuyemerere mwagenda, akaba arhasezîbwi n’okuboko kuzibuzibu. 20 Nkolaga nalambûla okuboko kwâni, nshurhe Mîsiri n’ebirhangâzo najira muli ye. Enyuma ly’okwo anamulika mugende.

Irhegeko ly’okunyaga ebirugu by’Abanya-Mîsiri

21 «Narhabâla olu lubaga lurhone emwa Abanya-Mîsiri, lyo hano mugenda, mulekigenda maboko mûmu. 22 Ngasi mbuguma ehûne omulungu wayo n’ecigolo ciri omu mwâge ebirugu by’amarhale, eby’amasholo n’emyambalo mubiyambike bagala binyu na bâli binyu. Mutungôle^d ntyo Abanya-Mîsiri.»

Musa ahâbwa obuhashe bw’okujira ebirhangazo

1 Musa ashuza, erhi: «Barhanyemêre, barhayumve izu lyani, ci bayishiderha, mpu: «Nyakasane arhakubonekîre!» 2 Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Cici eco ofumbasire omu nfune?» Naye ashuza, erhi: «Karhi.» 3 Nyakasane amubwîra, erhi: «Kakwêbe oku idaho.» Akakwêba oku idaho: akarhi kahinduka njoka. Musa ayâka. 4 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûla okuboko, oyigwarhire oku mucira!» Alambûla okuboka, ayigwârha: erya njoka yashubihinduka karhi omu nfune zâge. 5 «Lyo bayemera oku Nyakasane anakubonekîre, Nyamuzinda wa bîshe, Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, Nyamuzinda wa Yakobo.» 6 Nyakasane ashubimubwîra, erhi: «Hira enfune oku nda yâwe» Ahira enfune oku nda anazigalula. Okuboko kwâge kwayunjula lushomyo, kwahinduka kwêru-kwêru nka lubula. 7 Nyakasane amubwîra, erhi: «Shubiza okuboko kwâwe oku nda.» Ashubiza okuboko oku nda anakugalula; kwàli kwamashubibà nk’ebindi birumbu by’omubiri gwâge. 8 Nyakasane, erhi: «Akaba barhakuyemiri n’akaba barhayumvirhîzi izu ly’ecimanyiso cirhanzi, bayemera izu ly’ecimanyiso ca kabirhi. 9 N’akaba barhayemiri ebyo bimanyiso bibirhi n’akaba barhayumvirhîzi izu lyâwe, onarhôle amîshi g’omu Lwîshi, ogashandâze oku idaho; ago mishi warhôlaga omu Lwîshi gahinduka muko oku idaho.»

Aroni ajirwa muhugûzi wa Musa

10 Musa abwîra Nyakasane, erhi: «Onfe lukogo, Yagirwa Nyakasane, ntishishongêza binwa nka nederha, oli kurhenga injo, oli kurhenga lishinjo, ciru na kurhenga aga mango goshi odwîrhe washambâza mwambali wâwe, bulya akanwa kani kaba kazirho n’olulimi lwâni lurhahundûla.» 11 Nyakasane amubwîra, erhi: «Ndi wàhâga omuntu akanwa? Ndi odumya omuntu erhi okumujira cihuli, amujire wa kubona erhi muhûrha? K’arhali nie, Nyakasane? 12 Kanyagya, ogende, nabà haguma n’akanwa kâwe, nnankakubwiriza ebi okwânîne okuderha.» 13 Musa ashuza, erhi: «Onfe lukogo, Yagirwa Nyakasane, orhume owundi onalonzize!» 14 Oburhe bwa Nyakasane bwanacibiruka kuli Musa, amubwîra, erhi: «Ka mukulu wâwe Aroni w’Omuleviti arhahali? Nyishi oku yehe ayishiderha. Ciru y’oyu oyishirikulamusa, na hano akubona, asîma omu murhima gwâge. 15 Oyishimushambâlira, onahire ebyo binwa omu kanwa kage. Nani nabà n’akanwa kâwe n’akâge nnammuyigirize ebi mukwânîne okujira. 16 Ye wakazishambâza olubaga ahali hawe, ye wabà kanwa kâwe, nâwe obe nka Nyamuzinda wâge. 17 N’aka karhi, okafumbarhe, ko wagendikajiramwo ebirhangâzo»

Musa ashubira omu cihugo c’e Mîsiri

18 Musa anacigenda, ashubira emw’ishazâla Yetro, amubwîra, erhi: «Nkwânîne nshubire emwa bene wirhu, njilola erhi bacibâmwo omûka.» Yetro ashuza Musa, erhi: «Ogende n’omurhûla!» 19 Nyakasane abwirira Musa e Madiyani, erhi: «Kanya, oshubire e Mîsiri, bulya balya boshi bakagilonza okukuyirha bafìre.» 20 Musa arhôla mukâge n’abagala, abashoneza oku cihêsi, ashubira omu cihugo c’e Mîsiri. Kalya karhi ka Nyamuzinda, Musa akafumbarha. 21 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Obu washubira e Mîsiri, obuhashe bwa birya bisomerine byoshi nakuhâga, obujirire embere za Faraoni, nani namudundaguza omurhima, arhalike olubaga mpu lugende. 22 Ojibwîra Faraoni, erhi: Kwo Nyakasane adesire ntya: Israheli yo nfula yani; 23 Nkubwizire, nti: «Lîka mugala wâni ajinkolera, nâwe wamalahira bwamulika! Kwokwo, nani nkolaga nayirha enfula yâwe!»

Okukembûlwa kwa mugala wa Musa . Aroni abugana Musa

24 Erhi bahika omu njira aha bacumbika, Nyakasane amujaho analonza okumuyirha. 25 Sipora anacirhôla enshangabuye, akembûlamwo omugala, ayanka ecishisha, acigeza oku magulu ga Musa, ederha, erhi: «Muko muguma rhwembi!» 26 Nyakasane anacimuleka. Omu kuderha «muko muguma rhwembi», bukembûle aderhaga. 27 Nyakasane anacibwîra Aroni, erhi: «Kanya, obugane Musa omu irûngu.» Agenda, amubugana oku ntôndo ya Nyamuzinda, amuhôbera. 28 Musa ashambalira Aroni ebinwa byoshi Nyakasane amubwîraga mpu ajiderha n’ebirhangâzo byoshi amurhegekaga mpu ajijira. 29 Musa n’Aroni banacigendishubûza abagula ba bene-Israheli boshi. 30 Aroni ashubiderha birya binwa byoshi Nyakasane abwîraga Musa, anajirira ebirhangâzo omu masu g’olubaga. 31 Olubaga lwayemera. Lwayumva oku Nyakasane anagashanîre bene-Israheli n’oku anabwîne amalibûko gâbo; bafukama, baharâmya.

Okubonana kurhanzi na Faraoni

1 Okubundi Musa na Aroni bayishibwîra Faraoni, mpu: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire ntya: «Leka olubaga lwâni lugende, lujinjirira olusiku lw’okunkuza omu irûngu.» 2 Faraoni ashuza, erhi: «Ye ndi oyo Nyakasane, lyo nyumva izu lyâge, kurhume naleka Israheli agenda? Ntishi oyo Nyakasane, ntanaleke bene-Israheli nti bagende!» 3 Baderha, mpu: «Nyamuzinda w’Abayahudi arhubonekire: kukwânîne rhugende lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu, rhujirherekêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, lyo alekicihonda kuli rhwe n’ecahira erhi n’engôrho.» 4 Omwâmi w’e Mîsiri ababwîra, erhi: «Wani Musa mwe na Aroni, cirhumire mwalonza okushumika olubaga mpu luleke emikolo? Shubiri omu mikolo yinyu!» 5 Faraoni ederha, erhi: «Mwamabona oku olubaga lukola luluzire omu cihugo, b’obu mukolaga mwalonza mpu luleke emikolo!»

Faraoni ayushûla emikolo ya bene-Israheli

6 Olwo lusiku lwonêne, Faraoni arhegeka abarhambo n’abimangizi b’emikolo b’olubaga, erhi: 7 «Murhacikagihà olubaga ebyasi by’okujira amadofali nk’oku mwakagijira burhanzi. Bagendikalonza ebyasi bône. 8 Mubaseze okujira amadofali gali nk’aga banayôrha bajira, murhanyihagya bici. Obwôlo bwabagazire, co cinarhumire badwîrhe bayâma, mpu: «Rhugendirherekêra Nyamuzinda wirhu!» 9 Abo bantu basezibwe okukola, lyo balek’ikalakira ebinwa by’obunywesi!» 10 Abarhambo n’abimangizi b’olubaga bahuluka, bajibwîra olubaga, mpu: «Ntya kwo Faraoni adesire: Ntakacimmuhà ebyasi! 11 Mujikalonza ebyasi mwene aha mwankanabibona! Ci ntâco ciru n’ehitya canyihibwa oku mukolo gwinyu.» 12 Olubaga lwashandabana omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi lwaja lwalonza ebyasi by’empimbi. 13 Abarhambo bakazibarhunika, mpu: «Mukaziyusa emikolo yinyu! Mukâyunjuza ngasi lusiku olugero luhûnyirwe! Nk’oku mwanakagijira amango mwagwerhe ebyasi!» 14 Abimangizi ba muli bene-Israheli, balya bâli barhumirwe n’abarhambo ba Faraoni, bakashurhwa, mpu: «Carhumaga murhayusa, injo n’ene, ennundo yinyu y’amadofali nk’oku mwakagijira burhanzi?»

Endûlu y’abimangizi ba muli bene-Israheli

15 Abimangizi ba muli bene-Israheli bagendilakira Faraoni, mpu: «Cirhumire wajirira bambali bâwe ntya? 16 Bambali bâwe barhacihâbwa ebyasi, bagalikarhubwîra, mpu: «Mujire amadofali!» Bambali bâwe kukolaga kukashurhwa kwône. Olubaga lwâwe lwo lubi!» 17 Abashuza, erhi: «Muli bôlo, muli bôlo bwenêne! Co cirhumire mwakaziderha mpu: «Rhujirherekêra Nyakasane. 18 Gendagi bwo na buno mujikola. Ebyasi murhabihâbwe, ci amadofali munayora mujira go n’ago.»

Emirenge y’olubaga. Omusengero gwa Musa

19 Abimangizi ba muli bene-Israheli bayumva bamagangânwa n’okwo babwiragwa, mpu: «Murhanyihyagya oku nnundo y’amadofali. Ngasi lusiku mukâjira erya nnundo enarhegesirwe.» 20 Oku banarhenga aha mwa Faraoni, bacibirindika kuli Musa na Aroni erhi badwîrhe babalinda, 21 bababwîra, mpu: «Lero Nyakasane yêne alolage analutwe: Faraoni na bambali bâge barhacikalonza barhulolekwo erhi mwe murhuma; yabirage ngôrho mwabafumbisire mpu barhunige.» 22 Musa anacishubira emunda Nyakasane ali, ederha, erhi: «Mâshi, Yagirwa, càrhumire warhindibuza olu lubaga? Bici wacintumiraga? 23 Kurhenga amango najàga emwa Faraoni nti njimushambâza oku izîno lyâwe, arhangira okurhindibuza olu lubaga, orhanadesire mpu walikûza olubaga lwâwe ciru n’ehitya!»

1 Nyakasane àbwîra Musa, erhi: «Lero okolaga wabona oku najira Faraoni: abalîka bagende hano azidoherwa n’okuboko kudârhi, ciru abalibirhakwo yêne erhi kuboko kudârhi kurhuma!»

Nyamuzinda alaganya Musa oku alikûza bene-Israheli

2 Nyamuzinda ashubiderheza Musa, amubwîra, erhi: «Nie Nyamubâho. 3 Nabonekîre Abrahamu, Izaki na Yakobo nka Nyamuzinda Ogala-byoshi, ci Izîno lyani lya Nyamubâho ntalimayisagyâbo. 4 Kandi najira endagâno yani rhwe nabo, oku nabahà ecihugo ca Kanani, cihugo babungiragamwo banabêramwo nka babunga. 5 Lero nayumvirhage omulenge gwa bene-Israheli, oku badwîrhe balibuzibwa n’Abanya-Mîsiri, nanakengire endagâno yani. 6 Co cirhumire, obwire bene-Israheli oku nie Nyamubâho. Nammukûla omu mikolo midârhi y’e Mîsiri, nammulikûza omu buja bwâbo, nammulikûza n’obuhashe bw’okuboko kwâni n’omu buhane bunene. 7 Nammuyankirira nka lubaga lwâni, nani mbe Nyamuzinda winyu. Mwamanya oku nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu, ommukûzire omu mikolo midârhi y’e Mîsiri. 8 Nammuhisa omu cihugo nacigashaga nti nahà Abrahamu, Izaki na Yakobo. Nammuhâco kashambala. Nie Nyamubâho!» 9 Musa abwîra bene-Israheli ebyo binwa, ci barhayumvagya Musa erhi kutwika omurhima n’obuja budârhi kurhuma. 10 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 11 «Genda Obwire Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, aleke bene-Israheli barhenge omu cihugo câge!» 12 Ci Musa aderha ntya embere za Nyakasane, erhi: «Obûla bene-Israheli barhanyumvagya, kurhigi Faraoni akaba ye nyumva nie w’akanwa^e karhakembûlagwa?» 13 Nyakasane aganiza Musa na Aroni, abarhuma emwa bene-Israheli n’emwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, mpu lyo alîka bene-Israheli barhenge omu cihugo c’e Mîsiri.

Bashakulûza ba Musa na Aroni

14 Alaga abakulu b’emilala ya bashakulûza babo: Bagala ba Rubeni, nfula ya Israheli: Henoki na Palu, Hezroni na Karmi: obwo bwo bûko bwa Rubeni. 15 Nabo bagala ba Simoni, bo: Yemuweli, Yamini, Obadi, Yakini, Sohari na Saulu, mugala w’omukazi munya-Kanani, bwo bûko bwa Simoni obwo. 16 Alaga amazîno ga bagala ba Levi, nk’oku amaburhwa gâbo ganali: Gershoni, Kehati na Merari. Levi alamire myâka igana na makumi asharhu na nda. 17 Bagala ba Gershoni bo: Livini na Shimeyi, nk’oku obûko bwâbo bunali. 18 Bagala ba Kehati bo: Amurami, Yisehari, Hebroni na Uziyeli. Kehati alamire myâka igana na makumi asharhu n’isharhu. 19 Na bagala ba Merari bo: Mahali na Mushi^f. Bwo bûko bwa Levi obwo omu kushimba amaburhwa gâbo. 20 Amurami àrhôla omukazi, ayanka nnashenge Okevedi; amuburhakwo Aroni na Musa. Amurami alama myâka igana na makumi asharhu na nda. 21 Bagala ba Yisehari bo: Kore, Nefegi na Zikri. 22 Bagala ba Uziyeli bo: Mishaheli, Elisafani na Sitiri. 23 Aroni ayanka omukazi, ye Luzabeti, mwali wa Aminadabu, mwali wabo Nashoni; amuburhakwo Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 24 Na bagala ba Kore bo: Asiri, Elikana na Abiyasafi. Obwo bwo bûko bwa bene-Kore. 25 Eleyazari, mugala wa Aroni, ayanka omukazi, mwali wa Putiyeli: omuburhakwo Pinasi. Abo bo bagula b’emilala y’Abaleviti, nk’oku obûko bwâbo bunali. 26 Bo baligi Aroni na Musa abo, balya Nyakasane abwîraga, erhi: «Murhenze bene-Israheli omu cihugo c’e Mîsiri, bacigabe nka mirhwe ya balwi.» 27 Bo bajagibwîra Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, mpu arhenze bene-Israheh e Mîsiri. Bo Musa na Aroni abo.

Nyakasane ashubishambâza Musa

28 Olusiku Nyakasane ashambâlaga na Musa omu cihugo c’e Mîsiri, 29 amubwîra, erhi: «Nie Nyakasane. Obwire Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, ngasi byoshi nkubwizire.» 30 Musa ashuza Nyakasane, erhi: «Kurhi Faraoni akanyumva nie w’akanwa karhakembûlagwa?»

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Kâli nkujizire nka Nyamuzinda wa Faraoni na mwene winyu Aroni ye wabà mulêbi wâwe^g. 2 We wakaziderha ngasi byoshi nakurhegeka, na mwene winyu Aroni abwire Faraoni aleke Bene-Israheli barhenge omu cihugo câge. 3 Ci kwône nadundaguza omurhima gwa Faraoni. Naluza ebimanyiso n’ebirhangâzo omu cihugo c’e Mîsiri. 4 Ci Faraoni arhammuyumve. Nalambûlira okuboko kwâni kuli Mîsiri, emirhwe yani, lwo lubaga lwâni, bene-Israheli, nyirhenze n’obuhashe e Mîsiri. 5 Abanya-Mîsiri bamanye obwo oku nie Nyakasane, hano ndambûlira okuboko kwâni oku Mîsiri, nnantenzamwo bene-Israheli. 6 Musa na Aroni bajira ntyo; bajira oku Nyakasane anali abarhegesire. 7 Musa ali agwerhe myâka makumi gali munani, na Aroni makumi gali munani n’isharhu, ago mango bajagiganiza Faraoni.

Akarhi kahinduka njoka

8 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni, erhi: 9 «Faraoni akammubwîra, erhi: Jiragi ecirhangâzo, onabwire Aroni, erhi: Rhôla akarhi kâwe, okakwebe embere za Faraoni, kahinduke njoka!» 10 Musa na Aroni bacibanda aha mwa Faraoni, bajira nk’oku Nyakasane ali abarhegesire. Aroni akweba akarhi kage embere za Faraoni n’embere z’abambali, na kalya karhi kahinduka njoka. 11 Ci oku bwâge, Faraoni naye ahamagala abagula n’abashonga bâge, abakurungu b’e Mîsiri bajira nabo okwo n’amakurungu gâbo. 12 Ngasi muguma akazikweba akarhi kage, kakazihinduka njoka. Ci akarhi ka Aroni kamirangusa rhulya rhurhi rhwabo. 13 Ci omurhima gwa Faraoni gwadundagula; arhayumvagya Musa na Aroni, nk’oku Nyakasane anaderhaga. Obuhanya burhanzi:

Amîshi gahinduka muko

14 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Faraoni azinzibîre; alalire mpu arhalika olubaga lugende. 15 Kanya emwa Faraoni irhondo bunacànûla, hano ahuluka mpu aja ebwa lwîshi. Omulindire eburhambi bw’olwîshi. Na kalya karhi kahindukaga njoka, okafumbarhe omu nfune. 16 Obwire Faraoni, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi, ambwiriga mpu nkubwire, erhi: «Leka olubaga lwâni lugende, lujinterekêra omu irûngu». Ci kuhika ene orhayumvagya. 17 Ntya kwo Nyakasane adesire: Eci co wamanyirakwo oku nie Nyakasane: Nkolaga nashurha amîshi g’olwîshi n’aka karhi nfumbasire omu nfune, gahinduke muko. 18 Enfi z’omu lwîshi zafa, olwîshi lwakazibaya n’AbanyaMîsiri bayabirwa okunywa amîshi g’omu lwîshi.» 19 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Bwira Aroni, erhi: Rhôla akarhi kâwe, olambûlire okuboko oku mîshi g’omu Mîsiri, oku nyîshi zamwo, oku mibunda yamwo, oku biyanja byamwo, ngasi hoshi hanaba amîshi, gahinduke muko! Omuko gube omu cihugo coshi c’e Mîsiri, omu rhubehe rhwemirhi n’omu rhubehe rhw’amabuye!» 20 Musa na Aroni banacijira nk’oku Nyakasane anabarhegekaga. Aroni alengeza akarhi, akarhimba oku mîshi g’omu lwîshi embere z’amasu ga Faraoni n’embere z’amasu g’abambali. Amîshi g’omu lwîshi goshi gahinduka muko. 21 Enfi z’omu lwîshi zoshi zafà, olwîshi lwakazibaya kuhika Abanya- Mîsiri bayabirwa n’okunywa amîshi ga mw’olwo lwîshi. Ecihugo c’e Mîsiri coshi cayunjula muko. 22 Ci abakurungu b’e Mîsiri nabo bajira ntyo n’amakurungu gâbo. Omurhima gwa Faraoni gwadundagula, arhayumvagya Musa na Aroni, nka kulya Nyakasane anaderhaga. 23 Faraoni ahindamuka, acishubirira emwâge buzira kutwa ihuzihuzi kw’ebyo byoshi. 24 Abanya-Mîsiri boshi bakazija bahumba eburhambi bw’olwîshi mpu babone amîshi banywe, bulya barhankacihashirinywa amîshi g’omu lwîshi. 25 Nsiku nda zoshi zagera kurhenga ago mango Nyakasane ahanaga olwîshi.

Obuhanya bwa kabirhi: Ebikere

26 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Oje aha mwa Faraoni, omubwire, erhi: Ntya kwo Nyakasane adesire: «Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 27 Okalahira mpu lurhagenda, nahana ecihugo câwe coshi n’obuhanya bw’ebikere. 28 Olwîshi lwayunjulira bikere, byarherema, bishesherere omu mwâwe, bije omu nyumpa olala, oku ncingo yâwe, omu nyumpa za bambali bâwe, omu mw’olubaga lwâwe, omu matanuru gâwe, omu nyîna zawe. 29 Ebyo bikere byakàkucanukirakwo wêne, oku lubaga lwâwe na kuli bambali bâwe.»

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Bwira Aroni, erhi: Lambûlira okuboko na kalya karhi kâwe oku nyîshi, oku mibunda n’oku biyanja, oyinamulire ebikere omu cihugo c’e Mîsiri.» 2 Aroni àlambûlira okuboko oku mîshi goshi g’e Mîsiri: ebikere byayulubuka, byarherema, byàfûnika ecihugo c’e Mîsiri. 3 Ci abakurungu nabo bajira ntyo n’amakurungu gâbo: bayûlubulira ebikere omu cihugo c’e Mîsiri. 4 Faraoni ànacihamagala Musa na Aroni, aderha, erhi: «Mushenge Nyakasane anyegûlekwo ebi bikere n’oku lubaga lwâni, lyo ndeka olubaga luj’ihêra Nyakasane.» 5 Musa abwîra Faraoni, erhi: «Ombwire mangaci go na nêne nagend’ikusengerera, omu nyumpa zawe, bisigale omu lwîshi mwone.» 6 Aderha, erhi: «Irhondo.» Musa àmushubiza, erhi: «Najira nk’okwo onadesire: Lyo omanya oku nta wundi oli aka Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, 7 ebikere byaciyegûla kuli we, oku nyumpa yâwe, kuli bambali bâwe n’oku lubaga lwâwe, birhasigale omurhali omu lwîshi mwone.» 8 Musa na Aroni bànacirhenga ahamwa Faraoni. Musa àj’isengera Nyakasane kuli ebyo bikere àlibuzagyamwo Faraoni. 9 Nyakasane ayumvirhiza omusengero gwa Musa. Ebikere byàli omu nyumpa, ebyàli omu ngo n’omu mashwa byàfà, byahirigirha. 10 Bàbilundika birundo-birundo, ecihugo coshi cayunjula kabayo. 11 Faraoni erhi àbona amàbà nk’aluhûka, àshub’izinzibala, àrhaciyumvagya Musa na Aroni, nk’oku Nyakasane anaderhaga.

Obuhanya bwa kasharhu: Emihusha

12 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obwire Aroni, erhi: «Lambûla akarhi kâwe, oshûrhe akatulo k’oku idaho, kahinduke mihusha omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi.» 13 Bàkujira, Aroni alambûla akarhi kage, akarhimba omu katulo k’oku idaho. Emihusha yàlumîra oku bantu n’oku bîntu. Akatulo koshi k’oku idaho kahinduka mihusha omu cihugo coshi c’e Mîsiri. 14 Abakurungu bànacirhangula nabo n’amakurungu gâbo mpu bahiva eyo mihusha, ci bayabirwa. Emihusha yayunjula oku bantu n’oku bîntu. 15 Balya bakurungu bàbwîra Faraoni, mpu: «Gwamabà munwe gwa Nyamuzinda ogu». Ci omurhima gwa Faraoni gwàdundaguza. Arhayumvagya Musa na Aroni nka kulya Nyakasane anaderhaga.

Obuhanya bwa kani: Ebibugu

16 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Ozûke sêzi sêzi, ocibande embere za Faraoni, hano akola mpu aja ebwa lwîshi. Omubwire, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: «Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 17 Akaba orhalesiri olubaga lwâni lugende, nàrhuma ebibungu kuli we, kuli bambali bâwe, oku lubaga lwâwe n’omu nyumpa zawe. Enyumpa z’Abanya-Mîsiri zoshi zàyunjula bibugu, ciru n’obudaka bayubakakwo. 18 Olwo lusiku nàjirira ecihugo ca Gosheni kundi kundi, era munda olubaga lwâni luyûbaka; eyo munda yone erhâbe bibungu, lyo omanya oku nie Nyakasane, mbà omu karhî k’ecihugo. 19 Naberûla olubaga lwâni n’olwâwe. Eco cimanyiso irhondo càbà.» 20 Nyakasane ànacijira ntyo. Ehitù hy’ebibungu hyànacija omu nyumpa ya Faraoni, n’omu nyumpa z’abambali n’omu cihugo coshi; ecihugo coshi cayunjula bibungu. 21 Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Gendi, muhêrere Nyamuzinda winyu muno cihugo.» 22 Musa àmushuza, erhi: «Kurhakwânîni okujira ntyo, bulya ebi rhurherekêra Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, Abanya-Mîsiri barhabikwirirwa. Kurhigi rhwankabijirira omu masu gâbo babule kurhubanda amabuye?» 23 Ha lugendo lwa nsiku isharhu omu irûngu ho rhulonzize okuj’irherekêrera Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, nk’oku ankanarhubwîra.» 24 Faraoni ashuza, erhi: «Nammuleka, mugende munarherekêrere Nyakasane, Nyamuzinda winyu omu irûngu. Kwonene murhajaga kuli: Munsengerere nani.» 25 Musa aderha, erhi: «Kwokwo, nkolaga narhenga hano mwâwe, nj’ishenga Nyakasane, n’irhondo lyonêne ebibugu byarhenga kuli Faraoni, kuli bambali bâge n’oku lubaga lwâge. Ci kwône lero Faraoni aleke okurhurheba mpu kandi arhâleka olubaga lugend’irherekêra Nyakasane.» 26 Musa àrhenga aha mwa Faraoni, àj’ishenga Nyakasane. 27 Nyakasane ayumvirhiza omusengero gwa Musa. Ebibugu byàrhengakwo Faraoni, oku bambali n’oku lubaga lwâge. Harhasigalaga ciru n’eciguma. 28 Ci kwône kandi obwo, Faraoni azînzibala, àrhalekaga olubaga mpu lugende.

Obuhanya bwa karhanu: Mulyamo àja omu bîntu

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Genda, oje emwa Faraoni, omubwire, erhi: «Ntya kwo adesire Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi: Leka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera. 2 Okashub’ilahira mpu orhalulîka, okashub’iluhanza, 3 okuboko kwa Nyakasane kwarhinda oku maso gali omu mashwa gâwe, oku biterusi, oku bihêsi, oku ngamiya, oku nkafu n’ebibuzi: àbà mulyamo mukali bwenêne. 4 Nyakasane àhira olubibi omu maso ga bene-Israheli n’ag’Abanya-Mîsiri. Nta cintu càfà omu maso ga bene-Israheli.» 5 Nyakasane anacitwa amango, erhi: «Irhondo Nyakasane akola ebyo omu cihugo.» 6 N’erhi buca, Nyakasane, akola ako kanwa: amasò g’Abanya-Mîsiri goshi gafa, ci omu maso ga bene-Israheli, nta cintu ciru n’eciguma càfire. 7 Faraoni arhuma abajidôsa: «Nta cintu ciru n’eciguma cafire omu maso ga bene-Israheli.» Ci kurharhumaga omurhima gwa Faraoni gurhadundagula; àrhalekaga olubaga mpu lugende.

Obuhanya bwa kali ndarhu: Amahurhe

8 Nyakasane abwîra Musa na Aroni, erhi: «Murhôle bifune bibiri bya muyeye gw’omu itanuru. Musa ayîsh’iguyehûlira e malunga omu masu ga Faraoni. 9 Hano akatulo kagwo kashàndâla omu Mîsiri mwoshi, kanaja kameza emibuha eri nka mahurhe oku bantu n’oku bintu by’omu Mîsiri mwoshi.» 10 Bàrhôla omuyeye gw’omu itanuru, bàguyimangana embere za Faraoni. Musa àgukwêba e malunga, gwâja gwameza emibuha y’amahurhe oku bantu n’oku bintu. 11 Abakurungu bayabirwa okubêra embere za Musa erhi ago mahurhe garhuma, bulya abakurungu n’Abanya-Mîsiri boshi bâli bayunjwire mahurhe. 12 Ci Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, arhayumvagya Musa na Aroni nk’oku Nyakasane ànali abwizire Musa.

Obuhanya bwa kali nda: Olubula

13 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ozûke mucêracêra, ocibande embere za Faraoni. Omubwire, erhi: «Ntya kwo Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi adesire: «Lika olubaga lwâni lugende, luj’inkolera.» 14 Bulya lero nkola narhuma amahanya gani goshi kuli we, kuli bambali bâwe n’oku lubaga lwâwe lyo omanya oku ntâye oli akâni omu igulu lyoshi. 15 Ncilekêrerage okuboko kwâni, singa nàkuyisire n’ecâhirà we n’olubaga lwâwe, wàli wahirigirha omu igulu. 16 Ci alaga ecàrhumire nakuleka: nti nkuyêreke obuhashe bwâni lyo bamanyisa izîno lyani omu igulu lyoshi. 17 Woyo ocidwîrhe wahanza olubaga lwâni mpu lurhagendaga. 18 Irhondo nka gano mango gonêne naniesa olubula, ludârhi bwenêne, lulya lurhasag’ibonekana omu Mîsiri kurhenga olusiku àyubakagwa kuhika buno. 19 Okanyagye, orhume abaj’iyegemya amasò gâwe na ngasi hyâwe byoshi hiri ebulambo. Ngasi muntu na ngasi cintu biri ebulambo barhayegamizi n’okubihira omu nyumpa, olubula lwabikomanga bife.» 20 Muli bambali ba Faraoni, ngasi wàrhinyire akanwa ka Nyakasane, àyegamya bambali bâge n’amasò; 21 ci orhàshibiriraga akanwa ka Nyakasane, àlekera abambali n’amasò gâge ebulambo. 22 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko kwâwe emalunga olubula lunie omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi, oku bantu n’oku bintu, na kuli ngasi hyasi hyoshi hy’omu cihugo c’e Mîsiri.» 23 Musa àlambûlira akarhi kage emalunga; Nyakasane alulumbikanyayo emikungulo n’olubula; emilazo yacibanda oku idaho, na Nyakasane aniesa olubula omu cihugo c’e Mîsiri. 24 Olubula, emilazo eyunjwîre lubula: byàba bidârhi bwenêne kulya ecihugo c’e Mîsiri cirhâlisag’ibona bundi kurhenga ciri ishanja. 25 Omwo cihugo c’e Mîsiri mwoshi, olubula lwàjonjaga ngasi byânali embuga, abantu n’ebintu; olubula lwàjonjaga ngasi hyasi hy’erubala, lwàvunanga n’emirhi y’erubala yoshi. 26 Cihugo ca Gosheni cône olubula lurhahumagakwo, emunda bene-Israheli bâyubakaga. 27 Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Lero, nabwinage oku nàbihire; Nyakasane ye mushinganyanya, nie mubî rhwe n’olubaga lwâni. 28 Mushenge Nyakasane ayimanze emilazo n’olubula: Nàmmulîka mugende, murhâcilegerere kasanzi kanene. 29 Musa àmushuza, erhi: «Hano nantenga muno lugo, nagend’iyinamulira amaboko gani emunda Nyakasane ali: emilazo yahuba, n’olubula lurhâcinie, lyo omanya oku igulu lyoshi liri lya Nyakasane. 30 Ci wehe mwe na bambah bâwe, mmumanyire oku murhacirhînya Nyakasane Nyamuzinda.» 31 Ecitâni n’engano byàtuntumalika, bulya engano yali ekola egwerhe emihuli, n’ecitâni erhi cayâsa. 32 Engano ejira emigati n’amahemba, byohe birhatuntumalikaga, bulya birhamera duba. 33 Musa arhenga aha mwa Faraoni n’omu lugo, àyinamulira amaboko gâge emunda Nyakasane ali; emilazo n’olubula byahumba, enkuba erhàcidubukiraga oku idaho. 34 Erhi Faraoni àbona oku enkuba, olubula n’emilazo byahumbire, àshub’ibîha, ye bo n’abambali bàzinzibala. 35 Omurhima gwa Faraoni gwàzibuha nk’ibuye, arhàlikaga bene-Israheli, nk’oku Nyakasane anali abwizire Musa.

Obuhanya bwa kali munani: enzige

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Genda, oje emwa Faraoni, bulya nie nazînzibazize omurhima gwâge n’ogwa bambali bâge, lyo nyukîriza ebirhangâzo byâni ekarhî kabo, 2 lyo oyîsh’ikuganirira mugala wâwe na mwinjikulu wâwe na kurhi nalibuzagya Abanya-Mîsiri na kurhi nàjiraga ebirhangâzo byâni emwabo. Ntyo mwanamanya oku niene nie Nyakasane.» 3 Musa na Aroni bànacija aha mwa Faraoni, bàmubwîra, mpu: «Ntya kwo Nyakasane, Nyamuzinda w’Abayahudi adesire: «Kuhika mangaci walahira okucirhohya embere zani? Lîka olubaga lwâni lugende, luj’inkolera. 4 Okalahira mpu orhalika olubaga lwâni lugende, irhondo lyonêne nàrhuma enzige omu cihugo câwe. 5 Zabwika ecihugo coshi ciru cirhâciboneka. Zâlya ngasi hyoshi hyàrhulubusire, ngasi ebi olubula lwàkulekire, zâlya emirhi emera omu mashwa gâwe yoshi. 6 Zabumba enyumpa zawe, n’enyumpa za bambali bâwe boshi, n’enyumpa z’Abanya-Mîsiri boshi: okwo basho barhakubonaga ciru na bashakulûza binyu kurhenga bali hano igulu kuhika olw’ene.» Musa ahindamuka, arhenga aha mwa Faraoni. 7 Abarhumisi ba Faraoni bàmubwîra, mpu: «Kuhika mangaci oyu muntu ayôrha ali karhegè kuli rhwe? Lika aba bantu, bagende, baj’ikolera Nyakasane, Nyamuzinda wabo. K’orhacimanya oku Mîsiri akola ahwire?» 8 Bashub’igalula Musa na Aroni emwa Faraoni, ababwîra, erhi: «Gendagi. Muj’ikolera Nyakasane, Nyamuzinda winyu. Ci kwône, ndi wagenda?» 9 Musa ashuza, erhi: «Rhwagenda haguma n’abana birhu n’abashosi birhu, rhwagenda haguma na bagala birhu na bali birhu, ebibuzi-birhu n’enkafu zirhu. Bulya kuli rhwe luli lusiku lukulu lw’okukuza Nyakasane.» 10 Ababwîra, erhi: «Nyakasane abe haguma ninyu mukabona namuleka mwagenda n’abana binyu: mubwîne oku bubî obu mwalonza. 11 Arhali ntyo kwo byabà: gendi, mwe balume^h, muj’ikolera Nyakasane, bulya ntyo kwo mwalonza.» Banacibalibirhakwo mpu barhenge aha mwa Faraoni. 12 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko oku cihugo c’e Mîsiri, ohamagale enzige: ziyerêre enyanya ly’ecihugo ca Mîsiri: zirye ngasi hyasi hy’omu cihugo, ngasi hyoshi olubula lwàsizire.» 13 Musa ashonga ecihugo c’e Mîsiri akarhi kage. Nyamuzinda azûsa empûsi ebuzûka-zûba oku cihugo c’e Mîsiri yalegerera yanalala yahûsa. Erhi buca sêzi bashanga empûsi y’ebuzûka-zûba yagwisize enzige. 14 Enzige zalumîra omu cihugo c’e Mîsiri coshi, zagwa nyinjinyinji omu cihugo c’e Mîsiri coshi. Nta mango enzige nyinganaho zalisagigwa bundi na nta mango eziri nk’ezo zacigwîre. 15 Zashandâla ecihugo coshi, zayona ecihugo coshi. Zalya ngasi hyasi hyali omu cihugo na ngasi ilehe olubula lwasigaga: nta hyasi hyasigîre oku mirhi erhi omu mashwa omu cihugo ca Mîsiri coshi. 16 Faraoni burharhindira, ahamagala Musa na Aroni ababwîra erhi: «Nabihire Nyakasane Nyamuzinda winyu na ninyu mwene. 17 Ombabalirage ecâha cani wekasinga buno lyone, munansengerere emwa Nyakasane Nyamuzinda winyu ankulekwo obula buhanya budârhi». 18 Musa arhenga emwa Faraoni anashenga Nyamuzinda. 19 Nyamuzinda ahindula erya mpûsi yabà y’ebuzika-zûba, mpûsi nyinji-nyinji, yazurundukana enzige yanazihêka ebwa nyanja ndukula. Harhasigalaga ciru n’oluzige luguma omu cihugo ca Mîsiri coshi. 20 Nyamuzinda àdundaguza omurhima gwa Faraoni, àrhalekaga bene-Israheli bagenda.

Obuhanya bwa kalimwenda: Endunduli

21 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko kwâwe omu malunga na ntyo omwizimya gw’okunali guhundikire ecihugo ca Mîsiri». 22 Musa anacilambûlira okuboko kwâge enyanya, hanacizûka endunduli y’omwizimya, yahundikira ecihugo ca Mîsiri nsiku isharhu zoshi. 23 Nta muntu wacikazâgibona owabo na ntâye wacirhenzire ah’âli ezo nsiku isharhu zoshi. Cikwône Bene-Israheli bôhe erhi bagwerhe obulangashane aha mwabâbwe. 24 Faraoni ahamagala Musa, amubwîra, erhi: «Mugendirherekêra Nyamubâho cikwône ebishwekwa bisungunu n’ebinene byoshi birharhengaga hano. Cikwoki mwanagenda baguma na bakinywe n’abana binyu.» 25 Musa ashuza, erhi: «Wene orhubâge ebi rhwajijiriramwo Nyakasane Nyamuzinda wirhu enterekêro nsingônola. 26 Ciru rhwakahêka n’amasò girhu, nta cishwekwa ciru n’eciguma casigala, bulya byo rhwajirhôlamwo ebi rhwarherekêra Nyakasane Nyamuzinda wirhu; hano rhuhika eyo munda rhwene buzira byo, rhurhankayîsh’ihash’irherekêra Nyakasane.» 27 Cikwône Nyamuzinda azinzibaza omurhima gwa Faraoni: arhabalîkuzagya mpu bagende. 28 Faraoni anacibwîra Musa, erhi: «Rhenga aho jonacilange! Ntacikubonaga omu masu gani n’olusiku washub’icishomya mpu wacîyerekana omu masu gani, onafe.» 29 Musa aderha, erhi: «Wakudesire, ntakacicîshomya nti nacîyerekana omu masu gâwe.»

Omulali gw’obuhanya bwa kali ikumi: Okunigwa kw’emurhwe-lubere

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Nkolaga narhumira Faraoni na Mîsiri obuhanya buzinda. Enyuma ly’aho, ammuleka mugende na ciru kwâbà kulibirha ammulibirhakwo. 2 Obwirage olubaga luje lwahûna: ngasi mulume ahûne omulungu wâge na ngasi mukazi ahûne omulungu-kazi wâge, ebirugu by’amarhale n’ebya amasholo.» 3 Nyakasane arhabâla olubaga okurhona emwa Abanya-Mîsiri. Na kulusha, Musa yêne ali muntu mukulu bwenêne omu cihugo c’e Mîsiri, omu masu ga bambali ba Faraoni n’omu masu g’olubaga. 4 Musa anaciderha, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: Aha karhî k’obudufu, natwikanya omu Mîsiri, 5 ngasi lubere lw’omu Mîsiri lwâfà, kurhangirira oku nfula ya Faraoni, olya wayîsh’iyîma oku ntebe yâge y’obwâmi, kuhika oku lubere lw’omuja-kazi oba enyuma z’olwanjikwa na kuhika oku lubere lwa ngasi cintu. 6 Endûlù zâbà omu cihugo c’e Mîsiri mwoshi, zirya zirhasag’iyumvikanamwo ciru n’eliguma,zirhakanac’iyumvikanamwo bundi. 7 Ci emwa Bene-Israheli boshi, ciru n’akabwa ntako kamokera abantu erhi ebintu, lyo mumanya oku Nyakasane abà aberwîre Mîsiri na Israheli. 8 Okuhandi, aba bambali bâwe boshi bâyandagalire emunda ndi, bananfukamire, mpu: «Gendaga mâshi, mwe n’olubaga lukukulikîre. Okuhandi nanagenda obwo:» 9 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Faraoni arhakuyumve mpu lyo ebirhangâzo byâni biluga omu Mîsiri.» 10 Ebyo birhangâzo byoshi Musa na Aroni bâli bajirîre embere za Faraoni, ci Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, àrhazigaga mpu bene-Israheli barhenge omu cihugo câge.

Olusiku lukulu lwa Basâka

1 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni omu cihugo c’e Mîsiri, erhi: 2 «Kuli mwe, ogu mwêzi gwo gwabà murhanzi gw’emyêzi yoshi, gwo gwabà murhanzi gw’omwâka. 3 Muhamagale Bene-Israheli boshi, mubabwire, mpu: Omu nsiku ikumi za guno mwêzi, ngasi baguma omu nyumpa barhôle omwana-buzi. 4 Abankabona bali banyi omu nyumpa b’okuyusa omwana-buzi, bamulye haguma n’abalungu babali hofi, nka kulya abantu banali. Mucîshoge oyo mwana-buzi omu lugero lwa ngasi muguma lw’okulya. 5 Abe mwana-buzi orhalikwo izâbyo, ciganda-buzi ca mwâka muguma. Murhôle omu bana-buzi erhi omu bana-hene. 6 Mumubike kuhika olusiku lwa kali ikumi na kani lwa guno mwêzi. Bene-Israheli boshi bayishimubâga aha karhî k’ebijingo byombi. 7 Bayîsh’iyanka oku muko gwâge: bahembe ebizimbêro byombi n’omulungulungu gw’enyumpa bâlîramwo. 8 Mw’obwo budufu balya enyama yâge. Bayirya nyôce, haguma n’emigati erhalimwo lwango n’enshogo ndulu. 9 Ntaco mumulyagekwo cibishi erhi ciyende, ci biyôce byône, haguma n’irhwe n’amagulu n’eby’omu nda. 10 Ntaco musizagyakwo kuhika sezi; erhi hankaba ebisigîre sêzi munabidûlike muliro. 11 Mumulye ntya: mushwêkere omukaba omu cibunu, muhire enkwerho emagulu, munafumbarhe akarhi omu nfune. Mumulye bulibirhà. Oyo ye Basâka wa Nyakasane: 12 Mw’obwo budufu nâgera omu cihugo c’e Mîsiri, nje nanigûza ngasi lubere lw’omu Mîsiri, lube lwa muntu erhi lwa cintu. Nafendûla banyamuzinda b’obwihambe b’omu Mîsiri boshi. Nie Nyakasane. 13 Omuko gwabà cimanyiso c’enyumpa mulimwo: nayîsh’ibona omuko, mmurhalukire, n’obuhanya burhâmujekwo hano nkola nâshûrha ecihugo c’e Mîsiri. 14 Olwo lusiku mulujire lwa kukengêrwa, lube lusiku lukulu lwa Nyakasane. Kurhenga oku iburha kuhika oku lindi, mulujire lube luzira lw’ensiku n’amango.

Olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango

15 Mushinge nsiku nda zoshi mwalya emigati erhalimwo lwangoⁱ. Kurhangirira oku lusiku lurhanzi, murhenze ngasi lwango omu nyumpa zinyu. Ngasi yeshi wanalye omugati gulimwo olwango kurhenga oku lusiku lurhanzi kujika oku lwa kali nda, oyo akagwe muli Bene-Israheli. 16 Omu lusiku lurhanzi, mukâjira endêko ntagatifu. Omu lusiku lwa kali nda, kwo na kuguma. Mw’ezo nsiku ntâye wahumaga akabishi, ci mukâkola ebi mwâlya byône. 17 Mukâjira bwinja olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango, bulya mw’olwo lusiku, lwo narhenzagyamwo emirhwe yinyu omu cihugo c’e Mîsiri. Mukâjira olwo lusiku kurhenga oku iburha kuhika oku lindi, liri irhegeko ly’ensiku n’amango. 18 Omu mwêzi murhanzi, bijingo, mukaz’irya emigati erhalimwo lwango kuhika bijingo by’olusiku lwa kali makumi abiri na luguma lw’omwêzi. 19 Nsiku nda zoshi olwango lurhabonekanaga omu nyumpa zinyu. Na ngasi yeshi wankalya omugati gulimwo olwango, abe cigolo erhi muburhwa w’omu cihugo, oyo anakagwe omu mulungano gwa Bene-Israheli. 20 Murhahîraga mukalya akantu kalimwo olwango.»

Amarhegeko g’Ishega lya Basâka

21 Musa ànacihamagala abagula b’Israheli boshi, ababwîra, erhi: «Muje omu bintu binyu, murhôlere emilala yinyu omwana-buzi, mubâgire Basâka. 22 Muyîsh’irhôla ebikângûlo^j by’ebyasi, mubivûmvuze omu muko guli omu mbêhe, mushahulize oku mulungulungu n’oku bizimbêro byombi, na ntâye watwaga olusò lw’enyumpa yâge kuhika sêzi. 23 Nyakasane àrhulukâna omu Mîsiri, àja anigûza, âyîsh’ibona omuko oku mulungulungu n’oku bizimbêro byombi. Obwo, Nyakasane âgera aha mwinyu arhanazige Kaheza aja omu nyumpa zinyu mpu ayirhe. 24 Okwo kwoshi mukubîkirire: liri irhegeko kuli mwe n’oku bana binyu ensiku zoshi. 25 Amango mwâhike omu cihugo Nyakasane âmmuhà nk’oku anaderhaga, munakengêre eco cijiro. 26 Amango abana binyu bâmudôsa, mpu: «Co cijiro cici eci mukâjira?» 27 Munabashuze, erhi: «Eri nterekêro ya Basâka, ya Nyakasane, ye wàcizagya enyumpa za bene-Israheli e Mîsiri, amango àmalîraga Mîsiri anafungira enyumpa zirhu.» Olubaga lwàfukama, lwàharâmya. 28 Bene-Israheli bàgenda, bajira nk’oku Nyakasane àrhegekaga Musa na Aroni; ntyo kwo bajizire.

Obuhanya bwa kali ikumi: Okufa kwa ngasi lubere omu Mîsiri

29 Aha karhî k’obudufu, Nyakasane ànigûza ngasi lubere omu cihugo c’e Mîsiri, kurhangirira oku nfula ya Faraoni yànkayîmire oku ntebe yâge, kuhika oku nfula y’omujà oli omu mpamikwa, ngasi lubere lw’ebintu. 30 Faraoni àzûka mw’obwo budufu, n’abambali bâge n’Abanya-Mîsiri boshi; omu Mîsiri mwazûka ecihogêro cinene, bulya nta nyumpa erhâliwo mufù. 31 Mw’obwo budufu, Faraoni ahamagala Musa na Aroni, ababwîra, erhi: «Zûki! Murhenge ekarhî k’olubaga lwâni, mwe na bene-Israheli. Mugende, muj’ikolera Nyakasane nk’oku mwànaderhaga. 32 N’ebibuzi binyu n’enkafu zinyu, mubihêke nka kulya mwànaderhaga. Mugende, munansengerere omugisho nani!» 33 Abanya-Mîsiri bàrhunika olubaga mpu lurhenge duba omu cihugo, bulya bakàg’iderha mpu: «Rhwahwa rhweshi!» 34 Olubaga lwàja lwahêka emigati erhàlicibumbugurha, bàshana enyungu yàlimwo omu birondo byâbo, bàyibarhula oku birhugo.

Banyaga Abanya-Mîsiri

35 Bene-Israheli bajira nk’oku Musa ababwîraga: bâli bahûnyire Abanya-Mîsiri ebirugu by’amarhale, ebirugu by’amasholo n’emyambalo. 36 Nyakasane erhi abarhabîre okurhona emwa Abanya-Mîsiri, bayemera okubahà ngasi ebi bàbahûnaga. Ntyo banyaga Abanya-Mîsiri.

Okurhenga e Mîsiri

37 Bene-Israheli bàgenda kurhenga e Ramusesi kuhika e Sukoti, hofi bihumbi magana gali ndarhu bya bagenzi b’amagulu, balume buzira kuganja abana. 38 Engabo erhali nyi y’abantu ba ngasi lubero yàgenzikanwa nabo, n’amasò manji g’enkafu n’ebibuzi. 39 Erya migati erhàlicibumbugurha bàkûlaga e Mîsiri, bàyikalanga, yàbà bitumbura birhalimwo olwango bulya enshâno erhàlicibumbugurha. Barhalindaga babona amango g’okuhêka olwiko, bulya kulibirhwa bàlibisirwekwo e Mîsiri. 40 Emyâka yoshi Bene-Israheli bâgezize omu Mîsiri yàli magana ani na makumi asharhu. 41 N’erhi eyo myâka magana ani na makumi asharhu egera, olwo lusiku lwonêne, engabo za Nyakasane zoshi zàrhenga e Mîsiri. 42 Obwo budufu, Nyakasane àyiza mpu lyo abarhenza e Mîsiri.Obwo budufu bubà bwa Nyakasane, buli bwa kuyiza-kuli Bene-Israheli, kurhenga iburha kuhika oku lindi.

Amarhegeko g’okugashâniza Basâka

43 Nyakasane anacibwîra Musa na Aroni, erhi: «Alagi obulyo mwakâjiramwo Basâka: harhajiraga ecigolo camulyakwo. 44 Ngasi mujà wàgulagwa, onamukembûle abul’irya Basâka. 45 N’oli omubunga erhi mulimya, barhamulyagakwo. 46 Omu nyumpa nguma mwonene bakaz’imulira, na nta kuhêka enyama embuga. Murhahîra mukavuna orhuvuha. 47 Olubaga lwa Bene-Israheli lwoshi lukâjira Basâka. 48 Akaba hali omubunga w’oku mwinyu walonza okugashâniza Basâka wa Nyakasane, ngasi mulume w’aha mwâge anakembûlwe, lyoki ankayegera, amugashânize, bulya akola nka muburhwa w’omu cihugo. Ci barhajiraga entakembûlwa ciru n’enguma yamulyâkwo. 49 Irhegeko libe lyo na lirya oku muburhwa w’omu cihugo n’oku mubunga obà muli mwe.» 50 Bene-Israheli bàjira ntyo. Bajira kulya kwo na nêne Nyakasane àrhegekaga Musa na Aroni. 51 Mw’olwo lusiku lwonêne, Nyakasane àrhenza Bene-Israheli omu cihugo c’e Mîsiri, nk’oku emirhwe yâbo yànali.

Irhegeko liyêrekîre enfula w’omu Israheli

1 Nyakasane àganîza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Onterekêre ngasi lubere lwa muli bene-Israheli, lulya luzibûla omulà gwa nnina walwo, olw’omu bantu n’olw’omu bintu: luli lwâni.»

Emigati erhalimwo olwango

3 Musa anacibwîra olubaga, erhi: «Mukakengêra lulya lusiku mwàrhengaga e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà, bulya kuboko kuzibuzibu Nyakasane àmmukûlagamwo eyo munda. Murhakâg’irya omugati gulimwo olwango. 4 Ene lyo murhenzireyo, omu mwêzi gw’Emihuli. 5 Okuhandi, hano Nyakasane amâkuhisa omu cihugo c’Abakanani, c’Abahititi, c’Abamoriti, c’Abahiviti, n’ec’Abayebusi, cirya àcîgashiraga basho oku àkuhâco, cihugo cihululamwo amarha n’obûci, okaz’ijira eci cijiro mwa guno mwêzi. 6 Nsiku nda zoshi okaz’irya omugati gurhalimwo olwango. Olusiku lwa kali nda lukaz’iba lusiku lukulu lwa Nyakasane. 7 Bakâlya omugati gurhalimwo olwango mw’ezo nsiku nda. Omugati gubumbugusire gurhabonekanaga; olwango lurhabonekanaga omu cihugo câwe mwoshi. 8 Olwo lusiku onahugûlire mugala wâwe, erhi: «Cêrekanè eci c’ebi Nyakasane ànjirirîre amango nàrhenganga e Mîsiri.» 9 Ntyo ciba cimanyiso ekuboko kwâwe na mwîbûko ebusu bwâwe, lyo irhegeko lya Nyakasane liba omu kanwa kâwe, bulya kuboko kwâge kuzibu Nyakasane akurhenzagyamwo e Mîsiri. 10 Okazilanga eryo irhegeko omu lusiku lwalyo ngasi mwâka.

Olubere lulume

11 «Okuhandi, amango Nyakasane amâkuhisa omu cihugo c’e Kanani, nk’oku àcîkwigashiraga mweshi na basho, ânàba amàkuhâco, 12 okaz’iberûlira Nyakasane ngasi hyoshi hizibûla omulà gwa nnina wahyo, na ngasi coshi cizibûla omulà gwa ngasi cintu onashweka: ngasi lubere luli lwa Nyakasane. 13 Ngasi lubere lwa ndogomi, okazilulyûlira omwana-buzi. Akaba orhalulyûliri, onaluniole igosi. Ngasi nfula ya muntu muli bagala bâwe, wakâyilyûlira. 14 N’irhondo mugala wâwe akakudôsa, erhi: «Kwo kurhi okwo?», onamubwire, erhi: kuboko kuzibu Nyakasane àrhurhenzagyamwo e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà. 15 Kulya kubà Faraoni àkâg’ilahira mpu arharhulîka rhugende, Nyakasane ànigûza ngasi lubere omu Mîsiri, kurhangirira oku lubere lw’omuntu kuhika oku lubere lw’ecintu. Co cirhuma nterekêra Nyakasane ngasi lubere lulume luzibûla omulà gwa nnina walwo, ci ngasi nfula ya muli bagala bani, nanyilyûlire. 16 Cayîsh’ibà kuli we cimanyiso oku kuboko kwâwe na cimane oku busù bwâwe, bulya kuboko kuzibuzibu Nyakasane àrhurhenzagyamwo e Mîsiri.»

Nyakasane alongôlana olubaga lwâge

17 Erhi Faraoni àlika olubaga mpu lugende, Nyamuzinda àrhalugezagya omu njira y’ecihugo c’Abafilistini, n’obwo yo yàli njira ya hofi. Nyamuzinda aderha, erhi: «Kurhakwânîni hano olubaga lubugana entambala, lurhînye, obone lwamâcîshubirira e Mîsiri:» 18 Nyamuzinda àyerekeza olubaga ebw’irûngu ly’Enyanja y’Amasheke. Bene-Israheli bàyinamuka, bàrhenga e Mîsiri nka mirhwe ya barhabâzi baja oku bîrha. 19 Musa àhêka amavuba ga Yozefu, bulya ali erhi àlahirize bene-Israheli, erhi: «Nyamuzinda àrhakabula buyîsh’imurhandûla; ago mango mwânahêke amavuba gani.» 20 Bàrhenga e Sukoti, bàj’itwa icumbi aha Etami, elubibi lw’irûngu. 21 Nyakasane yêne àjâga abashokolera: mûshi omu cilundo c’omugi, lyo abalangula enjira, na budufu omu cilundo c’omuliro, lyo abamolekera; bâkaz’ihasha ntyo okugenda mûshi na budufu. 22 Mûshi eco cilundo c’omugi cirhàbulaga bwashokolera olubaga, na budufu eco cilundo c’omuliro nta mango càbulikîne.

Kurhenga e Etami kuhika oku Nyaja y’Amasheke

1 Nyakasane ànaciganiza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Obwire Israheli bagaluke, bàj’itwa icumbi embere za Pi-Habiroti, ekarhî ka Migadoli n’enyanja, ishiriza lya Bal-Sefoni: ho mwâcûmbika oku burhambi bw’enyanja. 3 Hano Faraoni abona ntyo, àyîsh’iderha, erhi: «Bo bala baja balungalunga omu cihugo n’obwôba: Irungu lyabazonzire.» 4 Nadundaguza omurhima gwa Faraoni, abashimbûlire. Ci nayêreka Faraoni n’emirhwe yâge, irenge lyani, lyo Abanya-Mîsiri bamanya oku nie Nyakasane.» Banacijira ntyo.

Faraoni akulikira Bene-Israheli

5 Bagend’ibwîra mwâmi w’e Mîsiri oku olubaga lwayasire. Faraoni n’abambali bànacihindukirwa erhi olwo lubaga lurhuma, baderha, mpu: «Bici ebi rhwajizire bula ene rhulika Bene-Israheli barhiba emikolo yirhu!» 6 Anacishumûla engâlè yâge, àgenzikanwa bo n’olubaga lwâge. 7 Arhôla ngâlè magana gali ndarhu ga ntwâli, na ngasi ngâlè z’omu Mîsiri zoshi, ngasi nguma n’abasirika bayo. 8 Nyakasane àdundaguza omurhima gwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, àkulikira Bene-Israheli, abo Bene-Israheli bàgendaga babangalazize amaboko. 9 Abanya-Mîsiri bàbakulikira buhena, bashanga bacûmbisire eburhambi bw’enyanja: ebiterusi bya Faraoni byoshi n’abasirika babyo, engabo zâge zoshi, babahikakwo hofi ha Pi-Habiroti, ishiriza lya Bal-Sefoni. 10 Faraoni àbayegêra. Bene-Israheli mpu bayinamule amasu, babona Abanya-Mîsiri bacîrhulîra omu njira enyuma zâbo. Bene-Israheli bàrhungwa n’obwôba bwenêne, bàyamira Nyakasane. 11 Banacibwîra Musa, mpu: «Ka nshinda zàlibuzire e Mîsiri obuwayishir’irhuyirhira omu mpinga? Bici ebi warhukolire erhi orhurhenza e Mîsiri? 12 Ka rhurhâli rhwàkubwirîre e Mîsiri, nti: Rhuleke rhukaz’ikolera Abanya-Mîsiri. Okurhumikira Abanya-Mîsiri kwo kukulu ahâli h’okufira omu irûngu.» 13 Musa abwîra olubaga, erhi: «Murhayobôhe! Zibuhi! Mwabona ebi Nyakasane ammujirira ene; bulya aba Banya-Mîsiri mudwîrhe mwabona, murhakacibabona bundi. 14 Nyakasane wammulwira; mw’oyo murhûlûle kwône!»

Nyakasane àtwa enjira omu nyanja

15 Nyakasane anacibwîra Musa erhi: «Cirhumire odwîrhe wanyamira? Obwire Bene-Israleli bahire njira! 16 Nawe, okubûle akarhi^k kâwe, olambûlire okuboko oku ngasi nyanja oyiberemwo mpande ibiri: Bene-Israheli bàcîrhulire omu karhî k’enyanja buzira kujoma amagulu. 17 Nani nadundaguza omurhima gw’Abanya-Mîsiri, lyo nabo bacîrhuliramwo enyuma zâbo. Ntyo nayêreka Faraoni irenge lyani, n’emirhwe yâge yoshi, engâlè zâge n’abasirika bâge bashona oku biterusi. 18 Abanya-Mîsiri bamanya oku nie Nyakasane, hano mbà namâyêreka Faraoni irenge lyani kuli engâlè zâge n’abasirika bâge bashona oku biterusi.» 19 Malahika wa Nyamuzinda wàjâga ashokolera omurhwe gw’Israheli, agenda, àja enyuma zâbo. Cirya cilundo c’omugî càrhenga embere, càj’ija enyuma zâbo. 20 Càgend’icîhira ekarhî k’omurhwe gw’Abanya-Mîsiri n’omurhwe gw’Israheli. Càjira ecitû haguma n’omwizizi: lero cakàmoleka budufu. Ntabo babashire okuhika oku babo obudufu bwoshi. 21 Musa àlambûlira okuboko oku nyanja. Nyakasane àtunda enyanja obudufu bwoshi n’empûsi ndârhi y’ebuzûka-zûba yàyumya enyanja. Amîshi gàcîberamwo mpande ibiri. 22 Na Bene-Israheli bàcîrhulira omu nyanja burhajoma, amîshi gàbà cikunguzo ekulyo n’ekumosho kwabo. 23 Abanya-Mîsiri bàbakulikira luminomino, bacîrhuliramwo enyuma zâbo, ebiterusi bya Faraoni byoshi, engâlè zâge zoshi n’abasirika bashona oku biterusi boshi bacîrhuna omu karhî k’enyanja. 24 Lero sêzisêzi lukula arhanda, Nyakasane alolera engabo y’ab’e Mîsiri mulya cilundo c’omuliro n’ec’omugi àlimwo, àhira akavulindi omu murhwe gw’Abanya-Mîsiri. 25 Avamya emizizi y’engâlè zâbo, zàyabirwa okucishegûka. Abanya-Mîsiri bàcîjamwo, mpu: «Rhuyakire Israheli kuli bulya Nyakasane odwîrhe abalwikiza Mîsiri.» 26 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Lambûlira okuboko oku nyanja: amîshi galûndukire Abanya-Mîsiri, n’engâlè zâbo, n’abasirika babo bashona oku biterusi.» 27 Musa ànacilambûlira okuboko oku nyanja. Erhi kuba mucêracêra, enyanja yàshubira aha enayôrha ebà. Erhi Abanya-Mîsiri baciderha mpu bayàka, bàj’iyibugâna. Nyakasane anacihenangulira Abanya-Mîsiri omu kagarhî k’enyanja. 28 Amîshi gashub’icîgusha gàbwikira engâlè n’abasirika b’ebiterusi: omu ngabo ya Faraoni yoshi yàcîrhuliraga omu nyanja enyuma za Bene-Israheli, harhasigalaga ciru n’omuguma. 29 Ci Bene-Israheli bone bacigerera omu kagarhî k’enyanja n’amagulu burhajoma, amîshi gàjira ecikunguzo ekulyo n’ekumosho kwabo. 30 Olwo lusiku Nyakasane alikûza Israheli omu maboko g’Abanya-Mîsiri, na Israheli àbona emirhumba y’Abanya-Mîsiri oku cikwi c’enyanja. 31 Israheli àbona kuboko kudârhi kunganaci Nyakasane ajiragamwo Mîsiri ntyo. Olubaga lwarhînya Nyakasane, lwàyemera Nyakasane bo n’omwambali Musa.

Olwimbo lw’obuhimanyi

1 Okuhandi, Musa bona Bene-Israheli, bànaciyimbira Nyakasane olu lwimbo, mpu:

«Nacîtakîra Nyakasane, bulya àyêrekîne irenge lyâge: àloha ebiterusi n’abashona oku biterusi omu nyanja:

2 Nyakasane ye burhwâli, ye na lwimbo lwâni, ye muciza wâni, ye Nyamuzinda wâni: namuhà irenge; ye Nyamuzinda wa larha: namukuza.

3 Nyamuzinda abà mulwî: izîno lyâge ye Nyakasane.

4 Aloha engâlè za Faraoni n’engabo zâge, abarhambo b’entwâli zâge omu nyanja. Wanyanja Ndukula, abamirangusa.

5 Bàbwikirwa n’obwinini, bàzika nk’ibàle.

6 Okulyo kwâwe, Nyakasane, kwàcikuza n’obuhashe bwakwo, okulyo kwâwe, Yagirwa, kwàmalîra abashombanyi.

7 Omu bukulu bw’irenge lyâwe wàhenangula abashombanyi bâwe; wàyûsa oburhe bwâwe, bwàbagulumiza nka bijangala.

8 Okufûha kwâwe kwàcika amîshi, emihûsi yago yàshuba bikunguzo, empimbi zago zàgarhira omu bululi bw’enyanja.

9 Omushombanyi àli adesire, erhi: «Nammuminika, mmugwarhe, rhwagabâna eminyago, omumiro gwâni gwagogwa; nayômola engôrho yani, okuboko kwâni kwabanigûza!»

10 Wànacihûsa empûsi yâwe, enyanja yabamirangusa, bàrhogera emûbi nk’ibâle, muli nyanduma w’amîshi.

11 Wundi Nyamuzinda ohi oli nka We, Yagirwa? Ndi oli akâwe, we cilangashane c’obwîmâna, murhînywa omu bijiro byâwe, mujizi w’ebirhangâzo?

12 Wàlambûla okulyo kwâwe, okuzimu kwabamirangusa.

13 Omu lukogo lwâwe, walongôlana olubaga wàyôkolaga, wàlushokolera n’obuhashe bwâwe, kuhika aha mûbako gwâwe mutagatifu.

14 Amashanja gàyumva, gàgeramwo ogwa nyegenye; omusisi gwàdirhimanya abayûbaka omu Filistiya.

15 Abarhambo b’omu Edomu bàjuguma; Abaluzi b’e Mowabu bàgeramwo ogwa nyegenye; abayûbaka omu Kanani boshi bàdirhimana.

16 Ecôbà n’omisisi byàbarhogera; oku buhashe bw’okuboko kwâwe bàguguma, bàrhungwa, kuhika olubaga lwâwe lugere, Yagirwa, kuhika lugere olubaga wene wàyôkolaga.

17 Wàbahêka, oj’ibasimika oku ntôndo y’obwâmi ebe ndâro yâwe, ndâro yagwikagwa n’okuboko kwâwe, Yagirwa!

18 Nyakasane aganze anagandàze ensiku n’amango.

19 Ebiterusi bya Faraoni byâli byamàcîrhuna omu nyanja, haguma n’engâlè n’abasirika bâge b’oku biterusi, Nyakasane àbashunûlirakwo amîshi g’omu nyanja; ci Bene-Israheli, bôhe erhi bagezire omu nyanja n’amagulu burhajoma.»

20 Omulêbi-kazi Miriyamu, mwâli wabo Aroni, anacirhôla engoma; abakazi boshi banacirhôla ezindi ngoma, bàmuyisha omu nyuma, bàja bayimba banasâma.

21 Miriyamu àkàyimbiza, erhi: «Mucîtakirire Nyakasane, bulya àyêrekîne irenge lyâge: aloha omu nyanja ebiterusi n’abashona oku biterusi».

II. Olugendo lwa Bene-Israheli omu irûngu

Amîshi g’aha Mara

22 Musa ànacilongôlana Israheli kurhenga oku Nyanja Ndukula, bagendihulukira ebw’irûngu lya Shuru. Bàgenda nsiku isharhu zoshi buzira kubona amîshi. 23 Bàhika aha Mara, ci bàrhahashaga okunywa amîshi g’aha Mara, bulya gâli malulu, co cirhuma ganaderhwa izîno lya «Mara». 24 Olubaga lwàcîdudumira Musa, lwàderha, mpu: «Bicigi rhwanywa obu?» 25 Musa ànacilakira Nyakasane, naye Nyakasane àmuyêreka murhi muguma. Akweba ecihimbi cagwo omu mîshi, n’amîshi gàshuba minja. Aho ho àbahêraga amarhegeko n’engeso bakaz’isimba. Aho ho àbarhanguliraga. 26 Aderha, erhi: «Okàyumva bwinja izu lya Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, okàjira ebishingânîne omu masu gâge, okàyumva amarhegeko gâge, okàshimba amahano gâge goshi, ntakuyôhekwo ndwala ciru n’enguma eri nk’ezi nàyôhaga kuli Mîsiri, bulya nie Nyakasane wakufungira!» 27 Bànacihika aha Elimu, aho habà maliba ikumi n’abiri ga mîshi, na mirhi makumi gali nda ya mabò. Bàhânda aho, hofi n’amîshi.

Amâna n’enkwâle

1 Bànacirhenga aha Elimu, bene-Israheli boshi, bàhika omu irûngu lya Sini, ekarhî ka Elimu na Sinayi, omu lusiku lwa kali ikumi na karhanu lw’omwêzi gwa kabiri kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri. 2 Bene-Israheli boshi bàcidudumira Musa na Aroni omu irûngu. 3 Bene-Israheli bàkâbabwîra, mpu: «Rhucifìraga omu Mîsiri n’okuboko kwa Nyakasane kwo kwâli kukulu, lyoki rhwàkâg’iburhamala aha burhambi bw’enyungu z’enyama, rhwâkaz’irya omugati, rhuyigurhe oku rhulonzize! Mwarhudwîrhe muno irûngu mpu olu lubaga luhungumukiremwo lwoshi n’ishali!» 4 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Nkola nammuniekeza omugati gw’oku nkuba. Olubaga lwâkazihuluka, ngasi lusiku lurhôlogole ebiryo by’omulegerege, lyo nlurhangula, ndole erhi lwashimba amarhegeko gani eri nanga. 5 Olwa kali ndarhu, nka barheganya ebi bàrhôzire, banarheganya mirengo ibiri kulusha eyi barhôla omu zindi nsiku.» 6 Musa na Aroni bàbwîra bene-Israheli boshi, mpu: «Hano bijingo mwamanya oku Nyakasane wànammukûlaga omu cihugo c’e Mîsiri; 7 irhondo sêzi, mwâbona irenge lya Nyakasane, bulya anayumvîrhe kurhi mudwîrhe mwacidudumira Nyakasane. Rhwono, rhuligi bantu baci mpu mwacîrhwidudumira?» 8 Musa àlonzagya okubabwîra, erhi: «Mwâbona oku hano bijingo Nyakasane ammuhà enyama y’okulya, n’omugati sêzi nk’oku munalonzize, bulya Nyakasane anayumvîrhe kurhi mudwîrhe mwacimwidudumira. Rhwono rhuligi bantu baci? Arhali rhwe mwacidudumire, ci Nyakasane mwadudumire.» 9 Musa anacibwîra Aroni, erhi: «Obwire bene-Israheli boshi, erhi: Muyegere embere za Nyakasane, bulya anayumvîrhe emidudumo yinyu.» 10 Oku Aroni acidwîrhe aganiza Bene-Israheli boshi, bànaciyerekera ebw’irûngu: ho n’aho irenge lya Nyakasane lyànacibonekana omu citû. 11 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 12 «Nayumvîrhe kurhi Bene-Israheli badwîrhe bacîduduma. Obabwire ntya: Bijingo, mwàkâlya enyama na sêzi, mwakâyigurha omugati, mugambwe, mumanye obwo oku nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu.» 13 Ebyo bijingo byo na nêne, enkwâle zàyinamuka zàbwikira icumbi lyoshi; n’erhi kubà sêzi, ehitù hy’olumè hyazunguluka icumbi. 14 Hirya hitù hy’olumè hyàkala; lero oku idaho, omu irûngu, kwàsigala ebiri nka mogomogo, nsungunu, nyêru nka munyù. 15 Erhi Bene-Israheli bàbona ebyo, bàdôsanya, mpu: «Mane hu?» (Byo bici ebi?), bulya barhâli bamanyire biri bici. Musa ababwîra, erhi: «Gwo mugati gw’okulya Nyakasane ammuhîre ogwo. 16 Yumvagi oku Nyakasane arhegesire: Mukârhôlogola birya ngasi muguma ankanahash’irya. Mukaz’irhôla nnamàha muguma kuli ngasi muntu, nk’oku abantu banali. Ngasi mushamuka arhôle nk’oku abantu banali aha mwâge.» 17 Bene-Israheli bajira ntyo: bàgend’ikàrhôlogola, owa binji, owa bisungunu. 18 Bàj’ikâlengera muli nnamâha: owali orhôlôgwire binji, ntâco càmulugîre, n’owali orhôlogwire bisungunu, ntâco càmunyihire. Ngasi muguma àkaziguka birya ankanayigurha. 19 Musa ànacibabwîra, erhi: «Ntaye okâg’iderha mpu abibika kuhika bucè.» 20 Baguma barhayumvagya, bàbibika kuhika sêzi, ci byàjâmwo emivunyu, byàbola. Obwo Musa àbakunirira. 21 Bàkâg’irhôlogola sêzi ngasi muguma ebyankamuyigusa. Erhi izûba lyâbashaga, binajonge. 22 Olwa kali ndarhu, bàkaz’irhôlogola kabiri kulusha, bannamâha babiri kuli ngasi muguma. Abagula boshi b’omu Israheli bàyîsh’ikubwîra Musa. 23 Ababwîra, erhi: «Kwo Nyakasane adesire ntya: Irhondo luli luzira lwa-Sabato, lusiku lwa kurhamûka, lurherêkirwe Nyakasane. Muyende ngasi biri bya kuyendwa, mudûrhubaze ngasi bya kudûrhubazibwa. Ebyankasigala, mubibike kuhika irhondo.» 24 Bànacikâbibika kuhika sêzi nka kulya Musa anali arhegesire. Hàrhajiraga byabaya erhi kujamwo emivunyu. 25 Musa ababwîra, erhi: Mubirye ene. Ene ali Sabato wa Nyakasane. Ene murhabibugâne embuga. 26 Mukaz’ibirhôlogola nsiku ndarhu, olwa kali nda, ali Sabato: birhâkâbonekana:». 27 Ci kwône, mw’olwo lusiku lwa kali nda, olubaga lwàrhengamwo bantu baguma, bàhuluka mpu baj’irhôlogola, ci bàrhashimanaga kantu. 28 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Kuhika mangaci mwayôrha mulahira okushimba amarhegeko n’amahano gani? 29 Mumanye oku Nyakasane àmmuhire olwa Sabato, co cirhuma olwa kali ndarhu, ammuhà biryo bya nsiku ibiri. Kaz’imubêre ngasi muguma aha mwa bînywe. Ntaye orhengâge aha mwâge olwa kali nda.» 30 Obwo, olubaga lwàkaz’irhamûka olusiku lwa kali nda. 31 Ebyo biryo, enyumpa y’Israheli yàbiyirika izîno lya «Mâna.» Byàkâg’iyôrha nka mbeke, byâli byêru, byànagwerhe obununu buli nka bwa bûci. 32 Musa anaciderha, erhi: «Yumvagi oku Nyakasane arhegesire: Babumbe nnamâha muguma, bamubikire abana binyu, lyo bàyîsh’ibona kalyo kaci nàmmulisagyamwo omu irûngu, amango nàmmurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri» 33 Musa abwîra Aroni, erhi: «Orhôle akalugu, ohiremwo nnamâha wa mâna, odêkereze embere za Nyakasane, abîkirwe abana binyu.» 34 Aroni akadêkereza ebe mbîko embere z’obuhamirizi nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 35 Bene-Israheli bàlya amâna myâka makumi ani kuhika olusiku bàhikaga omu cihugo cibâmwo abantu; bàlya amâna kuhika olusiku bàhikaga omu lubibi lw’ecihugo c’e Kanani. 36 Oyo nnamâha ciba cigabi ca kali ikumi ca Efa^l.

Amîshi gàhulula omu lwâla

1 Olubaga lwa bene-Israheli lwoshi lwànacirhenga ebw’irûngu lya Sini, lwàharhûla, lwàshimba enjira nk’oku Nyakasane anali arhegesire, lwaj’ihanda aha Refidimi; ci aho harhali mîshi ga kunywa. 2 Olubaga lwalongôza Musa, mpu: «Orhuhè amîshi rhunywe!» Musa ànacibabwîra, erhi: «Cirhumire mwannongôza? Cirhumire murhangula Nyakasane?» 3 Aho olubaga lwàlibûka n’enyôrha; olubaga lwàcîdudumira Musa, mpu: «Carhumaga orhurhenza e Mîsiri? Ka mpu orhuyirhe n’enyôrha, rhwe n’abana n’ebintu birhu?» 4 Musa àyamira Nyakasane, erhi: «Kurhigi najira olu lubaga? Hacisigire hitya hyône lummande amabuye.» 5 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Oshokole, oje embere z’olubaga, ohêke na bagula^m baguma ba muli bene Israheli: kalya karhi wàshûrhagamwo olwîshi, okafumbarhe omu nfune, ogende. 6 Nàj’iyimanga oku ibuye liri aha Horebu, embere zâwe eyo munda. Oyîsh’ishûrha ibuye, amîshi garhengemwo, olubaga lunywe.» Musa ànacikujira, omu masu g’abagula b’Israheli. 7 Aho hantu àhayîrika izîno lya Masa na Meribaⁿ erhi erya nnongwe ya bene-Israheli, na kulya kubà barhangwire Nyakasane, baderha, mpu: «Ka Nyakasane anacibà ekagarhî kirhu erhi nanga?»

Bene-Amaleki bàrhêra Bene-Israheli

8 Okuhandi Amaleki^o ànaciyîsh’ilwîsa Israheli aha Refidimi. 9 Musa abwîra Yozwè, erhi: «Ocishoge abantu, ogend’ilwîsa Amaleki; irhondo nàj’iyimanga oku irhwèrhwè lya hira hirhondo n’akarhi ka Nyamuzinda omu nfune.» 10 Yozwè ànacikozakwo Ameleki entambala, nka kulya Musa anamubwîraga; naye Musa bo na Aroni na Huru bàsôkera oku irhwèrhwè ly’ehirhondo. 11 Erhi Musa ayinamuliraga amaboko emalunga, Israheli ànaje àhima, n’erhi aderhaga mpu arhamûsa amaboko, Ameleki ànaje àhima. 12 Erhi amaboko ga Musa gàrhama, bàrhôla ibuye, bàmutamazakwo. Aroni na Huru bànacimugwârha amaboko, muguma lunda luguma n’owundi olundi lunda. Ntyo amaboko gâge gàyôrha gazibuhire kuhika izûba lyàzika. 13 Yozwè àhima Ameleki, n’olubaga lwâge àlugeza oku bwoji bw’engôrho. 14 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Oyandike ebyo omu citabu c’okubiyibusa, onabwire Yozwè oku nâzâza izîno ly’Ameleki lirhacifâga lyàkengîrwe n’igulu.» 15 Musa ànaciyûbaka oluhêrero, àluyirika izîno lya Nyakasane -Nisi^p, 16 erhi: «Bulya okuboko kwalengezibwe mpu kwalwîsa Nyakasane, Nyakasane naye akolaga alwîsa Ameleki kurhenga oku iburha kuhika oku lindi.»

Musa bon’ishazâla Yetro

1 Yetro, mudâhwa w’e Madiyani, ishazâla wa Musa, ànaciyumva bàshambâla ngasi byoshi Nyamuzinda àjirîre Musa n’olubaga lw’Israheli, na kurhi Nyakasane arhenzagya Israheli e Mîsiri. 2 Yetro, ishazâla wa Musa, anacirhôla Sipora, mukà Musa, erhi àhulusîbwe, 3 na bagala bâge bombi: muguma izîno lyâge ye wàli Gershoni -Lubungo- bulya Musa àli adesire, erhi: «Ndi mubunga omu cihugo c’ihanga,» 4 n’owundi ye wàli Eliyezeri -Nyamuzinda ye burhabâle bwâni bulya «Nyamuzinda wa larha ye wàyishir’intabâla, ànfulumula oku ngôrho ya Faraoni.» 5 Yetro, ishazâla wa Musa, bo nabagala ba Musa na muka-Musa bànacija emunda àli ahanzire omu irûngu oku ntôndo ya Nyamuzinda. 6 Anacirhuma abaj’ibwîra Musa, erhi: «Nie Yetro ishazâla wâwe, nyishire emund’oli rhwe na mukâwe na bagala bâwe bombi.» 7 Musa àhuluka, aj’ibugâna ishazâla, aharàmya anamuhôbera. Erhi babà bamadôsanya emyanzi, bàja omu cihando. 8 Musa àganirira ishazâla ngasi byoshi Nyasakane àjirire Faraoni na Mîsiri erhi Israheli orhuma, ngasi mbaka zoshi babuganyire omu njira n’oku Nyakasane àbalikûzize muli zo. 9 Yetro àsîma ago minja goshi Nyakasane àjirîre Israheli, omu kumulîkuza omu maboko g’Abanya-Mîsiri. 10 Yetro anaciderha, erhi: «Ayagirwe Nyakasane wammulîkûzagya omu maboko g’Abanya-Mîsiri n’aga Faraoni, owalikûzagya olubaga lwâge omu maboko g’Abanya-Mîsiri! 11 Lero nkola mmanyire oku Nyakasane ye mukulu kulusha banyamuzinda b’obwihambe boshi.» 12 Yetro, ishazâla wa Musa, àrhûla Nyamuzinda embâgwa n’enterekêro. Aroni bo n’abagula b’Israheli boshi bàyisha, balîra baguma n’ishazâla wa Musa embere za Nyamuzinda.

Musa àyimika abatwî b’emmanja

13 Erhi buca, Musa aja e kagombe mpu atwire olubaga emmanja. Lwalegerera luyimanzire embere zâge kurhenga sêzi kuhika bijingo. 14 Erhi ishazâla wa Musa àbona ebyo byoshi àkâg’ijirira olubaga, amubwîra, erhi: «Bici ebyo odwîrhe wajirira olubaga? Cirhuma oja e kagombe wene n’obwo olubaga lushigalîre embere zâwe kurhenga sêzi kuhika bijingo?» 15 Musa anacibwîra ishazâla, erhi: «Olubaga lunakâyisha emunda ndi lul’idôsa Nyamuzinda. 16 Nka hali lubanja lugwerhe, banalunderhere nambazâbûlirelwo, mbamanyise n’amarhegeko ga Nyamuzinda n’amahano gâge.» 17 Ishazâla wa Musa amubwîra, erhi: «Okwo ojira kurhali kwinja. 18 Wafà n’omurhamo, we n’olu lubaga muli mweshi. Ogu mukolo guli muzirho bwenêne kuli we; orhankahasha okukâguyukiriza wene. 19 Yumva, nkuhe ihano, na Nyamuzinda abe haguma nâwe! Oyimangire olubaga embere za Nyamuzinda, n’emmanja zâbo okazihêkera Nyamuzinda. 20 Okaz’ilangûla olubaga amahano n’amarhegeko, okaz’ibamanyisa enjira y’okushimba n’olugendo bakwânîne okubà nalwo. 21 Kandi, omu lubaga lwoshi, ocîshogemwo àbalume b’entwâli, abarhînya Nyamuzinda, ab’okucikubagirwa, bantahemuka; obajire barhambo b’olubaga: barhambo ba bihumbi, barhambo ba magana, barhambo ba makumi arhanu-arhanu na barhambo b’ikumi ikumi. 22 Babe bo bakaz’iyôrha batwa emmanja. Nka hali olubanja lunene, bakâkulerheralwo, ci emmanja nsungunu, bakàz’izizâbûla bone. Oyangujye ntyo omuzigo gwâwe, mugubarhule mwe nabo! 23 Okajira ntyo, Nyamuzinda anakulangula enjira, wanabona emisi, n’olu lubaga lwanakâshubira emwa bâbwe n’obuholo.» 24 Musa ayumvirhiza izu ly’ishazâla, ànajira nk’oku amubwîraga koshi. 25 Muli Bene-Israheli boshi, Musa àcîshogamwo abalume b’entwâli, abajira barhambo b’olubaga: barhambo ba bihumbi, barhambo ba magana, barhambo ba makumi arhanu-arhanu na barhambo b’ikumi-ikumi. 26 Bakâz’iyôrha batwira olubaga emmanja ngasi mango. Ngasi mmanja ndârhi, bakâz’ihêkera Musa, na ngasi binwa bisungunu, bakâb’izâbûla bonene. 27 Musa ànacisengaruka ishazâla, naye acishubirira omu cihugo câge.

III. Nyamuzinda ajira endagâno bon’Israheli

Bene-Israheli bahika oku ntôndo ya Sinayi

1 Omu mwêzi gwa kasharhu kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri, olwo lusiku lwonêne, bene-Israheli bàhika omu irûngu lya Sinayi. 2 Bàrhenga e Refidimi, bàhika omu irûngu lya Sinayi, bànacitwa icûmbi omu irûngu. Israheli àhanda eburhambi bw’entôndo.

Nyamuzinda alaganya Bene-Israheli

3 Musa anacisôkera aha Nyamuzinda ali. Nyakasane àmuhamagala kurhenga kulya ntôndo, amubwîra, erhi: «Ogend’ibwîra enyumpa ya Yakobo, omanyise bene Israheli ebi binwa, erhi: 4 Mwàbwîne mwêne ebi nàjirire Mîsiri, kurhi nàyishaga mmudwîrhe oku byubi by’enyunda, nammuhisa emunda ndi. 5 Lero, mukayumva izu lyani n’okushimba endagâno yani, mwâbà mwimo gwâni omu mashanja goshi, bulya igulu lyoshi liri lyani; 6 mwâbe bûko bw’abadâhwa b’obwâmi bwâni n’ishanja lyani litagatifu. Byo binwa wagend’ibwîra Bene-Israheli ebyo.» 7 Musa anacigend’ihamagala abagula, àbarhondêreza ebyo binwa byoshi Nyakasane amurhegekaga. 8 Olubaga lwoshi lwanacishuza càligumiza, mpu: «Ebi Nyakasane anadesire byoshi, rhwabijira.» Musa anacishub’igend’ibwîra Nyakasane ebinwa olubaga lwashuzize.

Okurheganya Endagâno

9 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Nkola nayisha emunda oli omu citû cizirho, lyo olubaga luyumva hano nkola nakushambaza lyo nâwe wêne lukaz’ikâkwikubagira ensiku zoshi.» Musa anacibwîra Nyakasane ebinwa by’olubaga. 10 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Genda emunda olubaga luli, oluyôbôle ene n’irhondo; luce, bashuke n’emyambalo yâbo, 11 bacîrheganye oku lusiku lwa kasharhu, bulya oku lusiku lwa kasharhu Nyakasane àyandagala oku ntôndo ya Sinayi omu masu g’olubaga lwoshi. 12 Otwire olubaga olubibi eburhambi, obabwire, erhi: «Mumanye murhasôkeraga oku ntôndo erhi okuhuma omu marhambi gayo. Ngasi yeshi wankahuma oku ntôndo anayirhwe. 13 Arhâhumwakwo, ci abandwe amabuye erhi alashwe. Cibe cintu erhi muntu, birhalamaga. Hano empembe eshakànya, baguma banasokera oku ntôndo.» 14 Musa ànaciyandagala oku ntôndo, àja emunda olubaga luli. Aluyôbôla lwàcà, bàshuka emyambalo yâbo, 15 anacibwîra olubaga, erhi: «Mucirheganye mw’ezi nsiku isharhu, muleke okuja omu mwa bakînywe.»

Nyamuzinda aciyerekana

16 Lero, oku lusiku wa kasharhu, erhi kubà sêzi, habà emikungulo, emilazo, ecitû cizirho càbwikira entôndo, n’izu ly’empembe lyàshakânya; omu icumbi olubaga lwoshi lwàdirhimana. 17 Musa ànacihulusa olubaga omu irûngu mpu luj’ibugânana na Nyamuzinda; boshi bàyimanga omu kabanda k’entôndo. 18 Entôndo ya Sinayi yakaz’itumbûka mugî, bulya Nyakasane ali ayandagalirekwo omu ngulumira y’omuliro; omugî gw’ogwo muliro gwakâtumbûka nka mugî gw’itanuru, n’entôndo yoshi yadirhimana bwenêne bwenêne. 19 Izu ly’omushekera lyàshakânya bwenêne: Musa àkaz’ishambâla, na Nyamuzinda àkaz’imushuza n’izu ly’emikungulo. 20 Nyakasane ayandagalira oku ntôndo ya Sinayi, oku irhwèrhwè ly’entôndo. Nyakasane ahamagala Musa kulya irhwèrhwè ly’entôndo, naye Musa akusôkera. 21 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Yandagala, orhonde olubaga, lwankanacirhulira emunda Nyamuzinda ali mpu lwalola obone bamafâmwo banji: 22 Ciru n’abadâhwa bayegêra Nyakasane bacicêse, lyo Nyakasane arhag’ibamalîra!» 23 Musa anacibwîra Nyakasane, erhi: «Olubaga lurhàsôkere oku ntôndo ya Sinayi bulya wene wârhurhonzire, ene oderha, erhi: «Otwe olubibi w’entôndo lube luhangizè!» 24 Nyakasane amubwîra, erhi: «Genda, oshub’iyandagala; oyîsh’irherema mwe na Aroni. Ci abadâhwa n’olubaga, bamanye bankacirhulumbika mpu basôkera emunda Nyakasane ali, ankanabamalîra!» 25 Musa ayandagalira ebwa lubaga, alubwîra okwo.

Okufundika endagâno omu marhegeko ikumi

1 Nyamuzinda ànaciderha ebi binwa byoshi, erhi:

2 «Nie Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, owàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa y’obujà:

3 «Orhahîraga okabà n’abandi banyamuzinda kuleka nie.

4 «Orhahîraga okajira enshushano, erhi olwiganyo lw’ebiremwa bibà enyanya emalunga, n’oli olw’ebiremwa bya hano igulu, n’oli eby’omu mîshi ekuzimu kw’igulu.

5 «Orhahîraga okabaharâmya erhi kubakolera, bulya niene Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, ndi wa mutula otulutumbya abana oku mabi ga b’îshe, kuhika oku iburha lya kasharhu, n’erya kani, balya banshomba; 6 «ci abanzigira, bakashimba n’amarhegeko gani, nnambajirire aminja kuhika oku iburha lya kali cihumbi. 7 «Orhakâzâg’iderha busha izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, bulya Nyakasane arhaleka kuhana omuntu oderha busha izîno lyâge.

8 «Okâkengêra olwa Sabato, onakâlujira lutagatifu. 9 «Nsiku ndarhu wakaz’ijiramwo emikolo yâwe yoshi, 10 «ci olusiku lwa kali nda, luli Sabato wa Nyakasane, Nyamuzinda wâwe. 11 Bulya omu nsiku ndarhu Nyakasane àjira amalunga n’igulu, enyanja na ngasi bibâmwo, ci oku lusiku lwa kali nda àrhamûka. Co cârhumire Nyakasane agisha olwo Sabato, ànalujira lutagatifu.

12 Okazikenga sho na nyoko, ly’olama myâka minji omu cihugo ohirwe na Nyakasane, Nyamuzinda wâwe. 13 Orhahîraga okaniga. 14 Orhahîraga okajira eby’enshonyi. 15 Orhahîraga okazimba. 16 Orhahîraga okahamiririza mulungu wâwe obunywesi. 17 Orhahîraga okacifìnja muka mulungu wâwe, nisi erhi mwambali wâge kandi erhi mwambalikazi wâge, erhi nkâfu yâge, erhi cihêsi câge, ngasi kalugu ka mulungu wâwe koshi orhacifînjagako.» 18 Olubaga lwoshi lwâkâg’iyumva emilazo, emikungulo n’izu ly’omushekera, n’entôndo yatumbûka mugî. Olubaga lwabona lwàdirhimana, lwanaciyêgûlira kûli. 19 Bàbwîra Musa, mpu: «Orhubwire wene rhwayumwa; ci Nyamuzinda arharhubwîraga, rhwankanafà!» 20 Musa abwîra olubaga, erhi: «Murhayobohaga! Bulya Nyamuzinda ayishire mpu amurhangule, lyo ecôba câge cimmubâmwo, mulek’ikâgoma.» 21 Olubaga lwacîyegulira kulî, ci Musa yehe ayegêra cirya citû Nyamuzinda âlimwo.

Irhegeko liyêrekîre oluhêrero lw’enterekêro

22 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ojibwîra Bene Israheli, ntya: mwàbwîne mwene oku kurhenga e malunga nakâg’imuganiza. 23 Murhahîraga mukampalikanya na banyamuzinda b’amarhale, mumanye irhondo mwankaderha mpu mwacîjirira banyamuzinda b’âmasholo. 24 Oyîsh’inyubakira oluhêrero lw’obudaka wakârherekêrakwo embâgwa n’enterekêro zawe z’omurhûla, ebibuzi n’enkafu zawe na ngasi bantu nânamanyise izîno lyani, nâyisha ah’oli nkugishe. 25 Ci erhi wankanyubakira oluhêrero lw’amabuye, orhayubakaga n’amabuye mabinje, bulya hano ogagezakwo enkolôlo yâwe, wanagaziza. Orhakâg’irheremera oku mashonezo nka waja aha luhêrero lwâni, lyo olek’iyerekana obushugunu bwâwe.»

Irhegeko liyêrekîre abajà

1 «Alaga irhegeko wabahà: 2 Amango okagula omujà Muyahudi, anakukolera myâka ndarhu, ogwa kali nda, analîkwe, buzira kujuha cici. 3 Akaba àyishaga yenene, anagenda yenene. Akaba àgwerhe omukazi, mukâge anagenda bo naye. 4 Akaba nnawabo wàmuhaga omukazi, n’akaba nyamukazi àmuburhîre abana-rhabana erhi abana-nyere, omukazi n’abana banabe ba nnawabo, naye anagenda yenene. 5 Ci erhi oyo mujà ankaderha, erhi: «Nsimire nnawirhu, mukanie n’abana bâni ntalonzizo kulîkwa», 6 nnawabo anamuhêka embere za Nyamuzinda, amuhise aha lumvi erhi oku mulirango: nnawabo anamurhuliraho okurhwiri n’omugera: anaba mujà wâge ensiku zoshi. 7 Erhi omuntu ankaguza omwali burhumisi-kazi, yehe arhankalîkwa kula abajà balîkwa. 8 Erhi ankaba arhasimisizi nnahamwabo wàlicimwishozire, nnahamwabo anayemera agombôlwe. Ci arhankamuguliza ishanja ly’ihanga, bulya okwo kwanabà nka kulenganya. 9 Erhi omugala ankabà y’amuha, anamujirire nk’oku banakômerera okujirira abandi banyere. 10 Erhi ankamuhirakwo owundi, amanye arhamunyihizagya ebiryo, erhi emyambalo, erhi eby’obuyumpa. 11 Akaba arhamuhiri ebyo oku binali bisharhu, anacîgendera busha, buzira kujuha igerha.

Amabi galînganîne olufù

12 Owâshûrhe omuntu kuhika okufà, naye anayirhwe, afe. 13 Ci erhi akaba arhâli alâlîre okumuyirha, bulya Nyamuzinda walilonzize okumuhira omu maboko gâge, nanamuyêreka aha akwânîne okuyâkira. 14 Ci omuntu walâlira okuyirha owabo n’obwenge, onamurhenze ciru n’aha luhêrero lwâni, agendinigwa, afe! 15 Owashûrhe îshe erhi nnina, ananigwe, afe. 16 Owâbakule omuntu, ajimuguza erhi amugwarhe omu mwâge, oyo naye ananigwe, afe. 17 Owàhehêrere îshe erhi nnina, ananigwe, afe.

Empîmbo n’ebibande

18 Abantu erhi bankalôngôla, muguma akashûrha owabo, amuyagaze n’ibuye erhi n’ecifûndo, olya wabo akaba arhafîri, ci agend’ijà aha ncingo, 19 akahash’ishubizûka n’okuhika embuga ajà agendera oku kakoma, nyakushûrha erhi amalufuma; ci analyula erya miregerege agezize aha ncingo n’okumubukisa kuhika afume. 20 Erhi omuntu ankashûrha omujà erhi omujà-kazi wâge n’akarhi, bakanafira omu maboko gâge, nyakufà anacihôlerwa. 21 Ci erhi bankahembûka, enyuma lya lusiku luguma, erhi ibirhi, barhankacicîholerwa, bulya bali birugu byâge . 22 Erhi bantu babirhi bankagwarhana balwa, bakahukula omukazi oli izîmi, nyamukazi akamoma, ciru akaba arhafiri, barhegesirwe balyûle nk’olu iba wa nyamukazi anahûnyire, n’oku batwirîrwe n’abacîrânuzi. 23 Ci erhi ankafà, bajuhe obuzîne oku buzîne^q, 24 isu oku isu, lino oku lino, kuboko oku kuboko, kugulu oku kugulu, 25 obuhye oku buhye, ecihulu oku cihulu. 26 Erhi omuntu ankashûrha isu ly’omujà erhi lya mujà-kazi wâge, akanalisherêza, anabalîke bacigendere, kube kubajuha lirya isu lyâbo. 27 N’akaba lyàli lino lya mujà wâge erhi lya mujà-kazi wâge, akûzire, anabalike bacigendere, kubè kubajuha lirya lino lyâbo.

28 Erhi empânzi yankatumirha omuntu, abe mulume erhi mukazi, enamuyirha, eyo mpânzi enabândwe amabuye, n’enyama yayo erhalîbagwa, ci nn’enkâfu yehe arhalikwo lubanja. 29 Ci eyo mpânzi erhi yankaba yàkômereraga okutumirhana na nnayo bakazimurhonda, ci yehe arhashibiriraga okuyilanga, n’erhi yankayirha omuntu, abe mulume erhi mukazi, eyo mpânzi nayo enabandwe amabuye, na nnayo naye, anayirhwe. 30 Erhi bankamutwir’okujuha, anahana birya banamutwirire byoshi omu kugombôla obuzîne bwâge. 31 Erhi ankaba mwana-rhabana erhi mwana-nyere, okwo eryo irhegeko lidesire ko yankanatwirwa. 32 Erhi empanzi yankatumirha omujà mulume erhi mukazi, nnawabo empânzi analyule nnahamwabo balya bajà mafûndo asharhu ga magerha, n’erya mpânzi enabândwe amabuye. 33 Erhi omuntu ankaleka iriba buzira kulibwikira, nisi erhi ahumbe iriba buzira kulibwikira, empânzi kandi erhi endogomi yankarhogeramwo, 34 nnalirya iriba ahônge, alyule nna-cirya cîntu ensaranga, n’ecîntu cifìre aciyôrhane. 35 Eri empànzi y’omuntu yankatumirhana n’ey’omulungu, ekanafà, banaguze empânzi ecizîne, bagabâne ensaranga; n’erya efìre nayo banayigabana. 36 Akaba kwàli kumanyikîne oku eyo mpânzi ekômerera okutumirhana, na nnayo arhashibirira okuyilanga anahônge eyindi mpanzi ahâli h’empânzi, n’erya efìre yanabà yâge.

Obushambo bw’ebîntu

37 Erhi omuntu ankazimba empânzi erhi cibuzi, abibâge erhi abiguze, anahônga nkafu irhanu ahâli h’erya nguma, na bibuzi binni ahali ha cirya ciguma.

1 Erhi ecishambo cankagwarhwa carhula enyumpa cikanigwa, nta lwihôlo oku muko gwaco. 2 Erhi ankaba gwâli mûshi, hanabe olwihôlo lw’omuko gwaco. Ecishambo cirhegesirwe cilyûle ebi cazimbaga. Akaba cirhagwerhi ebi calyûla, canaguzibwa oku mpyûlo y’obushambo bwaco. 3 Ecintu cazimbagwa, empanzi, endogomi erhi cibuzi, cikashângwa cicizine omu maboko gâge, cirya cintu anahyûle kabirhi.

Okusherêza ebya bene

4 Erhi omuntu ankayonya ishwa nisi erhi mizâbîbu, akanaleka ebintu byâge byakera omu ishwa lya bene, analyule eyindi myâka eri minja kulusha y’omu ishwa lyâge erhi y’omu mizâbîbu yâge. 5 Erhi omuliro gwankagulumira guyandukire oku byasi by’emishûgi gulinde guhama guyokêre engano eri oku bishinga erhi eri hofi n’okusarûlwa, nisi erhi ishwa lyayo, nyakulika gulya muliro anahyûle bulya bokêre anayokêraga. 6 Erhi omuntu ankagwasa n’okubîsa owabo ensaranga kandi erhi birugu, bikanazimbirwa emw’olya nyakubîsibwa, erhi ecishambo cankabonekana, cinabihyûle kabirhi. 7 Akaba ecishambo cirhabonekini, nnanyumpa anaje embere lya Nyamuzinda, lyo bamanya oku arhali ye wazimbire ebirugu by’owabo. 8 Ehyanâjîrwe kadali, hyoshi, akaba nkafu, ndogomi, cibuzi, mwambalo erhi ngasi kantu kanahezire koshi kalya bankanaderha mpu: «Neci kâka», olubanja lunahekwe embere za Nyamuzinda, n’oyu Nyamuzinda akayagiriza oku ye mubi anahyûle owabo kabirhi. 9 Erhi omuntu ankayegeka owabo endogomi, enkafu, ecibuzi, nisi erhi cindi cîntu cishwekwa, na cirya cintu cife, civunike nisi erhi cihêkwe n’abanyazi na ntâye obwîne, 10 omwigasho embere za Nyamuzinda gwanatwa olubanja. Erhi nyakuyêgekwa ankacîgasha oku arhazimbaga ecirugu c’owabo, nnacirya cîntu anayemera, naye owabo arhankacilyula bici. 11 Ci erhi akaba cirya cîntu aha mwâge cazimbirwe, anacihyûla naco. 12 Akaba ecintu cayisirwe n’eciryanyi, anagend’iciyerekana buhamirizi; arhankahyûla bici kuli cirya cîntu ciyisirwe n’eciryanyi. 13 Erhi omuntu ankayegeka owabo ecîntu câge, cikayagalika erhi kufà na nnaco arhahali, akwânîne acilyûle. Ci erhi naco ankaba ahali, arhankacilyûla bici. Akaba cali cihozanyo, analyûle engulo ya kulya kuhôza.

Okubakula omunyere mushugi

15 Erhi omulume ankashumika omwana-nyere mushugi orhasag’ishebwa, akanagwîshira bombi naye, olya mulume anamugule abe mukâge. 16 Erhi îshe w’omunyere ankalahira bwâmuhâye, olya mulume analyule ensaranga bahâna ngulo y’abana-nyere bashugi.

Amarhegeko gayêrekîre obworhere bwinja n’idini

17 Omukazi w’omukurûngu, orhahîraga wamulekera akalamo mpu alame. 18 Ngasi yeshi wâhushe oku cîntu anayirhwe, afe. 19 Owarherekêre nyamuzinda w’obwihâmbe, kuleka Nyakasane yenene, anakagwe. 20 Orhahîra okarhindibuza erhi kugonya-gonya ecigolo, bulya ninyu mwâli bigolo omu cihugo c’e Mîsiri. 21 Orhahîra okalibuza omukana nisi erhi enfûzi. 22 Erhi wankamulibuza, akandakira, namayumva omulenge gwâge. 23 Oburhe bwâni bwanayâka mmuyirhe n’engôrho, bakînywe bahinduke bakana n’abana binyu babe nfûzi. 24 Okahôza ow’omu lubaga lwâni ensaranga, mukenyi oli akâwe, orhamujiriraga ihanzè, orhamulongezagyakwo bunguke. 25 Erhi wankarhôla ecirôndo c’owinyu cikînja, onamugalulireco càjingwè, izûba lirhacizonga, 26 bulya bwo bushiro bwâge obwo bonene, co cishûli cibwika omubiri gwâge. Bicigi yeki ankayîsh’ilalamwo? Erhi ankayîsh’indakira nanamuyumva, bulya niehe mba wa lukogo. 27 Orhahîra okalogorhera Nyamuzinda, orhanahîra okahehêrera omuluzi w’ishanja lyâwe.

Ebisarûlwa birhanzi-rhanzi n’emburhwa-lubere

28 Emyâka yâwe n’omurhobo gw’omu mukenzi gwâwe, orhahîraga okaleka abandi babintangakwo. Okaz’interekêra enfula y’omu bagala bâwe. 29 Okaz’injirira ntyo oku bishwêkwa byâwe binene n’ebisungunu, orhabirhenzagyakwo nnina wabyo embere lya nsiku nda, oku lusiku lwa kali munani, omunterekêre. 30 Muyorhe bîmâna embere zani! Murhahîraga mukalya enyama yayirhagwa n’ec’erubala, munayikwebe akabwa.

Obushinganyanya

1 Orhakag’ilumîza emyanzi y’obunywesi. Orhakâg’irhabâla omubî omu kuhamiriza obunywesi. 2 Orhakâg’ishimba omwandu gw’abantu balonza amabî, orhanahîra okafûngira olubanja lw’obubî mpu ly’ojà olunda banji bali. 3 Orhakâg’irhabala omuntu omu lubanja mpu okwenge ali mukenyi. 4 Erhi wankashimana enkafu y’omushombanyi wâwe, erhi ndogomi yâge ehabusire onamulerhereyo. 5 Erhi wankabona endogomi y’omushombanyi wâwe egogomîrwe n’omuzigo, ahâli h’okucigerera, onayirhabale mwene nnayo. 6 Orhahîraga okalenganya owinyu oli mukenyi omu lubanja lwâge. 7 Okaz’iyakira kuli olubanja lw’obunywesi. Orhahîra okayîrha omwêru kwêru erhi omushinganyanya, bulya ntayêza omuntu mubi. 8 Orhahîra, okayemera ebituliro, bulya ebituliro binahûse amasu g’ababona, bibindule n’ebinwa by’abashinganyanya. 9 Orhahîraga okarhindibuza ecigolo, orhahabiri wenene oku ecigolo cirhindibuka, bulya nâwe wene wàli cigolo omu cihugo c’e Mîsiri.

Omwâka gwa Sabato n’olukulu lwa Sabato

10 Okaziyusa myâka ndarhu warhwera ishwa n’okusârûla emyâka yâwe. 11 Ci ogwa kali nda onalileke lilâle, abakenyi bw’omu ishwa lyâwe balye emburho zirimwo, n’ebyankasigala ensimba z’erubala zibirye. Ntyo kwo wakazijira olukoma lwâwe lw’emizeti yâwe. 12 Omu nsiku ndarhu wakazijira emikolo yâwe, ci olwa kali nda, wanarhamûka, ly’enkâfu yâwe n’endogomi yâwe birhamûka, lyo na mugala wa mwabali-kazi wâwe n’ecigolo bayîsa. 13 Obikirire ngasi byoshi nàkubwizire. Orhahîraga okashênga izîno ly’abandi ba-nyamuzinda, irhondo lirhayumvikanaga omu kanwa kâwe.

Ensiku nkulu z’omu Israheli

14 Okaz’inkuza omu kujira olugendo lutagatifu kasharhu omu mwâka. 15 Okaz’ijira olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango^r. Okâgeza nsiku nda erhi odwîrhe walya emigati erhalimwo lwango, nka kulya nàkurhegekaga, omu mwêzi gw’emihuli, bulya gwo mwêzi wàrhengagamwo e Mîsiri. Ntaye wanayîshe embere zani maboko mûmu. 16 Okâjira olusiku lukulu lw’emyâka mirhanzi-rhanzi y’omu maboko gâwe, lw’ebi wàrhweraga omu mashwa. N’olusiku lukulu lw’okusârûla, aha buzinda bw’omwâka, amango wahûmbûle amalehe gw’omukolo gw’omu mashwa gâwe. 17 Kasharhu omu mwâka, ngasi mulume ayîsh’ikalola obusù bwa Nnâmahanga Nyakasane. 18 Orhahîraga okanterekêra emigati erimwo olwango n’embâgwa; n’amashushi g’embâgwa z’olusiku lukulu lwâni, garhagezagya obudufu kuhika sêzi. 19 Okaz’irhûla emyâka mirhanzi-rhanzi y’ishwa lwâwe omu ka-Nyamuzinda, Nnâmahanga wâwe. Orhahîraga okayendera omwana-hene omu mahene-hene ga nnina.

Amalaganyo n’amahano embere z’okuja omu Kanani

20 Nârhuma malahika wâni embere zâwe aj’akulanga omu njira, anakuhise ahantu nàrheganyize. 21 Omukenge, onakaz’iyumvirhiza izù lyâge; orhamugayaguzagya, bulya arhankalembera obugâmba bwâwe, kulya kubà izîno lyani liri muli ye. 22 Okâyumvirhiza izù lyâge onakâjira ebi ndesire byoshi, nâbà mwânzi w’abânzi bâwe na mushombanyi w’abashombanyi bâwe. 23 Hano malahika wâni abà amakushokolera, àbà amâkuhisa emw’Abamoriti, Abahititi, Abapereziti, Abakanani, emw’Abahiviti n’Abayebusi, hano mba nàbahungumwire, 24 orhacikagihîra wafukamira ba nyamuzinda babo, ci oyishihenangula abo ba nyamuzinda babo n’okujonjaga empêro zâbo. 25 Okarhumikira Nyakasane Nyamuzinda wâwe, anagisha ebiryo byâwe n’amîshi gâwe, nnankucînge kuli ngasi ndwala; 26 omu cihugo câwe murhakaboneka omukazi omomire erhi owabà ngumba: nayunjuza ensiku z’akalamo kâwe. 27 Narhuma ecôba cani embere zâwe, nshandabanye ngasi mashanja wanageremwo, abashombanyi bâwe boshi bakuyaka. 28 Nàrhuma olwisîmbu embere zâwe, lulibirhekwo Abahiviti, Abakanani n’Abahititi embere zâwe. 29 Ntabalibirhekwo embere zâwe oku câligumiza omu mwâka muguma, lyo ecihugo cirhagisigala bwamwa, lyo n’ebiryanyi bilekiluga, bikurhindibuze. 30 Bunyi-bunyi nakazibalibirhakwo embere zâwe, kuhika amango wâyololoka ohashe okulya ecihugo coshi. 31 Nâtwa olubibi lw’ecihugo câwe kurhenga oku Nyanja Ndukula kuhika oku Nyanja y’Abafilistini, na kurhenga oku irûngu kuhika oku lwîshi. Neci, nahira bene ecihugo omu maboko gâwe, nnambakungushe embere zâwe^s. 32 Orhahîraga okanywana mweshi nabo nisi erhi mwe na banyamuzinda babo. 33 Barhàyûbake omu cihugo câwe, lyo barhagirhuma wangomera: wankanabona wamarhumikira banyamuzinda babo, n’okwo kukuhindukire murhego.»

Nyamuzinda àfundika endagâno n’Israheli

1 Anacibwîra Musa, erhi: «Sôkera emunda Nyakasane ali, nâwe Aroni mwene Nadabu n’owinyu Abihu, mweshi na bandi bagula makumi gali nda ga muli Bene Israheli, muyishifukama kûli. 2 Musa yenene wayegêra hali Nyakasane; bôhe barhayegêraga, n’olubaga lurharheremaga haguma naye.» 3 Musa anaciyisha, ashambâlira olubaga ebyo binwa bya Nyakasane byoshi n’amarhegeko gâge goshi. Olubaga lwoshi lwanacishuza n’izu liguma, mpu: «Ebinwa Nyakasane anadesire byoshi, rhwabishimba^t.» 4 Musa ànaciyandika ebinwa bya Nyakasane byoshi; àzûka sêzi mucêracêra, ayûbaka oluhêrero idako ly’entôndo na mabuye ikumi n’abirhi g’erya milala ikumi n’ibirhi y’Israheli. 5 Okubundi, anacirhuma abana b’emisole ba muli Bene Israheli baj’irhûla embâgwa banarherekêra emicûka y’empânzi nka nterekêro y’okushangira. 6 Musa ayanka ecigabi c’omuko, aguhemba oku rhubehe n’ogwasigalaga agushahuliza oku luhêrero. 7 Arhôla ecitabu c’Endagâno acisomera olubaga. Nalwo lwashuza, mpu: «Ebyo Nyakasane adesire byoshi rhwabishimba, rhunabikenge». 8 Musa arhôla omuko agushahuliza olubaga, erhi: «Ogu muko gwo muko gw’Endagâno Nyakasane afundisire haguma n’ebyo binwa byoshi.» 9 Musa anacisôka bone Aroni, Nadabu na Abihu, boshi na balya bashamuka makumi gali nda b’omu bagula b’Israheli. 10 Babona Nyamuzinda w’Israheli, n’aha magulu gâge erhi hali nka kuno harhîndwa ecirhindiro ciri nka njuma ya kâsi eshusha ecitû c’oku nkuba. 11 Nta kubi àjizire abo bîshogwa b’omu Israheli, basinza Nyakasane, balya bànanywa.

Musa abugâna Nyamuzinda oku ntôndo

12 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Osôkere e munda ndi kuno ntôndo onabêrekwo, nkuhè embaho z’ibuye zirikwo amarhegeko n’amahano nyandisire, nti ogayigirize.» 13 Musa anaciyimuka, bo n’omurhabazi wâge Yozwè. Musa anacisôkera oku ntôndo ya Nyamuzinda, 14 erhi amàsiga abwizire abagula erhi: «Murhulindire hano, kuhika rhugaluke. Ci Aroni na Huri aba basigîre ninyu; owâbe agwerhe olubanja, anabadôse.» 15 Musa anacisôkera oku ntôndo. Ecitû cabwika entôndo. 16 Irenge lya Nyamubâho lyàbêra oku ntôndo ya Sinayi, eco citû cayibwika nsiku ndarhu zoshi. Olusiku lwa kali nda, ànacihamagala Musa omu kagarhi ka cirya citû. 17 Irenge lya Nyakasane lyàkâg’ibonekera bene Israheli nka ngulumira ya muliro ah’irhwèrhwè ly’enondo. 18 Musa ayongobera mulya citû, asôkera oku ntôndo miregerege makumi anni na madufu makumi anni.

Ensholôlo za bene Israheli

1 Nyakasane anaciganiza Musa, amubwîra, erhi: 2 «Obwire bene Israheli basholôle entûlo, ngasi bantu b’omurhima mwinja boshi, oje warhôla ezo nsholôlo zâbo. 3 Alaga ensholôlo wabahûna: amasholo, amarhale, emiringa, 4 emyenda y’akaduku, ey’omusengo, ecitàni calangashana, eswa, obwoya bw’empene, 5 empù z’ebigandabuzi z’akalinga, empù z’ebigoho n’emirhi y’akasiya, 6 amavurha gw’okuhira omu rhumole, omugavu gw’okuhira omu mavurha g’okucîshîga n’obukù bw’okuyôca. 7 Amabuye ga Onikisi n’amabuye g’okuj’omu efodi n’omu mwambalo g’oku cifuba. 8 Onjirire endâro lyo nkazibêra ekarhî kinyu. 9 Nienene nakuyêreka olugero lw’ecihando n’olugero lw’ebirugu byamwo byoshi: okwo kwonênè kwo wânajira.»

Omucîmba gw’amalaganyo

10 «Onjirire omucîmba gw’embaho za akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi, bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi, na burherema bw’ikoro liguma n’ecibimbi. 11 Ogushîge amasholo garhali mavange, ogushige omu ndalâla n’emugongo, n’omuhiro gwagwo oguzunguluse masholo. 12 Ogutulire mpogo inni za masholo, ozihire omu magulu gâgwo oku ganali anni, mpogo ibirhi lunda luguma n’ibirhi olundi lunda. 13 Ojire emirhamba y’emirhi ya akasiya, oyishige amasholo, 14 onayishesheze omu mpogo z’amarhambi g’omucîmba, gukazibarhulirwakwo. 15 Emirhamba ebêre omu mpogo z’omucîmba, erhakûlagwamwo. 16 Endagâno nakuha oyibîke muli ogwo mucîmba^u. 17 Okubundi ogujirire omufuniko gw’amasholo gone gone, buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi na bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 18 Ojire bakerubi^v babirhi bamasholo; obatulire oku marhambi gombi gw’ogwo mufuniko. 19 Ohire kerubi muguma eburhambi buguma n’owundi aje ebundi burhambi. Obahire oku muhiro gw’omufûniko, omu marhambi gombi. 20 Ebyubi by’abola bakerubi bishanjûkire enyanya, bakaz’ibwikira omufuniko n’ebyubi byâbo bayerekerane bombi, bakazilola ebwa mufuniko. 21 Ohire omufûniko enyanya ly’omucîmba n’omwo mucîmba mwo wahira Endagâno nâkuha. 22 Aho, ho nakâbuganana nâwe, ho nakâkuganîriza, enyanya ly’omufûniko, ekarhî k’abo bakerubi babirhi bali oku mucîmba gw’Endagâno, nkâkubwîra byoshi ntegesire Bene Israheli.

Amêza g’emigati y’enterekêro

23 Kandi ojire ameza gw’omurhi gwa akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi, bugali bw’ikoro liguma, na burhererema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 24 Ogashîge amasholo garhalimwo nvange, ogutâke n’amasholo. 25 Okwo muhiro, obinjûlekwo emikororonzi ya bugali bwa cihimbi c’ikoro, onazunguluse emikororonzi y’amasholo. 26 Ogajirire mpogo inni za masholo, zije oku bikwi binni by’amagulu gâbo oku ganali anni. 27 Ezo mpogo zije omu marhambi g’amagulu gago oku ganali anni, zikazijageramwo emirhamba y’okubarhula ameza. 28 Eyo mirhamba oyijire n’omurhi gwa akasiya, oyishîge amasholo, ekazikolesibwa oku kubarhula ameza. 29 Ameza ogajirire embale, ennambi, orhubehe, enzînzî n’ebyânzi, byo bakaz’idubuliramwo enterekêro z’ebinyôbwa. Byoshi obijire bya masholo garhali mavange. 30 Okaziyôrha ohizire ensiku zoshi omugati gw’enterekêro okwo meza, embere zani.

Akamole ka mahaji nda

31 Kandi ojire akamole k’amasholo garhali mavange. Ako kamole, katulwe kalungire n’enteberhebe yako n’olusârhi lwako, haguma n’amashami, ebigonyero n’obwaso bwako. 32 Mahaji ndarhu garhenge omu marhambi gako: mahaji asharhu g’akamole eburhambi buguma na mahaji asharhu g’akamole ebundi burhambi. 33 Oku ngasi ihaji kuje mahaji asharhu galikwo amafufu n’obwaso. Ntyo kwo mahaji ndarhu garhenga omu kamole gajirwa gwoshi. 34 Nako akamole kône, kabe na mashami anni haguma n’amafufu n’obwaso bwâgo: 35 ifufu liguma omu mahaji abirhi marhanzi garhenga omu kamole, ifufu liguma omu gandi mahaji abirhi garhenga omu kamole, n’ifufu liguma omu mahaji abirhi mazinda garhenga omu kamole kwo n’okwo oku mahaji ndarhu goshi g’akamole. 36 Amafufu n’amahaji bilungine n’akamole, byoshi bibe bitule muli cûma ciguma ca masholo garhali mavange. 37 Ojire rhumole nda: bakaz’iyâsa orhwo rhumole, rhumolekere embere n’eburhambi. 38 Ennâmbi zako n’amaganyi gakwo, byoshi bibe bya masholo gonene. 39 Bagajire na talenta nguma ya masholo gone gone, haguma n’ebigabi byako byoshi. 40 Olole bwinja onajire nk’oku oyeresirwe oku ntôndo.

Endâro

1 «Endâro oyijire ya birhebo ikumi, obijire bya citâni ciniole n’emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akalinga kêru ohirekwo ba-kerubimi bakozirwe n’obulenga. 2 Obulî bwa ngasi cirhebo bube bwa makoro makumi abirhi na munani, n’obugali bube bwa makoro anni. Olwo, lwo lugero lw’ebirhebo byoshi. 3 Birhebo birhanu bilungwe ngasi ciguma oku câbo. 4 Ohire emishumi oku muhiro gw’ecirhebo cirhanzi, oku kampwe-mpwe k’obulungîro, onajire ntyo oku muhiro gw’ecirhebo cizinda c’obulungîro bwa kabirhi. 5 Ohire mishumi makumi arhanu oku cirhebo cirhanzi, na mishumi makumi arhanu oku kampwe-mpwe k’ecirhebo c’obulungîro bwa kabirhi, eyo mishumi ekâyerekerana ngasi muguma n’ogwâbo. 6 Ojire mino makumi arhanu ga masholo, go galunga ngasi cirhebo oku câbo, na ntyo Endâro ebe ya bûbake buguma bwone. 7 Kandi ojire ebirhebo by’amôya g’empene, oyubakemwo ecihando enyanya z’Endâro. Ojire ikumi na ciguma. 8 Obulî bwa cirhebo ciguma: makoro makumi asharhu. Obugali bw’ecirhebo: makoro anni. Lwo na lugero lw’ebirhebo byoshi oku binali ikumi na ciguma. 9 Ohangire birebo birhanu haguma, na bindi ndarhu haguma. Ecirhebo ca kali ndarhu ocigonyere embere z’ecihando. 10 Ohire mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cibwisire birya birhangiriza bigwarhine na yindi mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cibwisire birya bindi bya kabirhi bigwarhine. 11 Ojire mino makumi arhanu ga mulinga, ogageze omu mishumi, na ntyo gashwêke ecihando coshi cibe bûbake buguma. 12 Ecihimbi c’ebirhebo by’ecihando cisigîre, cijêmbukire enyuma ly’endâro. 13 N’ebwa buli bw’ebyo birhebo by’ecihimbi cisigîre cije lunda luguma n’olundi oku buli bw’ebirhebo, kandi bijêmbukire oku ntambi zombi z’endâro, bibwikire olunda n’olundi lw’endâro. 14 Eco cihando ocijirire oburhungiri bw’empù z’enganda-buzi, zishîzirwe ibala lidukula, n’oburhungiri bw’empù mvunge zinozire buje oku nyanya.

Olukângà lw’Endâro

15 «Ojire omutûngo gw’Endâro gube gwa murhi gwa akasiya, mugwike burherema. 16 Obuli bwa ngasi mutûngo bube bwa makoro ikumi, n’obugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 17 Ngasi mutûngo gube na mahango abiri galungîne ngasi ihango omu lyâbo. Kwo onajirage ntyo oku yindi mitûngo y’Endâro yoshi. 18 Ojire olukângà lw’okushweka n’okusêza Endâro, mirhi makumi abirhi ya lukângà olunda lw’emukôndwè. 19 Eyo mitûngo oku eri makumi abirhi, oyihirekwo marhwèrhwè anni ga marhale: marhwèrhwè abirhi oku ngasi murhi. 20 Olunda lwa kabirhi lw’Endâro, emwenè, ohire yo mitûngo makumi abirhi; 21 nayo ejekwo marhwèrhwè makumi anni ga marhale, marhwèrhwè abirhi oku ngasi mutûngo gw’olukângà. 22 Enyuma ly’Endâro, ebwa nyanja, ohireyo mitûngo ndarhu ya lukângà, 23 ojire mitûngo ibirhi ebuzinda bw’Endâro, oku kafende-fende. 24 Eyo mitûngo, eshwekane ibirhi-ibirhi kurhenga idako kuhika enyanya aha bushwinjiro omu mpaga ntanzi. Ntyo, kwo eyo mitûngo ibirhi y’oku kafende-fende yayôrha. 25 Ntyo, habà mitùngo munani n’amarhwèrhwè gayo g’amarhale: marhwèrhwè ikumi na ndarhu, abirhi oku muntûngo muguma n’abirhi kuli ngasi gundi mutûngo. 26 Kandi ojire n’emirhamba y’omurhi gwa akasiya: irhanu oku mitûngo y’olundi lunda lw’Endâro, 27 irhanu oku mitûngo eri oku kafende-fende k’Endâro, olunda lw’enyanja. 28 Omurhamba gw’engusu gushwekerwe aha kagarhî k’emitûngo, gurhulukâne kurhenga ebuzinda kuhika obundi buzinda. 29 Emitûngo y’olukângà oyishîge amasholo, empagà z’okuhiramwo emirhamba, ozijire za masholo, n’emirhamba nayo oyishîge masholo. 30 Oyûbake eyo Ndâro nka kulya wàyerekagwa oku ntôndo.

Omwenda

31 Kandi ojire omwenda gw’akaduku k’omukara, n’akaduku k’akalinga, n’akalinga kêru, n’ecitâni ciniole; bahirekwo bakerubimi bakozirwe n’obulenga. 32 Ogumanike kuli mitûngo inni ya murhi gwa akasiya mishîge amasholo, egwerhe ngondôzo z’amasholo zigwarhîne oku marhwèrhwè anni g’amarhale. 33 Ogwo mwenda gugwarhwe n’amino g’ebirhale, n’omu ndalâla yago, mwo mwahira omucîmba gw’Endagâno. Ogwo mwenda lwo lwaba lubibi lw’Abatagatifu n’Ahatagatifu h’Ebitagatifu. 34 Ohire omufuniko oku mucîmba gw’Endagâno omu Hatagatifu h’Ebitagatifu. 35 Amêza ogahire embere ly’ogo mwenda, n’akamole aha mbere lya mêza, olunda lw’emukôndwè lw’Endâro. Ohire amêza olunda lw’ebumosho. 36 Kandi ohire omwenda aha muhango gw’ecihando, mwenda gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kaduku-kêru n’ecitâni ciniole: mukolo gwa muntu mulenga. 37 Ogwo mwenda gugwarhire kuli mitûngo irhanu y’omurhi gwa akasiya, onayishîge amasholo. Engondôzo zayo zibe za masholo, onazitulirekwo marhwèrhwè arhanu ga mulinga.

Oluhêrero lw’enterekêro

1 Ojire oluhêrero^w lw’embaho za akasiya: buli bwa makoro arhanu na bugali bwa makoro arhanu; obuli n’obugali bw’oluhêrero binyumanane. Na makoro asharhu burherema. 2 Orhumpekwè-mpekwè rhwalwo oku rhunali rhunni, ohirekwo mahembe anni gashwekine narhwo, rhunabe rhwa mulinga. 3 Ojire embehe z’okugukiramwo oluvù lw’oku luhêrero, empaho z’okuguka oluvù, amabakuli, orhukanya n’ebitumbûkizo. Ebyo byoshi obitule n’omulinga. 4 Oyubakire olushângi luli nka lusirha lwa mulinga oku luhêrero; olujirire mpogo inni za mulinga oku bikwi byalwo oku biri binni. 5 Ohire olwo lushângi omu ndalâla y’oluhêrero idako, luhike omu karhî k’obuli bw’oluhêrero. 6 Ojire emirhamba y’oluhêrero, mirhamba ya murhi gwa akasiya, onayishige omulinga. 7 Eyo mirhamba bakâyishesheza omu mpogo, ekazigera enyunda zoshi oku zinali ibirhi z’oluhêrero nka balubarhula. 8 Olubinjûle nka mukenzi, onalujire nka lwa mbaho. Kukwânîne olujire nka kulya wànayerekagwa oku ntôndo.

Obululi

9 Kandi ojire obululi bw’Endâro, olunda lw’ebulyo, emukôndwe, obululi bubwikwe n’emyanda y’ecitâni ciniole, ya buli bwa makoro igana ngasi lunda. 10 Emitungo yabwo oku enali makumi abirhi, n’amarhwèrhwè gayo, bibe bya mulinga. Engondôzo z’eyo mitûngo n’amaganyi gayo, bibe bya cirhale. 11 Kwo n’okwo olunda lw’enwenè, nayo eje emyenda ya makoro igana oku buli, emitûngo yayo oku enali makumi abirhi, n’amarhwèrhwè gayo oku ganali makumi abirhi, bibe bya mulinga, engondôzo zayo n’amaganyi gayo, bibe bya cirhale. 12 Obugali bw’obululi, olunda lw’enyanja, bwaba bwa makoro makumi arhanu ga myenda, n’emitungo yayo oku eri ikumi n’amarhwèrhwè gayo oku ganali ikumi. 13 Obugali bw’obululi, olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba (ebuzûka-zûba): makoro makumi arhanu; 14 myenda ya makoro ikumi n’arhanu, na mitûngo isharhu na marhwèrhwè gayo asharhu oku kahembe kaguma; 15 oku kandi kahembe, myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo oku eri isharhu na marhwèrhwè gayo asharhu. 16 Aha muhango gw’obululi, haje omwenda gwa makoro makumi abirhi, gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kalinga k’akêru, n’ecitâni ciniole; mukolo gwa bulenga, gugwarhire kuli mitûngo inni na marhwèrhwè anni. 17 Emitûngo eyubasire obululi yoshi, ebe elungine omu mpagà z’amarhale; engondôzo zayo zibe za marhale; n’amarhwèrhwè gayo gabe ga mulinga. 18 Obuli bw’obululi: makoro igana, obugali: makumi arhanu kuli ngasi cikwi, oburherema: makoro makumi arhanu ga citâni ciniole; amarhwèrhwè gabe ga mulinga. 19 Ngasi bindi birugu by’omu Ndâro byoshi, birya byanakolesibwa oku mikolo yamwo yoshi, makondo gayo n’amakondo g’obululi, bibe bya mulinga.

Amavurha g’akamole

20 Woyo orhegeke bene Israheli bakazikulerhera amavurha g’emizeti mishwe g’okutwana akamole, garhalimwo nvange, lyo akamole kakaziyôrha kayasire ensiku n’amango. 21 Omu Cihando c’Ihano, embere ly’omwenda gubwisire Endagâno, Aroni n’abagala bakaziyôrha baliyasize embere za Nyakasane kurhenga bijingo kubika sêzi. Liri irhegeko ly’ensiku n’amango kuli bene Israheli kurhenga iburha kuja oku lindi.

Emyambalo y’abadâhwa

1 Ci w’oyo, muli bene Israheli, oyegeze aha burhambi bwâwe mwene winyu Aroni ye n’abagala, omujire mudâhwa wâni: Aroni, Nadabu, Eleyazari na Itamara, bagala ba Aroni. 2 Mwene winyu Aroni omujirire omwambalo mutagatifu, cibe cimanyiso c’irenge na ca kukengwa. 3 Obwire ngasi bantu balenga balya bayunjwire omûka gw’oburhimanya nàbahiziremwo, bajirire Aroni emyambalo yamujira mutagatifu na mudâhwa wâni. 4 Alaga emyambalo bajira: omwambalo gw’oku cifuba, efodi, ecishûli citâke, akanzo, ecitambara n’omukaba. Bajirire Aroni, mwene winyu, n’abagala emyambalo mitagatifu, lyo akaz’injirira emikolo y’obudâhwa. 5 Bakolese amasholo, akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole.

Efodi

6 Bajire efodi^x y’amasholo, ya kaduku ka mukara, kaduku ka mulinga, kaduku kêru n’ey’ecitâni ciniole: mukolo gwa bulenga. 7 Kandi cibe na maganyi abirhi g’okugwasa oku mihiro yombi. 8 Omusibo gw’efodi gugezire enyanya, gukolwe kuguma nayo gunalungane nayo: gube gwa masholo, gwa kaduku k’omukara, gwa kaduku k’akalinga, gwa kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 9 Orhôle mabuye abirhi ga onikisi, oyandikekwo amazîno ga Bene Israheli: 10 amazîno ndarhu oku ibuye lirhanzi, n’agandi ndarhu oku ibuye lya kabirhi, nk’oku banakulikirana omu maburhwa gâbo. 11 Ago mabuye wahirakwo amazîno ga Bene Israheli, gakolwe n’omulenga oyishi okubinjûla amabuye, nka kula banabinjûla eciziriko, ogabohere omu mpogo z’amasholo. 12 Ago mabuye gombi, ogahire oku mishumi y’efodi, gabe mabuye ga kuyibusa amazîno ga Bene Israheli. Ntyo Aroni akaz’ihêka amazîno gâbo embere za Nyakasane oku birhugo byâge byombi, lyo akaz’ibayibuka. 13 Ojire mburungusè ibirhi za masholo, 14 na migufu ibirhi ya masholo gone gone, oyijire mihûnge nsobekanyè, egere mw’ezo mburungusè.

Enshoho y’oku cifuba

15 Ojire n’enshobo y’oku cifuba y’okutwa emmanja, mukolo gwa bulenga. Oyijire nka kulyâla wanajira efodi: ya masholo, ya kaduku ka mukara, ya kaduku ka kalinga, ya kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 16 Nka yamâgonywa, eyumanane enyunda zoshi, ya buli bwa cihimbi c’ikoro na bugali bwa cihimbi c’ikoro. 17 Oyilukirekwo emilongo y’orhubuye, milongo inni ya rhubuye. Oku mulongo murhanzi kulukirwe esadoniki, etopazi n’esumarado; 18 oku mulongo gwa kabirhi, ohirekwo enofeki, esafira n’ealimasi; 19 oku mulongo gwa kasharhu ohirekwo, enjwîjwî, eagata n’eamatusta; 20 oku mulongo gwa kanni kulukirwe ekrizoliti, ehyasinti n’eyaspiri. Orhwo rhubuye rhuhangirwe omu mpogo z’amasholo. 21 Ago mabuye gayandikwekwo amazîno ga Bene Israheli ikumi na babirhi, gabe matâke nka biziriko, ngasi ibuye n’izîno, kulya emilala enali ikumi n’ibirhi. 22 Enshoho y’oku cifuba oyijirire emigufu y’amasholo garhalimwo mvange miluke nka migozi. 23 Enshoho y’oku cifuba oyijirire rhugondo rhubirhi rhwa masholo garhaliwo mavange, n’orhwo rhugondo oku rhunali rhubirhi orhushwekere oku mihiro yarho yombi. 24 Orhwo rhugozi rhw’amasholo rhwombi orhugeze mw’orhwo rhugondo rhubirhi rhushwekirwe oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba. 25 Nabyo ebikwi by’orhwo rhugufu rhwombi, bishwekerwe kuli zirya mburungusè zombi, oku mishumi y’efodi, embere zayo. 26 Ojire mpogo ibirhi za masholo ozihire oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba, oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi. 27 Ojire zindi mpogo ibirhi za masholo, ozihire idako ly’ebirhugo-rhugo by’efodi, olunda lw’embere, hofi n’obugonyero bwâyo, enyanya ly’omushumi gw’efodi. 28 Bashwekere empogo z’enshoho oku mpogo z’efodi n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, ebêre enyanya ly’omushumi gw’efodi n’enshoho y’oku cifuba esêre oku efodi. 29 Ntyo, amango Aroni akazija omu hatagatifu, akazihêka amazîno ga Bene- Israheli aha murhima gwâge^y omu nshoho y’oku murhima y’okutwa emmanja, lyo bakayôrha bayibuka ensiku zoshi embere za Nyakasane. 30 Omu nshoho y’oku cifuba y’okutwa emmanja ohiremwo Urimi na Tumini^z, bikazibêra aha murhima gwa Aroni amango aja embere za Nyakasane. Aroni akazihêka ntyo ensiku n’amango olubanja lwa Bene Israheli aha murhima gwâge, embere za Nyakasane.

Ecishûli

31 Ojire ecishûli c’efodi ca mwenda gwa kaduku ka mukara coshi coshi. 32 Aha kagarhî k’eco cishûli, haje omurhule gw’okukazigezamwo irhwe, n’eburhambi bw’ogwo murhule ebe bushwinjiro buli nka bwa lûba, lyo cirhagibereka. 33 Oku muhiro gw’omu ndalâla, kuje emishemberere y’emishâbîro y’akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga n’akaduku kêru, n’orhudende rhuje rhwahangirwa oku marhambi n’omu kagarhî k’eyo mishâbîro. 34 Hidende higuma hya masholo na mushâbîro muguma oku muhiro gw’ecishûli n’omu marhambi moshi. 35 Aroni akaciyambala amango ali omu mikolo yâge, na ntyo bakaziyumva ajegereza omudende amango akola aja omu hatagatifu embere za Nyakasane, n’amango akola arhengamwo, lyo alek’ifà.

Ecimanyiso c’oburherekêre

36 Ojire ehy’olubambà hy’amasholo gone gone, onabinjekwo nka kula babinja akahamikizo, mpu: «Mutagatifu wa Nyakasane». 37 Ohishwekere oku mugozi gw’akalinga k’omukara, hije oku nsirha: hikwânîne hibêre olunda lw’embere oku nsirha. 38 Hiyishija aha malanga ga Aroni, lyo akazihêka amabî Bene Israheli bajira omu bintu barherekêra Nyamubâho ngasi mango barherekire. Aroni akazihiyambala ngasi mango emalanga lyo Nyakasane asimisibwa n’ezo nterekêro. 39 Oluke akanzo k’ecitâni ciniole, ojire ensirha y’ecitâni ciniole, ojire n’omukaba gw’emikonzi: mukolo gwa bulenga.

Emyambalo y’abadâhwa

40 Bagala ba Aroni obajirire orhwanzo, obajirire emikaba, obajirire n’ensirha z’ebidesi, zirya zankabakengêsa. 41 Ebyo birugu obiyambike mwene winyu Aroni n’abagala, obashîge amavurha n’enfune zâbo ozibûmbe mavurha, obanterekêre lyo bakazijira omukolo gwâni gw’obudâhwa. 42 Obajirire orhubutura rhw’ecitâni, rhw’okubwikira obushugunu bwâbo, rhukazirhenga omu cibunu kuhika omu madwi. 43 Aroni n’abagala bakaz’irhuyambala nka baja omu Cihando c’Ihano, erhi nka bayegêra oluhêrero mpu barherekêre omu hatagatifu, lyo balek’ihemuka banalek’ifà. Liri irhegeko ly’ensiku n’amango kuli ye n’oku iburha lyâge.

Okurherekêrwa kw’abadâhwa

1 Alaga oku wakazibajira ly’obarherekêra omu budâhwa bwâni: orhôle empanzi ntôrho na nganda-buzi ibirhi zirhalikwo izâbyo 2 n’omugati gurhalimwo lwango, emigati y’olununirizi erhalimwo lwango yavungiragwa omu mavurha, n’orhugati rhw’olununirizi rhurhalimwo lwango, rhushîge amavurha, obijire n’enshâno y’omulà gw’engano. 3 Obihire byoshi omu cirhiri ciguma, onabirherekêre haguma n’erya mpanzi na zirya ngandabuzi oku zinali ibirhi.

Okushukululwa kw’emyambalo n’amavurha

4 Oshegeze Aroni n’abagala aha luso lw’Ecihando c’Ihano, onabashuke n’amîshi. 5 Orhôle emyambalo, oyambike Aroni akanzo, ecirondo c’efodi, efodi, enshoho y’oku cifuba, omukobekebyo n’omukaba gw’efodi. 6 Okuhandi omuyambike ensirha omu irhwe, n’oku nsirha ohirekwo ecimanè c’obutagatifu^a; 7 orhôle amavurha g’okushîga, omubulagirego oku irhwe, omushîgego. 8 Hano obà wamàshegeza abagala, obayambike orhwanzo, 9 obayambike omukaba, Aroni n’abagala, obayambike n’ensirha. Ntyo obudâhwa bube bwâbo omu irhegeko ly’ensiku n’amango. Oyimike ntyo Aroni n’abagala.

Enterekêro

10 Okuhandi, olerhe empanzi ebwa Cihando c’Ihano, n’Aroni n’abagala, balambulire amaboko oku irhwe ly’eyo mpanzi. 11 Obâgire eyo mpanzi embere za Nyakasane, aha luso lw’Ecihando c’Ihano. 12 Orhôle oku muko gw’eyo mpanzi, oje wagushîga n’omunwe oku rhufende-fende rhw’oluhêrero, n’ogundi ogubulagire gwoshi aha magulu g’oluhêrero. 13 Orhôle olujimbi lwoshi luzônga amala, n’agandi mashushi g’oku budiku, ensiko zombi n’amashushi gazizungulusire zombi, byoshi obiyokere aha luhêrero. 14 Ci eminyafu y’eyo mpanzi, oluhu lwayo n’eciho cayo, obiyokere embuga ly’icûmbi, bulya eri nterekêro oku byâha. 15 Okuhandi, orhôle enganda-buzi ntanzi, Aroni n’abagala balambûlire amaboko oku irhwe ly’enganda-buzi. 16 Obâge eyo nganda-buzi, orhôle oku muko gwayo, oje washahuliza omu marhambi goshi g’oluhêrero. 17 Eyo nganda-buzi oje wayitwa bihimbi-bihimbi, oshuke amalà gayo n’ensenyi zayo, obihire kuli birya bihimbi n’irwe. 18 Engandabuzi yoshi oyiyokere oku luhêrero. Eri mbâgwa ya Nyakasane, nterekêro ya kisûnunu kinja ka kurhûliriza, yasingônolerwa Nyakasane. 19 Kandi orhôle erya ngandabuzi ya kabirhi, Aroni n’abagala balambulire amaboko oku irhwe ly’eyo ngandabuzi. 20 Obâge eyo ngandabuzi, orhôle oku muko gwayo, ogushahulize oku bushongoshongo bw’okurhwiri kulyo kwa Aroni n’oku bushongoshongo bw’okurhwiri kulyo kwa ngasi mugala, oku cunkumwe c’okuboko kwabo kulyo, n’omu marhambi g’oluhêrero, ogashahulizekwo ogwo muko. 21 Orhôle kuli ogwo muko guli oku luhêrero, n’amavurha gw’okucîshiga, oshahulize kuli Aroni n’oku myambalo yâge, oku bagala n’oku myambalo yâbo. Ajirwa ntyo mutagatifu yêne n’emyambalo yâge, n’abagala n’emyambalo yâbo.

Okuyîmika abadâhwa

22 Orhôle amashushi g’engandabuzi, omucira gwayo, amashushi gali oku bula n’oku budiku, ensiko zombi n’amashushi gazirikwo n’okugulu kwayo kulyo, bulya eri ngandabuzi ya kuyîmika. 23 Na muli cirya cirhimbiri cirimwo emigati erhalimwo lwango ciri embere za Nyakasane, orhôlemwo omugati muburunguse , omugati gw’olununîrizi gulimwo amavurha, n’ehigati by’olununîrizi. 24 Ebyo byoshi obihire omu maboko ga Aroni n’omu maboko g’abagala, obihâne nterekêro ya kulengezibwa n’okuzunguzibwa embere za Nyakasane. 25 Oshub’ibirhenza omu maboko gâbo, obiyôkere oku luhêrero enyanya ly’embâgwa, nka kisûnunu ka kusîmîsa Nyakasane: eri nterekêro ya kusingônolwa n’omuliro, ya kurherekêrwa Nyakasane. 26 Orhôle omushaya gw’erya nganda-buzi y’okuyimika Aroni, okâgulengeza n’okuguzunguza embere za Nyakasane: co câwe cigabi. 27 Kuli eyo ngandabuzi y’okuyimika Aroni n’abagala, orherekêre omushaya gw’okulengezibwa n’okuzunguzibwa, n’obuhira. 28 Liri irhegeko ly’ensiku n’amango, eyo yo myanya Aroni n’abagala bakàhâbwa na Bene Israheli. Eri myanya Bene Israheli bakaz’iyôrha bajira oku nterekêro zâbo z’omurhûla, myanya ya kurhûla Nyakasane. 29 Emyambalo mitagatifu ya Aroni eyishihabwa abagala enyuma zâge, bakaziy’iyambala amango bakola bashîgwa amavurha n’okuyimikwa. 30 Oyu bâyimike mudâhwa ahali hâge omu bagala, anayiyambale nsiku nda zoshi zoshi ye wakazija omu Cihando c’Ihano mpu agendijira emikolo omu hatagatifu.

Ebiryo bitagatifu

31 Engandabuzi y’okuyimika oyirhôle, n’enyama zayo oziyendere omu hantu hatagatifu. 32 Aroni n’abagala balire enyama z’eyo ngandabuzi aha luso lw’Ecihando c’Ihano, bazilire omugati guli omu cirhimbiri. 33 Bo bakazilya ebyakolesibagwa oku nterekêro y’okubacesa olusiku lw’okuyimikwa n’okurherekêrwa kwabo. Nta w’embuga wankabiryako, bulya biri bitagatifu. 34 Akaba hali ebyasigîre kuhika sêzi kw’eyo nyama y’okuyimika n’ogwo mugati, binayocibwe bisingônoke, barhacibiryaga, bulya biri bitagatifu. 35 Ntyo kwo wajira kuli Aroni n’oku bagala, nk’oku nanakurhegekaga: okazijira nsiku nda wajira ebijiro by’okubayimika.

Ebiyêrekîre oluhêrero

36 Ngasi lusiku, okazirherekêra empanzi ntôrho, ebe nterekêro y’okucîrhênza ebyâha. Oyihâne nterekêro y’okurhenza ebyâha oku luhêrero, omu kujira ebijiro by’okulushukûla, onalushîge amavurha gw’okulujira lutagatifu. 37 Okazijira nsiku nda zoshi washukûla oluhêrero, wanalujira lutagtifu. Ntyo, oluhêrero lwabà lutagatifu bwenêne, ngasi byoshi byànahike okwo luhêrero, binabe bitagatifu.

Enterekêro ya ngasi lusiku

38 Alaga ebi wakazirhûla oku luhêrero: bana-buzi babirhi ba mwâka muguma ngasi lusiku luja oku nkuba. 39 Omwana-buzi wa burhanzi akazirherekerwa sêzi, n’omwana-buzi wa kabirhi arherekêrwe câjîngwe. 40 Bakazirherekêra enshâno y’omulà haguma n’oyo mwana-buzi murhanzi, ya cigabi ca kali ikumi ca nyamâha, mvanganye omu mavurha g’omuzeti lwa hini nguma, byoshi bibe bigushe omu idivayi lya cigabi ca kanni ca hini nguma. 41 Omwana-buzi wa kabirhi, okazimurherekêra câjîngwè, onamuhirekwo enterekêro y’enshâno n’ey’ecinyôbwa eri nk’erya y’esêzi; èbe nterekêro ya kisûnunu kinja ka kurhûliriza, yasingônolerwa Nyakasane. 42 Eyo yo nterekêro bakazirherekêra ensiku zoshi embere za Nyakasane, aho ho nakazikubugâna, nkola nakugâniza. 43 Aho ho nakazishimânana na Bene Israheli, n’ahola hantu irenge lyani lyahajira hatagatifu. 44 Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, nabijira bitagatifu: Aroni n’abagala nabajira batagatifu, lyo bakola bwinja obudâhwa bwâni. 45 Nabêra ekarhî ka Bene-Israheli, na mbe Nyamuzinda wabo. 46 Bamanya oku nie Nyakasane, Nyamuzinda wabo, oku nie nàbarhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, nti lyo mbêra ekarhî kabo, nie Nyakasane, Nyamuzinda wabo.

Oluhêrero lw’enshângi

1 «Ojire oluhêrero wakazitumbukizakwo enshângi, olujire n’omurhi gwa akasiya. 2 Obuli waluyubakamwo bube bw’ikoro liguma n’obugali nabo bube bw’ikoro liguma: lube lwa nyunda ziyumanine, oburherema nabo bube bwa makoro abirhi, lwoshi lulungane n’orhuhembe rhwakwo ko na kuguma. 3 Olushîge amasholo garhali mavange, oku nyanya, omu marhambi n’omu rhuhembe, omuhiro gwalwo gube gwa butâke bwa masholo. 4 Olujirire mpogo ibirhi z’amasholo idako ly’omuhiro, enyanya ly’amarhambi gombi, ozihire omu marhambi, zikazigeramwo emirhamba y’okululengeza. 5 Eyo mirhamba oyijire n’omurhi gwa akasiya, onayishige amasholo. 6 Oluhire embere z’omwenda gubwikire omucîmba gw’Endagâno, embere z’omufuniko gubwikire Endagâno, halya nâkazikubugâna. 7 Aroni akazitumbûkizakwo enshângi, ngasi sêzi, amango akola ayumanyanya orhumole, analutumbûkizekwo enshângi. 8 N’amango Aroni akola ayâsa orhumole câjingwè, analutumbûkizakwo enshângi, eri nshângi ya nsiku n’amango embere za Nyakasane, kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 9 Kuli olwo luhêrero irhondo murhahîraga mukarherekêrakwo enshângi y’obushâla-shâla nisi erhi mbâgwa n’enterekêro zindi zindi, murhakanahîra mukabulagirakwo enterekêro z’ebinyôbwa. 10 Liguma omu mwâka, Aroni akazijira nterekêro y’okushukûla ebyâha, oku rhuhembe rhw’oluhêrero. Liguma omu mwâka, kurhenga iburha kuja oku lindi, akâshukûla oluhêrero n’omuko gw’embâgwa y’okulyula ebyâha. Olwo luhêrero luli lutagatifu bwenêne embere za Nyakasane.»

Entûlo y’omu ka-Nyamuzinda

11 Nyakasane anacishambâza Musa, amubwîra, erhi: 12 «Amango waganja^b bene Israheli mpu ly’omanya omubalè gwâbo, ngasi muguma anahane entûlo y’obuzîne bwâge emwa Nyamuzinda, lyo balekijakwo obuhanya bakola baganjwa. 13 Alaga ebi ngasi wanaganjwe akazihâna: cigabi ca kabirhi c’esikeli y’omu ka-Nyamuzinda, erya ya ngero makumi abirhi oku ngasi sikeli. Eco cigabi ca kabirhi c’esikeli ebe ntûlo ya Nyakasane. 14 Ngasi muntu yeshi wankanaganjwa, kurhangirira oku myâka makumi abirhi y’okuburhwa na kulusha, ahâne entulo ya Nyakasane. 15 Mw’okwo kuhâna entûlo ya Nyakasane lyo muciza obuzîne bwinyu, omugale^c arhahânaga binji kulusha ecigabi c’esikeli, n’omukenyi arharhûlaga binyi kulusha ecigabi c’esikeli. 16 Okazirhôla eyo ntûlo ya Bene Israheli y’okuciza obuzîne bwâbo, oyikolese oku mikolo y’omu Cihando c’Ihano, ebe cikengêzo erhi nkûmbu kuli Bene Israheli embere za Nyakasane omu kuciza obuzîne bwâbo.

Omukenzi gw’okukalabira

17 Nyamuzinda ashambâza Musa, amubwîra, erhi: 18 «Ojire omukenzi gw’omulinga n’amakondo gago gabe ga mulinga, bakazicîkalabiramwo, oguhire ekarhî k’Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, ohiremwo n’amîshi. 19 Aroni n’abagala bakazikalabiramwo amaboko n’amagulu. 20 Nka baja omu Cihando c’Ihano, bakazikalaba n’amîshi, lyo balekifà. Kwo na kwo nka bayegêra oluhêrero bakola baliyokera Nyakasane enterekêro z’okusingônoka, 21 bakazicîkalaba amaboko n’amagulu, lyo balekifà. Kuli obwo lyabà irhegeko lirhahuligana, kuli Aroni yêne n’oku bûko bwâge, kurhenga oku iburha kuja oku lindi.

Amavurha matagatifu

22 Nyakasane anacishambâza Musa, amubwîra, erhi: 23 «Orhôle omu migavu minjinja kulusha eyindi yoshi, obukù bwayaga bwa sikeli magana arhanu; ecigabi ca kabirhi, kwo kuderha sikeli magana abirhi na makumi arhanu y’omugavu gw’esinamoni, sikeli magana abirhi na makumi arhanu y’omugavu gw’olusheke lw’akîsûnunu; 24 sikeli magana arhanu g’omugavu gwa akasiya, lugero lw’esikeli y’omu ka-Nyamuzinda, na hini nguma y’amavurha g’omuzeti. 25 Ojiremwo amavurha matagatifu^d g’okucîshîga, mvange yahûmula bwinja, mukolo gwa muvanganya mulenga, go gâbà mavurha matagatifu g’okucîshiga. 26 Oshîgemwo Ecihando c’Ihano, omucîmba gw’Endagâno, 27 amêza n’orhulugu rhwago rhwoshi, oluhêrero lw’enshângi, 28 oluhêrero lw’enterekêro n’orhulugu rhwalwo rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo. 29 Obigishe bibe bitagatifu lwoshi, na ngasi byânabihikekwo binabe bitagatifu. 30 Aroni n’abagala obashîge onabarherekêrere, lyo bakàjira omukolo gw’obudâhwa bwâni. 31 Obwire Bene Israheli, erhi: «Aga mavurha matagatifu g’okucishînga, gali gâni, kurhenga oku iburha kuhika oku lindi. 32 Irhondo murhahîraga mukashîga wundi wundi muntu, murhaderhaga mpu mwayiga okugavanganya, bulya gali matagatifu, ganayorhe gali matagatifu kuli mwe n’oku iburha linyu. 33 Owanayige okuvanganya ago mavurha erhi kugashîga omuntu kwône, oyo anakagwa omu bûko bwâge.»

Okujira enshângi

34 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Olonze ebizibwe bihûmula bwinjinja, akaradusi kahûmula bwinjinja, ecizibwe ca torakasi, eca ambre, eca galabani, ebizibwe by’omugavu haguma n’obukù burhalimwo buvange, byoshi bya lugero luyumanine. 35 Ojiremwo omugavu gw’enshângi, mukolo gwa muvânzi mulenga, ogwo mugavu gujemwo omûnyu, gurhajagamwo bindi bici, gube mutagatifu. 36 Oguvungunyule, orhôlekwo obuvungunyukiza ohire embere ly’omucîmba gw’Endagâno, omu Cihando c’Ihano, mulya nakâshimânana nâwe. Kuli mwe ogwo mugavu gwaba mutagatifu bwenêne. 37 N’ogwo mugavu wajira, irhondo murhahîra mwaderha mpu ninyu mwacîjiriragwo, mukazigulola nka mugavu gurherekîrwe Nyakasane. 38 Owanaderhe mpu aguyiga lyo naye ankayûmva akisûnunu kagwo, oyo muntu anakagwe omu bûko bwâge.»

Abarhumisi bw’omu ka-Nyamuzinda

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 «Ala! Niene nàhamagalaga Besaleli, mwene Uri, mwene Huru w’omu bûko bwa Yuda. 3 Nàmuyunjuzize Mûka gwa Nyamuzinda, lyo abà n’oburhimanya, obukêngere n’obwenge bw’okumanyijira ngasi mukolo: 4 obulenga omu mikolo y’amasholo, emiringa n’amarhale; 5 omu kubinja amabuye gw’okubambira, okubinjûla emirhi n’okujira emikolo ya ngasi lubero. 6 Nakulusha aho, nàmuhizirekwo Oholiyabu, mwene Ahisamaki, w’omu bûko bwa Dani, nahira oburhimanya omu murhima gwa ngasi mushinganyanya, nti bajire ngasi byoshi nanakurhegesire: 7 Ecihando c’Ihano, omucîmba gw’Endagâno, omufûniko guli enyanya zagwo na ngasi birugu by’omu cihando byoshi, 8 ameza n’ebirugu byago, akamole k’amasholo gonene n’ebirugu byako, 9 oluhêrero lw’enshângi, oluhêrero lw’enterekêro n’ebirugu byalwo byoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo, 10 emyambalo y’obugashânize, myambalo mitagatifu y’omudâhwa Aroni, emyambalo abana bâge bakaziyambala nka bajira omukolo gw’obudâhwa, 11 amavurha g’okucishîga n’enshângi y’omu hatagatifu. Babijire byoshi byoshi nk’oku nanakurhegekaga.»

Okukenga olwa Sabato

12 Nyamuzinda anacibwîra Musa erhi: 13 «Obwire Bene Israheli, erhi: Mukâkenga bwenêne ensiku zani za Sabato, bulya ciri cimanyiso ekarhî kinyu na nani, kurhenga oku iburha kuja oku lindi, lyo bakazimanyirira oku nie Nyakasane, nie mmucêsa. 14 Mukazikenga olwa Sabato, bulya luli lutagatifu kuli mwe. Owâluzize ananigwe. Neci, ngasi yeshi wânakole muli lwo, oyo muntu anakagwe ekarhî k’ishanja lyâge. 15 Bakazijira emikolo nsiku ndarhu zoshi, ci olusiku lwa kali nda, luli lusiku lwa kurhamûka lurherekîrwe Nyakasane. Ngasi yeshi wâjire omukolo olusiku lwa Sabato, oyo anayirhwe, afe. 16 Bene Israheli balange olwa Sabato, bakazijira olwa Sabato, kurhenga oku iburha kuja oku lindi, ebe ndagâno y’ensiku zoshi. 17 Sabato abe cimanyiso c’emyâka n’emyâka, ekarhî ka Bene Israheli na nani, bulya nsiku ndarhu Nyakasane ajiragamwo amalunga n’igulu, ci olusiku lwa kali nda, arhahumaga kabishi, ahumûka.»

Musa ahâbwa ennambi zirikwo amarhegeko

18 Cazinda, erhi àyusishambâza Musa oku ntôndo y’e Sinayi, amuhà zirya mbale ibirhi z’Obuhamirizi, mbale ibirhi za mabuye, zàyandikagwa n’omunwe gwa Nyakasane.

Ecâha c’olubaga

1 Olubaga erhi lubona Musa amalegama buyandagala oku ntôndo, lwashubûzanya eburhambi bwa Aroni, lwanacimubwîra, erhi: «Yimuka! Orhujirire^e Nyamuzinda warhushokolera, bulya oyo Musa, muntu wàrhurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, rhurhacimanyiri oku àbîre.» 2 Aroni ababwîra, erhi: «Mukûlage orhugondo rhw’amasholo rhuli oku marhwiri ga bakinywe, aga bagala binyu, n’aga bâli binyu, murhunderhere.» 3 Olubaga lwoshi lwaja lwakûla orhugondo lwàgwerhe omu marhwiri, balerhera Aroni. 4 Erhi abà amayankirira galya masholo bâli mudwîrhîre, agatula n’ecuma, arhenzamwo enshusho y’akanina. Banaciderha, mpu: «Israheli, ala Nyamuzinda wâwe wàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri!» 5 Erhi Aroni abona kulya, ayûbaka oluhêrero embere ly’erya nshusho, ayaliza, erhi: «Irhondo luli lusiku lukulu lwa Nyakasane!» 6 Erhi buca, oku banazûka, barherekêra enterekêro z’embâgwa banalerha enterekêro z’omurhûla, olubaga lwanaciburhamala, lwalya lwananywa, lwayimuka mpu lusâme.

Nyamuzinda arhônda Musa

7 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Yandagala, bulya lulya lubaga lwagomire, lulya lubaga wàrhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri. 8 Barhalegamire okurhenga omu njira nàbayerekaga, batuzire enshusho y’akanina bafukamire embere zayo banaderha, mpu: «Israheli ala Nyamuzinda wâwe, owàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri.» 9 Nyakasane, anacibwîra Musa; erhi: «Aye! Nàsingirize olu lubaga, nabona oku luli lwa bacikanyi-cirhagômba» 10 Ci lero, ondekage, nkolaga najira oburhe bwâni bubayâkirekwo, boshi mbahererekeze, wene obe we njira ishanja linene.»

Omusengero gwa Musa

11 Musa arhuliriza Nyakasane, Nyamuzinda wâge, ederha, erhi: «Nyamwagirwa carhuma wakunirira olubaga lwâwe wene wàshugulaga n’emisi y’okuboko kwâwe omu cihugo c’e Mîsiri? 12 Cankarhuma abanya-Mîsiri baderha, mpu: «Buminya bwàrbumaga abarhenza eno munda mpu ly’ajibayirhira omu mpinga, anabaherêrekeze hano igulu!» Rhuliriza obukunizi bwâwe, onaleke obubî olonzize okujirira olubaga lwâwe. 13 Kengêra bambali bâwe: Abrahamu, Izaki na Yakobo walanganyagya n’omwigasho, wababwîra, erhi: «Obûko bwinyu nabuluza bube nka nyenyêzi z’oku nkuba na cirya cihugo nàderhaga, nacihà obûko bwinyu buciyimenwo ensiku n’amango!» 14 Nyakasane arhulirira obwo, arhacikolaga akal’ibala àli amalalira okukolera olubaga lwâge.

Musa abera ennâmbi zalikwo Endagâno

15 Musa anacishubûka àyandagala, abungulukira emwa bene Israheli, erhi afumbîrhe galya mabuye g’ennàmbi abirhi, gàli mayandike enyunda zombi, emugongo n’emalanga. 16 Ago mabuye-nnâmbi gwàli mukolo gwa Nyamuzinda yêne, emyandiko galikwo Nyamuzinda yêne wàyisiribaga. 17 Yozwè ayumva ecihogêro c’olubaga cidwîrhe cabanda orhuhababo; abwîra Musa, erhi: «Nàmayumva akahababo kali nka ka ntambala omu cihando.» 18 Ci Musa àmushuza, erhi: «Karhali kahababo k’abahimine, karhanali kahababo k’abahimirwe, ci nyumvîrhe nka liri izù lya nyimbo za bantu badwîrhe badumizanya.» 19 Lero erhi àhika hofi n’ecirâlo, àlangîra akanina n’ebigâmba by’amasâmo. Musa agwarhwa n’oburhe, arhôla zirya nnàmbi z’amabuye g’Endagâno, azidedeka oku idaho, azijonjagira mulya ntambi-rhambi ly’entôndo. 20 Arhôla kalya kanina bàjiraga akadûlika muliro; akavungunyula koshi, akalagaliza omu mîshi, aganywesa Bene Israheli. 21 Musa adôsa Aroni, erhi: «Bici olu lubaga lwakuhizirekwo ene olinda obayemerera ecâha cingan’aha?» 22 Aroni àmushuza erhi: «Yagirwa, orhakalihaga, bulya nâwe wene orhahabiri oku olu lubaga luyôrha luhârhira amabî! 23 Bonene bambwîraga, mpu : «Orhujirire nyamuzinda warhushokolera, bulya olya Musa, omulume wàrhurhenzagya e Mîsiri, rhurhamanyiri kurhi anabîre!» 24 Lero nababwîra, nti: «Ndi ogwerhe amasholo!» Baja bagashugula oku marhwiri gâbo, bagampà. Nagahira ecìko, garhengamwo aka kanina.»

Obuhane

25 Musa abona oku olubaga lwahabusire, oku Aroni analuhabwire, analubonesa nshonyi omu masu g’abashombanyi bâge. 26 Okuhandi, Musa agend’iyimanga aha muhango gw’icûmbi, ederha, erhi: «Oli wa Nyakasane, anjeho!» Bene Levi boshi bashubulizanya eburhambi bwâge. 27 Ànacibabwîra, erhi: «Ntya kwo Nyakasane w’Israheli adesire: «Ngasi muguma ahire engôrho yâge ebirhugo murhulukâne omu icûmbi mwoshi, kurhenga kuli ngasi muhango kuj’oku gundi, muje mwanigûza akaba mwene winyu, akaba mwîra wâwe, akaba mulungu wâwe!» 28 Bene Levi banacijira nk’oku Musa anababwîraga, olwo lusiku olubaga lwafàmwo bihumbi bisharhu bya bantu. 29 Musa ababwîra, erhi: «Ene mwarherekîre Nyakasane amaboko ginyu, kulya kuba ngasi muguma anayomolire omugala erhi mwene wâbo engôrho, ly’amugisha!»

Musa ashubisengerera Bene Israheli

30 Lero erhi buca. Musa abwîra olubaga, erhi: «Mwajizire ecâha cinene, ci nkolaga narheremera emunda Nyakasane ali kwankanabà nashobôla obwonjo kw’eco câha cinyu!» 31 Musa ashubira emunda Nyakasane ali amubwîra, erhi: «Aye! Lulya lubaga lwàgomire bwenêne! Lwacîjirîre nyamuzinda w’amasholo. 32 Ci okalonza, olubabalire eco câha … N’akaba nanga, onzazagye omu citabu^f wànyandikaga!» 33 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Owàngomîre ye nanazaza omu citabu cani! 34 Ci buno okanyagye! Olôngolane olubaga emunda nakubwîraga, malahika wàni akushokolera. Ci olusiku nabarhangula niene, nabahana kw’eco câha câbo.» 35 Nyakasane anacihana olubaga bulya lwàli lujizire akanina, kalya Aroni àtulaga.

Nyamubâho ahâna irhegeko ly’okuhandûla

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Orhenge hano, we n’olubaga wàrhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, orheremere ebwa cihugo nàlaganyagya Abrahamu, Izaki na Yakobo erhi mbabwîra, nti: «Iburha lyâwe lyo ncihîre». 2 Narhuma malahika embere zâwe, nnandibirhekwo aba-Kanani, Abamoriti, Abahatiti, Abapereziti, Abahaviti n’Abayebusi. 3 Osôkere ebwa cihugo cihululamwo amarha n’obûci. Ci kwône omanye oku arhali rhweshi rhuli, bulya oli lubaga lwa bikanyi-birhagômba, nankanamuhungumulira omu njira!» 4 Olubaga erhi luyumva eco cinwa c’obuhane, lwaja omu mishibo na ntâye wàciyâmbirhe emyambalo yâge y’olukulu. 5 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obwire Bene Israheli, erhi: «Muli lubaga lwa bikanyi-birhagômba. Erhi nankaderha nti rhusôke haguma ninyu, erhi namanamurahiza. Na buno, ntâye wàrhenzagya emyambalo yâge y’olukulu, nienene ntahabe kurhi namujira». 6 Bene Israheli banacihogola emyambalo yâbo y’olukulu, kurhengerera oku ntôndo ya Horebu.

Ecihando c’Ihano

7 Musa anacirhôla cirya Cihando, ajiciyubakira kuli, embuga ly’icûmbi, aciyirika Cihando c’Ihano. Na ngasi yeshi wàkâgilonza Nyakasane àkâgija ebwa Cihando c’Ihano càliyûbasirwe embuga ly’icùmbi. 8 N’erhi Musa àbâga akola aja ebwa Cihando c’Ihano, olubaga lwoshi lunayimange, ngasi muguma aha luso lw’ecihando câge, ashimbulîze Musa amasu, kuhika alinde aja omu Cihando. 9 Erhi Musa àbâga amaja omu Cihando, ecilundo c’omugî cinayandagale, ciyimange aha luso lw’Ecihando, Nyakasane arhondere ashambâla bo na Musa. 10 Olubaga lwoshi lwàkâgibona eco cilundo c’omugî oku ciyimanzire aha luso lw’Ecihando na ngasi muguma àkâfukama aha luso lw’ecâge cibando ahwere oku idaho. 11 Nyakasane àkâgishambâla bo na Musa busu oku busu nka kula omuntu anashambâza owabo muntu. Okuhandi Musa akàgishubira ebw’icûmbi, ci omurhabâzi wâge Yozwè, mwana wa busole mwene Nuni, yehe arharhengaga omu Cibando.

Omusengero gwa Musa

12 Musa abwîra Nyakasane, erhi: «Alaga oku wamambwîra, erhi: Yinamulaga olubaga, ci orhammanyisizi ndi orhumire wagenda rhwe naye, n’obwo wenene wàderhaga, erhi: «Nkumanyîre oku iziîno lyâwe», na kandi, erhi: «Obà murhonyi omu masu gani». 13 Lero akaba ntonyire omu masu gâwe okunali, ommanyisagye nani amajira gâwe, lyo nani nkumanya, nanderhe lyoki oku mba murhonyi omu masu gâwe. Na kandi, omanye oku eri liri ishanja lwâwe!» 14 Nyakasane amubwîra, erhi: «Akaba orhayishiri wene niene nayisha ngendikuha amarhamûko». 15 Musa àmushuza, erhi: «Akaba orhayishiri Wêne orharhurhenzagya hano. 16 Bicigi bankacimanyirakwo oku niono rhwe n’olubaga lwâwe, rhurhonyire omu masu gâwe? K’arhali kugenda haguma nirhu oku kwarhuma, n’okubona niono n’olubagallwâwe rhurhashushini n’agandi mashanja gabà hano igulu?» 17 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Okwo odesire buno nakujira nako, bulya oli murhonyi omu masu gâni, nnambà nkumanyîre oku izîno lyâwe.»

Musa oku ntôndo

18 Musa amubwîra, erhi: «Onyemererage nani ndole oku irenge lawe!» 19 Nyakasane àmushuza, erhi: «Nageza aminja gani goshi embere zâwe, nnanyakulize izîno lya Nyakasane embere zâwe. Mbabalira oyu nnonzize okubabalira, nnambêra lukogo oyu nnonzize okubêra lukogo!» 20 Ashubiza erhi: «Orhankahashibona obusù bwâni, bulya omuntu arhankabona obusù bwâni akacilama!» 21 Nyakasane ashubiderha, erhi: «Ala ahantu hofi nani! Oyimange oku lwâla! 22 Hano irenge likola lyagera, nakuhira omu mongobana gw’olwâla, nkubwikire n’obulà bw’enfune zani, kuhika ngere. 23 Okubundi ntenze enfune zani, ombone omugongo, ci amalanga gani, ntâye wankahash’igalolakwo!»

Agandi mabuye g’amarhegeko

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Obînje nnambi ibiri za mabuye nka zirya ntanzi, nayandika kuli ezo nnambi birya binwa byonêne byâli kuli zirya ntanzi wajonjagaga. 2 Obe ocîrheganyize irhondo sêzi oyishisôkera sêzi-sêzi oku ntôndo ya Sinayi, oyimange embere zani oku busoso bw’entôndo. 3 Ntaye wasôkanaga mweshi ciru n’omuguma na ntâye wabonekaga oku ntôndo kwoshi, ciru n’ebibuzi n’enkafu, birhakereraga ebwa eyola ntôndo. 4 Musa abinja ennâmbi nka zirya ntanzi, anacizûka sêzi-sêzi, asôkera oku ntôndo ya Sinayi nka kulya Nyakasane ànamurhegekaga erhi adwîrhe zirya nnâmbi ibirhi z’amabuye. 5 Nyakasane anacibunguluka omu citû ayimanga halya bo naye.

Nyamubâho abonekera Musa

Musa erhi adwîrhe ayakûza izîno lya Nyakasane. 6 Nyakasane anacigera embere zâge, aja ayakûza, erhi: «Nyakasane, Nyamubâho, Nyamuzinda w’obwonjo, ntabâcihûngo, ntakunira-duba, oyunjula bwinja n’obwikubagirwa, 7 oyôrha mwikubagirwa w’iburha oku lindi, we lembera obubî, obuhalanjisi n’ecâha, ci orhaleka obubî bwagera kwônene, onashimbulule obubî bw’ababusi n’abana oku binjikulu babo kuhika oku iburha lya kasharhu n’erya kanni. 8 Ho n’abo Musa anacifukama, ahwera oku idaho. 9 Aderha, erhi: «Akaba ko binali Yagirwa ntonyire omu masu gâwe, Waliha oyemere okugenda nirhu, bulya olu lubaga luli lwa ba cikanyi-cirhagômba, ci orhubêre obwonjo oku mabi girhu, onarhujire mwimo gwâwe!»

Okushubilumûla Endagâno

10 Nyakasane aderha; erhi: «Nkola nafundika endagâno, najira ebirhangâzo embere ly’olubaga, birya birhasagiboneka ciru n’eliguma omu mashanja, n’olu lubaga lwoshi olimwo lwabona ebijiro bya Nyakasane, bulya biri bya kujugumya ebi nakola n’okuboko kwâwe! 11 Obikirire bwinja ebi nàkurhegekaga ene! Embere zawe nkola nakûngusha Abamoriti, Abakanani, Abahititi, Abepereziti, Abahiviti n’Abayebusi. 12 Omanye irhondo orhahîraga mpu wanywana n’abantu babà omu cihugo wajamwo, balekibà murhego kuli we. 13 Ci amahêro^g gâbo oyishigakûndula, emitûngo yâbo oyijonjage n’emirhi yâbo y’amahêro, oje wayitwa. 14 Wehe orhahîra okaharâmya owundi nyamuzinda, bulya izîno lya Nyakasane ye «Lûji»^h, aba Nyamuzinda wa lûji. 15 Orhahîra okanywana mwene abantu ba muli eco cihugo: bulya amango bakola bacîhemula na banyamuzinda wabo, bankanakuhamagala obone wamalya oku nterekêro zâbo; 16 erhi bagala bâwe bankabashebera bâli babo, bâli babo banayishicihemulira emwa banyamuzinda babo, obone bamakululirayo na bagala bâwe, mpu nabo bacihemulire emwa banyamuzinda babo. 17 Orhahîraga okatula banyamuzinda b’ecûma. 18 Okazilanga olusiku lw’emigati erhalimwo lwango. Okazijira nsiku nda zoshi walya emigati erhalimwo lwango, nka kulya nàkurhegekaga, omu mango garhegesirwe n’omwêzi gw’Emihuli, bulya omwêzi gw’Emihuli, go mwêzi wàrhengagamwo e Mîsiri. 19 Ngasi coshi cizibûla omulà gwa nnina, ciri câni: ngasi lubere lw’omu maso gâwe, akaba lwa nkafu, erhi lwa cibuzi. 20 Ci olubere lw’endogomi, okaziluhanira engombôlo y’omwanabuzi, akaba orhaluhanîri engombôlo, onaluniole igosi. Ngasi lubere lwa muli bagala bâwe, okaziluhanira engombôlo. Ngasi murhabana wâwe w’olubere, okaz’imugombôla, murhanakâgiyisha maboko mûmu embere zani. 21 Okazikola nsiku ndarhu, ci olusiku lwa kali nda wanarhamûka, ciru gankaba mango ga kubiba erhi kusârûla, onarhamûke. 22 Okazijira olusiku lukulu lw’Emigobe, lwo lw’emyâka mirhanzi-rhanzi y’engano, n’olusiku lukulu lw’okusârûla aha buzinda bw’omwâka. 23 Kasharhu omu mwâka, ngasi mulume ayishikazilola obusù bwa Nnahamwabo, Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. 24 Bulya hano mba namakûngusha amashanja goshi embere zâwe, mbà namayushûla ecihugo câwe, ntâye ciru n’omuguma waderhe mpu ayagalwa n’ecihugo câwe amango warherema, ogendilola obusù bwa Nyakasane, Nyamuzinda wâwe, kasharhu omu mwâka. 25 Orhahîra okanterekêra emigati erimwo olwango, n’enterekêro y’olusiku lukulu lwa Basâka erhakâgigeza budufu kuhika sêzi. 26 Okazirhûla emyâka mirhanzi-rhanzi y’ishwa lyâwe omu ka-Nyamuzinda, Nyakasane wâwe. Orhahîraga okayendera omwanahene omu mahenehene ga nnina» 27 Nyakasane abwîra Musa, erhi: «Oyandike ebyo binwa, bulya ebyo binwa byo nfundisire mwo endagâno haguma nâwe na haguma n’Israheli.» 28 Musa abêra okwo ntôndo bo na Nyakasane, miregerege makumi anni na madufu makumi anni. Arhalyaga mugati, arhananywaga mîshi. Ayandika ebinwa by’endagâno kuli zirya nnambi ibirhi z’amabuye, birya binwa ikumi.

Musa ashubira oku icûmbi

29 Erhi Musa àyandagala oku ntôndo ya Sinayi, Musa ali adwîrhe zirya nnambi zombi z’Endagâno omu maboko, na Musa arhâli amanyire oku obusù bwâge bwàkazagilangashana kurhenga aho àshambazagya Nyakasane. 30 Aroni na Bene Israheli boshi babona Musa, obusù bwâge bwâlibudwîrhe bwalangashana, bayôboha okumuyegêra. 31 Musa abahamagala, lero Aroni n’abagula b’olubaga boshi bamujayo, naye Musa abashambâza. 32 Cazinda Bene Israheli boshi bamujayo, naye Musa abaganîza, anakomêreza ngasi byoshi Nyakasane amubwîraga oku ntôndo ya Sinayi. 33 Erhi Musa àyusa okubashambâza, anacibwikira obusù n’omwenda. 34 N’erhi Musa àbâga aja embere za Nyakasane mpu bashambâle bo naye, anakûle gulya mwenda, kuhika ahuluke. Erhi abâga amâhuluka, anabwire Bene Israheli amarhegeko ahîrwe. 35 Bene Israheli bâkagibona oku obusù bwa Musa budwîrhe bwalangashana. Lero Musa ashubikaz’ibwikira obusù bwâge n’omwenda, kuhika ashubigend’ishambâla bone Nyamuzinda.

Olwa sabato luli lukulu lwa kurhamûka

1 Musa ànacihamagala olubaga lwoshi lwa Bene Israheli, ababwîra, erhi: « Alagi ebinwa Nyakasane arhegesire okujira: 2 Mukazijira emikolo nsiku ndarhu, ci olusiku lwa kali nda, lubè kulimwe, lusiku lutagatifu, luzira lwa Nyasakane lwa kurhamûka. Ngasi wàhume akabishi mw’olwo lusiku anayirhwe. 3 Ngasi hoshi mwânabè muli, murhayâsagya ciru n’omuliro olusiku lwa Sabato.»

Bene Israheli balerha entûlo yâbo

4 Musa anacibwîra olubaga lwa Bene Israheli lwoshi, erhi: «Yumvagyi oku Nyakasane adesire: 5 oku birugu binyu, murhôlekwo ebi mwasholôlera Nyakasane. Ngasi muntu yeshi w’omurhima muhânyi asholôlere Nyakasane amasholo, amarhale, emiringa; 6 akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akalinga-kéru, ecitàni ciniole, amoya g’empene, 7 empù z’enganda-buzi zirimwo ebitàke by’akaduku, empù z’ebigoho, emirhi y’akasiya, 8 amavurha g’akamole, omugavu gw’amavurha g’okucîshîga, obukù bw’okuyôca, 9 amabuye ga onikisi n’amabuye g’okuja omu efodi n’omu mwambalo gw’oku cifuba. 10 Ngasi balenga ba muli mwe bayîshe barhangire ngasi byoshi Nyakasane arhegesire: 11 Endâro, ecihando cayo n’oburhungiri bwâyo, amino gayo, empaho zayo, emirhamba yayo, emitûngo y’amarhwèrhwè yayo, 12 omucîmba n’emirbamba yago, omufuniko n’omwenda gw’okugufûnika n’okugubwikira; 13 ameza n’emirbamba yagwo, orhulugu rhwago rhwoshi n’omugati gw’enterekêro; 14 ecinâra c’akamole n’orhulugu rhwaco rhwoshi, orhumole rhwaco n’amavurha g’okumoleka, 15 oluhêrero lw’enshângi n’emirhamba yalwo, amavurha gw’okucîshîga n’omugavu gw’enshângi, emyenda y’ebirhebo by’aha muhango gw’endâro, 16 oluhêrero lw’embâgwa n’olugurhu lwalwo w’omulinga, emirhamba yalwo n’orhulugu rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo, 17 emyenda y’emihango y’omu côgo n’emitûngo yayo, amarhwèrhwè gayo n’omwenda gw’olumvi lw’oku côgo, 18 enkîngi z’Endâro n’ecôgo cayo n’emigozi yayo; 19 emyenda y’obugashanîze y’okuyambala omu hatagatifu, emyenda mitagatifu y’omudâhwa Aroni n’emyenda abagala bakaziyambala omu mukolo gw’obudâhwa. 20 Erhi olubaga lwoshi lwa Bene Israheli lurhenga hali Musa, 21 ngasi boshi b’omurhima mwinja bàyisha na ngasi bàgwerhe obulonza bw’okuhâna bakazilerha entulo ya Nyakasane y’okuyûbaka Ecihando c’Ihano, okujira ngasi mikolo yamwo n’emyambalo mitagatifu. 22 Abalume n’abakazi bavangula. Ngasi ba murhima muhânyi balerha orhugondo rhwabo rhw’omu marhwiri, engondo, emiringa, orhulugu rhunji rhw’amasholo, rhulya bànalilonzize okurhûla Nyakasane. 23 Ngasi bàli bagwerhe akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akalinga kêru, ecitâni ciniole, amoya g’empene, empù z’enganda-buzi zirimwo ebitâke by’akaduku n’empù z’ebigoho, bakazibilêrha. 24 Abakâgisholola entûlo z’amarhale, n’ez’emiringa, bakàbilerhera Nyakasane ntûlo. Ngasi bâgwerhe emirhi y’akasiya yankakwanana kw’eyo mikolo, bakâyilêrha. 25 Ngasi bakazi balenga, bakazihûnga emigozi, ey’akaduku k’omukara k’akalinga, n’ey’akalinga kêru n’ey’ecitâni ciniole, bàkazibijira n’amaboko gâbo bonene banabilerha. 26 Abakazi balenga bàkâluka amoya g’empene. 27 Abagula b’olubaga bakazilerha amabuye ga onikisi n’amabuye gw’okutâka efodi n’enshoho y’oku cifuba, 28 migavu n’amavurha g’akamole gw’okushiga n’enshângi. 29 Bene-Israheli boshi, abalume n’abakazi, ngasi ba murhima muhânyi, bàkazilerha buzira kusêzibwa ebyâli bikwânîne oku mikolo yoshi Nyakasane ali rhegesire Musa okujira.

Abakozi b’omu ka-Nyamuzinda

30 Musa anacibwîra Bene Israheli, erhi: «Loli! Besaleli mwene Uri, mwene Huru w’omu bûko bwa Yuda, Nyakasane amuhamagîre omu izîno lyâge. 31 Amuyunjuzize omûka gwa Nyakasane, omûka gw’oburhimanya, obumanye n’obulenga omu mikolo ya ngasi lubero, 32 mpu akageranya ngasi mukolo, ahashe okukazikola amasholo, amarhale n’emiringa; 33 ahashe okukâgôya amabuye g’okubambira, okubinjûla emirhi n’okujira ngasi mikolo yoshi y’obulenga. 34 Anàhizire omu murhima gwâge n’omu gwa Oholiyabu mwene Ahisamaki, w’omu bûko bwa Dani, engalo y’okuyigiriza. 35 Abayunjuzize oburhimanya bw’okujira ngasi mikolo y’okugôya, okutâka n’okuluka emyênda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole, n’oburhimanya bw’okuhunga: abahîre obulenga bw’okujira emikolo ya ngasi lubero n’obukengere bw’okuyigeranya.

1 Besaleli, Oholiyabu na ngasi mushinganyanya Nyakasane àhiziremwo oburhimanya n’obukengere bw’okumanyijira emikolo yoshi y’omu ka-Nyamuzinda, abo bayishijira ngasi byoshi Nyakasane arhegesrire.

Entûlo zalumîra

2 Musa anacibamagala Besaleli na Oholiyabu na ngasi bandi balenga Nyakasane ali ahizire omu murhima gwâbo oburhimanya, balya boshi omurhima gwâbo gwanali gusunisire omu kujira omukolo buzira kusêzibwa. 3 Banacigendirhôla emunda Musa ali, zirya ntûlo zoshi Bene Israheli bâkâgilerha oku bajira omukolo gw’aka-Nyamuzinda mpu bagurhangire. Ci kwône kulya kuba ngasi sezi, bâcikâg’ilerha ezindi ntûlo, 4 balya bashinganyanya bakâg’ijira emikolo ya ngasi lubero y’aka- Nyamuzinda, barhenga muguma muguma omu mukolo bâkâgijira, 5 bajibwîra Musa, mpu: «Olubaga ludwîrhe ebirhalusire, ebikwânîne emikolo Nyakasane arhegesire.» 6 Musa anacihâna irhegeko mpu baje baderha omu icûmbi lyoshi, mpu: «Abe mulume abe mukazi, ntâye wacijiraga ensholôlo y’aka-Nyamuzinda!» Ntyo banacihanza okukâlerha ezindi ntûlo, 7 bulya ebi lwâli lwa masholôla byali bikwânîne oku mikolo yoshi yankanajirwa, ciru byankanarhaluka.

Endâro

8 Abalenga kulusha omu bakozi bajira Endâro: birhebo ikumi bya citâni ciniole, bya kaduku k’omukara, bya kaduku k’akalinga n’akaduku kêru, bajira na ba-kerubimi bàkolagwa n’obulenga. 9 Obuli bwa ngasi cirhebo makoro makumi abirhi na munani, obugali bwa ngasi cirhebo: makoro anni, lugero luguma oku birhebo byoshi. 10 Bâkaz’ilungira birhebo birhanu haguma, na bindi birhanu haguma. 1 11 Bahira emishumi y’akaduku k’omukara oku cirhebo cizinda mwo birya bishwekirwe haguma, bajira ntyo n’oku cindi cirhebo cishwinjire ebyâbo. 12 Bahira mishumi makumi arhanu oku cirhebo cirhanzi na yindi mishumi makumi arhanu omu muhiro gw’ecirhebo cishwinjire ebya kabirhi, eyo mishumi yàkaziyerekerana ngasi muguma olunda ogwâbo gunalozire. 13 Bajira mino makumi arhanu ga masholo g’okuhanga ebirhebo bihashikîne, ngasi ciguma oku cindi, na ntyo Endâro yoshi yabà nyumpa nguma. 14 Cazindà bàluka ebirhebo by’amôya g’empene, ga kujira ecihando oku irhwèrhwè ly’Endâro. Babijira ikumi na ciguma. 15 Obuli bwa ngasi cirhebo, makoro asharhu, obugali bwa ngasi cirhebo, makoro anni, lugero luguma kw’ebyo birhebo ikumi na ciguma byoshi. 16 Bashwekera birhebo birhanu haguma, na bindi ndarhu haguma. 17 Bahira mishumi makumi arhanu oku muhiro gw’ecirhebo cizinda cishwesire ebyâbo, na yindi makumi arhanu oku muhiro gwa birya bya kabirhi bishwekirwe haguma. 18 Bajira mino makumi arhanu ga mulinga gw’okuhangira ecihando haguma coshi cibe nnambulè nguma. 19 Ecihando bacijirira oburhungiri bw’empù z’enganda-buzi z’akaduku, oku nyanya bahirakwo oburhungiri bw’empù z’ebigoho.

Olukânga

20 Babînja empaho z’Endâro, mpaho za murhi gw’akasiya, baziyimanza burherema. 21 Obulî bwa ngasi lupaho makoro ikumi, n’obugali bwa ngasi lupaho, ikoro liguma n’ecihimbi. 22 Oku ngasi lupaho kwâli migukuma ibirhi milûnge ngasi muguma oku gwâbo. Bajira ntyo oku mpaho zoshi z’Endâro. 23 Neci, banacijira empaho z’Endâro: makumi abirhi olunda lw’emukôndwè, ebulyo. 24 Ezo mpaho makumi abirhi, bahirakwo marhwèrhwè makumi abirhi ga marhale, marhwèrhwè abirhi kuli migukuma ibirhi ya lupaho luguma na marhwèrhwè abirhi oku migukuma ibirhi ya ngasi lundi lupaho. 25 Olundi lunda lw’Endâro lwo lunda lw’emwenè, bahirayo mpaho makumi abirhi, 26 haguma n’amarhwèrhwè gazo g’amarhale oku gali makumi anni: marhwèrhwè abirhi oku lupaho luguma, na marhwèrhwè abirhi oku ngasi lundi lupaho. 27 Babinja mpaho ndarhu z’omu bululi bw’Endâro, olunda lw’ebuzika-zûba. 28 Bajira na mpaho ibirhi z’omu mahembe g’endâro, omu ndalâla. 29 Zàli mpangire ibirhi-ibirhi idako na zindi ibirhi ibirhi enyanya, kuhika oku mpogo ya burhanzi. Bajira ntyo oku mpaho zombi z’omu mahembe oku gali abirhi. 30 Zàbà mpaho munani n’amarhwèrhwè gazo g’amarhale: marhwèrhwè ikumi na ndarhu, marhwèrhwè abiri oku ngasi lupaho. 31 Kandi bajira emirhamba y’omurhi gw’akasiya, mirhamba irhanu oku mpaho z’olunda lurhanzi lw’Endâro, 32 yindi mirhamba irhanu oku mpaho z’olunda lwa kabirhi lw’Endâro, na yindi irhanu oku mpaho z’omu bululi bw’Endâro, lwo lunda lw’ebuzika-zûba. 33 Bajira omurhamba gw’aha karhî olunda n’olundi. 34 Empaho bazishîga amasholo, banazijirira empogo z’amasholo z’okugezamwo emirhamba, n’eyo mirhamba bàyishiga amasholo.

Omwenda

35 Kandi banaciluka omwenda gw’akaduku k’omukara, ogw’akalinga kêru n’ecitâni ciniole, bahirakwo ba-kerubimi bàjiragwa n’obulenga. 36 Bagujirira mitûngo inni ya murhi gw’akasiya, bàyishîga amasholo, n’empogo zayo z’amasholo. Bayitulirakwo marhwèrhwè anni ga marhale. 37 Bajira omwenda gw’omu luso lw’ecihando, gwa kaduku ka mukara, kaduku ka kalinga, kaduku kêru n’ecitâni ciniole, mukolo gwa muntu mulenga, 38 bajirirakwo mitûngo irhanu n’empogo zayo, amafufu gayo n’empogo zayo babishîga amasholo, amarhwèrhwè gayo arhanu gali ga mulinga.

Omucîmba gw’Endagâno

1 Basaleli ànacijira omucîmba n’omurhi gw’akasiya, gwa buli bwa makoro abirhi n’ecihimbi, bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi, na burherema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 2 Agushîsha n’okugushîga amasholo garhalimwo mvange omu ndalâla n’emugongo, ànazungulusa amarhambi goshi n’omuhiro gw’amasholo. 3 Agutulira mpogo inni za masholo oku magulu anni, mpogo ibirhi lunda luguma na zindi ibirhi olundi lunda. 4 Ajira emirhamba y’omurhi gw’akasiya ànaciyishîga amasholo, 5 ànashesherêza eyo mirhamba mwa zirya mpogo ziri omu marhambi gw’omucîmba. 6 Ajira omufûniko gw’amasholo gone gone, bulî bwa makoro abirhi n’ecihimbi na bugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 7 Ajira ba-kerubi babirhi ba masholo, abatulira oku marhambi gombi g’omufûniko. 8 Kerubi muguma burhambi buguma n’owundi obundi burhambi. 9 Ba-kerubi bâli balambwire ebyubi byâbo enyanya n’okubwikira omufûniko, bâli bayerekerine, banakazâg’ilola ebwa mufûniko.

Amêza g’omugati gw’enterekêro

10 Kandi ànacijira ameza g’omurhi gw’akasiya, ga bulî bwa makoro abirhi, bugali bw’ikoro liguma na burherema bw’ikoro liguma n’ecihimbi. 11 Agashîga amasholo garhali mavange, anagazungulusakwo omuhiro gw’amasholo. 12 Agubinjûlakwo emikônzi y’amasholo anashîga emihiro yayo amasholo. 13 Agajirira mpogo inni za masholo, azihira oku bikwi binni by’amagulu gago oku ganali anni. 14 Ezo mpogo zàshwekerwa hofi hofi n’omuhiro, mpu lyo zikaz’igeramwo emirhamba y’okubarhula ameza. 15 Ajira emirhamba n’omurhi gw’akasiya, anayishîga amasholo, mpu ekaz’ikolesibwa oku kubarhula ameza. 16 Ajira n’ebirugu by’okukâja oku meza, bya masholo garhalimwo mvange: embale, ennambi, orhuzinzi n’orhubehe, bya kukadubuliramwo enterekêro z’ebinyôbwa.

Akamole ka mahaji nda

17 Ajira akamole k’amasbolo garhalimwo mvange, akamole, enteberhebe yako, olusàrhi lwako, haguma n’amashami, ebigonyero n’obwaso bwako, abitula n’amasholo gone gone, byânali bilungine. 18 Mahaji ndarhu garhenga omu marhambi gako; mahaji asharhu g’akamole garhenga eburhambi buguma na gandi mahaji asharhu g’akamole ebundi burhambi. 19 Oku ngasi ihaji kwàja mashami asharhu galikwo amafufu n’obwaso, n’oku lindi ihaji kwàja mashami asharhu galikwo amafufu n’obwaso. Amashami goshi oku ganali ndarhu kwo n’okwo. 20 N’ako akamole kône kâli kagwerhe mashami anni, haguma n’amafufu n’obwaso bwâgo: oku cinâra conêne, rhubêhe rhuni rhushusha obwaso bw’omuluhusi, 21 ifufu liguma omu mahaji abirhi marhanzi garhenzire omu kamole, ifufu liguma omu gandi mahaji abirhi mazinda garhenzire omu kamole. Kwo n’okwo omu mahaji ndarhu goshi g’akamole. 22 Amafufu n’amahaji byàli bilungine n’akamole, byànali bitule byoshi muli cûma ciguma ca masholo garhali mavange. 23 Okuhandi ànacijira matara nda g’akamole, n’ebitwanizo n’orhujo rhw’oluvù byago, byoshi byamasholo garhali mvange. 24 Akolesa talenta nguma y’amasholo garhalimwo mvange omu kujira akamole n’orhulugu rhwako rhwoshi.

Oluhêrero lw’enshângi

Amavurha matagatifu n’omugavu gulimwo enshângi. 25 Enyuma z’aho, àjira oluhêrero lw’okutumbûkizakwo enshângi, àjira olw’omurhi gw’akasiya. Obuli bw’oluhêrero ikoro liguma, obugali nabwo ikoro liguma, luyumanine enyunda zombi na zoshi, oburherema bube bwa makoro abirhi, lwàli lulungine n’orhuhembe rhwalwo. 26 Alushîga amasholo garhali mavange oku nyanya, omu marhambi n’omu rhuhembe, n’omuhiro gwalwo agutâka n’amasholo. 27 Alujirira mpogo ibirhi za masholo idako ly’omuhiro, oku nyanya ly’amarhambi gombi, lyo zikâgeramwo emirhamba y’okulengeza. 28 Ajira eyo mirhamba n’omurhi gw’akasiya anayishîga amasholo. 29 Ajira amavurha matagatifu gw’okushîga abadâhwa, n’omugavu gulimwo enshângi gwahûmula bwinja, mukolo gwa muvanganya mulenga.

Oluhêrero lw’enterekêro

1 Ànacijira oluhêrero lw’embâgwa lw’omurhi gw’akasiya, lwa buli bwa makoro arhanu, bugali bwa makoro arhanu, wàliluyumanine empande zoshi oku zinali inni, n’oburherema bwàli bwa makoro asharhu. 2 Orhumpekwè-mpekwè rhwalwo oku rhuli rhunni, àhirakwo amahembe galungine nalo; alushîga omulinga. 3 Ajira na ngasi rhulugu rhwoshi rhw’oku luhêrero: orhubêhe rhw’okubikiramwo oluvù n’orhupaho rhw’okukaz’iluyankamwo, amabakuli g’okubikiramwo amîshi g’okukangûla, amakanya n’ebitumbûkizo. Orhwo rhulugu rhwoshi arhujira n’omulinga. 4 Oluhêrero alulukira olusirha lw’omulinga, aluhira kurhonderera oku nteberhebe y’oluhêrero, kuhika ekàgarhî k’oburherema. 5 Atulira mpogo inni za mulinga oku marhambi anni g’olusirha, za kukâgeramwo emirhamba. 6 Ànacijira emirhamba y’omurhi gw’akasiya, àyishîga omulinga. 7 Ashesheza emirhamba mulya mpogo z’omu marhambi g’oluhêrero, mpu ekazikolesibwa nka balubarhula; analubinjûla nka mukenzi.

Omukenzi

8 Ànacijira omukenzi gw’omulinga n’amakondo gago gajirwa n’omulinga, haguma n’ebilolero by’abakazi bàkâgikola aha muhango gw’Ecihando c’Ihano.

Obululi bw’aka-Nyamuzinda

9 Okuhandi ajira obululi. Olunda lw’emukôndwè, ebulyo, emyenda y’obululi yàli ya citâni ciniole, ya makoro igana. 10 Emitûngo yayo makumi abirhi n’amarhwèrhwè gayo makumi abirhi byàli bya mulinga, engondôzo n’empogo zayo byàli bya marhale. 11 Olunda lw’emwenè: makoro igana, n’emitûngo yayo n’amarhwèrhwè gayo byàli bya marhale. 12 Olunda lw’ebuzika-zûba, yàli emyenda ya makoro makumi arhanu, emitûngo yayo ikumi n’amarhwèrhwè gayo ikumi, engondôzo z’emitûngo n’amaganyi gayo byàli bya marhale. 13 Olunda lw’ebuzûka-zûba, ebushoshôkero, makoro makumi arhanu, 14 myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo isharhu, n’amarhwèrhwè gayo asharhu oku kahembe kaguma. 15 Oku kandi kahembe ebwa muhango gw’obululi, olunda n’olundi, myenda ya makoro ikumi n’arhanu, n’emitûngo yayo oku eri isharhu n’amarhwèrhwè gayo oku gali asharhu. 16 Emyenda yoshi y’obululi yàli ya citâni ciniole. 17 Amarhwèrhwè g’emitûngo gali ga mulinga, engondôzo z’emitûngo n’empogo zayo byàli bya marhale, amafufu gali gashîzirwe amarhale, emitûngo y’obululi yàli egwerhe empogo z’amarhale. 18 Omwenda gw’okubwikira omuhango gw’obululi, mukolo gwa bulenga, gwàli gwa kaduku k’omukara, kaduku k’akalinga, kaduku kêru n’ecitâni ciniole, gwa buli bwa makoro makumi abirhi, burherema bwa makoro arhanu oku bugali, gwàli gujizirwe kuguma n’emyenda y’omu bululi yoshi. 19 Emitûngo oku enali inni n’amarhwèrhwè gayo oku ganali anni, byàli bya mulinga, engondôzo zayo zàli za mulinga, amafufu gayo n’empogo zayo byàli bishîzirwe amarhale. 20 Enkwîra zoshi z’Endâro n’ez’obululi zàli za mulinga.

Omubalè gw’ebyuma byakolesibwe

21 Alaga olukalaba lw’ebyakolesibwe omu Ndâro, Ndâro y’Endagâno, banacijira omubalè oku irhegeko lya Musa, guli mukolo gwâjirwa n’Abaleviti oku buhanùzi bwa Itamara, mugala w’omudâhwa Aroni. 22 Besaleli mwene Uri wa Huri, w’omu bûko bwa Yuda, ànacijira ngasi ebi Nyakasane ali arhegesire Musa byoshi. 23 Omurhabazi wâge àli Oholiyabu, mwene Ahisamaki w’omu bûko bwa Dani, mubînji, mulenga omu kuluka emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 24 Omubalè gw’amasholo gakolesibwe oku mukolo, oku mikolo y’omu ka-Nyamuzinda yoshi, gali masholo gakàgilerhwa ntûlo, goshi haguma zàli talenta makumi abirhi na mwenda na sikeli magana gali nda na makumi asharhu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda. 25 Amarhale gàdwirhwe n’abantu bàganjagwa omu lubaga: talenta igana na sikeli cihumbi na magana gali nda na makumi gali nda n’irhanu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda, 26 yo beka nguma erhi cihimbi c’esikeli kuli ngasi muntu, omu kugerera oku sikeli y’omu ka-Nyamuzinda oku ngasi muntu wàganjirwe kurhangirira oku myâka makumi abirhi na kulusha: bo bantu bihumbi magana gali ndarhu na bisharhu na magana arhanu na makumi arhanu. 27 Zirya talenta igana zàkolesibwa oku kujonza amarhwèrhwè g’aka-Nyamuzinda n’amarhwèrhwè g’omwenda: marhwèrhwè igana na talenta igana, ngasi irhwèrhwè talenta nguma. 28 Na zirya sikeli cihumbi na magana nda na makumi gali nda n’irhanu, àjiramwo engondôzo z’emitûngo, ànashîgamwo empogo zayo n’okubilungamwo byoshi haguma. 29 Omulinga gwarhengaga oku ntûlo: talenta makumi gali nda na sikeli bihumbi bibirhi na magana anni. 30 Gwo àtuziremwo amarhwèrhwè g’omuhango gw’Ecihando c’Ihano, oluhêrero lw’Ihano lw’omulinga n’akasirha kalwo k’omulinga, orhulugu rhwoshi rhw’omu luhêrero, 31 amarhwèrhwè g’omu ndalâla y’obululi, amarhwèrhwè g’omuhango, enkwîra z’Endâro zoshi n’enkwira z’omu ndalâla y’obululi.

Emyambalo y’abadâhwa bakulu

1 Banacirhôla emyenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru, bàjiramwo emyambalo y’obugashânize y’okurhumikira omu ka-Nyamuzinda, bànacijiramwo emyambalo mitagatifu ya Aroni, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa.

Efodi

2 Banacijira efodi y’amasholo, akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 3 Batula amasholo gàbà nka hyasi bya lubambà, balukiramwo orhukwegè, barhulukira omu myenda y’akaduku k’omukara, ey’akaduku k’akalinga, ey’akaduku kêru n’ecitâni ciniole, mukolo gwa muntu mulenga. 4 Omu kuyigwasa, àyijirira mishumi ibirhi oku bikwi byayo byombi. 5 Omusiho gw’efodi gwàli gugezire enyanya gunalungine nayo, nagwo gwàli gukozirwe kuguma nayo: gwàli gwa masholo, gwa kaduku kêru n’ecitâni ciniole, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 6 Barhendêza amabuye ga onikisi, bàgahira omu lûbarhi lw’amasholo bayandikakwo amazîno ga Bene Israheli nka kula babînja eciziriko. 7 Banacigahira oku mishumi y’eyo efodi, mpu gabe mabuye ga kukâyibusa Bene Israheli.

Ensh oho y’oku cifuba

8 Bajira enshoho y’oku cifuba, mukolo gwa bulenga, yàli ekozirwe kuguma n’efodi, yàli ya masholo, ya kaduku k’omukara, ya kaduku ka kalinga, ya kaduku kêru n’ecitâni ciniole. 9 Yàli eyumanine enyunda zoshi, yànali ngoye, yàli ya buli bwa cihimbi c’ikoro na bugali bwa cihimbi c’ikoro. 10 Bayilukirakwo milongo inni ya rhubuye: oku omulongo murhanzi, kwalukirwa esadoki, etopazi n’esumarado, 11 oku mulongo gwa kabirhi kwàja enofeki, esafiri n’ealimasi. 12 Oku mulongo gwa kasharhu bahirakwo enjwijwi, eagata n’eamatusta; 13 oku mulongo gwa kanni kwalukirwa ekrizoliti, ehyansinti n’eyaspiri. Orhwo rhubuye rhwàli rhuhangirwe omu mpogo z’amasholo. 14 Orhwo rhubuye rhwàli rhuyandikekwo amazîno ga Bene Israheli: ikumi n’abirhi gali matâke nka biziriko, ngasi ibuye n’izîno, nk’oku emilala yâbo ikumi n’ibiri yanali. 15 Enshoho y’oku cifuba bàyijirira emigufu y’amasholo gonene, miluke nka migozi. 16 Bajira mburungusè ibirhi za masholo na rhugondo rhwa masholo oku bikwi byoshi oku binali bibirhi; 17 bàgeza erya migufu ibirhi y’amasholo muli rhulya rhogondo rhubirhi, oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba. 18 Nabyo ebikwi by’orhwo rhwombi, babishwekera kuli zirya mburungusè zombi, oku mishumi y’efodi, embere zayo. 19 Bajira rhugondo rhubirhi rhwa masholo, barhuhira omu bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi. 20 Bajira rhugondo rhubirhi rhwa masholo, baruhira oku bushwinjiro bw’enshoho y’oku cifuba, oku muhiro gw’endalâla, olunda lw’efodi, olunda lw’embere, hofi n’obugonyero bwâyo, enyanya ly’omushumi gw’efodi! 21 Bashwêkera empogo z’enshoho y’oku cifuba oku mpogo z’efodi, n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, lyo ebêra enyanya ly’omushumi gw’efodi, lyo n’enshoho y’oku cifuba esêra oku efodi, kwo Nyakasane anali arhegesire Musa.

Ecishûli

22 Okuhandi banacijira ecishûli c’omwenda gw’akaduku k’omukara coshi coshi, bushanja bwa mulenga w’okuluka. 23 Aha kagarhî k’eco cishûli, hàli omurhule gushwinjirwe nka murhule gwa lûba, lyo cirhagibereka. 24 Oku muhiro gw’omu ndalâla kwàja emishemberere y’akaduku k’omukara, akaduku k’akalinga, akaduku kêru n’ecitâni ciniole. 25 Bajira orhudende rhw’amasholo garhalimwo mvange, barhuhangira muli erya mishemberere, oku muhiro gw’ecishûli, omu marhambi mwoshi, omu kagarhî k’emishemberere: hidende higuma na mushemberere muguma, 26 hidende higuma na mushemberere muguma oku muhiro gw’ecishûli n’omu marhambi mwoshi, lyo bikwanana obugashanîze, nk’oku Nyakasane ànali arhegesire Musa.

Emyambalo y’obudâhwa

27 Balukira Aroni n’abagala orhwanzo rhw’ecitâni, mukolo gwa mulenga wa kuluka. 28 Bajira n’ensirha z’ecitâni, ensirha z’ecidesi, n’orhubutura rhw’ecitâni ciniole. 29 Bajira emikaba y’ecitâni ciniole, ya kaduku ka mukara, ya kaduku ka kalinga n’ey’akaduku kêru, mukolo gwa muntu mulenga, nk’oku Nyakasane àrhegekaga Musa. 30 Bàtula ehy’olubambà hy’amasholo gone gone, lyo ishûngwe litagatifu, banabînjakwo nka kula babinja akahamikizo, mpu:«Mutagatifu wa Nyakasane!» 31 Bahishwekera emalanga g’ensirha n’ehigozi hy’akaduku k’omukara, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 32 Yànacihwa ntyo emikolo y’Endâro, y’Ecihando c’Ihano. Bene Israheli banacijira byoshi nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. Ntyo ko bajizire!

Musa arhonya emikolo yàjizirwe

33 Bayêreka Musa Endâro n’Ecihando c’Ihano n’orhulugu rhwamwo rhwoshi, bàmuyêreka engondòzo z’okuyigwasa, empaho, emirhamba, emitungo n’amarhwèrhwè gayo; 34 bàmuyêreka omufûniko gw’empù z’enganda-buzi z’akaduku, omufûniko gw’empù z’ebigoho n’omwenda gw’omu ndalâla, 35 bàmuyêreka omucîmba gw’Endagâno, emirhamba yagwo n’omufûniko, 36 bàmuyêreka ameza n’orhulugu rhwagwo rhwoshi n’emigati y’oburherekêre. 37 Bàmuyêreka akamole k’amasholo garhalimwo mvange n’orhumole, n’orhulugu rhwako rhwoshi haguma n’amavurha g’okutwana orhumole. 38 Bàmuyêreka oluhêrero lw’amasholo, amavurha gw’okucîshîga, enshângi y’omugavu n’omwenda gw’aha muhango gw’Ecihando. 39 Oluhêrero lw’omulinga n’akasirha kalwo k’omulinga, emirhamba yakwo n’orhulugu rhwalwo rhwoshi, omukenzi n’amakondo gâgwo; emyenda y’omu bululi, emitûngo yamwo n’emifûnikiro zayo, 40 emyenda y’aha muhango gw’obululi, emigozi yayo, ekwîra zamwo n’ebirugu byoshi by’omukolo gw’omu Cihando c’Ihano. 41 Bàmuyêreka emyambalo y’obugashanîze y’okukolera omu ka-Nyamuzinda, emyambalo mitagatifu y’omudâhwa Aròni n’emyambalo abagala bakaziyambala nka bajira omukolo gw’obudâhwa. 42 Ogwo mukolo gwoshi Bene Israheh bagujira nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 43 Musa asîngiriza ogwo mukolo gwoshi, àbona oku bajizire kulya Nyakasane anarhegekaga kwo na nêne. Okuhandi Musa anacibagisha!

Okugîshwa kw’Endâro

1 Nyakasane anacibwira Musa; erhi: 2 «Omu mwezi murhanzi, olusiku lurhanzi lw’omwezi, oyimanze Endâro y’Ecihando c’Ihano. 3 Ohiremwo omucîmba gw’Endagâno, n’ogwo mucîmba, ogubwikire n’omwenda. 4 Olerhe ameza, obambekwo ngasi binakwanine; olerhe akamole, ohirekwo orhumole rhwako. 5 Oluhêrero lw’amasholo lw’omugavu olugwîke embere ly’omucîmba gw’Endagâno, onamanike omwenda aha muhango gw’Endâro. 6 Oluhêrero lw’embâgwa oluhire embere ly’omuhango gw’Endâro, embere ly’Ecihando c’Ihano. 7 Aha kagarhî k’Ecibando c’Ihano, ohireho omukenzi, onaguhiremwo amîshi. 8 Ohire obululi eyi n’eyi, onahire omwenda aha muhango gw’obululi. 9 Orhôle amavurha gw’okucîshîga, oshîgemwo Endâro na ngasi birimwo byoshi, oyishîge, n’ebirugu byamwo byoshi, ebe ntagatifu. 10 Oshîge oluherero lw’embâgwa n’orhulugu rhwoshi, ogishe oluhêrero, onaluhêrere lube lutagatifu bwenene. 11 Oshîge omukenzi n’amakondo gâgwo, onagugishe. 12 Olerhe Aroni n’abagala aha muhango gw’Ecihando c’Ihano, obashuke n’amîshi. 13 Oyambike Aroni emyambalo mitagatifu, omushîge onamugishe, lyo akazikola obudâhwa bwani. 14 Abagala nabo obalerhe, obayambike orhwanzo, 15 obashîge amavurha ak’ishe wabo, lyo bakazikola obudâhwa bwâni. Obwo bushîge bwabaha obudâhwa bw’ensiku n’amango, kurhenga oku iburha kuja oku lindi.» Musa ayîmanika aka-Nyamuzinda 16 Musa anacicîbanda omu mikolo, ànacijira kulya Nyakasane amurhegekaga kwoshi. 17 Omu mwezi murhanzi gw’omwaka gwa kabirhi, olusiku lurhanzi lw’omwezi, aka-Nyamuzinda kayîmânikwa. 18 Musa ànaciyîmanza Endâro ashigika ensimikiro, àhirakwo empaho n’emirhamba, agwikakwo emitûngo. 19 Alambika ihêma oku nyanya ly’Endâro, alilâmbûlirakwo, anahira omufûniko oku nyanya ly’ihêma, nk’oku Nyakasane ànamurhegekaga. 20 Arhôla Endagâno, ayihira omu mucîmba, ahira emirhamba oku mucîmba anadêkereza omufûniko oku nyanya. 21 Alerha omucîmba omu Ndâro, àhirakwo omwenda, abwikira omucîmba gw’Endagâno, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 22 Ahira ameza omu Cihando c’Ihano, olunda lw’emwenè lw’Endâro emuhanda ya gulya mwenda; 23 àdêkerezakwo omulongo gw’emigati, embere za Nyakasane, nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. 24 Ahira akamole omu Cihando c’Ihano, embere z’ameza, olunda luyerekire Endâro, emukôndwe; 25 àyâsa orhumole embere za Nyakasane, nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa. 26 Ahira oluhêrero lw’amasholo omu Cihando c’Ihano, embere za gulya mwenda, 27 anatumbûkizakwo enshângi y’omugavu, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 28 Ahira omwenda gw’ecisîka aha muhango gw’Endâro. 29 Erhi àba amahira oluhêrero lw’embâgwa aha muhango gw’Endâro y’Ecihando c’Ihano, àrhûlakwo embâgwa n’enterekêro, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 30 Adêkereza omukenzi ekarhî k’Ecihando c’Ihano n’oluhêrero, ànahiramwo amîshi gw’okukalaba. 31 Musa, Aroni n’abagala bàkâgikalabiramwo amaboko n’amagulu. 32 Erhi bàbâga baja omu Cihando c’Ihano n’erhi bayegêraga oluhêrero, banakalabe nk’oku Nyakasane ànali arhegesire Musa. 33 Ànacijira obululi, entambirbambi z’Endâro, n’oluhêrero, àhirakwo omwenda aha muhango gw’obululi. Musa ayûkiriza ntyo emikolo. Irenge lya Nyamuzinda lyabûmba Endâro 34 Ecitù canacibwikira Ecihando c’Ihano, bulya irenge lya Nyakasane lyamàbûmba Endâro. 35 Musa àrhacihashaga okuja omu Cihando c’Ihano, bulya ecitù cali cibêziremwo n’irenge lya Nyakasane lyàli libumbire Endâro. Ecitù calusa Bene Israheli 36 Omu lugendo lwabo, Bene Israheli bàkâgihandûla erhi ecitù càbâga camârhenga oku nyanya ly’Endâro. 37 Ci erhi ankabire ecitù cirharhenzirikwo, barhakâg’ihandûla, kuhika olusiku cashubirhenga oku Ndâro. 38 Bulya ecitù ca Nyakasane cakâgigwà oku Ndâro mûshi na budufu, càlimwo omuliro, omu masu g’iburha lya Bene Israheli lyoshi, omu lugendo lwabo lwoshi.

^a2.25 : Olole Lub 3, 7; 3, 16; 4, 31.

^b3.6 Abantu ba mira b’e Israheli bakagiderha oku ntako omuntu ankalolakwo Nyarnuzinda masu oku masu anagalilama. Co carhumaga Musa acibwika obusu. Omuntu ali munyabyaha na muzamba embere za Nyamuzinda, co cirhumire arhankamulolakwo. Ci kandi, okushimana Nyakasane eri nshokano, buli bucire bw’akalamo kahyahya (Rhulol » omu Murh 28, 17; 32, 31; Luh 19, 21; 33, 20; Lev 16. 2; Mib 4. 20; Lush 5, 24-25; Bac 6, 22-23; 13, 22; Ezr 6, 5).

^c3.14 Nie Nyamubâho; ehye asher ehye, nie nayishibaoyu nayishiba. Nyamuzinda arhalonza kucimanyisa (Murh 32,30). Ciru n’amango Nyamuzinda acifululiraga Musa, arhahumanulaga izîno «Nienayishibaoyunayishiba», ehye asher ehye, YHWH; ngasi lusiku kukwanine okumanya n’okuyiga Nyamuzinda ye ndi; bulya ntaye wakamushwekera omu ntanya zimuli omu irhwe zone

^d3.22 Nyamuzinda aliyemêrire bene-Israheli okutungôla Abanya-Misiri, lyo babona oluhemho lw’emikolo bakozire myaka minji buzira kuhembwa ciru n’ehitya.

^e6.12 Akanwa karhakembûlagwa: Kwo kuderha: Niono ntaba mpalûsire okuderha, ntishishongêza ebinwa nka naderha, nankazigagamiza.

^f6.19 Abo bana ba Merari balimwo Mushi. Co cirhuma rhucikebwa oku Abashi bali nkomôkà ya bene Levi. Obworhere bw’Abashi oku buhya n’oku nterekêro binji bikashushana. amahêro kwa lwiganyo bishusha bwenêne: Amahêro: mizbeah , Gali mabuye magwike, gali ga kukengêza abantu ebi bànywanaga: Murh 31, 51-52; Lub 24, 4; Yoz 24, 26-27. Gàli ga kukengêza abantu nyakwigèndera: Murh 35, 20; 2 Sam 18. 18. Càlì cimanyiso c’okuyêrekana aka-Nyamuzinda: Murh 28, 18. Lub 34:13; Iz 1:28.29.30;17:8; 27:9 ; Yer32:35; rhulole Les origines bibliques des Bashi kuli nyabangere.com

^g7.1 : Rhulole omu Lub 4, 16.

^h10.11 Mwâmi Faraoni àl’ilonzize alike abalume bone baj’irherekêra Nyakasane. Ci arhalonzagya bagende na bakâbo n’abana bâbo, mpu lyo abo halume bashub’iyish’ìgaluka. Alilonzize bacîbêre bajà bâge lwoshi.

ⁱ12.15 Ngasi mwaka hali olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo olwango. Olwo lusiku lwàrhondêraga oku lusiku lukulu lw’omu Cihugo. Lwakazâg’ibà ngasi mango gw’okurhondêra okusârûla engano (Lush 16, 9). Ago mango, banalya omugati gw’engano yacisârûlwa, mpyahya, erhalimwo olwango, kwo kuderha oku ogwo mugati gurhankagushwamwo emburho yàsârûlagwa mîra. buzinda ogwo mugati gwahinduka kakengêzo ka Basaka balyaga e Misiri bwake bwake, barhalindaga omugati gwabumbugurha

^j12.22 Ogwo murhi gw’ebikangûlo guderhwa Hisopo: guli murhi guhumula gusogorosire, gujira obwaso bw’akaniki erhi budukula. -Aha guli, gurhajira cishakashaka côfofi, ci guna hash’imera oku lukuta lwa mîra (1 Bam 5. 13). -Bakàg’igukolesa omu mango g’okukangûla (Mib 19, 6; Lul 51, 9; Hb 9, 19).

^k14.16 Musa akola ashub’ikolêsa kalya karhi kâge k’ebirhangâzo: Lub 4, 2-4.20.

^l16.36 Efa: Lubà lugero nka-lwa litri 45.

^m17.5 : Bagula baguma ba muli bene-Israheli: Lub 3, 16. Kalya karhi Musa ashûrhagamwo olwi shi luderhwa Nili: Lub 7, 14-18. Akarhi ka Musa càli cimanyiso c’obuhashe bwa Nyakasane (Lub 4, 17). Ako karhi ko Musa akolesa lyo ayôkola lsraheli (kengêra amahanya g’e Misiri: Lub 7. 17; 9, 23; 10, 13; Nyamuzinda àtwa enjira omu nyanja: 14, 16). Obwo buhashe bwa Nyamuzinda bwo burhumire lsraheli ahima enyôrha m Amaleki (17, 9).

ⁿ17.7 Masa na Meriha kwo kuderha marhangulo na nnongwe.

^o17.8 «Amaleki» liri ishanja liyûbaka oku Nêgebu (Mib 13. 29; Bac 1, 16). Abantu b’eri ishanja barhondêraga okushoshôba Bene-Israheli, erhi banacija omu cihugo. Barhàbonagakwo Saulu (l Sam 15) na Daudi (1 Sam 30). Erhi wankasoma Murh 36. 12-16, wanayumva oku Amaleki ali w’oku nkomôka ya Ezau.

^p17.15 «Nyakasane-Nisi»: kwo kuderha oku Nyakasane lyo ibendera lyâni.

^q21.23 Eyi milongo 23-25: Omu bihugo by’ehuzûka-û, omu mango ga mîra irhegeko lya Musa lyàli liyemire olwihôlo. Kuli kuderha oku obuhane bwakazàg’igererwa oku citumule ca ngasi muguma: isù oku isù, elino oku lino: Lev 24, 17-20. Mwami Yezu ahanzize eryo irhegeko ly’okugalula amabî oku mabî; arhuhire irhegeko lihyahya: Mt 5, 38-42; Lk 6, 29-30.

^r23.15 Olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango (Rhulole omu Lul 12. 15)

^s23.31 : Enyanja Ndukula yo na Nyanja y’Amasheke.

^t24.3 : Ebinwa byoshi Nyakasane adesire, go marhegeko ikumi ga Nnamahanga (Rhulole omu Lub 20, 1; 24, 7). Agandi marhegeko, buzinda gàyushwîrwe (Rhulole omu Lub 21, 1).

^u25.16 : Eyo ndagâno gàli mandiko gamanyisize amarhegeko g’okuhabûla akalamo ka Bene Israheli omu kushimba obworhere hw’Amalaganyo kwo kuderha oku zàli mpaho ibirhi ziyandisi rwekwo galya marhegeko ikumi (Lub 31, 18; 32, 15). Buli buhamirizi.

^v25.18 : Ba-kerubi (Murh 3, 24): bingiri-ngiri biri nka mpanzi. Omukolo gwa ba-kerubi kuli kulanga Omucîmba gw’amalaganyo, kulanga omuhanda gw’oku bwâmi, kulanga oluhêrero erhi ntebe y’ohukulu: 1Sam 4, 4.

^w27.1 : Olu luhêrero lurhashushiri oludesirwe omu Lub 20, 24.

^x28.6 Efodi guli mwambalo abadâhwa bàyambaliraga omu cifuba, omu Bibliya efodi egwerhe mahugûlo manji: ciri cirugu bàkagikolêsa amango gw’okurherekêra: Bac 8, 27; 1 Sam 14, 18.

^y28.29 Ago mazino gali ga cihabraniya.

^z28.30 Urimi «bulangashane» na Tumini «bwimâna» biri birugu omudâhwa ayambalira oku cifu amango gw’obulebi bw’okulonza okuyumvirhiza obulonza bwa Nyakasane: lSam 14, 41; Mig 16, 33.

^a29.6 : Ecimanè c’obutagatifu: Rhulole omu Lub 28, 36.

^b30.12 Ago mango baganjaga Bene Israheli, baganja ahalume bonene balya bankanaja oku matabâro (Rhulole Lub 30. 14; Mib 1, 2).

^c30.15 Omugale n’omukcnyi boshi bayumânane embere za Nyakasane nka bahana entûlo.

^d30.25 30, 25: Amavurha matagatifu gw’okucîshîga: Lub 25, 6; 9, 7, 21. Ago mavurha yo enali krisma ntagatifu; okushiga abantu kunabayunjuze misi n’enshagali, erhi kandi ebiberûlîrwe Nnamahanga nabyo byanashîgwa (Lub 30, 32).

^e32.1 : Erhi olubaga luhûna mpu balujirire ba-nyamuzinda balushokolera, lwahemukira irhegeko lya Nnamahanga: Lub 20, 4. Olwo lubaga lwalonza owâbo Nyamuzinda olya bankanahashihêka nk’oku banalonzìze.

^f32.32 Ecitabu ca Nyakasane cidesirwe muli: Lul 69,29; 139,16. Nkaba eci citabu, ganahashiba galya mazîno bayandikaga amango g’Omubalè gw’abantu. Okuzazibwa mw’eco citabu Nyakasane àyandikaga kwo kushandûlwa omu lubaga, kurhâciba wa mulilwo. Erhi Musa aderha, erhi: onzazagye omu citabu câwe, kwali kuderha, erhi ocinyirhirage erhi ko obu orhacilonzize okuyumva omusengero gwâni.

^g34.13 : Amahêro: mizbeah , Gali mabuye magwike, gali ga kukengêza abantu ebi bànywanaga: Murh 31, 51-52; Lub 24, 4; Yoz 24, 26-27. Gàli ga kukengêza abantu nyakwigèndera: Murh 35, 20; 2 Sam 18. 18. Càlì cimanyiso c’okuyêrekana aka-Nyamuzinda: Murh 28, 18.

^h34.14 Okuderha oku Nyamuzinda aba wa lûji, kuli kuhamiriza bwinjinja oku obuzigire bwâge burhaja lushangi, oku arhahimwa luhali. Nyamuzinda arhaba lûji lwa bantu, ci lûji lwa banyamuzinda, balya abantu bakazilonza okumushushanya: Lub 20, 5.

LEV – – Bible en mashi du Congo

BENE LEVI . Vayiqra (ויקרא, « Et Il appela » / Lévitique)

I. Amarhegeko gayêrekîre enterekêro

Enterekêro nsingônola

1 Nyakasane ahamagalira Musa omu kagombe k’endêko, amubwîra, erhi: 2 oshambaze ben’Israheli; obabwire, erhi: «Hakajira omuntu muli mwe warhûla Nyakasane enterekêro y’okusingônola, anahâna enterekêro y’ecintu cinene, nisi erhi cisungunu. 3 Enterekêro yâge ekaba ya kusingônolwa, ya cintu cinene, anarhûle empanzi erhalikwo ishembo lici. Anayirherekêre aha luso Iw’akagombe k’endêko, lyo esîmîsa Nyakasane. 4 Kandi analambûlira okuboko kwâge^a oku irhwe ly’eyo mpanzi y’okusingônolwa, eba yamayankirirwa agal’iyemererwa okuyobôlwa. 5 Anabagira eyo mpanzi y’omucûka embere za Nyakasane, nabo abadâhwa, bene-Aroni banarherekêra omuko gwayo^b, bagende bakangûla nagwo empande zoshi z’oluhêrero luli aha luso Iw’Akagombe k’Endêko. 6 Bayikûlekwo oluhu, bagal’irhongôla emyanya, 7 abadâhwa, bene-Aroni, banalêrha omuliro oku luhêrero, banaguhirakwo enshâli, 8 Abadâhwa bene-Aroni, banalambûlira erya myanya, ecirhwe haguma n’olujimbi kuli zirya nshâli ziri oku luhêrero, 9 Banashuka eby’omunda n’ebishugulu n’amîshi, Mudâhwa muguma anabiyoca, bisingônokere oku luhêrero n’omuliro, ebe nterekêro y’obuhumule bw’okurhûliriza Nyakasane. 10 Erhi akaba enterekêro yâge eri ya bishwekwa binyinyi, nsingônolwa ya mwanabuzi kandi erhi ya mwanahene, anahêra endume erhalikwo ishembo. 11 Anayibâgira lunda Iw’enyanya z’oluhêrero, embere za Nyakasane. Kandi Abadâhwa bene-Aroni banaja bashahuliza omuko omu marhambi goshi g’oluhêrero. 12 Banayirhongòla myanya-myanya, babilunde haguma n’ecirhwe, n’olujimbi. Omudâhwa agal’ibilambûlira oku nshâli ntwanire oku luhêrero. 13 Banashuka eby’omu nda n’ebishugulu n’amîshi, Omudâhwa agal’ibirherekêra byoshi oku luhêrero, anabiyokerekwo, bisingônoke. Eri nterekêro nsingônola, nterekêro y’omuliro, buhumule burhûliriza Nyakasane. 14 Akaba enterekêro yâge emwa Nyakasane kali kanyunyi, anarherekêre empinga nisi erhi ngûku. 15 Omudâhwa anahêka kalya kanyunyi oku luhêrero, anatwa irhwe n’olunu, analiyokera oku luhêrero n’omuko gwako banagushahuliza oku burhambi bwa oluhêrero. 16 Anakûla kandi oludahusha n’ebirimwo n’enshala, anabikabulira hofi na oluhêrero olunda Iwa ebuzùka-zùba, halya bakweba oluvu. 17 Kandi anaberanga kalya kanyunyi mpande ibirhi, ngasi cubi olwaco lunda buzira kukahumanula. Omudâhwa anakayoca kasingônoke, kasimbukire oku luhêrero, oku nyanya ly’enshâli ziri oku muliro. Eri nterekêro nsingônola, ya buhumule burhûliriza Nyakasane.

Enterekêro erhali ya kudwa muko

1 Erhi hankajira owahâna enterekêro erhali ya kudwa muko, emwa Nyakasane, enterekêro yâge enabe ya mula gwa nshâno, abulagire amavurha oku nyanya ahirekwo n’enshângi. 2 Anayihêkera bene-Aroni bo badâhwa na omudâhwa anashamarha oluhi lugumaguma kuli erya nshâno y’omulà ebulagirwekwo amavurha, anarhôla n’erya nshângi yoshi, anayoca eyo ngushe yoshi etumbukire oku luhêrero nka nterekêro y’okuyibusa. Eri nterekêro eyocîbwe n’omuliro, ya kisununu kinja karhûliriza Nyakasane. 3 Ebisigaliza b’erya ntûlo byanabà bya Aroni n’abagala. Ciri cigabi ca nterekêro ntagatifu bwenêne c’e nterekêro embere za Nyakasane. 4 Erhi wankahâna enterekêro^c y’omugati gw’okuyokerwa omu ifuru, gunabe mugati gwa mula gwa nshâno erhaliwo lwango lugushemwo amavurha, kandi erhi gundi gurhalimwo lwango gunashîzirwe amavurha. 5 Erhi wankahêra omugati gwajiragwa aha lukalango, nagwo gube gwa nshâno ya mula, mvange n’amavurha buzira lwango. 6 Wanaja wagutwa bihimbi bihimbi, onabulagire amavurha oku nyanya lyagwo: ekola nterekêro eyo. 7 Erh i wankarherekêra omugati gwajiriragwa aha nyûngu, gujirwe nagwo n’enshâno y’omulà haguma n’amavurha. 8 Oku bundi wanahêkera Nyakasane enterekêro yamarheganyibwa kwa bene okwo, yanahêkerwa omudâhwa, naye anayihêka oku luhêrero. 9 Omudâhwa anarhôlakwo ebyajibà nterekêro y’okuyibusa, anayiyokera oku luhêrero, eri nterekêro eyocîbwe n’omuliro eyo, nterekêro ya buhumule burhûliriza Nyakasane. 10 Ecigabi cisigire ciri ca Aroni n’abagala; ciri cigabi ca nterekêro ntagatifu bwenêne c’enterekêro embere za Nyakasane. 11 Ngasi nterekêro ya nshâno mwankarherekêra Nyakasane, erhajâgamwo lwango, bulya kurhakwânîni muyoce alwango nisi erhi obûci nka biryo byayokerwa Nyakasane. 12 Wanahasha okurherekêra Nyakasane ebisarûlwa byâwe birhanzi ci birhankahêkwa oku luhêrero nka nterekêro ya kurhûliriza Nyakasane. 13 Okaz’ilunga ngasi ntûlo warherekêra Nyamuzinda orhanalekaga okuhira omunyu gw’eciragâne câwe na Nyamuzinda wâwe kw’ebi wamurhûla. Okaz’ihira omunyu muli ngasi nterekêro yâwe yoshi emwa Nyamuzinda. 14 Nka warhûla Nyamuzinda oku mwâka muhyahya, wanamurherekêra emihuli mikalange n’omuliro erhi mugati muduge n’enshâno enozire, bibe nterekêro y’omwâka muhyahya emwa Nyakasane. 15 Onadubulire amavurha oku nyanya, oyushûlekwo enshângi. Yo nterekêro yâwe eyo. 16 Omudâhwa anasingônola ecihimbi ca gulya mugati gulikwo amavurha haguma n’enshângi yoshi, eri nterekêro ya buhumule bwinja embere za Nyakasane.

Enterekêro y’okushenga omurhûla

1 Akaba enterekêro yâge erhi ya kushenga omurhûla, n’akaba eri ya cintu cinene agoshwire okurherekêra, akaba mpanzi erhi ya marhà, erhahiraga ishembo embere za Nyakasane. 2 Oyo muntu analambûlira okuboko oku irhwe ly’eyola mbâgwa, agal’iyibâgira aha luso lw’akagombe k’endêko. N’abadâhwa bene-Aroni, banashahuliza omuko gwayo omu marhambi goshi g’oluhêrero. 3 Kuli eyo nterekêro banatwa ey’okuyokerwa embere za Nyakasane, bahirekwo n’amashushi g’oku budiku, n’olujimbi lwoshi, 4 anasingônola ensiko zombi n’olujimbi lw’eburhambi bwazo, amashushi g’oku budiku n’agabwikira ensiko, n’amashushi g’oku mufâmo. 5 Bene-Aroni banasingônolera ebyo byoshi oku luhêrero. Eyo nterekêro banayibambika oku nshâli batwanira oku luhêrero, yanabà nterekêro y’obuhumule bwinja burhùliriza Nyakasane. 6 Akaba nterekêro ya kusingônolwa ya bishwekwa bisungunu, ebe ndume erhi nkazi, erhalikwo ishembo. 7 Akaba mwanabuzi arhûla nterekêro, anamulêrha embere za Nyakasane 8 n’eyo nterekêro, anayilambûlirakwo okuboko oku irhwe, agal’iyibâgira embere z’akagombe k’endêko. Na bene-Aroni banashahuliza omuko gwayo omu marhambi g’oluhêrero goshi. 9 Kuli eyo nterekêro y’okushenga omurhûla, banasingônolera Nyakasane: omucira gwoshi muberûle oku marhungu, olujimbi, amashushi goshi gabwikira eby’omu nda, 10 ensiko zombi, amashushi g’oku mifâmo yombi, amashushi g’oku budiku n’ag’oku nsiko zombi. 11 Omudâhwa anayokera ebyo byoshi oku luhêrero nka ishega lisingônolirwe Nyakasane. 12 Enterekêro ekaba mpene, banayilêrha embere za Nyakasane, 13 banalambûlira okuboko oku irhwe lyayo, bagal’iyibâgira aha kagombe k’endêko. Na bene-Aroni, banashahuliza omuko gwayo omu marhambi g’oluhérero. 14 Yumvagyi ebi arhûla Nyakasane nka ishêga lisingônola: Olujimbi luyamvûlwa oku bulà; amashushi gabwikira eby’omu nda byoshi. 15 Ensiko zombi, olujimbi luzibwikira, olujimbi lw’oku mifâmo yombi, n’olubarhûla oku budiku, n’oku nsiko. 16 Omudâhwa anayokera ebyo byoshi oku luhêrero, bibe ishêga ly’obuhumule bwinja na bwa murhûla n’okusîmîsa Nyakasane. Rhumanye oku olujimbi lwoshi luyosire luli lwa Nyakasane. 17 Eryo hyosire irhegeko linyu ensiku zoshi, na ly’iburha linyu lyoshi, n’aha mwankayûbaka hoshi: murhakag’ilya oli amashushi, oli omwamba^d.

Okushukûlwa kw’abanyàbyâha

1 Nyakasane abwîra Musa, erhi: 2 Oj’ibwîra bene-Israheli oku: erhi omuntu ankavuna irhegeko liguma omu ga Nyakasane buzira luhinzo, kandi erhi ajire akantu kahanzibwe. 3 Akaba mudâhwa washîzirwe^e amavurha ojizire ntyo, anarhuma olubaga lwoshi lwahemuka, eco câha câge canarhuma arherekêra Nyakasane empanzi y’omucûka erhalikwo ishembo, ebe nterekêro y’okushukûlwa ebyâha. 4 Anahâna eyo mpanzi omu luso lw’akagombe k’endêko, embere za Nyakasane agal’ilambûlira okuboko oku irhwe lyayo, agal’iyibâgira embere za Nyakasane. 5 Omudâhwa washîzirwe amavurha, anarhôla oku muko gw’eyo mpanzi, aguhêke omu kagombe k’endêko. 6 Ahôla omudâhwa anadobeka omunwe gwâge muli gulya muko, alabemwo orhufendefende rhw’oluhêrero embere za Nyakasane agal’ijira ecuhâgizo c’okukangûla kali nda koshi embere z’enshabiriro y’omu cirhînyiro c’akagombe k’endêko embere za Nyakasane. 7 Omudâhwa anadêkereza muko musungunu oku bikwi by’oluhêrero lw’okuyûdukiza enshângi embere za Nyakasane omu kagombe k’endêko, n’omuko gw’empanzi gusigîre gwoshi anagudubulira aha ciriba c’oluhêrero lw’okusingônolera, luyûbake aha luso lw’akagombe k’endêko. 8 Yumvagi mashushi gahi g’eyo mpanzi yahânwa nterekêro oku byâha gayumvûlwa: olujimbi lubwikira obulà, amashushi g’oku nyanya ly’eby’omunda goshi. 9 Ensiko zombi n’olujimbi lwa kulizo, n’olw’oku mifâmo yombi, omubumbuli gw’amashushi ayamvûla oku budiku n’oku nsiko. 10 Byoshi bibe nterekêro y’okushenga omurhûla, omudâhwa anayokera ebyo bihimbi oku luhêrero lw’enterekêro mbâgwa. 11 Ci oluhu lw’eyola mpanzi, n’eminyafu yayo, haguma n’ecirhwe cayo, amagulu, amala, n’ecihô cayo, 12 eyo mpanzi oku enali gumaguma yoshi, anayibarhuza bayihêke kuli n’olugo bulya hali hantu hacîre, hantu hinja, bayihise halya bakabulira oluvù, bagal’iyisingônolera oku nshàli ndûlike muliro. Aho hantu hacîre bakabulira oluvù lwayagabira mavurha, ho bagwâsirwe okusingônolera eyo mpanzi. b. Enterekêro y’okushukùla olubaga lwa bene Israheli lwoshi

13 Erhi ankaba olubaga lwa bene Israheli lwoshi lwo lwahemusire, omu kujira ecâha cibonera, omu kujira akantu kahanzibwe n’amarhegeko ga Nyakasane ciru ankaba olubaga lurhakutwiri ihuzihuzi, 14 olubaga lwanahâna enterekêro y’okushukûlwa eco câha, empanzi, cintu cinene c’omu bishwekwa, cirhalikwo ishembo, lwayihâna erhi ankaba ecôla câha camamanyikana; banayihugira embere z’akagombe k’endêko. 15 Abashamuka b’olubaga, banalambûlira amaboko gâbo oku irhwe ly’erya mpanzi, kandi banayibâgira embere za Nyakasane. 16 Omudâhwa washîzirwe amavurha anarhôla oku muko gw’erya mpanzi, anaguhêke omu kagombe k’endêko. 17 Agal’idobeka omunwe gwâge muli gulya muko gw’erya mpanzi, agushahugize n’ecuhûgizo oku nshabiriro kali nda embere za Nyakasane. 18 Analaba muko musungunu oku bikwi by’oluhêrero luli embere za Nyakasane omu kagombe k’endêko. N’omuko gusigire anagudubulira aha bikondo by’oluhêrero luli aha luso lw’akagombe k’endêko. 19 Kandi anayamvûla amashushi goshi ga wampanzi, anagasingônolera oku luhêrero. 20 Erya mpanzi banayirherekêra nka kulya barherekêra empanzi y’okucêsa omunyabyâha. Ntyo kwo bâkazijira. N’omudâhwa, hano aba amashenga, omu kuhûnira olubaga obwonjo, lwanababalirwa. 21 Kandi anahêka erya mpanzi enyuma z’olugo, bagal’iyisingônola nka kulya kw’entanzi. Eyo yo nterekêro y’okushukûla ebyâha by’olubaga lwoshi. c. Enterekêro y’okushukûla omurhambo

22 Erhi ankaba omurhambo ye wajizire ecâha, omu kuhemukira Nyakasane buzira kumanya, bulya amavuna irhegeko lya Nyakasane, Nyamuzinda wâge, kwanarhuma ajira ecâha, 23 nisi erhi bankayîsh’imubwîra buzinda, oku kwo anahemusire ntyo, agwâsirwe okurherekêra ecihebe cirhalikwo ishembo. 24 Analambûlira okuboko kwâge oku irhwe lya cirya cihebe, bagal’icibâgira halya barherekêrera embâgwa y’okurherekêrwa Nyamuzinda. Eri nterekêro y’okushukûla omunyabyâha. 25 Omudâhwa, anayanka n’omunwe kuli gulya muko gw’enterekêro y’okushukûla omunyabyâha, agulabe oku bikwi by’oluhêrero lw’enterekêro, n’ogundi anagudubulira aha bikondo by’oluhêrero. 26 Kandi anasingônolera olujimbi lw’eco cihebe oku luhêrero nk’oku bajira enterekêro y’okushenga omurhûla. Kwo omudâhwa akaz’ishengera ntyo omurhambo. Hano aba amamusengerera obwonjo oku câha câge, anababalirwa. d. Enterekêro y’okushukûla omuganda

27 Erhi ankaba muganda kwônene omu lubaga ye wahemusire, omu kuvuna irhegeko lya Nyakasane, arhanali akutwire ihuzihuzi, anacîbihize bulya anajizire okuhânzibwe n’irhegeko lya Nyakasane. 28 Nisi bakamubwîra buzinda kulya kubi kwâge, agwâsirwe okushukûlwa ecâha câge anajizire, ahâne empene erhalikwo ishembo. 29 Analambûlira okuboko kwâge oku irhwe ly’eyo nterekêro y’okushukûlwa ebyâha, kandi agend’iyibâgira halya babâgira ezindi nterekêro. 30 Omudâhwa anarhôla oku muko gw’eyo nterekêro, anagulabe oku bikwi by’oluhêrero lw’enterekêro, ogundi agudubulire aha bikondo by’oluhêrero. 31 Anayamvûla olujimbi lwoshi, nk’oku bayamvûla olujimbi lw’enterekêro y’okushenga omurhûla, n’omudâhwa alusingônolere oku luhêrero, luhebe obuhumule bwinja bw’okurhûliriza Nyakasane oku luhêrero. Omudâhwa kwo ajirira omuntu wa bene oyo, cibe cijiro c’okumuhûnira obwonjo, na ntyo ababalirwe eco câha. 32 Akaba cibuzi arhûla nterekêro ya bene eyo, analêrha omushîbuzi gurhalikwo izâbyo. 33 Analambûlira okuboko kwâge oku irhwe ly’eyo nterekêro. Agal’ibâgira eyo nterekêro y’okushukûlwa aha babâgira ezindi nterekêro. 34 Omudâhwa anarhòla muko musungunu n’omunwe gwâge kuli eyola nterekêro, agulabe oku bikwi by’oluhêrero lw’enterekêro. 35 Kandi anayamvûla amashushi goshi nk’oku banayamvûla ag’omwanabuzi w’enterekêro y’okushenga omurhûla. N’omudâhwa anagasingônolera oku luhêrero lw’enterekêro y’ishêga lisingônolere Nyakasane, kwo omudâhwa ajirira omuntu wajizire ecâha ntyo, agal’ibabalirwa.

Agandi mango magumamaguma g’okushukûlwa ecâha

1 Erhi hankajira owahirima omu câha, omutwî w’emmanja akahamagala omuhamirizi n’oyo muhamirizi akabula okuderha eby’okuli anabibwîne kandi erhi abimanyire, oyôla anacibarhuza obubî bwâge yêne. 2 Kandi omuntu wahuma oku kantu kagalugalu, nk’omurhumba gw’ensimba ngalugalu, ogw’ecintu cishwekwa cigalugalu, omurhumba gw’ebinyagâsi, oyo muntu amazira, amajira ecâha. 3 Kwo kuguma n’ohemuka omu kuhuma oku bihûmânya by’omuntu, erhi ankaba arhamanyiri, nisi erhi ankayîsh’imanya buzinda ago magalugalu, amajira ecâha. 4 Omuntu omu kujalira buzira kusêza, erhi ankajira endahiro omu lucali, nka arhamayiriri, buzinda bw’aho akahugûkwa, oyo naye ajizire ecâha omu kantu kaguma muli ebyôla. 5 Owacîhemula omu kantu kaguma muli ebyôla, kukwânîne ahûne obwonjo oku câha câge. 6 Kuli ecôla câha câge, analêrhera Nyakasane enterekêro y’ecishwekwa cisungunu (mpene erhi cibuzi) n’omudâhwa anamujirira enterekêro y’okuhûna obwonjo oku câha câge. 7 Erhi ankabula, oli ecibuzi, oli empene y’okushukûlwa ebyâha byâge , analêrha mahali abirhi ga mpinga, nisi erhi ngûku ibirhi. Nguma ebe ntûlo oku byâha byâge , eyindi ebe nterekêro y’okubâgwa. 8 Anabilêrhera omudâhwa, naye arhang’ihâna enterekêro ntanzi y’okushukûla ebyâha, agal’izîka kalya kanyunyi olûnu, kandi akaniole igosi, buzira kukatwa irhwe, arhakahumanulaga. 9 Anajira ecuhâgizo. N’omuko gw’erya nterekêro yanigagwa, anaja akangûlamwo omu marhambi g’oluhêrero, n’ogundi anagudwikiza oku bikondo by’oluhêrero. Eyo eri nterekêro oku byâha. 10 Akandi kanyunyi, anajiramwo enterekêro nsingônola nk’oku binarhegesirwe. Ntyo kwo omudâhwa agwâsirwe okujirira omuntu wa mwene oyo, na ntyo ecâha câge canababalirwa. 11 Erhi ankabula ago mahali abirhi g’empinga nisi erhi ezo ngùku ibirhi, anarhùle ecigabi ca kali ikumi c’enshâno enozire y’omu kwâge ebè nterekêro oku byâha byâge , arhabulagiraga mavurha nisi erhi nshangi oku nyanya, bulya eri nterekêro y’okushukûlwa ebyâha. 12 Anahêkera omudâhwa eyo nshâno, n’omudâhwa anarhôlakwo ecifune, n’eyo nshâno anajiramwo enterekêro y’okusingônolwa oku byâha ajizire embere za Nyakasane. 13 Eyo eri nterekêro y’oku byâha ajizire muli kantu kalebe na ntyo anabibabalirwa. Enshàno esigire yanabà y’omudâhwa, nk’oku binayêrekîre enterekêro y’entûlo.

Enterekêro y’okulyula

14 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 15 Omuntu erhi ankaba mugalugalu, omu kujira ecâha c’obuhalanjisi akanyomanya oku bintu biyêrekîre enterekêro yajirirwa Nyakasane oyôla muntu anahyule engandabuzi y’omu buso bwâge, erya erhalikwo ishembo, erya yankabà ya ngulo nyinja, erhi yankagererwa oku ntûlo nyinja y’omu ka-Nyamuzinda. 16 Birya ayankaga oku nterekêro ntagatifu, okunayushùlakwo empyulo y’ecigabi ca karhanu, agal’iyisha abidwîrhîre omudâhwa. Na ntyo omudâhwa anamujirire enterekêro y’okushukûlwa ebyâha, n’erya ngandabuzi y’empyulo, go mango ankababalirwa ecôla câha. 17 Omuntu akahemuka, n’omu kuhemuka kwâge, akajira akantu kahanzibwe n’amarhegeko ga Nyakasane buzira kumanya, oyo muntu yêne dolo agwerhe obubî, yêne abarhwire omuzigo gw’obubî bwâge. 18 Oyo muntu analêrhera omudâhwa oku nterekêro y’obubî bwâge, engandabuzi erhalikwo ishembo, y’omu buso bwâge, erya nyîshogwa. Omudâhwa anamushukùla kulya kuhemuka kwâge arhatwaga ihuzihuzi, na ntyo anababalirwa. 19 Eyo eri nterekêro y’okuhyulira obubî bwâge, bulya oyo muntu anali okunali omu bubî embere za Nyakasane. 20 Nyakasane ashub’ishambâza Musa muli ebi binwa: 21 Erhi omuntu ankahemuka, agomere Nyakasane omu kurheba owabo oku kantu abîsibagwa, nisi erhi oku cêgu, nisi erhi ankarhebeba owabo mpu bayongolokane akantu omu kushùma, 22 nisi owarhòla akantu kàh kahezire, agal’ilahira oku arhakabwîne, kandi erhi alahire ebìrà kuli bubî bulebe omuntu ahashire okujira. 23 Omuntu akajira ecâha, canamuhindula ntyo mubi. Agwâsirwe okugalula ebi anayansire, nisi erhi ebi anasézagya okuhàbwa busha: Ecêgu babìsagya, akantu kàli kahezire arhòlaga, 24 kandi erhi oku kantu alahiraga ebìrà. Anakayushùlakwo ecigabi ca karhanu, abul’igalulira nna kalya kantu kage, kuriienga amango anal’ikola akagwerhe. 25 Kandi analerhera Nyakasane enterekêro y’okuhyula, ebè ya ngandabuzi erhalikwo ishembo, y’omu bishwekwa byâge , erya yankabà ya ngulo nyinja, agal’iyiha omudâhwa, ebé nterekêro y’okuhyula. 26 Go mango omudâhwa ankamujirira enterekêro y’okushukùlwa embere za Nyakasane. Kandi anababalirwa ecâha câge, ciru cankaneneha.

Omukolo gw’omudâhwa amango g’enterekêro: ensirîra, enkalange, okushukûlwa ebyâha, okulyûla, murhûla (kukuza Nyakasane, ciragâne, muhigo)

1 Nyakasane ashub’ishambâza Musa muli ebi binwa, erhi: 2 Ohe Aroni n’abagala erira irhegeko: Alagi irhegeko ly’enterekêro y’ensirîra. (Yo nterekêro ekâyôrha yadurha mulîro ngasi lusiku, enakaz’isirizibwa n’omuliro oku luhêrero , obudufu bwoshi kuhika sêzi. N’omuliro gw’oku luhêrero gunakaz’iyôrha mutwâne)^f. 3 Ngasi sezi omudâhwa, hano aba amayambala akanzo kage k’enondwè, n’ehikenyerwa hy’enondwè anaguka oluvù lw’eyo nterekêro yasingônokeraga oku luhêrero, aludekereze eburhambi bw’oluhêrero. 4 Aho anahogola erya myambalo yâge, ashub’iyambala ey’okugend’ikabulira lulya luvù lwayagabira ahantu hacîre, kuli n’olugo. 5 Omuliro gw’oku luhêrero lw’okusingônolera, gukayôrha guyasire buzira okuzima. Ngasi sezi omudâhwa akaz’ilunda kwo enshâli, analambikekwo enterekêro, haguma n’amashushi g’enterekêro y’okushenga omurhûla. 6 Omuliro gw’ensiku zoshi gukaz’iyôrha gwayaka oku luhêrero, gurhanazimaga ciru n’eriguma.

B. Enkalange

7 Lolaga irhegeko ly’enterekêro nkalangwa: Muguma muli bene-Aroni anayisha ayidwîrhîre Nyakasane embere z’oluhêrero. 8 Anashamarha ecifune omu nshâno enozire badwîrhe, mvange n’amavurha n’enshângi yoshi y’enterekêro, agal’iyokera ebyo byoshi oku luhêrero, bibe nterekêro y’obuhumule bwinja bw’okurhûliriza Nyakasane. 9 Ebyankasigala kuli erya nkalangwa, Aroni bone abagala banabirya, babirye nka mugati gurhalimwo lwango. Babirire ahantu hatagatifu, omu cirhînyiro c’akagombe k’endêko. 10 Mw’ogwo mugati barhakag’iyokeramwo olwango, ciri cigabi câbo mbahire kuli eyo nterekêro. Kali kantu katagatifu ako bwenêne, kwo kunali kuguma n’enterekêro y’okuhûna obwonjo oku byâha, kwo na kuguma n’enterekêro y’okulyula. 11 Ngasi mulume omu bana ba Aroni analyakwo^g. Lirigi irhegeko ly’ensiku zoshi oku iburha linyu na ngasi yeshi wankahumakwo anabà mutagatifu. 12 Nyakasane ashambaza Musa amubwîra, erhi: 13 Alaga enterekêro Aroni n’abagala bâkaz’ijirira Nyakasane olusiku lwabo lw’okushîgwa amavurha matagatifu: Ecigabi ca kali ikumi c’omulà gw’enshâno enozire, ebe nterekêro y’ensiku n’amango, barhûle ecihimbi sêzi, n’ecindi cihimbi bijingo. 14 Yakaz’irheganyibwa aha lukalango haguma n’amavurha, wanalêrha omugati, oje waguvuna bihimbi bihimbi, n’okugurherekêra Nyakasane gube gwa buhumule bwinja burhûliriza Nyakasane. 15 Omudâhwa washîgwa amavurha omu bana ba Aroni kwo agwâsirwe okujira ntyo. Lyayôrha irhegeko ly’ensiku n’amango. Eyo nterekëro yajirirwa Nyakasane egwâsirwe ehwe yoshi yatûmulira omugi enyanya. 16 Enterekêro erhûzirwe n’omudâhwa, egwâsirwe okusingônolwa yoshi, barhalyagakwo ciru n’ehitya.

C. Enterekêro y’okushukûla abanyabyâha

17 Nyakasane abwîra Musa, erhi: 18 Obwire Aroni n’abagala ntyala: Alagi oku mwakajira nka mwarhûla enterekêro y’okushukûla abanyabyâha. Enterekêro Nyakasane arhûlwa ekâbâgirwa embere zâge halya bajirira enterekêro nsingônola. Kali kantu katagatifu bwenêne. 19 Omudâhwa wahânaga enterekêro y’okushukûla ebyâha, yeki wankalya eyo nyama, ayirire ahantu hatagatifu omu cirhînyiro c’akagome k’endêko. 20 Ngasi yeshi wankahuma oku nyama yayo, anabe mutagatifu. Erhi omuko gwayo gwankashahukira oku mwambalo, halya gwashahukiraga hanagend’ishukirwa ahantu hatagatifu. 21 Enyungu y’ibumba bayiyenderagamwo, kukwânîne eberwe, ci erhi ankaba nyungu ya mulinga yayenderagwamwo, kukwânîne bayicêse bwinjinja omu kuyishuka n’amîshi. 22 Ngasi mulume muli bene-Levi, anahasha okulya kw’eyo nyama bulya kali kantu katagatifu bwenêne. 23 Ci barhankalya enyama y’enterekêro yarhûlagwa oku kushukûla ebyâha, n’omuko gwayo gwahêsirwe omu kagombe k’endêko bajiramwo olukangûlo, lw’okushukûla omu hantu hatagatifu. Ci eyo nyama esingônolwe n’omuliro.

1 Alaga irhegeko liyêrekîre enterekêro y’okulyûla ebyâha: Kali kantu katagatifu bwenêne. 2 Ho banagwâsirwe okubâgira enterekêro y’okulyûla ebyâha aha banayôrha babâgiraenterekêro y’okusingônolwa, n’omudâhwa anabulagira omuko gwayo omu marhambi g’oluhêrero. 3 Barherekêrerekwo olujimbi lwoshi, omucira, amashushi gabwikira eby’omu nda, 4 barherekêrerekwo n’ensiko zombi, n’olujimbi luzibwikira, n’olwa oku mifâmo yombi, olujimbi lubà oku budiku haguma n’olw’oku nsiko. 5 Omudâhwa asingônolere ebyo bigabi oku luhêrero, nka nterekêro ya muliro, yarherekêrwa Nyakasane. Erigi nterekéêro ya kulyula. 6 Ngasi bûko mulume muli bene-Levi, analya oku nyama zayo, anayirire ahantu hatagatifu, bulya buli bwanga butagatifu bwenêne. Ebigabi omudâhwa ayôrhana 7 Enterekêro y’okuhyula kuguma ejirwa n’okushukûla ebyâha. Irhegeko linali liguma kuli zombi. Enyama yabâgagwa yabà y’olya mudâhwa warherekêraga eyo ntûlo y’okulyula. 8 Embâgwa omuntu alêrheraga omudâhwa mpu amuhânire nterekéêro, oluhù lwayo lwayîsh’ibà lw’olya mudâhwa. 9 Ngasi nterekêro yakalangiragwa omu cibekenge c’omuliro, kandi erhi omu nyungu, nisi erhi aha lukalango enali y’olya mudâhwa warherekêraga. 10 Ngasi nkalange n’amavurha, nisi erhi ntale, enali ya bene Aroni boshi, ngasi muguma nk’owabo bakaz’ihâbwa ecihimbi ciyumanine.

E . Enterekêro y’omurhûla

a. Enterekêro y’okukuza Nyakasane

11 Alaga irhegeko ly’omurhûla bakaz’irherekêra Nyakasane. 12 Erhi ankaba eri nterekêro y’okukuza Nyakasane, banayushûlako enterekêro y’okuvuga omunkwa, haguma n’orhugati rhwa ngasi lubero rhurhalimwo lwango, rhukalange n’amavurha, n’enshâno y’orhugati ebe ndobeke omu mavurha. 13 Kuli rhulya rhugati rhwayushûlagwa oku nterekêro y’omurhûla, banayushûlakwo n’omugati gubumbugusire, nagwo gube guyushwîre enterekêro y’okushenga omurhûla. 14 Banarherekéra Nyakasane higati higuma higuma kuli ngasi lubero. Rhulya rhugati rhwanayîsh’ibà rhw’omudâhwa wagend’ijira olukangûlo lw’omuko gw’erya nterekêro y’omurhûla. 15 Enyama z’erya nterekéêro y’omurhûla zanalibwa olwo lusiku lwonêne yanarherekêragwamwo. Ntaco cahika kuca sêzi. b. Enterekêro y’okuyukiriza eciragâne nisi erhi muhigo 16 Erhi ankaba eri nterekêro y’okuyukiriza eciragâne nisi erhi omuhigo, banayiryakwo olusiku lwonêne yarherekêragwa, nisi erhi ciru na kuca. 17 Ebyankasigala kuli eyo nterekêro, olusiku lwa kasharhu, binasingônolwe n’omuliro.

Irhegeko ly’okurhûla.

18 Erhi omuntu ankalya oku nyama y’enterekêro yâge y’omurhûla olwo lusiku lwakasaharhu, eyi nterekêro erhankaciyankirirwa, olya wayihânaga arhankaciyîbukwa. Bakola bayizizize na ngasi yeshi wankayiryakwo obubî bwanamuyahukira. 19 Enyama yahisire oku bintu bigalugalu, erhankaciribwa, enasingônolwe n’omuliro. Ngasi muntu orhalikwo bubî buci anahasha okulya kw’eyo nyama y’omurhûla. 20 Erhi omuntu ankaba ahumanyire agal’ilya kuli erya nyama y’enterekêro y’omurhûla barhûlaga Nyakasane, agwâsirwe okukagwa omu lubaga lwâbo^h. 21 Na ngasi yeshi ohumire oku bintu bigalugalu, bibe bya muntu bibe bya nsimba, erhi bya kandi kantu k’okuhumânya, agal’icishomya okulya oku nterekêro y’okushenga Nyakasane omurhûla, oyôla anakagwe omu lubaga lwabo. 22 Nyakasane abwîra Musa, erhi: 23 Obwire bene Israheli, erhi: Irhondo murhahîraga mukalya olujimbi lw’enkafu, olw’ecibuzi nisi erhi olw’empene. 24 Amashushi g’ecintu cacìhozagya , nisi erhi g’ecamayirhwa n’ensimba, mwanangakolêsa oku hindi, ci murhagalyagakwo. 25 Bulya ngasi wankalya oku mashushi g’ecintu barherekêraga Nyakasane anakagwe omu lubaga lwabo. 26 Murhankalya omuko gw’oli orhunyunyi, oli ogw’ebintu n’ogw’ensimba ngasi aha mwankayûbaka hoshi. 27 Owankalya omuko mulebe, banamukâge omu lubaga lwabo.

Ebigabi omudâhwa ayôrhana

28 Nyakasane ashambâza Musa, erhi: Obwire bene Israheli ntyala: 29 Ngasi yeshiwankanayisha al’irhûla Nyakasane enterekêro y’omurhûla, agwâsirwe okuyushûla ecihimbi c’eyo nterekêro oku ntûlo y’okushenga omurhûla. 30 Anayisha afumbasire omu maboko gâge birya byarhûlwa Nyakasane, kwo kuderha analerha amashushi g’oku nkolo. Analerha n’enkolo yo ayîsh’irhûla Nyakasane. 31 Omudâhwa anasingônolera galya mashushi oku luhêrero, n’Aroni bone abagala bahâbwe enkolo. 32 Kuli eyo nterekêro, mwakaz’iyushûlakwo okugulu kulyo, kube kw’omudâhwa . 33 Olya warherekêraga omuko n’amashushi muli bene Aroni, anahâbwa okwo kugulu kulyo. Gwo mwanya gwâge. 34 Oku ntûlo ya bene Israheli, ncîhalîre eyi myanya: Okugulu n’enkolo, mbihîre omudâhwa Aroni n’abagala. Eryo liri irhegeko ly’ensiku zoshi kuli bene Israheli.

Okushwinja

35 Eco co cigabi ca Aroni oku nterekêro nsingônola, na kandi co c’abagala olusiku Aroni abayerekana emwa Nyakasane mpu babe badâhwa bâge. 36 Co cigabi Nyakasane arhegesire abadâhwa okukahâbwa na bene Israheli eco kurhenga olusiku lw’okuyimanikwa n’amavurha. N’okwo kwayorba irhegeko ly’ensiku n’amango, oku iburha lyâbo lyoshi. 37 Lyo irhegeko mmuhîre eryo, oku nterekêro nsingônola, n’oku y’enkalange, oku nterekêro y’okushukûlwa ebyâha, n’ey’okulyula oku byâha, oku y’okuyimikwa, n’oku y’okushenga omurhûla. 38 Ntyo kwo Nyakasane arhegesire Musa oku ntôndo ya Sinayi, olusiku àhâga bene Israheli amarhegeko g’okuhâna entûlo zâbo, erhi bali omu irûngu ly’e Sinayi.

II. Okuyimikwa n’amavurha kw’abadâhwa

Enterekêro y’okuha Aroni n’abagala ecikono c’obudâhwa

1 Nyakasane ashub’ibwîra Musa, erhi: 2 Orhôle Aroni boshi n’abagala, orhôle emyambalo, amavurha matagatifu, orhôle empanzi y’enterekêro y’okushukûla ebyâha, orhôle engandabuzi zombi, n’ecirhimbiri c’emigati erhahmwo lwango. Oshûbûze olubaga lwoshi, lushimânane aha kagombe k’endêko.

4 Musa anacijira nk’oku Nyakasane amurhegekaga. Olubaga lwaja aha kagombe k’endêko. 5 Musa anacibwîra olubaga, erhi: «Yumvagyi ebi Nyakasane anarhegesire okujira: 6 Musa ashegereza Aroni n’abagala embere zâge, abashuka n’amîshi. 7 Anaciyambika Aroni akanzo, akasêza n’omushumi, ahirakwo n’ecishûli n’omwirhêro n’omushumi gwagwo. 8 Amuzonza omushumi gw’omwirhêro, lyo gumusêrakwo, amuyambika omuroha gujagalire «Urim na Tummim»ⁱ. 9 Amwambika ishungwè ly’obukulu, linaganyirekwo olugole lw’amasholo, co cimanyiso c’okuyimânika enterekêro ntagatifu nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa.

10 Musa ayanka amavurha matagatifu agalabamwo endâro ya Nyakasane na ngasi byoshi byalimwo. 11 Akangûla oluhêrero kali nda, analushîga amavurha matagatifu kuguma n’orhulugu rhwalimwo rhwoshi, kandi n’olwogero n’ensigiko zalwo lyo abigisha. 12 Musa adubulira amavurha matagatifu oku irhwe lya Aroni, amushîgago omu kumugisha. 13 Musa ashegeza emunda ali, bagala ba Aroni, abayambika orhwanzo n’emishumi, anabayambika orhusirha nk’oku Nyakasane anal’imurhegesire.

14 Enyuma zâbo alêrha empanzi y’enterekêro y’okushukûla ebyâha. Aroni bona abagala banacilambulira amaboko gâbo okw’irhwe ly’erya mpanzi. 15 Musa ayibâga, anarhôla omuko n’omunwe gwâge, agulaba oku mahembe g’oluhêrero, n’omu marhambi goshi, acêsa oluhêrero; adubulira ogundi muko gwasigalaga aha bikondo by’oluhêrero, anacilugisha omu kujirirakwo enterekêro y’okushukûla ebyâha. 16 Buzinda bw’aho arhôla amashushi gabwikira eby’omu nda byoshi, olujimbi lwa oku budiku, n’ensiko zombi n’olujimbi lwazo, Musa abiyokera oku luhêrero. 17 Ci eyo mpanzi, oluhu lwayo, eminyafu, n’eciho cayo aj’ibiyokera eburhambi bw’olugo, nk’oku Nyakasane anal’irhegesire Musa.

18 Musa ashegeza engandabuzi y’enterekêro y’okusingônolwa, Aroni n’abagala, banaciyilambûlirakwo amaboko gâbo oku irhwe. 19 Musa anaciyibâga, n’omuko gwayo agudubulira omu marhambi goshi g’oluhêrero. 20 Anacikobôla erya ngandabuzi myanya myanya. Musa asingônola ecirhwe n’erya myanya n’olulimbi. 21 Bashuka n’amîshi amala n’ebishugulu; Musa ayokera ntyo erya ngandabuzi oku luhêrero yasingônoka, yabà nterekêro nsingônole, ya buhumule bwinja, yo nterekêro eyocîbwe n’omuliro, nterekêro ya Nyakasane nk’oku anarhegekaga Musa.

22 Anacishegeza erya yindi ngandabuzi, yo ngandabuzi y’enterekêro y’okuyimika Aroni n’abagala. Aroni n’abagala banacilambulira amaboko oku irhwe lyayo. 23 Musa anaciyibâga, ayanka oku muko gwayo, agulaba oku kurhwiri kulyo kwa Aroni, n’oku cunkumwe câge c’ekulyo n’oku ino linene ly’ekulyo. 24 Ashegeza bagala ba Aroni emunda ali, aj’alaba okurhwiri kwabo kulyo, ecunkumwe câbo c’ekulyo n’ino lyâbo linene na gulya muko. Okubundi Musa anacidubulira omuko gwasigalaga omu marhambi g’oluhêrero . 25 Anaciyanka amashushi, omucira, olujimbi lubwika eby’omu nda, olw’oku budiku, ensiko zombi n’amashushi gazo, n’okugulu kulyo. 26 Na muli cirya cirhimbiri c’emigati erhalimwo lwango cali embere za Nyakasane, arhôlamwo ehigati hirhalimwo lwango, n’ehigati hikalange n’amavurha n’ehindi higati hy’olununîrizi; ebyôla byoshi abidêkereza oku mashushi na kuli kulya kugulu kulyo.

27 Anacibimoleka Nyakasane akabimogamoga nka nterekêro yamogwa embere za Nyakasane kandi abihira omu maboko ga Aroni n’aga abagala. 28 Musa abirhenza omu maboko gâbo, abisingônolera oku luhêrero. Yali nterekêro y’okuyimanikwa na ya buhumule bwinja y’okusîmîsa Nyakasane, bintu bya kusingônolera Nyakasane. 29 Musa ayanka enkolo y’erya ngandabuzi, ayimoleka Nyakasane, nka nterekêro yamogamogwa embere za Nyakasane. Co cali cigabi ca Musa ca kuli erya ngandabuzi y’okuyimânika nk’oku Nyakasane amurhegekaga. 30 Musa anacirhôla kuli galya mavurha matagatifu na kuli gulya muko gwali oku luhêrero, abishahulizakwo Aroni n’abagala n’emyambalo yâbo.

31 Musa anacibwîra Aroni bona abagala, erhi: «Muyendere enyama aha muhango gw’akagombe k’endêko; ahola ho mwanayilira n’omugati guli omu cirhimbiri c’okuyimika nka oku narhegekaga erhi nderha, nti: Aroni bone abagala bakaz’iyirya. 32 N’ebisigaliza by’erya nyama n’omugati, mubiyoce bisingônoke n’omuliro. 33 Mujire nsiku nda buzira kuhuluka omu kagombe k’endêko kuhika ensiku z’okuyimikwa kwinyu zihwe; bulya okuyimikwa kwinyu kugwâsirwe okushinga nsiku nda. 34 Ebi mujiriwe ene, Nyakasane arhegesire okumujirira byo nsiku nda, lyo mushukûlwa bwinjinja. 35 Mukâbêra nsiku nda, mûshi na budufu aha luso lw’akagombe k’endêko; mushimbe amarhegeko ga Nyakasane goshi, lyo murhag’ifa. Ntyo kwo narhegesirwe. 36 Aroni n’abagala bajira kulya Nyakasane arhegekaga Musa kwoshi.

Okurhôndêra omukolo gw’obudâhwa kwa Aroni n’abagala

1 Oku lusiku lwa kali munani. Musa ahamagala Aroni, abagala n’abagula b’omu Israheli 2 abwîra Aroni, erhi: «Oyanke akanina k’omudege kabè nterekêro y’okushukûla ebyâha, n’engandabuzi ebè nterekêro ya okusiingônola, byombi birhabâga kwo ishembo lici, obirherekêre Nyakasane. 3 Obwire bene Israheli ntyala, erhi: «Murhôle ecihebe c’okujira enterekêro y’okushukûla ebyâha, akanina n’omwanabuzi wa mwâka muguma. Byombi birhabâgakwo ishembo, mubirhûle nterekêro y’okusingônolwa. 4 Muyanke empanzi n’engandabuzi mubirhûle nterekêro y’okushenga omurhûla, kubibâgira Nyakasane munarherekêre enkalange yarhobagwa n’amavurha, bulya ene Nyakasane amubonekera. 5 Banaciyisha badwîrhe embere z’akagombe k’embuganano ebi Musa anarhegekaga; olubaga nalwo lwayegera lwadêka embere za Nyakasane. 6 Okubundi Musa anacibabwîra, erhi: «Mujire oku Nyakasane amurhegeka, na ntyo mwabona irenge lyâge. 7 Musa abwîra Aroni, erhi: «Yegera oluhêrero, orherekêre enterekêro yâwe y’okushukûlwa ebyâha, n’enterekêro yâwe nsingônola kuli we wenene na oku nyumpa yâwe, n’oku lubaga lwoshi. Yerekanaga entûlo y’olubaga onalujirire enterekêro y’okushukûlwa ebyâha, nka kulya Nyakasane anarhegekaga. 8 Aroni ayegera oluhêrero, aniga akanina k’enterekêro y’okushukûlwa ebyâha. Yo nterekêro yâge yenene. 9 Bene Aroni erhi babà bamamuhêreza omuko, agudobekamwo omunwe alabamwo amahembe g’oluhêrero, n’ogundi agudubulira aha bikondo byalwo. 10 Oku luhêrero asingônolera kwo olujimbi, ensiko, amashushi g’oku budiku bwa erya mbâgwa y’okushukûla ebyâha nka oku Nyakasane anarhegekaga Musa. 11 Ci eminyafu n’oluhù byasingônolerwa enyuma ly’olugo. 12 Aniga enterekêro y’okusingònola. Na bene Aroni erhi babà bamamuhêreza omuko, agushahuliza oku luhêrero, n’omu marhambi goshi. 13 Bamuhêreza enterekêro nsingônola, erhi babà bamayirhondôla myanya myanya bamuhêrezayo haguma n’ecirhwe, naye abisingônolera oku luhêrero. 14 Ashuka eby’omu nda n’ebishugulu n’amîshi, abisingônolera oku luhêrero haguma n’erya mbâgwa. 15 Kandi ahâna enterekêro y’okushukûla olubaga, ayanka ecihebe cal’ihanyirwe n’olubaga c’okujira enterekêro y’okushukûla ebyâha byalwo. Erhi aba amacibâga, ajiramwo enterekêro y’okuhyulira ebyâha nka kulya anajiraga entanzi. 16 Ayegeza erya nterekêro nsingônola, ajira nka kulya birhegesirwe. 17 Erhi ayus’iyegeza enterekêro y’okukalangwa, ashamarhakwo ecifune, acisingônolera oku luhêrero oku nyanya z’eyo mbâgwa y’esèzi. 18 Buzinda abâga empanzi n’engandabuzi nka nterekêro y’okushengera olubaga omurhûla, bene Aroni bamuhêreza omuko, agudubulira omu marhambi goshi g’oluhêrero. 19 Arhôla olujimbi lwa erya mpanzi n’olwa erya ngandabuzi haguma, omucira, amashushi g’oku mucira, ensiko n’amashushi g’oku budiku. 20 Alambika byoshi oku rhumême , byoshi abilangika oku luhêrero anabisingônola. 21 Kandi Aroni amoleka Nyakasane rhulya rhumême n’okugulu kulyo, akabimogamoga nka oku Nyakasane anali arhegesire Musa. 22 Obwo Aroni anacilambûlira amaboko gâge oku lubaga, alugisha, agal’ibunguluka erhi amahâna enterekêro y’okushukûlwa ebyâha, kuguma n’enterekêro y’okushenga omurhûla. 23 Musa boshi n’Aroni, banacija omu kagombe k’endêko, barhengamwo, bagisha olubaga, n’irenge lya Nyakasane lyabonekana omu lubaga lwoshi. 24 N’omuliro gwayakaga embere za Nyakasane, gwalya erya mbâgwa na galya mashushi, olubaga erhi lubona okwo, lwabanda orhuhababo rhw’omwishingo, boshi bafukamiriza, bahisa akamalanga oku idaho.

Amarhegeko g’enterekêro

1 Bene Aroni: Nadabu na Abihu, banacirhôla ngasi muguma ecitumbûkizo câge bahiramwo omuliro n’erhi babà bamahira obukù kuli gulya muliro, oku gurhamanyikini^j gurhanarhegesirwi na Nyakasane bagal’iguhêka embere zâge. 2 Lero engulumira y’omuliro yanacimanuka emalunga embere za Nyakasane yabamirangusa, bafira ntyo embere za Nyakasane. 3 Musa anacibwîra Aroni, erhi: «Byo Nyakasane aderhaga ebi galya mango arhurhôndaga, erhi: «Nnonza obutagatifu bwâni bubonekane muli abanyegêra; nnonza n’irenge lyani libonekane embere ly’olubaga lwoshi». Aroni aguguma.

4 Musa ahamagala Mishaheli na Elisafani mwene Uzieli mwîshe wa Aroni, anacibabwîra, erhi: «Yegeri muheke benewinyu embuga, kulî kw’ahatagatifu, na kulî kw’olugo». 5 Banaciyegera, bagenda babajagajagira omu rhwanzo rhwabo kuhika emuhanda gw’ecihando nka kulya Musa anarhegekaga.

6 Musa ashub’ibwîra Aroni n’abagala, Eleyazari na Itamari, erhi: «Mumanye mwankaderha mpu mwashambûla emviri^k zinyu, nisi mpu mwabera emyambalo yinyu, murhafe, lubaga lwoshi Nyakasane aberire burhe. Bene Israheli boshi balakira bene winyu bahyaga n’omuliro gwa Nyakasane. 7 Ci mwehe murhahîraga mukarhenga aha kagombe k’endêko, lyo murhag’ifà, bulya mulikwo amavurha matagatifu ga Nyakasane. Banacishimba akanwa ka Musa.

8 Nyakasane ashambâza Aroni, aderha, erhi: 9 «Orhakazâg’inywa idivayi nisi erhi cindi cinyobwa cilalusa, we n’abana bâwe boshi nka mwaja omu kagombe k’endêko,lyo murhag’ifà. Liri irhegeko oku bûko bwinyu boshi emyâka n’emyâka. 10 Kwo mwanakaz’ijira ntyôla amango muli mwaberûla ehitagatifu n’ehirhali hitagatifu 11 N’amango muli mwayigiriza bene Israheli amarhegeko Nyamuhâho ajiraga anagaha Musa mpu ammumanyise go.

12 Musa anacibwîra Aroni, Eliezari na Itamari, bo bana Aroni alicisigaline, erhi: Muyanke ngasi bisigîre oku nterekêro yajiragwa n’omuliro embere za Nyakasane, mubirye birhanalimwo lwango. Mubilîre embere z’oluhêrero bulya buli bwanga butagatifu. 13 Mwakaz’ibilîra ahantu hatagatifu; co cikono câwe eco mwene bagala bâwe, oku ishêga lya Nyakasane. Ntyo kwo narhegesirwe. 14 Na kandi, mukâlira ahantu hinja, we na bagala bâwe na bâli bâwe mweshi, enkolo mwamolekaga Nyakasane omu kuyimogamoga, n’okugulu bamukobôleraga, bulya eyo myanya emuberûlirwe mwe na bagala na bâli bâwe, oku nterekêro z’omurhûla za bene Israheli. 15 Okugulu kukobôle n’enkolo, birya biyisha haguma n’olujimbi lw’okusingônolwa, byamayus’imolekwa Nyakasane omu kumogamogwa embere zâge, byakaz’iba byâwe mwene bagala bâwe. N’okwola kwayôrha irhegeko lya Nyakasane ensiku n’amango nka oku anarhegekaga.

16 Musa adôsa olwa cirya cihebe cabâgiragwa okushukûla ebyâha: Yajewe! Coshi càsingônosire! Aho anacikunirira Eliezari na Itamari, bene Aroni balicisigire, ababwîra, erhi: 17 Carhumire murhalira erya mbâgwa yarherekêragwa okushukûla ebyâha, ahantu hatagatifu? Bulya buli bwanga butagatifu. Na Nyakasane amuhirebwo lyo mukaz’irhenza ebyâha bya olubaga omu kukaz’ilujirira enterekêro y’okulyula ebyâha embere za Nyakasane. 18 Omu kubà omuko gw’eyi mbâgwa gurhahêsirwi ahantu hatagatifu, mwali mugwâsirwe okulya enyama zayo nka kulya nanarhegekaga. 19 Aroni abwîra Musa, erhi: Lola oku ene bahânyire cnterekêro y’okushukûla ebyâha, kandi bajira enterekêro nsingônola embere za Nyakasane Niono nciryaga kuli eyo mbâgwa y’okushukûla ebyâha, ka kwankabire kwinja embere za Nyakasane? 20 Musa ayumvirhiza ebyo binwa byanamusîmîsa.

III. Amarhegeko gayêrekîre ebihumânya n’ebirhahumânya

Ebîntu bigalugalu n’ebirhali bigalugalu

1 Nyakasane ashambâza Musa na Aroni, anacibabwîra, erhi: 2 Mugend’ibwîra bene Israheli, erhi: Alagi ebintu mwakaz’ilya omu bintu byoshiby’ahola igulu. 3 Ngasi nsimba egwerhe ensenyi zigabanyikine, nsenyi mberange zirya zigwerhe nyunu ibiri n’akaba enavuguse, mwanayilya. 4 Ci kwônene lolagi zihi muli ezo zivugusa erhi nisi erhi ezigwerhe ensenyi zigabikine zihî murhankalya, nka engamiya zivugusa ci zirhajira nsenyi zigabikine, eyo rhuyilole nka ngalugalu kuli mwe. 5 Kuguma murhakag’ilya wibari evugusa ci erhajira lusenyi lugabikine, eyusire eri ngalugalu kuli mwe. 6 Kuguma nta kulya enshenzi, evugusa ci erhajira lusenyi lugabikine, muyihanzibwe. 7 Kwo na kuguma murbakag’ilya engulube, egwerhe olusenyi lugabanyikine na nyunu ibiri, ci kwônene erhavugusa, muyihanzibwe, bulya eyosire eri ngalugalu kuli mwe. 8 Murhahîraga mwalya enyama z’ebyo, murhanahumaga oku murhumba gwa byo nka zifire. Muzihanzibwe, ziri ngalugalu.

9 Alagi ehi mwakaz’ilya, omu nsimba zoshi zilama omu mîshi: ngasi zigwerhe olufuke, amagamba n’omugâra, zibè z’omu nyanja, zibè z’omu marhuli, ezola mwanahasha okuzilya. 10 Ci mumanye mwankanalya ebirhagwerhi masembe, kandi erhi magamba, bibè biyôga omu nyanja eri by’omu nyishi, omu nsimba zoshi zinyagârha omu mishi na omu ngasi by’obuzîne bibamwo. 11 Ezo la muzilole nka za kuhumànya, murbankalya enyama zazo, murhankanahuma oku mirhumba yazo. Emirhumba yazo emujire enshishinye. 12 Ngasi hy’omu mîshi hirhagwerhi masembe n’amagamba bikamujira ensbishînye.

13 Lolagi omu nyunyi, ezi mwakaba nshishînye z’okulya: ntâye wazilyaga bulya ziri za nshishinye: ikozi, cigukuma, n’akadûrha. 14 Lubaka, na ngasi bûko bwa kadurha. 15 Ngasi bûko hungwe. 16 Kuguma enyunda, kahenè, cinkongoro na ngasi bûko bwa lubakà. 17 Murhahîraga mukalya ecirifufu, kadubamahiri, omwînâna, 18 omuhangâli, enyange, cigukuma mwêru. 19 Murhakalya hangâli, na ngasi bûko nyunyi z’emirundi mirîri, hudihudi na kubukubu.

20 Ngasi hinyagâsi hibalala, erhi hiyandalira oku magulu, mube nshishinye yabyo. 21 Omu binyagâsi bigwerhe amashala, bigenda n’amagulu, mwanalya birya bijira eminengene y’okucanuka oku idaho. 22 Lolagi mulibyo ebi mwankalya: ngasi bûko bwa mahanzi, ngasi bûko bwa nzige, ngasi bûko bwa minûnu, ngasi bûko bwa minshekè. 23 Ngasi binyagâsi bijira amashala, binayandalira oku magulu ani, ebyo byoshi mubibe nshishinye. 24 Okuhuma oku bintu bigalu galu byanarhuma mwahemuka» ngasi wankahuma oku murhumba gwabyo, oyôla anabà ahemusire kuhika bijingo. 25 Ngasi yeshi wabarhule omurbumba gwabyo, agwâsirwe okushuka emyambalo yâge, erhi anaciyosire muhemule kuhika bijingo. 26 Ci ensimba zijira ensenyi zirhali mberange, zirhanavugusa, ezola zibè ngalugalu kuli mwe. Ngasi yeshi wankazihumakwo, erhi amacihemula. 27 Omu nsimba za magulu ani, zigal’ija zajunjuka nka zagenda, ezo nazo ziri ngalugalu kuli mwe. Ngasi yeshi ohuma oku murhumba gwazo, oyôla erhi amazira kuhika bijingo. 28 Na ngasi yeshi wankaheka omurhumba gwazo, agwâsirwe okushuka emyambalo yâge, kandi anayôrha azizire kuhika bijingo. Ziri ngalugalu.

29 Lolagi omu nyandazi, ezimuzizire: enfuko, omulindye, na ngasi bûko bwa musherebera. 30 Namushushu, lumve, kadubankula, ecibulubulu. 31 Ezo zoshi zimuzizire, na ngasi yeshi ozihumakwo erhi amacihemula anayorhe azizire kuhika bijingo. 32 Ngasi kantu kankarhogerakwo omurhumba gwa nguma mulizo, kanazira:ngasi cirugu ca murhi, omushangi, oluhu,enshoho, na ngasi kandi kalugu. Bigwâsirwe bishukwe omu mîshi bigal’iyôrha bihemusire kuhika bijingo na buzinda byanabà birugu binja. 33 Erhi byankarhogera omu ndalàla y’ecirugu c’ibumba, ngasi biri omu ndalâla yaco, byanazira, kandi mwacinabera 34 Ngasibiryo, byali muli cirya cirugu ciru byankasbukwa n’amîshi, na ngasi cinyobwa calimwo, ebyo erhi bikola bizizire, ciru ankaba cali cirugu cinja. 35 Ngasi kalugu omurhumba gwabyo gwankarhogerakwo, kanazire, amasiga, goshi gajongagwe, bulya gakolagazizire lwoshi. 36 Ci amaliba, ecirhûla c’amîshi, enyanja zoshi, byohe byanayôrha bicîre;ci owahuma oku murhumba gwa nyandazi nguma mulizo, anazira. 37 Erhi murhumba muguma gwa mulizo gwa nkahika oku mburho, erhankahumâna. 38 Ci erhi emburho yankabà ebombîre n’amîshi, murhumba gwa nyandazi nguma mulizo gukagal’ihika kuliyo, eyola mburho enazire. 39 Erhi cintu cilebe muli birya mukomerera okulya cankafà, owankacihumakwo yeshi anayorhe mugalugalu kuhika bijingo. 40 Owankalya oku murhumba gwaco, oyôla agwâsirwe okushuka emyambalo yâge, agal’iyorha mugalugalu kubika bijingo. Naye owankabarbula omurhumba gwaco, agwâsirwe okushuka emyambalo yâge anayorhe mugalugalu kubika bijingo.

41 Mukaziba n’enshishinye oku kantu kacibulula n’enda oku idabo, bulya birhankalibwakwo. 42 Murhahîraga mukalya ebintu bibulula enda oku idabo, abe zirya zanyagârhira kuli magulu ani, nisi erhi kuli magulu manji, bulya ezola zoshi ziri za kulâbwa nka za nshishinye. 43 Mumanye mwankacihemula n’ebyo binyagâsi, mumanye mwankanahemuka erhi byo birhuma. 44 Bulya nie Nyaka sane, Nyamuzinda winyu, mwacêsibwe mwanahinduka bîmâna bulya niono ndi mwîmâna, mumanye mwankanacîhemula n’ebyo binyagâsi bija byacibulula oku idaho. 45 Neci, nie Nyakasane, wammukûlaga e Mîsiri, nti mbe Nyamuzinda winyu, mube bîmâna bulya ndimwîmâna.

46 Eri ly’irhegeko lyêrekîre ebintu by’amagulu ani, orhunyunyi, ngasi hizine hiyoga omu mîshi, ngasi nsimba zicîbulula n’enda oku idaho. 47 Ntyo, mwanahasha okukaz’imanya ebiri bigalugalu n’ebiri binja, ensimba yankalîbwa n’erbankalîbwa.

Okushukûlulwa kw’omukazi oli omu buzire

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: erhi: 2 Oj’ibwîra Bene Israheli, erhi: Omukazi erhi ankaburha omwanarhabana anabêre aha kabazîre nsiku nda. Anacîlange nk’oku ali ayosire amango ali omu mugongo. 3 Oku lusiku lwa kali munani omwana anaj’ikembûlwa. 4 Cikwônene anashub’iyôrha ebulinda zindi nsiku makumi asharhu n’isharhu; muli agôla mango, arhankahuma oku kantu kîmâna, arhankanaja ahantu hîmâna, kuhika amango ensiku z’okushukûlwa^l kwâge zahika. 5 Erhi ankaba munyere abusire, abêre aha kabazîre migobe ibirhi, nka kulya anayôrhaga amango ali omu mugongo. Anayorhe ebulinda nsiku makumi gali ndarhu na ndarhu. 6 Amango ensiku z’okushukûlwa kwâge zahika, akaba mwanarhabana nisi erhi mwananyere abusire agwâsirwe okuja emunda omudâhwa ali aha muhango gw’akagombe k’embuganano, anarhûla omwanabuzi wa mwâka muguma nka nterekêro ya kusingônolwa, kandi anarhûla omwanagoko w’engûku nisi erhi wa mpinga: yo nterekêro y’okushukûla ebyâha. 7 Omudâhwa anabirherekêra Nyakasane, zibe mpyulo oku muko gw’oyo muzîre. Lyo irhegeko liyêrekîre omukazi obusire eryo, nka abusire mugala nisi erhi mwali. 8 Nka arhankacîbonera omwanabuzi, anarhûla mahali abirhi ga mpinga erhi ga ngûku^m. Nguma eri nterekêro ya kusingônolwa, n’eyindi ebe ya kurherekêrerwa oku byâha. Kandi ornudâhwa anamujirira enterekêro y’okuyukiriza ecîru; kwo na kucesibwa kwa nyamukazi okwo.

Olushomyo nebi abadâhwa bakalumanyirakwo

Oku mviri

1 Nyakasane anacibwîra Musa n’Aroni, erhi: 2 Omuntu erhi ankamera kwo omubuha nisi erhi cizimba, nisi erhi cibungu, na muli oko omu mubiri gwâge mubè obushushubirizi kulya kwankarhuma bacikebwa mpu lwankanabà lushomyoⁿ, oyo muntu banamuhêkera abadàbwa: Aroni erhi muguma omu bagala. 3 Omudâhwa analolêreza eryo ishembo limuli okukakoba k’omubiri: nka olwoya lw’omola ishembo lwahindusire lweru lweru, n’erhi ankaba eryola ishembo lyahindusire cibulu canajire cabumba omunyafu kurhaluka akakoba k’omubiri, ciyêrekîne oku ciri cihulu ca lushomyo. Nk’omudâhwa amayusa okulolêreza oyôla muntu, anamanyisa oku akola ahumânyire. 4 Erhi oku kakoba k’omubiri gw’omuntu kwankaba ecibungu cêru cêru, cirhanabonekini oku ciri cirî kulusha akakoba k’omubiri, n’akaba olwoya lurhahindusiri lweru lweru, omudâhwa anayegûla oyôla oku babo, anamuhire hago hago nsiku nda. 5 Olusiku lwa kali nda, omudâhwa anashub’ilolêreza oyôla muntu. Erhi ankaba ecihulu cibonekine oku cirhaja cayushûka, bulya cirhaja calandira oku mubiri, omudâhwa anashub’imuyegûla oku bandi nsiku nda. 6 Olusiku lwa kali nda, omudâhwa anashub’ilolêreza obwa kabirhi, erhi ankabona oku ecihulu caja ca nyiha, ci cirhayushûka oku mubiri, omudâhwa anaderha oku oyôla muntu arhalikwo bubî, bulya liri ishembo lya busha busha. Oyola muntu ayus’ishuka cemyambalo yâge, anabà mwêru kwêru. 7 Ci erhi ankaba eryo ishembo lyajire lyalandira oku mubiri, kurhenga galya mango azindig’iciyêreka omudâhwa mpu amanyise abandi oku arhali wa lushomyo, agwâsirwe ashubire emw’omudâhwa. 8 Erhi ayus’imulolêreza, n’akabona oku lirya ishembo lyaja lyayushûka oku kakoba k’omubiri, omudâhwa anamanyisa oku alikwo olushomyo.

Oluja lwalandira

9 Erhi omuntu ankaba alikwo ecihulu c’olushomyo, banamulêrhere omudàhwa. 10 Omudfâhwa anamulolêreza, n’akabona oku kakoba k’omubiri kuli omububa mwêru gurhumire olwoya lumuli luyeruha, n’oku omunyafu muzibu muzibu gwaja gwahumba omubiri, 11 Iuli lushomyo olwo lwaja lwalandira omu mubiri, kwanarhuma omudâhwa ederha oku oyôla muntu ahumânyire. Kukola kurhamira busha okuderha mpu bamuberwire oku bandi bantu, bulya olushomyo lwâge luyosire lumanyikine. 12 Ci erhi ankaba olushomyo lwayisha lwalandira lwanabwikira omubiri g’olya muntu, olikwo ecihulu kurhenga oku irhwe kuhika oku kugulu, nka oku omudâhwa ankabona n’amasu gâge, 13 oyo mudâhwa anashub’ilolêreza, n’akabona olushomyo lwaja lwabwikira omubiri goshi, anaderha oku oyo muntu arhalikwo ishembo, ci akola mwêru yeshi, bulya byoshi byahindusire byeru, n’ago magamba meru gahungumuka duba. 14 Ci ama ngo bankabona omubiri gwâge gurhunzire gwanajingûka nka kafinjo, banamanya oku ali mushomyo 15 Nka omudâhwa amabona oku omubiri gwâge gurhunzire, anamanyisa oku oyo muntu alikwo ishembo, alikwo olushomyo. 16 Erhi ogwo mubiri gurhunzire gwankahinduka mwêru, oyo muntu anaj’icîyêreka omudâhwa. 17 Omudâhwa analolêreza oyo muntu, n’akabona omubiri gukola mwêru, anabonera ho oku oyo muntu ogwerhe omubiri mwêru arhalikwo îshembo. Ali mugumaguma.

Akafinjo

18 Erhi omu mubiri gw’omuntu mwankamera omubuha gw’akafinjo, n’erhi gwankabà gwamarhang’ifuma, kandi ahali h’omubuha hazûke ow’ecibungu mwêru 19 olimwo obudukulà, oyo agwâsirwe okucîyêreka omudâhwa. 20 Omudâhwa naye amulolereze. Erhi omudâhwa ankabona oyo w’ecibungu aja alandira omu ndalalà y’akakoba k’omubiri, n’olwoya lumuli lukola luhindusire lweru, nyamudâhwa anamanyisa oku oyo muntu akola azizire, bulya cikola cihulu ca lushomyo cizûsire omwola mubuha. 21 Ci erhi omudâbwa ankabona oku olwoya lurhali lweru mulya cibungu, n’oku nta kurhunda kurhalusire akakoba k’omubiri, n’oku cikola caja cayonda, anashub’imuhira hâge hâge nsiku nda. 22 Erhi omudâhwa ankabona oku ecôla cibungu caja calandira oku mubiri, anamanyisa oku oyôla muntu ayosire azizire, luli lushomyo. 23 Ci erhi omudâhwa ankabona oku cirya cibungu cirhaja cayushûka, ci cinaciyosire oku canali, anamanyisa oku ekola nzigo ya lirya ihurhe, kugal’irhuma aderha oku oyôla muntu acibêrire mwêru kwêru.

Ecibabo c’omuliro

24 Erhi oku mubiri gw’omuntu kwankaja ecibabo c’omuliro, n’erhi mulya cibabo mwankamera ecizimba cirimwo ebyeru nisi erhi bidukula, 25 omudâhwa analolêreza olya muntu, n’erhi ankaba olwoya lwamahinduka lweru mulya cihulu, nisi erhi ecibabo cankabonekana oku caja cahumba omubiri kulusha kurhaluka akakoba k’omubiri, Iuli lushomyo olwo lumezire mw’obwo buhye. Omudâhwa anaderha oku oyo muntu azizire, bulya alikwo ishembo ly’olushomyo. 26 Ci erhi omudâhwa ankabona oku nta lwoya lweru Iuli omu cibabo, na kandi oku cirhaja cabumbugurha omubiri, ci caja canyiha, omudâhwa ana shub’iyôrhana olya muntu, ci amuyegûle oku bandi nsiku nda. 27 Oku lusiku lwa kalinda, omudâbwa anashub’imulolêreza, n’akaba ecôla cibabo caja cayushûka oku mubiri, omudâhwa anamanyisa oku oyôla muntu azizire, ashomire. 28 Ci erhi cirya cibabo cankaba cirhaja calandira, cirhanaja cahumba, ci ku nyiha, caja canyiha, ago mango erhi gunali mubuha gwa muliro kwône, eri nzigo kwône ya muliro. Omudâhwa anamayisa oku oyôla muntu ali muguma guma bulya kwali kurhunda kwa nzigo kwônene.

Oku irhwe erhi l’oku ndedu

29 Erhi omulume kandi erhi omukazi ankamera ennindi oku irhwe nisi erhi oku ndedu, omudâhwa analolêreza mwa erya nnindi. 30 Erhi ankaba erya nnindi yaja yahumba akakoba k’omubiri, na kandi erhi ankaba muli olwoya lushusha amâle erhi lubula, omudâhwa anamanya oku oyôla muntu azizire, bulya guli murhôndêro gwa lushomyo, lurhangirîre oku irhwe nisi erhi oku ndedu. 31 Ci erhi omudâhwa ankabona oku eyola nnindi erhaja yayushûka omu mubiri murhanali lwoya lushusha amâle, omudâhwa anashub’iyegûla oyo muntu nsiku nda. 32 Olusiku lwa kali nda, anashub’ilolêreza erya nnindi. Erhi ankaba erya nnindi erhaja yayushûka, n’erhi ankaba nta lwoya lushusha amâle lulimwo, n’eyo nnindi erhaja yahumba akakoba k’omubiri, 33 olya ogwerhwe n’ennindi anamômwe, ci arhamômagwa halya hali ennindi kandi omudâhwa anashub’imuyegûlira hago hago nsiku nda. 34 Olusiku lwa kali nda omudâhwa anashub’imulolêreza mulya nnindi, n’akaba erya nnindi erhayushûsiri oku mubiri, ci erhanaja yabumbugurha, omudâhwa anaderha oku oyo muntu ali mugumaguma. Anashuka emyambalo yâge kandi anaderhwe mushugi. 35 Erhi enyuma z’aho erya nnindi yankaja yayushûka, n’obwo omudâhwa ali erhi amulolerize (anaderha mpu biri binja), 36 omudâhwa anashub’imulolêreza, n’akaba erya nnindi yaja yayushûka oku mubiri, omudâhwa arhacîrhamagya alolêreza erhi muli olwoya lushusha amale, anamanyise oku oyo muntu ahumânyire. 37 Ci erhi ennindi yankabonekana oku erhaja yayushûka, ci kwônene yaja yameramwo enyoya nyiru, eyo nnindi, kufuma kwayo okôla, oyo muntu ali mwêru kwêru. N’omudâhwa anaderha oku ali mugumaguma.

Ecibungu lurhali lushomyo

38 Erhi omulume kandi erhi mukazi ankalwala olubenja lweru-lweru lwalangashana oku mubiri, omudâhwa anagend’imulolêreza, 39 erhi olwo lubenja lumezire oku mubiri gwâge lwankaba lwa mwêru gurhanyomwiri, ciri cibungu ecôla camera, oyo muntu ali mwêru-kwêru, arhahumânyiri.

Oluhala

40 Erhi ankaba omuntu emviri zamuhonyire oku irhwe, lwamabà luhala olwo, ali mwêru kwêru, arhahumanyiri. 41 Erhi ankaba emalanga yo emviri zimuhwire, eri mishosho eyo, ayosire ali mwêru-kwêru. 42 Ci kwônene erhi omu luhala luli emalanga kandi erhi aha ntôndo y’irhwe mwankamera ecihulu ceru cidukulîze, luli lushomyo olwo lwamera emalanga nisi erhi aha ntôndo y’irhwe. 43 Omudâhwa analolêreza, erhi ankaba ecihulu cirhunzire, cinali ceru ca muduku, cikamera omu luhala aha ntôndo y’irhwe, nisi erhi emalanga, cikanashusha olushomyo lw’oku cikoba c’omubiri, 44 oyo muntu ali mushomyo, azizire, omudâhwa agwâsirwe amanyise oku azizire, olushomyo okw’irhwe lumurhangirîre.

Kurhi omushomyo agwâsirwe okulama

45 Omushomyo, akaz’iyambala emishangi esharhangusire na buzira kukombêra emviri, zirhashokozibwi akanabwikira obwânwa bwâge na ngasi ah’agera anaje ayakûza, erhi: «ndi mugalugalu mugalugalu!» 46 Oku olushomyo lwâge lucimubâkwo erhi anacizinzire. Arhankabêra haguma n’abandi bantu^o, ci ayûbake hâge hâge, ci nyumpa yâge ebè kuli kw’ecishagala.

Olushomyo lw’emyambalo

47 Erhi oku mwambalo kwankabonekana ecibale, akaba mushangi gwalukagwa n’amoya erhi nondwè, 48 gukaba gundi mwambalo erhi ciru bulingiti bwa moya erhi bwa nondwè, gube gwa luhu, erhi kandi kantu kajiragwa n’oluhu, 49 erhi ankaba ecôla cibale ciri kw’ogwola mwambalo ciri ca kasi, nisi erhi ca muduku, akaba oku mwambalo ciri nisi erhi oku luhu, akaba oku mugozi gw’okuyambala ciri, nisi erhi oku muhiro kandi erhi oku ifungiro lya akantu kajiragwa n’oluhù, cinali lushomyo. Akola kalugu kanali ka kuyerekwa omudâhwa. 50 Omudâhwa hano aba amalolêreza cirya cibale, kandi anajira aha abîkira kalya kalugu kuhika nsiku nda. 51 Olusiku lwa kali nda, omudâhwa ana shub’ilolêreza cirya cibale, n’akaba caja cayushûka kuli gulya mwambalo, gulya mushangi, bulya bulingiti, gulya muhiro, erhi oku ifungiro ly’oluhù, luli lushomyo lwa kuyahukira. Akola kantu kakola kazizire. 52 Omudâhwa anayoca gulya mwambalo, erhi gulya mushangi gw’amoya erhi gwa nondwe, bulya bulingiti, lulya luhù erhi kalya kantu kajiragwa n’oluhù, bulya Iuli lushomyo, lwa kuyahukira, lugwâsirwe okusingônokera omu muliro. 53 Ci erhi omudâhwa ankabona oku cirya cibale cirhajacayushûka mwa gulya mwambalo: gwo mushangi, bwo bulingiti, lwo lulya luhu, kandi erhi kalya kalugu kajiragwa n’oluhù. 54 Anarhegeka bashuke gulya mwambalo gulikwo obulema, kandi anashub’igulanga zindi nsiku nda. 55 Oku bundi omudâhwa anashub’ilolêreza gulya mwambalo gwali gushusirwe. Akaba halya harhacihindusiri, na cirya cibale cirhajire cayushuka, gulya mwambalo guzizire, ku kwânîne gudulikwe muliro, bulya olushomyo lwagujire endalalà n’emugongo. 56 Ci erhi omudâhwa ankabona oku ecôla cibale, kurhenga amango cashukagwa cikola cigwerhe yindi yindi nshusho, anacikembûla kwa gulya mwambalo, kw’olwo luhu, obwo bulingiti, kandi ehi kwo ako kantu kajiragwa n’oluhù. 57 Cikashub’ibonekana kuli gulya mwambalo, kuligulya mushangi, bulya bulingiti, lulya luhu, erhi kalya kantu kajiragwa n’oluhu, kwo kuderha lugendekire. Aho banasingônola n’omuliro kalya kantu kagwâsirwe n’endwala. 58 Gulya mwambalo, gwo mushangi, bwo bulingiti, erhi mwambalo gw’oluhù, gwarhenzirekwo obubî erhi kushukwa kurhuma, kukwânîne gushub’ishukwa bwa kabiri lyo bulya bulema burhenga lwoshi lwoshi. 59 Lyo irhegeko liyêrekîre olushomyo luja oku mwambalo gw’obwoya kandi erhi gw’enondwe: gwo mushangi, bwo bulingiti erhi kalugu kajiragwa n’oluhù akaba kagwâsirwe okuderhwa kinja nisi erhi kazinzire.

Okushukûlwa kw’omushomyo

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 Yumva irhegeko liyêrekîre okushukûla omushomyo 3 Banamuhêkera omudâhwa. N’omudâhwa aba amamurhenza omu cishagala, anamulolêreza. Akaba olya mushomyo anafumire olushomyo lwâge, 4 omudâhwa anarhegeka, mpu barhôlere oyo washukûlwa, rhunyunyi rhubirhi rhuzine na rhwinja, barhôlen’enshâli z’omuvuye n’omugôla mudukula n’ecuhâgizo. 5 Omudâhwa anarhegeka okunigira kanyunyi kaguma oku nyanya ly’akabindi kali oku nyanya z’amîshi gahulula. 6 Na kandi hano aba amarhôla kalya kanyunyi kacizine kuguma n’olushâli lw’omurhi gw’akarhonda, n’ibuye ly’omugôla, kuguma n’ecuhâgizo anabivumvuza omu muko gwa kalya kanyunyi kanigiragwa oku kabindi kali oku nyanya ly’amîshi gahulula. 7 Anakangûla olya mushomyo kali nda na gulya muko abul’imanyisa oku akola ali mwêru kwêru, na kalya kanyunyi kali kacizine banakaleka kabalalire elubala. 8 Naye olya washukûlagwa, ayosire ali wa kushuka myambalo yâge, n’okucîmômêsa enyoya zâge zoshi zoshi z’oku mubiri, n’okucîshuka acè yeshi. Buzinda bw’aho naye akola wa kushubira omu cishagala, ci erhi anaciri wa kuyusa nsiku nda arhaja nyumpa. 9 Olusiku lwa kali nda anashub’imôma amoya gâge goshi: Emviri, obwânwa, engohe, acimômêse enyoya zoshi anacîshuke yenene, omubiri goshi n’emishangi yâge na ntyo erhi amarhengakwo ecizira coshi.

10 Olusiku lwa kali munani anarhôla banabuzi habirhi barhalikwo ishembo n’omushibuzi gwa mwâka muguma gurhaliko ishembo, anarhôle omulà gw’enshâno enozire, mirengo isharhu ya kali ikumi, ebe evanzirwe n’amavurha ga mulengo muguma. 11 Omudâhwa walokôlaga oyo mushomyo, anamulerha, anarhûla Nyamuzinda ebyo aha muhango gw’akagombe k’endêko. 12 Omudâhwa anarhôla cibuzi ciguma acihâne nterekêro y’okushukûla ebyâha, haguma na gulya mulengo gw’amavurha. Anabimogamogera embere za Nyakasane. 13 Omudâhwa ananigira ecôla cibuzi halyala bananigira enterekêro y’okushukûla ebyâha enali yâge bulya buli bwangà butagatifu obwo. 14 Omudâhwa hano aba amaduba kuli gulya muko gw’enterekêro y’okushukûla ebyâha ana gulaba oku kurhwiri kulyo kwa nyakushukûlwa banagulabe oku cunkumwe câge c’ekulyo, n’oku ino linene lyâge ly’okugulu kulyo. 15 Kandi omudâhwa anarhôla omulengo gw’amavurha agadubulirekwo omu bulà bw’enfune bw’okuboko kumosho. 16 Na mwa galya mavurha gali omu bulà bw’enfume y’ekumosho anadobezamwo omunwe gw’okuboko kulyo agushahulize kali nda embere za Nyakasane. 17 Na kandi kuli galya mavurha gali omu bulà bw’enfune y’e kumosho, omudâhwa analabamwo okurhwiri kulyo kwa nyakulokôlwa, kwo kuyushûla enterekêro y’okushukûla ebyâha. 18 Agasigire kwa galya mavurha gali omu bulà bw’enfune y’e kumosho, omudâhwa anagabulagira oku irhwe lya nyakushukûlwa. Kwo na kujira enterekêro y’okulyula ebyâha embere za Nyakasane okwo. 19 Kandi omudâhwa anarhùla enterekêro y’okushukûla omunya-byâha. Kandi buzinda bw’aho analokôla olya wal’izizire. 20 Enyuma z’aho, bano aba amaniga enterekêro y’okusingônolwa, anarhûla enterekêro nkalange, kwo kulokôla oyo muntu abe mwêru kwêru.

21 Akaba mukenyi n’ebirugu byâge biri binyi, anarhûla mwanabuzi muguma w’okurherekêrwa, amurhûle enterekêro y’okumolekwa n’okuyinamulirwa Nyakasane. Anarhôla ecigabi ca kali ikumi n’enshâno enozire, anavanganye n’amavurha ajiremwo enterekêro y’okukalangwa, anayiyushûlekwo n’omulengo gw’amavurha. 22 Anarhôla na mahali abirhi ga mpinga, erhi banagoko babirhi ba ngûku, akaba ankabibona. Mwanagoko muguma abe nterekêro y’okushukûlwa ebyâha, n’owundi nterekêro y’okusingônolwa. 23 Olusiku lwa kalimunani, anabihêkera omudâhwa aha kagombe k’endêko, embere za Nyakasane lyo bamuyobôla. 24 Omudâhwa anarhôla olya mwanabuzi w’enterekêro y’okushukûla ebyâha na gulya mulengo gw’amavurha, anabimogamogera embere za Nyakasane. 25 Anabaga olya mwanabuzi w’okushukûla. Omudâhwa anarhòla omwamba gw’elya mbâgwa y’okushukûla. Anagushiga oku kurhwiri kulyo kw’owashukûlwa, oku cunkumwe c’okuboko kwâge kulyo n’oku ino linene ly’okugulu kwâge kulyo. 26 Omudâhwa adubulira mavurha masungunu omu bulà bw’enfune y’okulembe kwâge 27 Oyo mudâhwa anayanka kuli galya mavurha n’omunwe gw’e kulyo kwâge akangûlemwo kali nda embere za Nyakasane. 28 Omudâhwa anayanka kuli galya mavurha gali omu kuboko kwâge kulembe, agalabe oku kurhwiri kulyo kwa nyakulokòlwa, n’oku cunkumwe c’ekulyo n’oku ino linene ly’ekulyo, halya anashigaga omuko gw’enterekêro oku byâha. 29 Amavurha gankasigala omu nfune z’omudâhwa, anagabulagira oku irhwe ly’owalokôlagwa, kwo nakumujirira enterekêro y’okulyula embere za Nyakasane. 30 Okubundi anarhûla mpinga nguma erhi mwanagoko muguma wa ngûku nk’oku anahashire. 31 Anajira mwanagoko muguma nterekêro y’okulyula ebyâha, owundi abe nterekêro nsingônola, haguma n’enterekêro nkalangwa. Kwo omudâhwa ajirira nyakulokôlwa ntyo, enterekêro y’okulyula ebyâha embere za Nyakasane. 32 Lyo irhegeko liyêrekîre omushomyo eryo, kuli olya ebirugu byâge birhayunjuzizi enterekêro elinganine eya abandi.

Olushomyo lw’enyumpa

33 Nyakasane ashub’ishambâza Musa na Aroni, erhi: 34 Amango mwahike omu cihugo c’e Kanani, cirya nammuyimikamwo, erhi nankahira ecinyolo c’olushomyo muli nyumpa nguma ya muli eco cihugo mwagabirwe, 35 nna erya nyumpa agwâsirwe okumanyisa omudâhwa, muli ebira binwa, erhi: Niehe namabona emvulikaka y’olushomyo omu nyumpa yani. 36 Omudâhwa embere agend’ilolêreza ezo nvulikaka, arhang’irhegeka okurhenza ebiri omu nyumpa byoshi, lyo birhag’ihumâna nabyo, lyoki omudâhwa ankaja omu nyumpa ayilolêreze. 37 Omudâhwa analolêreza zirya nvulikaka ziri oku lukuta, akaba ezo mvulikaka ziri oku lukuta zirimwo emisingenyere y’akasi erhi ndukula, enayerekine oku ekola yaja yajira emigâku okulukuta, 38 omudâhwa anahuluka muli erya nyumpa kuhika aha c’olusò, anarhegeka bayigale eyola nyumpa kuhika nsiku nda. 39 Omudâhwa anashubiramwo olusiku lwa kali nda. 40 Erhi ankabona oku ecôla cinyolo caja cayushuka oku birhebo by’eyo nyumpa, anarhegeka okurhcenza amabuye galikwo ecinyolo, banagakwebe ahantu habi kuli h’ecishagala. 41 Anarhegeka bahalûle enyumpa yoshi omu ndalâla, kandi baka bulire kuli kw’ecishagala kalya katulo bahalûlaga. 42 Banayanka agandi mabuye bayubakemwo halya amarhanzi gâli, banashub’ishîga ebindi bidaka oku nyumpa.

43 Erhi ecôla cinyolo cankashub’ibonekana, n’obwo bali bamahomòla halya hali envulikaka z’ecinyolo, banasirîrha halyalya banahahoma ebindi bijondo, omudâhwa anashubirayo agend’ilaba eyo nyumpa. 44 Erhi ankabona zirya mvulikaka z’ecinyolo zaja zayushûka omu nyumpa, anaderha oku luli lushomyo lwa kuyahukira olwo Iuli muli eyo nyumpa. Eyo nyumpa yamazira. 45 Banahongole erya nyumpa, bagal’igend’ikabulira kulî kw’eco cishagala: amabuye, emirhi haguma n’ebidaka byali oku nyumpa byoshi, bikabulirwe ahantu habî. 46 Owankayongoberera muli eyola nyumpa kurhenga galya mango bayihamikaga mpu ezizire, oyo naye anayahukirwe na gulya muziro kuhika bijingo. 47 Owankalâla muliyo erhi kulira muliyo kukwânîne ashuke emyambalo yâge. 48 Ci erhi omudâhwa ankaba amashubira muli erya nyumpa akabona kuli cirya cibale ecimanyiso c’okurhaja cayushuka kurhenga banahembulula erya nyumpa, omudâhwa anaderha oku eyola nyumpa ekola nyinja, erhacigwerhikwo ishembo.

49 Oku nterekêro y’okushukûla eyola nyumpa, omudâhwa anarhôla rhunyunyi rhubirhi, enshâli z’akarhonda, ecuhâgizo n’omugôla mudukula. 50 Anabâgira kanyunyi kaguma oku nyungu y’ibuye ndêkereze oku nyanya ly’amîshi gahulula. 51 Kandi hano aba amarhôla enshâli z’akarhonda, gulya mugôla mudukula na kalya kanyunyi kazîne, anabidobeka omu muko gwa kalya kanyunyi kànigagwa na muli galya mîshi gahulula, mwa galya mango anakangûla mwo erya nyumpa kali nda. 52 Ayusa okuhâna enterekêro y’okushukûla erya nyumpa omu kukolesa gulya muko gw’akanyunyi, amîshi gahulula, haguma na kalya kanyunyi kacizine, na zirya nshâli z’akarhonda; cirya cuhâgizo na gulya mugôla, 53 akanyunyi kacizine anakalika, kacìbalalire kulî kw’ecishagala omu lubala. Kwo akaz’ishukûla ntyo enyumpa lyo ezirôka. 54 Eryo lyo irhegeko liyêrekîne ngasi cinyolo c’emvulikaka n’ebibungu, 55 oku lushomyo lw’emyambalo n’olw’enyumpa. 56 Emibuha, n’ebibenzi na ngasi bindi bibale, 57 limanyisize mangaci akantu kankaba kazizire erhi karhali kwo ishembo liyêrekîre olushomyo. Lyo irhegeko liyêrekîre olushomyo elyo.

Emiziro oku mulume n’oku mukazi

Okuzira kw’omulume

1 Nyakasane anacishambaza Musa n’ Aroni, ababwîra, erhi: 2 Mugend’ibwîra bene Israheli ntyala: Ngasi mulume wankageza emburho, erhi analikwo ishcmbo ly’omuziro. 3 Yumvagyi ecankarhuma aderhwa munyîshembo ly’omuziro: Erhi omubiri gwâge gwankabulaga emburho, na ciru ankayumva ziri hofi h’okubulajika, akazicìka kurhankarhuma arhayôrha azizire. 4 Encingo oyo muntu ozizire ankalalakwo, nayo cnazire na ngasi kantu ankadahalakwo nakwo erhi kanakola kazizire. 5 Owankahuma oku ncingo yâge, ali wa kugend’ishûka emyambalo yâge, na yêne ali wakucîshuka n’amîshi, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 6 Omuntu wankatamala oku kantu katama lwakwo n’omuntu ozizire, naye ali wa kugend’ishuka emyambalo yâge, naye yenene ali wa kucìshuka omubiri, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 7 Ngasi wankahuma oku mubiri gw’oyo muntu ozizire, ali wakugend’ishuka emyambalo yâge, n’okucîshuka yenene omubiri n’amîshi, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 8 Oyo muntu ozizire, erhi ankakâyira oku muntu orhalikwo ishembo, oyo muntu akola wakushuka emyambalo yâge, n’okucîshuka yenene n’amîshi, agali nayôrhana omuziro gwâge kuhika bijingo. 9 Ngasi citumbi oyôla ozizire ankatamalakwo omu kubalama, naco cikola cizizire. 10 Owankahurna oku kantu kali idako ly’aka atamirekwo, erhi aka ayimanzirekwo, erhi aka agwishîrekwo. oyôla anabà n’ishembo ly’omuziro kuhika bijingo, n’owankahêka kantu kaguma muli orhwo, akola wa kushuka emyambalo yâge, yenene anacîshuke n’amîshi agal’iyôrhana omuziro gwâge kuhika bijingo. 11 Ngasi boshi, oyo muntu ankahumakwo, n’obwo arharhanzir’ikalaba enfune zâge n’amîshi, abòôla bakola ba kushuka emyambalo yâbo na kandi bonene bali bakucîshuka n’amîshi bagal’inayôrha bazizire kuhika bijingo. 12 Ngasi kalugu k’ibumba oyo muntu ozizire ankahumakwo, kakola ka kuberwa, na ngasi kalugu kabinjagwa omu murhi, kali ka kushukwa n’amîshi. 13 Amango oyo kashululu amahubamwo okushulula, anaganja nsiku nda e mbere z’okushukûlwa kwâge, kandi naye ali wa kushuka emyambalo yâge, na wa kucîshuka omubiri n’amîshi gahulula, lyoki ankalokôlwa. 14 Olusiku lwa kali munani, hano aba amarhôla mahali abirhi ga mpinga, nisi erhi banagoko babirhi ba ngûku, anabihêka aha muhango gwa akagombe nterekêro, anabihêreze omudâhwa embere za Nyakasane. 15 Omudâhwa anahâna nguma nterekêro y’okushukûla ebyâha, n’eyindi ebè ntcrckêro y’okusingônolwa. Kandi omudâhwa anamujirira enterekêro y’okumuhánira eciru emwa Nyakasane, kuli okwo kuzira kwâge. 16 Omulume ogeza emburho ali wakushuka omubiri gwâge gwoshi n’amîshi, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 17 Ngasi mwambalo kandi erhi ngasi luhù, eyola mburho yankahikakwo, kukwânîne bishukwe n’amîshi bigal’iyôrha bizizire kuhika bijingo. 18 Erhi ankaba omukazi alazire n’omulume bakanayankana, bombi banacishuka n’amîshi, bagal’iyôrha bazizire kuhika bijingo.

Okuzira kw’omukazi

19 Amango omukazi ali ebukuma, agwâsirwe okuyôrha nsiku nda muli ogola muziro gwâge na ngasi yeshi wankamuhumakwo, anayahukirwe n’ishembo ly’ogwo muziro kuhika bijingo. 20 Ngasi hantu ankalalakwo agôla mango gâge ali omu mugongo, nako kanazire, kwo na ngasi kandi kantu ankatamalakwo kakola kazizire akâge. 21 Owankahuma oku ncingo yâge anazire, akola agwâsirwe okushuka emyambalo yâge n’amîshi, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 22 Owankahuma oku kantu ashuba atamirekwo, agwâsirwe okushuka n’amîshi emyambalo yâge, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 23 Akaba hali kantu kali oku ncingo erhi oku ntebe oyo muntu ozizire ashub’atamirekwo, owakahumakwo, anazire kuhika bijingo. 24 Erhi omulume ankalâla bonaye, ecirhambo câge erhi cankamuhikakwo, nyamukazi erhi amuyahukize omuziro gwâge, kuhika nsiku nda, na ngasi ncingo ankalalakwo nayo ekola ehumânyire. 25 Erhi omukazi ankayôrha nsiku omu mugongo, kulusha ensiku akomerera, nisi kandi erhi ankarhalusa ensiku ayôrha aja omu mugongo, haguma n’okudwa omuko okurhalusire olugero, anayôrha azizire ensiku zoshi aciri ebukuma. 26 Ngasi ncingo ankalâlakwo agôla mango adwîrhe adwa omuko, eyo ncingo anarhume yahinduka kantu kazizire: nka oku elya alâlakwo amango gâge g’okuja omu mugongo, na ngasi kalugu ankatamalakwo kakola kazizire, nka amango ali omu mugongo ngasi mwêzi. 27 Owankahuma kuli ebyôla birugu, anazizire anakola agwâsirwe okushuka emyambalo yâge, n’okucìshuka yenene n’amîshi, agal’iyôrha azizire kuhika bijingo. 28 Erhi ankaba eco cirhambo câge camahuba, anageza nsiku nda, n’enyuma lyazo anayôrha bwinja. 29 Olusiku lwa kalimunani anarhôla mpinga ibirhi ka ndi erhi ngûku ibirhi ntorhò, anazihêkere omudâhwa aha muhango gw’akagombe k’endêko. 30 Omudâhwa anabirherekêra: nguma ebè nterekêro oku byâha, na eyindi gulya muko gwarhumaga azira gurhuma. 31 Orhonde bene lsraheli oku miziro yâbo, lyo bakaz’icisêza, lyo barhag’ifa, erhi eyo miziro erhuma, omu kuhemula endâro yani eri ekarhî kabo. 32 Eryo lyo irhegeko liyêrekîre okuja ebukuma, nisi erhi kubulaga emburho, 33 na ngasi yeshi wankadwa omuko, abe mulume nisi erhi mukazi, ciru n’omulume wankalâla n’omukazi ozizire.

Olusiku lukulu lw’okuhyûla

1 Nyakasane ashambàza Musa cnyuma ly’okufa bene Aroni bombi balya barhingamiragwa amango bayegeraga obusù bwa Nyakasane. 2 Nyakasane abwîra Musa, erhi: Oj’ibwîra mwene winyu Aroni amanye arhakazâg’ija ngasi mango^p omu hantu hîmâna, omu ndalâla y’enshabiriro, embere ly’entebe y’amonjo eri enyanya ly’ecirhimbiri c’amalaganyo, alek’ifà bulya mbonekana omu citû kuli eyo ntebe y’amonjo. 3 Yumvagya kurhi Aroni akaz’ija ahantu hîmâna: Anakaz’iyisha adwîrhe empanzi y’omushikira, nterekêro y’okushukûla ebyâha n’engandabuzi oku nterekêro y’okusingònolwa. 4 Anacìhundikira ecishûli c’cnondwè, erhi n’oku mubiri gwâge ayambirhe ehikenyerwa hy’enondwè. Anakobeke n’omushumi gw’enondwè, anazonze irhwe lyâge ehisirha hy’enondwe. Yo myambalo mìshogwa akayambala eyo, aba amacîcêsa omubiri n’amîshi.

5 Bene Israheli banakiâmulerhera bihebe bibirhi, bibè nterekêro y’okushukûla ebyâha na ngandabuzi nguma ebè nterekêro y’okusingônolwa. 6 Aroni ayus’irhûla empanzi y’okushukûla ebyâha byâge n’okujira enterekêro y’okucîhyulira bone omulala gwâge goshi, 7 amayimanza birya bihebe bibirhi embere za Nyakasane, aha muhango gw’akagombe k’endêko. 8 Aroni anayesha ecigole kuli ebyôla bihebe byombi: ciguma acishige Nyakasane n’ecindi acishige omuzimu Azazeli^q. 9 Aroni anaderha bashegeze hofi ecihebe cagwâsirwe n’ecigole co ca Nyakasane, anacirherekêra ntûlo y’okushukûla ebyâha. 10 N’ecihebe cagwâsirwe n’ecigole c’omuzimu Azazeli anaciyimanza cizîne embere za Nyakasane, lyo acinywesa empyulo oku byâha bagal’icihabulira omu irûngu emw’omuzimu Azazeli.

11 Aroni akaz’ihâna empanzi enterekêro oku byâha byâge , ly’acihalira yêne n’omulala gwâge. Hano aba amabâga empanzi y’enterekêro y’okushukûla ebyâha, 12 anarhôla ecitumbûkizo ciyunjwire masese gw’oku luhêrero embere za Nyakasane, anarhôle na bifune bibirhi bya nshangi ya nshâno yahumula kwinja. Anabihêka omu ndalâla ly’enshabiriro, 13 anahira enshangi kwa gulya muliro guli embere za Nyakasane lyo omugi gwayo guyunjula ahantu hîmâna, nka hitû enyanya ly’entebe y’amonjo, lyo erhag’ifâ. 14 Anarhôla oku muko gw’erya mpanzi, ajiremwo ecuhâgizo n’omunwe gwâge anakangûla kali nda embere z’ahantu h’entebe y’amonjo.

15 Anabâga ecihebe c’entererekêro y’okushukûla ebyâha by’olubaga, agal’ihêka omwamba gwaco omu ndalâla ly’enshabiriro, hano aba amakolesa gulya muko, nk’oku akolesagya ogw’empanzi, anakangûla nagwo entebe y’amonjo n’embee zayo. 16 Kwo akaz’ijirira enterekêro ahantu hîmâna ntyôla kuli bene Israheli erhi mabi gâbo garhuma, n’okuhanjalika kwabo nka bamajira ecâha, kandi anajirira ntyôla akagombe k’endêko kayôrha kali ekarhî kabo, amango g’amabî gâbo. 17 Omu kagombe k’endêko murhaberaga ndi ago mango ayongobêramwo mpu arhûle enterekêro omu hantu hîmâna, kuhika alinde arhengamwo; ayus’icîrherekêrera yenenne enterekêro y’okucihûnira obwonjo bone omulala gwâge na bene Israheli, 18 akola ahuluka anakanya, aj’ebwa luhêrero luli embere za Nyakasane, anabâgira empyulo oku luhêrero, aba amarhôla oku mwamba gw’empanzi, n’ogw’ecihebe, aja alaba oku marhambi goshi g’oluhêrero. 19 Kandi anashahuliza omuko kali nda n’omunwe gwâge kuli olwo luhêrero, analushukûle n’okulukulakwo amabî goshi ga Bene Israheli.

20 Hano amayus’ijirira entûlo ahantu hîmâna, oluhêrero n’akagombe k’endêko, anaderha bayêgeze cirya cihebe cicizine emunda ali. 21 Kandi amayus’ilambûlira amaboko gâge gombi oku irhwe lya cirya cihebe cicizine, Aroni anacîgashira kuli cirya cihebe, omu kuderha amabî ga bene Israheli goshi n’omu kuhalanjika kwabo omu kujira ebyâha, ayus’inywesa eco cihebe galya mabi, banacihugira omu irûngu erhi cayisha cahugwa n’omuntu murhonde, olya olalizibwe. 22 Eco cihebe canahêka ntyo emiziro yâbo yoshi, omu irûngu nyawera. Oyo muntu aba amacihugira omu irûngu, 23 okubundi Aroni anashubira omu kagombe g’endêko, ahogole emyambalo y’enondwè ali ayambirhe erhi aja ahantu hîmâna, amayus’ibibîkamwo, 24 anacishukira halya hantu hîmâna yeshi n’amîshi. Kandi anashub’iyambala emyambalo yâge, abul’ihuluka n’okugend’ihâna enterekêro yâge nsingonôla n’ey’olubaga lwoshi, 25 amashushi g’enterekêro ‘okushukûlwa ebyâha, anagasingonôlera oku luhêrero.

26 Owal’ihugira cirya cihebe emwa omuzimu Azazeli, anashuka emyambalo n’omubiri gwâge, lyoki akaja omu lugo. 27 Empanzi erhûlirwa kuba nterekêro y’okushukûla ebyâha, banayibarhulire kulî n’olugo, kuguma n’ecihebe c’enterekêro y’okushukûla ebyâha, byo bintu omwamba gwabyo gwahêkwa ahantu hîmâna, mpu bibe ntûlo, basingônele: oluhû, enyama n’eciho cabyo. 28 Olya wal’irhumirwe okubiyoca agwâsirwe okushuka emyambalo yâge n’omubiri gwâge, n’amîshi, aba amajira ntyo, lyoki akaja omu cishagala.

29 Okola kwaba irhegeko linyu ensiku zoshi. Omu nsiku ikumi w’omwêzi gwa kali nda, lwakaba lusiku lukulu lw’okucibabaza, murhahîraga mwajira mukolo muci, oli mwe, oli ecigolo cinyu. 30 Buyala muli olwo lusiku, lyo bakaz’immurherekêrera enterekêro y’okumushukûla, lyo bamuzirôla lyo mucêsibwa ebyâha binyu embere wa Nyakasane. 31 Kuli mwe olwo lusiku lwakâba lusiku luzira, lwa kurhamûka, lusiku lwa kucîshalisa. Linakola irhegeko ensiku zoshi.

32 Empyulo oku byâha, yakurhcrckêrwa n’omudâhwa mukulu, washizirwe amavurha, anayimikirwa okukâjira emikolo y’ohudâhwa ahàli h’îshe. Anakaz’iyambala emyambalo y’enondwè, myambalo mitagatifu . 33 Akaz’ihâna enterekêro y’okuhyûla eyêrekîre: ahantu hatagatifu bwenêne, eyêrekîre akagombe k’endêko, n’eyêrekîre oluhêrero. Na enyuma z’aho anakz«ihânira abadâhwa n’olubaga enterekêro y’okushukûlwa ebyâha. 34 N’eryo liri irhegeko linyu ly’ensiku zoshi: entûlo y’empyulo yakaz’ijirirwa bene Israheli boshi liguma lyone omu mwâka, erhi byâha byâbo birhuma; banacikaz’ijira nka kulya Nyakasane arhegekaga Musa.

IV. Irhegeko ly’obucêse

Enterekêro y’embâgwa

1 Nyakasane ashambâza Musa amubwîra, erhi: 2 Oj’ibwîra Aroni, abagala na bene Israheli boshi, obabwire, erhi: Lolagi ebi Nyakasane arhegesire. 3 Ngasi muntu w’omu bûko bw’Israheli wayabâgire enterekêro, ebe mpanzi, cibè cibuzi erhi mpene omu cishagala erhi kulî kw’ecishagala, 4 buzira kuhêka eyo nterekêro aha muhango gw’akagombe k’endêko, lyo ayirherekêrera Nyakasane embere ly’Endâro yâge, oyo muntu ayasambe omuko anabulagaga. Anakagwc omu lubaga lwâni. 5 Ntyo bene Israheli bakaz’ilerhera omudâhwa enterekêro za Nyakasane aha muhango gw’akagombe k’endêko, ahàli h’okukaz’izijirira emwa babwe, banakaz’izirherekêra Nyakasane, zibe nterekêro z’okushenga omurhûla. 6 Omudâhwa anadubulira omwamba oku luhêrero lwa Nyakasane, aha muhango gw’akagombe k’endêko, kandi anasingônola olujimbi lube nterekêro y’obuhumule bwinja embere za Nyakasane. 7 Irhondo barhacihiraga bakagashâniza abazimu barhuma bahemuka^r. Liri irhegeko lya kuyôrha ensiku n’amango kuli bo n’oku bûko bwâbo. 8 Oj’ibabwîra kandi oku: Ngasi w’omu bûko bw’Israheli, nisi erhi mubunga erhi cigolo, erhi ankagend’ihâna enterekêro y’okusingônolwa, erhi yindi nterekêro, 9 oyôla muntu nka arhadwirhi enterekêro yâge aha muhango gw’akagombe k’endêko mpu ayirherekêra Nyakasane, anakagwe omu bûko bwâge

. 10 Ngasi muntu w’omu nyumpa y’Israheli kandi erhi mubunga, erhi ankalya omwamba gwa cintu cilebe, nanakunirira oyo muntu wacìshomagya alya ogwo mwamba kandi nanamukaga muli bene wabo. 11 Bulya obuzìne bw’ecintu omu muko gwaco bubà, nanamuhiregwo nti gukàbà nterekêro y’okushukûla obuzìne bwinyu, bulya omuko gwo gulyulira obuzìne. 12 Co carhumire nabwîra bene Israheli, nti: Ntaye ciru n’omuguma mulimwe oyemerirwe okulya omwamba. Na nta cigolo ciri muli mwc ciyemerirwe okulya omwamba. 13 Ngasi wa muli bene Israheli erhi mubunga obalimwo, erhi ankayirha ensimba nisi erhi kanyunyi kalìbwa, anasheshere omuko gw’erya nsimba kandi erhi gwa kalya kanyunyi omu idaho anadukire. 14 Bulya omuko bwo buzîne bwa ngasi cintu, nanabwizire bene Israheli, nti: Murhahîraga mukalya omwamba bulya obuzîne bwa ngasi cintu omu mwamba bubà, n’owankacìshomya mpu agulya, anayirhwe. 15 Ngasi muntu wa muli mwe kandi erhi mubunga wankalya ecintu cacîhozagya erhi ecayirhagwa n’ensimba, oyo muntu anashuke emyambalo yâge, acîshuke yenene n’amîshi, erhi anaciyosire azizire kuhika bijingo abul’izirôka. 16 Akaba arhashusiri emyambalo yagc kandi n’omuhiri gwâge, yenene obubî bwâge bulikwo.

Okukenga obuhya

1 Nyakasane ashambâza Musa amubwîra, erhi: 2 Oj’ibwîra bene Israheli erhi: Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu; 3 murhakazâg’ijira nk’oku bajira e Mîsiri mwali muyubasire, murhanakazâg’ijira nk’oku bajira omu cihugo c’e Kanani, eci namuhêkamwo; murhahîraga mwashimba amarhegeko gâbo. 4 Engeso zani zo mwakâshimba, n’amarhegeko gani go mwakaz’ilamirakwo: mugakombêre kwinja. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu. 5 Mushimbe amarhegeko n’engeso zani: owankabishimba kwinja alama. Nie Nyamubâho okudesire.

6 Ntaye ciru n’omuguma muli mwe oyemerirwe okulâla n’omukazi w’omulala gwâge. Nie Nyakasane okudesire. 7 Orhahîraga okalolakwo sho erhi nyoko amango bali bushugunu, bulya ali nyoko orhayemerirwi okumulolakwo analibushugunu. 8 Orhahîra okayambisa muka sho obusha, bulya erhi akola sho oyo obuyambisire. 9 Orhahîra okayambisa mwali winyu obusha, abe mwali wa sho erhi mwali wa nyoko waburhiragwa aha mwinyu, erhi embuga, orhankamuya mbisa obusha. 10 Orhahîra okabwikûla mwali wa mugala wâwe, ayorhe bugengere, nisi erhi mwali wa mwali wâwe, bulya obushugunu bwâbo buli bushugunu bwâwe wene. 11 Orhahîra okabwikûla obushugunu bwa mwali wa muka sho, olya waburhagwa na sho, ayosire ali mwali winyu, co cirhumire orhankahasha okubwikûla obushugunu bwâge. 12 Orhahîra okabwikûla obushugunu bwa nyakashenge, bulya mubiri muguma barhengaga bona sho. 13 Orhahîra okubwikûla obushugunu bwa munyoko, bulya guyosire guli mubiri muguma n’ogwa nyoko. 14 Orhankabwikûla obushungunu bwa mûsho, kuziga orhanahîraga okayegera mukâge bulya ayosire ali muka musho, ali aka nyakashenge. 15 Orhankabwikûla obushugunu bwa mwalikazi wâwe, ayosire ali muka mugala wâwe orhankanamubwikûla mpu ayorhe bugengere. 16 Orhanka bwikûla obushugunu bwa muka mwene winyu, bulya buli bushugunu bwa mwene winyu. 17 Orhahîra okabwikûla obushugunu bw’omukazi okanagal’ibwikûla obushugunu bwa mwâli wâge, orhankayanka mwali wa mugala wâge nisi erhi mwali wa mwâli wâge. Boshi bakola mubiri gwâge! Bulibugonyi bwa bantu ba nyumpa nguma. 18 Orhahîra okayanka omukazi okagal’imuha mbalikanya kw’owundi w’omu nda yâbo, orhankabwikûla obushugunu bwâge onacigwerhe olya wundi w’omu nda yâbo.

19 Orhahira okayegera mpu wabwikûla obushugunu bw’omukazi ozizire, erhi kuba omu mugongo kurhuma. 20 Orhahîra okagona na muka mulungu wâwe, bulya kuli kucîhemula mwenaye okwo. 21 Orhahîra wacîshomya mpu wahâna muguma omu bana bâwe mpu bamugeze omu muliro lyo bakuza omuzimu Moleki, na kandi orhahemukiraga izîno lya Nyamuzinda wâwe. Nie Nyakasane okudesire. 22 Orhahîra okulâla n’omulume kula balâla n’omukazi. Buli buhanya obwo. 23 Orhahira okalâla n’ecintu, bulya kwanarhuma wazira. N’omukazi arhankacîhà ecintu mpu cimuhambarhe. Buli buhanya obwo.

24 Murhahîra mukacîhemula na cijiro ciguma muli ebyo, bulya byo byahemulaga amashanja ndwîrhe nakaga mwanalola. 25 Ecihugo cacîbindisire, co cirhumire ncihanire obubî bwaco. Na ntyo abalimwo bakazirwe. 26 Ci mwehe mukombêre amarhegeko n’engeso zani, munacîlange oku maligo ga mwene agôla, oli mwe, oli bambali binyu, oli ababunga muyubasire haguma. 27 Bulyala amaligo ga bene agôla, abantu barhangig’iyûbaka muli ecira cihugo bakazir’i gajira, na ntyo ecihugo cabindama. 28 Erhi mwankahemula ecihugo, k’ecôla cihugo cirhankamushala nk’okucashalaga amashanja gali gaciyubasiremwo embere zinyu. 29 Neci, ngasi wankajira amaligo ga bene ago, anakagwa muli bene wabo. 30 Mukombêre amarhegeko gani, lyo murhag’ihirima omu ngeso mbi, za benê ezo zakazâg’ijirwa embere zinyu, lyoki zirhankamuhumânya. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu.

Amarhegeko k’okuba bîmâna

1 Nyakasane ashambâza Musa amubwîra, erhi: 2 Ogend’ibwîra olubaga lwa bene Israheli ntyala: Mube bîmâna bulya ndi mwîmâna^s, nie Nyakasane Nyamuzinda winyu.

3 Ngasi muguma muli mwe agwâsirwe okukenga îshe na nnina, n’ensiku zani za Sabato mukaz’izikenga. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu. 4 Murhahîra mukaharâmya enshusho z’obunywesi erhi za ba-nyamuzinda mucijirira mwene omu byuma. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu. 5 Amango mwarhûla Nyamubâho enterekêro y’omurhûla, mwanayirhûla kulya kwankarhuma Nyakasane amurhonya. 6 Enyama y’eyola nterekêro, elibwe olôla lusiku lwonêne, nisi erhi buca, ebyankasigala kuhika oku lusiku lwa kasharhu binasingônolwe n’omuliro. 7 Erhi hankajira owalya kuli erya nyama oku lusiku lwa kasharhu, erhi bikola biryo bigazire, na eyo nterekêro erhaciri ya kuyankirirwa. 8 Owa nkalyakwo yêne ocihesize obuhanya bwâge, ebwa kuba anahemwire ebyarherekirwe Nyakasane. Oyola muntu anakagwe omu lubaga lwabo.

9 Amango mwasârûla emyâka y’omu cihugo cinyu, murhahîraga mpu mwa hika oku lubibi lw’ishwa linyu, murhanaderhaga mpu mwarhôlogola ebyakakundezibwa aha mwasarûlaga. 10 Orhakazâg’ihumbûza emizâbîbu y’emisigala y’omu nkoma zinyu, orhanarhôlazagya amalehe garhogire omu ishwa lyâwe; ebyôla biri bya kulekerwa omukenyi erhi cigolo. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu okudesire. 11 Murhahîra mukazimba erhi mukarhebana, erhi mukahambarana mwene na nnene. 12 Murhahîra mukalahira izîno lyani ebira, bulya kuli kuhemukira izîno lya Nyamuzinda winyu. Nie Nyakasane okudesire. 13 Orhahîra okarhindibuza omulungu, orhahîra wamunyaga ehyâge: oluhembo lw’omulimya lurhayôrhaga omu mwâwe kuhika olusiku lwakulikira. 14 Orhahîra okuhehêrera akaduma, orhahîraga wahira embere z’omuhurha ecisârhazo, ci okaz’ikenga Nyakasane wâwe. Nie Nyakasane okudesire.

15 Orhahîra walenganya omu kutwa olubanja, orhanarhonyagya omukenyi, ciru orhanaderhaga mpu waluhà olengerire; ci okaz’itwira omulungu wâwe olubanja omu kushimba ebishingânîne. 16 Orhahîra okaja waderha bene winyu kubî. Orhahiraga wakâbà muhamirizi w’obunywesi, lyo orhag’irhuma omuko gwa mulungu wâwe gubulajika. Nie Nyakasane okudesire. 17 Orhabîkiraga mwene winyu akarhinda, onamuhanûle erhi kwo, lyo orhag’icibarhuza ecâha. 18 Orhahîra okucîhôla nisi erhi okabîkira abantu b’omu lubaga lwinyu akarhinda. Okazigira omulungu wâwe nka oku ocîzigira wenene. Nie Nyakasane okudcsire.

19 Oshimbe amarhegeko gani. Orhahîra okayemcra ebintu birhali bya bûko buguma byahambarhana. N’omuishwa lyâwe orhahîra okamîra emburho zirhali za bûko buguma, orhanahîraga wayambala omwambalo gwajiragwa na nusi ibirhi zirhali za bûko buguma. 20 Erhi omulume ankagona n’omuja-kazi odwîrhe asoloma nka muherula wa owundi mulume, cinyamukazi orhagulagwa nka kantu, nisi erhi orhasag’igombôlwa, oyo wa burhanzi ali wa kuhanwa, cibombi barhali ba kuyirhwa, bulya olya muja-kazi arhal’isig’igombôlwa lyo arhenga omu buja. 21 Oku câha câge, nyamulume anaheka engandabuzi y’e nterekêro y’okuhonga embere za Nyakasane aha muhango gw’akagombe k’e ndêko. 22 Omudâhwa anamurhûlira Nyakasane engandabuzi y’enterekêro y’okuhongera cirya câha câge, na lyoki oyôla muntu ankababalirwa ecôla câha.

23 Amango mwabâ mwamahika muli cirya cihugo, mukanarhweramwo omurhi guyana amalehe, munakaz’ilola galya malehe nka kantu kazirwa myaka isharhu yoshi buzira kugalyakwo. 24 Omu mwâka gwa kani, mwanaha Nyakasane irenge lyâge, omu kumurherekêra amalehe goshi g’ogwo murhi. 25 Omu mwâka gwa karhanu, lyoki mwankahasha okulya amalehe gago, n’okucisiârûlira mwene. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu okudesire.

26 Murhahîra mukalya akantu haguma n’omwamba, murhahîra mukalaguza, nisi erhi mukajira eby’obukurungu. 27 Murhahîra mukaburungusa emviri nka mwamômwa^t, nisi erhi mukatwisa winga omubwânwa. 28 Murhahîra mukashâkirwa owafire, nisi erhi mukamushakirwa enzirogo. Nie Nyakasane okuhamirize. 29 Orhahîra okaleka mwali wâwe aja ashenza, bulya buzinda wanabona ecihugo coshi camashimba eyo njira y’okuhushahusha, na ntyo obone camayunjulirana mabi. 30 Mukaz’ikenga ensiku zoshi za Sabato n’aka-Nyamuzinda kwo na kuguma mukaz’ikakenga. Nie Nyakasane okurhegesire. 31 Murhahîra mukagend’idôsa ihano emwa abarherekêra abazimu, nisi erhi emw’abashonga. Mumanye mwankanagend’ibadôsa ihano, bulya banarhuma mwahemuka. Nie Nyakasane okuhanzize.

32 Okâyimukira abantu bakulu oku ntebe, n’omushosi okaz’imukenga. Orhinye Nyamuzinda wâwe. Nie Nyakasane okurhegesire. 33 Erhi ecigolo cankayûbaka emwinyu, omu cihugo cinyu, murhahîra mwakâcilibuza. 34 Ecigolo ciyubasire emwinyu, mukâcilola nka mwene winyu mugal’icizigira nka oku mucìzigirana mwene na nene, bulya ninyu mwali bigolo omu cihugo c’e Mîsiri. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu okudesire. 35 Murhahîra mukalenganya, abe omu kutwa olubanja, nisi erhi omu kutwa olubibi, kandi erhi omu milengo ya kantu kalebe. 36 Mubè n’emirengo na ngasi bindi bikolesibwa bishingânîne. Nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu wamukûlaga e Mîsiri okudesire 37 Mulange amarhegeko n’engeso zani zoshi, mukaz’izishimba. Nie Nyakasane okurhegesire.

Obuhane

Oku ohemuka erhi Moleki orhuma

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 Obwire bene Israheli erhi: Ngasi mwene Israheli erhi munyamahanga ob’omu Israheli wankahâna muguma omu bana bâge emunda Moleki ali, oyo anafè: olubaga Iuli omu cihugo lunamubande amabuye; 3 nani namushomba nnamukâge omu lubaga omu kubona ahânaga muguma omu bana bâge emunda Moleki ali na kandi omu kubona ahemwire aka-Nyamuzinda kâni haguma n’izîno lyani litagatifu. 4 Erhi olubaga lwakalonza okumufungira, lukaleka okuyirha oyo muntu ohânyire muguma omu bana bâge emunda Moleki ali, 5 niene nahana oyo muntu, nahana n’omulala gwâge, nayîsh’imuberûla oku lubaga, mberûle na ngasi bandi boshi bankacihemuka erhi Moleki orhuma. 6 Ngasi yeshi wagashânize emyomoka n’abazimu lyo ahemuka bo barhumire, nanamukaga nnamurhenze omu lubaga. 7 Mucisêze lyo mubà batagatifu bulya niono nie Nyakasane Nyamuzinda winyu.

Oku kuhemukira ababusi n’abandi b’omu mulala

8 Mulange amareegeko gani mukaz’igashimba. Nie mmucêsa. 9 Ntyo, erhi omuntu ankagayaguza îshe erhi nnina, oyo muntu anafe; bulya ajacire îshe na nnina, anacibarhuze omuko gwâge yêne. 10 Erhi omulume ankagona na muka mulungu wâge, oyo mulume n’oyo mukazi bombi bananigwe. 11 Erhi omuntu ankayanka muk’îshe, erhi amayambika îshe obusha; bombi banafè. Bacibarhuzize omuko gwâbo bone. 12 Erhi omuntu ankayanka omwalikazi, bombi banafè; ebi bajizire biri bya kucìîsherêza. Bacibarhuzize omuko gwâbo bone. 13 Erhi omuntu ankalâla n’omulume nka kula balâla n’omukazi, bulya ebi bajizire biri bibi bwenêne, bombi banafè. Bacibarhuzize omuko gwâbo bone. 14 Erhi omuntu ankarhôla omukazi akagal’irhôla na nnazâla, erhi kuli kuhemuka. Banabayoce ye bona balya bakazi ntyo nta cihemu cankaciba ekarhî kinyu. 15 Erhi omuntu ankalâla n’ecintu, anafe neco cintu banacinige. 16 Erhi omukazi ankacîhà ecintu mpu cimuhamharhe, munanige oyo mukazi n’eco cintu. Byone bicìbarhuzize omuko gwabyo byône. 17 Erhi omuntu ankayanka mwali wabo, mwali w’îshe erhi mwali wa nnina, erhi ankabona obushugunu bwâge naye erhi olya mwali wabo ankabona obushugunu bwâge, ziri nshonyi nnene ezo. Banabahise omu masu ga bene wabo, bulya anabwîne obushugunu bwa mwali wabo, anabarhule omuzigo gw’obubî bwâge. 18 Erhi omuntu ankayanka omukazi oli omu mugongo, n’erhi akabona obushugunu bwâge, bulya anabwikwire halya gulya muko guli gwarhenga, banabakage bombi embere za bene wabo. 19 Orhahîra okubwikûla obushugunu bwa munyoko, erhi obwa nyakashenge, erhi mubiri gwâwe oyambisize obusha; mweshi mwanahanirwa obubî bwinyu. 20 Erhi omuntu ankayanka muka mwîshe, bulya anabwikwire obushugunu bwa muka mwîshe, banabarhule omuzigo gw’ecâha câbo na ntyo banafe buzira kubona mwana. 21 Erhi omuntu ankarhôla muka mwene wâbo, kuli kuhemuka, erhi abwikwire obushugunu bwa mwene wâbo, barhakabona mwana.

Irhegeko lizinda oku ishanja liberûle: muyake obukurungu

22 Mulange amarhegeko gani n’engeso zani zoshi: mukaz’igashimba lyo eco cihugo nammutulira cirhag’imushala. 23 Murhashimbaga amarhegeko g’ishanja nahîva embere zinyu; bulya bal’ijizire amabî gali nk’ago; co carhumire bangayisa. 24 Co cirhumire mubwizire oku mwe mukola mwayanka ecihugo câbo, nie nammuhaco cibe cinyu, ciri cihugo cihululamwo amarhà n’obûci! Nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu wammuberûlaga ekarhî k’ago mashanja. 25 Muberûle ensimba zihumânya n’ezirhahumânya, orhunyunyi rhuhumânya n’orhurhahumànya lyomulek’icîhemula erhi ezo nsimba, orhwo rhunyunyi na ngasi byoshi binyagârha oku idaho birhuma. Ngasi byoshi nammuberûlire mubilole nka bihemule. 26 Mube bîmâna^u embere zani bulya ndi mwîmâna, niono Nyakasane. Nâmmuberûla kuli ago mashanja lyo mubà bâni 27 Amango hali omulume erhi mukazi ekarhî kinyu orherekêra abazimu erhi mushonga, abo bantu banafè, banababande amabuye. Bacîbarhuzize omuko gwâbo bone.

Ebiyêrekîre obucêse bw’obudâhwa

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: Ogend’idesa abadâhwa bene Aroni, obabwire oku nta mudâhwa ciru n’omuguma mulibo wacîhemulaga erhi mufù gw’omu mulala gwâge gurhuma^v. 2 Ntadesiri omufù gw’îshe, ogwa nnina, ogw’omugala, ogw’omwali erhi ogw’omulumuna erhi gwa mukulu wâge. 3 Ciru ankaba mwali wabo, arhasag’iheruka, aciba haguma naye, kwanarhuma azira. 4 Bulya ali mukulu omu mulala gw’olubaga lwâge, amanye ankacîhemula ahemule n’ecikono câge. 5 Abadâbwa bacilange bamanye barhakâg’ikungûlwa emviri oku irhwe, barhakag’imômwa obwânwa bube mishosho, bacilange barhakag’ishâkwa. 6 Bali batagatifu ba Nyamuzinda, kuziga bamanye bankalogorhera Izîno lya Nyamuzinda bulya bo balerhera Nyamuzinda enterekêro z’abantu; biryo bya Nyamuzinda wabo: kuziga bagwâsirwe okubà bîmâna. 7 Barhahîra bakayanka omukazi mûmaguza, erhi orhankakengwa; barhahîra bakayanka omukazi ohulusibwe n’iba, bulya omudâhwa ayosire ali murherekêre Nyamuzinda wâge. 8 Mugwâsirwe okumukenga, bulya ye wahirwe okurherekêra omugati gwa Nyamuzinda winyu, okâmulola nka mwîmâna embere zawe, bulya niene ndi mwîmâna, niono Nyamuzinda, nie mbayimânika bîmâna. 9 Erhi mwali w’omudâhwa ankacîshûbula, omu kuj’ashenza, erhi anali îshe olya ashûbwire; olya munyere akola wa kudûlikwa muliro afè.

10 Omudâhwa mukulu, oba akulire bene wabo, ye wadubuliragwa amavurha okuirhwe, agal’inayîmikwa mpu akaz’iyambala emyambalo migishe, arha nkashandâza emviri zâge, arhankanasharhangula emyambalo yâge. 11 Oyola arhankashegera aha murhumba ciru n’omuguma, arhanacîhumânyagya omu kuyegera oli omurhumba gw’îshe n’oli ogwa nnina. 12 Arhankahasha okurhenga omuka-Nyamuzinda, lyo arhag’ilogorhera aka-Nyamuzinda wâge. N’ecarhuma ahanzibwa ntyo, ganali galya mavurha ga Nyamuzinda ashîgagwa mpu libe ishungwè lyâge, nie Nyakasane okudesire. 13 Amango akola aja omu buhya, kukwânîne ayanke omunyere ocigwerhe ibikira. 14 Arhankayanka omukana, arhankanayanka omukazi ohulusibwe n’iba, arhankanayanka omukazi w’olugendo lubi, kandi erhi oja ashenza. Ci akola ayanka omukazi, anayanka omushugi-nyere w’omu bûko bwâge. 15 Arhabonesagya iburha lyâge nshonyi omu karhî k’olubaga lwâge, bulya nie Nyakasane wamuyîmanikaga nanamujira mutagatifu.

16 Nyakasane aganîza Musa, amubwîra erhi: 17 Obwire Aroni ntyala: nta muntu ciru n’omuguma w’omu bûko bwâwe wankaba agwerhe obulema oku mubiri gwâge, akagal’icîshomya mpu ayegera arherekêre Nyakasane wâwe. 18 Nta muntu ciru n’omuguma wankaba agwerhe obulema, akagal’icîshomya ayegera omu luhya, abè muhûrha, erhi mukunagizi, omuntu w’izulu lihombôsire, erhi cingiringiri. 19 Kandi erhi omuntu ovunisire okugulu erhi kuboko; 20 omuntu w’enyonjo^w, engonyi, ow’isu ly’omurwege, ow’olukulubuju, omushomyo, enkonè. 21 Nta muntu ciru n’omuguma w’omu bûko bw’omudâhwa Aroni wankaba agwerhe obulema oku mubiri, akacîshomya mpu ayegera Nyakasane mpu amurhûle enterekêro; bulya agwerhe obulema oku mubiri: kuziga arhankacicîshomya mpu arherekêra Nyamuzinda wâge. 22 Neci acigwerhe obuhashe bw’okulya oku biryo bya Nyamuzinda wâge, ciru n’oku bwanga bwîmâna, n’okubwanga bwîmâna bwenêne. 23 Ciarhankaja ebwa nshabâbiro ntagatifu, arhankanayegêra oluhêrero, bulya agwerhe obulema oku mubiri, amanyâge ankanaziza ahantu hâni hîmâna, bulya nie Nyakasane mpajira hîmâna. 24 Musa anacibwîra Aroni ntyo boshi n’abagala na Bene-Israheli boshi.

A. Abadâhwa bahanzibwe okulya obu bwanga butagatifu

Abahanzibwe okulya oku bwanga butagatifu

1 Nyakasane anaciganîza Musa, amubwîra erhi: 2 Ogend’ibwîra Aroni n’abagala, bacilange oku bwangâ butagatifu bw’ebi bene Israheli barherekêra, banamanye bankahemukira izîno lyani, nie Nyakasane. 3 Onababwire oku erhi ngasi muntu w’omu bûko bwinyu, yeshi ankabà azizire, agal’iciîshomya mpu ayegera obwanga butagatifu bw’ebi bene Israheli banterekêra, oyôla muntu akola ayosire ali mukâge embere zani. 4 Nta muntu w’omu bûko bwa Aroni wankabà mubenzi erhi mushomyo wankalya oku bwanga bwîmâna arhanacicèsibwa. Kwo na kuguma n’owundi muntu wankahuma kuli ngasi kantu omufu gwahemwire, nisi erhi omuntu ogeza emburho. 5 Ngasi yeshi ohuma oku mirhumba y’ebinyagâsi birya byankarhuma omuntu azira nisi erhi omuntu ozizire ankamuhemba omuziro gwâge mulebe, 6 kwo kuderha oku ngasi ocishomya mpu ahuma kuli ebyôla, anayorhe azizire kuhika bijingo, arhankalya bwanga bwimana, ci arhang’igenda ashuke omubiri gwâge n’amîshi. 7 Hano izûba lihorha, anabà bwinja, lero anahashaga okulya oku bwanga bwîmâna, bulya biri biryo byâge . 8 Arhankalya ecintu cacihozagya, nisi erhi cayirhagwa n’ensimba, bulya canarhuma azira. Nie Nyakasane okudesire. 9 Bashimbe amarhegeko gani lyo barhag’ijira ecâha, omu kugavuna, obone bamafà bulya bamahemukira obwanga butagatifu, nie Nyakasane obajira bîmâna.

10 Nta muntu orhali wa muli bene Levi wankalya oku bwanga bwîmâna, omubunga orhali wa muli bene Levi, kandi erhi omulimya, harhankalya oku bwanga bwîmâna. 11 Ci omuja omudâhwa agombôlaga n’ensaranga, yehe anahasha okubiryakwo, kuguma n’omuja obusirwe omu mwâge banahasha okulya oku bwanga bwâge. 12 Mwali w’omudâhwa erhi ankaheruka omu mw’omuntu orhali wa muli bene-Levi, arhankacilya ebiryo byakûlagwa oku bwanga bwîmâna. 13 Ci oyôla mwali w’omudâhwa, erhi ankaba mukana nisi erhi ankahulusibwa nk’arhagwerhi bana akagaluka aha mwabo, akanahabêra nka kulya al’iyosire amango aciri munyere, anahasha okulya oku biryo by’o bwanga bw’îshe, ci nta cigolo cankabiryakwo 14 Erhi omuntu ankahabuka, kurhume alya eby’obwanga buyerekera omudâhwa, anajuha omudâhwa kalya kantu kîmâna, anayushûlekwo ecigabi ca karhanu. 15 Abadâhwa bagwâsirwe okucilanga oku kulogorhera obwanga bwîmâna, bwa bene Israheli, bulya baberûliraga Nyakasane; 16 bacîlange oku kubabarhuza omuzigo gw’ecâha, cirya bankajira omu kulya eby’obwanga bwîmâna, canarhuma bahûna e nterekêro y’okulyula, bulya nie Nyakasane, nie mbijira bîmâna.

17 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 18 Oj’ibwîra Aroni n’abagala, kuguma na Bene Israheli boshi, erhi: «Ngasi muntu muli bene Israheli nisi erhi omubunga obalimwo, amango g’okurhûla enterekêro, ebe ya kuyukiriza eciragâne, erhi ya kushenga kwônene, erhi ankarhûla Nyakasane enterekêro y’okusingônolwa, 19 lyo eyemêrwa, embâgwa ekwânîne ebe ya ndume erhagwerhi ishembo, mpanzi, ngandabuzi erhi cibebe, 20 murhajîìra mukarhûla enterekêro elikwo ishembo, bulya erhankayankirirwa. 21 Erhi omuntu ankarhûla Nyakasane enterekêro y’omu bishwêkwa byâge , binene kandi erhi binyinyi mpu bibè nterekêro y’omurûla, kandi erhi ya kuyukiriza ciragâne cirebe, nisi erhi ya bulonza kwônene, embâgwa, lyo eyemererwa, egwasirw ehè elinganine, erhalikwo ishembo. 22 Ecintu c’omuhûrha, ecayisha cahegera. ecitwirwe ecirumbu, ecigwerhe ebihulu, olukulubuju n’olujavu, murhankacirhûla Nyakasane, nta kantu ka kulico ka nkahekwa oku luhêrero mpu kabè nterekêro nsingônola embere za Nyakasane. 23 Wanahâna ecintu cigwerhe obulema erhi ecigonyahire, cibè c’omu bishwekwa binene erhi c’omu byofofi, wanacihâa nka nterekêro ya bulonza kwônene ci orhankacihâna nka nterekêro ya kuyukiriza eciragâne bulya erha nkayankirirwa. 24 Murhankahêra Nyakasane ecintu cigwerhe amaza mahinage, amatuntume erhi matwe; murhahîra mukarhûla ntyôla omu cihugo cinyu. 25 Ciru yankarhenga omu maboko g’omubunga w’ekarhî kinyu, murhayêmeraga enterekêro yamwene eyola, mpu yo yabâ biryo bya Nyamuzinda winyu, bulya yabihire erhi kubakwo ishembo kurhuma. Erhankayankirirwa. 26 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 27 Akanina erhi omwanabuzi erhi omwanahene ankaburhwa, anayôrha nsiku nda adwîrhe agoba nnina, kurhenga olusiku lwa kali munani, n’ezindi nsiku zakulikira anahashag’iyankirirwa nka nterekêro y’okusingônolwa embere za Nyakasane. 28 Enkafu n’akanina kayo, ecibuzi n’omwana waco, mumanye murhakag’ibibâgira lusiku luguma. 29 Amango mwarhûla Nyakasane enterekêro y’okuvuga omunkwa munayirherekêre kulya kwankarhuma yayemerwa, 30 elibwe olwo lusiku lwo nanêne, ntâco casigalaga kubika kuca sêzi, nie Nyakasane okudesire.

D. Irhegeko lizinda

31 Mukaz’ilanga amarhegeko gani, munagashimbe bwinja, nie Nyakasane. 32 Murhahîra mukahemukira izîno lyani lîmâna, kukwânîne nkuzibwe ekarhî ka bene Israheli, bulya nie Nyakasane, obajira bîmâna. 33 Nie nammukûlaga omu cihugo c’e Mîsiri mpu lyo mbà Nyamuzinda winyu, nie Nyakasane.

Ensiku nkulu z’Israheli

1 Nyakasane ashambâza Musa ambwîra, erhi: 2 Ogend’ibwîra bene Israheli, erhi: Lolagi amango mwakaz’icîsêza okushimananamwo omu ndêko nyîmâna, za Nyakasane, ago mango gakâbà mango makulu bwenêne.

Olwa Sabato

3 Bakaz’ikola nsiku ndarhu, ci olusiku lwa kali nda Iuli luzira (Sabato), lusiku lwa kurhamiûka lwoshi, olwo lusiku lubè lusiku lwa ndêko nyîmâna. Mw’olwo lusiku murhahîraga mukajira mukolo muci, bulya gali mango ga kurhamûka, ganarherekirwe Nyakasane, ngasi hoshi mwankanayûbaka.

Olwa Basaka n’olw’emigati erhalimwo lwango

4 Lolagi ensiku nkulu za Nyakasane, endêko mugwâsirwe mukaz’ihamagala bene Israheli okurhimanana muli ezo nsiku z’endêko nyîmâna ngasi luguma omu mango galwo. 5 Ngasi mwêzi gwa burhanzi omu nsiku ikumin’ini z’ogwo mwêzi, gala mango izûba lizika, ali Basâka wa Nyakasane. 6 Olusiku lwa kali ikumi na karhanu lw’ogwo mwêzi, lwakâbà lusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango, lusiku lwakaz’ijirwa erhi irenge lya Nyakasane lirhumire. Mukaz’irya emigati erhalimwo lwango nsiku nda. 7 Olusiku lurhanzi mwakajira endêko nyîmâna, murhahîraga mukàjira omukolo mudârhi mwo. 8 Mukaz’irherekêra Nyakasane muli ezo nsiku nda enterekêro nsingônola n’omuliro. Olusiku lwa kali nda habè endêko nyîmâna, murhahìraga mukajira omukolo mudârhi.

Omuhuli murhangiriza

9 Nyakasane ashambiìza Musa amubwîra, erhi: 10 Ogend’ibwîra bene Israheli ntyala: Amango mwahika muli cirya cihugo nammuha, erhi mwankabà mwasârûla muli eco cihugo, mwanarhûla omudâhwa omuhuli murhanzirhanzi mwanasarûlaga. 11 Anarhûla Nyakasane gulya muhuli omu kugumogamoga lyo ammurhonya. Okwo kukwânîne kubè olusiku lukulikire oluzira. 12 Olwola lusiku mwanarherekèrera Nyakasane enterekêro nsingônola y’omwanabuzi wa mwâka muguma orhagwerhi ishembo. 13 Enterekêro y’enkalange yayilusa ebè ya bigabi bibirhi bya kali ikumi by’omulengo gw’enshàno enozire mvanganye n’amavurha, nka nterekêro nsingônola n’omuliro, nterekêro ya buhumule bwinja embere za Nyakasane, irivayi ly’okusiûza, canabâ cigabi ca kani c’omulengo. 14 Murhahìra mukalya emigati nisi erhi emihuli myoce kandi erhi mibishi kuhika olwôla lusiku lwonêne mwalerhe entûlo yinyu embere za Nyakasane. Eryo liri irhegeko linyu ly’ensiku n’amango, oku ngasi bûko bwinyu na ngasi hoshi mwanayûbake.

Olusiku lukulu lw’emigobe

15 Kurhenga olusiku lwakulikira Sabato, kuhika olusiku mwayisha mudwirhemwo emihuli y’okuhêreza Nyakasane, mwanaganja migobe nda migumaguma. 16 Muganje nsiku makumi arhanu kuhika oku lusiku lwakulikira Sabato wa kali nda, na ntyo mwanahêra Nyakasane enterekêro y’enkalange y’ebihyahya mwasarûlaga. 17 Mwanakaz’ilerha kurhenga emwa binywe, migati ibirhi ya nterekêro y’okumolekwa Nyakasane yajiragwa na mirengo ibirhi ya kali ikumi ya nyamaha w’enshâno enozire, enabè eyenzirwe haguma n’olwango: ziri ntang’iyera za Nyakasane. 18 Eyola migati mwarherekêra nterekêro y’ensirîra emwa Nyamuzinda, mwanahirakwo banabuzi nda ba mwâka muguma barhali kwo ishembo, mpanzi nguma ntôrho na ngandabuzi ibirhi, banayushûlakwo enterekêro y’enkalange n’ecinyôbwa nka oku munakômerera: ebè nterekêro y’okusingônolwa n’omuliro, ya buhumule bwinja embere za Nyakasane. 19 Mubâge n’ecihebe, cibè nterekêro oku byâha na banabuzi babirhi babè nterekêro y’okushenga omurhûla. 20 Omudâhwa anabimoleka Nyakasane kuguman’erya migati y’entang’iyêra. Kuguma n’ebyôla bibuzi byombi, byoshi byanarhûlwa Nyakasane, buzinda byanabà bya mudâhwa. 21 Mw’olwôla lusiku lwonêne mwanalâlikana oku lusiku lukulu, mugal’ijira endêko nyîmâna: murhahîra mukajira mukolo guhi, liri irhegeko ly’ensiku zoshi kuli ngasi bûko bwinyu nangasi hantu mwankanayûbaka. 22 Amango mwasârûla emburho z’omu cihugo, cinyu, murhahîra okuhika omu mihaliro y’amashwa ginyu, murhahîraga mpu mwaja mwarhôlogola ngasi bisigîre byankakundêzibwa; ebyôla lwanabilekera omukenyi n’ecigolo. Nie Nyakasane Nyamuzinda winyu.

Olusiku lurhanzi l’w’omwêzi gwa nda

23 Nyakasane ashambâza Musa, erhi: 24 Ogend’idesa Bene Israheli oba bwire oku olusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa nda lwabe lusiku lwâni, lusiku lwa kurhamûka, lusiku lwa kubûha omushekera gw’okulâlika endêko nyîmâna. 25 Murhakâg’ijira mukolo muci, ci mukaz’irherekêra Nyakasane enterekêro y’okusingônolwa n’omuliro.

Olusiku lukulu lw’Empyulo

26 Nyakasane ashambâza Musa, erhi: 27 Olusiku lwa kali ikumi lw’ogwola mwêzi gwa kali nda, lwo lwabà lusiku lukulu lw’empyulo: olwo lusiku mwanabà n’endêko nyîmâna, mucishalise munarhûle Nyakasane ishêga. 28 Murhahîra mukakola olwôla lusiku, bulya Iuli lusiku lwa kuhyula, lwo lusiku mukwânîne okujirirwa enterekêro y’oku byâha binyu embere za Nyakasane Nyamuzinda winyu. 29 Ngasi muntu wankabula kucîshalisa mw’olwo lusiku ali wa kurhcnzibwa omu lubaga lwâge. 30 Ngasi yeshi wankacishomya mpu akola mw’olwo lusiku, nanamurhîngamira. 31 Murhankakola ciru n’ehitya. Liri irhegeko ly’ensiku zoshi eryo, kuli ngasi bûko bwinyu na ngasi aha mwayûbake hoshi. 32 Kuli mwe olwo lusiku lubè lwa Sabato, lube lwa kurhamûka lwoshi, lube lwa kucîbabaza. Omu nsiku mwenda z’omwêzi, kurhenga bijingo kuhika bindi bijingo, mulange olwa Sabato, murhahumaga kabishi.

Olusiku lukululw’Ebihândo

33 Nyakasane ashub’ishambâza Musa amubwîra, erhi: 34 Omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa kali nda, lukâba lusiku lukulu lw’amarâro, lukâjirwa nsiku nda zoshi z’okukuza Nyakasane, kwo wabwîra bene Israheli ntyo. 35 Olusiku lurhanzi hakâbà endêko nyimana, murhakag’ihîra mpu mwajira mukolo muci. 36 Mukâgeza nsiku nda erhi kurherekêra muli mwarherekêra Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa n’omuliro. N’olusiku lwa kali munani mwanabà n’endêko nyimana, lyo mwankarherekêra Nyakasane enterekêro y’okusingônolwa n’omuliro luli lusiku lukulu lw’okushwinja. Murhakâg’ihîra mpu mwajira mukolo muci.

Okushwinja

37 Zo nsiku nkulu za Nyakasane ezo, zo mwakaz’ikombêra n’okujiramwo endêko nyîmâna, lyo murhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa n’omuliro, okurhûla ensirîra, enkalange, embâgwa n’ecinyôbwa. Nka kulya birhegesirwe kuli ngasi lusiku. 38 Erhi zinaberûlukinwe n’olwa Sabato wa Nyakasane. N’erhi zinaberûlukinwe n’ez’okuyukiriza ebiragâne binyu n’erhi zinaberûlukinwe n’enterekêro murhûla Nyakasane n’obulonza bwinyu.

Ebisubiriyerekera olusiku lukulu lw’Ebihândo

39 Olusiku lwa kali ikumi na karhanu lw’omwêzi gwa kali nda, hano muba mwamasârûla emburho z’omu cihugo mwanajirira Nyakasane olukulu lwa nsikunda, olusiku lurhanzi kwanabà kurhamûka kunene, oku lusiku lwa kali munani, lwabà lwa kurhamûka kandi kunene. 40 Oku lusiku lurhanzi mwanarhôla oku malehe g’emirhi yinyu minja, mwanarhôla omu nfune amashami g’emisuhugushugu, amasbâmi g’emirhi y’ecishakashaka.n’ag’ecikanganyambwe c’oku lwishi. mukâbihindana n’omwishingo embere za Nyakasane winyu muli ezola nsiku nda. 41 Ngasi mwâka mwakaz’ijira olwo lusiku lukulu lwa nsiku nda z’okukuza Nyakasane. Eryo liri irhegeko oku iburha linyu lyoshi, mwakaz’ilujira ngasi mwêzi gwa kali nda. 42 Mwakaz’igeza nsiku nda erhi mulâla omu birâlo by’ebyasi. Ngasi muburhwa w’omu Israheli akaz’ilâla muli ebyo biràlo, 43 lyoki iburha linyu lyankamanya oku nammuhandisize omu birâlo amango na mmukûlaga omu cihugo c’e Mîsiri; nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu. 44 Musa anacimanyisa ebyo byoshi kuli bene Israheli, ezo nsiku nkuluz’okukuza Nyakasane.

Ebindi birhegesirwe amango g’enterekêro

Akamole karhazima omu ka-Nyamuzinda

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 Orhegeke bene Israheli okuka z’ilerha amavurha g’e mizeti misimârhe, gashongwire na mahyahya, anali ga kutwanwa ensiku n’amango omu kamole k’aka Nyamuzinda. 3 Aroni akaz’ikalanga kayorhe kayasire ensiku zoshi omu kagombe k’endêko embere ly’enshabiriro; kurhenga bijingo kubika sêzi, erhi kayasire buzira kuhusa, embere za Nyakasane. Liri irhegeko ly’ensiku zoshi, oku iburha linyu lyoshi. 4 Akaz’iyimanza amatara gali oku ishami lyatulagwa n’amasholo, gakaz’iyôrha gayasire embere za Nyakasane.

Orhugati oku karhalarhala k’amasholo

5 Orhôle omulà gw’enshâno enozire, oyendesemwo rhugati ikumi na rhubirhi rhwa bununirizi, ngasi higuma hidugwe na bigabi bibirhii bya kali ikumi bya mulengo gw’eyo nshâno. 6 Ogal’irhudekêreza oku karhalarhala k’amasholo gali embere za Nyakasane; ojire nkere ibirhi, ngasi lukere kuje rhugati ndarhu. 7 Wanahira enshângi nyinja erhalimwo bindi bici oku ngasi lukere lw’orhwola rhugati, yo wakolesa oku mugati gwasingônolwa gubè biryo bya Nyakasane. 8 Ngasi lwa sabato, eyola migali ekayôrha yadekêrezibwa embere za Nyakasane, ebè nterekêro ya bene Israheli, liri irhegeko ly’ensiku zoshi eryo. 9 Eyo migati yanabà ya Aroni n’abagala. Banakaz’iyilira ahantu hîmâna, bulya kuli bo buli bwanga bwîmâna, bw’oku nterekêro nsingônola yajiriragwa Nyakasane. Eryola liri irhegeko ly’ensiku n’amango.

Okuhanwa kw’abantu bahemukira Nyakasane

10 Mugala w’omuyahudi-kazi muguma cikwônene erhi n’îshe ali munyamisiri, anacihuluka omu mwâge, aja muli bene Israheli, omu lugo barhulubana na muny’Israjeli muguma. 11 Muli eyo nongwe, olya mwana w’omuyabudi-kazi, ahemukira Izino lya Nyakasane, alijacira kubi, nnina ye wali Shelomiti, mwali wa Debri, w’omu bûko bwa Dani. 12 Bamushweka banamulindisa Musa mpu kuhika ababwire kurhi Nyakasane alonzize bamujire. 13 Nyakasane ashub’ibwîra Musa, erhi: 14 Orhenze oyo wahemusire omu lugo n’abayumvagya oku alogorha bamuhirekwo amaboko oku irhwe, kandi endêko yoshi y’abantu emubande amabuye. 15 Oj’ibwîra bene Israheli, oku ngasi muntu wankajacira Nyakasane, oyôla anayôrha abarhwire ecâha câge, 16 n’owankalogorhera Izîno lya Nyakasane anahâbwe obubane bw’okuyirhwa: endêko yoshi yanamubanda amabuye, akaba mwikalà, nisi erhi mubunga, ngasi yeshi wankalogorhera Izîno lya Nyakasane lîmâna, ali wakuyirhwa.

Olwihôlo

17 Owankashurha owundi muntu kuhika okufà, olya wamushurhaga kuhika naye ayirhwe. 18 Owankashurha ecintu cishwekwa ca bene kuhika okufà, oyôla agwâsirwe okugalula ecindi cizine, buzîne oku buzîne. 19 Erhi muntu mulebe ankababaza owabo muntu, oyôla naye banamujirire naye nk’oku anajiriraga owabo. 20 Buvune oku buvune, isu oku isu, lîno oku lîno, banamubabaze nk’oku anababazagya mulungu wâge. 21 Owankayirha ecintu cisjwekwa ca bene, anagule ecindi cintu cishwekwa cizîne. Ci owankayirha omuntu, oyôla kukwânîne ayirhwe. 22 Eryo liri irhegeko linyu mweshi, abè mubunga, abè muburhwa omo cihugo, bulya nie Nyakasane Nyamuzinda winyu. 23 Musa erhi ayus’ibwîra bene Israheli okwôla, arhegeka mpu olya walogorheraga Nyakasane arhenzibwe omu lugo bamubande amabuye. Bene Israheli banacijira nk’oku Nyakasane anarbegekaga Musa.

BENE-LEVI XXV Emyaka mitagatifu

A. Omwaka gwa Sabato

1 Nyakasane abwirira Musa oku ntondo ya Sinayi, erhi: 2 Oj’idesa Bene Israheli obabwire, erhi: Amango mwahika muli cirya cihugo nâmuha, obudaka bwakaz’ihumûka: abe Sabato oku irenge lya Nyakasane 3 Wanakârjwera amashwa gawe myaka ndarhu, wanakashogolera iswa lyawe ly’emizetuni myaka ndarhu, onakaz’isarûlamwo emburho zawe. 4 Omwaka gwa nda gwanakâbà mwakaguzira (gwa Sabato), mwaka gwa kurhamûsa obudaka lwoshi, mwaka guzira, irenge lya Nyakasane lirhumire: ogwola mwaka orhahîra okamîra ishwa lyawe, orhahîra okushogolera emizabibu yawe. 5 Orhahîra okuhumbûla ebicimezize byonene by’emburho zawe zahungumukaga amango g’okusarûla, orhanaderhaga mpu wagend’ihumbûza amalehe g’emizabibu yawe erhashogolîrwi. Guli mwaka gwa kuhumûsa obudaka. 6 Ebyankayêra omu budaka agwola mango ga Sabato byanabà biryo byawe mwena mwambali wawe, mwambalikazi wawe, omuntu olimya aha mwawe, n’ecigolo ciri aha mwawe, kwo kuderha oku we na ngasi boshi balama aha mwawe. 7 Ebintu bishwekwa n’ensimba z’omu cihugo cinyu, nabyo byakaz’ilya ngasi byankayêra muli obwola budaka agola mango. B. Omwaka gwa makumi arhanu 8 Wanaganja zizira nda, kwo kuderha Sabato nda za myaka nda kali nda, amango g’ezola zizira nda z’emyaka, zakubêra mango ga myaka makumi ani na mwenda. Kwo kuderha mango ga migobe ya myaka nda migumaguma. 9 Omu nsiku ikumi z’omwezi gwa kali nda, obûhe omushekera, gushekêreze, oku kulâlika olusiku lukulu lw’okuhyulira ebyaha, mugere omu cihugo coshi mwayisha mwabûha omushekera. 10 Muderhe oku guli mwaka mutagatifu, omwaka gwa makumi arhanu, munaderhe oku abîkala b’ecihugo boshi bamarhenga omu buja, n’oku ngasi mwîkala arhacigwerhi cihanzo c’okuyûbaka nka oku analonzize, ngasi muguma ashagaluke, ashubirane ehyage, anashubire omu mulala gwage. 11 Omwaka gwa makumi arhanu gubè mwaka gwinyu gw’okushagaluka, murhahîra mukarhwera emburho nisi erhi kuhumbûla orhwîmerêra murhanahîraga mukahumbûla amangakà oku mirhi yinyu erhali mishogolere. 12 Bulya guli mwaka gwa bushagaluke bwinyu; gube mwaka gwinyu mugishe, munalye emburho z’omumashwa. Omugisho gwa Nyakasane 13 Muli ogwola mwaka gw’obushagaluke, ngasi muntu ashubirane ehyage. 14 Erhi wankagula nisi erhi kuguliza mulungu wawe kantu kalebe, mumanye oku ntaye ogwerhe obuhashe bw’okulenganya mwene wâbo. 15 Wakaz’igulira mwene winyu. omu kushimba ecicîro c’amagerha cikwanine kurhenga oku mwaka gw’okushagaluka gwazindig’igera, naye anakugulize kushimbana n’emyaka ali asarûla. 16 Oku emyaka yaja yayushûka kwo nawe wanaja wayushûla engulo, n’oku emyaka yaja yanyiha, erhi nanawe kwo wanaja wanyihya engulo, bulya erhi cigabi cilebe c’ebi asarûlaga co akugulize. 17 Ntaye olenganyagya mwene wâbo, orhinye Nyamuzinda, bulya nie Nyakasane, Nyamuzinda wawe. 18 Mushimbe amarhegeko gani, munalange engeso zani, na ntyo mwanabà n’omurhûla omo cihugo. 19 Idaho lyanayâna emburho zalyo, mwanalya munayigurhe oku munalonzize, munabere n’omurhûla. 20 Erhi mwankacìdôsa mpu: Bici rhwayish’ikalya muli ogwola mwaka gwa kali nda, ebwa kuba rhurhakarhwera, rhurhakanasarûla emburho zirhu? 21 Mumanye oku nayish’imurhumira omugisho gwani omu mwaka gwa kali ndarhu, muli gwo mwanayêza emburho mwalya myaka isharhu. 22 Omu mwaka gwa kali munani mwanashub’i rhwera, mwanakaz’ilya oku muhako gwa mira kuhika oku mwaka gwa kali mwenda, kuhika mushub’iyêza erhi munadwirhe mwalya omuhako gwa mira. Obuhashe bw’okugombôla ohudaka 23 Obudaka burhankaguzibwa lwoshi, bulya ecihugo ciri cani, munayubasire emwani nka bigolo, na nka bantu ba kugera kwônene. 24 Aha mwayûbake hoshi omu cihugo, mwakaz’iyemera omuntu agombôle amashwa gage. 25 Erhi mwene winyu ankabà mukenyi, n’okwola kurhume akuguliza ecihimbi c’ishwa lyage, olya oyimire ahâli hage, nisi erhi olya mwene wâbo omuyegire kulusha, anahasha okuyisha anagombôle cirya cihimbi mwene wâbo aguzagya. 26 Ci erhi ankaba omuntu arhagwerhi mwene wâbo wayîma omu byâge , ci erhi yene a nkalonza ebyankagombôlamwo eryo ishwa lyage analigombôle buzira mbaka. 27 Anaganja emyaka yamagera kurhenga bagulizinye, agal’igalulira nyakugula engulo y’emyaka arhal’icihingamwo, kandi anashubira omu ishwa lyage lwoshi 28 Erhi ankaba arhankacibona engulo y’okugombôlamwo ishwa lyage, lirya lyanayôrha omu maboko ga nyakugula kuhika oku gundi mwaka gw’oku shagaluka. Muli ogwola mwaka gw’okushagaluka, nyakugula arhacishwesirwi na cici, naye nyakuguza anashubirana ishwa lyage olusiku lw’okusbagaluka. 29 Erhi omuntu ankaguza enyumpa yage y’okulâla eri omu lugo luzungulusirwe n’ecôgo cizibuzibu, oyo muntu agwerbe obubashe bw’okugombôla eyo nyumpa yage kuhika oku buzinda bw’omwaka gukulikire ogu aguzagyamwo. 30 Erhi ankaba erya nyumpa eri omu lugo luzungulusirwe n’ecôgo cizibuzibu erhagombwirwi enyuma lya mwaka mugumaguma, erya nyumpa yanayôrha y’olya wayigulaga bone abana bâge. Ntaye wankacibarhenzamwo. Ciru n’amango gw’omwaka gw’okushagaluka erhankarhenga omu maboko gabo. 31 Ci enyumpa ziri omu bishagala birhanazungulusirwi n’ebyoôgo, zanakaz’ilola kuguma n’amashwa ziyubasirwemwo. Zanahasj’igombôlwa n’okushubira omu maboko ga benezo, n’abâli baziguzire banazirhengamwo n’okuzishubiza benezo, amango g’omwaka gw’okushagaluka. 32 Oku biyerekire enyumpa na ngasi lugo lw’Abaleviti bagwerbe obuhashe bw’okukaz’izigombôla. 33 Erhi omuntu ankagula enyumpa emwa Abaleviti, a gwâsirwe okuyirhengamwo n’okushubira omu lugo lulya ajiramwo aha mwage, erya nyumpa yanagombôlwa oku mwaka gw’okushagaluka, bulya ezo nyumpa ziba omu bisbagala by’Abaleviti, ziri birugu byabo omu karhi ka bene Israbeli. 34 Amashwa gali omu marhambi g’ebisbagala by’Abaleviti, garhankaguzibwa, bulya gali birugu byabo ensiku zoshi. Obuhashe bw’okucigômbôla 35 Erhi omulungu wawe ankakena akanakaz’ikuhùûna, onakaz’imurhabâla, abè mubunga erhi cigolo; ntyo naye anahash’okulama bwinja aha burhambi bwawe. 36 Orhamulongezagyakwo bunguke buci, ci okakenga Nyamuzinda wawe, orhakazag’imuhugùga. 37 Orhamuhozagya amagerha gawe mpu lyo ayishikuha obunguke, orhanamuhâga oku biryo byawe mpu lyo oyish’imuyungukirakwo. 38 Nie Nyakasane, Nyamuzinda wawe, wammukulaga omu cihugo c’e Misiri, nti mmuhe ecihugo c’e Kanani, lyo nyôrha ndi Nyamuzinda winyu. 3 Erhi mulungu wawe ankakenera bwenene aha burhambi bwawe na muli okwo acîguze emunda oli, orhamukolesagya nka muja. 40 Anabêra aha mwawe nka mulimya, nka cigolo, akaz’ikukolera nka mulimya kuhika oku mwaka gw’okushagaluka. 41 Enyuma z’aho anacîkubûla arhenge aha mwawe, ye haguma n’abana bâge aburha yenene, kandi anashubira omu mulala gwage, n’omu by’ababusi bâge. 42 N’ecarhuma okwo kuba, bulya bali bambali bâni nienene nabarhenzagya e Misiri barhankacîguza nka baja 43 Orhamurhegekaga n’obukali ci okaz’irhinya Nyamuzinda wawe. 44 Abaja n’abaja-kazi, ogwâsirwe okujira mpu babè bambali bawe, wakaz’ibagula omu mashanja gakuzungulusire. Muli agwola mashanja mwoki wakaz’ikula bambali na bambali kazi bawe. 45 Kandi mwanahasha okuhagula omu bana b’ebigolo biri haguma ninyu n’omu milala yabo eri hagua ninyu, balya baburhiragwa emwinyu, abòla bana bayosire balî birugu binyu. 46 Mwanabasigira abana binyu enyuma zinyu, nka kashamhala kabo, banabayorhane nka birugu byabo, bagal’iyorha ensiku zoshi baja binyu, ci kuli bene winyu bene Israheli, ntaye muli mwe wabarhegekaga n’obukali. 47 Erhi ankaba omubunga kandi erhi mwambali wawe agalire aha mwawe, na mwene winyu muguma abâge mukenyi, agal’igend’icîguza emwa olya mubunga erhi emwa olya mwambali wawe, nisi erhi emwa omuburhwa w’omulala gw’embuga, 48 oyola muntu acigwerhe obuhashe bw’okucîgombôla, bulya muguma wa muli bene wabo anahasha okumugombôla. 49 Mwishè kandi erhi mwene mwishè, anahasha okumugombôla, ciru na mwene wâbo kwônene anahasha okumugombôla. Kandi ciru yenene erhi ankalonza ebirugu anahasha okucìgombòla. 50 Boshi n’olya wamugulaga, banaganja emyaka ali kurhenga abîre muja kuhika omu mwaka mutagatifu, n’ecijiro c’obuguzi canagererwa oku myaka yage akozire, n’oku bunguke amudwirhire nka mukozi wage. 51 Erhi ankaba hacisigire myaka minji. yanaja omu busalizi kuguma n’ebi bamugulaga. 52 Erhi ankaha myaka misungunu yonene ecisigire, embere z’omwaka gw’okushagaluka, anayiganja, agal’ilyula ebyamucungula omu kuganja ngasi mwaka. 53 Anahasha okubêra aha mw’olya muntu nka mulimya akaz’imukolera omu mwaka, n’oyola nnawabo arhakag’imukolesa n’obukali munadwirhe mwabona. 54 Nka nta kuguma agombwire muli okôla kwoshi, analikwa bone abana hage omu mwaka gw’okushagaluka. 55 Bulya niene bene Israheli bagwâsirwe okushiga, bali bambali bâni, bulya niene nabakulaga omu cihugo c’e Misiri, nie Nyakasane Nyamuzinda winyu.

Okushwinja

1 Murhahîra mukacîjirira abazimu mwakaz’iharâmya, murhahîra mukayimanika enshusho nisi erhi mabuye mabinjûle, omu cihugo cinyu irhondo murhabonekanaga ibuye lirikwo enshusho mwakaz’ifukamira n’okuharâmya, bulya nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu. 2 Mugendêrere ensiku zani za Sabato, n’aka-Nyamuzinda kani mukakenge, nie Nyakasane.

Emigisho 3 Mukakaz’ikulikira amarhegeko gani n’okugalanga, mukakaz’ijira nk’oku mmuhûnyire. nanakaz’imuhà enkuba omu mango gakwanine. 4 Amashwa ganayeramwo emburho zagwo, n’emirhi eyanekwo amalehe gayo. 5 Amango g’okuhûla engano ganahika omu nsiku z’okurhalika emizabibu n’amango g’okurhalika ganahika oku mango g’okumira, mwakaz’ilya omugati gwinyu munayigurhe, munayubake n’omurhûla omu cihugo cinyu. 6 Nâhira omurhûla omu cihugo cinyu, mwâkaz’ihunga na ntaye wamufudusa, ensimba z’ebiryanyi, nazilibirhakwo omu cihugo cinyu, n’engôrho erhakacigera omu cihugo cinyu. 7 Mwakaz’iminika abashombanyi binyu munabalambike n’engôrho. 8 Barhanu muli mwe bakaz’iminika igana, n’igana lyakaz’iminika bihumbi igana, abashomhanyi binyu mwakàbalambika n’engôrho. 9 Nayerekera emunda muli, njire muburhe munayololoke, nanywana na ninyu. 10 Mwakaz’ilya emihako yinyu, na nka byamakoya, mwanakabulira ebya mira, mulye ebihyahya. 11 Natwa icumbi lyani emwinyu na nta mango nankaderha nti mwamanshologorha.12 Nakaz’igenda ekarhî kinyu, na mbè Nyamuzinda winyu, ninyu mubè lubaga lwani. 13 Nie Nyakasane, Nyamuzinda winyu wamnmkûlaga omu cihugo c’e Misiri, nti murhenge omu buja bwayo. Nammutwire ekoba zali zimushwesire, mwagenda mwanegena. Okuhehererwa 14 Ci akaba murhanyumvirhi, murhanashimbiri ago marhegeko goshi, n’erhi mwankagayaguza amarhegeko gani, 15 n’erhi omurhima gwinyu gwanka shologorhwa n’engeso zani, kurhume mubula kwashimba amarhegeko gani, mugal’ivuna endagâno yani, 16 alagi oku nammujira nani: nammuhiramwo ecôbà, mwafà n’ishushira, lyo libongereza amasu n’okuborobonja amagala. Mwakaz’irhwera kube kurhamira busha, bulya abashombanyi binyu bammulyabyo. 17 Nammuyasa obusu bwani, munakaz’ihimwa n’abashombanyi binyu n’abammushomba babà bo bakammurhegeka, mugal’ikaz’iyaka n’obwo ntaye omurhezire. 18 Erhi ankaba enyuma zaho murhacinyumvirhi, nanammuhana kali nda kalushile okwo erhi byaha binyu birhumire. 19 Nammutwamwo omumino, nanajira amalunga ginyu gammuzidohere nka cuma, n’idaho lizibuhe nka marhale. 20 Emisi yinyu yanakaz’irhamira busha, n’obudaka bwinyu burhakaciyera emburho zabo, n’emirhi y’ecihugo erhakaciyana amalehe gayo. 21 Erhi mwankacìhamba mpu mwacînyishingika, mpu murhalonza kunyumva, nanammuhimbaguliza kali nda kulusha oku ebyaha binyu binali. 22 Nanammulikira ebiryanyi byakaz’immulya abana, bimalîre ebishwekwa binyu bimmujire bantu ba mahungà, binarhume enjira zinyu zahâmba. 23 Erhi enyuma z’aho mwankaba murhacîhanwiri n’agôla mahane nammuha, n’erhi mwankanasêza okushingalala embere zani n’iganzi linene, 24 buzinda nani nanammugolonjoka, mmushurhe kali nda kalushire erhi ebyola byaha binyu birhuma. 25 Nammurhogezakwo engôrho y’okucîhôlera endagâno yani, mwacîlundika omu bishagala binyu, nangal’immurhumira ecihûsi ekarhî kinyu, mugalihwera omu maboko g’abashombanyi. 26 Go mango nammunyaga omugati mulamirakwo^x, mwabona oku bakazi ikumi bakaz’idugira omugati masiga maguma, banakola bakâgera obuzirho bwagwo, mukola mwakaz’ilya murhanaciyigurha. 27 N’akaba kandi enyuma z’okôla murhayumvirhi, ci mushub’iyushûla okugera yinyu njira 28 oburhè bwani bwanammuyâkira !ero bwenêne kulusha, nnangal’imuhana kali nda kalushire erhi ebyola byaha binyu birhumire. 29 Mwanacîlya akarhabana n’akanyere. 30 Nâshâbûla empêrero zinyu nyimânike oku ntondo, n’emalunga yinyu mwayubakiraga izuba, nayivongola, n’ebiru nda binyu mbigalike oku birunda by’abôla bazimu binyu b’obusha, n’omûka gwani gummukabekwo. 31 Engo zinyu naziyosa bwamwa, n’emperêro zinyu nazishandaza, ntakanaciyudûkirwa n’obuhumule bw’enshângi zinyu. 32 Nashereza ecihugo cinyu, kulya kwarhuma abashombanyi binyu bazânwa, amango baciyubakamwo. 33 Ninyu namushandabanya omu mashanja, ngal’immuyomolera engôrho omu nyuma zinyu; ecihugo cinyu cahàgulwa, n’engo zinyu ziyorhe nkunûnû y’irungu. 34 Aho lyoki ecihugo cankuza ensiku za Sabato zage, ecihugo casiha buzira kuhingwa, ago mango goshi mujir’ibera omu cihugo c’abashombanyi binyu. Aho ecihugo canarhang’ihumûka, cinayukirize ezizira zaco. 35 Amango goshi, ecihugo ciri omu malibuko erhi kuhumûka cinadwirhe cahumûka, n’okwola murhankakubwine omu zizira zinyu, amango mwanal’imuciyubasiremwo. 36 Amahungâ gankasigalamwo, nagahira goshi ecôbà emurhima, omu cihugo c’abashombanyi binyu: omusâgasa gw’ehyasi gwone gurhume bakûla omulindi, balindimuke nka abayâka engôrho, baje bakulumba n’obwo ntaye obashimbire. 37 Baguma bakâcìhunika oku babo nka abayaka cngôrho n’obwo ntaye obashimbire! Murhakaciderha mpu mwahaza embere z’abashombanyi binyu. 38 Mwahwera omu gandi mashanja, n’ecihugo c’abashombanyi binyu cammumirangusa. 39 Emisigala ya muli mwe, yahungumukira omu bihugo by’abashombanyi binyu erhi bubi bwayo burhuma; ciru bahungumuka erhi mabi ga b’îshe garhuma nka kulya bonene bahungumukaga. 40 Lyoki bayish’ikacîyunjuza obubi bwa b’ishe wabo n’obwabo bonene, muli okwo kungomera, ciru n’okucihindula kuli nie 41 kwo kwanarhuma nani nacìhindulirabo, n’okubahêka omu cihugo c’abashombanyi babo. Erhiankaba ogwo murhima gwabo muzibu nk’ibuye gurhahanagwa lero nagwo gwanacirhohya, nani nanashub’ikengêra endagâno yani na Yakobo. 42 Nanashub’ikengera oku nalaganyagya lzaki, n’okunalaganyagya Abrahamu, kunashub’inkengêza cirya cihugo nabalaganyagya. 43 Ecihugo barhenzibagwamwo, lero naco cabà n’ezizira za sabato waco. Bulya cakaz’ihagulwa, banayemera obuhane bw’amabî gabo, bulya bali bagayaguzize amarhegeko gani, n’omurhima gwabo gwali gushologosirwe n’amarhegeko gani. 44 Cikwône arhali hoshi aho: amango babà bakola balî omu cihugo c’abashombanyi babo, ntabakabulire lwoshi, barhananshologose mpu kuhika mbaherêrekeze, mpu kurhume nayirha eciragâne najiraga nabo, bulya nie Nyakasane, Nyamuzinda wabo. 45 Nanashub’ikengêra amalaganyo najiraga haguma na bashakulûza babo erhi bo barhumire, balya narhenzagya omu cihugo c’e Misiri, erhi n’amashanja gadwirhe gabona nti mbe nie Nyakasane wabo. 46 Yo mihigo eyo, go marhegeko ago, lwo lushika olwo Nyamuzinda ajiraga ekarhi kage na bene Israheli oku ntondo ya Sinayi, arhuma Musa mpu aj’ibabwirago.

Ecitwiro

A. Okushiga omuntu

1 Nyakasane ashambâza Musa amubwira, erhi: 2 Ogend’idôsa Bene Israheli obabwire oku: Erhi hankaba owalonza okuyukiriza eciragâne cage emwa Nyamuzinda omukushiga ebyankafa omuntu, alagi oku agwâsirwe okujira: 3 Ecitwiro c’omulume w’emyaka makumi abirhi kuhika oku gali ndarhu, ali wa kugererwa oku sikeli makumi arhanu, co citwiro c’esikeli (ntûlo) y’akaNyamuzinda. 4 Akaba ali mukazi. anagererwa oku sikeli makumi asharhu. 5 Akaba murhabana: kurhenga oku myaka isharhu kuhika oku myaka makumi abirhi anagererwa oku sikeli makumi abirhi, omunyere anagererwa oku sikeli ikumi. 6 Kurhenga mwezi muguma kuhika myaka irhanu, engombôlo y’omwanarhabana, olugero lwanaba lwasikeli irhanu, n’okugombôla omwananyere, olugero sikeli isharhu. 7 Kurhenga myaka makumi gali ndarhu kuja enyanya, olugero lwawe lube lwa sikeli ikumi n’irhanu oku mulume na sikeli ikumi okumukazi. 8 Erhi olya wahânaga eciragâne ankabamukenyi, olya orhankahika oku Iugero lw’okugombôla, kukwanine alerhere omudâhwa olya muntu ashigaga ye wahûna olugero. Omudâhwa analujira kushimbana n’ebi olya wajiraga eciragâne ankabona.

B. Okulagâna ecîntu

9 Erhi nyakuhiga ankalagâna cintu cilebe mwa birya barherekêra Nyakasane, ngasi cîntu bankanarhûla Nyakasane cinahinduke cintu cîmana. 10 Barhankacihasha okucihingûla, barhankahingana ecibi oku cinja erhi ecinja oku cibi. Erhi bankahinganula ecintu oku cindi, byombi byombi erhi bikola bîmana. 11 Erhi ankaba cintu ciguma ca mwa birya bizira, birhankarherekêrwa Nyakasane, eco cintu banacimoleka omudâhwa. 12 Naye omudâhwa anahâna olugero lwaco, kushimbana n’oku ciri cinja erhi cibi, kandi banakulikira olwo Iugero luhânyirwe n’omudâhwa. 13 Ci erhi bankalonza okucigombôla, banayushûla ecigabi ca karhanu oku lugero cikwanine. C. Okulagâna enyumpa 14 Erhi hankajira owalagâna enyumpa nterekêro emwa Nyakasane, omudâhwa anagend’ilola erhi eri nyinja nisi erhi mbi, kandi banashimba olugero lw’ecicîro omudâhwa asimire. 15 Ci erhi olya wahânaga enyumpa yage ciragâne ankalonza okuyigombôla, anayushûla ecigabi ca karhanu oku Iugero omudâhwa ahûnaga, lyoki yankayorha yage. D. Okulagâna ishwa 16 Erhi hankajira owarherekêra Nyakasane ecihimbi c’ishwa lyage yene, wanarhôla olugero lwawe omu kulola mburho nyinganaci wankarhwera muli lirya ishwa: sikeli makumi arhanu z’amarhale kuli nyamaha muguma w’emburho y’engano. 17 Erhi ankaba muli omu mwaka gw’okushagaluka, mwo ahânyire ishwa lyage nterekêro, anakulikira olugero lwawe. 18 Ci kwônene erhi yankaba eri enyuma ly’omwaka gw’okushagaluka, lyo arherekire ishwa lyage, omudâhwa anatwa engulo omu kuganja emyaka ecisigire, kuhika oku gundimwaka gw’okucîshinga, na ntyo cirya citwiro canashubwakwo. 19 Erhi olya warherekèâraga ishwa lyage ankalonza okuligombôla, anayushula ecigabi ca karhanu oku citwiro, na ntyo ishwa lyanayorha lyage. 20 Erhi ankaba arhagômbwiri ishwa lyage, abul’iliguliza owundi muntu, eryo ishwa lirhankacigombôlwa. 21 N’amango lyaba lirhacishwesirwi na cici, oku mwaka gw’okushagaluka, eryo ishwa lyanayorha lirherekêre emwa Nyakasane, likola ishwa lyahânagwa ciragâne, lyanabà lya mudâhwa. 22 Erhi hankajira owarherekera Nyakasane ishwa ahâbagwa cikinja, ci lirhali lyage lwoshi, 23 omudâhwa anagend’ilola eryo ishwa, analijirire ecitwiro kushimbana n’amango gasigire kuhika omumwaka gw’okushagaluka. Oyo muntu anajuha olwo lusiku lwo na nnênè engulo batwa nka kantu karherekirwe Nyakasane 24 Omu mwaka gw’okushagaluka eryo ishwa lyanashub’iba ly’olya waliguzagya, ye olya wanali nnalyo lwoshi. 25 Ecicîro cawe coshi wakaz’icigerera oku sikeli y’aka-Nyamuzinda: ebà sikeli yankagererwa oku makumi abirhi. Okugombôla emburhwa-lubere 26 Ci ntaye wankajira eciragâne c’ecintu mburhwa-lubere lw’omu bishwekwa byâge , bulya ebyo nka mburhwa-lubere, bikola biyosire biri birherekêre Nyamuzinda, ebè nkafu, cibè cibuzi byoshi biyosire biri bya Nyakasane. 27 Erhi cankaba cintu cizira, banacigombôla oku ngulo obatwirire, n’okuyushula kwo ecigabi ca karhanu, n’erhi cankaba cirhagombwirwi, banaciguze oku ngulo wacitwiraga. Okugombôla akantu erhi muntu warhûzirwe Nyamuzinda lwoshi 28 Ntaco omu bintu omuntu arhûzire Nyamuzinda lwoshi n’endahiro, abè muntu, cibè cintu, erhi ishwa by’omu buhiri bwage ankahash’iderha mpu aguza erhi kugombôla, bulya ngasi kantu omuntu acìlahiriza oku akarhuzire Nyamuzinda n’endahiro bwenene, kakola ka Nyakasane. 29 Nta muntu warherekîrwe Nyakasane wankacigombôlwa: Banamuyirhe erhi kwo. Entûlo 30 Ngasi entûlo erhenga oku mburho y’okurhwera ekuzimu, ebê y’oku malehe g’emirhi yoshi eri ya Nyakasane, buli buhirhi bwarherekîrwe Nyamuzinda. 31 Erhi hankajira owalonza okugombùola kantu kalebe k’oku ntûlo yage, anayushulekwo ecigabi ca karhanu. 32 Oku biyerekire entûlo z’ebishwêkwa binene erhi binyinyi, ngasi hyoshi hihugwa n’akarhi k’omungere, ecigabi ca kali ikumi cakaz’irherekêrwa Nyamuzinda. 33 Barhalondôlaga mpu eci cintu co cinja, nisi erhi co cibi, barhanahîraga bacîshomya mpu bahinganula, n’erhi bakahinganula, byombi na byombi ebyahinganulagwa bikola bintu bîmâna, birhankanahash’igombôlwa. 34 Gwo marhegeko Nyakasane ahâga Musa oku ntondo ya Sinayi Bene Israheli barhumire.

^a1.4 Omu Bayahudi, erhi hankabire hali owarhûla Nyakane enterekêro, kwàlikwânine oyo muntu warhûla enterekêro, alambûlire okuboko kwâge oku irhwe ly’eyo mbâgwa y’okusingônolwa. Okwo kwoshi kwàli kuyerekana oku yene yenêne ocihanyire emwa Nnâmahanga.

^b1.5 Bene lsraheli ba mîra bwenêne bakàg’imanya oku obuzîne bwa ngasi cintu omu muko gwâco bubà. Kwo kwarhumaga erhi bankashizire omuko oku luhêro erhi okugushahiza oku luhêro, kwàli kuyêrekana oku bamasholôlera Nyamuzinda obuzîne bwa cirya cintu cabâgaagwa. Obwo buzine bw’ecintu bwahanyirwe ahâli h’okurherekêra obuzîne bw’abantu (Lola Lev 17).

^c2.4 Omu Bayahudi, erhi hankabire hali owarhûla Nyakane enterekêro, kwàlikwânine oyo muntu warhûla enterekêro, alambûlire okuboko kwâge oku irhwe ly’eyo mbâgwa y’okusingônolwa. Okwo kwoshi kwàli kuyerekana oku yene yenêne ocihanyire emwa Nnâmahanga.

^d3.17 Amashushi n’omwamba biri bigabi byakâg’ibikirwa Nyakasane!. Bakâg’ibona nka byo bibâmwo obuzîne bwenêne kulusha. Kurhakwânini omuntu alye ecigabi cal’irheganyizibwe Nyamuzinda (Lola 1. 5: 17, 11), nka kula omwana okengine arhakahuma omu cirhiri c’ishe na yene arhamurhumiri, eno Bushi. Hano Nyakasane azâbûla ngasi maganya gaba oku bantu ly’oki bayishilya amashushi (Iz 25, 6-12) bulya ago mango abacungusire bakola bana bahumira cirhiri ciguma n’ishe. Nkaba co carhumaga Mk 7, 19 aderha oku mwami Yezu ayerekana oku ngasi biryo biri bicêse, a Petro abwirwa oku analyaga ngasi biryo n’okuja omu nyumpa y’orhali muyahudi, bulya ngasi ishanja licêsibwe na Mûka Mutagatifu (Ebj cigabi ca 10 n’eca 11); Paolo naye adesire oku obwiyungule bwahwire (Gl 3, 27-29).

^e4.3 : Oyo mudâhwa washîzirwe amavurha matagatifu, anayimangîre oluhaga lwa bene wâbo n’okuciheba embere za Nnâmahanga ahâli ha bene wabo boshi. Co cirhumire agwâsirwe abe buzira izâbyo. arhaluke abandi boshi, na ntyo, agwâsirwe okulama buzira câha (Lola muli Hb 5. 1). Okuheba amaboko oku irhwe ly’embâgwa babâgira embere za Nyakasane, kurhali kulonza mpu ecâha c’omuntu bacibarhuze eyo mbâgwa. Nka kwo byali, kurhankacihashikine okulya cenyama y’ecintu cahambûliragwakwo ecâha (Rhulole 6, 18-19). Na kandi kurhankacihashikîne eco cintu bacihane nterekêro emwa Nyamuzinda acibaga mabî ga bantu balonzagya okucinywêsa. Okwo kuheba amaboko oku irhwe ly’embâgwa, ciri cijiro c’irhegeko ly’oburherekêre bw’ensingônolà (1,4). Ciri cijiro ca kushushanya embâgwa n’owayirherekêra. Owarherekêra ashushane n’enterekêro. Owarherekêra acihâne yene nterekêro emwa Nnâmahanga.

^f6.2 : Amango g’Endagâno ya Mîra, okubakag’ikarherekêra ngasi lusiku kurhashushanaga. Lola muli Eze 46, 13-15 (nterekêro y’okusingônola, sêzi); 2 Bam 16, 15, yo n’eyo nterekêro y’e sêzì; banayushûlakwo ntûlo nguma (nterekèro ya nshâno) bijingo: Lub 29, 38-42; Mib 28, 2-8.

^g6.11 : Lola muli Lub 27, 37.

^h7.20 : Omuntu okukagwa omu lubaga lwâbo, ci bwenêne oku muntu wabâga omu irungu nka Bayahudi, kwo kwanali nka kula bankanatwira omuntu olubanja mpu afè. Bulya nta murhûla ankabona yene yene omw’irungu, lola 7, 24.

ⁱ8.8 : Urim: bulangashane; na Tummim: bwimâna: Biri birugu, rhuhuye rhubirhi rhuli omu nshoho omudâhwa akag’iyambalira oku cifuba amango aja embere za Nyakasane; amango g’obulêbi bw’okulonza okuyumvirhiza obulonza bwa Nyakasane (Rhulole muli 1Sam 14,41; Mig 16,33).

^j10.1 : Muliro gurhamanyikini, bulya gurharhengereraga aha luhêrero.

^k10.6 : Abayahudi bakag’ishamhûla emviri zâbo, zishalame oku irhwe hali n’amango bakag’izikungûla, babere n’emyambalo yâbo. Nyamuzinda ahanzize Aroni mpu arhayôrhaga nk’oli omu mishîbo bana bâge barhumire, bulya nyamuzinda wabahaniraga obugamba bwabo.

^l12.4 : Okushukûlwa: kucêsibwa n’obugashanize, kubukwa, kuzirûlwa. Kushukûla ebyâha: kurhenza omuntu kw’izînga ly’ebyâha, kucêsa.

^m12.8 12,8: Lola muli Lk 2.24, kwo Yuzufu na Mariya bajizire ntyo.

ⁿ13.2 : Mw’ago mango Abayahudi barhankamanyire olushomyo buli bulwala buci nka lurhayahukiraga banji mulibwo. Co carhumaga amarhegeko g’okulurhanga gàli makali bulya nta bufumu bàli bagwerhe bw’okubuka olushomyo. Kwàli kwânîne olwâzire olushomyo ayegûlwe oku bandi; nka kula banayegûla olwazire covid-19; kuli kucifungira n’okufungira abarhacilwâla.

^o13.46 : Rhulole muli Ayu 2,7-8. Omushomyo al’igwâsirwe okulama nk’oli omu mishîbo; lyo ngasi yeshi wankamubona aciyegûla, alek’iyegêra oyo muntu mugalugalu. Okwo kumanyisize oku omuntu muyegûle ekarhi k’olubaga lw’abagumaguma bacizîne.

^p16.2 : Omudâhwa ali yemêrirwe okuja ahantu himâna liguma lyone omu mwâka. Rhulole muli Hb 9,7: Burh 50,5.

^q16.8 : Azazeli, liri izîno ly’omuzimu w’omu irungu. Rhurhamanyaga mpu nkaba eco cihebe badesire ciri ca kurherekêrwa oyo muzimu omu irungu; eco cihebe bacibarhuzize ebyâha byoshi, ntyo eco cihebe carhuma ebyo byoshi babikwebakwo oyo muzimu.

^r17.7 : Kanji kanji onalug’ibona omu bitabu by’Endagâno ya Mîra eco câha c’okubula obuyemeêre kuli Nyamuzinda, n’okushimba agandi madini g’abapagani, eco câha cinaderhwe câha ca kuhemuka. Kwo binali, bwenêne muli ago madini g’ecipagani, bakag’ijiriramwo bijiro higuma biguma bigalugalu, bwenêne amango g’obugashânize. Bakag’igashaniza ba-nyamuzinda bâbo nka kula bagashâniza Nyakasane (Rhulole muli Lub 34,15-16). Muko: Lola Lev 1,5. Molki, liri izîno lya muzimu. Ali nyamuzinda wâbo w’obunywesi. Bakag’imuharâmya mw’ebyo bihugo. Nabo obwo bugashânize bwàli bugalugalu bwenêne. Lola 2 Bam 16, 3-21, 6; Eze 16.20; Lev 18,21 … Kwa nkanaba erhi abantu bakag’imalirira abana bâbo mw’ogwo muliro gw’okuharâmya Moleki, bakàmanya mpu nkaba abazimu b’abana bâbo bakaz’ibarhabâla oku matabâro. Lola kurhi Nyamuzinda ahanzize: Lev 20, 2-5; Murh 22 mwohe, Nyamuzinda alahira okuhâna Izaki, aba ye ha Abrahamu engandabuzi arherekêra.

^s19.2 : Nyamuzinda ali mwimâna, alonzize n’lsraheli naye abè mwimâna. Lola muli Lev 20,7; 21,8.; omu Lk 6 badesire mpu rhube ba lukogo aka Larha w’Empingu….

^t19.27 Eyi milongo 26-31 muli binji bihanzîbwe, murhahîraga… Ebyo byoshi babihanzize bulya byakag’ishushana n’ebi bajira omu bugashânize bw’eci pagani. Lola Yer 9,25; 25,23; 49,32.

^u20.26 : Omulongo gwa 26, gwo gushwînjire ecigabi ca 19-20. Rhulole muli Lev 19,2. Abatagatifu erhi bantu bimâna bo bantu bacishozirwe na Nnâmahanga. Bagwâsirwe okuyaka ngasi mabî g’ecâha. Lola Gl 5,14.

^v21.1 : Omudâhwa mukulu al’ihanzibwce okuyambala emyambalo y’mishibo, erhi okuj’emunda baj’ibisha owafire erhi okuja aha bali omu mishibo. Omudâhwa mukulu ali berûlirwe Nyamuzinda.

^w21.20 Olikwo obulema arhaja aha luhêrero.

^x26.26 : Abayahudi bakag’irhunga emigati bakag’iyoca. Na buzinda bwâho banayibîka muhako; bakag’iyimanika oku karhi kaguma kakag’ibîkwa oku karhala k’emigati kw’omu mwâbo. Nyamuzinda aderha, erhi: «Navuna akarhungo kinyu k’emigati kwo kuderha nammuyirha buligo». Lola Eze 4,16; 14,13; Lul 105,16; 2 Bam 6,28; Yer 19,9; End 4,10.

NUM- Bible en mashi du Congo

EMIBALE : Bamidbar (במדבר, « Dans le désert » / Nombres)

I. Omubalè gw’abantu b’amatabâro

1 Nyakasane ashambâla na Musa omw’irûngu lya Sinayi, omw’Ihêma ly’embuganano, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa kabirhi, omu mwakagwa kabirhi kurhenga barhenzire e Mîsiri. Anacimubwîra, erhi: 2 «Ojire omubalè^a gwa bene Israheli boshi, omu kukulikira cmilala yâbo nk’oku bashakulûza babo banagenda; oje waganja ngasi mulume, 3 kurhenga oku ogwerhe myâka makumi abirhi ali muburhe, kuheka enyanya, balya balume boshi bankajâga oku matabâro omu bene Israheli; obaganje omu kukulikira emirhwe yâbo we na Aroni, 4 Warhabûlwa na mushamuka muguma w’omu ngasi mulala, Olya onali mukulu na cisiki ca bashakulûza wabo.

Abarhabâzi ba Musa omu kuganja

5 Alaga amazîno g’abakurhabâla: kuli bene Rubeni, ali Elisuri mwene Sedeuri, 6 Kuli bene Simoni, ali Shelumieli, mwene Surishadayi, 7 Kuli bene Yuda, ali Nashoni, mwene Aminadabu, 8 Kuli bene lsakari, ali Natanaeli, mwene Suari, 9 Kuli bene Zabuloni, ali Eliabu, mwene Heloni. 10 Kuli bene Yozefu: kuli Efrayimu, ali Elishama, mwene Amihudi; kuli Menashè, ali Gamalieli, mwene Pedasuri. 11 Kuli bene Benyamini, ali Abidani, mwene Gedeoni. 12 Kuli bene Dani, ali Ahiyezeri, mwene Amishadayi. 13 Kuli bene Aseri, ali Pagieli, mwene Okrani. 14 Kuli bene Gadi, ali Eliasafu mwene Dueli. 15 Kuli bene Nefutali, ali Ahira, mwene Enani. 16 Bo bacîshozirwe omu ndêko abola, balî barhambo b’emilala ya b’îshe wabo; bali barhambo b’ebihumbi omu bene Israheli. 17 Musa na Aroni erhi baba bamarhôla abola balume, bamanyisibagwa ngasi muguma oku izîno lyagc, 18 banacilâlika endêko yoshi omu mbuganano, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa kabirhi, banaciyandikwa ngasi baguma omu kushimba emilala yâbo, omu kushimba enyumpa za bashakulûza wabo, ajabaganja amazîno, lyo n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga myâka makumi abirhi, kuheka enyanya. 19 Nk’oku Nyakasane amurhegekega, Musa ajira omubalè gwâbo ntyo, oku ntôndo ya Sinayi.

Omubalè murhanzi gwa Bene Israheli

20 Bene Rubeni, kulya banalondana, n’oku emilala yâbo enakulikirine, omu kushimba enyumpa za bashakulùza wabo, kandi omu kuganja ngasi irhwe na ngasi izîno omu balume ba myâka makumi abirhi kuheka enyanya, na ngasi boshi bankahekaga emirasano. 21 Abaganjirwe omu bûko bwa Rubeni, bayimanga bantu bihumbi makumi ani na ndarhu na magana arhanu.

22 Bene Simoni kulya banalondana, na kulya emilala yâbo enakulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza wabo; abaganjîrwe amazîno na ngasi irhwe, omu balume banalikola bagwerhe myâka makumi abirhi na kuheka e nyanya, ngasi boshi bankanahêkaga emirasano. 23 Abaganjirwe omu bûko bwa Simoni, bayimanga bantu bihumbi makumi arhanu na mwenda na magana asharhu.

24 Bene Gadi, kulya banalondana na kulya emilala yâbo enakulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, abaganjirwe amazîno na ngasi irhwe, omu balume banalikola bagwerhe myâka makumi abirhi na kuhêka enyanya ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 25 Abaganjirweomu bûko bwa Gadi, bayimanga bantu bihumbi makumi ani na birhanu na magana gali ndarhu na makumi arhanu.

26 Bene Yuda, kulya banalondana na kulya emilala yâbo enakulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulùza babo, abaganjirwe amazîno na ngasi irhwe, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankanahekaga emirasano. 27 Abaganjirwe omu bûko bwa Yuda bahika omu bantu bihumbi makumi gali nda na bini na magana gali ndarhu.

28 Bene Isakari. oku balondana n’oku emilala yâbo enakulikirana, omu ku shimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankahêkaga emirasano. 29 Abaganjirwe omu bûko bwa Isakari bahika omu bantu bihumbi makumi arhanu na hini na magana ani.

30 Bene Zabuloni, oku balondana n’oku emilala yâbo ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 31 Abaganjirwe omu bûko bwa Zabuloni, bahika omu bantu bihumbi makumi arhanu na nda na magana ani.

32 Bene Yozefu, Bene Efrayimu, oku balondana n’oku emilala yâbo ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuja enyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 33 Abaganjirwe omu bûko bwa Efrayimu, bahika omu bantu bihumbi makumi ani na magana arhanu. 34 Bene Menashè, oku balondana n’oku emilala yâbo ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 35 Abaganjirwe omu bûko bwa Menashè, bahika omu hantu bihumhi makumi asharhu na bibirhi na magana abirhi.

36 Bene Benyamini oku balondana n’oku emilala yâbo ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi rnuguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyany, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 37 Ahaganjirwe omu bûko hwa Benyamini, bahika omu bantu bihumbi makumi asharhu na birhanu na magana ani.

38 Bene Dani, oku balondana n’oku emilala yaho ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi ahirhi kuhêka cnyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 39 Abaganjirwe omu bûko bwa Dani, bahika omu bantu bihumbi makumi gali ndarhu na bibirhi na magana nda.

40 Bene Aseri, oku balondana n’oku emilala yaho ekulikirana. omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 41 Abaganjirwe omu bûko bwa Aseri. bahika omu bantu hihumbi makurni ani na ciguma na magana arhanu.

42 Bene Nefutali, oku balondana n’oku emilala yâbo ekulikirana, omu kushimba enyumpa za bashakulûza babo, omu kuganja amazîno n’irhwe lya ngasi muguma, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume bankanahêkaga emirasano. 43 Abaganjirwe omu bûko bwa Nefutali, bahika omu bantu bihumbi makumi arhanu na bisharhu na magana ani.

44 Bo baganjirwe abôla, bo Musa n’Aroni baganjaga abôla, boshi na balya ikumi na babirhi ba bene Israheli: muntu muguma muguma oku emilala yâbo enali. 45 Bene Israheli bàganjirwe boshi, omu kukulikira emilala ya bashakulûza babo na kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, ngasi balume ba bene Israheli bankanahekaga emirasano. 46 Abaganji rwe boshi, omubalè gwâbo gwahika omu bantu bihumbi magana gali ndarhu na bisharhu na magana arhanu na makumi arhanu. 47 Bene Levi, oku milala yâbo ekulikirana, abòla barhaganjiragwa haguma n’abâbo^b.

Irhegeko lya Bene Levi

48 Nyakasane anacishambâla na Musa amubwîra, erhi: 49 «Orhajiraga omubalè gwa bene Levi, orhanabaganjiraga haguma n’abandi bene Israheli. 50 Ohe bene Levi ecikono c’okukazilanga omucimba gw’amalagânyo, ebirugu byagwo na ngasi bindi binabamwo byoshi. Bo bakazihêka ogwola Mucimha n’ebirugu byamwo byoshi; bo bakazikola muligwo, banakazihanda eburhambi bw’ogwola Mucimba. 51 Amango omucimba gukola gwagenda, bene Levi bo bakazigugwikûla, n’amango gwamahanda, kandi bene Levi bo bakazigugwika, na owundi muntu orhali mwene Levi erhi ankaderha mpu agulirâna, anafe. 52 Bene Israheli bakazihanda ngasi baguma omu cihando câbo, hofi n’ibendêra lyâbo, na nk’oku emirhwe yâbo y’abalwi enali. 53 Ci bene Levi bakazihànda hofi n’omucîmba gw’Amalagânyo, lyo oburhe bulekija oku lubaga lwa bene Israheli, bene Levi bo bakazilanga omucimbagw’Amalaganyo. 54 Bene Israheli banacijira nk’oku Nyakasane âli arhegesire Musa koshi. Bajira ntyo.

Oku emilala yakulikirana oku cihando

1 Nyakasane anacishambâla na Musa na Aroni, ababwîra, erhi: 2 «Bene Israheli ngasi baguma oku cihando banakazija ah’ibenùera lyâbo liri, ngasi mulalagwanakaziba n’ecimanyiso cagwo n’aba gulya mulalabanacikulikira. Omu kuhanda bakazilola ngasi baguma ebw’ihêma ly’embuganano,bakaziliyûbaka eburhambi, balizongoloke.

3 Bene Yuda bahanda ebuzûka-zûba boshi n’engabo yâbo y’abalwi. Omu rhambo wa bene Yuda ye Nashoni, mwene Aminadabu. 4 Engabo y’abalwi bâge omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bihumhi makumi gali nda na bini na magana gali ndarhu. 5 Omulala gwa Isakari gumukulikire, omurhambo wa bene Isakariye Natanaeli mwene Suari. 6 Engabo y’abalwi bâge omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bihumbi makumi arhanu nabini na magana ani. 7 Bakuhire bene Zabuloni. Omurhambo wa bene Zabuloni ye Eliyabu mwene Heloni. 8 Engabo y’abalwi bâge omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bihumbi makumi arhanu na nda na bantu magana gali nda. 9 Boshi abali oku cihando ca Yuda, omuhalè gwâbo bihumbi igana na makumi gali munani na ndarhu na bantu magana ani. Abola bakazigenda embere.

10 Bene Rubeni banahanda emukondwè, n’engabo yâbo y’abalwi; Omurhambo wa bene Rubeni ye Elisuri mwene Sedeuri. 11 Engabo y’abalwi bâge omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bibumbi makumi ani na ndarhu na bantu magana arhanu. 12 Bene Simoni bahànda eburhambi bwâge. Omurhambo wa bene Simoni ye Shelumiyeli, mwene Surishadayi. 13 Engabo y’abalwi bâge, omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bibumbi makumi arhanu na mwe nda na bantu magana asharbu. 14 Bene Gadi bakulikire. Omurhambo wa bene Gadi ye Eliasafi mwene Reweli. 15 Engabo y’abalwi bâge omu kulola balya bajiriragwa omubalè, bali bihumbi makumi ani na birhanu na bantu magana gali ndarbu na makumi arbanu. 16 Boshi abali oku cibando ca Rubeni, omubalè gwâbo: bihumbi igana na makumi arhanu na ciguma na bantu magana ani namakumi arbanu. Abola bakazigenda bwa kabirhi. 17 Kandi ihêma ly’e mbuganano lyanakulikira, na bene Levi banaja ekarhl k’ebindi bibando. 0kwola bahanda kwo banakazikulikirana bakola bagenda, ngasi baguma oku mulongo gwâbo n’ibendera lyâbo.

18 Ebuzika-zûba eje ibendera ly’Efrayimu n’engabo yâge. Omurhambo wa bo ye Elishama mwene Amiyudi. 19 Omurhwe gwâge nk’oku omubalè gwâbo gunali: bantu bihumbi makumi ani na magana arhanu. 20 Omulala gwa Menashè gubaje eburhambi. Omurhambo wabo ye Gamalieli mwene Pedasuri. 21 Omu rhwe gwâge nk’oku omubalè gwâbo gunali: bantu bihumbi makumi asharhu na bihirhi na magana abirhi. 22 Bene Benyamini bakuhebe. Omurhambo wa bene Benyamini ye Abidani mugala wa Gedeoni. 23 Omurhwe gwâge nk’oku omuba lè gwâbo gunali: bantu bihumbi makumi asharhu na birhanu na magana ani. 24 Boshi abali oku cibando ca Efrayimu, omubalè gwâbo bihumbi igana na munani na bantu igana, nk’oku emirhwe yâbo enali. Abola bakazigenda ba ka sharhu.

25 Emwenè eje ibcndera lya Dani n’cngabo yagc. Omurhambo wabo ye Ahiyezeri mugala wa Amishadayi. 26 N’omurhwe gwâge nk’oku omubalè gunali: bantu hihumbi makumi gali ndarhu na bibirhi na magana gali nda. 27 Omulala gw’Aseri gumuje eburhambi. omurhambo wa bene Aseri ye Pagieli, mwene Okrani. 28 Omurhwe gwâge nk’oku omubalè gunali: hantu bihumbi makumi ani na ciguma na magana arbanu. 29 Kandi bene Ncfutali bakulikire. Omurhambo wa hene Nefutali ye Ahira mwene Enani. 30 Omurhwe gwâge nk’oku omubalè gwâbo gunali: bantu bihumbi makumi arhanu na bisharhu na magana ani. 31 Boshi abaganjirwe omu cibando ca Dani, omubalè gwâbo bali bihumbi igana na makumi arhanu na nda na magana gali ndarhu. Bakazigenda ba buzinda, banakulikire ibendera lyâbo.

32 Gwo mubalè gwa bene Israheli ogwola, omu kukulikira emilala ya ba shakulûza babo. Omubalè gw’abaganjirwe boshi nk’oku emirhwe yâbo cnali, bali bantu bihumbi magana gali ndarhu na bisharhu na magana arhanu na makumi arhanu. 33 Bene Levi barhaganjiragwa muli eyola mirhwe ya bene Israheli, nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa.

34 Bene Israheli banacijira nk’oku Nyakasane anali arhegesire Musa koshi. Kwo bakazagihanda ntyo ngasi baguma n’ibendera lyâbo, kwo banakazagige nda ntyôla, ngasi baguma omu mulala gwâbo omu kukulikira emilala ya ba shakulûza bâbo.

Omubalè gwa Bene Levi n’omukolo gwâbo

A. Abadâhwa

1 Alaga obûko bw’Aroni n’obwa Musa amango Nyakasane ashambâzagya Musa oku ntôndo ya Sinayi. 2 Alaga amazîno ga bene Aroni: Nadabu lwo lubere lwâge, Abihu, Eleazari na Itamara. 3 Go mazîno ga bene Aroni agôla, bo babumbagwa amaboko mavurha lyo bahâbwa ecikono c’obudâhwa. 4 Nadabu n’Abihu bo bafiraga embere za Nyakasane, amango bacishomagya mpu barherekêra Nyakasane enshangi erhakwânîni oku ntôndo ya Sinayi; barhâli baciburha bana. Eleazari na Itamara bahâbwa obudâhwa embere z’Aroni, îshe wabo.

B. Bene Levi n’omukolo gwâbo

5 Nyakasane ashambâza Musa, amubwîra, erhi: 6 “Yegeza bene Levi ahâla, obahire embere z’omudâhwa Aroni, bakazimukolera. 7 Bo bakazijira emikolo Aroni n’olubaga bagwâsirwe okujira ah’ihêma ly’embuganano na ntyo banakazijira emikolo y’omu Mucîmba. 8 Bakazikômbêra ebirugu byoshi by’omu ihêrna ly’embuganano na ngasi hindi hyoshi bene Israheli bagwâsirwe okujira omu Mucîmba. 9 Abaleviti obahè Aroni n’abagala. Babe bâge loshi omu bene Israheli boshi. 10 Wayimika Aroni n’abagala omu mikolo y’obudâhwa; owundi w’embuga wankacishomya mpu ayegera ahantu hîmâna anahâbwe obubane bw’okufa.

C. Okucîshogwa kwabo

11 Nyakasane anacishambâla bona Musa, amubwîra, erhi: 12 Lola oku bene Levi mbayansire omu karhî ka bene Israheli, ahâli h’abana b’enfula, balya bana b’olubere ba bene Israheli; abôla Baleviti babà ntyo bâni. 13 Bulya ngasi wa lubere yeshi erhi anali wâni: lulya lusiku nahungumulagamwo ngasi wa bûko lubere omu Mîsiri go mango nacîhaga ngasi wa bûko lubere omu Israheli: abe wa muntu, abe wa cintu, byoshi bikola bibà byâni. Nie Nyakasane.

D. Omubalè

14 Nyakasane ashambâla na Musa omu irûngu ly’entôndo ya Sinayi amu bwîra, erhi: 15 «Ojire omubalè gwa bene Levi nk’oku emilala ya bashakulûza babo enagenzire na nk’oku emilala yâbo bone enali. Ojire omubalè gwa ngasi wa bûko mulume yeshi kurhenga oku mwana wa mwêzi muguma kuhêka enyanya. 16 Musa ajira omubalè gwâbo oku irhegeko lya Nyakasane, nk’oku anamurhegekaga. 17 Alaga bene Levi nk’oku amazîno gâbo ganali: Gershoni, Kehati na Merari. 18 Alaga amazîno ga bene Gershoni nk’oku emilala yâbo enali: Libni na Shimeyi. 19 Bene Kehati nk’oku emilala yâbo enali: Amrami, Yisari, Hebroni na Uzieli. 20 Bene Merari, nk’oku emilala yâbo enali: Mahali na Mushi. Bwo bûko bwa Levi obwôla nk’oku emilala ya bashakulûza babo enagenzire.

21 Gershoni ye shakulu w’omulala gwa Libni Shimeyi. Baderha mpu milala ya Banya-Gershoni. 22 Omubalè gwâbo omu kuganja abalume boshi kurhenga owamwêzi muguma kuhêka enyanya, bahika omu bantu bihumbi nda na magana arhanu. 23 Emilala y’Abanya-Gershoni yakazagihanda enyuma ly’Omucîmba olunda lw’ebuzika-zûba. 24 Omurhambo w’omulala gw’Abanya-Gershoni ye wali Eliyasafu, mwene Layeli. 25 Oku biyêrekîre ihêma ly’embuganano, bene Gershoni bâli bagwerhe omukolo gw’Omucîmba n’ogw’ihêma, ogw’enshoho yalyo, akacikirizo kâli ahamuhango gw’ihêma ly’embugânano. 26 Bâlibagwerhe omukolo gw’oku birhebo by’omubululi, oku mushangi gw’aha muhango gw’obululi, oku burhambi bw’Omucîmba koshi n’oku luhêrero n’oku migozi yalo yoshi.

27 Bene Kehati bâli: omulala gw’Abanyamrami, omulala gw’Abayesehari, omulala gw’Ahahebroni n’omulala gw’Abaaziyeli. Yo milala ya bene Kehati eyola. 28 Omu kuganja abalume boshi kurhenga owa mwêzi muguma kuja e nyanya, bahika omu bantu bihumbi munani na magana gali ndarhu; omukolo gwâbo kulanga Ahatagatifu. 29 Emilala ya bene Kehati yakazagihanda olunda lw’emukondwè gw’Omucîmba. 30 Omurhambo w’emilala ya bene Kehati ye wali Elisafani, mwene Uzieli. 31 Bo bâlibagwâsirwe okukazikola oku Mucîmba gw’amalagânyo, oku luhêrero lw’enterekêro, okw’itara n’oku zindi mpêrero zoshi, oku rhundi rhulugu rhw’ahatagatifu rhulya rhunakolamwo rhwoshi, omwenda na ngasi binaguyerekera byoshi. 32 Omurhamho w’abarhambo b’abaleviti ye wali Eleazari mwene omudâhwa Aroni, ye wakazagiyimangira abàli bagwerhe emikolo y’Ahîmâma.

33 Bene Merari bâli: emilala y’abanya-Mahali, n’emilala bene Mushi: yo milala ya bene Merari eyola. 34 Omubalè gwâbo kurhenga oku mwana-rhabana wa mwêzi muguma kuheka enyanya bali bihumbi ndarhu na magana abirhi. 35 Omurhambo w’emilala ya bene Merari ye wali Surieli, mwene Abihayili. Bakazagihanda olunda lw’emwenè y’Omucimba. 36 Abanyamerari bo bakazikola oku lukanga lw’Endâro, emirhamba n’emitungo yayo, kuguma n’emifûniko y’amarhwerhwe na ngasi rhulugu rhwa kuli eyôla ndâro, 37 emitungo y’omu marhambi goshi goshi g’obululi, amarhwerhwe gayo n’emigozi yago. 38 Aha mbere z’Endâro, olunda lw’ebuzûka-zûba, embere z’ihêma ly’e mbuganâno, yo Musa n’Aroni n’abagala hahandaga; bali bagwerhe omukolo gw’okulanga ahîmâna, oku mikolo yanalieyêrekîre bene Israheli. Owundi w’embuga wankadesire mpu ayegere ahôla aliagwâsirwe ahâbwe obuhane bw’okufa. 39 Bene Levi baganjagwa na Musa haguma n’Aroni oku irhegeko lya Nyakasane, omu kukulikira emilala yâbo, n’omu kuganja abalume kurhenga oku mwanarhabana wa mwêzi muguma kuheka enyanya, bali bihumbi makumi abi rhi na bibirhi.

E. Bene Levi n’okugombôlwa kw’ebiburhwa mbere

40 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ojire omubale gwa ngasi lubere lwamwanarhabana omu Israheli, kurhenga oku wa mwêzi muguma kuhêka nya nya, obaganje ngasi muntu n’izîno lyâge. 41 Orhôle Abaleviti babe bîmi, nie Nyakasane, ahâli h’abana baburhwambere boshi ba bene Israheli; ebishwekwa by’Abaleviti ahâli h’ebishwekwa biburhwa-mbere bya bene Israheli.» 42 Musa ajira omubalè gw’abana b’olubere boshi b’omu Israheli, nk’oku Nyakasane anamurhegekaga. 43 Abanarhabana b’olubere baganjirwe ngasi muguma n’izîno lyâge kurhenga oku mwana wa mwêzi muguma kuhêka enyanya, bahika omu bibumbi makumi abirhi na bibirbi na magana abirhi na makumi gali nda na basharhu.

44 Nyakasane ashambâza Musa amubwîra, erhi: 45 Orhôle bene Levi ahali h’abana b’olubere ba bene Israheli, n’ebisbwekwa bya bene Levi abali n’ebi shwekwa byâbo. Bene Levi babà bâni niene. Nie Nyakasane. 46 Omu kugombôlabalya magana abirhi na makumi gali ndana basharhu balushire omubale gwa bene Levi. 47 Orhôle sikeli irhanu oku ngasiirhwe lya muntu, wakaziyigerera oku sikeli omu ka-Nyamuzinda, eri ya gera makumi abirhi. 48 Ezôla nfaranga ozihe Aroni n’abagala, ziri za kugombôla balya barhalusire omubalè gwa bene Levi. 49 Musa arhôla zirya nfaranga zagombôlaga balya b’olubere bagombôlagwa na bene Levi. 50 Arhôla enfaranga z’oku banab’olubere ba bene Israheli, zali cibumbi namagana asharhu na sikeli makumi galindarhu n’irhanu, omu kukulikira erya sikeli y’omu ka-Nyamuzinda. 51 Musa anaciha Aroni n’abagala zirya nfaranga z’okugombôla, okw’irhegeko lya Nyakasane nk ‘oku Nyakasane anali arhegesire Musa.

Bene Levi n’emikolo yâbo

A. Bene Kehati

1 Nyakasane anacisbambâza Musa n’Aroni ederha, erhi: 2 Oganje bene Kehati omu bene Levi, obaganje nk’oku emilala yâbo n’obûko bwâbo bikulikirine, oku basbakulûza babo banali, 3 kurhenga owa myâka makumi a sharhu kuêka enyanya oku myâka makumi arhanu, ngasi boshi banajira omukolo omw’ihêma ly’embuganano omu kujiramwo bushanja bulebe, omwola ihêma ly’embuganano. 4 Alaga omukolo gwa bene Kehati omw’ihêma ly’embuganano: kwaba ku kola oku bintu bîmâna bwenêne. 5 Nka bakola barhenga oku cihando, Aroni haguma n’abagala banayisha bayandagaze omwenda, banafunikamwo omucimba gw’amalaganyo^c. 6 Oku nyanya, banabwikira kwo n’omufûniko gw’oluhù lw’ecigoho, kandi banalambûlirakwo omushangi mugumaguma gwa kadutu ka mukara, kandi banashesheza emirhamba y’Omucimba. 7 Banalambûlira omushangi gw’akaduku oku meza g’emigati y’enterekêro. Oku nyanya banahirakwo enambi, orhubêhe, engombo, ebikombe by’okukalabira; n’omugati gwa ngasi mango gwanaja oku nyanya lyago. 8 Oku nyanya banalambûlirakwo omushangi gw’akalinga konene, kandi banafunikira n’ecifuniko c’oluhù lw’ecigoho, na buzinda bw’ahôla banashesheza emirhamba y’ameza. 9 Banarhôla omushangi gw’akaduku k’omukara banabwikiramwo ecinara, kuguma n’amatara gâco, orhusahani rhwaco, orhulugu rhw’okugukira oluvù, enjebe zaco, birya by’obulagirire oku mukolo gwaco, 10 Hano baba bamaboha ecôla cinara, kuguma n’orhumole rhwaco, banacihira oku luhù luvunge lulukire oku mirhamba y’okubarhulira. 11 Banalambûlira omushangi gw’akaduku k’omukara oku luhêrero lw’ama sholo, kandi banabwikira n’ecifûniko c’oluhù lw’ecigoho, banashesheza n’emi rhamba. 12 Banarhôla ebirugu byoshi bikolesibwa oku mikolo y’ahantu hîmâna, hano baba bamabiboha omu mushangi gw’akaduku k’omukara, banabibwikira n’omufûniko gw’oluhù lw’ecigoho, kandi banabihira oku cibarhuliro. 13 Banarhenza oluvu oku luhêrero, kandi banalambûlirakwo omushangi gw’akalinga. 14 Banahira oku nyanya birya birugu binakola kuli lwo byoshi, ebitumbûkizo amakala, amakanya, empaho, enyogero, ebirugu byoshi by’oku luhêrero na hano baba bamalambûlira kuli byo byoshi omufûniko gw’oluhù lw’ecigoho, banahirakwo emirhamba. 15 Hano Aroni n’abagala bayusa okubwikira ahîmâna n’ebirugu byamwo byoshi, na bano baba bamayimuka bakola bagenda, bene Kehati banayisha okubibarhula, ci barhahumaga oku bintu bîmâna lyo balekifiî. Byo bene Kehati bakazihêka ebyo omw’Ihêma ly’embuganano. 16 Eleazari, mwene Aroni, omudâhwa, âba n’omukolo gw’okukazilanga amavurha g’ecinara, obukù bw’akisununu kinja, eby’enterekêro ya ngasi mango, n’amavurha g’okushîga. Aba n’omukolo gw’okukazilanga Endâro yoshi, n’ebibamwo byoshi, omu bîmâna n’ebirugu byamwo. 17 Nyakasane ashambâla na Musa n’Aroni, aderha, erhi: 18 Oshibirire okuhira ishanja ly’emilala ya bene Kehati hagohago omu bandi bene Levi. 19 Mubajirire ntyo lyo balama balekifa amango bankayegêra ebirugu bîmâna bwenêne. 20 Aroni n’abagala banakaziyisha, banayêreka ngasi muguma mulibo omukolo gwâge n’ebi agwâsirwe okubarhula.»

B. Bene Gershoni

21 Nyakasane abwîra Musa, erhi: 22 “Oganje na bene Gershoni omu kushimba enyumpa za bashakulùza babo, oku emilala yâbo egenda. 23 Ojire omubale gwâbo, kurhenga oku muntu wa myâka makumi asharhu kuhêka enyanya, muli balya banagwâsirwe okujira mukolo mulebe omw’ihêma ly’embuganano. 24 Alaga emikolo y’emilala ya bene Gershoni, ebi bakazijira n’ebi bakaziba rhula. 25 Bakazihêka emikango y’Endâro n’ey’ihêma ly’embuganano. 26 Bakazihêka emikango y’obululi n’omushangi gubwikira omuhango gw’obululi omu marhambi g’Endâro mwoshi, ey’oluhêrero n’emigozi yayo, kuguma n’ebirugu bikola eyola, na kandi bo bakazijira emikolo enayêrekîre ebyôla byoshi. 27 Emikolo bene Gershoni bakajira yoshi Aroni n’abagala bo bakaziyilola, ebi bagwâsirwe okubarhula n’ebi bagwâsirwe okujira. Mukabalangisa ngasi birugu banagwâsirwe okubarhula. 28 Gwo mukolo gwa bene Gershoni ogwola omu ihêma ly’embuganano. muli ogola mukolo. Itamara mwene omudâhwa Aroni ye wakazibalola.»

C. Bene Merari

29 Oganje bene Merari, oku obûko bwâbo n’emilala ya bashakulûza babo enali. 30 Obaganje kurhenga oku mulume wa myâka makumi asharhu, kuhêka enyanya, oku myâka makumi arhanu, abankahashiyukiriza omukolo bahirwc omw’ihêma ly’embuganano. 31 Yumvagya emikolo wakazibahà: ebi bakazibarhula banakazibikolakwo omw’ihêma ly’embuganano: Oburhungiri bw’Endâro, emirhamba, emitungo n’amarhwerhwe gayo. 32 Bakazihêka n’emitungo ezungulusire obululi, amarhwerhwe gayo, emigozi, ebirugu byamwo n’emikolo ebiyêrekîre. Mukaziganja bwinja ebyôla birugu bagwâsirwe okubarhula ngasi ciguma cimanyirirwe n’izîno lyaco muli ebyôla birugu babahîre okubarhula. 33 Go mukolo gwa bene Merari ogwola, go mukolo gwâbo omu ihêma ly’embugânano^d, omurhambo wakazibalola ye Itamara mwene Aroni, omudâhwa.

34 Musa, Aroni n’abarhambo baganja^e bene Kehati nk’oku obûko n’emilala ya bashakulûza babo enali. 35 Muganje kurhenga owa makumi asharhu kuhêka enyanya oku wa myâka makumi arhanu, balya bankahashiyukiriza omukolo bahirwe omu Ihêrna ly’embugânano. 36 Abaganjirwe omu milala yâbo bahika oku balume bihumbi bibirhi na magana gali nda na makumi arhanu. 37 Bo baganjirwe b’omu bûko bwa Kehati abôla, bo bakazikola omu Ihêma ly’embuganano, Musa n’Aroni babajirira omubale nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa.

38 Abaganjirwe.b’omu bûko bwa Gershoni, nk’oku emilala yâbo n’enyumpa za bashakuliìza babo zinali; 39 kurhenga oku wa myâka makumi asharhu kuhêka enyanya oku wa myâka makumi arhanu, balya boshi bankanahashiyukiriza omukolo bahirwe omw’Ihêma ly’embuganano. 40 Abaganjirwe boshi omu kukulikira obûko na nk’oku emilala ya bashakulûza babo enagenda bahika omu balume bihumbi bibirhi na magana gali ndarhu na makumi asharhu. 41 Bo bajirirwe omubalè abôla omu milala ya bene Gershoni, balya boshi banakazagijira mukolo mulebe omw’Ihêma ly’embuganano. Musa na Aroni babajirira omubalè oku irhegeko lya Nyakasane.

42 Abaganjirwe b’omu milala ya bene Merari, omu kushimba obûko na nk’oku emilala ya bashakulûza babo ekulikirine. 43 Kurhenga oku wa myâka makumi asharhu kuhêka enyanya oku wa myâka makumi arhanu, balya ba nkanahashiyukiriza omukolo bahîrwe omw’Ihêma ly’embuganano. 44 Abaganjirwe boshi omu kukulikira emilala yâbo, bahika oku balume bihumbi bisharhu na bantu magana abirhi. 45 Bo baganjirwe abôla omu milala ya bene Merari bo Musa n’Aroni baganjaga abôla oku irhegeko Nyakasane ahâga Musa.

46 Bene Levi, abaganjirwe na Musa bo n’Aroni haguma n’abarhambo ba bene Israheli; oku obûko n’emilala ya bashakulûza babo ekulikirine, 47 kurhenga oku wa myâka makumi asharhu kuhêka oku myâka makumi arhanu, boshi abakazagikola n’okubarhula omw’lhêma ly’embuganano. 48 Abaganjirwe boshi bahika omu bihumbi munani na magana arhanu na makumi gali munani. 49 Babajirira omubale nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa, omu kukazihâ ngasi muguma omukolo ali agwâsirwe ajire n’ebi ali agwâsirwe okubarhula. Kwo bajirirwe omubalè ntyo nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa.

II. Amarhegeko ga ngasi lubero

Abantu bagalugalu bagwâsirwe okurhenga oku cihando

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 Orhegeke bene Israheli omu cihando câbo bakazihulusa ngasi wa lushomyo, ngasi wa bibenzi na ngasi yeshi oli mugalugalu erhi mufù gurhuma. 3 Abe mulume abe mukazi, boshi kukwânîne obalibirhekwo omu cihando, balekihemula ecihando câbo, ecôla cihando ndimo ekarhî kabo. 4 Bene Israheli banacijira kulya bakazihulusa omu cihando balya Nyakasane anarhegekaga Musa boshi, banacijira ntyo bene Israheli.

Okubabalirana

5 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 6 Obwire bene Israheli. Erhi hankajira muguma, abe mulume abe mukazî wajira câha cirebe muli birya bibabaza omulungu^f, omu kugomera Nyakasane, na ntyo yêne acijire mubî. 7 Oyo muntu anahungame ecâha câge, abulinagalulira mwene wâbo hirya anamubabazagyakwo, anayushulekwo ecigabi ca karhanu, anaciha olya anajiriraga kubi. 8 Akaba olya nyakunyagwa arhagwerhi owayimire omu byâge , olya bankahashigalulira kalya kantu kanyagagwa, kalya kantu banakagalulira Nyakasane, bakahe omudâhwa, ci kwônene buzira kuleka cirya cibuzi c’engandabuzi c’okuhyula cirya bahyulira olya nna obubî.

Ecigabi c’omudâhwa

9 Bulya kuli ngasi kantu koshi k’enterekêro Bene Israheli balerheraga omudâhwa, oyo mudâhwa ayemerirwe okurhôlakwo ecâge cigabi. 10 Ebi omuntu ankanarhûla byoshi erhi n’omu maboko g’omudâhwa binali, na ngasi ebi muntu lebè ankaha omudâhwa erhi binali by’olya mudâhwa.»

Omujina

11 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: Ogendidesa bene Israheli, obabwire, erhi: 12 «Omukazi ogwerhe iba erhi ankaba mubamba na ntyo amuhemukire, 13 bulya amagenda boshi n’owundi mulume, n’okwôla kurhamanyikini emunda iba ali, oyo mukazi ocihemwîre ntyôla bufundafunda, buzira kuba na owa nkahashimushobeka na erhi akaba ntâye wamugwasire masi masi. 14 Erhi nyamulume akaba n’omujina kuli mukâge, nka na nyamukazi amuhemukire, kandi erhi ankabona omujina kuli mukâge ci kwônene nyamukazi arhamuhemukiraga, 15 oyo anahêka mukâge emw’omudâhwa, ayîshe adwîrhe enterekêro kuli ye, cigabi ca kali ikumi c’omulengo^g gw’enshâno y’engano. Arhabulagiragakwo mavurha nisi erhi nshangi, bulya eri nterekêro nkalange y’omujina, nterekêro ya bwikebwe eyakengêze obubî.

16 Omudâhwa anabwîra olya mukazi ayegere oluhêrero, ayimange embere za Nyakasane. 17 Omudâhwa anayanka amîshi omu kabindi, na hano aba amayanka ehy’akatulo oku budaka bw’Endâro, anahihira mulya mishi, 18 Omudâhwa, anayimanza nyamukazi embere za Nyakasane, analukûla emviri z’okw’irhwe lya nyamukazi; kandi anamufumbasa enterekêro y’obwikebwe, nterekêro ya mujina. Omudâhwa anafumbarha omu maboko gâge amîshi malulu, go galêrha okuhehêrerwa.

19 Omudâhwa analahiriza nyamukazi amubwire, erhi: «Akaba nta mulume walâzire mweshi naye, n’akaba orhahindamukaga okola wacîhemula, n’obwôla ociri omu mwa balo, onayere muli agala mîshi g’okuhehêrerwa^h. 20 Ci erhi akaba wabire mubamba, n’obwôla ogwerhe balo, wagenda n’owundi mulume. 21 Omudâhwa anamugasha n’ebinwa by’ecihango, anamubwîra, erhi: «Nyamubâho akujire buhanya na wa busha omu karhi k’olubaga lwâge, oyume emirhibadu, orhunde n’enda, 22 n’agâla mishi galêrha obuhanya gakuje omu nda gayirhunze ganakuyumye emirhibadu» . Nyamukazi anashuzaⁱ, erhi: Amen! Amen!

23 Omudâhwa anayandika birya binwa^j by’okucigasha oku muzingè, kandi anabizagiza muli galya mishi malulu. 24 Ananywesa nyamukazi galya mishi malulu na ga kuhehêrerwa, n’agôla mishi g’okuhehêrerwa ganashandabana muli ye n’obululu bwâgo. 25 Omudâhwa erhi aba amayankirira omu maboko ga nyamukazi erya nterekêro y’omujina, anayimogamoga embere za Nyakasane, anayiyegeza oku luhêrero. 26 Anashamarha nshâno ya luhi luguma lw’eyola nterekêro y’okuyibusa^k, anayisingonôkesa oku luhêrero, enyuma ly’ahôla ana nywesa nyamukazi galya mishi. 27 Hano aba amamunywesa galya mishi oku bikolaga byayishibà: akaba nyamukazi ahemukire iba, galya mishi ganalêrha okuhehêrerwa hano ganamujamwo, ganamululire: enda yâge yanarhunda, emirhibadu yâge yanayuma na oyôla mukazi anaba muhanya omu bene wabo. 28 Ci erhi ankaba nyamukazi ali mwêru kwêru, arhahemukaga, arhankaja kwo iga, anacira, akazinaburha.

29 Lyo irhegeko ly’omujina eryo, amango omukazi ankahemukira iba omu kuhusha, 30 nisi erhi akaba omulume amajamwo omujina kuli mukâge: oyôla mulume anagendiyimanza mukâge embere za Nyakasane n’omudâhwa anamujirirakwo eryo irhegeko nk’oku linali lyoshi. 31 Omulume arhajiziri câha, nyamukazi anabarhula obubî bwâge yêne.

Omuntu orherekîrwe Nyakasane

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: «Ogendibwîra bene Israheli ntya: 2 Mango hanabe omulume erhi mukazi wajira eciragâne c’okucihâna emwa Nyamubâho, 3 oyôla muntu analekage okunywa idivayi na ngasi gandi mamvu galalusa goshi; arhanywaga ciru n’enkalishi erhenga omu idivayi erhi omu gandi mamvu galalusa. Arhanywaga ciru n’omurhobo gw’omu mizâbîbu, arhanalyaga ciru emizâbîbu mibishi nisi eyumire. 4 Amango gâge goshi g’okucihâna oyôla muntu munyaciragâne arhalyaga ciru n’ehitya birhenga oku mizâbîbu^l, kurhenga oku mogomogo z’emizâbîbu kuhika oku byula byayo. 5 Amango g’okucihâna kwâge oyôla munyaciragâne, olugembe lurhankamugera okw’irhwe, kuhika ensiku zâge z’eciragâne c’okucihâna emwa Nyamubâho zihwe, ayôrha mwimîna, aleke emviri zâge zikule ntyo oku zinalonzize. 6 Muli agôla mango g’okucihâna kwâge, arhankayegêra^m omuntu ofire ciru n’omuguma, 7 arhankacihemula ciru n’oli îshe, ciru n’oli nnina, ciru n’oli mwene wâbo, erhi mwali wabo ofire, bulya okw’irhwe lyâge kwayandagalire omugisho gw’okumurherekêra Nyamuzinda. 8 Agola mango g’eciragâne câge goshi ali muntu orherekirwe Nyakasane.

9 Erhi omuntu ankafira buno buno aba burhambi bwâge, n’okwôla kube muli lirya irhwe lyarherekirwe Nyamubâbo, anamôme irhwe lyâge oku lusiku lw’okucicêsa; analimôma oku lusiku lwa kali nda. 10 Oku lusiku lwa munani anayisha adwîrhe emunda omudâhwa ali, mahali abirhi ga mpingà erhi banagoko babirhi ba ngûkù, aha muhango gw’lhêma ly’embuganano. 11 Omudâhwa anarherekêra ngûkù nguma oku nterekêro y’oku byaba, n’eyindi oku nterekêro y’ensirîra, kandi anamujirira empyulo kuli ecôla câha câge c’agôla mango g’omuntu ofire. Olwola lusiku olya muntu wajiraga eciragâne anashubi rherekêra irhwe lyâge. 12 Kandi anashubirherekêra Nyamubâho ensiku z’eciragane câge, anarherekêra omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’obubî. Ensiku zagezire zirhankaciganjwa bulya eciragâne câge cabemwìrwe.

13 Alaga irhegeko ly’omuntu wacihânyire; oku lusiku luzinda lw’eciragâne câge banayisha bamudwîrhe ah’ihêma ly’embuganano. 14 Anaha Nyamubâho entûlo yâge ntyala: mwanabuzi wa mwâka muguma orhalikwo ishembo, oku nterekêro y’ensirîra, omushibuzi gwa mwâka muguma oku nterekêro y’oku byâha, nayo erhabâga n’ishembo, engandabuzi erhalikwo ishembo, oku nterekêro y’omurhûla. 15 Ahirekwo ecirhiri c’emigati erhalimwo lwango, migati ya nshâno ya mula mvange n’amavurha n’orhundi rhugati rhutya rhutya rhurhali mwo lwango, rhushîge amavurha, kandi banajira mwo enterekêro y’enkalange, n’eya okushesha ecinyôbwa, erya banakômerera okujira. 16 Ebyola omudâhwa anabirherekêra Nyamubâho, anabulihâna enterekêro yâge oku byâha kuguma n’enterekêro yâge y’ensirîra. 17 Kandi anarherekêra erya ngandabuzi oku nterekêro y’omurhûla emwa Nyamubâho, kuguma na cirya cirhiri c’emigati erhalimwo lwango. Kandi omudâhwa anajira enterekêro yâge y’enkalange n’ey’okushêsha ecinyôbwa. 18 Olya wajiraga eciragâne anamômera irhwe lyâge ah’Ihêma ly’embuganano, hano aba amarhôla zirya mviri z’okw’irhwe lyâge lyarherekêragwa, anazihira omu muliro gw’enterekêro y’omurhûla. 19 Omudâhwa anayanka ecirhugo c’erya ngandabuzi nka camahyaⁿ, anayanka na mugati muguma gurhalimwo lwango muli erya eri omu cirhiri, kuguma na higati higuma nahyo hirhalimwo lwango; na hanola aba amabihira omu maboko g’olya nyakujira eciragâne, nka naye amanamômaga lirya irhwe lyâge lyarherekêragwa. 20 Omudâhwa anabimogamoga embere za Nyamubâho: kali kantu kîmâna k’omudâhwa kuguma na omushaya guba gwamamogamogwa, na okugulu kuba kwamakobôlwa. Enyuma z’ahôla, olya wajiraga eciragâne anahashiginywa idivayi.

21 Lyo irhegeko ly’owahânaga eciragâne elyo, lyo n’irhegeko lyâge oku nterekêro ankahà Nyamubâho nk’oku ankanahashibona. Eryo irhegeko aliyu kiriza nka kulya anahânaga eciragâne câge.

Isala ly’omugisho

22 Nyakasane anacishambâza Musa amubwîra, erhi:

23 «Odese Aroni n’abagala, erhi: Mukola mwagisha bene Israheli mwanababwîra, erhi: 24 «Nyakasane akugishe anakulange! 25 Nyamubâho akumolekere n’obusù bwâge, anakushobôze engalo zâge! 26 Nyamubâho akuyinamulire amalanga, anakuhe omurhûla!» 27 Ntyo kwo bâkazihira izîno lyani kuli bene Israheli, nani nanabagisha.»

III. Enterekêro z’abarhambo b’Israheli oku lusiku lw’okugishwa kw’Endâro

Okuhâna engâlè nterekêro

1 Olusiku Musa ayusagyamwo okuyûbaka Endâro, okugisha, okuyishîga amavurha n’okugisha ebirugu byamwo byoshi, kuguma n’oluhêrero n’ebirugu byalwo byoshi, erhi aba amanashîga olwo luhêrero amanalugisha, 2 abaluzi b’Israheli bo baligi barhambo b’emilala ya basbakulûza babo, bayisha badwirhe enterekêro zâbo: bo bàli barhambo b’emilala, balya bàli bayimangire olubaga olusiku lw’omubalè. 3 Bayisha badwîrhe enterekêro zâbo embere za Nyamubâho: Ngâlè ndarhu nfûnikire na mpanzi ikumi n’ibirhi, kwo kuderha: ngâlè nguma oku barhambo babirhi na mpanzi nguma oku ngasi mulala, banaciyisha babidwîrhe ntyôla embere z’Endâro. 4 Nyamubâho ashambâla na Musa amubwîra, erhi: 5 Oyankirire ebyôla bintu by’enterekêro, bikazikolesibwa oku mikolo omw’Ihêma ly’embuganano; obihe bene Levi, ngasi muguma nk’oku amalagirire g’omukolo gwâge ganali». 6 Musa erhi aba amarhôla zirya ngâlè na zirya mpanzi, abigabira bene Levi. 7 Ahàna ngâlè ibirhi na mpanzi ini kuli bene Gershoni, nk’oku amalagirire g’omukolo gwâbo ganali. 8 Ahàna ngâlè ini na mpanzi munani kuli bene Merari nk’oku amalagirire g’omukolo gwâbo ganali oku bulanzi bw’Itamara mwene omudâhwa Aroni. 9 Ci bene Kehati barhahâbagwa cici, bulya bo bàli bagwerhe omukolo gw’ebintu bigishe, bàli bagwerhe okuja kwabihêka aha birhugo byâbo.

Enterekêro y’okugisha oluhêrero

10 Enyuma abarhambo bahâna enterekêro yâbo oku lusiku lw’okugishwa kw’oluhêrero, lwo lusiku balushîgaga amavurha. 11 Banacihêka enterekêro yâbo embere z’oluhêrero. Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Ngasi lusiku. murhambo muguma akaziyisha adwîrhe enterekêro yâge y’olusiku lukulu lw’okugishwa kw’oluhêrero.»

12 Omurhangiriza wahânaga enterekêro yâge àli Nashoni, mwene Aminadabu w’oku bûko bwa Yuda. 13 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, akabêhè k’e cuma c’olunyerere ca sikeli makumi galinda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà, mvange n’amavurha oku nterekêro y’enkalange. 14 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 15 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwaka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 16 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha. 17 N’oku nterekêro y’omurhûla ahâna mpanzi ibirhi, ngandahuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi ndarhu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Nashoni mwene Aminadabu.

18 Oku lusiku lwa kabirhi, Natanaeli mwene Suari, murhambo w’obûko bwa bene lsakari naye ahâna enterekêro yâge. 19 Arherekêra enambi y’ecuma c’olu nyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, akabêhè k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu càli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 20 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 21 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 22 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha, 23 n’oku nterekêro y’omurhûla ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Natanaeli mwene Suari.

24 Oku lusiku lwa kasharhu ayisha omurhambo wa bene Zabuloni, Eliabu mwene Heloni. 25 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, akabêhè k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu cali ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 26 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 27 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 28 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha. 29 N’oku nterekêro y’omurhûla, ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu, na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Eliabu mwene Heloni.

30 Oku lusiku lwa kani, ayisha omurhambo wa bene Rubeni, Elisuri mwene Sedeuri. 31 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabêhè k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna; ngasi cirugu càli ciyunjwire nshâno ya mulà, mvange n’amavurha oku nterekêro y’enkalange. 32 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi eyunjwire bukù. 33 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 34 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha. 35 N’oku nterekêro y’omurhûla, ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi ibirhi, bihehe birhanu na banahuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Elisuri mwene Sedeuri.

36 Oku lusiku lwa karhanu ayisha omurhambo wa bene Simoni, Shelumieli mwene Surishadayi. 37 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabêhè k’ecuma c’olu nyerere ca sikeli makumi gali nda omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu càli ciyunjwire nshàno ya mulà, mvange n’amavurha oku nterekèêro y’enkalange. 38 Ahirekwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi eyunjwire bukù. 39 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwaka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 40 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha. 41 N’oku nterekêro y’omurhûla ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Shelumieli mwene Surishadayi.

42 Oku lusiku lwa kali ndarhu, ayisha omurhambo wa bene Gadi, Eliasafu mwene Dueli. 43 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwali bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabêhe k’ecuma c’olunyerere, ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha oku nterekêro y’e nkalange. 44 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 45 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’cnsirîra. 46 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha, 47 n’oku nterekêro y’omurhûla, ahana mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo ntcrckêro ya Eliasafu mwene Dueli.

48 Oku lusiku lwa kali nda ayisha omurhambo wa bene Efrayimu, Elishama mwene Amihudi, 49 arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabêhè k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu càli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 50 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 51 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma, oku nterekêro y’ensirîra. 52 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha, 53 n’okunterekêro y’omurhûla, ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Elishama mwene Amihudi.

54 Oku lusiku lwa kali munani ayisha omurhambo wa bene Menashè, Gamalieli mwene Pedasuri. 55 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabêhe k’ecuma c’olu nyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 56 Ahirakwo n’engombo y’amasholo ga sikêli ikumi, eyunjwire bukù. 57 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwaka muguma, oku nterekêro y’ensirîra. v 58 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha, 59 n’oku nterekêro y’omurhûla ahâna, mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Gamalieli mwene Pedasuri.

60 Oku lusiku lwa kali mwenda ayisha omurhambo wa bene Benyamini, Abidani mwene Gedeoni. 61 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, n’akabehe k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna. Ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 62 Ahirakwo n’engombo y’amasholo ga sikeli ikumi eyunjwire bukù. 63 Ahirakwo cmpanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma, oku nterekêro y’ensirîra. 64 Ahirakwo ecihebe c’e nterekêro oku byâha. 65 N’oku nterekêro y’omurhûla ahâna mpanzi ibirhi, nga ndabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro y’Abidani mwene Gedeoni.

66 Oku lusiku lwa kali ikumi, ayisha omurhambo wa bene Dani, Ahiyezeri mwene Amishadayi. 67 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikli igana na makumi asharhu, akabêhe k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha oku nterekêro y’enkalange. 68 Ahirakwo n’engombo y’amasholo ga sikeli ikumi eyunjwire bukù. 69 Ahirakwo empanzi y’omucûkà, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwaka muguma oku nterekêro y’ensirîra. 70 Ahirakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha. 71 N’oku nterekêro y’omurhûla ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihehe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo, yo nterekêro y’Ahiyezeri mwene Amishadayi.

72 Oku lusiku lwa kali ikumi na luguma, ayisha omurhambo wa bene Aseri, Pagieli mwene Okrani. 73 Arherekêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwâli bwa sikeli igana na makumi asharhu, akabehe k’ecuma c’olunyerere ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha oku nterekêro y’enkalange. 74 Ahirakwo engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 75 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekêro y’ensirîra, 76 oku nterekêro y’okuhyula oku byâha, ahâna cihebe ciguma. 77 N’oku nterekêro y’omurhûla, ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na banabuzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo yo nterekêro ya Pagieli mwene Okrani.

78 Oku lusiku lwa kali ikumi na kabirhi, ayisha omurhambo wa bene Nefutali, Ahira mwene Enani. 79 Arherekéêra enambi y’ecuma c’olunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, akabehe k’ecuma c’olunyerere, ca sikeli makumi gali nda, omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, ngasi cirugu câli ciyunjwire nshâno ya mulà mvange n’amavurha, oku nterekêro y’enkalange. 80 Ahirakwo n’engombo y’amasholo ga sikeli ikumi, eyunjwire bukù. 81 Ahirakwo empanzi y’omucûka, engandabuzi, n’omwanabuzi wa mwâka muguma oku nterekèêro y’ensirîra. 82 Ahirakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha. 83 n’oku nterekêro y’omurhiìûla ahâna mpanzi ibirhi, ngandabuzi irhanu, bihebe birhanu na bana buzi barhanu ba mwâka muguma. Eyo, yo nterekêro ya Ahira mwene Enani.

84 Ezola, zo ntûlo z’abarhambo ba bene Israheli oku lusiku lukulu lw’okugishwa kwa oluhêrero, lwo lusiku balushigaga amavurha. Ezola ntûlo zàli: nambi ikumi n’ibirhi z’ecuma c’olunyerere, rhubehe ikumi na rhubirhi rhw’ecuma c’olunyerere na ngombo ikumi n’ibirhi za masholo. 85 Ngasi nambi ya coma ca lunyerere, obuzirho bwâyo bwàli bwa sikeli igana na makumi asharhu, na ngasi kabehe, ka sikeli makumi gali nda. Obuzirho hw’ebyôla birugu by’olunyerere byoshi, zâli sikeli bihumbi bibirhi na magana ani, omu kugerera oku sikeli y’ahantu himàna. 86 Engombo z’amasholo zàli ziyunjwire bukù, ngasi nguma yali ya sikeli ikumi omu kugerera oku sikeli y’ahantu hîmâna. Obuzirho bw’amasholo g’ezola ngombo bwàli bw’igana na makumi abirhi ga sikeli.

87 Enyama z’enterekêro y’ensirîra: Mpanzi za mucûka ikumi n’ibirhi, ngandabuzi ikumi n’ibirhi na banabuzi ikumi na babirhi ba mwâka muguma, haguma n’enterekêro zâbo z’enkalange. Hâli bihebe ikumi na bibirhi by’e nterekêro oku byâha. 88 Enyama zahànyirwe nterekêro y’omurhûla: Mpanzi makumi abirhi n’ini, ngandabuzi makumi gali ndarhu, bihebe makumi gali ndarhu na banabuzi makumi gali ndarhu ba mwâka muguma. Byo byahànyirwe nterekéêro ebyôla oku lusiku lw’okugisha oluhêrero, erhi baba bamalushîgaamavurha. Oku Nyamuzinda akagishambâla na Musa

89 Erhi Musa ajàga omw’lhêma ly’embuganano mpu ashambâle na Nyamubâho, akazagiyumva izu lidwîrhe lyamudesa kurhenga oku nyanya ly’idubiro, elyali lihizirwe oku mucîmba gw’amalaganyo, ekarhî ka balya ba-kerubi babirhi. Anarhôndera okumushabâza.

Olw’amatara g’oku ndâro

1 Nyakasane ashambaza Musa amubwîra, erhi: 2 «Oshambâle n’Aroni omubwire, erhi: «Amango wahira amatara oku cinara, embere ly’ecôla cinara yo agôla matara nda gagwâsirwe gakazimolekera.» 3 Aroni anacijira kulya; ahira amatara embere z’ecinara, nka kulya Nyamubâho anarhegekaga Musa. 4 Ecola cinara càli cijizirwe n’amasholo gône kuhika oku magulu, kuhika oku bwaso bwaco, càlicituzirwe n’amasholo gônene, Musa acijirisagya omu kushimba ec’olwiganyo Nyamubâho amuyerekaga.

Okuyîmikwa kwa Bene Levi

5 Nyakasane ashambâza Musa amubwîra; erhi: « 6 Orhôle bene Levi ekarhî ka bene Israheli, onabacêse. 7 Alaga oku wabacêsa: Obakangûle n’amîshi g’olukangûlo; bageze olugembe oku mubiri gwâbo goshi, bashuke n’emyambalo yâbo bacîcese ntyôla. 8 Enyuma z’ahola, banarhôla empanzi y’omucûka oku nterekêro y’ensirîra, kuguma n’enterekêro yâge y’enkalange yajirwa n’e nshâno y’omulà mvange n’amavurha. Wanarhôla n’eyindi mpanzi y’omucûka, ebe nterekêro oku câha. 9 Wanashegeza bene Levi embere za ihêma ly’embuganano, kandi wanashubûza enêeko ya bene Israheli boshi. 10 Wanashegeza bene Levi embere za Nyamubâho, na bene Israheli banahira amaboko^o gâbo kuli bene Levi. 11 Aroni anarherekêra bene Levi nka nterekêro ya kumogamogwa embere za Nyamubâho, nterekêro ehûnyirwe na bene Israheli, mpu babè bantu bakukazijira omukolo gwa Nyamubâho.

12 Bene Levi, banahira amaboko oku irhwe ly’empanzi ibirhi, nguma wa nayihâna nka nterekêro oku byâha, n’eyindi nka nterekêro ya nsirîra ya Nyamubâho, lyo bahashijira empyulo kuli bene Levi. 13 Wanayimanza bene Levi embere z’Aroni n’embere z’abagala, wanabarherekêra nka nterekêro ya kumogamogwa embere za Nyamubâho. 14 Wanayêgûla bene Levi ekarhî k’abandi bene Israheli, na bene Levi banabà bantu bâni niene. 15 Enyuma z’ahola bene Levi banayisha balijira omukolo omu Ihêma ly’embuganano. Ntyo kwo wabacêsa onabarherekêre nka nterekêro ya kumogamogwa. 16 Bulya bakola bimi loshi omu bene Israheli; nabarhôzire nti babe bâni niene ahâli h’omwana wa olubere, olya wayigula burhangiriza enda ya nina, nacishozire bo kuli ngasi mwana wa lubere wa bene Israheli. 17 Bulya ngasi mwana wa lubere wa bene Israheli ali wâni, abe mwana wa lubere wa muntu, abe wa cintu. Lulya lusiku nayirhagamwo ngasi lubere omu Mîsiri go mango nacirherekêraga bo. 18 Narhôzire Abaleviti ahali h’abana b’olubere ba bene Israheli. 19 Nahânyire loshi bene Levi emwa Aroni n’abagala, nka ‘mpâno’, omu karhî ka bene Israheli; bakazijira omukolo gwa bene Israheli omu Ihêma ly’embuganano, bakazijira empyulo. ya bene Israheli, lyo bene Israheli balekijakwo cibande cici, amango bayegêra ahantu hîmâna.

20 Musa, Aroni na bene Israheli boshi bajirira bene Levi nk’okwôla Nyamubâho anarhegekaga Musa, oku hiyêrekîre bene Levi. Kwo bajizire ntyo bene Israheli kuli bo. 21 Abaleviti bacìcêsa, bashuka emyambalo yâbo. Naye Aroni abarherekêra nka nterekêro yakumogamoga embere za Nyamubâho, abajirira n’empyulo lyo baba bwinja. 22 Enyuma z’ahola, bene Levi bakaziyisha balijira omukolo gwâbo omu Ihêma embere z’Aroni n’abagala. Bajira nk’oku Nyamubâho anarhegekaga Musa oku biyêrekîre bene Levi, okwôla kwo banabajirire.

Amango Bene-Levi barhegesirwe okuhâna enterekêro

23 Nyakasane ashambâza Musa, amubwîra, erhi: 24 «Genda obwire Bene Levi, erhi: Kurhenga oku myâka makumi abirhi n’irhanu, ngasi Mwene-Levi arhegesirwe okuhâna enterekêro, ajire mukolo muguma omu Ihêma ly’Embuganano.

25 Kurhenga oku myâka makumi arhanu, arhacisezibwi okuhâna enterekêro; nta mukolo acisêzibwe okujira; 26 cikwône anarhabala bene wabo okushimba ebirhegesirwe omu Ihêma ly’Embuganano, erhi na nta mukolo asêzibwe. Ntyo kwo wakazijira omu kushimba ebirhegesirwe Bene-Levi.»

Basâka n’okurhenga e Sinayi

Olusiku lukulu lwa Basâka

1 Nyakasane ashambâla na Musa oku ntôndo ya Sinayi omu mwêzi murhanzi gw’omwâka gwa kabirhi kurjenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri. 2 Aderha, erhi: «Bene Israheli boshi bakazijira okusiku lukulu lwa Basâka amango ganakwânîne. 3 Mukazilujira amango ganakwânîne, oku lusiku lw’iku mi na kani lw’ogu mwenzi, ekarjî ka bijingo bibirhi: go mango gakwânîne agôla, mwakazilukuza omukushimba amarhegeko na ngasi bijiro biluyêrekîre byoshi. 4 Musa agendisjhambâla na bene Israheli mpu bajire olusiku lukulu lwa Basâka. 5 Banacijira olusiku lukulu lwa Basâka, omu nsiku ikumi n’ini z’o mwêzi gwa burhanzi ekarhî ka bijingo bibiri, omu ntôndo ya Sinayi. Nk’oku Nyamubâho anarjegekaga Musa koshi, kwo bene Israheli banajizirce. 6 Omu bantu mwabonekana abarhahashigijira Basâka, bàli bagalugalu erhi cirunda ca muntu cirhuma, ntyo okwôla kwarhuma barhacijira Basâka olwôla lusiku. Erhi baba bamaja emunda Musa n’Aroni bali, 7 babwîra Musa, mpu: «Rhwono rhuli bagalugalu erhi cirunda cirhuma, cirhumirage rhweki rhuhanzi bwaokurherekêra Nyamubâho amango gakwânîne, omu karhî ka bene Israheli» 8 Musa abashuza, erhi: «Murhangilinda ngendidôsa bici Nyamubâho amurhegesire.» 9 Nyamubâho ashambâla na Musa amubwîra, erhi: 10 «Ojishambâla mwe na bene Israheli, obabwire, erhi: Nka muntu muguma muli mwe nisi erhi muntu muguma w’omu baburhwa binyu, akaba mugalugalu erhi cirunda cirhumire nisi erhi abe abalamîre kuli, agwâsirwe naye ajire Basâka^p w’okukuza Nyamubâho. 11 Omu mwêzi gwa kabirhi mwo bankamujira, omu nsiku ikumi n’ini, ekarhî ka bijingo bibirhi. Banamulye n’emigati erhalimwo lwango, n’enshogo ndulu. 12 Barhasizagya cici kuhika oku sêzi, barhanamuvunaga kavuha. 13 Erhikwankaba hali omuntu oyosire bwinja, arhanali omu mabalamo, oyo muntu erhi ankabula kwajira olusiku lukulu lwa Basâka, oyo muntu banamukâge omu lubaga lwâge; bulya arhahâga Nyamubâho enterekêro amango gakwânîne, yêne anabarhule ecâha câge. 14 Erhi omuntu w’ecigolo ohanzire emwinyu ankajira naye Basâka, kukwânîne ashimbe amarhegeko n’ebijiro binayêrekîre Basâka byoshi. Hâba irhegeko liguma kuli mwe n’oku cigolo n’oku wundi muntu obashizire.

Ecitû c’omuliro

15 Olusiku bayimazagya Endâro, ecitû cabwikira eyola Ndâro: lyo Ihêrna ly’amalaganyo. Kurhenga bijingo kujika sêzi, oku Ndâro kwajà oguli nka muliro. 16 Byanakaziyôrha byaba ntyôla: ecitû canabwikira Endàro, na budufu canayôrhanka muliro. 17 Erhi ecôla citû carhengaga oku Ihêrna, nabo bene Israheli banahandûla, n’aha ecitû cayimangaga ho nabo banakazigwîka ecihando. 18 Bene Israheli bakazihandûla oku irjegeko lya Nyamubâho, kandi oku irhegeko lyâge banashubigwîka ecibando. Bakaziyôrha bali oku cibando, ama ngo goshi naco ecôla citû canakazagiyôrha ciri oku Ndàro. 19 Erhi ecôla citû cankalegamire nsiku nyinji oku Ndâro, bene Israheli banasbimbe lirya irhegeko lya Nyamubâho, barbankaciderha mpu babandûla. 20 Kwo na kuguma, erhi ecôla citû cankagezize nsiku nsungunu zone oku Ndâro: oku irhegeko lya Nyamubâbo banagwîka ecibando, kandi oku irhegeko lya Nyamubâjo bahandûle. 21 Erhi ecitû cankayimanzire kurjenga bijingo byône kuhika sêzi, cikanasjubiyimuka sêzi, nabo banahandûle, Kandi erhi ecitû cankayimusire kugere lusiku luguma na budufu buguma nabo banahandùle. 22 Erhi ecôla citû cankayosire oku Ndàro nsiku nyinji, mwêzi erhi mwâka, bene Israheli banayôrha bali oku cihando, barjankadesire mpu bakola bahandûla: erhi canayimukaga ntyala nabo banajandûle. 23 Oku irhegeko lya Nyamubâho banagwîka ecihando, n’oku irhegeko lya Nyamubâho banahandûla. Bakazagishimba irhegeko lya Nyamubâho nk’oku Nyamubâho anarhegekaga Musa.

Emishekera

1 Nyakasane asbambâla na Musa amubwîra, erhi: 2 «Otule mishekera ibirhi ya cuma ca lunyerere^q; ebe cuma ca lunyerere conène. Wakaziyikolesa amango g’okushubûza olubaga n’amango g’okuhandûla bakola barhenga omu cihando. 3 Nka gwamabuhwa olubaga lwoshi lwanalundumukira emunda oli, aha Ihêma ly’embuganano. 4 Erhi bankabûha mushekera muguma gone, abaluzi, bo baligi barhambo b’ebibumbi bya bene Israheli, banayisha badêke eburhambi bwâwe. 5 Erhi bankabûha eyola mishekera eshakanya omu cihando, balya bahanda olunda lwa ebuzûka-zûba banarjangira okugenda. 6 Erhi bankashubibûha eyola mishekera eshakanya obwa kabirhi, balya bahânda olunda lw’emukondwè, banalikula nabo. Kandi banashubiyibûha eshakanye amango g’okugenda loshi. 7 Wanakaziyibûha amango okola wahamagala olubaga omu ndêko, ci agôla mango erhashakanyagya. 8 Abadâhwa bene Aroni bo bakazibûha eyola mishekera, okwo kwâba irhegeko ly’ensiku zoshi, omu ngasi bûko bwinyu. 9 Amango mukaba mwaja oku matabâro omu cihugo cinyu, mukola mwajilwîsa omushombanyi olibatulakwo entambala, mwanabûha emishekera eshakanye, na Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, anamuyumvirhiza, na ntyo anabayokola kuli abola bashombanyi binyu. 10 Omu nsiku z’obusîme, omu nsiku nkulu zinyu, n’amango mukuzamwo omwêzi nka gwamabaluka, mwana kazibûha emishekera, nka mukola mwarherekêra enterekêro y’ensirîra n’e nterekêro y’omurhûla, mwanabûha eyola mishekera ebe kakengêzo embere za Nyamuzinda winyu. Nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu.

Okurhenga oku Sinayi

11 Oku mwâka gwa kabirhi^r, omu nsiku makumi abirhi z’omwêzi gwa kabirhi ecitû carhenga oku Ndâro y’obuhamirizi. 12 Bene Israheli bashubihira njira, barhenga omw’irûngu lya Sinayi, cirya citû cagendiyimanga omw’irûngu lya Parani. 13 Erhi bakola bagenda obwôla bwa burhanzi, bashimba kulya Nyamubâho arhegekaga Musa. 14 lbendêra ly’ecihando ca bene Yuda lyagenda lya burhanzi, nk’oku emirhwe yâbo yanali, n’omurhwe gwa bene Yuda gwâli gurhegesirwe n’omurhambo Nashoni, mwene Aminadabu; 15 Omurhwe g’obûko bwa bene lsakari gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Natanaeli, mwene Suari; 16 Omurhwe g’obûko bwa bene Zabuloni gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Eliabu, mwene Heloni. 17 Endâro yanacigwikûlwa, bene Gershoni na bene Merari bagendana eyola Ndâro. 18 Ibendêra ly’ecihando ca bene Rubeni nalyo lyagenda, nk’oku emirhwe yâbo yanali, n’omurhwe gwa bene Rubeni gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Elisuri, mwene Sedeuri. 19 Omurhwe gw’obûko bwa bene Simoni gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Shelumieli, mwene Surishadayi; 20 n’omurhwe gw’obûko bwa bene Gadi gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Eliasafu, mwene Dueli. 21 Bene Kehati nabo bagenda erhi babarhwire ebirugu bîmâna, abandi bakazigwika Endâro oku balinda bayisha. 22 Ibendêra ly’ecihando ca bene Efrayimu nalyo lyagenda, nk’oku emirhwe yâbo yanali, n’omurhwe gwa bene Efrayimu gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Elishama, mwene Amiyudi. 23 Omurhwe gw’obûko bwa bene Menashè, gwàli gurhegesirwe n’omurhamho Gamalieli, mwene Pedasuri, 24 n’omurhwe·gw’obûko bwa bene Benyamini, gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Abidanî, mwene Gedeoni. 25 Ibendêra ly’ecihando ca bene Dani nalyo lyagenda, nk’oku emirhwe yanali: gwo gwàli murhwe muzinda omu bihando byoshi. Omurhwe gwa Dani gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Ahiyezeri, mwene Amishadayi; 26 omurhwe gw’obûko bwa bene Aseri gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Pagieli, mwene Okrani, 27 n’omurhwe gwa bene Nefutali gwàli gurhegesirwe n’omurhambo Ahira, mwene Enani. 28 Kwo bakazagikulikirana ntyo bene Israheli, nk’oku emirhwe yâbo yanali. Banacihira njira.

Musa n’ishazâla

29 Musa anacibwîra ishazâla Hobabu, mwene Reweli, w’e Madiani erhi: «Rhukolaga rhwaja erya munda Nyamubâho aderhaga, erhi: Namuha eyola. Kanya rhugende rhweshi, rhwakujirira aminja, bulya Nyamubâho alaganine oku ajirira bene Israheli aminja.» 30 Hobabu amushuza, erhi:«Ntayîshe, ci nacishubirira omu cihugo cani n’omu mulala gwâni.» 31 Musa aderha, erhi: Nkuhimyire, orharhurhengagakwo, bulya we omanyire ahantu rhwaja·mwahanda omw’irûngu, wajâ waba nk’izu lirhu. 32 Okayisha haguna nirhu, rhwanayishigabâna birya binja Nyamubâho ânarhuhe.

Okugenda

33 Amango barhengaga oku ntôndo ya Nyamubâho^s, bajira nsiku isharhu, bagenda, na muli olwôla lugendo lw’ensiku isharhu, omucimba gw’amalaganyo gàNyamubâho gwaja gwabashokolera, gwaja gwabalongeza aha barhamukira. 34 Ecitiî ca Nyamubâho cakagija cayerèra enyanya zâbo miìshi, nka bamarhe nga omo cihando. 35Erhi omucimba gw’amalaganyo gwagendaga, Musa anade rha, erhi: «Yimuka, Nyamubâho, abanzi bâwe bashandabane! Abakushomba bahirigirhe embere zawel» 36 Na erhi gwayimanga, Musa anaderhe, erhi: «Hi ndamuka, Yagirwa Nyamubâho, oyerekere ogûla mwandu gw’ebihumbi bya bene Israheli.»

V. Olugendo omu irûngu

Okuciduduma kw’olubaga

1 Olubaga lwarhôndêra okucîdudumira kubi omu kurhwiri kwa Nyamubâho. Nyamubâho ayumva okwôla, n’oburhe bwâge bwayâka bwenêne, omuliro gwa Nyamubâho gwayâka kuli bo, gwarhôndêra okuyoca eburhambi bw’ecihando. 2 Olubaga lwalakira emunda Musa ali, naye Musa ajishenga Nyamubâho, gulya muliro gwanacizima. 3 Abôla hantu bahayîrika izîno lya Tahera^t, bulya omuliro gwa Nyamubâbo gwayasire kuli bo. 4 Cirundo ca bantu baguma muli bene Israheli carhôndêra okuyumva akagegene, ciru na bene Israheli banji bashubirhôndêra okucilasa, mpu: «Ndi wankarhuja enyama rhwalya? 5 Rhwamadula zirya nfi rhwakagilya busha busha konene e Mîsiri, rhwamadula gulya mundagwe, galya malehe, birya bitumbura na balya bapwaro birhu. 6 Rbwono rhukola rhwayumira enola munda oku busha! Amasu girhu garjabona agarhali agala mâna». 7 Agola mâna gàli nka mogomogo za mahemba, n’oku nshusho gàli gashushire obulo. 8 Olubaga lwakazishandabana lukola lwajigarhôla; kandi lwanagashwera oku lwanjikwa nisi erhi okugashakulira omu cishakulo; lwakazigayendera aha nyungu nisi erhi okujiramwo emigati. Gali gagwerhe obununu bw’omugati gwajiragwa n’amavurha. 9 Erhi olumè lwarhogeraga omu maswa budufu, lyo n’agôla mâna gakazagiyandagala nago.

Obulagizi bwa Musa

10 Musa ayumva oku olubaga ludwîrhe lwaciduduma omu ngasi mulala, ngasi muguma aha c’olusò lw’enyumpa yâge. Oburhe bwa Nyamubâho bwayâka bwenene. Musa akunira, 11 anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Carhumaga ojirira mwambali wâwe mabi ga bene agala, carbumaga nka nalintonyire omu masu gâwe, ombarhuza omuzigo gw’olubaga lwa bene olu? 12 Ka nie nàsingaga olula lubaga? Ka nie naluburhaga, okwôla nkaba kwanarhuma wambwîra, erhi: «Ohugirage oku nda yâwe, nka kula omuzire aheka omwana akola amuyonsa, kuhika muli cirya cihugo wahigaga mpu wahà ababusi babo». 13 Ngahigi nakûla enyama nahà olulubaga loshi? Bulya lwandibuzize n’okulaka omu kuderha, erhi: «Rhube nirhu enyama rhwalya.» 14 Ntankahasha niene niene okuhêka olula lubaga; luli luzirho bwenêne kuli nie. 15 Abàli n’okunjira ntyala, nkusengire onyirhe erhi kwo, akaba obwîne ntonyire omu masu gâwe, n’akaba orhalonza mbone obuhanya!

Nyamubâho ashuza Musa

16 Nyamubâho abwîra Musa, erhi: «Nshubulizagya balume makumi gali nda omu bashamuka bene Israheli, balya bakola bantu bakulu banagwerhe obuhashe oku bandi: obalêrhe aha Ihêma ly’embuganano, babere ahôla mweshi nabo. 17 Nayishibunguluka nshambâle nâwe ahôla; narhôla kuli gulya mûka gukulikwo, nguhire kuli bo, lyo babarhula mweshi nabo ogwola muzigo g’olubaga, na ntyôla orhacikazigubarhule wenewene. 18 Ojibwîra olubaga, erhi: «Mucîcêse oku lusiku lw’irhondo, lyo mwahâbwa enyama mwalya kulya mwakazagilakira omu marhwiri ga Nyamubâho muderha mpu: «Ndi wankacirhulisa nirhu oku nyama? Bulya rhwàli rhucibîrire bwinja e Mîsiri»! Na Nyamubâho âmuha e nyama mwanalya. 19 Arhali lusiku luguma lonene mwayirya, arhali nsiku ibirhi zonene, arhali nsiku irhanu zonene, arhali nsiku ikumi zonene nisi erhi makumi abirhi gonene. 20 Ci mwêzi mugumaguma goshi kuhika zimuyîshe emazulu, zimuyihike ebwa kuba mwahakanyire Nyamubâho oli ekarhî kinyu, mwanalakire embere zâge ene mukaziderha, mpu: «Carhumaga rhurhenga e Mîsiri». 21 Musa ederha, erhi: «Olula lubaga ndi ekarhî kalwo, Iuli lwa bantu bihumbi magana gali ndarhu bagenda n’amagulu, wanabuliderha, erhi: Nabaha e nyama balya omwêzi goshi! 22 Ka rhukolaga rhwababâgira ebibuzi n’enkafu lyo babona ngasi muguma hirya hinakwânîne? 23 Nyamubâho ashuza Musa, erhi: «K’okuboko kwa Nyamubâho kwayofiha bwenêne nici? Okolaga wabona erhi okwôla nakubwîraga kwaba erhi nanga».

24 Musa ahuluka ajibwîra olubaga ebyôla binwa bya Nyamubâho, anacishûbûza bagula makumi gali nda omu bashamuka bakulu b’olubaga, abahira eburhambi bw’Ihêma. 25 Nyamubabo ayandagala omu citû, anacishambâla na Musa, ayanka kuli gulya mûka gwamulikwo, aguhirakwo balya bagula makumi gali nda; n’oku ogwola mûka gwanabajakwo ntya, barhôndêra okulêba; ci barhaciyushûlaga. 26 Bantu babirhi, muguma izîno lyâge ye wali Eldadi, n’owundi Medadi, bâli basigire oku cihando, nabo mûka abajakwo; bàli omu bayandisirwe, ci ba rhahashagija ebw’Ihêma; nabo barhôndêra okulêbera omu cibando. 27 Mwana muguma wa musole akanya agendibwîra Musa, erhi: «Eldadi na Medadi badwirhe balêbera omu cihando.» 28 Ho na halya, Yozwè, mwene Nuni, abàga murhumisi wa Musa kurhenga eburho bwâge, aja omu kanwa aderha, erhi: «Mâshi yagirwa Nnawirhu Musa, obahanze.» 29 Musa amushuza, erhi: «Ka wamambonera obumvu? Owabona Nyamuzinda ahindula olubaga lwa Nyamubâho lwoshi lukola lwakazilêba, na Nyamubâho ahire omûka gwâge kulibo!» 30 Musa acishubirira omu cihando n’abagula b’Israheli.

Empirahira

31 Oku irhegeko lya Nyamubâho, empûsi yanacihûsa; eyo mpûsi yarhenga e bwa nyanja, yayisha edwîrhe empirahira, yazibunika oku cibando, n’ahola zàgwâga, obulî bwaho bwâli bwa igenda lya mulegerege muguma lunda luguma n’olundi lunda lindi igenda lya mulegerege muguma, eburhambi bw’ecihando n’oku zàli zilundumine kwo kuhêka enyanya, bwàli burherema bwa makoro abirhi kurhenga okw’idaho. 32 Olwola lusiku loshi, n’obudufu bwoshi, n’erhi buca, olubaga lwarhôndêra lwagwârha ezôla mpirahira; owali gwasire nsungunu àli ahisire omu homori^u ikumi; bayanika ebyôla byâbo eburhambi bw’ecihando coshi. 33 Ci oku enyama zicibali ekanwa omu mino barhacimira, oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyâkira oku lubaga; Nyamubâho abalambika mwo banji bwenêne là. 34 Ahola hantu bahayîrika izîno lya Kibroti-Hatava, ebwa kuba ahola ho babishaga lulya lubaga lwagomaga erhi kagegene karhuma. 35 Kurhenga aha Kibroti-Hatava, olubaga lwaja e Heseroti, lwanahanda ahôla Haseroti.

Miriamu na Aroni bashomba Musa

1 Miriamu n’Aroni, barhôndêra okuderhaderha kubi Musa erhi omukazi w’omukûshi ayankaga orhuma. Ebwa kuba amayanka omukazi w’omukushi. 2 Banacirhôndêra okuderha, mpu: «Ka Nyamubâho kuli Musa yenene aderhera? K’arhaderheraga kuli rhwe rhweki?» Nyamubâho anaciyumva okwôla. 3 Ci Musa acibêraga muntu mutûdu bwenêne, kulusha abandi bantu boshi ba hanola igulu. 4 Mw’akola kanya konêne, Nyamubâho abwîra Musa, Aroni na Miriamu, erhi: «Muhuluke oku muli basharhu, muje e bw’Ihêma ly’embugânano.» Banacihuluka oku bali basharhu.

Nyamubâho atumuza Miriamu na Aroni obubî bwâbo

5 Nyamubâho ayandagala omu nkingi y’ecitû, agendibêra aha luso lw’Ihêma. Ahamagala Aroni na Miriamu, nabo oku bali babirhi bayegêra. 6 Anacibabwîra, erhi: Yumvi bwinja ebinwa byâni: «Akaba hali mulêbi wa Nyamubâho mugwerhe, omu bilôrho mwo ncîmanyisa emwâge, omu bilôrho mmuderhegeza. 7 Ci mwambali wâni Musa arhali ntyôla; amanyikine bwinja oku ali muntu nkana munola nyumpa yani yoshi. 8 Nankazimushambaza rhuyerekezanye akanwa, nciyêreke ye ci ntamushambaliza omu migani, yêne anahashilolêreza obusù bwa Nyamubâho. Carhumirage murharhînya okuja kwaderhaderha kubi mwambali wâni Musa? 9 Oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyâka bwenêne kuli bo; anacicigendera; ecitû canacicîyêgûla kulya nyanya ly’Ihêma. 10 Na, k’orhabona! Miriamu amahinduka walushomyo, akola mwèru nkalubula. Aroni ayerekera emunda Miriamu ali, alola oku akola mushomyo.

Obulagizi bwa Aroni na Musa

11 Aroni anacibwîra Musa, erhi: «Mâshi Yagirwa, nnawirhu, omanye wankarhubarhuza ecira câha rhwajiraga omu kuhalanjika, rhunakwânîne n’obuhane bwaco. 12 Mâshi arhabâga nka mwana wa cifù, ye rhenga omu nda ya nina erhi n’omubiri gumonyosire!» 13 Musa anacishenga Nyamubâho aderha, erhi: «Mâshi, Nyamuzinda nkusengire, omufumye!« 14 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: Ishe acimukayiraga ebusu arhankageza nsiku nda erhi ayunjwire nshonyi? Ayorhe nsiku nda muyungule embuga ly’ecihando; enyuma z’ahola banashubimuyankirira omwola cihando.« 15 Miriamo ageza nsiku nda ali muyungule embuga ly’ecihando, n’olubaga lurhahashigigenda, kuhika Miriamu ashubiyankirirwa. 16 Enyuma z’aho, olubaga lwarhenga ahôla Haseroti, bâgendihânda omu irûngu lya Parani.

Enyenzi zàrhumwa e Kanani

1 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: 2 «Orhume abantu bagendiyênja ecihugo ca Kanani, co cihugo nâhà bene Israheli. Oje warhuma muguma muguma omu ngasi bûko; n’abôla warhuma kukwânîne babe b’omu barhambo babo.» 3 Musa abarhuma kurhenga omwola irûngu lya Parani nk’okwôla Nyamubâho anarhegekaga; abôla barhambo barhumagwa bàli barhambo ba muli bene Israheli. 4 Alaga amazîno gâbo: omu bûko bwa Rubeni, Shamuwa, mwene Zakuri. 5 Omu bûko bwa Simoni, Shafati, mwene Hori, 6 omu bûko bwa Yuda, Kalebu mwene Yefune, 7 omu bûko bwa lsakari, lgali, mwene Yozefu. 8 Omu bûko bwa Efrayimu, Oseyi, mwene Nuni, 9 omu bûko bwa Benyamini, Palti, mwene Rafu, 10 omu bûko bwa Zabuloni, Gedieli, mwene Sodi, 11 Omu bûko bwa Yozefu, bwa Menashè, Gadi, mwene Susi, 12 omu bûko bwa Dani, Amieli, mwene Gemali, 13 omu bûko bwa Aseri, Sutuhuri, mwene Mikaeli. 14 Omu bûko bwa Nefutali, Nahabi, mwene Vafusi, 15 omu bûko bwa Gadi, Geweli, mwene Maki. 16 Agôla go mazîno g’abantu barhumagwa mpu bâgendiyênja ecihugo. Musa ayîrika Oseyi mwene Nuni izîno lya Yozwè.

17 Musa abarhuma mpu hagendiyênja ecihugo ca Kanani; abahwira, erhi: «Musôkere eyôla munda omu kugerera e Nêgebu; musôke oku ntôndo. 18 Mulolêreze bwinja kurhi ecihugo ciyosire, abantu bayubakamwo, akaba bali bazibu erhi nanga, akaba bali banyi erhi mwandu. 19 Mulolêreze ecôla cihugo, bantu bayubakamwo, kurhi ciri, akaba ciri cinja erhi cibi; mulole ebishagala bayubakamwo kurhi biri, akaba biri bizibuzibu nisi erhi biri biyîgule hoshi. 20 Mulole kurhi obudaka buyosire, erhi buli bwinja erhi nanga burhali bo, mulole erhi ciri mwo n’emirhi nisi erhi nanga. Mube n’oburhwâli, murhôle oku malehe g’ecôla cihugo». Gàli mangog’okutwa emizâbîbu mirhanzi.

21 Basôka, baja bayênjayênja ecihugo, kurhenga okw’irûngu lya Sini kuhika e Rehobu, oku njira yaja e Hamati. 22 Basôka omu Nêgebu, bahika cingana e Hebroni, emunda Akimani, Sheshayi na Talmayi, bene Anaki bayûbakaga. Hebroni ayubakagwa myâka nda embere lya Tanisi w’e Mîsiri. 23 Erhi bahika omu kabanda ka Eskoli batwa ishami ly’omuzâbîbu n’olusisi lw’ogôla muzâbîbu, bayisha balibarhwire bantu babirhi oku murhamba, barhôla n’agandi malehe g’amakomamanga n’emitini. 24 Ahôla bahayîrika izîno ly’akabanda ka Eskoli, erhi olwôla lusisi lw’omuzâbîbu bene Israheli batwaga lwolurhuma. 25 Enyuma lya nsiku makumi ani kurhenga eyôla munda balijiriyênja ecihugo, 26 bayisha bayishire baja emunda Musa ali n’Aroni, n’endêko ya bene Israheli boshi aha Kadesi, omw’irûngu lya Parani. Bababwîra emyanzi nka kulya banarhumagwa; bashambalira n’olubaga loshi, banabayêreka amelehe ga ecôla cihugo.

27 Yumvagya oku bashambaliraga Musa: «Neci rhwanajîrage mwa cirya cihugo wanarhurhumagamwo. Okunali ciri cihugo cihululamwo amarha n’obûci, agala malehe gône gakumanyise. 28 Ci olubaga luyûbaka ecôla cihugo Iuli ludarhi, n’ebishagala byâbo biri bizibuzibu na binene bwenêne; ciru rhwanashimanyiremwo bene Anaki. 29 Amaleki ayûbaka ecihugo ca Nêgebu, omunya-Hiti, omunya-Yebusi n’omunya-Mori bayûbaka omu ntôndo, n’omunya-Kanani ayûbaka oku burhambi bw’enyanja n’oku burhambi bwa Yordani. 30 Kalebu ayimuka abwîra olubaga lwali luzonzire Musa, erhi: «Yumvi mmubwire. Kanyi rhusôkere eyola munda rhurhôle ecôla cihugo bulya rhwanakuhasha.» 31 Ci abandi bantu bàli barheremire naye baderha, mpu: «Rhurhankahasha okusôka mpu rhujilwîsa olwôla lubaga, Iuli ludarhi kurhulusha. 32 Barhôndêra okushambâla kubi kubi oku biyêrekîre ecôla cihugo balijiriyênja, bakaziderha, mpu: «Ecihugo rhwalijiriyênja, ciri cihugo cirya bene co^v, abantu rhwabwîne muli ecôla cihugo bali bantu balî balî. 33 Ciru rhwabwinemwo balya bantu banene-banene, bene Anaki, bulya biûko bw’abantu bahamu bwenêne: rhwàli embere zâbo n’omu masu gâbo, nka mahanzi.»

Akavango n’obuhane

1 Olubaga lwoshi lwalogôshera, lwabanda orhuhababo, lwalakûla obwôla budufu boshi. 2 Bene Israheli boshi bakazicîdudumira Musa n’Aroni, n’endêko yoshi yababwîra, erhi: «Ka rhurhankafirire omu cihugo c’e Mîsiri nisi erhi munôla irûngu erhimwo.» 3 Carhuma Nyamubâho arhuhêka muli ecôla cihugo, omu engôrho yagendirhumalirira? Bak’irhwe n’abana birhu bakolaga bagendiba mpira zâbo. Ka kurhali kwinja kuli rhwe rhucishubirire e Mîsiri erhi kwo? 4 Banacibwirana bone nannene, mpu: «Rhucishoge owirhu murhambo, rhucishubirire e Mîsiri»

5 Musa n’Aroni banacikûmba bûbi embere za bene Israheli boshi. 6 Yozwè, mwene Nuni na Kalebu, mwene Yefune, bantu babirhi omu bagendigiyênja ecihugo, basharhula emyambalo yâbo. 7 Banacibwîra endêko ya bene Israheli yoshi, mpu: «Ecihugo rhwageziremwo coshi nti rhucilorereze, ciri cihugo cinja bwenê. 8 Nka Nyamuzinda arhurhonyize yêne anarhuhêka muli ecôla cihugo, anarhuheco, ciri cihugo cadubukamwo amarha n’obûci. 9 Ci kwônene murhahîra mukagomera Nyamubâho, murhanayôbohaga abantu abantu bali muli ecôla cihugo, bulya rhwabahungumula, owakazagibalanga acîyegwire kuli bo, na Nyamubâho ali haguma nirhu, murhabayobôhe.»

Oburhe bwa Nyamubâho n’obulagizi bwa Musa

10 Olubaga lwoshi lwahiga mpu lukola lwababanda amabuye, ci agôla mango irenge lya Nyamubâho lyanacîyerekana oku Ihêma ly’embuganano embere za Bene Israheli boshi. 11 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Kuhika mangaci erhi lwanabula okunyemera on’obwôla ludwîrhe lwabona ebisomerine ndwîrhe najira ekarhî kabo. 12 Nkolaga naluhunikakwo ecihûsi , mmbamalîre, wene mbe we njira ishanja linene kulusha na lizibu kulusha eri.» 13 Musa anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Abantu b’e Mîsiri bayishi oku okuboko kwâwe kudarhi warheremagyamwo abala bantu kurhenga emwabo, n’okwôla bakumanyisize abantu b’ecôla cihugo. 14 Boshi bayishi oku w’oyu Nyamubâho, oba ekarhî k’olu lubaga ; oku onakazicîyerekana emwabo busu oku busu, w’oyu Nyamubâho; bayishi oku ecitû câwe ciba enyanya zâbo, bayishi oku onakazigenda embere zâbo mûshi omu nkingi y’omuliro. 15 Erhi wankayirha ou lubaga luhungumuka nka muntu muguma, amashanja gayumvagya ebyadesirwe kuli we gakolaga gayishiderha erhi: 16 Nyamuwinda arhali agwerhe obuhashe b’okuhêka olubaga muli cirya cihugo alagananaga mpu abahà co; banaderha mpu co cirhumire abayirhira muno irûngu.»

17 Obuhashe bwa Nyakasane buyerekanage bunôla oku bunaba bunene, nka kulya wanamanyisagya erhi oderha, erhi: 18 «Nyamubâho akêreza omu kukunira, aba na mugale omu bwinja, anababalire amabî n’ecâha; ci arhankalola omuntu oli n’ecâha nka muntu mwêru kwêru, anahanire obubî bw’ababusi oku bana babo. ciru n’oku bana b’iburha lya kasharhu n’iburha lya kani. 19 Yagirwa, obabalire olula lubaga kuli obûla bubî lujizire erhi bwonjo bwâwe bunji hurhuma, obabalire nk’oku onayôrha obabalira olula lubaga kurhenga e Mîsiri kuhika hanola.

Okubabalirwa n’obuhane

20 Nyamubâho anacishuza, erhi: «Nababaliraga nk’okwôla onasengire; 21 Ci, mba nzine! N’irenge lya Nyamubâho lyabumba igulu lyoshi! 22 Abantu boshi babwîne irenge lyâni n’ebisomerine najiraga e Mîsiri na omw’irûngu, abantu bamantangula kali ikumi^w, barhanyumva izu lyâni, 23 abôla boshi barhabone kwo cirya cihugo nalaganyagya n’endahiro ababusi babo. Ntaye ciru n’omuguma muli balya bangayaguzagya wacilolakwo. 24 Ci mwambali wâni Kalebu yeki, waligwerhe gundi gundi mûka, anayosire acîshwekire kuli nie, namuhisa muli ecôla cihugo alijîre, n’iburha lyâge lyaciyimamwo. 25 Omunya-Maleki, n’omunya-Kanani bayubasire omu kabanda: irhondo, moyo muhindamuke, muje omw’irûngu, omu njira y’ebwa nyanja ndukula.

26 Nyamubâho ashambaza Musa n’Aroni, ababwîra, erhi: 27«Kuhika mangaci erhi nanayôrha nalembera olula lubaga luli ntyala, olwakaziyôrha lwaci duduma kuli nie. Nayumvîrhe eyôla midudumo ya bene Israheli kuli nie. 28 Ogendibabwîra oku mba nzîne! Nyamubâho okudesire: namujirira nk’okwôla mwanaderheraga omu marhwiri gani^x. 29 Ebirunda binyu munôla irûngu byahungumukira. Mweshi mwe mwajiriragwa omubalè erhi muganjwa kurhenga oku wa myâka makumi abirhi kuhêka enyanya, mwe mwanacîdudumiraga kuli nie. 30 Murhahike muli cirya cihugo nalagananaga nti najimuhiramwo, okuleka Kalebu mwene Yefune na Yozwè, mwene Nuni. 31 N’abana binyu barhôrho balya mwaderhaga mpu bakola bajibà nsimha za kuyirhwa! Niehe nabahêka muli ecôla cihugo, bamanya ecôla cihugo mwagayaguzagya. 32 Ebirunda binyu mw’oyo, munôla irûngu byahungumukira; 33 n’ahana hinyu bayabukana amasò gâbo munôla irûngu, myâka makumi ani, bo bahêka ntyo obuhane bw’okubula obuyemêre kwinyu, kuhika ebirunda binyu bihwêre munôla irungu. 34 Kulya mwagezagya nsiku makumi ani mwaja mwalolêreza ecihugo, ntyo kwo ensiku zàli, kwo n’emyâka yaba: mwabarhula amabî ginyu myâka makumi ani^y. mwanayumviza ahôla okuciberûla kuli nie bunguke buci kulerha. 35 Niono nie Nyamubâho, nkudesire! Alaga oku najirira eyi ndêko mbi yacihindulaga kuli nie: boshi hahwêra munôla irûngu, mwo bafira.»

36 Balya bantu Musa arhumaga mpu baje balolêreza ecihugo na erhi bagaluka barhuma olubaga loshi lucidudumira Nyamubâho, 37 abôla bantu bàjaga baderha kubi kuli ecôla cihugo, abôla bantu bàbandwa n’olufu ho na halya, e mbere za Nyamubâho. 38 Yozwè, mwene Nuni na Kalebu mwene Yefune bone bafumire olufu muli balya bajagiyênja ecihugo.

Okuhimirwa aha Horma

39 Musa anacihêkera bene Israheli boshi ebyôla binwa; olubaga lwoshi lwanaciluha bwenêne. 40 Erhi baba bamazukiriza sêzi sêzi, bakaya, basôkera ebw’irhwerhwe ly’entôndo, banaciderha, mpu: «Rhônôla! rhukolaga rhwasôkera eyôla munda Nyamubâho anaderhaga ebwa kuba rhwajizire ecâha.» 41 Musa ababwîra, erhi: «Carhuma mugendivuna irhegeko lya Nyamubâho? Okwôla kurhamubcre. 42 Murhasôkeraga eyôla bulya Nyamubâho arhali ekarhî kinyu! Mumanye mwene mwarhuma mugendihimwa n’abashombanyi binyu. 43 Bulya omunya-Maleki na omunya-Kanani bali embere zinyu, mwahungumukira eyôla n’engôrho ebwa kuba mwaciberwire kuli Nyamubâho; Nyamubàho arhâbe haguma ninyu.» 44 Baharha mpu bonene n’emisi yâbo basôkera oku ntôndo; ci omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho na Musa. gurhafukunyagya omu karhî k’ecihando. 45 Oku bundi, balya banya-Maleki n’Abanya-Kanani bayubakaga omwôla ntôndo babunguluka, babahima, babarhema bihimbi bihimbi kuhika aha Horma.

VI. Obuhashe bw’abadâhwa na bene Levi

Olubero luhyahya lw’amarhegeko

1 Nyakasane anacibwîra Musa, erhi: 2 « Ogendidesa bene Israheli, obabwire, erhi: Amango mwahika muli cirya cihugo mwagendibêra, ciryala cihugo namuha, 3 na nkamukola mwarherekêra Nyamubâho enterekêro yajirwa n’omuliro, ebe ya nsirîra, ebe yindi nterekêro y’okuyunjuliza muhigo mulebe, nisi erhi nterekêro y’obulonza bw’omuntu konene, kandi erhi ebe nterekêro y’amango g’ensiku nkulu zinyu, mpu lyo, omu kurherekêra enkafu zinyu kandi erhi bibuzi binyu, muhasha okuhêra Nyamubâho enterekêro y’akisununu kinja. 4 Omuntu oyishire okuhâna enterekêro yâge emunda Nyamubâho ali, anahira enterekêro y’enkalange, cihimbi ciguma ca kalikumi c’enshâno y’omulà n’ecigabi ca kani ca ehini^z y’amavurha. 5 Wanajira enterekêro y’embulaga na cigabi ciguma ca kani c’ehini ya idivayi, haguma n’enterekêro y’e nsirîra n’enterekêro y’omurhûla oku ngasi mwanabuzi. 6 Okunterekêro y’engandabuzi, wanahâna bihimbi bibirhi bya kali ikumi by’enshâno y’omulà oku nterekêro y’enkalange, ci eyola nshâno ebe mvange n’amavurha. 7 Oku nterekêro y’e mbulaga, wanahâna cihimbi ciguma ca kasharhu c’ehini y’idivayi, ebe nterekêro y’akisununu kinja embere za Nyamubâho. 8 Erhi wankarherekêra empanzi, akaba eri ya nterekêro y’ensirîra, kandi erhi ya kuyukiriza muhigo mulebe, nisi erhi ebe nterekêro yâwe ya murhûla wahà Nyamubâho, 9 haguma n’eyola mpanzi wanarherekêra, nka nterekêro ya nkalange, bihimbi bibirhi bya kalikumi by’enshâno y’omulà mvange n’ecihimbi ca kabirhi c’ehini y’amavurha. 10 Wanahâna n’ecihimbi cakabirhi c’ehini y’idivayi, nka nterekêro y’embulaga: erhi nterekêro ejizirwe n’omuliro, nterekêro ya kisununu kinja emwa Nyamubâho. 11 Kwo bakazijira ntyôla oku ngasi mpanzi, oku ngasi ngandabuzi, n’oku ngasi mwanabuzi erhi mwanahene. 12 Oku mubalè gw’ebintu warherekêra gunali kwo nâwe wankanajira ngasi ciguma omu kushimba kulya omubalè gwâbo gunali.

13 Ngasi mwambali winyu naye kwo akazijira ntyôla, amango ahâna enterekêro yasirizibwa, nka nterekêro ya kisununu kinja emwa Nyamubâho. 14 Erhi akaba hali ecigolo mwayemerire okuyûbaka haguma ninyu, kandi erhi abe mubûnga mukola muba naye hamagera emyâka n’emyâka, erhi oyôla akalonza okuhâna enterekêro, kulya mujira kwo naye agwâsirwe okujira. 15 Irhegeko lyaba liguma oku lubaga loshi, kuli mwe mweshi, kuguma n’ecigolo ciyubasire emwinyu, lyaba irhegeko, oku ngasi iburha linyu lyoshi: oku cigolo na kuli mwe mwene, mweshi mwanakazijirirwa kuguma embere za Nyamubâho. 16 Irhegeko lyaba liguma lyonene, n’engeso yaba nguma yonene, oli kuli mwe, oli oku cigolo ciyubasire emwinyu.»

Emigati ya burhanzi

17 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: 18 «Ogendidesa bene Israheli obabwire, erhi: 19 Amango mwahika muli cirya cihugo nagendimuhira, na nka mukola mwakazilya omugati gw’ecôla cihugo, mwanaberûlakwo enterekêro ya Nyamubâho 20 Nka nterekêro ntangiriza, mwanaberûla oku buntu bw’omugati gwinyu, buntu bwa mugati muguma, mwanagurherekêra nka nterekêro ntangiriza y’oku câno cinyu. 21 Kwo mwanakaziyôrha mwajira ntyôla oku buntu burhangiriza bw’omugati gwinyu, mwanaberûlakwo enterekêro ya Nyamubâho, mukaziyôrha mwajira ntyôla mwoyo na iburha linyu.

Okuhyula oku byâha by’obuhwinja

22 Erhi mwankajira ecâha omu kuhabuka bulya murhashimbaga galya marhegeko gani namuhâga kuli Musa, 23 ngasi oku Nyamubâho anamurhegesire koshi erhi arhuma Musa kurhenga kwa lulya lusiku Nyamubâho amuhâga amarhegeko gâge na ngasi ganakulikire omu maburhwa ginyu goshi, 24 ntya kwo byaba: akaba mwajizire ecâha buzira kumanya, olubaga loshi lwanarherekêra empanzi ntôrho nka nterekêro ya nsirîra ya kisununu kinja embere za Nyamubâho, kuguma n’enkalange yâge, na embulagwa yâge, mwanajira nka kulya muyôrha murhegesirwe okujira, kandi mwanayushûlakwo enterekêro y’ecihebe oku câha. 25 Omudâhwa anajira enterekêro y’okuhyûla oku lubaga loshi lwa bene Israheli, na ntyôla ecôla câha canababalirwa kuli bo, bulya ciri câha cajiragwa omu kuhabuka. Kandi nka bamahâna enterekêro yâbo, enterekêro yajiragwa n’omuliro embere za Nyamubâho, barherekire Nyamubâho oku byâha, erhi ecôla câha câbo cirhuma, eci bajiraga omu kuhabuka, 26 ecôla câha canababalirwa kuli bene Israheli boshi, n’oku cigolo cibayubasire ekarhî, bulya kwali kubabuka. 27 Erhi akaba muguma yenene wajizire ecôla câha c’okuhabuka, oyôla muntu anarherekêre empene ya mwâka muguma oku nterekêro y’ecâha. 28 Omudâhwa anajira enterekêro y’okuhyûla embere za Nyamubâho, kuli olya muntu wababukaga erhi ajira ecâha; nka bamamujirira eyola nterekêro y’oku hyûla, ecôla càha canamubabalirwa, 29 abe mwene Israheli erhi cigolo. Mwaba n’irhegeko liguma erhi hankajira owajira ecâha omu kuhabuka. 30 Cikwônene erhi hankaba owundi, mwene Israheli nisi erhi cigolo, oyôla akagayisa Nyamubâho n’oluhinzo, akagwe omu lubaga lwâge. 31 Bulya anagayagusize akanwa ka Nyamubâho, anabula bwashimba irhegeko lyâge: oyôla muntu akagwe^a, obubî bwâge kuli ye yêne.»

Obubane bw’okurbakenga olwa Sabato

32 Mw’agôla mango bene Israheli banali omw’irûngu, bashîmâna muntu muguma adwîrhe arhôla enshâli olwa Sabato. 33 Abola bashimanaga adwîrhe arhôla ensâli, bamuhêka emunda Musa ali, emunda Aroni ali n’olubaga. 34 Banacijira abamulanga, bulya oku ankajirwa ntâye ocikumanya. 35 Nyamubàho anacibwîra Musa, erhi: «Oyola muntu afe! Olubaga lwa bene Israheli loshii lumubande amabuye embuga ly’ecibando. 36 Erhi olubaga loshi luba lwamamurhenza omu cibando, lwamubanda amabuye, anacifa nka kulya Nyamubâho anarhegekaga Musa.

Obushemberere oku myambalo

37 Nyakasane abwîra Musa, erhi: 38 «Ogendidesa bene Israheli, obabwire bakazihira obushemberêre oku mihiro y’ebishûli byâbo, kurhenga okw’iburha kuja oku lindi, n’oku bushemberêre bwa ngasi muhiro bahirekwo ehigozi y’akaduku k’omukara. 39 Mwabà ntyo n’obushemberêre; omu kubulolakwo, mwanakengêra galya marhegeko ga Nyamubâho goshi lyo mugashimba; mumanye mwankakulikira enyifinjo z’emirhima yinyu erhi ez’amasu ginyu gakazimukululira ebwa kujira kubi. 40 Ntyôla mwakazikengêra amarhegeko gâni goshi, munagashimbe, na ntyo mwanabà bîmâna emwa Nyamuzinda winyu. 41 Nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, owamakûlaga omu cihugo c’e Mîsiri, lyo nyorha niene Nyamuzinda winyu. Nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu.»

Okugoma kwa Korè, Datami na Abirami

1 Korè, mwene Yishari, ya Kehati, ka Levi bona Datani n’Abirami bene Eliyabu, na Honi mwene Peleti, Eliyabu na Peleti bâli bene Rubeni, bajamo obucîbone; 2 bacihindulira Musa; bashimanwa na bandi bantu magana abirhi na makumi arhanu b’omu bene Israheli, barhambo b’olubaga, bantu b’irenge na bakengwa. 3 Bashubûzanya oku kulongôza Musa n’Aroni, banacibabwîra, mpu: «Rhwamarhama ninyu, bulya olubaga lwoshi, abantu boshi bali bîmâna, na Nyamubâho ali ekarhî kabo. Cankarhuma mweki mucikuza enyanya ly’olubaga lwa Nyamubâho?» 4 Erhi Musa ayumva okwôla, akumba bûbi. 5 Abwîra Korè n’omurhwe gwâge, erhi: Ihondo, Nyamubâho amanyisa oli wâge n’oli mwîmâna, yêne anamuyegeza hofi naye, oyu acishozire yêne anamushegeza hofi naye. 6 Mujirage ntyala: Murhôle ebitumbûkizo, Korè n’omurhwe gwâwe goshi. 7 Irhondo, muhiremwo omuliro, munahire ensangi oku nyanya embere za Nyamubâho, oyu Nyamubâho akanacîshoga, oyôla yenali mwîmâna. Namarhama ninyu bene Levi. 8 Musa anacibwîra Korè, erhi: «Yumvagi bene Levi. 9 Ka emwinyu, kuli kunyi okula Nyamubâho amwishogaga omu karhî ka bene Israheli boshi, amuhira hago hago mpu mukazimuyegêra munakazikola omu ndâro ya Nyamubâho, n’okuyimangira olubaga omu mukolo gwalo? 10 Akushegezize hofi naye, woyo na bene winyu boshi, bene Levi, haguma nâwe, lero bukolaga budâhwa mwalonza. 11 okwôla kwo kurhumire we n’omurhwe gwâwe muyishijira ihano ly’okucihindula kuli Nyamubâho! Aroni aligi muntu muci obula mwaciduduma kuli ye?» 12 Musa arhuma mpu bahamagale Datani n’Abirani mwene Eliabu; banacishuza mpu: «Rhurhasôkera eyo». 13 Ka kuli kunyi erhi orhurhenza omu cihugo cahululaga amarha n’obûci n’okuyishirhuyirhira munola irûngu^b; kandi wacikûnga mpu we nnawirhu? 14 Mâshi arhali omu cihugo cihulula amarha n’obûci wa rhuhesire, arhali mashwa ga mizâbîbu warhuhire mpu rhugayimemwo! Ka omanyire mpu olula lubaga walujira mihurha? Rhurhasôkere eyola munda!» 15 Omu bukunizi bunene, Musa anacibwîra Nyamubâho, erhi: Orhalolaga enterekêro yâbo y’enkalange. Ntasagibanyaga ciru na oli endogomi^c yâbo, ciru na ntâye nkola njirire amabî muli bo.»

Obubane

16 Musa anacibwîra Korè, erhi: «We n’omurhwe gwâwe, irhondo mubone kane embere za Nyamubabo, we nabo na Aroni. Murhôle ngasi muguma ecitumbûkizo cinyu 17 Muhiremwo cnshangi, munagendihêka ngasi muguma ecitumbûkizo câge emunda Nyamubâho ali: biri bitumbûkizo magana abirhi na makumi arhanu; nâwe wene kuguma n’Aroni, murhôle ngasi muguma ecitumbûkizo câge.» 18 Banacirhôla ngasi rnuguma ecitumbûkizo câge, banacihira mwo omuliro, banahira ensbangi oku nyanya, bagendiyimanga aha muhango gw’ihêma ly’embuganano, boshi na Musa n’Aroni. 19 Korè ali erhi anahamagire olubaga loshi oku kucihindulira Musa n’Aroni aha Ihêma ly’embuganano. Okubundi irenge lya Nyamubâho lyabonekera olubaga loshi.

20 «Nyamubâho adesa Musa n’Aroni, ababwîra erhi: 21 Muciyegûle kuli olu lubaga, nkola naluherêrekeza buno buno^d.» 22 Banacikumbira akamalanga, baderha mpu: «Mâshi yagirwa Nyamuzinda, we Nyamuzinda wa ngasi mûka gwa muntu, muntu muguma oyula wadwîrhe oku kubi, na bunôla mpu okolaga wakunirira olubaga loshi» 23 Nyamubâho ashambâla na Musa amubwîra, erhi: 24 «Ogendibwîra olubaga, erhi: «Murhenge eburhambi bw’aha mwa Korè.»

25 Musa ayimuka anacija emunda Datani n«Abirami bali; n’abagula b’l sraheli bayisha bamukulikire. 26 Adesa olubaga loshi aderha, erhi: «Muje kuli n’enyumpa zabala bantu babi, mumanye murhanahumaga oku ngasi kalugu kabo, lyo ninyu mulekihererekera nka mwamazingazingwa n’ebyâha byâbo». 27 Barhenga eburhambi bw’aha mwa Korè. Datani n’Abirami erhi bali embuga, bayimanzire aha muhango gw’amahêma gâbo, na bakâbo, n’abana babo bakulu n’abarho boshi. 28 Musa anaciderha, erhi: «Mukolaga mwamanya oku Nyamubâho wanantumaga okukazijira eyira mikolo yoshi n’oku ntayijira oku irhwe lyani niene. 29 Abala bantu bakafa nk’oku abandi bantu banayôrha bafa, n’akalamo kabo kakayurha nk’oku akalamo k’abandi bantu kanayurha, erhi arhanali Nyamubâho wantumaga. 30 Ci erhi Nyamubâho akajira akantu karhuma abandi bantu bazânwa, erhi idaho lyankayashamya akanwa kalyo, likanabamirangusa boshi kuguma n’ebintu byâbo byoshi, erhi bankayandagalira ekuzimu banazine, aho neci mwanamayira ho oku abala bantu banajacire Nyamubâho.

31 Oku anayusiderha ebyôla binwa byoshi, obudaka bàli bayimanzirekwo bwanacihabhanyuka, 32 idaho lyayashamya akanwa kalyo, lyanacibamirangusa n’emilala yâbo, kuguma na bene Korè boshi n’ebintu byâbo byoshi. 33 Bayandagalira ekuzimu banacizine, bo na ngasi hyanali hyâbo hyoshi: idabo lyanacibafûnika, bahirigirha embere z’olubaga 34 Bene Israheli bàli eburhambi boshi, bakumbiranya, bakola bayâka, banaja bayâma, banaderha mpu: «Rhuyàke, lyo nirhu idaho lilekirhumirangusa!» 35 Omuliro gwanacimanuka emwa Nyamubâho. gwamirangusa balya bantu magana abirhi na makumi arhanu bajagitumula enshangi.

Olw’ebitumbûkizo n’olw’akarhi ka Aroni

1 Nyamuhâho ashambâza Musa, amubwîra, erhi: 2 Obwire omudâhwa Eleazari, mwene Aroni, arhenze ebitumbûkizo omu bwihirà, onakabulire kuli omuliro gulimwo, 3 bulya ebi bitumbûkizo oku byâha biri bigishe. Ebitumbûkizo by’abola bantu, abahemukiraga obuzîne bwâbo bonene, bajiremwo enambûle ndîri, zikazibwikira·oluhêrero lw’enterekêro y’ensirîra; bulya byarherekirwe Nyamubâho, binakolabigishe, byayôrha ntyôla cimanyiso kuli bene Israheli.» 4 Omudâhwa Eleazari arhôla birya bitumbûkizo by’omulinga byakolesibagwa na balya bantu bamirangusibagwa n’omuliro, ajiramwo enambule z’okukazibwikira oluhêrero. 5 Bene Israheli bayôrha bamanyire oku nta muntu w’embuga orhali w’omu buûko bwa Aroni, wakacishomya mpu ayegêra arherekêre Nyamubâho enshangi, anabule okuba aka Korè n’omurhwe gwâge nk’oku Nyamubâho anamumanyisagya omu kanwa ka Musa.

Okucîduduma kwa bene Israheli

6 Erhi buca, olubaga loshi lwa bene Israheli lwarhôndêra lwacîdudumira Musa na Aroni, lwakaziderha mpu: «Mwayisize olubaga lwa Nyamubâho.» 7 Ebwa kuba olubaga lwàli lwamagorha Musa n’Aroni, bombi bayerekera e bw’Ihêma ly’embuganano, ecitû calibwika n’irenge lya Nyamubâho lyaboneka. 8 Musa na Aroni bakanya baja ebw’Ihêma ly’embuganano. 9 Nyamubâho anacishambâza Musa aderha erhi: 10 «Orhenge muli olu lubaga, nkola naluhirigisa buno buno.» Bombi banacikumba bûbi. 11 Musa anacibwîra Aroni, erhi: Rhòla ecitumbûkizo, ohiremwo omuliro gw’oku luhêrero, ohire kwo n’enshangi, okanye duba emunda olubaga luli, ogendilujirira empyûlo; bulya oburhe bwa Nyamubâho bwamayâka. Ecibande camarhangira.» 12 Aroni arhôla ecitumbûkizo, nk’oku Musa anaderhaga, alibirhira omu karhî k’olubaga. Ecibande cali camarhêndera ekarhî k’olubaga. Ahira enshangi omu citumbûkizo, ajira enterekêro y’empyûlo oku lubaga. 13 Ajiyimanga ekarhî k’abamafa n’abazine; aho Ecibande cacîkwa. 14 Bantu bibumbi ikumi na bini na magana gali nda bafa n’ecôla cibande, buzira kuganja abafàga erhi Korè orhuma. 15 Aroni ashubira emunda Musa ali ah’Ihêma ly’embuganano, n’Ecibande erhi camacîkwa.

Olw’akarhi k’ Aroni

16 Nyamubâho ashambâza Musa amubwîra, erhi: 17 «Ogendibwîra bene Israheli bakuhe orhurhi, ngasi bûko karhikaguma, rhwo rhuligi rhurbi ikumi na rhubirhi rhwalerhwa n’abarhambo babo boshi kulya emilala yâbo enali ikumi n’ibirhi. Oyandike izîno lya ngasi muguma oku karhi kage. 18 Oyandike izîno ly’Aroni oku karbi ka Levi, bulya ngasi murhambo akaziba na karhi kaguma kulya emilala yâbo enali. 19 Oyishidekereza orhôla rhurhi omw’Ihêma ly’embuganano embere z’omucîmba gw’amalaganyo, halya nkazishimânana nâwe. 20 Omuntu ncîshozire, ayishiba olya akarhi kage kajirekw’obwaso, na ntyo, nanayusa embere zani erya mîdudumo bene lsrabeli bakazimujirakwo. 21 Musa agendishambâla na bene Israheli, n’abarhambo babo boshi bakazimulerhera karhi kaguma, nk’oku emilala yâbo enali, kwo kuderha rhurhi ikumi na rhubirhi, n’akarhi ka Aroni karhulimwo.

22 Musa adekereza orhola rhurhi embere za Nyamubâho, omw’lhêma ly’obubamirizi. 23 Erhi buca Musa ashubira ebw’Ihêma ly’obubamirizi, akarii k’Aroni kajirekwo obwaso, kaligi k’obûko bwa Levi: ako karhi kàli kamajakwo amafufu, kàli kamayâsa, erhi kamanajakwo amalehe. 24 Musa ayisha ahulukine rhulya rhurhi rhwoshi rhwali embere za Nyamubâho, arhuhira embere za bene Israheli boshi, babona na ngasi muguma arhòla akarhi kage.

25 Nyamubâho abwîra Musa erhi: «Oshubize akarhi ka Aroni aha Muciîmba gw’amalaganyo, kakazilangwa nka buhamirizi emwa ngasi boshi bankalonza okucihindula, na ntyôla okucîduduma kwabo kwanahwa emunda ndi, banalekifa. 26 Musa anacijira kulya, anacijira nk’oku Nyamubâho àlimurhegesire. 27 Bene Israheli banacibwîra Musa mpu: «Lola oku rhwamafa, rhwamahwa rhweshi. 28 Ngasi yeshi wakaziyegêra Endâro, adwîrhe afa. Ka kukwaninage rhweshi rhufe obwo?»

Emikolo y’abadâhwa n’oluhembo lwâbo

1 Nyamubâho anacibwîra Aroni, erhi: «W’oyu na bagala bâwe, haguma n’enyumpa ya sho, mwe mwatumula obubî bwankajirwa ahantu hîmâna; we na bagala bâwe, mwakazidosibwa oku bubî bwankajirwa omu mukolo gwinyu gw’obudâhwa. 2 Ci na bene winyu kuguma, ab’omu bûko bwa Levi, ab’omu mulala gwa sho, obayegeze hofi nâwe bakazikukolera banakazikurhabâla amango we na bagala bâwe muli omu mirimo yinyu y’omw’Ihêma ly’obuhamirizi. 3 Bakazikurhabàla oku mikolo yâwe yoshi nk’oku mikolo y’Ihêma ly’embuganano. Ci bamanye bankanayegêra ebintu bimîna, erhi oluhêrero, mulekifa oli we oli bo. 4 Bakazikugwasa, bakazikola omu mikolo y’Ihêma ly’embuganano, oku ngasi mikolo enayêrekîre Ihêma. Ci nta w’embuga wankayegêra 5 Mukazikola omu hantu hîmâna n’oku luhêrero, lyo oburhe bw’okushimbulira bene Israheli buhwa. 6 Nie nàrhôzire bene winyu Baleviti ekarhî ka bene Israheli; abahâbagwa Nyamubâho we okola obahâbirwe mpu bakazijira omukolo gw’omw’lhêma Iy’embuganano. 7 We na bagala bâwe, omukolo gwinyu gw’obudâhwa gwabà oku ngasi biyêrekîre oluhêrero n’ebiri enyuma ly’ecisika^e, mwakazijira ogwola mukolo. Mwakazijira omukolo gw’oburherekêre, bulya muli badâhwa. Ow’embuga wankacishomya mpu ayegêra, anafe.

Omwanya gw’abadâhwa

8 Nyamubâho anacibwîra Aroni, erhi: nàkuhire omukolo gw’oku ngasi binamberulirwe. Ebintu birherekêre bya bene Israheli, nkuhire byo we n’abana bâwe nka ngalo ya ngasi mango. 9 Alaga ebyakaziba byâwe omu bintu bîmâna bwenêne, omu biryo birherekéêre: entûlo zoshi za bene Israheli bakazizingalulira, enterekêro z’enkalange zoshi, enterekêro zâbo zoshi oku byâha n’enterekêro zâbo zoshi z’empongano bâkanayîshikampa zoshi: ebyôla byoshi nka bintu bîmâna bwenêne, byaba byâwe kuli we n’oku bagala bâwe. 10 Wakalya ebîmâna bwenêne; ngasi mulume akazibiryako. Obikenge bwenêne. 11 N’ebira nabyo byakaziba byâwe: ngasi ebi banaberwire oku ntûlo zâbo, oku ngasi nterekêro z’okumogamoga za bene Israheli; nkuhîre byo we na bagala bâwe na bâli bâwe, n’eryola liri irhegeko ly’ensiku n’amango; ngasi ocire w’omu mwâwe, anahasha okubiryako. 12 Ngasi mavurha minja bwenêne bahâna, ngasi idivayi linja bwenêne bahâna, lihyahya, erhi ngano, ebirhangiriza by’emyâka yâbo balibirherekêra Nyamubâho, ebyôla nkuhîre byo. 13 Ngasi bya mburho yâbo mpyahya bankanahumbûla omu cihugo cabò mpu babirherekêre Nyamubâho, ebyôla byoshi nabyo nkuhìre byo. Ngasi yeshi onali acire omu mwâwe anabiryakwo. 14 Ngasi byoshi birikwo obuhane omu Israheli, ebyôla biri byâwe nabyo. 15 Ngasi wa bûko lubere abe wa bantu, abe wa cintu, birya banaha Nyamubâho, ebyôla byaba byâwe. Ci kwônene wanakazigombôla olubere lw’omuntu, n’olubere lw’ecintu cigalugalu. 16 Wanabigombôlera oku mwêzi muguma biri biburhe, wene wankaderha ecitwiro, sikeli irhanu z’ecuma c’olunyerere omu kuzigerera oku sikeli y’ahantu hîmâna, erya ya jêra makumi abirhi. 17 Ebirhagombôlwa by’ebi: olubere lw’e nkafu, olubere lw’ebibuzi, olubere lw’empene ebyôla biri bîmâna. Okazibulagira omuko gwabyo oku luhêrero n’amashushi gabyo wanagayoca gatumbûke mugi: eri nterekêro yajirwa n’omuliro ya kisununu kinja embere za Nyamubâho. 18 N’enyama zabyo ziri zawe, gulya mushaya bamogamoga n’okugulu kulyo. 19 Ebi bene Israheli baberûlira Nyamubâho oku bintu bîmâna nkuhirebyo we na bagala bâwe na bâli bâwe. N’eryo liri irhegeko ly’ensiku n’amango, eri ndagâno nnûnge^f y’ensiku zoshi, embere za Nyamubâho kuli we n’okw’iburha lyâwe mweshi. »

Ecigabi ca Bene-Levi

20 Nyamubâho anacibwîra Aroni, erhi: orhâbe n’akashambala omu cihugo câbo, na ntacigabi ciru n’eciguma cankaderhwa mpu câwe ekarhî kabo^g. Niehe nie cigabi câwe nie na kashambala kâwe ekarhî ka bene Israheli. 21 Ala oku bene Levi mbahire nka kashambala entûlo yoshi y’omu Israheli, kuli erya mikolo yâbo banajira omw’lhêma ly’embuganano. 22 Bene Israheli barhankaciyegêra Ihêma ly’embuganano, kwanaba kucibarhuza ecâha cankarhurna bafa. 23 Bene Levi bo bakazijira emikolo y’omw’Ihêma ly’embuganano na bône bankabarhula obubî bwâbo. Irhegeko ly’ensiku n’amango libahanzize okuba (libasezize okurhâba) n’akashambala ekarhî ka bene Israheli 24 Bulya bene Levi, aka shambâla kabo, mbahire era ntûlo bene Israheli baberûlira Nyamubâho. Co carhurnaga nababwîra nti barhabe n’akashambala ekarhî ka bene Israheli.

Entûlo

25 Nyamubâho ashambâla na Musa amubwîra, erhi: 26 «Ogendishambâza bene Levi obabwire, erhi: Amango mwahâbwa na bene Israheli entûlo mmuhire nka kashambala kinyu, mwanaberûlakwo enterekêro ya Nyamubâho, eri ntûlo oku ntûlo. 27 «N’ebyôla mwaberûla, olugero lwabyo lube nk’olugero lw’engano babêrûla oku cano, erhi nk’olugero lw’idivayi lihyahya baberûla oku mukenzi. 28 Kwo mwakaziberûla ntyôla ninyu enterekêro ya Nyamubâho kuli zirya ntûlo zoshi mwakazihâbwa na bene Israheli. Eyola nterekêro mwaberûlira Nyamubâho, mwanayiha omudâhwa Aroni. 29 Kuli ebi mwankanahàbwa byoshi, mwanakazirhôlakwo erya nterekêro ya Nyamubâho. Ebiri binja bwenêne byo mwakazikûlakwo ecigabi cîmâna. 30 Obabwire erhi: nka mwamaberûla birya biri binja bwenêne, entûlo oku bene Levi yanagererwa oku mburho y’oku câno n’oku mburho y’omu mukenzi. 31 Mwanabirîra ngasi hantu munalonzize hoshi mwe n’omulala gwinyu bulya lwo luhembo lwinyu olwo oku mukolo goshi mujira omw’Ihêma ly’embuganano. 32 Nta câha mwankajira muli okwôla nka mwamaberûla cirya cigabi cinja bwenêne, murhankahemula enterekêro nyinja za bene Israheli, murhankanacifa.»

Enkafu y’omukara

1 Nyamubâho ashambâla na Musa n’Aroni, aderha, erhi: 2 Alaga ebinwa b’irhegeko Nyamubâho arhegesire, ene aderha erhi: Ojibwîra bene Israheli bayîshe bandwîrhîre enkafu y’omukara, erya erhagwerhi ishembo lici oku mubiri, erhanasagihêka omuzigo. 3 Muyihekere omudâhwa Eleazari, naye anayirhenza omu cihando bagendiyibâgira embere zâge. 4 Omudâhwa Eleazari anarhôla oku muko gw’eyola nkafu n’omunwe gwâge, anajira nago olukangûlo kali nda olunda lw’omuhango gw’Ihêma ly’embuganano. 5 Banayoca eyola nkafu erhi anadwîrhe abona! banayoca oluhu lwayo, enyamazayo n’omuko gwayo kuguma n’ecihò cayo. 6 Omudâhwa anarhôla enshâli z’omurhi gw’o mwerezi, ez’olwifuyè n’ebindi by’akaduku; anabikweba mulyamuliro gudwirhe gwasingônola erya nkafu. 7 Kandi anashuka emyambalo yâge, ashukire n’omubiri gwâge omu mishi, anashubira omu cihando, ayorhe mugalugalu^h kuhika bijingo. 8 Naye olya wayocagya erya nkafu, anashuka emyambalo yâge, ashukire n’omubiri gwâge omu mîshi, anayôrha mugalugalu kuhika bijingo. 9 Omuntu oli bwinja anaguka lulya luvu lw’erya nkafu, anagendilubulagira emuhanda gw’ecihando, omu hantu hinja; bakazilubikira endêko ya bene Israheli, bakaziluhira omu mishi g’okubayobôla; eri nterekêro oku byâha. 10 Oyu wagukaga oluvu lw’erya nkafu anashuka emyambalo yâge, anayôrha mugalugalu kuhika bijingo. okwôla, lyâba irhegeko ly’ensiku zoshi oku bene Israheli n’oku muntu w’ecigolo onayubasire ckarhî kabo.

Ebiyêrekîre okuzinga

11 Owankahuma oku mufu mulebe erhi mulebe, oyôla anabe mugalugalu nsiku nda. 12 Anayishicîcêsa n’agôla mîshi olusiku lwa kasharhu n’olwa kalinda, anaba bwinja. Ci erhi akaba arhacîcêsizi oku lusiku lwa kasharhu n’olwa kalinda, arhankaba bwinja. 13 Owankahuma oku mufu, oku mubiri gw’omuntu wamafa, akaba arhacîcêsizi, oyôla anahemula endâro ya Nyamubâho; kukwânîne akagwe omu bene Israheli. Bulya galya mîshi gakûla ebizinzire garhabulajikire kuli ye; ali mugalugalu, n’agôla mazinga gâge anagayôrhana. 14 Alaga irhegeko erhi omuntu ankafira omw’lhêma. Ngasi yeshi wankaja muli eryo ihêma, na ngasi kalugu kali muli ryo, ebyôla byoshi byanaba bigalugalu kuhika nsiku nda. 15 Ngasi kalugu kafûnule, kalya karhagwerhi cifûniko cisheke n’ehigozi, kânaba kagalugalu. 16 Ngasi yeshi wankahuma oku muntu wanigiragwa omu mashwa, erhi wundi ofire kwônene erhi mavuha ga muntu, erhi oku cûsho, oyôla ânaba mugalugalu kuhika nsiku nda.

Amishi g’okukangûla

17 Kuli oyu muntu mugalugalu, banarhôla oku luvu lw’embâgwa yasingônolagwa nka nterekêro ya mpyûlo oku byâha, banabulagirakwo n’amîshi minja gali omu kalugu. 18 Omuntu oyosire bwinja anayanka ebyasi by’o lwifuyè, na hano aba amabidobeza omu mishi, anajiramwo olukangûlo oku nyumpa, oku ngasi kalugu n’oku bantu boshi banali halya, kuli omuntu wahumaga oku mavuha, erhi olya muntu bayirhaga, erhi wundi ofire kwônene erhi ohumire oku cûsho, 19 omuntu oli bwinja anajira olukangûlo kuli olya oli mugalugalu, oku lusiku lwa kasharhu na olwa kali nda; anamukulira ecâha câge oku lusiku lwa kalinda. Oyola muntu mugalugalu anashuka emyambalo yâge, naye yêne anacîshuka omu mishi, na bijingo ânabà bwinja. 20 Omuntu wankaba mugalugalu nka arhanacîcêsizi, anakagwe omu lubaga, bulya adwîrhe ahemula ahantu hîmâna ha Nyamubâho; bulya galya mishi gakula ebizinzire garhâbulajikire kuli ye: alimugalugalu. 21 Kuli bo lyaba irhegeko ly’ensiku zoshi. Olya muntu wajiraga olukangûlo lwa galya mîshi gakula ebizinzire anashuka emyambalo yâge, owankahuma oku mishi gakûla ebizinzire, anayôrha mugalugalu kuhika bijingo. 22 Ehi akahumwakwo oli mugalugalu, nahyo hinabe higalugalu, n’omuntu wankahihumakwo naye anabe mugalugalu kuhika bijingo»

VII. Okurhenga e Kadesi n’okuhika e Mowabu

Amîshi ga Meriba

1 Bene Israheli, olubaga loshi bahika omw’irûngu lya Sini, omu mwêzi murhanzi. Olubaga lwanacihanda aha Kadesi. Ho Miriyamu afiraga ahola, hobanamubishire.

Okuciduduma kw’olubaga

2 Bulyala ahola harhàli mîshi oku lubaga, boshi banacilundûkira emunda Musa na Aroni bali. 3 Olubaga lwalongôla na Musa, baderha mpu: «Nirhu rhucifaga galya mango bene wirhu bafiraga embere za Nyamubâho ka kukurhàli kwaba kwo kukulu? 4 Carhumaga olerha olubaga lwa Nyamubâho munola irungu, ka mpu lyo rhugûkumukiramwo rhwe n’ebintu birhu? 5 Carhumaga orhukula e Mîsiri, oyisha orhudwîrhe hanola hantu habi ntyala? Harhali hantu hankahingwa cici, harhali mutini, harhali muzâbîbu, harhali makomamanga, ciru harhali na mishi gakunywa? 6 Musa na Aroni barhenga aha ndêko, bakanya baj’ebw’lhêma ly’e mbuganano. Bakumba bûbi, n’irenge lya Nyamubâho lyanacibabonekera. 7 Nyamubâho ashambaza Musa aderha, erhi: 8 Oyanke kalya karhi, onakanye ogendishubûza olubaga we na mwene winyu Aroni; muderheze ibuye e mbere zâbo, libahe amîshi galyo. Wanabarhengeza amîshi omwola ibuye; wanaha olubaga lunywe n’ebintu byâbo. 9 Musa arhôla kalya karhi kali embere za Nyamubâho, nka kulya Nyamubâho anamurhegekaga. 10 Musa na Aroni bashubûza olubaga halyala ibuyeⁱ; Musa anacibabwîra erhi: «Yumvagi wâni bagoma! Ka rhwamurhengeza amîshi omula ibuye? 11 Musa anacilambûla okuboko, ashurha kabirhi kulya ibuye n’akarhi kage: mwanacivongoboka mîshi manji, olubaga lwanywa kuguma n’ebintu byalo.

Okuhanwa kwa Musa na Aroni

12 Nyamubâho anacibwîra Musa na Aroni erhi: «Bulya murhanyemire n’okunkuza embere za bene Israheli, murhahise^j olu lubaga mwa cirya cihugo na luha.» 13 Co cirhuma agôla mîshi gaderhwa mishi ga Meriba, halya bene Israheli balongôlezagya Nyamubâho, naye anaciyerekana obuhashe bwâge kuli bo.

Edomu abalahirira okuyikira

14 Kurhenga e Kadesi, Musa anacirhuma entumwa emw’omwâmi w’e Edomu mpu bagendimubwîra erhi: «Kwo adesire ntyala mwene winyu Israheli: Omanyire amalibûko goshi rhwamashimana.» 15 Balarha banacibungulukira e Mîsiri; rhwanacibêra yo nsiku mwandu. Ci bene e Mîsiri harhulibuza oli rhwe oli balarha. 16 Rhwanacilakira Nyamubâho. Naye anaciyumva omulenge gwirhu; arhuma malahika mpu arhukûle eyo Mîsiri. Lola oku rhuli buno aha Kadesi, Lugo elubibi lw’ecihugo câwe. 17 Oyemere rhutwikanye omu cihugo câwe; rhurhagere oli omw’ishwa, oli omu mizâbîbu; rhurhanywe ciru n’amîshi g’omu maliba gâwe; ci rhwashimbulira omulimbwa gw’ebwâmi, buzira kudu ngukira oli ebwa kulyo, oli ebwa kumosho, kuhika rhurhenge omu cihugo câwe coshi.» 18 Edomu anacimushuza, erhi: «Orhâgere emwâni, akaba onakuhizire. rhwagenzikanwa n’amatumu omu nfune.» 19 Bene Israheli banacimubwîra, mpu: «Mâshi, omu milimbwa rhwacisôkera, erhi rhwankanywa amîshi gâwe, nie n’amasò gani nanakujuha. Nta cindi nkuhunyire, okurhali kugera n’amagulu kwônene.» 20 Edomu anacishuza, erhi: «Orhâgere.» Edomu anaciyisha arhabire n’engabo yâge, ecibambizize bwenêne. 21 Ntyo kwo Edomu alahiriraga Israheli okugera omu cihugo câge, naye Israheli agendicizongolokera eburhambi bwâge.

Okufa kwa Aroni

22 Bene Israheli, olubaga loshi, barhenga e Kadesi, bahika oku ntôndo ya Hori. 23 Nyamubâho anacibwirira Musa na Aroni okwo ntôndo ya Hori, e lubibi lw’ecihugo ca Edomu, erhi: 24 «Aroni akola ajiluhûkira emw’olubaga lwâge; arhaje muli cirya cihugo naha bene Israheli, bulya murhayumvagya oku namurhegekaga aha mîshi ga Meriba. 25 Orhôle Aroni n’omugala Eleazari, obasôkane oku ntôndo ya Hori. 26 Wahogola Aroni emyambalo^k yâge, oyiyambike omugala Eleazari. Naye Aroni ashubire omu mulala gwâge, mwo agendifira. 27 Musa anacijira nk’okwôla Nyamubâho anamurhegekaga. Banacisôkera oku ntôndo ya Hori, erhi n’olubaga loshi ludwîrhe lwasinza. 28 Musa ahogola Aroni emyambalo yâge, ayiyambika omugala Eleazari. Aroni afira ntyo oku irhwerhwe ly’entôndo. Musa na Eleazari banaciyandagala kulya ntôndo. 29 Olubaga loshi lwabona oku Aroni anafire, n’enyumpa y’Israheli yoshi yanacishiba Aroni nsiku makumi asharhu.

Okuhimwa kwa mwâmi w’e Aradi

1 Omwâmi w’omunya-Kanani, ye mwâmi w’e Aradi, ayubakaga omu Nêgebu, ayumva oku Israheli ayiruka, anali omu njira y’e Atarimi. Oyo mwâmi atula bene Israheli kwo entambala, anacibagwarhamwo mpira nyinji. 2 Lero Israheli arhôla omuhigo embere za Nyamubâbo, aderha, erhi: «Yagirwa, erhi wakampa olu lubaga, nanaluherêrhera n’ebishagala byalo byoshi.» 3 Nyamubiâho ayumva izu ly’Israheli, amuhà abo banya-Kanani. Babageza oku boji bw’engôrho, babaherêrekeza n’ebishagala byâbo hyoshi. Aho bahayîrika izîno lya Horma.

Enjoka y’omulinga

4 Banacirhenga oku ntôndo ya Hori, bakulikira enjira ejire ebwa nyanja ya Sufu, lyo bahashizunguluka ecihugo c’Edomu. Olubaga lwabula oburhwâli muli eyola njira. 5 Lwanacirhôndêra okucîdudumira Nyamuzinda na Musa, lwakaziderha, erhi: «Carhumaga warhukûla e Mîsiri mpu rhuyishifira muno irûngu? Nta mugati, nta mishi, rhwanayihisirwe n’ebi biryo b’ishali. 6 Oku bundi Nyamubâho anabarhumira enjoka nkali, zaluma olubaga, na bantu banji bafa muli bene Israheli. 7 Olubagahaga lwaja emunda Musa ali, lwaderha, erhi: «Rhwajizire ecâha, bulya rhwacidudumire Nyamubâho nâwe. Oshenge Nyamubâho arhukûle kw’ezi njoka». Musa agendisengcrera olubaga. 8 Na Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Otule enjoka y’omulinga, oyimanike oku murhi wagwika; ngasi yeshi wankaba analumirwe, erhi ankayilolakwo, anaba na akalamo. 9 Musa anacitula enjoka y’omulinga, anaciyimânika oku murhi, n’erhi hankabire olumirwe n’enjoka, akalola kuli erya njoka y’omulinga, analame.

Okuja ishiriza lya Yordani

10 Bene Israheli bagenda, bajihanda aha Oboti. 11 Barhenga aha Oboti bagendihanda aha Yabarimi, omw’irûngu aha ishiriza lya bene Mowabu, olu nda lw’ebuzûka-zûba. 12 Barhenga ahola, bagendihanda omu kabanda ka Zaredi. 13 Barhenga aho, bagendihanda ah’ishiriza ly’Arnoni, lwîshi lurhenga omu bihugo by’Abanyamoreni, lukazihulula omw’irûngu. Olwo lwîshi Arnoni, lwo lunaligi lubibi lw’ecihugo ca Mowabu n’eca Abanyamoreni. 14 Co carhumaga baderha ntyala omu citabu c’amatabâro ga Nyamubâho, erhi: «Nyamubâho arhozire Vahebi, n’obwo arhahimwa muhûsi, ahirakwo emigezi ya Arnoni, 15 kuguma n’amarhambi g’emigezi eri kurhenga oku karhondo ka Ari kuhika oku lubibi lwa Mowabu.» 16 Erhi barhenga aho baja e Beri. Lyo lirya iriba Nyamubâho abwiriragaho Musa, erhi: «Oshûbûze olubaga, nkola naluhà amîshi.» 17 Lero obwo, Israheli anacirhôla olwimbo aderha, erhi:»

«Cûka wâni maliba!

Mumukomere akagasha!

18 Mwe maliba gàhumbagwa n’abaluzi,

n’abagula b’olubaga bagayigula

n’akarhi k’obukulu, n’ebikoma byâbo omu irûngu kuja e Matana!»

19 Kurhenga omw’irûngu baja e Matana; kurhenga e Matana baja e Nahalieli; kurhenga e Nahalieli baja e Bamoti. 20 Kurhenga e Bamoti baja ebw’akabanda kali omw’ishwa lya bene Mowabu, okw’irhwerhwe lya Pisga, ntôndo ndîrî ebonekana omw’irûngu lyoshi.

Okuhimwa kw’Abanyamoriti na Bashani

21 Israheli anacilika entumwa emwa Sihoni, mwâmi w’Abanyamoriti mpu bagendimubwîra, erhi: 22 «Ondeke nani ngere omu cihugo câwe; rhurhadungukire oli omu mashwa, oli ebwa mizâbîbu; rhurhanywe n’amîshi g’amaliba; rhwakulikira omulimbwa gw’ebwâmi kuhika rhurhenge omu cihugo câwe.» 23 Ci Sihoni arhazigaga mpu Israheli atwikanye omu cihugo câge. Sihoni anacishubûza olubaga lwâge loshi; anacikanya akola agendilwîsa bene Israheli omw’irûngu; anacihika aha Yahasi, anacikoza entambala kuli bene Israheli. 24 Israheli amugeza oku bwoji bw’engôrho; amuhima, ananyaga ecihugo câge kurhenga kuli Arnoni kuja e Yaboki, kandi kuhika kuli bene Amoni, bulya Yazeri àli lubibi naye. 25 Israheli anacinyaga ezo ngo zoshi. Ayûbaka omu ngo zoshi za bene Amoriti, Heseboni n’ez’abashizi bâge. 26 Heseboni lwo lwali lugo lunenene lwa Sihoni, mwâmi w’Abanyamoriti. Sihoni ye wajagilwîsa omwâmi w’embere wa bene Mowabu, anamunyaga ecihugo câge coshi kuhika kuli Arnoni. 27 Co cirhuma abazihi baderha ntya: «Mukanye e Heseboni we! Olugo lwa Sihoni lushubiyubakwa, banaluzibuhye! 28 Omuliro gwazusire e Heseboni, engulumira omu lugo lwa Sihoni yamalire Ari-Mowabu, yamirangusa entôndo z’Arnoni! 29 Buhanya bwâwe, wâni Mowabu! Wamahera weki lubaga lwa Kemoshi! Bagala bâge bayishaga bayàâka, na bâli bâge bagwarhagwa; baja ba Sihoni, mwâmi w’Abamoriti. 30 lburha lyâbo lyashandala kurhenga Heseboni kuhika aha Diboni. Rhwadulika omuliro kurhenga Nofahi kuhika Mediba.» 31 Israheli ayûbaka omw’ishwa ly’Abanyamoriti. 32 Musa arhuma abâgendilolêreza Yaseri, banacinyaga engo zâge zoshi; bashandabanya Abanyamoriti bazibâgamwo. 33 Banacigolonjoka, basôka omu njira y’e Bashani. Naye Og, mwâmi w’e Bashani, arhabâla n’engabo yâge yoshi mpu akola ajibalwikiza aha Edreyi. 34 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Orhamurhinyaga, bulya mmuhizire omu maboko gâwe, ye olubaga lwâwe lwoshi, n’ecihugo câge coshi. Omukole re amabî nka kulya wagakoleraga Sihoni, mwâmi w’Abanyamoriti, wayûbakaga aha Heseboni. 35 Banacimuhima, n’abagala n’olubaga lwâge lwoshi. Harhasigalaga ciru n’omuguma ozine n’ecihugo câge bacirhôla.

Bene Israheli balikûla omu rhubanda rhwa Mowabu

1 Bene Israheli banacilikûla bagendihanda omu rhubanda rhwa Mowabu, ab’ishiriza lya Yordani, hofi na Yeriko 2 Balaka, mwene Sipori, abona ebi bene Israheli bajirire Abanyamoriti byoshi. 3 Mowabu arhemuka embere z’olwo lubaga erhi bunji bwalo burhuma; yeshi ageramwo omusisi erhi bene Israheli barhuma. 4 Anacibwîra abashamuka ba Madiani, erhi: «Ka murhabwini oku eyi nkûmo y’abantu yayisha yafôrha ngasi binarhuli eburhambi byoshi, nka kula enkafu enafôrha obuhasi omu mashwa. Balaka mwene Sipori ye wali mwâmi wa bene Mowabu muli ago mango. 5 Anacirhuma entumwa emwa Balâmu, mwene Beyori, aha Petori, oku burhambi bw’Olwîshi, omu cihugo ca bene Amafu. Amubwîra, erhi: «Lola oku engabo erhenzire e Mîsiri ebumbire ecihugo, enayubasire aha ishiriza ly’aha mwâni. 6 Nkusengire mâshi obiduhe ohehêrere olu lubaga, bulya lwamandusha misi. Lyoki nankaciluhima nandulibirhekwo lurhenge muno cihugo cani: bulya mmanyire oku oyu ogishire, anagishwe, n’oyu ohehêrerire anahehêrerwe.

7 Abashamuka ba Mowabu n’abashamuka ba Madiani banacihira njira, banadwîrhe oluhembo bayishiha omushonga. Oku barhinda aha mwa Balâmu, banacimurhôndereza ebinwa bya Balaka. 8 Anacibashuza, erhi: «Mulale hano, nyishibaha ishuzo nk’oku Nyamubâho akanambwîra.» Abo baluzi b’e Mowabu banacihanda aha mwa Balâmu. 9 Nyamubâho anaciyagâna Balâmu, amubwîra, erhi: «Bantu baci bala bali aha mwâwe»? 10 Balâmu ashuza Nyamuzinda, erhi: «Balaka mwene Sipori, mwâmi w’e Mowabu ye wabarhumaga mpu bayishi mbwîra erhi: 11 Lola olubaga lwarhenga e Mîsiri, lubumbire ecihugo coshi. Oyishe, mâshi obahehêrere, lyoki nankahashilulwîsa, nandulibirhekwo.» 12 Nyamuzinda anacibwîra Balâmu, erhi: «Orhagendaga nabo, orhanahehêreraga olwo lubaga, bulya Iuli lugishe.» 13 Sêzi, Balâmu erhi azûka abwîra balya baluzi ba Balaka, erhi: «Shubiri emwinyu, bulya Nyamubâho andahirire okugenda haguma ninyu.» 14 Balya baluzi b’e Mowabu bahuma enjira yâbo, bashubira emwa Balaka, bamubwîra mpu: Balâmu alahire mpu arhankarhukulikira. 15 Balaka ashubirhuma yo abandi baluzi, banji na ba cikono kulusha abarhanzi. 16 Erhi bahika aha mwa Balâmu banacimubwîra mpu: «Kwo adesire ntya Balaka mwene Sipori: «Mâshi, nkuhûnyire, ntâco cakuhanzagya okuyisha eno mwâni; 17 Bulya nakuhemba kulya kunakukwânîne, nankuhe ngasi ebi wankanampûna byoshi. Ci oyîshe, nkusengire, ohehêrere olu lubaga. 18 Balâmu anacishuza balya bambali ba Balaka erhi: «Ciru Balaka akampa enyumpa yâge eyunjwire nfaranga na masholo, nta mango nvune irhegeko lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâni, omu cijiro cisungunu erhi cinene. 19 Bunola mbahunyirage, ninyu mubêrage hano buno budufu, nani mpashimanya oku Nyamubâho ashubimbwîra.» 20 Nyamubâho anacija emunda Balâmu ali muli obwôla budufu, anacimubwîra, erhi: «K’aba bantu barhajikuhamagala? Genda mwe nabo, ci orhajiraga oku ntakubwiziri.» 21 Balâmu anacizûka sêzi, n’erhi aba amashanira ecihêsi câge, bagenzikanwa na balya baluzi b’e Mowabu.

Endogomi ya Balâmu.

22 Oburhe bwa Nyamuzinda bwanaciyâka bulya Balâmu akola aja eyo munda; na Malahika wa Nyamubâho acihira muli erya njira mpu amucîke. Balamu àli àshonîre oku ndogomi yâge analusibwe na abambali bahirhi. 23 Erya ndogomi yanacibona Malahika wa Nyamubâho waliyimanzire omu njira anafumbasire engôrho nyômole; endogomi yaleka erya njira yacijìra omu mashwa. Balâmu arhôndêra ashurha erya ndogomi yâge mpu ayishubiza omu njira. 24 Okubundi, Malahika wa Nyamubâho agendiyimanga omu njira ahali omongobana, ekarhî k’emizâbîbu eyubakirwe olugurhu olunda n’olundi lw’enjira. 25 Endogomi yabona malahika wa Nyamubâho; yacisinda oku lugurhu, yahirizakwo okugulu kwa Balâmu. Balâmu ashubiyisburha. 26 Malahika wa Nyamubâho aja embere kulusha, ayimanga ahafunda kulusha halya harhankahindamukwa ekulyo erhi ekumosho. 27 Erhi endogomi ebona Malahika wa Nyamubâho, yagwîshira idako lya Balâmu. Lero Balâmu aba burhe, arhôndêra ayishurha akarhi kage. 28 Nyamubâho ayigula akanwa k’erya ndogomi, yanacibwîra Balâmu, erhi: «Kurhi nieki nakujirire obu wanshurha kasharhu?» 29 Balâmu ashuza endogomi, erhi: «Bulya wamancinirakwo; nka nali nfumbasire engôrho, nali nakuyirha hon’aha.» 30 Erya ndogomi yashuza Balâmu,erhi: «Ka ntali ndogomi yâwe, eyi okaziyôrha wagendakwo kuhika ene? Ka okola obwîne nakujirira ntya bundi?» Anacishuza, erhi: «Nanga.»

31 Nyamubâho anacibwikula amasu ga Balâmu. Abona olya Malahika wa Nyamubâho, ali afumbasire cngôrho nyômole. Afukamiriza akûmba bûbi. 32 Malahika wa Nyamubâho anacimubwîra, erhi: «Carhumaga oshurha endogomi yâwe kasharhu koshi? Nie nyishire nti nkucîke, bulya orhankagera nka ndi mw’eyi njira. 33 Endogomi yambwîne, yanakacîhindamukira ngasi kumbona, kasharhu kakulikirine. N’erhahindamukaga ecîyegûla embere zani, nali nakuyirha, nayo nyireke egende ezine.» 34 Balâmu anacibwîra olya Malahika wa Nyamubâho, erhi: «Najizire ecâha. Ntalimanyire oku oli omu njira embere zani. Na bunôla akaba kugaya ogayire, niono nagaluka.» 35 Malahika wa Nyamubâho anacishuza Balamu, erhi: «Ogende n’aba balume. Ci orhayishiderhe akandi kanwa okuleka aka nayishikubwîra. Balâmu anacigenzikanwa na balya baluzi ba Balaka.

Balâmu na Balaka

36 Balaka erhi ayumva oku Balâmu ayishire, ajimuyankirira olunda lw’e Mowabu elubibi lw’Arnoni, aha buzinda bw’ecihugo. 37 Balaka anacibwîra Balâmu, erhi: «Ka ntalinkurhumire abaja bugo ntibajikuhamagala? Carhumaga orhayisha emunda ndi? Ka ntankahasha okukujirira kulya kunakukwaninc?» 38 Balâmu anacishuza Balaka, erhi: «Sinza, niono nyishire emunda oli, ka nankaderhaga akanwa? Oluderho Nyamubâho ahira omu kanwa kani lwo nanaderha.» 39 Balâmu analikula na Balaka, banacihika aha Kiriyati-Huzoti. 40 Balaka aniga enkafu n’ebibuzi; abihekerakwo Balâmu na balya baluzi banali naye. 41 Erhi buca, Balaka ajirhôla Balâmu, basôkera bombi e Bamoti-Baala, ho akahashire okuhonera emirongo mizinda y’olubaga.

Balâmu àgisha bene Israheli

1 Balâmu abwîra Balaka, erhi: «Onyubakirage hano mpêrero nda, onanteganyize mpanzi nda hano na ngandahuzi nda.» 2 Balaka anacijira nk’o kwo Balâmu anamuhunaga. Anacirherekêra empanzi n’engandabuzi oku ngasi luhêrero. 3 Balâmu anacibwîra Balaka, erhi: «Yimanga hofi n’eyi nterekêro yâwe okunaciyegûla hitya; hali amango Nyamubâho akambugàna. Ebi akanyêreka byo nani nakanakumanyisa.» Anacikanya aja oku hirhondo hirhalikwo cici.

Obulêbi bwa Balâmu

4 Nyamuzinda anacishimânana na Balâmu; naye anacimubwîra, erhi: «Nayubasirage mpêrero nda, na kuli ngasi luhêrero najirirekwo enterekêro y’empanzi n’engandabuzi. 5 Nyamubâho anacimuhira ecinwa omu kanwa, anacimubwîra, erhi: «Oshubirage emunda Balaka ali, ntyo kwo waderha.» 6 Balâmu anacishubira emunda ali ashimana anaciyimanzire aha nterekêro yâge, yo n’abaluzi ba Mowabu boshi. 7 Anaciderha binola binwa, erhi:

«Balaka anacintenza e Arami,

Omwâmi w’e Mowabu anantenzize

omu bìrhondo by’e Buzûka-zûba,

ampûna erhi: Oyîshe ompehêrerere Yakobo!

Oyîshe ofûhire Israheli!»

8 «Kurhigi nankahehêrera, amango Nyamubâho arhahehêriri?

Kurhigi nankafûha, amango Nyamubàûho arhafûha?

9 Bulya, kurhenga okw’irhwerhwe ly’aga mabuye namamubona.

Kurhenga okw’irhwerhwe ly’orhurhondo, namamulolêreza.

Luli lubaga luyubasire hago hago, lurhankanaja oku mubalè gw’agandi mashanja. 10 Ndi wankaganja entuliri ya Yakobo,

ndi wankaberûla enkûmo y’Israheli?

Mbofa nk’abashinganyanya,

n’akalamo kani kaboyurha aka akâbo!»

11 Balaka anacibwîra Balâmu, erhi: «Kwo kurhi oku wamanjirira? Nakurhôlaga nti ohehêrere abashombanyi bâni, !ero wehe kwamaba kubagisha. 12 Balâmu ashuza, erhi: «Ka ntagwasirwi nderhe kulya Nyamubâho anàhizire omu kanwa kàni?» 13 Balaka anacimubwîra, erhi: «Nkulikiraga ahandi hantu. Olu lubaga wabona ntya, olubwîne lunda luguma, ci orhalubwini lwoshi. Olumpehehêrere lero aho. 14 Amujana ebw’Ihamba ly’Abalâlîzi, okw’irhwerhwe ly’entôndo ya Pisga; ayubakakwo mpêrero nda, kuli ngasi luguma arherekerêrakwo mpanzi nguma na ngandabuzi nguma. 15 Balâmu anacibwîra Balaka, erhi: «:Obêre hofi n’eyira nterekêro yâwe nani nkola nagendirinda.» 16 Nyamubâho anacishimana Balâmu, anacimuhira ecinwa omu kanwa kage, anacimubwîra. erhi: «Oshubire emunda Balaka ·ali, ogendimubwîra ebi binwa.» 17 Anacishubira emunda Balaka ali ayimanzire hofi n’enterekêro yâge n’abaluzi b’e Moabu banali boshi naye. Balaka anacimudosa erhi: «Kurhi Nyamubâho anadesirage?» 18 Kandi Balâmu anaciderha ebi binwa, erhi:

«Yimuka Balaka, onayumve,

ntega okurhwiri, mwene Sipori.

19 Nyamuzinda arhaba muntu okazinywerha

arhali mwene Adarnu okazicîyûnjuza.

Ka ye oderha kone arhanajire cici?

Ka ye oderha akanwa karhanabe kulya anaderhaga?

20 Nahâbirwe irhegeko ly’okugisha;

nagisha, ntanaciyunjuze.

21 Ntabwini bubî buci muli Yakobo.

Ntabwini ntânya nci muli Israheli.

Nyamubâho Nyamuzinda wâge ali naye,

aha mwâge wanayumva ecihogêro c’aha bwâmi.

22 Nyamuzinda wamukulaga e Mîsiri,

emisi yâge eri ya mbogo.

23 Bulya nta bulozi bwankadunda Yakobo

na nta bulaguzi bwankahasha Israheli.

Ciru akaba Yakobo na Israheli banabwirwe mpu:

«Kurhi oku Nyamuzinda ajira?»

24 Lola olubaga lwacinânûla nka ntale nkazi,

lwamaciûka nka ntale ndume;

erhahunga erhanacishanshanyula nsimba yayo,

n’okunywa omuko gw’ebi yanigaga. »

25 Balaka abwîra Balâmu, erhi: Olekage okubahehêrera, ci kwône orhabagishaga. 26 Balâmu ashuza Balaka, erhi: «Ka ntakubwizire oku najira oku Nyamuzinda anadesire kwoshi?» 27 Balaka anacibwîra Balâmu, erhi: «Kanyagya nkuheke ahandi hantu. Nkaba aho hanasîmisa Nyamuzinda, akuyemerere obampehêrerere. 28 Balaka anacijâna Balâmu oku ntôndo ya Peyori, ebonekine omw’irûngu lyoshi. 29 Balamu anacibwîra Balaka, erhi: «Onyubakire aha mpêrero nda, onanteganyize aha mpanzi nda na ngandabuzi nda.» 30 Balaka anacijira nk’oku Balâmu anamubwîraga, arherekêra empanzi n’engandabuzi oku ngasi luhêrero.

Balâmu ashubigisha Israheli

1 Balâmu abona oku Nyamubâho arhonyize okugisha Israheli, lero a rhacijaga nk’agandi mango ebwa kugendidôsa embûko, ci ayerekezaobusù bwâge ebwa irûngu. 2 Erhi aba amayinamula amasu, abona oku bene Israheli bahanzire ishanja oku lindi, anaciyagânwa na Mûka gwa Nyamuzinda, 3 aderha ecinwa câge, erhi:

«Obugeremwa bwa Balâmu mwene Beori,

Obugeremwa bwa omuntu onizire isu,

4 Obugeramwa bwa olya muntu oyumva ebinwa bya Nyamuzinda,

Kubona abona ebi Ogala-byoshi ayerekana,

anahâbwe n’ishuzo lîmâna n’amasu gâge gabungûke.

5 Ala oku gayinjiha amahêma gâwe Yakobo!

n’enyumpa zawe, Israheli!

6 Nka kula orhubanda rhulanduka,

nka kula amashwa mahinge oku lwîshi,

nka binusi Nyamubâho arhweraga,

nka kula emiyerezi elandira oku burhambi bw’amîshi.

7 Amîshi ganasheshe ebibindi byâge ,

n’emburho yâge egundumuke enyanya ly’ago mishi manji,

omwâmi wâge ayisha ayêrêra enyanya ly’Agagi,

n’obwâmi bwâge bwajire irenge!

8 Nyamuzinda amurhenza e Mîsiri:

amuha emisi eri nka ya mbogo.

Yamalîra amashanja gashingalala embere zâge.

Yabavunangula orhuvuha, anabatyabule n’emyampi yâge.

9 Anagonye amadwi, acibundike nka ntale ndume,

nk’amacibundika nka nsimba, ndi wankacimuzûsa?

Agishwe, owâkugishe n’owakuhinde, akahindwa!»

10 Oburhè bwa Balaka bwayâka bwenêne kuli Balâmu, ashurha omu nfune, amubwîra erhi: «Nalikuhamagala nti ohehêrere abashombanyi bàni, wehe kwamabà kubagisha kasharhu. 11 Na buno yimukaga duba olibirhire emwâwe! Nàli ndesire nti nakujira oj’irenge; lero lola oku Nyamubâho amakuyegûla kuli lyo.» 12 Balâmu anacishuza Balaka erhi: «Ka ntali erhi nabwizire entumwa wali orhumire, oku: 13 Ciru Balaka akampa enyumpa yâge eyunjwire nfaranga na masholo, ntakavuna irhegeko lya Nyamubâho, omu kujira niene nk’oku nno nzize okujira ehinja erhie ehibi; n’oku ngasi oku Nyamubâho anadesire kwonaderha? 14 Alaga oku bunôla nkola nacishubirira emw’olubaga lwâni; yishaga nkubwire ehi olu lubaga lwanajìrire olubaga lwâwe omu nsiku zàyisha». 15 Okuhandi anaciderha ebi binwa, erhi:

«Bugeramwa bwa Balâmu mwene Beori,

bugeramwa bw’omuntu wanizire isu,

16 bugeramwa bw’olya muntu oyumva ebinwa bya Nyamuzinda

ye oyishi eby’ow’Enyanya

ye olya obona ebyanacibonwe by’Ogala-byoshi

olya okûmba bûbi anagalirhondêra abona.

17 Namamubona,ci kwône arhaciba wa buno;

namamulâba ci kwône arhaciba nk’oli hofi.

Enyenyêzi yamarhenga muli Yakobo,

akarhi k’obwâmi kamayimanga omu Israheli;

kamavunanga emyanganga ya Mowabu,

Kamamalîra bene Seti.

18 Ecihugo c’Edomu camagwarhwa busâsa,

na Seyiri kwo n’okwo; Israheli amalambûla obuhashe bwâge.

19 Emwa Yakobo yamarhenga omurhegesi

ye wamalîra ngasi bicisigire omu ngo na Edomu.»

20 Balâmu abona Amaleki, anacimubwîra ebi binwa, erhi: «Amaleki lyo ishanja likulu omu mashanja, n’obuzinda bwâge kwabà kushâbûka. 21 Balâmu anacibona bene Keneti, anaciderha, erhi: Aha mwinyu bahazibuhize, ewe Kayini, n’enyumpa zinyu ziri nyûbake oku ibuye. 22 Ci kwônene olugo lwinyu luba lwa Beori; amango gahi mwanarhenge omu bujà bwa Asuru? 23 Balâmu ashubirira aderha ebi binwa, erhi: Amashanja g’emashinji gabuganana emwenè, 24 n’enkugè olunda lw’e Kitimi. Gamalibûsa Asuru, gamabengeza Eberi; naye obuzinda bwâge kuli kuherêrekera lwoshi. 25 Balâmu erhi aba amayimuka, ahuma njira, acîshubirira emwâge; naye Balaka aja lwâge lunda.

Obubî bwa bene Israheli omu rhubanda rhwa Mowabu

1 Israheli anacija e Shitimu. Olubaga lwarhondêra olugendo lubi n’abanyere b’e Mowabu. 2 Balinda baluhengulira ebwa kuharâmya abazimu babo. Olubaga lwalya lwanafukamira abo bazimu. 3 Erhi Israheli acìshwekera oku muzimu Bal-Peori, oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyâka kuli Israheli. 4 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: «Oshubûze abarhambo b’olubaga boshi. Obamanikire Nyamubâho embere ly’izûba, lyo oburhe bunji bwa Nyamuzinda buzima kuli bene Israheli.» 5 Musa anacibwîra abatwî b’emanja omu Israheli, erhi: «Ngasi muguma muli mwe ayirhe balya ba muli bene wabo bàjire emwa Bal-Peori». 6 Lola oku ago mango, muntu muguma wa muli bene Israhelianaciyisha adwîrhe embere za bene wabo omukazi w’omunya-Madiani, erhi na Musa adwîrhe asinza, n’omu masu g’olubaga lwa bene Israheli boshi, ludwîrhe lwalakira aha Muhango gw’Ihêma ly’embugânano. 7 Erhi abona kulya, Pinehasi mwene Eleazari, mugala w’omudâhwa Aroni, anacibaduka omu karhî k’olubaga, ayanka itumu, 8 akulikira olya mulume munya-Israheli enyuma l’Ihêma ly’embugânano, abatumirha bombi: olya mulume munya-Israheli n’olya mu kazi abafubula enda. Obuhanya bwàli budwîrhe bwayirha bene Israheli bwayimanga. 9 Bantu bihumbi makumi abirhi na bani bàfire n’obwo buhanya.

10 Nyamubâho ashambaza Musa, amubwîra, erhi: 11 Pinehasi, mwene Eleazari, mugala w’omudâhwa Aroni ye orhumire oburhe bwâni burhûlirira kuli bene Israheli, bulya analigwerhwe n’omutula gwâni ekarhî ka bene Israheli; ye warhumire muli ogwo mutula gwâni ntamalìra bene Israheli. 12 Co cirhumirendesire oku: mbahire endagâno yani y’omurhûla. 13 Yaba kuli ye n’oku iburha lyâge enyuma zâge; yaba ndagâno y’obudâhwa bw’ensiku zoshi. Na bulya anabwîne omutula erhi Nyamuzinda wâge orhuma, anahasha okujira enterekêro y’empyûlo kuli bene Israheli.

14 Olya mulume w’omunya Israheli wayirhagwa bone olya mukazi w’omu nya-Madiani, izîno lyâge ye Zimri, mwene Salu, àli murhambo w’omulala gwa bene Simoni. 15 Naye olya mukazi w’omunya-Madiani wàyirhagwa, izîno lyâge ye Kozbi, mwâli wa Suru, murhambo muguma w’omu milala y’e Madiani. 16 Nyamubâho anacibwîra Musa, erhi: 17 Abanya-Madiani, obafarhirize onabayabûse, 18 bulya bo bàli barhangiriza okummuyabûsa, omu bwengehusi bwâbo mwa birya bya Peori na mwa birya bya Kozbi, mwali w’omurhambo w’e Madiani, olya wayirhagwa olusiku lw’obuhanya Peori alêrhaga.

VII. Amarheganyo mahyahya

Omubalè gwa kabirhi

1 Erhi bayusihanwa ntyo^l , Nyamubâho anacibwîra Musa n’Eleazari, mwene omudâhwa Aroni, erhi: 2 Ojire omubalè gwa bene Israheli boshi^m, kurhenga oku wa myâka makumi abirhi kuja enyanya, nk’oku emilala ya basbakulûza babo enakulikirine muli bene Israheli boshi ojire omubalè gwa balya boshi bakanahashaga okuhêka emirasano. 3 Musa n’omudâhwa Eleazari banacibwîra bene Israheli ntyo omu kabanda ka Mowabu, bofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko. 4 Mujire omubalè gwa bene Israheli, kurhenga oku wa myâka makumi abirhi kuja enyanya (nka kulya Nyamubâho anarhegekaga Musa na bene Israheli, galya mango barhengaga omu cihugo c’e Mîsiri). 5 Rubeni yo nfula y’Israheli, Bene Rubeni bali: Kuli Henoki, omulala gwa Abahenoki; kuli Palu, omulala gwa Abapalu. 6 Kuli Hezroni, omulala gwa Abahezroni; kuli Karmi, omulala gwa Abakarmi. 7 Yo milala ya bene Rubeni eyo, Abaganjirwe muli bo boshibali balume bibumbi makumi ani na bisharhu na bantu magana galinda na makumiasharhu. 8 Bene Palu ali Eliabu, 9 Bene Eliabu bàli: Namueli, Datani n’oyôla wabo Abirami, balya bàli bashamuka bw’omw’ihano, balya bacihîndulaga kuli Musa n’Aroni, omu murhwe gwa Korè, galya mango acihînduliraga Nyamubâho. 10 Obudaka bwanaciyashama bwabamirangusa (na Korè, galya mango omurhwe gwâge gwafaga, go mango omuliro gwamiragusagya bantu magana abirhi na makumi arhanu. Baba lwiganyo oku bandi. 11 Ci kwône bene Korè barhafaga). 12 Bene Simoni, kulya emilala yâbo enagenzire: Kuli Namueli omulala gw’Abayanamueli; kuli Yakini, omulala gw’Abayakini; kuli Yakini, omulala gw’Abayamini; 13 Kuli Zera, omulala gw’Abazera; kuli Shauli, Abashauli. 14 Yo milala ya bene Simoni eyo: boshi haguma bibumbi makumi abirhi na bibirhi na bantu magana abirhi. 15 Bene Gadi, kulya emilala yâbo enagenzire: Kuli Sefoni, omulala gw’Abasefoni; Kuli Hagi, omulala gw’Abahagi; kuli Suni, omulala gw’ Abashuni; 16 Kuli Ozni, omulala gwa Abanya-Ozni, kuli Eri, omulala gw’Abaeri; 17 Kuli Arodi, omulala gw’Abarodi; kuli Areli, omulala gw’Abareli. 18 Yo milala ya bene Gadi eyo. Abajirirwe omubalè bali: bantu bibumbi makumi ani na magana arhanu. 19 Bene Yuda: Eri na Onani; Ci Eri na Onani bafirire omu cihugo c’e Kanani. 20 Alaga bene Yuda, kulya emilala yâbo enali: kuli Zera, omulala gw’Abazera. 21 Bene Peresi bàli: Kuli Hesroni, omulala gw’Abahesroni; kuli Hamuli, omulala gw’Abahamuli. 22 Yo milala ya bene Yuda eyo nk’oku bajiri rwe omubalè: bantu bihumbi makumi gali nda na ndarhu na magana arhanu. 23 Bene Isakari nk’oku emilala yâbo enali: kuli Tola, omulala gw’Abatolati; kuli Puva, omulala gw’Abapuva. 24 Kuli Yashubi, omulala gw’Abanyashubi; kuli Shimroni omulala gw’Abashimroni. 25 Yo milala ya bene Isakari, nk’oku banajirirwe omubalè: bihumbi magana gali ndarhu na bini namagana asharhu. 26 Bene Zabuloni, kulya emilala yâbo enali: kuli Sêredi, omulala gw’Abasêredi, kuli Eloni, omulala gw’Abaloni; kuli Yaleli, omulala gw’Abayaleli. 27 Eyo yo milala erhenga kuli Zabuloni, nka kulya banajirirwe omubalè: bantu bihumbi magana gali ndarhu na magana arhanu. 28 Bene Yozefu, kulya emilala yâbo enali: Menashè na Efrayim 29 Bene Menashè: Kuli Makiri, omulala gw’Abamakiri. Makiri aburha Galadi; kuli Galadi, omulala gw’Abagaladi. 30 Alaga bene Galadi: Yezeri kwo ku rhenga omulala gw’Abayezeri, kuli Heleki, omulala gw’Abaheleki; 31 Asrieli, ye warhengagakwo omulala gw’Abasrieli, Shikemi, ye warhengagakwo omulala gw’Abashikemi; 32 Shemida, ye warhengagakwo omulala gw’Abashemida; Heferi, ye orhengagakwo omulala gw’Abaheferi. 33. Selofehadi, mwene Heferi, arhaburhaga barhabana, ci banyere bone. Alaga amazîno ga bâli ba Selofehadi: Mahla, Noa, Hogla, Milka na Tirsa. 34 Yo milala ya Menashè eyo; abajirirwe omubalè bali bihumbi magana arhanu na bibirhi na magana gali nda. 35 Alaga bene Efrayimu nk’oku emiIala yâbo enali: kuli Sutela, omulala gwa Abasutela; kuli Bekeri, omulala gw’Ababekeri: kuli Tahani, omulala gw’Abatahani. 36 Alaga bene Sutela: kuli Erani, omulala gw’Abaherani; 37 Yo milala ya bene Efrayimu eyo, nk’oku banajirirwe omubalè: bàli bihumbi makumi asharhu na bibirhi namagana arhanu. Abo bo bene Yozefu, nk’okuemilala yâbo enali. 38 Bene Benyamini, nk’oku emilala yâbo enali: kuli Bela, omulala gw’Ababela; kuli Ashbeli, omulala gw’Abashibeli; kuli Ahirami, omulala gw’Abahirami: 39 Kuli Shufami, omulala gw’Abashufami; kuli Hufami, omulala gw’Abahufami. 40 Alaga bagala ba Bela: Aredi na Naamani. Kuli Aredi, omulala gw’Abaaredi; kuli Naamani, omulala gw’Abanaamani. 41 Abo bo bene Benyamini nk’oku emilala yâbo enali, n’abajirirwe omubalè muli bo bali bihumbimakumi ani na birhanu na magana galindarhu. 42 Alaga bene Dani, nk’oku emilala yâbo enali: kuli Shuhami kwarhenga omulala gw’Abasuhami. Eyo yo milala ya Dani, okuemilala yâbo enagenzire. Emilala y’Abasuhami yoshi nk’oku abajirirwe omubalè banali: bihumbi ma kumi gali ndarhu na bini na magana ani. 44 Bene Aseri nk’oku emilala yâbo enali: kuli Yimna, omulala gw’Abayimna; kuli Yishwi, omulala gw’Abayishwi; kuli Beria, omulala gw’Ababeria. 45 Kuli bene Beria: kuli Heberi,omulala gw’Abaheberi; kuli Malkieli,omulala gw’Abamalkieli. 46 Izîno lya mwaliwa Aseri ye wali Serah. 47 Yo milala ya bene Aseri eyo. Abajirirwe omubalè bali: bihumbi makumi arhanu na bisharhu namagana ani. 48 Bene Nefutali, nk’oku emilala yâbo enali: kuli Yasieli, omulala gw’Abayezieli; kuli Guni, omulala gw’Abaguni; 49 Kuli Yeseri, omulala gw’Abayeseri; kuli Shilemi, omulala gw’Abashilemi. 50 Eyo yo milala ya Nefutali, nk’oku emila la yâbo enali, abajirirwe omubalè muli bo bali bihumbi makumi ani na birhanu na magana ani. 51 Abo bo bene Israheli bajirirwe omubalè: boshi bahika oku bantu bihumbi magana gali ndarhu na magana gali nda na makumi asharhu. 52 Nyamubâho anacishambâla na Musa amubwîra, erhi: 53 Aba bo ecihugo câgabirwa, cibe kashambala kabo, nk’oku amazîno gâbo ganali. 54 Abali banji. bo wanaha akashambala kanji, n’abali banyi, wanabaha akashambala kasu ngunu; bakaziha ngasi muguma akashambala kage, kulya omubalè gwâbo gunali. 55 Ci kwône okwo kugabana ecihugo kuyesherwe ecigole. Bacigabana nk’oku emilala ya bashakuliìza babo enali. 56 Ako kashambala kagabwa omu kuyesha ecigole oku bali banji nk’oku abali basungunu.

Bene Levi bo babamwo Abashi bene Mushi gwa Merari

57 Alaga nk’oku emilala ekulikirine, bene Levi bajirirwe omubalè: Kuli Gershoni, omulala gwa Abagersoni, kuli Kehati, omulala gw’Abakehati; kuli Merari, omulala gw’Abamerari. 58 Alaga emilala ya bene Levi: omulala gw’Abalobuni, omulala gw’Abahebroni, omulala gwa bene Mahali, omulala gwa Bene Mushi (Abashi) n’omulala gw’Abanyakore. Kehatî aburha Amrami. 59 Izino ly’omugoli wa Amrami ye wali Yokabeda, mwali wa Levi, oyu nina aburhiraga Levi erhi baciri e Mîsiri; aburhira Amrami : Aroni, Musa na Miriyamu, mwali wabo. 60 Aroni aburha Nadabu na Abiu, Eleazari na Itamara. 61 Nadabu na Abiu bo balya bafàga amango bajagidudumulira Nyamuhâho omuliro gurhali gwo. 62 Abajirirwe omubalè boshi, kurhenga balume ba mwêzi muguma kuja enyanya, bali bihumbi makumi abirhi na bisharhu. Bulya barhajiriragwa omubalè haguma n’abandi bene Israheli, barhagwerhi kashambala kaguma nabo. 63 Abo bo bantu baganjirwe na Musa n’omudâhwa Eleazari, bo bajiraga omubalè gwa bene Israheli omu rhubanda rhwa Mowabu, hofi na Yordani aha ishiriza lya Yeriko. 64 Muli bo murhaciri ciru n’omuguma mwa balya bene Israheli Musa na Aroni bajiriraga omubalè omu ntôndo ya Sinayi. 65 Bulya Nyamubâho àli erhi adesire kuli bo, erhi: «Bafira omw’irûngu; harhasigalaga cirun’omuguma aha nyuma lya Kalebu mwene Yefune na Yozwé mwene Nuni.

Olwa nyakufa buzira mwana wayîma

1 Oku bundi bâli ba Selofehadi banaciyegera. Selofehadi àli mwene Heferi, ya Galadi, ga Makiri, ga Menashè; w’omu bûko bwa bene Menashè ga Yozefu. Amazîno gâbo banyere: Mahla, Noa, Hogla, Milka na Tirsa. 2 Banacija emunda Musa ali, embere z’omudâhwa Eleazari, embere z’abarhambo b’olubaga loshi aha ihêma ly’embugânano; banaciderha, mpu: 3 Larha àfirire omw’irûngu; arhâli wa muli balya bacihinduliraga Nyamubâho, b’omu murhwe gwa Korè; ci muntu wafàga n’ecâge câha, arhanasigaga mwanarhabana. 4 Cici cankarhumaga izîno lya larha lihirigirha omu mulala gwâge? Obu arhasigaga mwanarhabana nirhu murhuhe ecirhu cigabi omu karhî ka bene wâbo larha.» 5 Musa anacihêka olwo lubanja lwâbo embere za Nyamubâho. 6 Nyamubâbo anacibwîra Musa, erhi: 7 «Abo bâli ha Selofehadi badesire akantu kashingânîne. Obabe nabo, oku kashambala kabo, cigabi ciguma ekarhî ka bene waho îshe; obabe n’akashambala k’îshe wabo. 8 Ogendishambâla na bene Israheli, obabwire ntya: 9 Omulume erhi ankafa arhasiziri mugala, akashambala kage wanakaha omwali, na erhi akaba arhagwerhi munyere, akashambala kage wanakaha bene wabo. 10 Erhi akaba arhagwerhi bene wabo; kalya kashambala kage wanakahà bene wabo îshe. 11 Na erhi akaba bene wabo îshe barhahabà, kalya kashambala wanakahà mwene wâbo muguma oyegerine naye omu mulala gwâge, oyo ye wakayôrhana. Kuli bene Israheli okwo kwabà ngeso ya bushinganyanya, nk’oku Nyamubâho anarhegekaga Musa.

Yozwè, mukûla wa Musa

12 Nyamubâho abwîra Musa, erhi: «Osôkere kuli eyi ntôndo y’Abari onalâbe ecihugo nahà bene Israheli. 13 Wacibona, obuligendiluhûkira emunda bene winyu bajire, nka kulya mwene winyu Aroni àjagayo. 14 Bulya, muli galya mango g’ishababè ly’olubaga omw’irûngu lya Sini, mwembi murhashimbaga irhegeko nàli mbahire ly’okumpeka irenge emunda bali, oku lwa galya mishi. (Go mishi g’aha Meriba, e Kadesi, omw’irûngu lya Sini.) 15 Musa ashambâla na Nyamubâho amubwîra erhi: 16 Nyamuhâho, Nyamuzinda wa ngasi myûka ya bantu, ahirage kuli olula lubaga omuntu 17 wakazigenda anagaluke nalo, omuntu wakaziluhulukana analugalule, na ntyo olubaga lwa Nyamubâho lurhaciyorhe nka bibuzi birhagwerhi mungere.» 18 Nyamubâho abwîra Musa, erhi: «Rhôla Yozwè, mwene Nuni, ali muntu oyunjwire Mûka. Ogendihira okuboko kwâwe kuli yeⁿ. 19 Omuhêke embere z’omudâhwa Eleazari. n’embere z’olubaga loshi, kandi wanamuyîmika erhi na boshi badwîrhe babona. 20 Omuhirekwo ecigabi c’ohubashe bwâwe. lyo olubaga lwa bene Israheli loshi lukazimuyumva. 21 Anaja embere z’omudâwa Eleazari, naye anagendidosa ihano ebwa Urimi embere za Nyamubâho. Oku buhashe bwâge, oyu Yozwè, kwo bakazigendera, n’oku bubashe bwâge bakazifulukira bene Israheli boshi, kandi kuguma naye olubaga lwoshi.» 22 Musa anacijira nk’okwo Nyamubâho anamurhegekaga. Arhôla Yozwè, amuhêka embere z’omudâhwa Eleazari n’embere z’olubaga loshi. 23 Musa, erhi ayusimulambûlirakwo amaboko, amuyîmika nk’oku Nyamubâho anarhegekaga.

Amarhegeko gayêrekîre enterekêro

1 Nyamubâho anacishambâza Musa amubwîra, erhi: 2 Ohe bene Israheli eri irhegeko, obabwire, erhi: Mukazikombêra okumpa, omu mango gakwânîne enterekêro yani n’ebiryo byâni, zo nterekêro zijizirwe n’omuliro, ziri za kisununu kinja embere zani. 3 Ojibabwîra, erhi: Alagi enterekêro mwakazihà Nyamubâho:

A. Enterekêro ya ngasi lusiku

Ngasi lusiku: banabuzi babirhi ba mwakamuguma; babe barhagwerhi ishembo, bakazihânwa ngasi mango. 4 Wanarherekêra muguma sêzi, n’owa kabirhi bijingo izûba lihorha. 5 N’ecihimbi ciguma ca kali ikumi c’efa y’enshâno y’omulà mvange n’amavurha g’ecigabi ca kani c’ehini y’amavurha g’omuzeti magishe. 6 Eyo yo nterekêro y’ensiku n’amango, eyahûnagwa oku ntôndo ya Sinayi, ya kisununu kinja, nterekêro ejizirwe n’omuliro embere za Nyamubâho. 7 Enterekêro y’embulagwa yabà ya mulengo gwa cigabi ca kani c’ehini n’amavurha g’omuzeti magishe oku ngasi mwanabuzi; omu hantu hatagatifu mwo wakazihânira eyo nterekâro y’embulagwa y’idivayi embere za Nyamubâho. 8 Wanarherekêra omwanabuzi wa kabirhi bijingo izûba lihorha; wanajira nk’oku wajiraga oku nterekêro y’esêzi, eri nterekêro ya kisununu kinja embere za Nyamubâho.

B. Enterekêro y’olwa Sabato

9 Oku lwa Sabato, mwanarherekêra banabuzi babirhi ba mwâka muguma, barhabâgakwo ishembo lici; mwanahâna bigabi bibirhi bya enshâno y’omulà, mvange n’amavurha, kuguma n’embulagwa y’okunywa. 10 Enterekêro y’olwa ngasi Sabato, yakazihirwa oku nterekêro ya ngasi mango n’embulagwa y’okunywa.

C. Enterekêro z’omwêzi gwabaluka

11 Oku nsiku ntangiriza n’emyêzi yinyu, mwanakazihâna nka nterekêro ya nsirîra mwahà Nyamubâho, mpanzi ibirhi ntôrho, ngandabuzi nguma na banabuzi babirhi ba mwâka muguma barhagwerhi ishembo; 12 n’enterekêro y’enkalange yaja oku ngasi mpanzi, ebe ya bigabi bisharhu bya kali ikumi by’enshâno y’omulà mvange n’amavurha. Enterekêro y’enkalange yaja oku ngandabuzi, ebe ya bigabi bibirhi bya kali ikumi by’enshâno y’omulà mvange n’amavurha. 13 Enterekêro y’enkalange yaja oku ngasi mwanabuzi, ebe ya cigabi ciguma ca kalîkumi c’enshâno y’omulà mvange n’amavurha. Eri nterekêro ya nsirîra ya kisununu kinja, nterekêro yajirwa n’omuliro embere za Nyamubâho. 14 Enterekêro z’embulagwa zaja kuli ezo nterekêro, cibe cigabi ca kabirhi c’ehini y’idivayi oku ngasi mpanzi, cigabi ciguma ca kasharhu c’ehini oku ngandabuzi na cigabi ciguma ca kani c’ehini oku mwanabuzi. Yo nterekêro y’ensirîra yakâjirwa eyo ngasi kuhalûka kw’omwêzi, oku ngasi mwêzi, oku myêzi ya ngasi mwâka. 15 Banarherekêra na Nyamubâho ecihebe nka nterekêro oku byâha, erhî hanaciri enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango n’embulagwa y’okunywa.

D. Enterekêro z’ulusiku lukulu lwa Basâka

16 Oku mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku ikumi n’ini z’omwêzi, lwabà lusiku lukulu lwa Basâka wa Nyamubâho; 17 n’olusiku lwa kali ikumi na karhanu lw’ogwo mwêzi, lwabà nalo lukulu. Bâgeza nsiku nda erhi balya emigati erhalimwo lwango. 18 Omu lusiku lurhanzi, hanaba embugânano nyîmâna: Murhahîra mukajira emikolo midârhi. 19 Mwanahâna enterekêro yajirwa n’omuliro, nterekêro ya nsirîra ya Nyamubâho: mpanzi ibirhi ntôrho, ngandabuzi nguma na banabuzi nda ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo lici. 20 N’oku nterekêro y’enkalange yâbo, banajira enshâno y’omulà mvange n’amavurha: bigabi bisharhu bya kali ikumi oku mpanzi nguma, bigabi bibirhi bya kali ikumi, 21 oku ngandabuzi nguma na cihimbi ca kali ikumi oku ngasi mwanabuzi wa mwa balya banabuzi nda. 22 Mwanarherekêra n’ecihebe nka nterekêro oku byâha, lyo muhashijira empyûlo kuli mwe. 23 Mwajira ntyo buzira kuleka erya nterekêro y’ensirîra y’esêzi, bulya eri nterekêro y’ensiku zoshi. 24 Mwâkazijira ntyo ngasi lusiku kuhika oku nsiku nda; byaba biryo by’enterekêro ejizirwe n’omuliro, nterekêro ya kisununu kinja embere za Nyamubâho. Eyo nterekêro kwo yakazijirwa ntyo, buzira kuleka erya y’ensiku zoshi, n’enterekêro y’embulagwa yakuja. 25 Oku lusiku lwa kali nda, mwanaba n’embugânano nyîmâna: murhahîra mukajira omukolo mudârhi.

E Enterekêro z’ensiku nkulu z’emigobe

26 Oku lusiku lw’emburho mpyahya, eyezire burhangiriza, amango mukola mwarherekêra Nyamubâho enkalange y’ebisarûlwa binyu birhangiriza oku lusiku lukulu lwinyu lw’emigobe, mwanabà n’embugânano nyîmâna: murhahîra mukajira omukolo mudârhi. 27 Mwanarherekêra, nka nterekêro ya nsirîra ya kisununu kinja embere za Nyamubâho, mpanzi ibirhi ntôrho, engandabuzi na banabuzi nda ba mwâka muguma; 28 n’oku nterekêro y’enkalange, enshâno y’omulà mvange n’amavurha: bigabi bisharhu bya kali ikumi oku ngasi mpanzi, bigabi bibirhi bya kali ikumi oku ngandabuzi, 29 n’ecigabi ca kalîkumi oku ngasi mwanabuzi wa muli balya banabuzi nda. 30 Mwanarherekêra n’ecihebe oku nterekêro n’okuhyûla kuli mwe. 31 Mujire ntyo buzira kuleka erya nterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, kuguma n’enkalange yayo. Ezo nyama, zirhabâgakwo ishembo; kandi mwanakazihirakwo enterekêro z’embulagwa.

F. Enterekêro oku lusiku lw’emishekêra

1 Omu mwêzi gwa kali nda, oku lusiku lurhanzi lw’omwêzi, mwanaba n’embugânano nyîmâna; murhahîra mukajira emikolo midârhi. Lwabà kuli mwe lusiku lukulu lw’okubûha emishekera^o. 2 Mwarherekêra, nka nterekêro ya nsirîra, ya kisununu kinja embere za Nyamubâho, mpanzi nguma ntôrho, ngandabuzi nguma na banabuzi nda ba mwâka muguma barhanalikwo ishembo. 3 N’enterekêro y’enkalange yajakwo, yabà ya nshâno ya mulà mvange n’amavurha: bigabi bisharhu bya kali ikumi oku mpanzi, bigabi bibirhi bya kali ikumi oku ngandabuzi, 4 na cigabi ciguma ca kali ikumi oku mwanabuzi wa muli balya banabuzi nda .5 Mwanayushûlakwo n’ecihehe c’enterekêro oku byâha, ebe ya kujira empyûlo kuli mwe. 6 Mwajira ntyo buzira kuyibagira enterekêro y’ensirîra ya ngasi mwêzi, kuguma n’enkalange yakuja; na buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango n’enterekêro y’enkalange yakuja, kuguma n’enterekêro z’embulagwa zigwâsirwe okuyushûkakwo nka kulya binarhegesirwe. Ziri nterekêro zakazisingônolwa n’omuliro za kisununu kinja embere za Nyamubâho.

G. Enterekêro oku lusiku lukululw’okuhyûla

7 Omu nsiku ikumi za ogwo mwêzi gwa kali nda, mwanaba n’embugânano nyîmâna na kandi lwabà lusiku lwa kucibabaza^p: murhahîra mukajira omukolo mudârhi. 8 Mwarherekêra enterekêro y’akisùnunu kinja embere za Nyamubâho: mpanzi nguma, ngandabuzi nguma na banabuzi nda ba mwâka muguma barhagwerhi ishembo. 9 Enterekêro y’enkalange yajakwo, ebe ya nshâno ya mulà mvange n’amavurha: bigabi bisharhu bya kali ikumi oku mpanzi, bibirhi bya kali ikumi oku ngandabuzi. 10 Ciguma ca kali ikumi oku ngasi muguma mwa balya banabuzi nda. 11 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c’enterekêro y’e nsirîra ya ngasi mango, n’enterekêro y’enkalange yakuja, n’enterekêro z’embulagwa zigwâsirwe okuyushûkakwo.

H. Enterekêro oku lusiku lw’Amahêma

12 Omu nsiku îkumi n’irhanu z’omwêzi gwa kali nda, mwanaba n’embugânano nyîmâna: Murhahîra mukajira omukolo mudârhi. Olukulu lw’okukuza Nyamubâho lwajirwa nsiku nda. 13 Olwo lusiku mwanakazihâna enterekêro y’ensirîra, nterekêro yajirwa n’omuliro, ya kisununu kinja embere za Nyamubâho: mpanzi ntôrho ikumi n’isharhu, ngandabuzi ibirhi na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo. 14 N’enterekêro y’enkalange zayushûkakwo, zajirwa n’enshâno y’omulà mvange n’amavurha: bigabi bisharhu bya kali ikumi kuli ngasi mpanzi ya mwa zirya ikumi n’isharhu, bigabi bya kali ikumi kuli ngasi ngandabuzi nguma ya mwa zirya ibirhi 15 na cigabi ciguma ca kali ikumi oku ngasi mwanabuzi muguma wa mwa balya ikumi na bani. 16 Mwanayushâlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha; buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango n’enterekêro y’enkalange yakuja kuguma n’enterekêro z’embulagwa zakuja.

17 Oku lusiku lwa kabirhi, mwanarherekêra mpanzi ntôrho ikumi n’ibirhi, ngandabuzi ibirhi, na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma barhagwerhi ishembo. 18 Enterekêro y’enkalange n’ezindi nterekêro z’embulagwa zayushûka kuli zirya mpanzi, kuli zirya ngandabuzi na kuli balya banabuzi, nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku binarhegesirwe. 19 Mwanayushûlakwo ecihebe c’enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, n’enterekêro y’enkalange yakuja, kuguma n’enterekêro z’embulagwa zakuja.

20 Oku lusiku lwa kasharhu, mwarherekêra mpanzi ntôrho ikumi na nguma, ngandabuzi ibirhi, na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma, barhangwerhi ishembo. 21 Kuguma n’enterekêro y’enkalange yajakwo, n’ezindi nterekêro z’embulagwa oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 22 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, enkalange ekuja na ey’embulagwa nayo ekuja.

23 Oku lusiku lwa kani, mwanarherekêra mpanzi ntôrho ikumi, bihebe bibirhi na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo, 24 kuguma n’enterekêro y’enkalange yakuja, n’ezindi nterekêro z’embulagwa oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 25 Mwanayûshûlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byaba, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango,ey’enkalange ekuja na eya embulagwa nayo ekuja.

26 Oku lusiku lwa karhanu, mwanarherekêra mpanzi ntôrho mwenda, ngandabuzi ibirhi na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo; 27 kuguma n’enterekêro y’enkalange yakuja, n’ezindi nterekêro z’embulagwa, oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi, nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 28 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c·enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, ey’enkalange ekuja n’ey’embulagwa nayo ekuja.

29 Oku lusiku lwa kali ndarhu, mwanarherekêra mpanzi ntôrho munani, ngandabuzi ibirhi na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo; 30 kuguma n’enterekêro y’enkalange yakuja n’ezindi nterekêro z’embulagwa, oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi, nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 31 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, ey’enkalange ekuja n’ey’embulagwa nayo ekuja.

32 Oku lusiku lwa kali nda, mwanarherekêra mpanzi ntôrho nda, ngandabuzi ibirhi na banabuzi ikumi na bani ba mwâka muguma, barhagwerhi ishembo, 33 kuguma n’enterekêro y’enkalange yakuja, n’ezindinterekêro z’embulagwa, oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi, nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 34 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, ey’enkalange ekuja n’ey’embulagwa nayo ekuja.

35 Oku lusiku lwa kali munani, mwanaba n’embugânano nkulu: murhahîra mukajira omukolo mudârhi. 36 Mwanarherekêra enterekêro y’ensirîra, nterekêro yajirwa n’omuliro, ya kisununu kinja embere za Nyamubâho: mwanarherekêra mpanzi nguma, ngandabuzi nguma na banabuzi nda ba mwâka muguma barhanagwerhi ishembo; 37 kuguma n’enterekêro y’enkalange yakuja n’ezindi nterekêro z’embulagwa, oku mpanzi, oku ngandabuzi n’oku banabuzi, nk’oku omubalè gwâbo gunali na nk’oku irhegeko linadesire. 38 Mwanayushûlakwo n’ecihebe c’enterekêro oku byâha, buzira kuleka enterekêro y’ensirîra ya ngasi mango, ey’enkalange ekuja n’ey’embulagwa nayo ekuja.

39 Zo nterekêro mwakazirherekêra Nyamubâho ezo oku nsiku nkulu zinyu, buzira kuleka enterekêro z’okuyûkiriza emihigu yinyu n’enterekêro zinyu z’obulonza bwinja: zo nterekêro z’ensirîra zinyu, enterekêro z’enkalange zinyu, embulagwa zinyu n’enterekêro z’omurhûla.

1 Musa anacibwîra bene Israheli nk’oku Nyamubâho anali amurhegesire koshi (cfr 29, 40).

Amarhegeko g’okuyûkiriza emihigo

2 Musa ashambâla n’abarhambo b’emilala ya bene Israheli aderha, erhi: «Alagi oku Nyamubâho arhegesire:

3 Erhi omulume ankarhôla omuhigo embere za Nyamubâho, nisi erhi ankajira endahiro y’okuyukiriza mulali mulebe, oyo mulume arhacishubaga omu kanwa kage; ngasi ebi adesire omu kanwa kage byoshi,anabiyukirizagye.

4 Erhi omukazi, amango aciri munyere omu nyumpa y’îshe, akaba ahânyire omuhigo embere za Nyamuzinda, na ntyo acishweke na mulâli mulebe, 5 erhi îshe ankamanya ogwola muhigo gwâge n’eco ciragâne câge acîshwekagamwo yêne, erhi îshe ankahulika kwônene, arhamubwire akantu, emihigo olya munyere ankarhôla, na ngasi milâli anajizire yoshi enali y’okuli. 6 Ci erhi îshe ankamanya okw’erya mihigo, akanalahira mpu okwo kurhabe, emihigo y’emilâli nyamunyere acîshwekagamwo erhacigwerhi buhashe buci; na Nyamubâho anamubabalira, ebwa kuba anamulahirire. 7 Erhi ankaha aherusire, n’emihigo yâge ecimubako, nisi erhi akaba aciba ashwesirwe n’emilâli yarhengaga omu kanwa kage omu kuhalabuka, 8 iba erhi ankamanya kulya akanahulika ago mango amamanya, olya mukazi anayôrha ashwesirwe n’erya mihigo yâge, kuguma n’erya milâli yâge acîshwekagamwo. 9 Ci erhi iba, olusiku amanya kulya akalahirira nyamukazi, omuhigo olya mukazi ajizire, n’omulâli arhôlaga omu kuhalabuka birhacimushwesiri, na Nyamuhâho anamubabalira.

10 Omuhigo gw’omukazi, omukana, erhi ogw’omukazi wahulusîbwe n’iba, ngasi muhigo na ngasi mulâli mukazi wa bêne oyo ankanajira gunali gw’okuli kuli ye. 11 Erhi akaba omu mw’iba mw’omukazi arhôleraga omuhigo, erhi abe omwola mwo ahâniraga ogwo muhigo gw’okucîshweka, 12 erhi iba ankamanya akanacîhulikira, arhamuhakanire, emihigo yâge yoshi enali y’okunali, kuguma n’emilâli anacishwekagamwo yoshi yêne. 13 Ci erhi iba ankamanya, n’erya mihigo ayilahire, ebyarhenzire ekanwa kage byoshi birhaciri by’okuli: iba anabirhenzize, na Nyamubâho anamubabalira kuli byo. 14 Ngasi muhigo nangasi ndahiro omukazi ankahigamwo okucîbabaza, iba anahasha okuyemera erhi okuhakana eyo mihigo. 15 Erhi iba ankahulika kwônene mango malebe, erhi amayemera erya mihigo ya mukâge, ekola y’okunali. Ekola y’okuli ebwa kuba iba anahulisire, arhamubwizire cici n’obwo ali amanyire. 16 Erhi ankayirhenza buzinda, n’obwo ali amanyire agalinahulika, yêne anabarhule obubî bwanagwârhe mukâge.

17 Ago go marhegeko Nyamubâho ahâga Musa oku biyêrekîre omukazi n’iba, oku biyêrekîre îshe w’omunyere n’omunyere yêne, akaba aciri murho, aciri omu nyumpa y’îshe.

IX. Muhagulo n’okugabâna

Amarhegeko gayêrekîre eminyago

1 Nyamubâbo ashambâla na Musa amubwîra, erhi: 2 «Ogendicîhôlera bene Israheli kuli bene Madiani; n’enyuma z’aho wanahêkwa emunda olubaga lwâwe lwajire.» 3 Musa akanya agendishambâla n’olubaga, alubwîra, erhi: Mujire abalume ba muli mwe barhôle emirasano, bagende matabâro, bagendilwîsa Madiani, lyo bajira olwihôlo lwa Nyamubâho kuli Madiani. 4 okwôla matabâro, murhumekwo balume cibumbi b’omu ngasi mulala bamuli erya milala ya bene-Israheli. 5 Omu bihumbi bya bene Israheli, baja bacishogamwo balume cihumbi oku ngasi mulala, kwo kuderha oku baligi balume bihumbi ikumi na bibirhi bàjire oku matabâro. 6 Musa abarhuma ebwa kulwa, balume cihumbi oku mulala, bagenda na Pinasi, mwene omudâhwa Eleazari, ye wali odwîrhe ebirugu bîmâna n’erya mishekera y’okushekereza. 7 Barhabalira Madiani nkakulya Nyamubâho anarhegekaga Musa, banaciyirha abalume boshi. 8 Bayirha n’abâmi b’e Madiani; bo: Evi, Rekemi, Suri, Huru na Reba, bâmi barhanu b’e Madiani. Balâmu mwene Beori naye bamufunda engôrho. 9 Bene Israheli bayisha badwîrhe mpira abakazi b’e Madiani n’abana babo barho; bahagula, banyaga na ngasi bishwekwa byâbo bya okukazikola na ngasi gandi maso gâbo n’ebindi birugu byâbo byoshi. 10 Ngasi lugo bàbagamwo lwoshi baludûlika muliro na ngasi aha banahandaga hoshi. 11 Erhi baba bamashana eminyago yâbo na ngasi bindi banahagwire byoshi, abantu n’ebintu, 12 bahêka balya bagwarhagwa mpira n’erya minyago emunda Musa ali na Eleazari, ye mudâhwa, n’olubaga loshi lwa bene Israheli oku cihando, omu rhubanda rhwa bene Mowabu, hofi na Yordani aha ishiriza lya Yeriko.

Okunigwa kw’abakazi n’okucêsa omunyago

13 Musa, omudâhwa Eleazari, n’abarhambo boshi b’olubaga bayisha balî bayankirira emuhanda gw’ecihando. 14 Musa akunirira abarhambo b’eyo ngabo yali oku matabâro, bo balya barhambo b’ebihumbi n’ab’amagana, barhengaga ebwa matabâro. 15 Abadosa, erhi: «Carhumaga murhayirha abakazi boki? 16 Bo balya, oku kanwa ka Balâmu, bakululiraga bene Israheli ebwa kugomera Nyamubâho, mwa kulya kwabaga e Peori; na okwo kwarhuma obubanya buja omu lubaga lwa Nyamubâho. 17 Buno muyîrhage ngasi wa bûko mulume, omu bana babo, na ngasi mukazi okola olâzire n’omulume. 18 Ci abananyere boshi barhacimanya mulume murhabayirhaga; bâli binyu abo. 19 Ninyu mwene mugendihanda e mbuga ly’ecibando nsiku nda; ngasi yeshi wàyisire omuntu na ngasi yeshi wahumire oku mufu, anagendicîcêsa oku lusiku lwa kasharhu n’olusiku lwa kali nda, mwe n’abashwekwa binyu. 20 Mucêse na ngasi mwambalo, ngasi kalugu kajiragwa n’oluhu, ngasi kalugu kajiragwa n’amoya g’empene na ngasi kalugu kajiragwa n’omurhi. 21 Omudâthwa Eleazari abwîra balya bantu bàli oku matabâro, erhi: «Alagi ebirhegesirwe na lirya irhegeko Nyamubâho ahâga Musa: 22 Amasholo, ebyuma by’olunyerere, eby’omulinga, ebyuma by’akasiteriti na ebya amasasi, ngasi cirugu cankanahashihirwa ecîko, rnunacihire omu rnuliro; canaba cinja. Cikwônene cicigwâsirwe naco okucêsibwa n’amîshi g’okucêsa. Ngasi hyoshi hirhankaja ecîko, munahicêse n’arnishi. 23 Ngasi cirugu cankahashihirwa ecîko, munacihire omu muliro; canaha cinja. Ci kwônene cicigwâsirwe naco okucêsibwa n’amîshi g’okucêsa. Ngasi hyoshi hirhankaja ecîko, rmunahicêse n’amîshi. 24 Mwanashuka emyarmbalo yinyu oku lusiku lwa kali nda; rnwanacêsibwa n’enyuma z’aho mwanahashijà omu cibando.

Okugaba omunyago

25 Nyamubâho ashambâla na Musa amubwîra; erhi: 26 Woyo n’ornudâhwa Eleazari n’abarharnbo b’emilala y’olubaga, mujire omubalè gw’ebi banyagaga byoshi bibe bya bantu, bibe bya bintu. 27 Kandi wanagaba eyo minyago, cihirnbi ciguma kuli balya bàli oku matabâro n’ecindi oku lubaga lwoshi. 28 Oku cigabi c’abalwi bàli oku rnatabâro wanayankakwo ecigabi ca Nyamubâho, kwo kuderha cigabi ciguma oku magana arhanu ga bantu, ga nkafu, ga ndogomi, erhi ga bibuzi. 29 Wanarhôla kuli cirya cigabi câbo, wanaha ornudâhwa Eleazari nka rnpongano ya Nyarnubâho. 30 Kuli cirya cindi cigabi cahâbwa bene Israheli, wanaberûla cigurna oku bishwekwa; wanaha bene Levi, balya bajira omukolo gw’okulanga Endâro ya Nyarnubâho. 31 Musa n’omudâhwa Eleazari banacijira nka kulyâla Nyamubâho anarhegekaga Musa. 32 Ebyanyagagwa na balya bàli bajire oku matabâro, bibuzi bihumbi magana gali ndarhu na rnakumi gali nda na birhanu. 33 Nkafu bihurnbi makurni gali nda n’ibirhi, 34 ndogorni bihurnbi makurni gali ndarhu na cigurna. 35 Oku biyêrekîre abantu, owa bûko mukazi olya orhalisagiyankwa na rnulurne bâli bantu bihurnbi makumi asharhu na bibirhi boshi haguma. 36 Cigabi cigurna cahâbwa balya bàli oku rnatabâro; bibuzi bihumbi magana asharhu na makurni asharhu na nda, na rnagana arhanu. 37 Muli byo, rnagana gali ndarhu na rnakurni gali nda na birhanu byaberûlirwa Nyamubâho; 38 nkafu bihumbi makumi asharhu na ndarhu, na muli zo mwarhenga nkafu makumi gali nda n’ibirhi ziberûlirwe Nyarnubâho. 39 Ndogorni bihumbi rnakurni asharhu na magana arhanu na muli zo mwarhenga ndogorni makumi gali ndarhu na nguma ziberûlirwe Nyamubâho. 40 Na bantu bihurnbi ikurni na ndarhu, na rnakumi asharhu na babirhi baberûlirwa Nyamubâho. 41 Musa aha omudâhwa Eleazari eyo mpongano yaberûliragwa Nyarnubâho nka kulya Nyarnubâho anali arhegesire Musa. 42 Ebiyêrekîre cirya cigabi cahâbagwa bene Israheli, co cirya Musa aberûlaga kuli cirya càhâbagwa abalwi. 43 Eco cigabi cahâbagwa olubaga cali ntya: Bibuzi bihumbi magana asharhu na makurni asharhu na nda na rnagana arhanu, 44 nkafu bihurnbi rnakurni asharhu na ndarhu, 45 ndogorni bihumbi makumi asharhu na magana arhanu, 46 na bantu bihumbi ikumi na ndarhu. 47 Kuli eco cigabi cahâbagwa bene Israheli, Musa oku ngasi makurni arhanu arhôlakwo cintu ciguma, n’ebyo abiha bene Levi, bo bajira omukolo gw’okulanga Endâro ya Nyarnubâho, nka kulya Nyarnubâho anarhegekaga Musa.

Okuhâna enterekêro

48 Abarhambo b’ebihurnbi n’abarharnbo b’amagana, banayisha baja emunda Musa ali, 49 banacimubwîra, mpu: «Abarhumisi bâwe baganjire abasirika rhwali rhulongolîne, harhabulisiri ciru n’omuguma. 50 Co cirhumire rhulihâna enterekêro emwa Nyamubâho: amasholo ngasi muguma arhôzire, engolo, emigufu, orhugondo, ebisikiyo n’amagerha; rhulijiramwo enterekêro y’okuhyûla embere za Nyamubâho». 51 Musa n’omudâhwa Eleazari banacirhôla ebyo birugu, ago masholo n’ebyôla bindi birugu byàli erhi byakozirwekwo. 52 Amasholo baberûlaga bagaha Nyamubâbo, balya barhambo b’ebihumbi n’ab’amagana gahika omu buzirho bwa sikeli bihumbi ikumi na ndarhu na magana gali nda na makumi arhanu^q. 53 Balya bantu bàlilwa bakazihêka ngasi muguma ecâge cihimbi c’omunyago. 54 Musa n’omudâhwa Eleazari erhi baba bamarhôla ngasi masholo bahâbagwa n’abarhambo b’ecihumbi n’ab’amagana, bagahêka omw’Ihêma ly’Embugânano, nka kakengezo ka bene Israheli embere za Nyamubâho.

Bene Rubeni bahâbwa ishwa

1 Bene Rubeni na bene Gadi bali bagwerhe maso manji bwenêne ga bishwêkwa. Erhi babona oku ecihugo ca Yaseri n’ecihugo ca Galadi biri bihugo binja kuli ago maso gâbo, 2 bene Rubeni na bene Gadi bakanya baja emunda Musa àli n’omudâhwa Eleazari n’abarhambo b’olubaga, banacibabwîra, mpu: 3 «Ataroti, Diboni, Nimra, Hesboni, Elealè, Sebani, Nebo na Meoni, eci 4 cihugo Nyamubâho anyagaga embere z’olubaga lwa bene Israheli, ciri cihugo cikwânîne olwabûko, na bambali bâwe bagwerhe amasò.» 5 Bayushûla, mpu: «Akaba nirhu rhurhonyire emunda oli, eci cihugo cihâbwe bambali bâwe, kabe ko kashambala kabo, orhanacirhuyikizagya Yordani.

6 Musa ashuza bene Gadi na bene Rubeni, erhi:«Kâli bene winyu bakolaga oku matabâro ninyu moyo musigale ahala? 7 Carhuma mubulisa bene Israheli oburhwâli bw’okuja muli cirya cihugo Nyamubâho ajibaha? 8 Kwa bene oko basho bajiraga erhi mbarhuma nti bagendiyênja ecihugo kurhenga e Kadesi-Barnea. 9 Basôka kuhika ebwa kabanda ka Eskoli, banacibona ecihugo, banaciyisha balibulîsa bene Israheli oburhwâli bw’okuja muli cirya cihugo Nyamubâho àli abahire. 10 N’oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyàka bwenêne olwo lusiku; anacihiga erhi: 11 Abala bantu barhengaga e Mîsiri banakola bagwerhe myâka makumi abirhi babusirwe na kuja enyanya, barhabone kuli cirya cihugo nalaganyagya n’endahiro nti naciha Abrahamu, Izaki na Yakobo, ebwa kuba barhankulikiraga n’obwemêre. 12 Aha nyuma lya Kalebu mwene Yefune w’omunya-Kenezeni na Yozwè mwene Nuni, abo bashimbulire Nyamubâho n’obwemêre. 13 Lero oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyâka kuli bene Israheli, kwarhuma abaheka omw’irûngu myâka makumi ani, kuhika lirya iburha lyajiriraga Nyamubâho amabî lihugukumuke. 14 Loli oku mwamaja ahàli habasho, nka milandûkiza y’ababusi banyabyâha, mukola mwayushûla oburhe bwa Nyamubâho kuli bene Israheli. 15 Mukalahira bwamushimba, ashubiyushûla okuleka bene Israheli muno irûngu, munarhume olu lubaga loshi luhwa.»

16 Bayegera emunda Musa ali, banacimubwîra, mpu: «Rhwayûbaka aha engurhu oku maso girhu, rhuyûbake n’ebishagala oku bana birhu barho. 17 Kuli rhwe, buzira kulegama, rhwarhôla emirasano yirhu, rhugenzikanwe na bene Israheli, kuhika rhubahise muli cirya cihugo bagwasîrwe okuyubakamwo, n’abana birhu banayôrha muli ebyo bishagala rhwayûbaka buzibuzibu, omu kuyoboha abantu ba muli eco cihugo. 18 Rhurhagaluke emwa bîrhwe kuhika bene Israheli baje bayûbaka ngasi muguma muli cirya cihugo c’akashambala kage. 19 Bulya rhurhacibe na kashambala kaci haguma nabo olwo lundi lunda lwa Yordani, ciru na oli kuli kulusha, ebwa kuba akashambala kirhu rhwakahirwe ebwa lino ishiriza lya Yordani e Buzûka-zûba.

20 Musa abashuza, erhi: Akaba yo na njira mwakulikira eyo, mukanarhôla emirasano yinyu mugenzikanwa mweshi na Nyamuhâho, 21 akaba abalume badwîrhe emirasano yâbo bayikira Yordani embere za Nyamubâho bagenzikanwe n’ababo kuhika Nyamubâho abe amarhenza abanzi bâge embere zâge, 22 n’akaba murhagaluke nk’ecihugo cirhacija coshi omu maboko ga Nyamubâho, aho mwanaba buzira bubî embere za Nyamubâho n’embere za bene Israheli, n’ecihugo canaba ko kashambala kinyu embere za Nyamubâho. Ci akaba murhajiziri ntyo, loli oku mwamajira ecâha emunda Nyamubâho ali; munamanye oku ecâha cinyu camukulikira. 24 Muyûbakage ebishagala oku bana binyu, muyûbakage n’engurhu oku maso ginyu, munayukirize ebyo binwa birhenzire ekanwa kinyu.

25 Bene Gadi na bene Rubeni banashambâza Musa, bamubwîra, mpu: Aba rhumisi bâwe bajira nk’okwo nnawirhu adesire. 26 Abana birhu, bakirhwe, amasò girhu n’ebishwêkwa birhu byoshi byasigala aha omu bishagala bya Galadi. 27 Nabo abarhumisi bâwe, ngasi yeshi onahêka emirasano y’okulwa, bayikira bagere embere za Nyamubâho bajilwa nk’okwo nnawirhu adesire.

28 Lero aho, kuli bo, Musa ahâna aga marhegeko emunda omudâhwa Eleazari ali, na Yozwè, mwene Nuni, n’abarhambo b’emilala yoshi ya bene Israheli. 29 Musa ababwîra, erhi: «nka bene Gadi na bene Rubeni bamayikira Yordani, bo balya balume boshi banagwâsirwe okuyanka emirasano yâbo bajilwa embere za Nyamubâho, na nka ecihugo coshi cikola cinyu, mwanayishibaha, nka kashambala kabo, ecihugo ca Galadi. 30 Ci erhi akaba barhayikirini emirasano yaho bagenzikanwa mweshi nabo, mwanayîshibayubasa ekarhî kinyu omu cihugo ca Kanani.»

31 Bene Gadi na bene Rubeni bashuza, baderha, mpu: «Oku Nyamubâho abwizire bambali bâwe rhwakujira. 32 Rhwayikira n’emirasano yirhu, rhugenzikanwe na Nyamubâho e Kanani; n’akashambala k’omwimo gwirhu kanayôrha luno lundi lunda lwa Yordani.» 33 Musa aha bene Gadi na bene Rubeni na cihimbi ciguma ca bene Menashè ga Yozefu obwâmi bwa Sehoni, mwâmi w’Abanyamoreni, abaha n’obwâmi bwa Og mwâmi w’e Bashani, abaha ecihugo coshi, n’ebishagala bya muli co byoshi, emirhundu ya muli co yoshi n’ebindi bishagala biri elubibi lw’ecocihugo.

34 Bene Gadi banaciyûbaka Diboni, Ataroti, na Aroweri, 35 Ataroti-Sofani, Yazeri, Yagoboha, 36 Beti-Nimra, Beti-Harani, byoshi byâli bishagala bizibuzibu; banaciyûbaka n’engurhu oku maso gâbo.

37 Bene Rubeni bayûbaka Heseboni, Eleale, Kiriyatayimi. 38 Nebo na Balmeoni; ci amazîno gâbo gayîsh’ihinduka buzinda; bayûbaka na Sabama, banaja bayîrika ebyo bishagala bajaga banyaga amazîno.

39 Bene Makiri, mwene Menashè, barhabalira Galadi, n’erhi baba bamamunyaga, bakungusha Abanyamoreni bayubakagamwo. 40 Musa, ecihugo ca Galadi aciha Makiri, mwene Menashè; naye anaciyûbaka mulico. 41 Yakiri, mwene Menashè, arhabâla, arhôla ebishagala byâbo, abiyirika izîno mpu byo: Bishagala bya Yakiri. 42 Nobahu, arhabâla, arhôla ecihugo ca Kanani n’ebishagala byaco; aciha izîno lyâge.

Ebihando bya bene Israheli erhi bàli omu irûngu

1 Alaga ebihando bya bene Israheli erhi barhenga omu cihugo c’e Mîsiri, omu kushimba oku emirhwe yâbo yàli, oku burhegesi bwa Musa na Aroni. 2 Musa akazâg’iyandika ahantu bahanzire, n’aha barhenga nk’oku ebihando byâbo byanali; akazishimba irhegeko ahirwe na Nyamubâho. Alaga ebihando byâbo omu kushimba aha banarhengaga hoshi.

3 Barhenga e Ramsesi omu mwêzi gwa burhanzi, omu nsiku ikumin’irhanu za ogwola mwêzi gwa burhanzi. Mwâli omu lusiku lurhanzi lukulikira Basâka erhi bene Israheli barhenga e Mîsiri bagenda bacîshinga, bagera embere z’Abanya-Mîsiri boshi. 4 Ago mango erhi Abanya-Mîsiri badwîrhe babisha bene wabo balya bayirhagwa na Nyamubâho, balya bàli b’enfula boshi; Nyamubâho ayerekana obushinganyanya bwagc oku bandi banyamuzinda.

5 Erhi barhenga e Ramsesi, bene Israheli bagendihanda e Sukoti. 6 Barhenga e Sukoti, bagendihanda aha Etami, cihugo ciri oku burhambi bw’irûngu. 7 Barhenga aha Etami, na erhi baba bamagolonjokera ebwa Pihahiroti, oba ah’ishiriza lya Balsefoni, bagend’ihanda embere za Migdolumu. 8 Barhenga aho mbere za Pihahiroti, bayikira omu karhî k’enyanja, baja ebw’irûngu. Erhi bayusa nsiku isharhu, bagenda omw’irûngu ly’Etami, bagendihanda aha Mara. 9 Barhenga aha Mara, bagend’ihanda aha Elimi, abo hàli maliba ikumi n’abirhi na mirhanda makumi gali nda; banacihanda aho. 10 Barhenga aha Elimi bagendihanda hofi n’enyanja Ndukula. 11 Barhenga ebwa nyanja Ndukula, bagendihanda omw’irûngu lya Sini. 12 Barhenga omw’irûngu lya Sini, bagendihanda aha Dofka. 13 Barhenga aha Dofka, bagendihanda aha Alusi. 14 Barhenga aha Alusi, bagendihanda aha Refidimi n’aho harhàli mîshi ga kunywa oku lubaga. 15 Barhenga e Refidimi, bagendihanda omw’irûngu lya Sinayi. 16 Barhenga omw’irûngu lya Sinayi, bagendihanda aha Kabroti Hatava. 17 Barhenga aha Kabroti-Hatava, bagendihanda aba Haseroti. 18 Barhenga aha Haseroti, bagend’ihanda aha Ritima. 19 Barhenga aha Ritima, bagendihanda aha Rimôni-Pêres. 20 Barhenga aha Rimôni-Pêres bagendibanda aha Libna. 21 Barhenga aha Libna, bagendihanda aha Risa. 22 Barhenga aha Risa, bagendihanda aha Kehelata. 23 Barhenga aha Kehelata, bagendihanda oku ntôndo ya Seferi. 24 Barhenga oku ntôndo ya Seferi, bagendibanda aha Harada. 25 Barhenga aha Harada, bagendihanda aha Makeloti. 26 Barhenga aha Makeloti, bagendihanda aha Tahata. 27 Barhenga aha Tahata, bagendihanda aha Terahi. 28 Barhenga aha Terahi, bagendihanda aha Mitika. 29 Barhenga aha Mitika, bagendihanda aha Hasmona. 30 Barhenga aha Hasmona, bagendihanda aha Moseroti. 31 Barhenga aha Moseroti, bagendihanda aha Bene-Yakani. 32 Barhenga aha Bene-Yakani, bagendihanda aha Hori-Gidgadi. 33 Barhenga aha Hori-Gidgadi, bagendihanda aha Yotebata. 34 Barhenga aha Yotebata, bagendihanda aha Abrona. 35 Barhenga aha Abrona, bagendihanda aha Esiongeberi. 36 Barhenga aha Esiongeberi, bagndihanda omw’irûngu lya Sini, kwo kuderha aha Kadesi. 37 Barhenga aha Kadesi, bagendihanda oku ntôndo ya Hori, aha buzinda bw’ecihugo c’Edomu. 38 Omudâhwa Aroni, asôkera oku ntôndo ya Hori, oku irhegeko lya Nyamubâho ajifîrakwo; mwali omu mwâka gwa makumi ani kurhenga bene Israheli barhenzire e Mîsiri, omu mwêzi gwakarhanu, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi. 39 Aroni àli akola mukulu wa myâka iganana makumi abirhi n’isharbu, erhi afira oku ntôndo ya Hori. 40 Omunya-Kanani, mwâmi Aradi, owayubakaga e Nêgebu omu cihugo ca Kanani, amanya oku bene Israheli bayishire. 41 Barhenga oku ntôndo ya Hori, bagendihanda aha Salmona. 42 Barhenga aha Salmona, bagendihanda aha Punoni. 43 Barhenga aha Punoni, bagendihanda aha Oboli. 44 Barhenga aha Oboli, bagendihanda aha Iye-Abarimi, oku lubibi lwa Mowabu. 45 Barhenga aha Iyim-Abarimi, bagendihanda aha Diboni-Gadi. 46 Barhenga aha Diboni-Gadi, bagendihanda aha Almoni-Diblatayimi. 47 Barhenga aha Almoni-Diblatayimi, bagendihanda omu birhondo bya Abarimu, ishiriza lya Nebo. 48 Barhenga omu birhondo bya Abarimu, bagendihanda omu rhubanda rhwaMowabu, hofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko. 49 Bahanda hofi na Yordani, kurhenga kuli Beti-ha-Yesimoti kuhika aha Abeli-ha-Shitimi, omu rhubanda rhwa Mowabu.

Irhegeko ly’okugabâna ecihugo ca Kanani

50 Nyamubâho ashambâla na Musa omu rhubanda rhwa Mowabu; anacimubwîra, erhi: 51 Ogendibwîra bene Israheli ntya, erhi: Amango mwanayikire Yordani, na nka mwamaja omu cihugo ca Kanani, 52 munakungushe embere zinyu, abayûbaka muli eco cihugo boshi. Muhongole amabuye gâbo matâke goshi, muvungunyule n’ensanamu zâbo z’omulinga bàtulaga, munagendihagula ebwa mpêro zâbo omu birhwa. 53 Mwayima muli eco cihugo, munaciyûbake; bulya nammuhire eco cihugo nti muciyimemwo. 54 Mugabane eco cihugo omu kuciyeshera ecigole, oku emilala yinyu enali. Aba mwahà akashambala kanene babe erhi bo banali banji, n’aba mwahà akashambala kasungunu babe erhi bo banali basungunu. Ecihimbi ecigole cankanaha omuntu erhi co na câge. Mwanacirhôla cibe cinyu nk’oku emilala ya bashakulûza binyu enali. 55 Ci erhi akaba murhakungushire embere zinyu abo bayûbaka omu cihugo, aba mwakanaleka muli bo ekarhî kinyu bakaziyôrha nka mishûgi emuli omu masu, na nka marhadu omu nkanga. Banakaziyôrha bamulola nka bashombanyi babo muli eco cihugo mwajiyubakamwo. 56 Ninyu mwene, nanamulibûsa nk’oku nàli ndâlire okubalibûsa.

Embibi za Kanani

1 Nyamubâho anacishambâla na Musa, amubwîra, erhi: 2 «Ojirhegeka bene Israheli obabwire ntya: Amango mwaja omu cihugo c’e Kanani, alagi ecihugo mwagendigabânana: Co cihugo ca Kanani, nk’oku embibi zâge zinali.

3 Olunda lw’emukondwè, kuli mwe lwabà irûngu lya Sini, kuhika aha Edomu, n’olubibi lwinyu lw’ebuzûka-zûba lwarhenga oku cikwi c’eyo buzûka-zûba bw’enyanja y’omunyu, 4 n’olwo lubibi lwinyu lwanayandagalira emukondwè, lugere oku murhezi gw’Akrabimi, lugere e Sini, lugendihika emukondwè aha Kadesi-Barnea. Lwanashubigenda, lugere e Hasari-Adari, kandi lugere olunda lw’e Asemoni. 5 Kurhenga e Asemoni, olwo lubibi lwahika oku mugezi gw’e Mîsiri, lugendihwera oku Nyanja.

6 Nalo olubibi lw’e Mashinji lwaba Enyanja Nene: lwo lubibi lwinyu olunda lw’e buzika-zûba.

7 Lolagi olwaba lubibi lwinyu olunda lw’emwenè: kurhenga oku Nyanja nnene, 8 mwanatwa olubibi lwinyu kuhika oku ntôndo ya Hori: kurhenga oku ntôndo ya Hori, mwalukanyanya aha Muhango gwa Hamati, olubibi lwanahika aha Sedadi. 9 Lwagenda kuhika aha Zifroni, lugendihwera aha Hasari-Enani: lwo lwaba lubibi lwinyu olwo lw’emwênè.

10 Mwanatwa olubibi lwinyu lw’ebuzûka-zuba bwa Hasari-Enani aha Sefami. 11 Olwo lubibi lwanabunguluka kurhenga e Sefami kuja e Harbela ebuzûka-zûba bwa Ayini, lwanayandagala lugere burhambirhambi omu rhurhondo rhuli eburhamhi hw’enyanja ya Kinereti olunda lw’ebuzûka-zûba. 12 Lwanayandagala kuli Yordani, lugendihwera oku nyanja y’omunyu. Co cihugo cinyu ecôla n’oku embibi zaco zinacizungolosire.»

13 Musa aha bene Israheli eri irhegeko aderha,erhi: «Eco co cihugo Nyamuhâho arhegesire mpu cihâbwe erya milala mwenda haguma na cirya cihimbi c’omulala.

14 Bulya omulala gwabene Rubeni nka kulya enyumpa zabashakulûza babo zinakulikirana, n’omulala gwa bene Gadi, nabo nk’oku enyumpa za hashakulûza wabo zinakulikirana, bôhe mira bahâbagwa akabo kashamhala: n’ecihimbi c’omulala gwa Menashè naco cahabirwe akaco kashambala. 15 Eyo milala ibirhi n’eco cihimbi c’omulala, bahabirwe akashambala kabo ebwa lindi ishiriza lya Yordani, aha ishiriza lya Yeriko, olunda lw’ebuzûka-zûba».

Abarhambo bagabiragwa ecihugo ca Kanani

16 Nyamubâho anacishambâla na Musa amubwîra. erhi: 17 «Alaga amazîno g’abantu bagendimugabira eryo ishwa: omudâhwa Eleazari na Yozwè, mwene Nuni. 18 Kandi wanaja warhôla murhambo muguma muguma omu ngasi mulala, omu kugaba eryo ishwa. 19 Alaga amazîno g’abo bantu:

Oku mulala gwa Yuda, Kalebu, mwene Yefune;

20 Oku mulala gwa bene Simoni, Shemweli mwene Amihudi;

21 Oku mulala gwa Benyamini, Elidadi, mwene Kisloni;

22 Oku mulala gwa bene Dani, omurhambo Buki, mwene Yogli;

23 Kuli bene Yozefu: oku mulala gwa bene Menashè,

omurhambo Hanieli mwene Efodi;

24 Kuli bene Efrayimu, omurhambo Kemueli, mwene Shiftani;

25 Oku mulala gwa bene Zabuloni, omurhambo Elisafani,

mwene Parnaki;

26 Oku mulala gwa bene Isakari, omurhambo Paltieli, mwene Azani;

27 Oku mulala gw’Aseri; omurhambo Ahihudi, mwene Shelomi;

28 Oku mulala gwa Neftali, omurhambo Pedaheli, mwene Amihudi.» 29 Abo bo Nyamubâho arhegekaga mpu ecihugo ca Kanani bacigabire bene Israheli.

Ecigabi ca bene Levi

1 Nyamubâho ashambâla na Musa omu rhubanda rhwa Mowabu, hofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko aderha, erhi: 2 Orhegeke bene Israheli, oku kashambala bayishihabwa, baje bahakwo bene Levi ebishagala bâyubakamwo. Mubahe n’amalambo bakaziyabuliramwo eburhambi bwa ebyo bishagala. 3 Obahe aha bayûbaka, n’amalambo bankahasha okukaziyabuliramwo ebishwêkwa byâbo, ebinene n’ebisungunu nangasi bindi bishwêkwa byoshi. 4 Amalambo g’ebyo bishagala bene Levi bâyubakamwo bakazirhangirira oku lukuta lw’olugo, omuhanda, makoro cihumbi, omu marhambi mwoshi.

5 Mwanagera embuga ya ngasi lugo, makoro bihumbi bibirhi olunda lw’ebuzûka-zûba, makoro bihumbi bibirhi olunda lw’emukondwè, makoro bibumbi bibirhi olunda lw’ebuzika-zûba na makoro bibumbi bibirhi olunda lw’emwenè. Olugo lwanaja ekagarhî. Go malambo g’ebyo bishagala . 6 Ebishagala mwaha bene Levi biri birya ndarhu mwaleka bakaziyakiramwo, mwanakazileka ngasi wayisire omuntu akaziyakiramwo; kandi mwanabayushulira bindi bishagala makumi ani na bibirhi. 7 Ebishagala mwaha bene Levi byoshi haguma byaba makumi ani na munani, kuguma n’amalambo g’okuyabulira. 8 Ebyo bishagala mwaja mwarhôla bihimbi by’ecihugo muhire bene Israheli, mukajira ntya: abagwerhe oluhande lunene bo mwanakazirhôlakwo ebinene, n’abagwerhe ebisungunu, mwanarhôla na bisungunu. Ngasi baguma bakaziha bene Levi ebishagala bayubakamwo, omu kulola luhande lunganaci bahâbirwe.

Irhegeko ly’ebishagala by’okuyakirwamwo

9 Nyamubâho ashambâla na Musa, amubwîra, erhi: «Ogendidesa bene Israheli obabwire ntya: 10 Amango mwaba mwamayikira e Yordani, munakola mudekerire, omu cihugo ca Kanani, 11 mwanacîshoga ebishagala byaba kuli mwe, bishagala by’okuyakiramwo, mulya ankahashiyakira omuntu wayisire owabo buzira luhinzo. 12 Ebyo bishagala byo mwakaziyakiramwo omwihôzi w’omuko, ly’omwîsi alekiyirhwa arhanacigendisamba embere z’olubaga. 13 Ebishagala mwahâna byaba ndarhu by’okukaziyakiramwo. 14 Muhâne ngo isharhu ishiriza lya Yordani na zindi isharhu omu cihugo ca Kanani, zibe ngo za kuyakirwamwo. 15 Ezo ngo ndarhu zaba hantu ha kuyakirwamwo kuli bene Israheli, oku muntu w’ecigolo n’oku ngasi wundi oyubasire ekarhî kinyu, lyo ngasi muntu wanayisire owundi muntu buzira luhinzo ahashibona aha ayakira.

16 Erhi akaba ashusire owundi muntu n’ecirugu c’ecuma, n’olya nyakushurhwa erhi ankafa, owashurhaga ali mwisi, na ngasi mwisi agwâsirwe ahâbwe obuhane bw’okufa. 17 Erhi ankabanda ibuye, lirya lyankahashiyirha, na olya wabandagwa afe, nyakubanda ali mwisi: n’omwisi kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa. 18 Erhi ankashurha n’akarhi kankahashiyirha, n’erhi olya washurhagwa ankafa, nyakushurha ali mwisi; n’omwisi kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa. 19 Omwihôzi w’omuko yêne wankayirha oyo mwisi; erhi ankajira ah’amushimana, anamuyirha.

20 Erhi omuntu ankahirimya owabo n’omujina erhi amubande kantu kalebe kalya kankamuhirimya, na ntyo olya muntu afe, 21 nisi erhi akamushurha n’okuboko kwâge ebwa kumushomba, n’erhi olya muntu ankafa, olya washurhaga kukwânîne ahâbwe obuhane bw’okufa, bulya ali mwisi: omwihôzi w’omuko anayirha olya mwisi erhi ankajira aha amushimana. 22 Ci, erhi ankahirimya owundi muntu buzira luhinzo, erhi amubande akantu buzira bulonza bubî, 23 nisi erhi ankarhogezakwo owabo ibuye lyankayirha, na olya muntu afe, buzira kuderha mpu anali mushombanyi wamulongezagya olufu, 24 olubaga lwanatwa olubanja ekarhî ka nyakuyirha na olya mwihôzi w’omuko, nk’oku amarhegeko gadesire, 25 lwanafumya olya mwisi kuli olya mwihôzi w’omuko, lwanamushubiza muli lulya lugo ashuba ayakire; anabêra eyo kuhika aha kufa kw’omudâhwa mukulu, olya washîgagwa amavurha mîmâna. 26 Erhi oyo mwisi akarhenga, embere z’amango, muli lulya lugo ali ayakire, 27 n’erhi olya mwihôzi w’omuko akamushimana omu lundi lugo, kuleka lulya lw’okuyakirwamwo, erhi olya mwihôzi w’omuko akayirha olya wayirhaga owabo, arhajiziri câha ca kuyirha omuntu, 28 bulya omwisi kukwânîne abêre omu lugo lw’okuyakirwamwo, kuhik’aha kufa kw’omudâhwa mukulu. N’enyuma ly’okufa kw’omudâhwa mukulu, anahasha okushubira erya munda akashambala kage kali. 29 Aga marhegeko gamanyisa obuhashe bwinyu n’obuhashe bw’amaburhwa ginyu, ngasi hantu mwankanayûbaka hoshi.

30 Aha ngasi kuyirha omuntu, kukwânîne habe abahamirizi, lyone oyo mwisi ankafa; ci kwône omuhamirizi muguma arhankarhuma baderha mpu oku buhamirizi bwâge bakolaga batwira omuntu okufa. 31 Murhahîra mukayemera empongano y’omuntu wayirhaga owabo, mpu lyo acira, n’obo akwânîne okufa, bulya agwâsirwe afe. 32 Murhahîra mukayemera empongano yarhuma olya muntu wayakiraga omu cihugo ca okuyakirwamwo, ahashigaluka embere z’okufa kw’omudâhwa mukulu. 33 Murhahîra mukahemula ecihugo mulimwo, bulya omuko gwo guhemula ecihugo, na nta mpyûlo oku cihugo, oku muko gwabulagagwa, okurhali kubulaga omuko gw’olya wagubulagaga. 34 Orhahîra okahemula ecihugo muyûbasiremwo, n’ecihugo niono na mba nyûbasire ekarhî, bulya nie Nyamubâho mbêra ekarhî ka bene Israheli.»

Akashambala k’abakazi

1 Abarhambo b’e milala ya bene Galadi, mwene Makiri, mwene Menashè, w’omu bûko bwa Yozefu, bayisha baja embere za Musa n’embere z’abandi barhambo b’emilala ya bene Israheli. 2 Banaciderha, mpu: «Nyamubâho arhegesire Nnawirhu ahe bene Israheli ecihugo, omu kubayeshera ecigole; kandi nnawirhu ahabirwe na Nyamubâho irhegeko ly’okuha bâli ba mwene wirhu Selofehadi ecâbo cigabi c’akashambala. 3 Erhi bakajaga bayankwa n’omulume w’omu bundi bûko bwa bene Israheli, akashambala kabo kanaba kashambala ka cihimbi citwisire oku kashambala ka balarha, cigendiyushûla akashambala k’aba erya munda bajiheruka, ntyo kube kutwa oku kirhu kashambala. 4 N’amango gayisha, galya mango g’okucishinga kwa bene Israheli, ako kashambala kabo kanagendiyushuka oku kashambala k’ab’erya munda baherusire; ntyo akashambala kabo cibe cihimbi citwisire oku kashambala ka balarha.»

5 Musa, oku irhegeko lya Nyamubâho, aha bene Israheli irhegeko, aderha, erhi: «Omulala gwa bene Yozefu gudesire okushingânîne. 6 Lolagi eci Nyamubâho arhegesire oku biyêrekîre bâli ba Selofehadi: banayankwa n’omulume basimire, casînga abe w’omu bûko bwa b’îshe. 7 Ntyo akashambala ka bene Israheli karhacikazirhenge oku mulala mulebe kaje oku gundi mulala; okwo kwarhuma bene Jsraheli bakaziyôrhana ngasi baguma akashambala k’omulala gwa b’îshe wabo. 8 Ngasi mwananyere yeshi wankaba n’akashambala omu bûko bulebe bwa bene Israheli, kukwânîne ayankwe n’omulume w’omu mulala gw’îshe. Ntyo bene Israheli banakazilanga ngasi baguma akashambala ka b’îshe wabo.

9 Nta kashambala karhenga oku mulala kaje oku gundi mulala, ci emilala ya bene Israheli yayôrhana ngasi baguma akashambala kabo.» 10 Okwo Nyamubâho arhegekaga Musa, kwo na bâli ba Selofehadi bajizire. 11 Mahla, Tirsa, Hogla, Milka na Noa, bâli ba Selofehadi, bayankwa na bene ba mwîshe. 12 Bayankwa omu milala ya bene Menashè, mwene Yozefu, na ntyo akashambala kayôrha omu mulala gwa bene îshe wabo.

Okushwinja 13 Ezo zu ngeso n’amarhegeko Nyamubâho ahâga Musa kuli bene Israheli omu rhubanda rhwa Mowabu, hofi na Yordani, aha ishiriza lya Yeriko.

^a1.2 : Ogwo mubalè murhanzi gwa bene lsraheli, guli gwa kulonza okumanya abarhabâzi bali banga embere baje oku matabâro: omu cihugo babalaganyagya. Omubalè gwa kabirhi omu cigabi ca 26: gali marheganyo g’okugabâna eco cihugo. Mw’okwo kwoshi, bamanyire oku Nyakasane ye bashokolire yêne yeri eluhya, buzira ntyo lyanahashibà isakrilego (Rhulole omu 2 Sam 24; Lub 30, 11.16: kuyêrekine obworhere bw’okujira emibalè).

^b1.47 : Ab’omu mulala gwa Levi, kulya kuba barhali bashwesirwe n’amarhegeko g’abasirika bohe barhaganjagwa. Baganjwa kwago-kwago (Lola ecigabi ca 3 n’eca 4).

^c4.5 : Abadâhwa bone bayemêrîrwe okuyegêra ebirugu bimâna. Kwàlihanzibwe oku Bene Levi irhondo barhahîraga bakahuma erhi ciru kulâla oku birugu bimâma (Rhulole omu Mib 4, 15-20).

^d4.33 Ihêma ly’Enbugânano, gwali mukolo gwa Ben Merari mugala wa Levi

^e4.34 : Ogu gwo mubalè gwa kabirhi gwa Bene Levi, gushushire bwenêne omubalè gw’Israheli yeshi (cigabi ca 1). Omubalè murhanzi (Mib 3, 15-39) guli gwa bundi bworhere.

^f5.6 : Ecâha cibabaza omulungu omu kugomera Nyakasane, kuli kulenganya omuntu. Omu kalamo k’abantu, Nyakasane yene ye nshôko y’obushinganyanya. Amango goshi, okuvuna eryo irhegeko kumugayisa. Okushuza oku izu lya Nnâmahanga gugerera omu kulama bwinja n’abandi; okuderha mpu olola eb’idini arhakaderha ebiyerekire politiki, kubakuyungunganya kw’abazidohire olubaga barhanalonza bahanûlwe. Oku marhegeko ikumi ga Bibliya muli nda eyêrekîre okulama n’abandi bantu, yo porotiki eyo: omulala, ecinyabuguma, emikolo, okukenga ehya bene (Lush 5).

^g5.15 : Eco cigabi ca kalikumi c’omulengo gw’enshâno y’engano càli ca litri 4, 5.

^h5.19 : Mishi malulu: gali mîshi mahehêrere, ganayirha (Lub 15, 23-25). Okwo kwàli kunywesa omuntu ecihango amango nta càzo cihali kuli oyo muntu, lyo bamanya erhi ayâzire nîsi erhi ahîre. Ab’omu mulala gwa Semu, bakâgikolêsa amîshì g’omu lwîshi erhi g’omu iriba. Alaga amazìno ga maliba maguma-maguma: Ein-Mishpat («iriha ly’obuciranuzi»: Murh 14, 7), Meriba («nnongwe»: Mib 20, 13).

ⁱ5.22 Ishuzo: Amen, amen! = «Kwo binali, bibè ntyo>). – Omu kuderha ebi binwa, nyanmkazi anayemêre n’obwalagale ebinwa byoshi omudâhwa anamugashaga (Lush 27. 15-26).

^j5.23 :, Hali okundi bakâgicîgasha: banabwira omuntu alye gulya muzingè bayandisirekwo endahiro y’omwigasho (Eze 2, 8-3, 3) Okuyibusa:

^k5.26 : Okuyibusa: Rhulole omu Lev 2, 2.

^l6.4 : Okwo kulahira ngasi hyoshi hirhenga omu muzâbîbu, kuli kulonza okulahira akalamo k’okubêra hantu haguma aka ab’omu mulala gw’aba-Rekabu (Yer 35, 5-8).

^m6.6 : Omunya-ciragâne n’omudâhwa mukulu (Lcv 21, 1-11), bagwâsirwe okushimba buzira izâbyo amarhegeko g’enterekêro nyêrukwêru. Arhahiraga akacihemula (Rhulole omu cigahi ca 19).

ⁿ6.19 : Amarhegeko gayerekire abadâhwa gahùnyire oku kuli kwinja okuhà omudâhwa ecâge cigabi nka ciciri cibishi (Lev 7, 6.31-34; 1 Sam 2, 14-15).

^o8.10 : Kulambûlira amaboko gâbo kuli bene Levi. Okumulambûlirakwo amaboko kugwerhe mahugûlo manji: – Bakagilambûlira amaboko oku mbâgwa (Lub 29, 10; Lev 3, 2.8; 4, 4). – Eco cijiro cakàgijirwa amango bahêreza omuntu obuhashe (bukulu): Mib 27, 18; Lush 34. – Eco cijiro cakàgijirwa amango g’enterekêro y’engandabuzi y’empyûlo (Lev 16, 20-22). – Kandi eco cijiro cakàgijirwa nka bahâna omugisho (Murh 48, 14).

^p9.10 : Omulongo gwa kalindarhu gurhuyêresire cihanzo ciguma cône. Hanôla, rhubwîne bibirhi. Kuyêrekîne oku biri binji: ciru cankaba co cihanzo cici, liri irhegeko okukuza Basâka. Ogwerhe ecihanzo analukuza omu mwezi gwayisha.

^q10.2 : Mishekera ya cûma ca lunyerere conène: eri mishekera ekubûsire ya buli bwa metri nka nguma. Bakagiyikolêsa omu ka-Nyamuzinda (Rhulole omu 1 Nga 15, 24; 2 Nga 5, 12). Ci rhurhamanyiri bwinjinja cirhumire bayikolêsa hano nka ya basirika.

^r10.11 Erhi wankalola omu Lub 19, 1, wanabona oku bene-Israheli bahikaga omu irungu lya sinayi enyuma lya myêzi isharhu barhenzire e Misiri.

^s10.33 : Bwo burhannzi obu «Sinayi aderhwa ntondo ya Nyamubàho. Amango barhengaga e Misiri, bene Israheli bàli barheganyize lugendo lwa nsiku isharhu cembere barherekêre (Lub 3. 18; 5, 3).

^t11.3 : Tahera kulî kuderha bwokêre (bwihira). Nyamubàho abanika kw’omuliro, gwakola omwônè (Lush 9, 22).

^u11.32 : Homori: guli mulengo gwa litri nka 4,50 (lola omu Lub 16, 36). Ehomori ciri cihimbi ca kali kumi c’efa. Efa guli mulengo gwa litri 45.

^v13.32 : Cihugo cirya bene co kwo kuderha ecihugo cirhankalamirwamwo, cirhankayûbakwa mwo, bulya cirimwo endwâla, cirhayêra. ciyunjwire biryanyi byone, erhi bulya cilugamwo ebîrha.

^w14.22 Kal’ikumi kwo kuderha kanji bwenêne, karhahwa iganjo.

^x14.28 : Okwola mwanaderheraga omu marhwiri gâni: Israheli aciganya okubona arhacifìraga omw’irungu (mulongo gwa 2-4). Nyamubâho amamusama kanwa.

^y14.34 Nsiku makumi anì na myaka makumi ani (Mih 33, 38; Lub 16, 35).

^z15.4 : Kwo kuderha cihimbi ciguma ca kalikumi c’Efa, yo litri nguma erhi ibirhi. Ehîni gali malitri abirhi erhi ani.

^a15.31 : Rhulole omu Lev 7, 20. Oyôla muntu akagwe omu mulala, kurhali kwo kuderha mpu bamuyirhe omu kumutwa irhwe (nk’oku bakudesire omu Lev 20, 2). Burhangiriza kwali kulonza okuderha oku oyo muntu wagomire anayegûlwa omu mulala. Erhi ayegmulwe omu cinyabuguma c’abemêzi. Oyo mugoma anayumva oku ahantu bamuyâsize amasu, oku acihâmbwire kuli bene wâbo, nk’oku nta bandi akacibêra omurhali omu maboko ga Nyamubâho, ye mushinganyanya (Lev 20, 6).

^b16.13 : Abashombanyi ba Musa, erhi bakola balogorha barhagera: Bakunga ecihugo c’e Misiri, cihugo ca bujà, mpu co cihugo cahululagamwo amarha n’obuci.

^c16.15 : Endogomi ago mango yali ya ngulo ndârhi, yankaguzirwe nka mpanzi (Lub 22, 4.9).

^d16.21 : Lulema yehà ngasi ciremwa omûka (Murh 2, 7), kandi ye ziba ngasi ciremwa omûka amango alonzize (Lul 104, 29.30) Musa akola ayôsire amanyire oku yehe arhahanirwe haguma n’oluhaga (Mulongo gwa 21), ci kurharhumaga arhasengerera ngasi mwêrukwêru..

^e18.7 : Enyuma lw’ecisika: (Luh 26, 31-34) kwo kuderha ahantu himâna bwenêne. Omudâhwa yene wankahisire ahantu hali nk’aho (Lev 16, 2-3).

^f18.19 : Endagàno nnûnge: lola Lev 2, 13. Amahugûlo gw’omunyu galimwo kubirhi: 1) Erhi wankagushushanya n’engezo (Mt 13, 33; 1 Kr 5, 6) erhi bûci, wanabona oku omunyu gugwerhe obuhashe bw’okuhanza akantu kubola n’obuhashe bw’okushukûlula. Co carhumaga bàkazigukolêsa amango gw’okuhâna enterekêro (Lev 2. 13; Eze 43, 24); 2) Omunyu gunakolesibwe nka nnûngo, co cirhumire baderha endagâno nnûnge (Mib 18, 19; 2Nga.13, 5): Eri ndagâno y’emyâka n’emyâka. Eyêrekînwe omu lwiganyo lw’omunyu gwo gurhahwa bununu emyâka yoshi.

^g18.20 : Kwo kuderha entûlo olubaga lusholôlera Nyamuzinda, yo ebîka abadâhwa.

^h19.7 : Nk’oku bishingânine, omuntu mugalugalu arhagwâsirwi okugaluka omu cihando embere bijinge (Lush 23, 12) kuleka omudâhwa.

ⁱ20.10 : Musa abula okurhumikira ìrhegeko Nyamubâho amuhâga (mulongo gwa 8). Ahâli h’okudesa ibuye, nk’oku bamurhumaga, aba lubaga lwo adesa na buzinda ashurha kwa lirya ihuye. Omu kushimba engani y’Abadâhwa, kwanahashikana oku kwo kwarhumaga Aroni bone Musa batumula embere za Nyamubàho (Mib 20. 24; 27, 14; Lush 32. 52).

^j20.12 : Nyamubâho ahana Musa na Aroni omu kubona babulaga obuyemêre. Barhayemeraga honahalya akanwa Nyamubàho ababwiraga oku ahà bene Israheli amîshi garhenga omu ibuye. Bamanya mpu nkaha okwo kurhankabà. Barhacihise olubaga omu cihugo babahiganyagya. Omu kulola Lush 1, 37; 3, 36, rhwanabona oku Musa akagagwa bubi bwa lubaga burhumire. Mib 20 na ngasi mahugûlo gâge goshi (Rhulole nka mulongo gwa 10), ahugwîre oku okukagwa kwa Musa kushimbire obubî bwage yene. Rhwanakubona omu mulongo gwa 4-5 erhi gwa 8-10. Mw’oko kwoshi, hali okubula obuyemêre kwa Musa

^k20.26 : Nk’oku anayambikaga Aroni emyambalo y’obudâhwa (Lev 8. 7-9), kwo n’okwo Musa akola amuhogolayo; ayiyambike Eleazari, mugala wa Aroni (Lub 29, 29-30). Musa ahogola Aroni emyambalo embere afe lyo alekiyishiba mugalugalu erhi akayishimuhumakwo ananafìre.

^l26.1 Kuhanwa kw’israheli, ola: Emibalè 25, 19 omu bindi biyandike)

^m26.2 : Ogwo mubalè gwa bene Israheli boshi gwabà muhyahya bulya abantu baganjagwa amango g’omubalè murhanzi, boshi bafirire omu irungu (mulongo gwa 64)

ⁿ27.18 : Kuhira okuboko kwage kuli ye: kwo kuderha oku amuyîmike. amuhè obuhashe, amuyandagalizamwo olya Mûka ojira Musa ntwâli (Lush 34, 9; Mib 8, 10).

^o29.1 : Okubûha emìshekera: Burhanzirhanzi, bakâgibûha emishekera amango g’ebîrha (Yoz 6, 5; Sof 1, 16; Am 1, 14), bakagibûha omushekera nka bayîmika mwâmi (Mib 23, 21). Erhi amâmi g’Israhcli gahwa, Nyakasane ye bakola babûhira emishekera nka Mwâmi w’olubaga lwâge

^p29.7 : Luli lusiku lukulu lwa kuhyûla (mulongo gwa 11): Lev 16. 29-31; 23, 27-32.

^q31.52 : Esikeli 16.750 byo biro nka 190. Sikeli 5 = grama 57 z’ecûma c’olunyerere. Hali emilêngo na ngero nyinji, kwo kwarhumaga barhakag’ikangana (Mib 3, 47; 18. 16 … ).

DEU – – Bible en mashi du Congo

OLUSHIKA : Devarim (דברים, « Paroles » / Deutéronome).

I. Ebinwa by’ omurhôndêro

Amango n’ahantu

1 Alaga ebinwa Musa abwiraga Bene Israheli boshi, amango bàli ishiriza lya Yordani. Omu irûngu, omu Araba, kulola Sufu ntya, aha karhi ka Paranina Tofeli, Labani, Haseroti na Di-Zahabu. 2 Hali lugendo lwa nsiku ikumi na luguma, kurhenga e Horebu, kugera oku ntôndo ya Seyiri kuhika e Kadesi-Barnea. 3 Omu mwâka gwa makumi ani, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa kali ikumi na muguma, Musa arhondêra ashambalira Bene Israheli ngasi ebi Nyamuzinda anali amurhegesire mpu ababwire, 4 n’ago mango erhi anaciyu sihima Sihoni, mwâmi w’Abamoriti, àyubakaga aha Hesiboni, na Og mwâmi w’e Bashani, àyubakaga e Ashtaroti n’e Edereyi. 5 ishiriza lya Yordani, omu cihugo ca Mowabu: Musa arhondêra amanyisa olu lushika. Aderha erhi:

Enyigîrizo nzinda oku Horebu

6 Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu àrhushambalize muli Horebu, arhubwîra erhi: «Akasanzi mwamashinga mw’eno ntôndo karhali kanyi. 7 Rhengi aha, mugende muje ebwa ntôndo y’Abamoriti n’emwa abalungu babo: omu Araba, oku Ntondo, omu Shefela, omu Nêgebu, n’oku burhambi bw’enyanja, omu cihugo ca Abekanani na kurhenga e Libano kuhika oku lwîshi lunénéné, lwo lwîshi lwa Efrata. 8 Loli ccihugo mpizire omu nfune zinyu; kanyagi muyanke ecihugo Nyamubâho alaganyagya basho, Abrahamu, Izaki, na Yakobo, oku abahaco cibe cabo bona obûko bwâbo enyuma zâbo.»

9 Namubwîra ntyala obwo: «Nti niene ntakamugala mweshi. 10 Nyamubâho, Nyamuzinda winyu amuluzize, mulolage oku mukola banji nka nyenyêzi z’e malunga. 11 Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, àmuluza muyushuke mube bangana aha kali cihumbi, anamugishe nka kulya amubwiraga. 12 Kurhi nakabarhula niene obuzirho bwinyu n’omuzigo gwinyu n’emmanja zinyu? 13 Mucishoge omu ngasi ishanja linyu abashamuka barhimanya, balya ba makengu banamanyikine, abola bo najira barhambo binyu». 14 Mwanshuza obwo mwaderha, mpu: «Neci kwinja okwo odesire, rhwakujira.» 15 Oku bundi narhôla abo barhambo n’emilala yinyu, bashamuka barhimanya banamanyikine nabayimanza nti bamukulire: abarhambula ebihumbi, abandi amagana, n’aba arnakumi arhanu, n’ab’ikumi-ikumi, nayimanza n’ababa bandisi b’amashanja ginyu. 16 Mw’ago mango gonêne, narhegeka abatwî b’emanja zinyu, nti: Mukaziyumva bene winyu, munatwe bwinja olubanja lw’omuntu na mwene wâbo, erhi olw’omuntu n’ecigolo câge. 17 Murhakazâg’iba n’akabôlo omu kutwa olubanja: mukaziyumvirhiza abarho muyumvirhizc n’abakulu; murharhinyaga omuntu, bulyala okutwa olubanja kuli kwa Nyamuzinda; n’erhi hankajira olubanja lumuyabire, munalumpisekwo nani nduyumve.» 18 Mw’ago mango, namumanyisa ebi mukwânîne okujira byoshi.

Ebyabîre e Kadesi

19 Rhwaleka Horebu obwo, rhwayikira olya nakagali, olya nyanduma w’iru ngu mwabonaga. Mwo rhwali omu njira y’okuja ebwa ntôndo z’Abamoriti nka kulya Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu anali arhurhegesire, rhwalinda rhuhika aha Kadesi-Barnea. 20 Oku bundi namubwîra obwo, nti: «Mwoyu mwmwamahika oku ntôndo y’Abamoriti; Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu arhuhìreyo. 21 Nti, k’orhabwini oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe okuhirc ecira cihu go? Kanyà ociyanke nka kulya Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho arhegesire, orharhinyaga, orhageragamwo musisi».

22 Lero obwo, mweshi mwayisha emunda ndi, mwambwîra, mpu: «Rhurhume endolèrezi zirhushokolere, zije zalolêreza kwinja ecihugo, na hanozigaluka zirhubwire ogw’enjira rhwageramwo n’ogw’emirhundu rhwajamwo». 23 Erhi mbona oku kuli kwinja okwo, narhòla balume ikumi na babirhi ekarhî kinyu, muguma muguma omu ngasi bûko. 24 Nabo banacirhôla enjira esokire oku ntonto: basôka bahika omu cidekêra ca Esikoli banatwikanya. 25 Bayanka amalehe g’eco cihugo, barhulerhera banarhubwîra, mpu: «Cihugo cinja Nyamubâho Nyamuzinda wirhu arhuhire».

26 Mwehe mwalahira mpu murhasôkerayo, mwashuba bagoma, mpu mu rhayumva izu Jya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 27 Mwakazicidudumira omu bibando binyu mpu: «Nyamubâho kushomba ali arhushombire erhi arhu rhenza omu cihugo c’e Mîsiri; kwàli kuderha mpu arhubcbe omu nfunc z’ Aba moriti lyo rhugukumuka. 28 Mpu yo ngabi eyo rhwasòkera? Bene wirhu barhutwire omurhima ene baderha, erhi: luli lubaga luzibu na lunji kurhulusha, erhi emirhundu yâbo eri miyubakire buzibu-zibu n’ebyogo byayo bisokìre omu nkuba karhî, erhi ciru rhwanabwineyo Anakirmu».

29 Namubwîra obwo, nti: “Murhageragamwo musisi, murhabayobohaga. 30 Nyamubâho, Nyamuzinda winyu ye kazimushokolera ye wanamulwira kandi nka kulya mwàbonaga amulwira e Mîsiri. 31 Omu irûngu wene wacibwinìre kurhi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àjaga akuheka nka kula omulume anabeka omugala, akulanga ngasi aba wanageraga hoshi, mwalinda muhika hanola». 32 Cikwône muli okwo, nta muntu wa muli mwe wàyemire Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 33 N’obwo ye wali omushokolire omu njira, kuderha mpu amulongeze aha mwàhanda, budufu akazimushokolera nka muliro lyo mubona aha mwagera, na mùshi akazimushokolera nka citû. 34 Nyamubâho ayumva olubi lw’enderho zinyu, oburhe bwamugwârha acigasha, erhi: 35 «Nta muntu ciru n’omuguma w’eri iburha libi walabarhe mwa cirya cihugo cinja. nacìgashaga nti nahà basho. 36 Aha nyurna lya Kalebu, mugala wa Yefune: yeki wacibona nànayishimuhà bon’abana bâge ecihugo alabasiremwo, kulya kuba àshimbulìre enjira za Nyamubâho buzira bulenzi». 37 Ciru mwanarhuma nani Nyamubâho ambèra burhe, ambwîra, erhi: «Ciru nâwe orhacihikemwo. 38 Erhi mwambali wâwe, Yozwè mwene Nuni, yeki wahika mulico. Omuhe omurhima bulya ye wahisa Bene Israheli kuli eco cihugo. 39 Cikwône abana binyu barho, balya mwaderhaga mpu bakolaga bajibà mpira, na bagala binyu, abala barhacimanya ene ebinja n’ebibi, abola bo bacijamwo, bo nacibà bo nanaciyankira cibe cabo. 40 Mwehe muhindamuke mushubire omu irûngu ebwa nyanja Ndukula».

41 Mwanshuza obwo mwanbwîra, mpu: «Rhwagayisize Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, mpu rhukolaga rhwasôka rhugendilwa nk’okwo Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu anarhurhegesire». Mwanacihagarhira ngasi muguma emirasano yage, mwasôkera oku ntôndo. 42 Cikwône Nyamubâho ambwîra, erhi: «Obabwire murhasôkeraga eyo munda murhanajagikoza entambala, bulya ntali haguma ninyu, murhajagicìhimisa n’abashombanyi binyu». 43 Namubwîra ntyo ci murhayumvagya. mwagomera irhegeko lya Nyamubâho, mwanacihàrha mwasôkera oku ntôndo. 44 Omuamoriti oyûbaka kw’eyo ntôndo amurhabalira, amufugumukirako nka njuci, amuhimira aha Seyiri amutundulika kuhika aha Horma. 45 Mwayisha mwajongunja, mwalakira embere za Nyamubâho, cikwône arhashìbiriraga omulenge gwinyu, arhamurhegaga okurhwiri. 46 Mwabêra nsiku nyinji aho Kadesi, nsiku ziri nk’ezi mwanashingireho.

Israheli, Edomu na Mowabu

1 Rhwanacigolonjoka obwôla, rhwaja omu irûngu olunda lw’Enyanja Ndukula nk’oku Nyamubâho anali ambwizire; rhwashinga nsiku zirhali nyi erhi rhwazunguluka cntôndo ya Seyiri. 2 Lero Nyamubâho ambwîra, erhi: 3 «Mwamarhama erhi muzunguluka eyi ntôndo, murhôlage enjira y’olunda lw’emwênè, 4 onahe olubaga eri irhegeko, erhi: Mwoyo mukola mwajitwikanya omu cihugo ca bene winyu, bene Ezau, bayûbaka e Seyiri. Barhahimwa kumurhînya ci mumanye: 5 murhahîraga mukabakoza bulya ntamuhe cici oku cihugo cabo, ciru na hirya hy’olushando luguma, kulya kuba nahîre Ezau eyi ntôndo ya Seyiri nti ebe yage. 6 Muyomole enfaranga mubagulire ebiryo mwalya mubagulire n’amîshi mwanywa. 7 Bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, akugishire omu mikolo yawe yoshi; ashimbulira olugendo lwâwe muli olya nnakagali w’irûngu. Laba oku ekola myâka makumi ani enola erhi na Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anali haguma nâwe: nta kantu wabuzire». 8 Rhwatwikanya omu cihugo ca bene wirhu bene Ezau obwo, mwo bayûbaka omu ntôndo ya Seyiri, kugera aha Araba n’aha Elati n’aha Esiyoni-Geberi, omu kushibigolonjoka rhwarhôla enjira ejire ebw’irûngu lya Mowabu. 9 Nyamubâho ambwîra obwo, erhi: «Omanye wankarhêra ab’e Mowabu, orhanaderhaga mpu washonza Mowabu bulya ntakuhe kantu k’oku cihugo câge: bene Loti bo nàbire Ara nti lyo lyâbo ishwa. 10 Bayemimi bàyubakaga muli eco cihugo amango ga mira, lwali lubaga luzibu; lunji na lwa bantu balîri aka Ba-Anakîmi. 11 Kwo bàkagilolwa nka Ba-Refayimi na Ba-Akîmi. ci ab’e Mowabu kwo babaderha mpu ba-Emimi. 12 Omwola Seyiri, omu mango ga mîra, mwabàga ahantu hakagiderhwa Bahoriti, cikwône bene Ezau babalibirhako, n’erhi baba bamabaherêrhera, bayubakamwo ahâli habo, nka kulya Israheli anajiraga ecihugo Nyamubâho amuhâga mpu cibe câge. 13 Hiragi eyo ! munayikire omugezi gwa Zaredi!».

Okuhika ishiriza lya Yordani

Rhwayikira ogwo mugezi gwa Zaredi. 14 Akasanzi rhwajire rhwagenda, ku rhenga e Kadesi Barnea, kuhika amango rhwayikiraga omugezi gwa Zaredi kali ka myâka makumi asharhu na munani; ntyo, omurhwe gwa balya boshi bàli bakola balume b’okujà oku matabâro gwali gwamahwa omu cihando, nka kulya Nyamubâho àli acigashire. 15 N’okuboko kwa Nyamubâho nako kwakazibashanga omu cihando, balinda bahungumuka boshi. 16 Erhi olufu luba lwamarhenga omu lubaga balya boshi banali bakola balume b’okujà oku matabâro, 17 Nyamubâho ambwîra, erhi: 18 «Woyo okola wayikirà olubibi lwa Mowabu luderhwa Ara, 19 n’okuja emunda bene Amoni bali. Orhaderhaga mpu wabarhêra erhi okubashonza bulya ntakuhe oku ishwa lya bene Amoni, bulya bene Loti nahìre eco cihugo, kwo kabo kashambala. 20 Eco cihugo càkazagilolwa nka cihugo ca Ba-Refayimi, bulya Ba-Refayimi bàyubakaga mwo mîra, na Bene-Amoni bàkazagibaderha mpu bo Ba-Zamuzumi 21 lubaga lunene, lunji na lwa bantu baliri aka Ba-Anakimi. Nyamubâho abahùngumula omu masu ga Bene-Amoni, abo Bene-Amoni babahiva banayûbaka ecihugo cabo. 22 Kwo Nyamubâho àjiriraga Bene-Ezau ntyo, abala bayûbaka omu Seyiri, yêne arhangigukumula Abahoriti omu masu gabo, BeneEzau babanyaga ecihugo banaciyûbaka kuhika ene. 23 Abahiviti bàyubakaga emirhundu ehisire e Gaza nayo ntyo: Ba-Kafutorimi barhengaga e Kafutori babamalîra banabà bo bayûbaka cihugo cabo. 24 Hirî eyo. Mugandûle muyikire omugezi gwa Amoni. Laba oku nkufumbisire Sihoni mwâmi w’e Heshiboni, mwâmi w’Abomoriti, nkufumbisire n’ecihugo câge. Cinyagage, onabe wamushonzako entambala. 25 Kurhenga ene nkola nàrhangiyobohya amashanja gali hano nshi goshi gakurhinye: na ntyo, ngasi wakayumva oku oli omu njira, abe ayôboha ageremo omusisi».

Okuhimwa kwa Sihoui na Ogu

26 Kurhenga omu irûngu lya Kedemoti, narhuma entumwa emwa Sihoni, mwâmi w’e Hesboni, nazirhuma n’ebinwa by’obuholo nti bagendimubwîra 27 nti: Mwo nagera omu cihugo cawe; nàkulikira enjira yani yone buzira kude rha mpu nyahuke ekulyo erhi ekumosho. 28 Ebiryo nalya kugula nakugulirabyo n’enfaranga, amîshi nanywa nago ogangulize; kugera kwône nagera nancigendere. 29 Kwo bajizire ntyo bene Ezau bayûbaka e Seyiri na bene Mowabu bayûbaka e Ara; we oleke nyikire Yordani, mpike mulya cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wirhu arhuhà». 30 Ci kwône mwâmi w’e Hesboni alahira mpu arhakarhuleka rhugere enwage. Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ali amamuhûsa obukengêre anammudundaguza amurhima mpu lyamuhaye bunya-mpira nk’okula biri ene. 31 Nyamubâho ambwîra obwo, erhi: «Làba oku mìra nakuhâga Sihoni n’ecihugo câge^a. Orhondêrage okucirhôla omunyageco». 32 Sihoni ayisha arhurhêra n’engabo yâbo yoshi, ayisha alirhulwikiza aha Yahasi. 33 Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu arhuhaye, rhwamuhima, ye n’abagala, n’olubaga lwâge lwoshi. 34 Obwo rhwanacinyaga emirhundu yage yoshi, rhwageza engôrho omu ngasi lugo. rhwanigûza abalume, abakazi n’abana, harhafulumukaga ciru n’omuguma. 35 Bintu byâbo byône byàfulumusire. gwashuba munyago gwirhu haguma n’ebi rhwàhagulaga omu ngasi murhundu. 36 Kurhenga kuli Aroeri oli oku burhambi hw’omugezi gwa Arnoni, n’omurhundu guli omu kabanda kage, kuhika aha Galadi, nta murhundu rhurhahikagamwo, Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu arhuhàyo yoshi. 37 Ecihugo ca bene Amoni coki arhahikagakwo, kwo kuderha. amarhambirhambi g’omugezi gwa Yaboki n’emirhundu y’oku ntôndo, na ngasi hindi Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu àli àhanzize.

Okuhimwa kwa Ogu n’ababo

1 Rhwahinduka obwo, rhwarhôla enjira y’e Bashani rhwasôkerayo. Og mwâmi w’e Bashani ayisha n’engabo yage mpu akola alirhulwikiza aha Edreyi. 2 Nyamubâho ambwîra, erhi: «Orhamuyobohaga bulya nakuhireye, ye n’olubaga lwoshi n’ecihugo câge, omukolere birya wakoleraga Sihoni, mwâmi w’Abamoriti, ola oyûbaka aha Heshiboni». 3 Nyamubâho, Nyamuzinda wirhuarhuhà Og, mwâmi w’e Bashani ntyôla, arhuhà ye n’olubaga lwâge; rhwabahima barharhengagamwo owalobôka. 4 Rhwanyaga emirhundu yage yoshi, nta murhundu rhurhabanyagaga: mirhundu makumi gali ndarhu yoshi: ecihugo ca Argobu coshi, akarhwa-bwâmi ka Og e Bashani. 5 Eyo mirhundu yoshi yali eyubasirwe buzibu-zibu. yoshi yali ezongolosirwe n’ebyogo biriri n’emihango yalikwo enyumvi nkomokomo, rhurhaganjiri emirhundu erhati miyubakire, nayo yali mwandu. 6 Eyola mirhundu yoshi rhwayikolera akalibala nka kulya rhwanakoleraga Sihoni, mwâmi w’e Heshiboni, rhwaherêrhera olugo lwoshi, abalume, abakazi n’abana. 7 Ci ebintu byâbo byoshi rhwabihagula, rhwaheka n’eminyago ya muli eyo mirhundu. 8 Ago mango, rhwarhôla ecihugo c’abola bâmi bamoriti bombi, cihugo ciri ishiriza lya Yordani, kurhenga oku mugezi gwa Arnoni, kuhika oku ntôndo ya Hermoni. 9 (Ab’e Sidoni kwo baderha oyo Hermoni mpu Siryoni, Abamoriti bôhe kwo bamuderha mpu Sheniri.) 10 Rhwanyaga emirhundu yali omu irango yoshi, rhwarhôla Galadi yeshi na Bashani yeshi, kuhika e Salka n’e Edreyi, karhwa bwâmi ka Ogu omu Bashani. 11 (Mwâmi Ogu yêne wali ocisigire omu bûko bwa BaRefayimi. Encingo yage yo era ncingo y’ecuma eba aha Rabati emwa Abamoniti. Obuli bwayo buba bwa makoro^b mwenda, n’obugali bwayo buli bwa makoro ani, makoro ga mulume).

Okugaba ecihugo c’ishiriza lya Yordani

12 Rhwarhôla eco cihugo obwo kugwarhira oku Aroweri aha mugezi gw’Arnoni. Nahà Rubeni na Gadi oluhande lw’entôndo ya Galadi n’ebishagala bimuli. 13 Bene Menashè baguma n’abahà olundi luhande lwa Galadi na Bashani yeshi, bwo bwali bwâmi bwa Ogu. (Argobu yeshi haguma na Bashani yeshi, kwo bamuderha mpu cihugo ca BaRefayimi. 14 Yayiri mwene Menashè, erhi àmayanka omurhundu gw’Argobu gwoshi kuhika oku lubibi lw’Aba-Geshuri n’Aba-Makà, ebyo bishagala babiyirika izîno lyage, byakaziderhwa mpu «bishagala bya Yayiri» kwo binaciderhwa kuhika ene.) 15 Galadi namugabira Makiri. 16 Bene Rubeni na Bene-Gadi, nabahà olundi luhande lw’ecihugo ca Galadi, kuhika oku mugezi gwa Arnoni, nahebakwo n’ecihimbi c’ekarhî k’omugezi gujijire olubibi lwa Bene-Amoni. 17 Araba na Yordani lwaba lubibi^c lwâbo, kurhenga e Kinereti kuhika oku nyanja ya Araba, oku nyanja y’omunyu omu marhambi ga Pisiga e bushoshôkero bw’izûba.

18 Namuhà eri irhegeko ago mango, nti: «Nyamubâho. Nyamuzinda winyu amuhire eci cihugo mpu cibe cinyu; mwe balwi mweshi, murhôle emirasano yinyu. mushokolere bene winyu Bene Israheli; 19 nti bakinywe bone, n’abana binyu n’ebintu binyu, (mmanyire oku amasò mugwerhe garhali manyi), bone basigala muli eyi mirhundu mmuhîre, 20 kuhika Nyamubâho ashobôze bene winyu nabo nk’oku amujirìre mwoyo, kuhika nabo harhinde muli birya bihugo Nyamubâho, Nyamuzinda winyu amuhire erindi ishiriza lya Yordani. Enyuma z’aho, mwanashubira omu mashwa ginyu nàmuhâga».

21 Nahà Yozwè erira irhegeko obwo, nti: «Obwîne n’amasu gâwe wene, ebi Nyamubâho, Nyamuzinda winyu akolire abâla bâmi bombi, ntyo kwo Nyamubâho akazikolera n’abandi bâmi mwashanga boshi. 22 Nti orhayobohaga, bulya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu yêne wamulwira». 23 Ago mango nashenga Nyamubâho engalo: 24 «Nti Yagirwa Nyamubâho, warhôndire okuyêreka mwambali wâwe obukulu bwâwe n’obuhashe bw’okuboko kwâwe; woyo, nta w’emalunga erhi w’enigulu wakakuhikakwo oku ikola n’oku bijiro bilushine, 25 oleke nyikire nani nsinzekwo eco cihugo cinjaciri ishiriza lya Yordani, nani ndolekwo eyi ntôndo nyinja ndolekwo na Libano!» 26 Ci mwoyo mwarhuma Nyamubâho ambêra burhe. arhanyumvirhizagya. Ambwîra, erhi: «Lekeraga aho! Orhacimbwiraga olwo! 27 Sôkera oku busongerwe bwa Pisiga, olikire amasu olunda lw’e emwenè, n’olw’emukondwè n’ebushoshôkero bw’izûba, ocibonere n’agâwe masu, bulya orhayikire oyu Yordani^d. 28 Orhegeke Yozwè, omuhe omurhima n’oburhwâli, bulya ye walongôlana olula lubaga ye wanabahisa mwa cira cihugo wàlangira». 29 Oku handi rhwàbêra muli akôla kabanda, aha ishiriza lya Beti-Peori.

Okuhemuka kwa Peori n’oburhimanya nkana

1 Wani Israheli, yumvagya amarhegeko n’engeso nakuyigiriza ene: kuderha nti mugashimbe lyo mulama munahike muli cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho amuhà mpu muciyanke cibe cinyu. 2 Ebìra mmu rhegesire murhabiyushûlekwo akantu, murhanabinyihyakwo akantu ci mulange olushika lwa Nyamubâho, Nyamuzinda winyu nk’oku nnamurhegesire. 3 Mwacibwinire mwene n’amasu ginyu ehi Nyamubâho akolire Balu-Peori: ngasi yeshi wakulikirc Balu-Peori, Nyamubâho amuherêrekeza ekarhî kâwe; 4 cikwône mwe mwayosire mucishwekìre kuli Nyamubâho. Nyamuzinda winyu, mwoyu mucirimwo omûka mweshi. 5 Ka murhabwini nioyu ndwîrhe namuyigiriza amarhegeko n’cngcso nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda anarhegekaga, kuderha mpu mugashimbe hano muhika omu cihugo mwajiyanka. 6 Mugalange munagashimbe: bwo burhimanya bwinyu go na makengu ginyu omu masu g’amashanja. Amango bayumva agamarhegeko goshi kwo banaderha, mpu: «Olubaga lw’oburhimanya n’amakengu lunali luguma lwone: lwolu lubaga lunji-lunji». 7 Anagwarhi, lubaga lunji-lunji luhi lulya banyamuzinda baba baliranyire nk’okûla Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu aba arhuliranyire^e ngasi mango nka rhwamushenga? 8 Na kandi, lundi lubaga lunenenc luhi lulya lujira amarhegeko n’engeso zishingânîne nk’oku olu lushika nyerekìne embere zinyu olw’ene luli?

Obufulule bwa Nyamubâho oku ntôndo ya Horebu

9 Ci kwône omanyage wakayibagira ebi binja amasu gâwe gabwîne omanyage harhajiraga ciru n’olusiku luguma lw’akalamo kâwe waleka ebyo binja byakurhenga oku murhima, ci kwône obiyigirize hagala bâwe n’abinjikulu bâwe erhikwo. 10 Olusiku wali oyimanzire aha ntôndo ya Horebu, embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, Nyamubâho ambwîra: «Onshubûlize olubaga nabayumvisa ebinwa byâni, kuderha nti baciyigirize okuntînya, ensiku zoshi z’akalamo kabo hano igulu banakuyigirize bagalababo». 11 Mwanacishegera obwo, mpu muyimange oku burhambi bw’entôndo, ago mango erhi ntôndo edwîrhe yagulumira kuhika omu nkuba karhî, omu mwizimya gw’ebitû n’omu milazo. 12 Nyamubâho amushambaza obwo, kurhengera omu karhî k’omuliro; mwakazagiyumva izu ly’ebinwa, cikwône murhabonaga busu buhi. Mwakazagiyumva izu lyone. 13 Nyamubâho amumanyisa endagâno yage, amurhegeka mpu muyishimbe: biryala binwa ayandikaga oku nnambi z’amabuye oku binali ikumi. 14 Niehe, antegeka obwo mpu mmuyigirize amarhegeko n’engeso mwakazishimba omu cihugo mwajàmwo mpu muciyanke cibe cinyu. 15 Munacilangage bwinja: kulya kuba orhabonaga busu buhi, olusiku Nyamubâho akushambaliza omu karhî k’omuliro aha Horebu, 16 murhahîraga mukakola amaligo, mùderha mpu mukola mwajira enshusho mbinje y’okuyêrekana kantu kalebe: ebe nshusho ya mulume ebe ya mukazi, 17 ebe nshusho ya nsimba ndebe mw’ezi zigera oku idaho, ebe nshusho ya kanyunyi kalebe mw’orhu rhubalala emalunga, 18 ebe nshusho yansimba ndebe mw’ezi ziba omu mishi ekuzimu. 19 Irhondo okalengeza amasu ogalamira emalunga, okabona izûba, omwêzi, enyenyêzi n’engabo z’emalunga yoshi, orhazigaga bakukulukuza mpu obiharamye erhi kubikolera. Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe abigabire amashanja goshi gali idako ly’amalunga. 20 Cikwône mwehe, Nyamubâho àmuyansire amukûla omu luganda batulira ebyuma, e Mîsiri, mpu muhinduke lubaga mwanya gwâge nk’oku munali ene.

Obuhane

21 Mwoyo, mwarhuma Nyamubâho ambêra burhe, acigasha mpu nkayikira Yordani, na mpu nkahika omu cihugo cinja àkushoboza cibc cawe. 22 Neci, mwo nafira mwa cino cihugo rhulimwo, ntanayikira oyu Yordani. Mwehe mwamuyikira mujiyanka cirya cihugo cinjacinja. 23 Mucîlange mwakanayibagira endagâno Nyamubâho, Nyamuzinda winyu àfundikaga ninyu, murhahîraga mukajira enshusho mbinje ya kantu kalebe n’obwo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akuhanzizekwo; 24 hulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba muliro ntakanjirwa, anaba Nyamuzinda wa luhali. 25 Amango mwabà mwamaburha abana munakola mugwerhe abinjikulu, amango mwabà mukola muli nsiku mw’eco cihugo, erhi mwakakola amaligo mukajira enshusho mbinje, kwo kukola ebigayisizc Nyamubâho n’okumujira burhe, 26 lero igulu n’amalunga go gàmpumira omu kasheba gamuyagirize olwo lusiku: murharhamihungumuke muli eco cihugo mwàjiyanka mpu cibe cinyu obu mwayikira Yordani. Murha shingemo nsiku inga, kuhungumuka mwanahungumuka. 27 Nyamubâho àmushandabanya omu mashanja n’abasigala muli mwe barhabe banga. Omu karhî k’amashanja emunda Nyamubâho amulukiriza. 28 Mukolaga mugendikolerayo banyamuzinda bàjiragwa n’enfune z’omuntu, àbabinjagwa omu murhi erhi omu ihuye, oku barhabona barhanayumva kwo barhalya barhanabayirwa. 29 Wabà oli eyo munda onalongereze Nyamubâho Nyamuzinùa wâwe, wanamubona erhi wakamulonza n’omurhima gwâwe gwoshi n’omûkâ gwâwe gwoshi. 30 Omu maganya gâwe, ebî binwa byakuhikakwo, cikwône omu nsiku nzinda washubirira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, onayumvirhizc izu lyage 31 bulya Nyamubâho Nyamuzinda wâwe abâ Nyamuzinda wa lukogo,arhakulekêrere arhanakushabe; arhayibagire omulagi alaganyagya basho anaguhirakwo endahiro.

32 Orhangidòsa ensiku za mîra, ezakushokoleraga kurhenga olusiku Nyamuzinda alemaga omuntu hano igulu: kurhengera kuli cikwi ciguma emalunga kuhika oku cindi, ka hakola habire akanwa kali nk’aka? 33 Ka hali olubaga lukola luyumvîrhe izu lya Nyamuzinda ozine lyaderhera omu karhî k’omuliro nk’oku wàyumvagya lwanabulilama? 34 Ka hali owundi nyamuzinda okola òyishire alilonza ishanja omu karhî k’erindi ajira ebyokurhangula, ebimanyiso, ebisomerine anatula entambala n’enfune nzihun’okuboko kulambûle ajira eby’okuyobohya nka kulya Nyamubâho Nyamuzinda winyu àmujiriraga e Mîsiri, erhi mwanasinza? 35 We wahirwe okubona ebyo byoshi kuderha mpu omanye oku Nyamubâho ye Nyamuzinda w’okuli na nta wundi aha nyuma zagc. 36 Kurhengera emalunga, akuyumvisa izu lyage mpu akuyigirize, na kunola igulu akuyêreka omuliro gwâge munene wanayumva ebinwa byâge kurhengera omu kagarhî k’omuliro. 37 Kuba ali azîgîre basho, n’okuba acîshozire iburha lyâbo enyuma zâbo, kwarhumire akurhenza e Mîsiri anakuyêrekana okubâho kwâge n’obuhashe bwâge. 38 Amashanja manene na mazibu kukulusha, agalibirhakwo omu masu gâwe, mpu 1yo akuhisa omu cihugo cabo, anakuhe co mpu ociyimemwo nk’oku binaciyosire kuhika ene.

39 Okwaninage omanye ene onakazikurhimanya omu murhima gwâwe: Nyamubâho, ye Nyamuzinda oku nkuba enyanya na hano nshi oku igulu, yêne nta wundi. 40 Olange amarhegeko gage n’engeso zâge nkurhegesire ene, nti lyo obêrwa woyo na bagala bâwe, lyo munalamira omu cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akuhire mpu cibe cawe ensiku zoshi.

Ngahi omuntu akayakira

41 Oku bundi Musa acîshoga mirhundu isharhu ishiriza lya Yordani, e bushoshôkero bw’izûba. 42 Eyo mirhundu yo omwisiwamayirha akayakiremwo, òwamayirha mwene wâbo buzira bulonza bubi, amuyirhe arhanali mugwerhekwo nshombo ndebe: ago mango, erhi akayakira muli murhundu muguma mw’eyo, anaciza ogwâge mûka. 43 Eyo mirhundu yeyi: kuli Bene-Rubeni, Beseri, omu irûngu, omu irango kuli Bene-Menashè, Galani, omu Bashani.

Enshambâlo ya kabirhi ya Musa

44 Lwo lushika Musa ahàga bene Israheli olu, 45 Gagâla amahugulo, amarhegeko n’engeso Musa ahàga Bene Israheli erhi barhenga e Mîsiri, 46 ishiriza lya Yordani, omu lubanda luli hofi na Beti-Peori; omu cihugo ca Sihoni, mwâmi muamoriti, akarhwabwâmi kage erhi kali e Heshiboni: Musa na Bene Israheli bàli bamuhimire erhi barhenga e Mîsiri. 47 Banali bayansire ecihugo câge, n’ecihugo ca Ogu, mwâmi w’e Bashani, bombi bali bâmi bamoriti babaga ishiriza lya Yordani, e bushoshôkero bw’izûba, 48 kurhengera kuli Aruweri oli oku lubibi luli enyanya z’omugezi gwa Amoni, kuhika oku ntôndo ya Siriani yerigi Herimoni oyo, 49 na kuli Araba yoshi, ishiriza lya Yordani ebushoshokero.

Amarhegeko ikumi ga Nyamuzinda

1 Musa ahamagala Israheli yeshi, ababwîra erhi: Yumva Israheli amarhegeko n’engeso nakubwirira omu kurhwiri; mugayige mugalange lyo mugashimba.

A. Irhegeko lirhanzi (2-10)

2 Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu àfundisire endagâno yage haguma nirhu oku Horebu. 3 Arhali bo na balarha Nyamubâho afûndikaga eyo ndagâno, ci haguma nirhu rhwe rhucizine, oku rhunali aha olw’ene rhweshi . 4 Nyamubâho amushambaza masu omu masu oku ntôndo omu karhî k’omuliro. 5 Nani ago mango erhi nyimanzire aha karhi ka Nyamubâho na ninyu, nti mmumanyise ebinwa byâge , mwali muyobohire omuliro kwarhuma murhasôkera oku ntôndo. Aderha obwo, erhi: 6 «Nie Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, nie nàkurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa wali mujà. 7 Orhâbe n’abandi ba nyamuzinda aha nyuma zani. 8 Orhahîraga okajira ehy’obûko nshusho mbinje, nshusho y’ebiri emalunga enyanya, ey’ebiri idako bano nshi, erhi ebiri omu mishi idako ly’igulu. 9 Orhahiraga okaharâmya ezo nshusho erhi okuzikolera. Bulya niono Nyamubâho Nyamuzinda wâwe mba Nyamuzinda wa mitula. Obubi bw’ababusi nnambuhanire abana babo, n’abinjikulu n’abinjikuluza babo, nka bali bantu banshomba. 10 Cikwône nnambabalire bantu bihumbi n’ebihumbi nka bali bantu bansîma banashimba amarhegeko gani.

B. Irhegeko lya kabirhi n’erya kasharhu (11-15)

11 Orhalahire izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ebirà, bulya Nyamubâho arhakaleka buhana owalahira izîno lyage ebirà. 12 Olusiku lwa sabato okazilukuza nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakurhegekaga. 13 Wakazikola miregerege ndarhu onajire obushanja bwâwe bwoshi. 14 Ci olusiku lwa kali nda, luli lusiku lwa sabato, lusiku lwa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe: nta mukolo wajira olwo lusiku, ôli we, ôli mugala wâwe, ôli mwali wâwe, ôli mwambali wâwe, ôli mwambali-kazi wâwe, ôli enkafu yâwe, ôli cndogomi yawe, erhi cintu cawe cirebe, ciru n’ecigolo cihànzire aha mwâwe, na ntyo mwambali na mwambali kazi wâwe nabo hanarhamûka akâwe wene. 15 Okazikengera oku wali mujà omu cihugo c’e Mîsiri, na Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akurhenzayo n’okuboko kuzibuzibu, kuboko kulambûle, kwo kwarhumire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akurhegeka mpu okazikenga olwa Sabato.

C. Irhegeko lya kani, elya karhanu na kuhika elya kali ikumu (16-21)

16 Okazikenga sho na nyoko nka kulya Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akurhegekaga, ly’olama nsiku nyinji onabone omugisho mwa cirya cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akuhà.

17 Orhahîra okaniga.

18 Orhahîra okahusha.

19 Orhahîra okazimba.

20 Orhahîra okabêshera omulungu wâwe.

21 Orhahîra okacifinja muka mulungu wâwe. Orhahira okacîfinja enyumpa ya mulungu wâwe, nisi erhi ishwa lyage, erhi mwambali wage erhi omwambalikazi, nisi erhi nkafu yage, erhi ndogomi yage erhi kandi kantu ka mulungu wâwe».

22 Byo binwa Nyamubâho abwiraga endêko yinyu yoshi oku ntôndo ebyo, abiderha n’izu linene, omu karhî k’omuliro, omu citu n’omwizimya: orhanayushulagakwo bici; abiyandika kuli nnambi ibirhi za mabuye anazimpêreza.

Obulagizi bwa Musa

23 Erhi nyumva izu lyarhenga omwola karhî k’omwizimya, oku n’entôndo yoshi yagulumira muliro, mwoyo mweshi oku munali barhambo b’emilala, haguma n’abagula binyu, mwanaciyisha emunda nàli, 24 mwambwìra, mpu: Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu amarhuyêreka irenge n’obukulu bwâge, rhwamayumva izu lyage omu karhi k’omuliro; mpu neci ene rhwamaja rhwabona oku Nyamubâho anaderhêza omuntu n’omuntu agalilama. 25 Cikwône lero, cici cankarhumaga rhwafa? Caba neci oyu nyanduma w’omuliro anarhusingônola, n’erhi rhwankashubikayumva izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, rhwanahera. 26 Ka hali ojira omubiri okola oyumvîrhe akirhu izu lya Nyamuzinda ôzine lyaderhera omu karhî k’omuliro akanabulilama?

27 Woyo, ojeyo oyumve ngasi oku Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu akaderha, obuliyisha orhubwire ngasi oku Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu akubwizire; rhwayumvirhizakwo rhunakujire. 28 Nyamubâho ayumva oku mudesire anambwîra, erhi: «Nayumvîrhe ebinwa by’olu lubaga». Oku bakubwizire kwoshi kunali kwinja. 29 Omurhima gwâbo gurhankarhangiyôrha guli ntyôla: gukazinkega gunashimbe amarhegeko gani lyo babona amasîma garhahwa, bone haguma n’ahana baho. 30 Ogende obabwire, erhi: “Mushubire omu bihando binyu» . 31 Cikwône wehe, obere ahàla hofi nani, nakubwîra amarhegeko goshi, olushika n’engesowàbayigiriza nabo bazikole. Okuzigira Nyamuziuda: lyo irhegeko

32 Mulangage munakulikire nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda winyu ànamurhegekaga. Murhahabukire ekulyo erhi ekulembe. 33 Mushongêze enjira Nyamubâho, Nyamuzinda winyu anamuyerekaga lyo mubona akalamo; mwabona omugisho n’akalamo mw’eci cihugo mwâjirhôla.

1 Eyola yo mihigo n’amarhegeko n’engeso Nyamubâho Nyamuzinda winyu antegekaga mpu mmumanyise, mpu mukazigashimba hano muba mwahisire omu cihugo mwajiyanka. 2 Ntyôla, erhi wakakazirhînya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, ensiku z’akalamo kâwe zoshi, erhi wakanashimba ama rhegeko gage goshi, n’ebinwa byagc nk’oku nkurhcgesire ene, wanalama akalamo kalîrî, w’oyo na mugala wâwe n’omwana wâwe n’omwinjikulu wâwe. 3 Israheli, orhakarhangiyumva, okulanga n’okushimba ago marhegeko ly’obona omugisho onayololoke nka kulya anaderhaga Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, hano oja muli cirya cihugo cihululamwo amarha n’obûci.

4 Yumva wâni Israheli: Nyamubâho Nyamuzinda wirhu yêne Nyamubâho. 5 Ozigire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’omurhima gwâwe gwoshi, n’omûka gwâwe gwoshi, n’emisi yawe yoshi. 6 Ebyola binwa nkurhegesire ene bisere omu murhima gwâwe. 7 Obibwirize bagala bâwe, obaganìrirebyo nk’otamire omu mwâwe erhi amango odwîrhe walambagira omu njira, amango ogwîshîre erhi amango oyimanzire; 8 obishwekere oku nfune zawe nka kakengézo n’oku malanga gâwe nk’ishembwa. 9 Obiyandike oku mitungo y’enyumpa n’oku lumvi.

10 Amango Nyamubâho Nyamuzinda aba amakuhisa muli cirya cihugo alaganyagya basho, Abrahamu, Izaki na Yakobo mpu abahà, mw’erya mirhundu minene eyera bwenêne arhanali aha yayubakagwa, 11 omu nyumpa ziyunjwire binja bya ngasi lubero, arhanali we waziyunjuzagyabyo, hofi n’amaliba orhali aha gahumbagwa, hofi n’emizâbîbu n’emizeti orhali aha yarhweragwa, amango wabà wamalya wamanayigurha, 12 orhahîra okayibagira Nyamubâho wakukûlaga omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa walimwo mujà. 13 Orhinye Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okazimukolera onakazicigasha izîno lyage.

14 Orhahîra okashimba abandi banyamuzinda, omu banyamuzinda b’amashanja gakugosire, 15 bulyala aba Nyamuzinda wa luhali Nyamubâho Nyamuzinda wâwe oba omu karhî kâwe. Omanye oburhe bwâge bwakanakuzukira atulumukirwe obone bwamakuherêrekeza hano igulu. 16 Orhahîra okarhangula Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, nka kulya wajiraga e Masa. 17 Oshimbe amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, na birya binwa na galya mahano àkuhàga. 18 Okazijira ebishingânîne n’ebiyinjihire omu masu ga Nyamubâho, lyo oyumva obusîme onayanke cirya cihugo cinja-cinja Nyamubâho alahiriraga basho 19 mpu akaba arhahulusizi abashombanyi bâwe wanasinza! Ye wàkuderhaga Nyamubâho.

20 Amango mugala wâwe akakudôsa erhi: «Ebira binwa, aga marhegeko n’ezira ngeso Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu àmurhegekaga kwo kuderha kurhi»? 21 Wanamubwîra erhi: «Rhwali bajà ba Faraoni e Mîsiri, lero Nyamubâho arhukula eyo munda e Mîsiri n’obuhashe bw’okuboko kwâge. 22 Nyamubâho ajirira omu masu girhu ebimanyiso n’ebirhangazo binene by’okuyobohya, akolera Mîsiri, Faraoni n’enyumpa yagc yoshi! 23 Rhwehe arhurhenza cyo munda mpu arhuheke mwa cirya cihugo alaganyagya balarhà mpu àrhushobôzaco. 24 Nyamubâho arhurhegesire mpu rhushimbe ago marhegeko goshi, lyo rhurhînya Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, rhukaziyôrha rhuli n’obusîme rhunabone akalamo nk’oku binayosire kuhik’ene. 25 «Obushinganyanya bwirhu bw’obu: okulanga bwinja n’okushimba aga marhegeko goshi, embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, nk’oku yêne arhurhegesire.»

Israheli lubaga luyegûle

1 Amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakuhisa muli eci cihugo wagendiyanka, n’amango waba wamakungush amashanja manji: Abahititi, Abagirigashi, Abahamoriti, Abanyakanani, Abaperizi, Abahiviti, n’Abayebuseni, mashanja nda na mazibu kululusha, 2 Nyamubâho, Nyamuzinda akufu mbikabo obahime onabakolere akalibala. Orhaderhaga mpu wanywanamwe nabo, nisi erhi mpu wababera obwonjo! 3 Orhahîraga okakoma obumanina mweshi nabo: mwali wâwe orhamugabiraga mugala w’ab’eyo; na mugala wâwe orhamusheberaga mwali w’ab’eyola. 4 Bulya mugala wâwe banamurheba mpuarhanshimbaga; anakolera abandi banyamuzinda n’oburhe bwa Nyamubâho wânabona bwamakuzûkira atulumukirwe amuherêrekeze mwo kano kanya. 5 Cikwône, alaga oku mwabajirira: muje mwashâba empêrero zâbo, muje mwavunyungula amabuye g’okuhêrera bàgwikaga, muje mwakundula emirhi bàgwikaga mpu bakarherekêreraho na zirya nshusho^f zâbo bàbinjaga onazidûlike muliro. 6 Bulyala woyo, oli lubaga lwarherekirwe Nyamubâho Nyamuzinda wâwe. We Nyamubâho Nyamuzinda wâwe àcishozire mpu obe we lwâge lubaga omu mashanja goshi ganabà hano igulu.

7 Nyamubâho àcishwèkire kuli mwe anacimwishoga: arhali mpu kulya kuba mwaluzire mwarhalûka agandi mashanja goshi, ciru mwe banyi omu mashanja goshi, 8 ci kurhonya Nyamubâho amurhonya, n’okulonza okusêza omulagi alaganyagya basho. Kwo kwarhumire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akulikûza n’okuboko kwâge kuzibu, akurhenza omu nyumpa y’obuja n’omu nfune za Faraoni mwâmi w’e Mîsiri. 9 Okolaga wamanya oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ye Nyamuzinda w’okuli, ye Nyamuzinda mutabêsha ye bìkirira endagâno yage n’obuzigire bwâge kuhika oku iburha lya kali cihumbi abìkira abantu bamuzigira banashimba amarhegeko gage. 10 Cikwône abamushomba,anabahane omu magala gabo. Arhimang’iherêrekeza ngasi omushomba, bunali buhane bwâgo bwâgo amuhà. 11 Olangage ebinwa n’amarhcgeko n’enecso zani nkurhegesire ene, onazishimbâge.

12 Mango waba wayumvîrhe aga marhegeko, okagalanga n’okugashimba, naye Nyamubâho Nyamuzinda wâwe àkubikira endagâno n’oburhonyi alaganyagya basho. 13 Akusîma anakugishe oyololoke; agisha emburho y’omu nda yawe n’emburho y’omu ishwa lyâwe, engano yawe, idivayi lihyahya lyâwe, amavurha gâwe, emyêzi enkafu zawe zirimwo, n’abanahuzi b’ebibuzi byâwe, muli cirya cihugo alaganyagya basho mpu abahà. 14 Wabà mugishe kulusha agandi mashanja goshi, emwâwe erhakabà ngumba ya mulumeerhi ya mukazi erhi omu bintu byâwe. 15 Nyamubâho akucinga oku ngasi bulwala, arhakurhumire ciru n’obuguma muli galya mahanya wàbwîne arhumira ab’e Mîsiri, ci abakushomba boshi, bo anagahengulirakwo.

16 Okolaga wamalîra ago mashanja Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhebire omu nfune goshi. Isu lyâwe lirhabàga lya bwonjo kulibo, orhanakolera nyamuzinda babo: ogwo gwakanaba murhego bakurhezire.

Emisi ya Nyamuzinda

17 Okolaga waderha emurhima gwâwe erhi aga mashanja gamabà manji kundusha, kurhi nakahasha nagahulusa wâni? 18 Orhabarhinyaga: okengere kulya Nyamubâho, Nyamuzinùa wâwe akoleraga Faraoni n’ecihugo ca Mîsiri coshi: 19 galya marhangulo manene amasu gâwe gaciboneraga, birya bimanyiso n’ebirhangazo, kulya kuboko kulambûle Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akuhulusagyamwo; ntyo kwo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akolera ago mashanja oyobohire. 20 Kali ciru Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhuma enyisîmbu zimalìre abakaderha mpu bacinaniriza erhi mpu bacifulika balekibonwa.

21 Orhadirhimanaga embere zâbo, bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ali ekarhî kâwe. Ye Nyamuzinda mukulu n’owokuyobohwa. 22 Hinyi-hinyi Nyamubâho Nyamuzinda wâwe aja ahungumula ago mashanja embere zâwe. Nawe wene orhakabagukumulira oku liguma, kuderha mpu eby’erubala byankanaluga bikulibuze. 23 Nyamubâho, Nyamuzindawâwe akufumbikabo boshi, abashakanya kuhika boshi bahungumuke. 24 Akufumbika n’abâmi babo, oherêrekcze amazîno gabo hanola idako ly’amalunga harhajire owaderha mpu ahagaza embere zâwe, kuhika boshi obamalire.

25 Enshusho bàbinjaga mpu banyamuzinda babo, mukazizikweba ecîko; orhayagalagwa n’amasholo nisi erhi n’amarhale baziyambisire; erhi wakaderha mpu waciyankirago, wanagwa omu murhego; bulyala ebyo byoshi, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhabikwirirwa. 26 Orhahiraga okahêka ebyo byakobwa omu mwâwe, byakanarhuma wabà nyamakobwa akabyo. Okwânîne obilole nka by’eciguzi birya by’okushologosa bulya biri bihehêrere.

Amarhegeko gw’omw’irûngu

1 Aga marhegeko mmuhire ene, mugalange bwinja goshi, mugashimbe lyo mulama, muyololoke munaje muli cirya cihugoNyamubâho alaganyagya basho, muciyanke cibe cinyu . 2 Okazikengera zirya njira zoshi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akugezagyamwo omu irûngu myâka makumi ani, mpu lyo akujira mwirhohye, akurhangule anamanye eciri omu ndubi y’omurhimagwâwe: mpu alole erhi walanga erhi orhalange amarhegeko gage. 3Akujizire mwirhohye, akuyumvisa ishali akuhà amanna walya n’obwo orhagayishi na basho barhagayishi; kulonza okukumanyisa oku omuntu arhalama na mugati gwone, ci alama na ngasi hirhenga omu kanwa ka Nyamuzinda. 4 Omwambalo wali oyambirhe gurhakoyaga mw’eyo myâka makumi ani, n’okugulu kwâwe kurharhundaga. 5 Oyumvagye obwo oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe kwo akuhanûla kula omushamuka anahanûla omwana wage. 6 Onalangage amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe omu kushimba enjira zâge n’okumurhînya.

Enyifinjo z’Ecihugo c’Amalaganyo

7 Bulya Nyamubâho akola akuhêka omu cihugo cinja bwenêne, cihugo cilugamwo enshalalo n’enshôko, amîshi ganakazifuguka kurhenga ekuzimu omu rhubanda n’omu birhondo. 8 Cihugo ciyeramwo engano; engano y’obwânwa n’ey’omushûshu, omuzâbîbu n’omuzêti n’amakomamanga, cihugo ca mirhi ya mizeti, ca mavurha n’obûci, 9 Mw’eco cihugo orhalye mugati mushundano, orhabulemwo kantu. Cihugo cirimwo amarhale cinali cihugo wahumbamwo amarhale oku ntôndo. 10 Walya oyigurhe onavuge Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe omunkwa muli ecôla cihugo cinja àkuhire.

11 Orhahiraga okayibagira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, omu kubula bwashimba ebinwa byâge , amarhegeko gage n’engeso zâge nkurhegesire ene. 12 Amango waba wamalya wanayigurha, wamayubaka onakola odekerìre omu nyumpa nyinja, 13 n’amango wabona ebintu byâwe binyinyi n’ebinênene byamayololoka, onakola ogwerhe nfaranga nyinji, masholo garhali manyi, n’ebirugu byâwe hyoshi byamaluga, 14 omanye omuhimbo gwakanakuja emurhima. Ago mango omanye wakayibagira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe wakurhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa y’obuja. 15 Ye wakugezagyamwo oyula cobohwa na nakagali w’irûngu, hantu ha nyôrha harhanabà mîshi, ha njoka n’amahiri, yêne ye wakurhengezagya amîshi omu ibuye lizibu-lizibu. 16 Ye wakuyikulizagya omu irûngu n’amana, biryo basho barhayishi, kuderha mpu akujire mwirhohye, mpu arhangikurhangula abulikujirira ebinja wâsima.

17 Omanyage wakaderha omu murhima gwâwe erhi: misi yani na buzibu bwa maboko gani byampisagya kuli obu bugale. 18 Okazikengêra Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe: ye wakuhâga emisi erhuma wabona obwo bugale bwoshi; kwo àkenzire ntyo erya ndagâno àlaganyagya basho, kw’okûla biri ene. 19 Amango wanayibagire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okashimba abandi banyamuzinda b’obwuhambi, okabarhumikira erhi okabaharâmya, nkukomêrîze oku wanaherêrekera. 20 Ak’agôla mashanja Nyamubâho âherêrekeza omu masu ginyu, ninyu kwo mwanahêrerekera, ebwa kubula bwayumvirhiza izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu.

Nyakasane ye hima, c’arhali oburhwâli bw’Israheli

1 Yumva Israheli. Woyo okolaga wayikira Yordani ene, okola wagendiyimûla amashanja manene na mazibu kukulusha, okolawayanka emirhundu minenc, miyubakirc n’ebyogo byayo bihisire omu nkuba-karhi. 2 Liba ishanja linene, banaba bali-bali ba-Anakimu. Obayishi, wayumvîrhe bàbaderha, mpu: «Ndi wakahagalika ba-Anakimu?» 3 Omanyage ene oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ye wakushokolera nka muliro-ntakanjirwa, yêne ye wabamalîra, yêne ye wakuhimirabo; wabanyaga onabaherêrekeze oku irindo nka kulya Nyamubâho àkubwiraga. 4 Amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe abahiva wanasinza, orhaderhaga omu murhima, erhi: «Bushinganyanyu bwâni bwarhumire Nyamubâho ampisa eci cihugo omu ikumi ly’eminwe», n’obwo Nyamubâho ahivire ago mashanja wanasinza erhi bubi bwaho burhuma. 5 Arhali bugula bwâwe, arhali bushinganyanya bw’omurhima gwâwe burhumire washobòla ecihugo cabo, ci bubi bwâbo bwarhumire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anyaga aga mashanja n’okukushobôza; haligi n’okulonza okukenga akanwa alaganyagya basho, Abrahamu, Izaki na Yakobo. 6 Omanyage ene oku arhali bugula bwâwe burhumire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhà ecira cihugo cinja ntya mpu cibe cawe: bulyâlya oba lubaga lwa cikanyi cirhagomba.

Ecâha ca Israheli oku Horebu n’obulagizi bwa Musa

7 Okengere, orhayibagiraga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’oku wamujirisize burhe omu irûngu. Kurhenga amango mwarhengaga omu cihugo c’e Mîsiri, kuhika ahala mwahika, murhahwa murhagomera Nyamuzinda. 8 Aha Horebu mwagayisa Nyamubâho, amulubira bwenêne kulinzimumalìra. 9 Nali nsokîre oku ntôndo nti ngendihâbwa enambi z’amabuye, zo nambi z’endagâno Nyamubâho àfundikaga ninyu. Nayôrha oku ntôndo miregerege makumi ani na madufu makumi ani, buzira kukoza omugati erhi amîshi ekanwa. 10 Nyamubâho ampa zirya nambi z’amabuye, oku zinali ibirhi; zàli nyandike n’omunwe gwa Nyamuzinda, zànalikwo ebinwa Nyamubâho ambwiriraga omu karhî k’omuliro, kw’erya ntôndo, olusiku lw’embuganâno. 11 Enyuma za miregerege makumi ani na madufu makumi ani, Nyamubâho ampa ezo nambi z’amabuye zombi, zo zirya nambi z’endagâno. 12 Nyamubâho ambwîra erhi: «Yimuka oyandagale duba orhenge hano, bulyâlya olubaga warhenzagya e Mîsiri, lwakozirc amaligo. Barharhamirirhenga omu njira nàbayerekaga, bacitulîre enshusho y’ecuma carhenga ecîko». 13 Oku bundi Nyamubâho ambwîra erhi: Nabwîne lula lubaga, luli lubaga lwa cikanyi cirhagomba . 14 Oleke nduhererhe, nzaze izîno lyâbo idako ly’amalunga, nàbà we njira ishanja lizibu na linenekulusha elira».

15 Oku bundi obwôla nabunguluka, narhenga kuli erya ntôndo nasiga edwîrhe yahya; nàli nfumbasire zirya nambi ibirhi z’endagâno. 16 Nalola nabona oku mwàli erhi mwamagayisa Nyamubâho, Nyamuzinda winyu; mwàli mwamatula akanina k’ecuma carhenga ecîko: murharhamagirhenga omu njira Nyamubâho ali amurhegesire. 17 Zirya nambi oku ziri ihirhi, nazigwârha n’amaboko gombi, nazirhimba oku idaho erhi mwànabona. 18 Oku bundi nacìha oku idaho, embere za Nyamubâho, nk’oku nanajiraga burhanzi, nashinga miregeregce makumi anî na madufu makumi ani ntakoza omugati erhi mishi ekanwa, najira ntyo erhi amaligo mwàkolaga garhuma, aga mwàgayisagyamwo Nyamubâho n’okumujira burhe. 19 Neci bwo nali nyobohire hulya burhe na gulya mungo àli àmugwerhekwo, kubika alinda ahiga mpu akola amuherêrekeza. Ago mango kandi Nyamubâho anyumva. 20 Aroni naye Nyamubâho àli amukalihire bwenêne alonzimuheza; kandi ago mango nasengerera Aroni naye. 21 Nayanka cirya câha cinyu mwàli mutuzire, kalya kanina, nakayanka nakayoca, nakavungunyula koshi nakajira muyonga nagukweba omu mugezi gwahona oku ntôndo. 22 Aha Tabera, n’aha Masa n’aha Kibroti-Hatawa, mwajira Nnamabanga burhe. 23 Na galya mango Nyamubâho alonzagya okumurhenza e Kadesi-Barnea, bulyala amubwîra, erhi: «Musoke mugendirhòla cirya cihugo mmuhìre», mwacinungushulira eryola irhegeko lya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu murhamuyemeraga murhanayumvagya izu lyage. 24 Muyôrha mugomera Nyamubâho kurhenga olusiku amumanyaga.

25 Nàcirhimba oku idabo obwo embere za Nyamubâho, nanayôrha mparamize ezo nsiku makumi ani n’ago madufu makumi ani, bulya Nyamubâho àli àdesire mpu amuherêrekeza. 26 Nashenga Nyamubâho namubwîra nti: «Yagirwa Nyamubâho, omanye wankasherêza olubaga lwâwe n’omwimo gwâwe wene walikûzagya n’obuhashe bwâwe, ogu wanarhenzagya wene e Mîsiri n’okuboko kuzibu. 27 Nti kengera abarhumisi bâwe, Abrabamu, Izaki na Yakobo, orhalolaga obugamba bw’olubaga, obulala n’amabî gabo, 28 aba muli cirya cihugo warhurhenzagya bakanaderha, erhi: Nyamubâho kuyabirwa ayabirwe n’okubahisa omu cihugo abalaganyagya, erhi na nshombo kulibo, yarhumaga abahulusa mpu lyo bagendifira omu irûngu. 29 N’obwo lubaga lwâwe olwo, mwimo gwâwe ogwo. wene wagurhenzagya e Mîsiri n’obuhashe bwaee bunji n’okuboko kwâwe kulambûle».

Omucîmba gw’Amalaganyo n’okucîshogwa kwa Bene Levi

1 Nyamubâho anacimbwîra obwo, erhi: «Obinje zindi nambi ibirhi za mabuye nka zirya ntanzi, onasôkere emunda ndi oku ntôndo, obinje n’omucîmba gw’omurhi. 2 Nâyandika kuli ezola nambi zombi ebinwa byali kuli zirya nambi ntanzi waberaga, oyishizihira omwola mucimba.» 3 Nanacibinja omucimba omu murhi gw’omuvûla, n’erhi mba namabinja zirya nambi z’amabuye zombi, zinayosire nk’eza burhanzi, nasôkera kulya ntôndo n’enambi zani omu nfune. 4 Ayandika kuli ezola nambi zombi nk’oku anajiraga burhanzi ebinwa ikumi Nyamubâho amubwiriraga oku ntôndo, omu karhi k’omuliro, olusiku lw’embugânano. Nyamubâho àganfumbasa. 5 Nashubirhenga okwôla ntôndo, nahira zirya nambi muli gulya mucimba najiraga zanakaziyôrha zibêra omwola nk’oku Nyamubâho anantegekaga. 6 Bene Israheli banacirhenga aha maliba ga Bene-Yakana, baja e Mosera; yo Aroni afirire, yo anabishirwe, omugala Eleazari ayîma omu cikono câge c’obudâbwa. 7 Kurhenga ahôla bajà e Gudigoda, barhenga e Gudigoda baja e Yotibata, cihugo ciluziremwo enyîshi. 8 Ago mango, Nyamubâho ayegûla ab’obûko bwa Levi, mpu bakazibarhula omucimba gw’amalaganyo ga Nyamubâho, mpu bakaziyimanga embere za Nyamubâho, bakazimukolera banakazihâna omugisho oku izîno lyage nk’oku binali ene. 9 Co carhumire Levi arhabona mwanya arhanabona ishwa aka bene wabo: Nyamubâho yêne ye kashambala kage nka kulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anamubwiraga.

10 Niehe nàbêra oku ntôndo nk’oku nanajiraga obw’oburhangiriza, nabêrakwo miregerege makumi ani na madufu makumi ani; ago mango, Nyamubâho anyumvirhiza kandi; Nyamubâho aleka omulâli gw’okukuherêrekeza. 11 Ci kwône Nyamubâho kandi ambwîra, erhi: « Yimuka oshokolere olubaga bagendiyanka cirya cihugo nalaganyagya bîshe nti nabahaco baciyimemwo».

Okukembûlwa kw’omurhima

12 Na bunôla, wâni Israheli, bici Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhûnyire aha nyuma ly’okurhînya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okushimba enjira zâge zoshi, okuzigira n’okukolcra Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’omurhima gwâwe gwoshi, n’omûka gwâwe gwoshi, 13 okushimba ebinwa n’aga marhegcko ga Nyamubâho nkurhegesire ene mpu lyo oyishibêrwa. 14 Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ye Nnankubà ye na Nnâmahanga goshi, ye Nn’erigulu na ngasi binalibamwo byoshi. 15 Nyamubâho ànabulibà basho bone àcîshwekerakwo erhi kubarhonya kurhuma, na kandi enyuma zâbo, linali iburha lyâbo, aligi mwoyo, lyone àcîshozire omu mashanja goshi. 16 Mukembûle omurhima gwinyu munaleke okubà bacikanyi cirhagomha. 17 Bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ye Nyamuzinda wa banyamuzinda, ye Nyakasane wa banyakasane, ye Nyamuzinda olushire, Nyamuzinda muhimanyi na wa kurhînywa, arhajira kabôlo kuli ndi arhanalonza luhembo luci.

18 Yetwira enfunzi n’omukana olubanja, yerhonya ebigolo, yebiha omugati n’omzambalo. 19 Mukazigira ababunga bulya ninyu mwali babunga omu cihugo c’e Mîsiri. 20 Okazizigira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, onakazimukolera, ocîshwckere kuliye onakazicigasha izîno lyage. 21 Ye irenge lyâwe, ye Nyamuzinda wâwe, ye wakujiriraga birya binene na bidarhi amasu gâwe gàbonaga. 22 Basho erhi bayandagalira e Mîsiri, bàli bantu makumi gali nda na bunôla Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àkuluzize nka nyenyêzi z’e malunga.

Ebi Israheli abonaga

1 Ozigire Nyamubâho Nyamuzinda wâwe onashimbe ngasi lusiku ebi akurhegesire byoshi, amarhegeko gage, engeso zâge n’ebinwa byâge . 2 Mwacibwinire mwene, mwoyo ci arhali abana binyu. Bohe barhabonaga barhanamanyaga amahano ga Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, obukulu bwâge, emisi y’olubi lwâge n’ey’okuboko kwâge kulambûle, 3 ebimanyiso n’ebindi akozire omu Mîsiri, ebi akolire Faraoni w’e Mîsiri n’ecihugo câge coshi, 4 ebi akolire emirhwe y’abalwi b’e Mîsiri, enfarasi zâbo n’engàle zâbo, galya mango abalikiragakwo amîshi g’Enyanja Ndukula banamulibisirekwo luminomino, kulya abagukumulaga baherêrekera kuhika ene. 5 Abana binyu barhabonaga ebi àmujirirc omu irûngu kuhika aga mango mwahika aha; 6 ebi akolire Datani, Abironi na bene Eliabu wa kuli bene Rubeni, galya mango idaho liyashama linabàmirangukiza omu karhi ka Israheli yeshi, lyamirangusabo n’emilala yâbo n’amahêma gabo n’ebirugu byâbo byoshi. 7 Amasu ginyu gabwîne ebyo bidarhi Nyamubâho akozire byoshi.

Amalaganyo n’oburhonde

8 Mulange amarhegeko mmurhegesire ene goshi, lyo muba bazibu munahashigwârha eci cihugo mwajamwo mpu muciyanke cibe cinyu. 9 Ntyôla mwalamira nsiku nyinji muli eco cihugo Nyamubâho alaganyagya basho n’obûko bwâbo, cihugo cihululamwo amarhà n’obûci. 10 Kulya kuba eco cihugo wajamwo cirhali nk’ccihugo c’e Mîsiri mwarhengamwo, eyo munda mwakazagiba mwamarhwera emburho munagaliyidômera n’okugulu nka kula badômera obusane. 11 Ecihugo wajamwo mpu ogendiyanka cohe ciri cihugo ca rhubanda n’ebirhondo bidômerwa n’enkuba y’oku nkuba. 12 Ciri cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba alanzire n’amasu ga Nyamubâho Nyamuzinda wâwe garhacirengakwo, kurhenga aha murhôndêro gw’omwâka kuhika aha buzinda bwâgo. 13 Kwo birintyo. Erhi mwakanayumva amarhegeko gani mmuhire ene, okuzigira Nyamubâho Nyamuzinda winyu, n’okumukolera n’omurhima gwinyu gwoshi n’omûka gwinyu gwoshi; 14 ecihugo cinyu nacihà enkuba amango gakwânîne, enkuba mpangûka n’enkuba y’oku lugaze, na ntyo wanahaka engano yawe, erivayi lyâwe n’amavurha gâwe. 15 Ebintu byâwe nabihà obwasi e bulambo, walya onayigurhe. 16 Mumanyage omurhima gwinyu gwakanashumikwa, obone mwamahabuka mukazikolera abandi banyamuzinda n’okubaharâmya; 17 mucîzukize engulumira y’oburhe bwa Nyamubâho, mubone amayigala amalunga, enkuba ebulikane, ishwa lirhaciyeramwo bici, kano kanya mwamaherêrekera muli eci cihugo cinja Nyamubâbo amuha.

Okushwinja

18 Ebi binwa mmubwizire, mubihirage oku murhima n’omu mûka gwinyu. Mubishwekere oku kuboko nka cerekane n’oku malanga nka isembwa. 19 Mubiyigirize bagala binyu, munakazibakengezabyo, obe otamire omu mwâwe erhi odwîrhe walambagira omu njira, obe ogwîshîre erhi obe oyimanzire. 20 Obiyandike oku mikango y’enyumpa yawe n’okunyumvi zawe, 21 na ntyo, ensiku zawe n’eza bagala bâwe, mw’eci cihugo Nyamubâho alanyagya basho mpu abahà, zanaluga aka ez’oku nkuba enyanya z’igulu. 22 Bulyalya erhi mwakanalanga mukanashimba aga marhegeko mmurhegesire goshi mukazigira Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, mukanashimba enjira zâge zoshi, n’okucishwekera kuliye, 23 Nyamubâho anamunyagira eby’aga mashanja goshi, ninyu mwene mwananyaga ebya mashanja manene na mazibu kumulusha.

24 Ngasi aba mwakanahira olushando erhi hanakola aha kwinyu, olubibi lwi nyu lunali kurhenga oku irûngu kubika e Libano, kurhenga oku lwîshi, olwîshi lwa Efurata, kuhika oku nyanja y’e Buzikiro bw’izûba, lyo ishwa linyu eryo. 25 Ntaye wahagaza embere zinyu, Nyamubâho Nyamuzinda winyu amukengesa bakazimurhînya omu ngasi ishwa mwakanahiramwo olushando, nka kulya yêne amulaganyagya.

26 Ka murhabwini? Nioyo namadêkereza embere zinyu ene okugishwa n’okuhehêrerwa. 27 Kugisha erhi mwakanashimba amarhegeko murhegesire ene gali ga Nyamubâho Nyamuzinda winyu. 28 Kuhehêrerwa, akaba murhashimbiri amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, n’erhi mwakarhenga omu njira mmurhegesire ene, mukaderha mpu mwashimba abandi banyamuzinda murhamanyaga. 29 N’amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakuhisa mw’eci cihugo wajamwo mpu ociyanke cibe cawe, onahire omugisho oku ntôndo ya Ebali. 30 Ezo ntôndo ntaye ohabire oku ziba ishiriza lya Yordani, omu njira y’e Bushoshôkero bw’izûba omu cihugo c’Abekanani bayubaka omu Araba aha ishiriza lya Giligala hofi n’omurhi gw’e More. 31 Neci, mukola mwayikira Yordani, mpu mugendiyanka ecihugo Nyamu baho Nyamuzinda winyu amuha. Mwaciyanka cibe cinyu munaciyubakemwo. 32 Mulange munashimbe amarhegeko goshi n’engeso muhugûlîre ene.

II. Okushubûlulwa kw’ amarhegeko

1 Alagi amarhegeko n’engeso mwalanga n’okushimba muli eco cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho akuhirre mpu cibe cawe ensiku zoshi z’akalamo kinyu bano igulu.

Okushâba engombe za banyamuzinda bw’obwihambi

2 Muhongole munashande ngasi bantu amashanja mwajihulusa gâli gayubasire mpu gakazigashanirizamwo ba nyamuzinda wabo, abe oku ntôndo, abe omu birhondo, abe aha murhi gujinîrîre. 3 Mushâbe empêro zâbo, mujonjage amabuye gabo g’aha luhêro, n’emirinzi yâbo muyiyoce. Mushangule enshusho babinjiraga banyamuzinda babo, munazaze amazîno gabo ahôla.

Okurherekêra Nyamubâho

4 Nyamubâho, Nyamuzinda winyu yehe, arhalikwo mwamujirira ntyo. 5 Ci halya Nyamuzinda winyu acisboga omu mashanja ginyu mpu ahireho izîno lyage n’okulibezaho ho mwakaziyisha n’okumulongezaho. 6 Ahôla ho mwakazilerha enterekêro zinyu z’embagwa n’ezindi nterekêro, entûlo zinyun’ensholôlo z’omu nfune zinyu, enterekêro zinyu z’okuyukîriza omuhigo n’ezindi nterekêro munalonzize, enterekêro z’olubere lw’ebintu binyu binênene n’ebinyînyî. 7 Ahôla ho mwanakazirîra, omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, kulya kuba Nyamubâho, Nyamuzinda winyu àkugishire.

8 Arhali kwo mwajira nk’oku rhudwîrhe rhwajira ahâla ene: ngasi muguma adwîrhe ajira oku anabwîne, 9 kulya kuba murhacihika aha baluhukiro n’oku kashambala Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhîre. 10 Mukolaga mwayikira Yordani, mwagendibêramwo cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda winyu amuhà mpu muciyimemwo. Amucinga oku babisha bamulieburhambi muyubake n’omurhûla. 11 Ago mango, n’aho hantu Nyamubâho, Nyamuzinda winyu acîshoga mpu ho abêza izîno lyage ho mwakazilerha ngasi ebi namurhegesirc byoshi: enterêkero zinyu z’embâgwa n’ezindi nterekêro, entûlo zinyu, ensholôlo z’omu nfune zinyuna ngasi binja waba walaganyize Nyamubâho omu ciragane; 12 agamango, musîme omu masu ga Nyamubâho Nyamuzinda winyu, mwe nabagala binyu na bali binyu, na bambali na bambalikazi binyu, n’omuleviti oyubasire emwinyu, kulya kuba arhagwerhi mwanya arhanashangìri akashambala kinyu.

Enterekêro zarherekêrwa

13 Orhahîraga okarherekêra aha ngasi luhêro onabwîne; 14 ci halya hantu Nyamubâho acîshoga omu ishanja linyu liguma, hone wakazirherekêrera enterekêro zawe z’embâgwa n’okukola ngasi ebi nakurhegesire.

15 Ci kwône, ngasi mango wakanayumva omurhima gucifinjirekwo, omu ngasi murhundu gwinyu, wanabaga onalye enyama nk’oku omugisho gwa Nyamubâho gunakuhire. Omuntu. abè mwêru kwêru erhi nanga, anayiryakwo, ciru yankaba ya kashafu erhi ya nshagarhi. 16 Murhalye omuko, ci munagubulagire oku idaho nka mishi.

17 Omu mirhundu yawe, orhaliremwo ecihimbi ca kali ikumi c’engano yawe, ec’idivayi lyâwe erhi ec’amavurha gâwe, olubere lw’ebintu byâwe binênene erhi bisungunu nisi erhi ciru ehiguma hy’oku nterekêro zawe z’okuyûkiriza omuhigo nisi erhi enterekêro z’obulonza erhi enterekêro enfune zawe zihânyire. 18 Ci kwône wanabirîra omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, halya hantu Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acîshogaga honene, woyo, mugala wâwe na mwali wâwe, mwambali wâwe na mwambalikazi wâwe n’omuleviti oli aha mwâwe, wanalya osîme, omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, ocîshingire ebinja byarhenga omu maboko gâwe. 19 Amango goshi waba olimwo eco cihugo cawe, orhahîraga okuhaba omuleviti. 20 Hano Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amagalihya ecihugo cawe nka kulyâla anakubwiraga, n’amango wayumva irala ly’enyama okanaderha, erhi: «Nakasimire okulya enyama», onayirye nk’oku onalonzize. 21 Erhi akaba aho hantu Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acîshozirc mpu ho ahira izîno lyage hali kuli nâwe, wanakazibâga omu bintu binyinyi n’ebinênene Nyamuzinda akuhîre, nka kulya nàkurhegekaga. 22 Ci kwône kwo wanabirya kula banalya akashafu erhienshagarhi: omuntu mucêse n’orhali mucêse haguma balîra. 23 Ci kwo omanyewakalya omuko, bulya omuko gwo mûka, orhakanalya omûka okalya n’enyama. 24 Orhalyaga omuko: ogubulagire oku idaho nka mîshi. 25 Orhahîraga okagukoza ekanwa lyo obêrwa woyo na mugala wâwe enyuma zawe ebwa kuba okozire ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho. 26 Ci kwône ebirugu bitagatifu, birya binali byâwe, haguma n’entulo z’okuyukiriza omuhigo, okazibiyanka obihêke halya hantu Nyamubâho àcîshozire. 27 Enterekêro y’entumwa n’omuko oyisingônolere oku luhêrero lwa Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, n’enyama ozirye, 28 Olange onashimbe bwinja ebira nkurhegesire, na ntyo wanakazibêrwa ensiku zoshi woyo na mugala wâwe enyuma zawe, ebwa kuba wajizire ebiri binja binashingânîne embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe.

29 Eyo munda waja, amango Nyamubâho Nyamuzinda wâwe aba amahererêkeza amashanja gayo goshi, amanakushokolera ayisha abanyaga n’amango waba wamabanyaga onakola odekerire omucihugo cabo, 30 ago mango onamanyagc wakagwarhwa omu murhego,onamanyage wakaderha mpu wabashimba wamanarhangibaherêrekeza embere zâwe. Omanyage wakadôkerezaebya banyamuzinda babo omu kuderha erhi: «Aga mashanja kurhigakazâg’ikolera banyamuzinda bâbo? Erhi kwo nani najira ntyo!» 31 Arhali kwo wakola ntyo embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe.Bulyala ebyo byoshi Nyamubâho arhabibonakwo arhanakwirirwa ebi ago mashanja gajirira banyamuzinda bâbo: kali ciru banayokere bagala babo na bâli bâbo omu ciko mpu lyo basîmîsa banyamuzinda bâbo.

1 Ebyo mmurhegesire byoshi, mubilange munabishimbe, buzira kuyushûla erhi kubinyihyakwo akantu. 2 Erhi emwinyu yakazûka omulêbi erhi mulôsi wa bilôrho, akakuyêreka ecimanyiso erhi cisômerine cirebe 3 cirya cimanyiso, erhi cirya cisomerine cikaba nk’oku ànaderhaga, n’enyuma z’ahôla, akakubwîra erhi: «Rhucishimbire abandi banyamuzinda, aba orhayishi, akanakubwîra mpu mubagashânize», 4 orhayumvagya ebinwa by’oyo mulêbi nisi erhi eby’oyo mulôsi w’ebilôrho, bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakurhangula kwa bene okwo, mpu amanye erhi onazigira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’omurhima gwâwe gwoshi. 5 Nyamubâho. Nyamuzinda wâwe yêne ye mwakulikira ye mwanakenga; amarhegeko gage go mwashimba, izu lyage lyo mwakaziyumva, ye mwakolera, ye mwacîshwekerakwo. 6 Oyo mulêbi erhi oyo mulôsi ali wa kufa, bulyala amayigiriza abantu okugomera Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe wakukulaga omu cihugo ca Mîsiri, akucungula omu nyumpa y’obuja, na kandi amàkuhabula àkurhenza omu njira Nyamubâho, Nyamuzinda akurhegekaga mpu okazishimba.

7 Erhi mwene winyu, mwene sho erhi mwene nyoko, mugala wâwe erhi mwali wâwe, nisi erhi omukazi òyegemera ecifuba cawe, erhi omwîra orhonya nka mûka gwâwe wene, erhi akakushumika mahwe-mahwe, erhi: «Rhugende rhujikolera abandi ba nyamuzinda, balya wene orhayishi na basho barhabayishi 8 ba muli balya banyamuzinda b’amashanja gali eburhambi bwinyu, gabe ga kuli erhi ga hofi, kurhenga oku cikwi kuhika oku cindi cikwi c’igulu, 9 orhayêmêraga ebinwa byâge orhabirhegaga okurhwiri, isu lyage lirhabàga lya lukogo, orhamubabaliraga orhanafulikaga obubi bwâge. 10 Neci, okwânîne omuyirhe, we wamulîkira okuboko kurhanzi kw’okumuyirha, na kandi okuboko kw’olubaga lwoshi kuholêreze. 11 Mabuye wamubanda kuhika afe; bulyala ali alonzize okukucika kuli Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, wakurhenzagya eMîsiri, omu nyumpa y’obuja. 12 Israheli yeshi akumanya anageremwo omusisi, analeke okukola ago maligo ekarhî kâwe. 13 Erhi wakayumva baderha mpu murhundu muguma mw’erya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àkuhâga mpu obêremo, 14 gulimwo abantu ba busha b’omu bûko bwâwe, bahabwire ababo bashizi bababwîra mpu: «Rhugende rhukolere abandi banyamuzinda, balyala ôrhali oyishi, 15 ago mango onalole ehyo hibanja bwinja odôse ciru onadokereze. Kukaboneka oku neci kwo binali ntyôla, na ntâco cirhindizize obwo bubi bwanajizirwe emwâwe, 16 ababà hw’ogwo murhundu boshi, onabayôhemwo engôrho, ogwo murhundu onagushandaze gwo n’ebigubamwo byoshi, 17 ebyakanyagwa byoshi, onabilunde omu ngo y’emuhanda, omurhundu oguyokere kuguma n’eminyago yago yoshi, gwoshi ogurhûle Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. Gushube bigûka by’ensiku zoshi birhaciyûbakwe. 18 Orhayôrhanaga akantu ka muli olwo lugo luheherere, kuderha mpu Nyamuzinda arhûlirire, aleke oburhe ànali, obwonjo bwâwe bumugwarhe akubabalire anakuluze, nka kulya àlaganyagya basho, 19 casînga oyu mvirhize izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, oshimbe amarhegeko gage goshi, agala nkurhegesire ene, onakole ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe.

Lubaga lurhuwirwe Nyakasane: oleke ebiryo bihumânya olye ebicîre

1 Mwoyo muli bana na Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. Murhahîra mukashâkwa nisi erhi okumômwa ebisike nka hali ofire. 2 Bulya woyo oli lubaga lwarhûzirwe Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, na Nyamubâho àcikwishozire omu gandi mashanja goshi gaba hanola igulu, mpu obe ishanja lyage. 3 Orhahîraga okulya akantu k’okushologosa. 4 Alaga ebintu n’ensimba ndibwa: enkafu, ecibuzi n’empene, 5 enshagarhi, akashafu, empongo, akasa n’ensunu, empovu n’empene y’emuzirhu. 6 Wanalya ngasi cintu erhi nsimba ejira ensenyi mberemwo ebe erhi kuvûgusa evûgusa. 7 Ci kwône, omu bintu bivûgusa n’omubintu bijira ensenyi mberemwo, murhahîra mukalya ngasi bûko bwa ngamiya n’obw’omurhonè. Ezo ozilole nka nsimba zihumânya. 8 Engulube nayo ejira ensenyi mberemwo ci kwône erhavûgusa: oyilole nka ya kuhumânya. Orhakalya enyama zazo orhakanahuma oku mirhumba yazo. 9 Omu nsimba z’omu mîshi, zo mwakalya ezi: ngasi ezijira emishugi y’emugongo n’enjula, ezo mwanazirya. 10 Ci ezirhajira mishugi y’emugongo zirhanajira njula murhakazirya; ezo mukazizilola nka za kuhumànya. 11 Mwanalya ngasi kanyunyi kacire. 12 Alagi ebinyunyi murhakalya: ikozi, cigukuma, cunjunja, 13 akadurha, ecihimbi na ngasi bûko nyûnda bwoshi, 14 obûko cihungu bwoshi, 15 kanga, kahene, nyamulobo, na ngasi bûko lubakà 16 cirifufu, hunira na kaduba mahiri, 17 hajawa, enkongoro n’emînâna, 18 lubondo n’obûko bwâge, hangâli n’omutulama. 19 Ngasi rhusimba rhwa mashala mukazilolarho nka rhwakuhumânya, murhankalyarho. 20 Mwanahashirya ngasi kanyunyi kacire. 21 Murhankalya enyama z’omufîra. Wanayiha ecigolo ciri aha mwâwe ciyirye nisi erhi oyigulize ow’embuga, bulya wehe oli lubaga lwarhûzirwe Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. Orhahîraga okayendera omwanahene omu mahenehene ga nina.

Entûlo ya ngasi mwâka

22 Ngasi mwâka^g, kwanakwanana orhôle ecihimbi ca kali ikumi c’oku myâka yawe, eryala eyezire enarhenzire omu mashwa gâwe. 23 n’omu masu ga Nyamubâbo, Nyamuzinda wâwe, halya hantu ânabe acishozire mpu abêzeho izîno lyage, wanaliraho ecihimbi ca kali ikumi c’engano yawe, ec’erivayi lyâwe n’eca amavurha gâwe, olubere lw’ebintu byâwe binênene n’ebiyinyi ntyo, wanayiga okukaziyôrha orhînya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 24 Erhi enjira yakakukulihira bwenêne, erhi wakaba orhahashirihisa entulo ebwa kuba ahantu Nyamubâho àcishozire mpu abêzaho izîno lyage hali kuli n’emwâwe, amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakugisha, 25 erya rnyaka wanaîhingana nsaranga, zirya nsaranga onazisegeze omu nfune zawe, onaje halya hantu Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acishozire; 26 ohikaho wanakaba zirya nsaranga, ozihîngane ngasi kantu onalonzize, bintu binênene erhi binyinyi, divayi erhi ngasi mamvu gahire, ngasi ehi onayumvîrhe omurhima gusimire. Wanalira mulya masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, osime woyo n’enyumpa yawe. 27 Orhayibagiraga omuleviti òli omu mirhundu yawe, bulyâlya arhagwerhi mwanya arhanagwerhi kashambala haguma nâwe.

Entûlo ya ngasi myâka isharhu

28 Enyuma lya myâka isharhu, wanarhôla ebihimbi bya kali ikumi by’e myâka wamasârûla muli ogu mwâka gwa kasharhu byoshi, wanage ndibidekereza ebwa mihango yawe. 29 Okubundi obwo, hanajira abayîsh’irya: Omuleviti (bulya arhajira mwanya arhanajira kashambala haguma nâwe), ecigolo, enfunzi n’omukana w’oku mwinyu, balya banayigurhe. Na ntyo, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àkugisha agishe na ngasi mukolo enfune zawe zakanarhangira.

Okubabalira emyenda ngasi myâka nda

1 Aha kuhwa kwa ngasi myâka nda, wanajira obukuze bw’okubabalira emyenda. 2 Alaga kurhi okwo kubabalira emyendakwakazijirwa: omuntu balire omwenda banamusigira ecikinja, akwânîne ababalire ogwo mwenda gwarhumaga bamusigira ecikinja; arhakacilyuza olya mulungu erhi olya mwene wâbo amango oyula amayakûza Nyamuzinda mpu mashi obubabalire bw’emyenda! 3 Omuntu w’ecigolo wanamulyuza, mwene winyu yehe wanamulekera ngasi hyâwe agwerhe. 4 Na kandi, aha mwâwe harhabe mukenyi, kulya kuba Nyamuzinda akushobôza omugisho mwo cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhà mpu ociyimemwo, 5 casiga onayumve izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe omu kubikirira n’okukulikira aga marhegeko nkurhegesire ene oku ganali.

6 Amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakugisha nka kulya anakulaganyagya, mashanja manji gakulya omwenda gasige ecikinja, ci wehe orhabalye mwenda, warhegeka mashanja manji, ci wehe orharhegekwe nago.

Okurhabâla ab’obuligo.

7 Erhi emwâwe yakaba eri omukcnyi, muguma w’omu bene winyu, aha muhango gwâwe muguma, muli cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda akuhà, orhazidohagya omurhima gwâwe, orhanabumbaga enfune zawe wamanabona mwene winyuw’obuligo, 8 ci onamubumbulire enfune zawe, n’okumuhoza kalya kantu alagirirekwo. 9 Omanyâge wakanabêza omu murhima gwâwe ezi nkengero mbi, mpu: «Omwâka gwa kalinda ogùla guyiruka, gwo mwâka gw’okubabalira!» okazinga amalanga embere za mwene winyu mukenyi, n’okabula bwamuha akantu, akanakuyamira emwa Nyamuzinda obone wamahemuka n’ecâha 10 Nka wamuhà, omuhe n’omurhima nkana, bulyâlya okwôla kwarhuma Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akugisha omu mirimo yâwe yoshi n’omu ngasi mukolo gw’amaboko gâwe. 11 Nta mango abakenyi bâbule mw’ecicihugo, bw’obùlankuhire eri irhegeko: enfune zawe ozibumbulire mwene winyu ozibumbulire oli buligo n’omukenyi oli omu cihugo câwe.

12 Erhi mwene winyu muhebraniya, mulume erhi mukazi akacìguza emunda oli, neci anakukolera myâka nda, n’oku mwakagwa kali nda, wanamuleka agende nk’oku omurhima gunamuhîre. 13 Neci onamuleke agende ci orhamulikaga maboko mûmu. 14 Onamubarhuze, ashobole oku bintu byâwe binyinyi, oku by’omu cibuga câwe n’oku by’omu mukenzi gwâwe; omuhe nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe okugishire. 15 Okaz’ikengêra oku wali mujà e Misirina Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akucungula. Co cirhumire nkuha eryola irhegeko ene.

16 Ci kwône erhi oyo muntu ankakubwîra erhi: Ntalonzizi nkurhengekwo, akaba akusimire woyo n’enyumpa yâwe, akaba asimire okubêra aha mwâwe, 17 ago mango, wanarhôla omugera, omurhulire okurhwiri aha muhango gw’emuhanda, na ntyo anaba mwanbali wâwe ensiku zoshi. Omuja-kazi wâwe naye kwo wamujirira ntyo. 18 Orhayagalagwa n’okumuleka agenda, bulyala omu myâka ndarhu akukolire, akufulukize kabirhi kalushire eby’omulimya akolera omu lusiku. Naye Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àkugisha omu mirimo yâwe yoshi.

Emburhwa-lubere z’ebîntu

19 Okazirherekêra Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, ngasi mburhwa-lubere ndume y’omu bintu byâwe, ebe mpanzi erhi ngandabuzi. Orhahîraga okahingisa erhi kubarhuza olubere lw’enkafu yâwe nisi erhi okumôma olubere lw’ecibuzi câwe. 20 Ngasi mwâka onayanke olubere lw’ecintu câwe, olulire mweshi n’enyumpa yâwe omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe halya hantu Nyamuzinda anacîshozire. 21 Eco cintu erhi cakaba cirikwo ishembo, erhi cakajà cakunagira nisi erhi ca muhûrha, erhi lindi ishembo linene, orhankacibâgira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 22 Onacirire omu mwâwe, omwinja n’omugalugalu haguma, nk’oku bakanalya empongo erhi akashafu, 23 ci kwône orhalye omwamba gw’eco cintu, ogubulagire oku idaho nka mîshi.

Basâka n’emigati erhalimwo ngezo

1 Okazikenga omwêzi gwa Aviv (Emihuli) onajiremwo olukulu lwa Basâka oku irenge lya Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, kulya kuba gwali mwêzi gwa Mihuli erhi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akurhenza e Mîsiri budufu, 2 Okazibâga Basâka, omu bintu byâwe binênene n’ebinyînyi. Omubâgire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, halya hantu acishozire mpu yo ndâro y’izîno lyâge. 3 Eyo mbâgwa orhayirire mugati gulimwo engezo. Nsiku nda zoshi erhi eyo mbâgwa wayirira omugati gurhalimwo ngezo, mugati gwa buligo, bulyâlya bwake-bwake warhengaga e Mîsiri. 4 Engezo erhabonekaga omu mwâwe n’omu cihugo olimwo coshi, muli ezo nsiku nda harhanasigalaga ciru n’ehityakuli erya mbâgwa warherekêraga bijingo by’olusiku lurhanzi, na ntahyo obikage bijingo mpu hihike sêzi. 5 Orhaderhaga mpu wabâgira Basâka muli lugo luguma mwo zirya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe âkuha 6 ci hanali halya Nyamuhâho, Nyamuzinda wawe acishozire mpu habe ndâro y’izîno lyâge, ho wabâgira Basâka, bijingo izûba liba lyamazika, go mango warhengaga e Mîsiri. 7 Wanayiyendera onayirîre halya hantu Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acîshozire na buca sêzi wanagaluka oshubire omu bihando byâwe. 8 Washinga nsiku ndarhu walya emigati erhalimwo ngezo, n’oku lusiku lwa kali nda hanabà embugânano nkulu bwenêne y’okukuza Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe: ago mango orhahîra okajira mukolo mulebe.

Olusiku lukulu lw’Emigobe

9 Okaziganja migobe nda. Olusiku omugushu gwarhangiraga okurhema emyâka, wanarhangira okuganja migobe nda. 10 Oku bundi, wanajirira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe Olukulu lw’Emigobe: ntûlo y’obulonza wajira n’okuboko kwâwe, nk’oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakugishire. 11 Ocisîmîse omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe halya hantu Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àcîshozire mpu yo ndâro y’izîno lyâge, ho wâcîsimikiza mwe na mugala wâwe na mwâli wâwe, mwambali wâwe na mwambalikazi wâwe, omuleviti ôli omu lugo lwâwe, kuguma n’ecigolo, enfûnzi n’omukana, oku banali ekarhî kâwe. 12 Okazikengera oku wali mujà e Mîsiri: olange onakulikire aga marhegeko.

Olukulu lw’Ebihando

13 Okazijira olukulu lw’ebihando miregerege nda, òba wamahaka emyâka y’oku cibuga câwe n’ey’omu mukenzi gwâwe. 14 Ago mango wanacisîmîsa, mwena mugala wâwe na mwâli wâwe, mwambali na mwambalikazi wâwe, omuleviti n’ecigolo, enfûnzi n’omukana, oku banali omu lugo lwâwe. 15 Washinga miregerege nda wajirira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe olukulu, mwo cirya ciriba Nyakasane àcîshozire, kulya kuba Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akugisha obêrwe omu mirimo yâwe yoshi omu mikolo yâwe yoshi ly’oyunjula busîme.

16 Kasharhu omu mwâka, ngasi bûko mulume onali emwâwe, ayishicîyêrekana omu masu ga Nyamubâho, Nyamozinda wâwe, halya hantu Nyakasane anacîsbozire: oku lukulu lw’Emigati erhalimwo ngezo, oku lukulu lw’Emigobe n’oku lukulu lw’Ebihando. Ntaye oyishaga maboko mûmu embere za Nyakasane, 17 ci ngasi muguma akazihâna nka kulya omugisho Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe àmuhire gunali.

Abatwî b’emmanja

18 Ohire abatwî b’emmanja n’abandisi omu ngasi lugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe âkuha, nk’oku emilala yâwe enali; bakazitwira olubaga olubanja kulya kushingânîne. 19 Orhahîraga okalenganya omuntu, orhahîraga okaderha mpu ola ye lebe, orhazigiraga abagula olubanja, bulyala engulo y’olubanja enahûse abagula enyagîse n’omuntu olubanja lwâge. 20 Bushinganyanya wakazikulikira, na ntyo walama onayanke cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ayishikushobôza.

Okuhabigashaniza

21 Orhahîraga okagwîka omulinzi^h, murhi mulebe erhi mulebe aba burhambi bw’oluhêro wayishiba oyûbakire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, 22 orhanagwîkaga ibuye ly’abazimu bulya Nyamubâho, Nyamuzinda arhalikwîrirwa.

1 Orhahîraga okabâgira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ecintu c’omu binênene erhi ec’omu binyinyi, eciremîre erhi ecirikwo ishembo, bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhakwirirwa okwo. 2 Erhi omu karhî kâwe, muli cishagala ciguma mw’ebi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha, erhi bakajira omulume nisi erhi mukazi wakola ebigayisize Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, omu kuvuna endagâno yage, 3 oyo muntu erhi akagendikolera abandi banyamuzinda, akanayunama embere zâbo, n’embere z’izûba, omwêzi nisi erhi embere sa gundi murhwe gw’emalunga, n’obwo okwôla ntakukurhegesiri, 4 n’erhi bakamushobeka embere zâwe; erhi wakaba wamayumvirhiza n’okudôkereza bwinja, okabona oku neci kwo binali, galya maligo gakozirwe omu Israheli, 5 ago mango wanahulusa olya mulume erhi olya mukazi wajiraga ebyo bigalugalu aje enyuma z’omuhango gw’olugo, oyo mulume erhi mukazi wanamubanda amabuye arhengemwo omûka. 6 Oku buhamirizi bwa babirhi erhi bwa basharhu omuntu anatwirwa okufa, omuntu arhankayirhwa oku bubamirizi bw’omuntu muguma. 7 Abo babamirizi bo barhangirika okuboko oku kuyirha oyo muntu, na kandi olubaga lwoshi lwana mulikira okuboko. Kwo kurhenza obubi omu cogo okwo.

Okudôsa omudâhwa muleviti

8 Erhi hankaba olubanja lukurhalusire, lwa kuyirhana, lwa kadali erhi lwa kuyagazanya, lubanja lulebe omu lugo lwâwe, ago mango wanakanya osôkere halya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acîshozire, 9 ogendilonza abadâhwa baleviti n’omutwî w’emanja oli omu mukolo ago mango. Wanadôkereza banakumanyise kurhi batwire olubanja. 10 Okwânîne okulikire ako kanwa bakumanyikize aho hantu Nyakasane acîshozire, onamanye orhabulagabukola nk’oku banakuyeresire. 11 Kwo wanakola nk’oku bakuyêreka na nk’oku banatwire olubanja, buzira kuhabukira ekulyo erhi ekulembe kw’akanwa bâkubwîra. 12 Erhi hankajira owahanjalika, arhayumva omudâhwa oyimanzire oku kukolera Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, arhayumva n’omutwî w’emanja, oyo muntu ali wa kufa kwo kurhenza obubi omu Israheli okwo. 13 Olubaga lwoshi lwamanya okwo, luyobôhe lunalekeokuhanjalika.

Abâmi

14 Amango waba wamahika muli cirya cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe ayishikuhà, na hano oba wamaciyanka onakolaociyubasire, ago mango wanaderha, erhi: «Nnonzize okuyimika omwâmi wantegeka nk’oku agandi mashanja ganzungulusire ganajira». 15 Omwâmi Nyamubâho, Nyamuzinda acîshozire ye okwânîne oyîmike akurhegeke, muguma omu bene winyu yewâyîmika abe mwâmi wakurhegeka, orhankayîmika ow’embuga mpu akurhegeke olyala ôrhali mwene winyu. 16 Ci kwône oyomwâmi arhahiraga akashweka omwandu gw’enfarasi nisi erhi okugalula olubaga e Mîsiri mpu aluza omurhwe gw’abalwira oku nfarasi, bulyala Nyakasane àkubwizire, erhi: «Murhakacishubiramwo eyi njira». 17 Arhaluze abakazi, omurhima gwâge gwakanahabuka. Arhanaluzagya enfaranga n’amasholo gage okubozire. 18 Amango atamala oku ntebe y’obwâmi, akwânîne ayandike omu citabu, yêne wanakazicisoma, ikopye ly’olu lushika, lihamisa lulya lushika luli omu nfune z’abadâhwa baleviti: ikopye ly’oku lushika, abadâhwa baleviti bamuyandikise. 19 Eco citabu cikaziyôrha ciri aha burhambi bwâge, akacîsoma ensikuz’akalamo kage zoshi, na ntyo anamanyirhînya Nyamubâho, Nyamuzinda wage, anamanyilanga ebinwa by’olulushika byoshi, n’aga marhegeko anamanyigashimba. 20 Kuderha mpu alekicibona enyanya za bene wabo, aleke n’okucîyeguyla kuli ago marhegeko mpu agagera eburhambi, ekulyo erhi ekumosho. Na ntyo, ye n’abana bâge, analama nsiku nyinji oku ntebe y’obwâmi omu karhâ k’Israheli.

Abadâhwa Bene Levi

1 Abadâhwa baleviti, omulala gwa Levi gwoshi gurhahâbwe mwanya erhî kashambala haguma na Israheli, bakazirya ebiryo birherekirwe Nyakasane, n’oku mwanya gwâge. 2 Ogo mulala gurhabe na kashambala omu karhî ka bene wabo, Nyakasane yêne waba kashambala kabo nk’oku abalaganyagya.

3 Alaga omwanya gw’abadâhwa, ogu bakalinga oku lubaga, kuli balya barherekêra ebintu binènene erhi binyinyi: banahà omudâhwa okuboko, omushaya n’olurhôlero. 4 Wanamuha omwâka muhyahya gw’engano yawe, ogw’elivayi lyâwe n’ogw’amavurha gâwe, n’obwoya burhangiriza wakemba oku bibuli byâwe. 5 Bulyala ye Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acîshozire omu milala yoshi mpu akaziyimanga embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe mpu akolere Nyamuzinda.

6 Erhi omuleviti oyubasire muli murhundu muguma omu mirhundu yawe, halebe erhi halebe omu Israheli, erhi akayumva acifinjire okuyisha halya hantu Nyakasane acîshozire, 7 anakolaho omukolo gwâge oku izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda wage kuguma na bene wabo baleviti bayimanzire halya omu masu ga Nyakasane; 8 analya ecihimbi ciri nk’ec’ababo, buzira kuderha obunguke ngasi muguma akayunguka omu kuguza eby’îshe.

Abalêbi

9 Amango waba wamahika muli cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha, omanye wakanayiga amaligo g’ago mashanja. 10 Emwâwe erhabonekaga omuntu wageza omugala nisi erhi omwâli omu muliro, owacihira omu by’okulaguza, okurhulakwo abazimu, okunywesa emizimu n’okuloga; 11 erhabonekaga owagulika abandi, owadôsa emyomoka erhi abazimu, owagashaniza àbafire. 12 Bulyalà owakola ebyo, acîshombanyize na Nyamubâho, Nyamuzinda n’ebyo byakobwa byo byarhumaga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ahiva aga mashanja emherc zawe.

13 Okwânîne obe mudahemukira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 14 Bulyala aga mashanja wagendinyaga gakazagiyumva abashonga n’abalozi ci wehe Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhakuhâga kantu ka bene ako. 15 Nyamuhâbo, Nyamuzinda wâwe akuzûkiza, omu karhî kawc muli bene winyu, omulêbi oli akani: okazimuyumva. 16 Kulyala washengaga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe okwo, oku ntôndo ya Horebu, olusiku lw’embugânano, erhi: «Ntacilonza ndolemwo ogu muliro munji munji, nankanafa». 17 Naye Nyakasane ambwîra erhi: «Kwinja badesire. 18 Nabazûkiza omu karhî ka bene wabo, omulêbi okusbushire, nahira ebinwa omu kanwa kage, ayishibwirabo ngasi ebi nârhegekaye. 19 N’erhi hankajira omuntu orhayumvirhizi ebinwa byâni, oyomulêbi aderha omu izîno lyani, nicne nienc nasambisa oyo muntu. 20 Ci omulêbi wakacîshomya mpu aderha omu izîno lyani ebi ntamurhegesire nti aderhe, n’erhi akaderha omu izîno banyamuzinda-banyabwihamba, oyo mulêbi kufa anafa».

21 Wamaderhaga omu murhima gwâwe, erhi: «Kurhi rhwakamanya oku aka kanwa Nyamuzinda arhakadesire?» 22 Omulêbi erhi akaba amaderha omu izîno lya Nyakasane, na kulya aderhaga kurhaciyishire, kulya kurhacibìre, kwo kuderha oku Nyakasane arhadesire kalya kanwa. Kwali kuhalanjika omulêbi ahalanjikaga: orhayobohaga oyo.

Olugo omuntu akayankiramwo

1 Amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amahungumula galya mashanja Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ânyaga ecihugo, amango waba wamabanyaga onakola oyubasire omu mirhundu yâbo n’omu nyumpa zâbo, 2 onaberûle mirhundu isharhu omu karhî k’ecihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha mpu cibe cawe. 3 Wanajira n’eci cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda akuha mpu cibe cawe ocigabemwo kasharhu, kuderha mpu owayisire omuntu ahashiyakira muli eyo mirhundu.

4 Alaga oku omuntu wayisire owundi akalobôka amayakiramwo: omuntu ashurhe owabo ci arhali n’oluhinzo lwoshi, arhànamugwerhekwonshombo burhanzi. 5 Nka gala mango omuntu aja emuzirhu boshi n’owabo mpu baja nshâli, lero alengeze embasha mpu akuba omurhi, erya mbasha eshugunuke omu muhini, ecibande omu wabo enamuyirhe: owa bene oyo anayakira muli murhundu muguma analobôke. 6 Kurhakakwanana omwihôzi wa nyakufa omu burhe bwâge bunji akulikire omwisi, kurhakanakwanana obwofi bw’enjira burhume amugwârha n’okumushurha empimbo zamuyirha, n’obwo oyo muntu arhali wa kuyirhwa ebwa kuba nta nshombo ali agwerhe oku wabo embere z’aho.

7 Co cirhumire nkurhegeka, nti: «Oberûle mirhundu isharhu». 8 N’erhi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akakuyushûlira ecihugo nka kulya alaganyagya basho, n’erhi akakuha cirya cihugo coshi alaganyagya basho, 9 casînga olange onashimbe aga marhegeko nkurhegesire ene goshi, ozigire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, onashimbe enjira zâge ensiku zoshi, ago mango wanayushûla yindi mirhundu isharhu kuli eryala isharhu mirhanzi. 10 Na ntyo, omuko gw’omuntu mwêru-kwêru, gurhabulagagwa omu karhi k’ecihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe ayishikushobôza mpu cibe cawe: nâwe wene omuko gw’omuntu gurhakujekwo.

11 Ci kwône erhi akaba nk’omuntu àli agwerhe owabo kwo enshombo, amukulukuze amuhise omu murhego, amuhamirekwo amushurhe empimbo zamuyirha, abulinayakira muli murhundu muguma mw’eyola, 12 abagula b’emwabo bakwânîne barhume abajimugwârha, bamuhire omu nfune z’omwihôzi, afe erhikwo. 13 Isu lyâwe lirhamufâga bwonjo. Okubulaga omuko gw’omuntu mwêru-kwêru okurhenze omu Israheli, wabona omurhûla.

Olubibi

14 Amango waba wamayimamwo cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akushobôza mpu cibe cawe, orhahîraga okahindula olubibi lw’omulungu wâwe: bashakulûza bâge balutwaga.

Obuhamirizi

15 Obubamirizi bw’omuguma burhankabashiyemeza abandi oku lebe anajijire kubi kulebe erhi câha cirebe. Oku cibi omuntu akajira,bulya bubi bwanabonekera omu kanwa ka babamirizi babirhi erhi basharhu. 16 Erhi omuhamirizi-mulenzi akayimuka akanashobeka omuntu obugoma, 17 abo bantu babirhi bali lubanja embere za Nyamuzinda, bakwânîne baluheke embere z’abadâhwa, n’abazuzi bali ekagombe ago mango. 18 Abôla banadôkereza bwinja, n’erhi kwakaboneka oku oshobesire owabo ali muhamirizi munywesi, 19 mumukolere ebi ali alonzize okukolera mwene wâbo. Na ntyo wanakûla obubi omu karhî kâwe. 20 N’abandi bayumva ntyo, banayôboha baleke okujira obubi buli ntyo omu karhî kâwe.

Olwihôlo

21 Isu lyâwe lirhafaga bwonjoⁱ. Omûka guhôlwe omûka, isu lihôlwe isu, erino lihôlwe erino, okuboko kuhôlwe okuboko, n’okugulu kuhôlwe okugulu.

Amatabâro

1 Amango warhabàla mpu okola wajilwîsa abashombanyi bâwe, erhi wakabona enfarasi na ngàle mwandu, na bantu banji kukulusha, orhayobobaga bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ali haguma nâwe, Ye wakuyinamulaga, akurhenza omu cihugo c’e Mîsiri. 2 Amango mwaba mukola mwalingirhangira entambala, omudâhwa anayi sha ashambâze olubaga, 3 anababwîra erhi: «Yumva wâni Israheli, mwoyu mukola mwalwîsa abashombanyi binyu, murharhâga omurhima, murhayobohaga, murharhinyaga murhanarhemukaga embere zâbo. 4 Bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, omu njira ali haguma ninyu, ye wamulwikiza abashombanyi binyu, ye wamufungira ye wanamugalukira». 5 Oku bundi abandisi nabo banabwîra olubaga erhi: «Ndi olya oyubasire enyumpa mpyahya arhaciyihandamwo! 6 Ndi olya wali amagwika emizâbîbu yage, arhanali acihumba amalehe marhanzi? Oyola agende ashubire emwage, akanasigala omu matabâro obone akola wundi wahumba amalehe marhanzi! 7 Ndi olya wakazagisheba omukazi arhanali acimuyanka? Agende ashubire emwage, akanasigala omu matabâro, abone akola wundi wayanka olya mukazi! 8 Abandisi banashubibwîra olubaga okûla nako, erhi: «Ndi olyala oyobohire n’omurhima gurhacimuli omu nda Agende ashubire emwage akanarhuma omurhima gwa mwene wâbo gwajonga ak’ogwâge.» 9 Oku bundi, abandisi bayusa bashambâza olubaga, banaluhà ngasi omurhambo waheka ngasi murhwe.

Okulya ecihugo

10 Amango wamayegera olugo mpu olurhêre, onarhangilurhega omurhûla. 11 Erhi lwakaguyemera lukanayigula enyumvi, abantu bw’olwo lugo boshi basezibwe okukukolera n’okukushiga. 12 Ci kwône erhi lwakalahira omurhûla lukanakoza entambala, ago mango onalugorhe. 13 Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhiralo omu ikumi ly’eminwe, ngasi wa bûko mulume onamuyozemwo engôrho. 14 Ci kwône abakazi, abana, ebintu, ngasi hyoshi hiri omu lugo, ngasi ehi banyazire byoshi, onabiyanke, gwo gwâwe munyago. Olye n’omunyago gw’ababisha bâwe, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe okufumbisirebo. 15 Byo wakazikolera emirhundu eri kuli nâwe ebyo, emirhundu erhali y’aga mashanja. 16 Ci kwône emirhundu y’aga mashanja Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhire mpu kwo kashambala kâwe, orhasigagamwo ehiyisa omûka. 17 Neci okwânîne oherêrekeze aba Bahititi, Abaamoriti, Abanyakanani, Abaperiziti, Abahiviti, Abayebusi nka kulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakurhegekaga, 18 kuderha mpu baleki muyigiriza okujira birya byakumbwa bajirira banyamuzinda wabo mwakanabibira Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 19 Erhi akaba, omu kurhêra olugo, kukwânîne olugorhe nsiku nyinji ly’oluyanka, orhahîraga okashôshola emirhi n’embasha; bulya wayishikazirya amalebe gayo erhi orhanayikubiri. K’omurhi guli omu ishwa naye akolaga muntu mpu wagukolera nka lugo lugorhe? 20 Ci kwône emirhi obwîne oku erhali mirehe wanayishôshola oyikube, onajiremwo obushanja walwisamwo olu lugo ludwîrhe lwakulwîsa kuhika olulambike oku idaho.

Erhi omuntu akayirhirwa omu ishwa

1 Mw’eci cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha mpu oge ndiciyubaka, erhi bakashanga omuntu onizirwe atulamire omu ishwa, barhanamanyiri ndi wamuyirhaga, 2 abagula bâwe n’abandisi bâwe, banagenda kurhenga halya omuntu ayirhirwe, balole luli lugendo lunganaci kuhika oku mirhundu eri emarhambi ga halya. 3 Na kandi, banalola lugo lubi luli hofi n’onizirwe. Abagula ba muli olo lugo banarhôla enkafu y’endaku erya erhasagihirwa omu mikolo bundi, erhanasagijakwo omurhamba gw’okubulula engâlè. 4 Abagula ba lulya lugo, banayandagalana erya nkafu y’endaku emunda olwîshi lwahulula lurhagana luli, banajà ahantu harhahinzirwi harhanarhwezirwi cici, bahika oku lwîshi banavuna erya nkafu y’endaku igosi. 5 Abadâwa bene Levi banayisha; bulya bo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acisbozire mpu bamukolcre banahâne omugisho oku izîno lya Nyamuzinda, n’akanwa kabo kakazifunga akadali n’okutwa emanja. 6 Abagula ba lulya lugo luli hofi n’olya muntu wayirhagwa, banakalabira enfune zâbo omu lwîshi, kuli erya nkafu y’endaku bavunaga igosi. 7 Banaderha aka kanwa, erhi: «Arhali maboko girhu gabulagaga ogu muko, n’amasu girhu garhabwîne cici. 8 Ocikirize olubaga lwâwe lw’Israheli, we Nyamuzinda walulikûzagya, orhanalekaga omuko mwêru-kwêru gwabulagwa omu karhî k’olubaga lwâwe lwa Israheli. Banacingwa oku lwihôlo lw’omuko. 9 Woyo, orhenze omu karhî kâwe okubulaga omuko gw’omuntu mwêru-kwêru, akaba walonza okujira sbishingânîne omu masu ga Nyamuzinda.

Omukazi bagwasire mpira

10 Amango warhabalira abanzi bâwe, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe erhi akaba amakuhisabo omu ikumi ly’eminwe, n’erhi okaba wamabagwârha mpira, 11 erhi wakabona, muli ezo mpira, omukazi w’iranga linja, okanamurhonya, wanamuyanka abe mukâwe, 12 onamuhêke omu mwâwe. Akwânîne amômwe emviri zimuli oku irhwe, anatwe enyunu, 13 ahogole n’emishangi yage y’empira, abêre omu mwâwe, mwêzi gwoshi erhi alakira ab’emwabo, îshe na nnina. Enyuma ly’aho, wanamuyegêra, okole mwe naye nk’iba, naye abe mukâwe. 14 Erhi akaba arhacikusimisizi, wanamuleka acijire aha alonzize, buzira kuderha mpu wamuguza nfaranga: orhakamuyungukirakwo, bulya warhanzirimuyanka.

Omwana w’olubere

15 Amango omulume agwerhe bakazi babirhi, omurhonyi n’omusho mbekazi, bombi, omurhonyi n’omushombekazi banaburhe akarhabana, erhi olubere lwakanaburhwa n’omushombekazi, 16 olusiku agabira abagala ebirugu byâge , kukolaga kuyimika, oyo mulume arhayemerirwi okuyimika omwana w’omukazi murhonyi, ahali h’olya mugala w’omushombekazi bulya yo na nfula. 17 Cikwône akwânîne amanye oku olya mugala w’omushombekazi yo na nfula, amuhe bigabi bibirhi by’ebirugu byâge : oyomwana yenakwânîne okuba nfula, bulya yo mburho ntanzi y’omu magala gage.

Entumva

18 Erhi omushamuka akaba agwerhe omwana w’entumva, cigamba cagambire îshe na nnina, bàmuhânwire arhanayumva, 19 îshe na nina w’oyo mwana banamugwârha bamujane emunda abagula b’olugo bali, aha muhango gwa lulya lugo. 20 Banabwîra abagula ba lulya lugo, erhi: «Oyu mwana wirhu mwabona aha cikola ciba cabi, arhayumva arhanabwirwa, àlalahire ciru anaba mulalwe». 21 Ago mango, ab’oku lugo boshi banamubanda amabuye kuhika afe arhengemwo omûka. Kwo kutwa ishârha aha mwâwe. Israheli yeshi àyumva oku bàguderha anayobôhe.

Omurhumba gw’owatwiragwa okufa

22 Erhi omuntu akaba anajizire ecâha cirya cakarhuma bamutwira okufa, erhi akanaba neci bamuyisire bamumanika oku murhi, 23 orhahiraga okaleka omurhumba gwâge gwalala oku murhi, ci onamubîshe olwo lusiku Lonêne, bulyala owamanisirwe bukola buhanya bw’emwa Nyamuzinda, orhakanacîshomya mpu wahemula ishwa Nyamubâho, Nyamuzinda akushobôza mpu oliyimemwo.

Oburhôla

1 Erhi wankabona enkafu ya mwene winyu yayisha yababuka, nisi erhi ecibuzi câge cayisha cahabuka, orhakaba nk’orhabwîne ci kwône onacidâhize mwene winyu. 2 Erhi akaba nk’oyo mwene winyu ohezirwe arhayubaka hofi nâwe, nisi erhi obe orhamuyishi, wanadâhya birya bintu aha mwâwe onabibeze ho kuhika oyo mwene winyu ayishibilonza, ago mango wanamugalulirabyo. 3 Kwo wakanajira ntyo nka ndogomi yage ehezire, nisi erhi cishulu câge; kwo wakanazijira ntyo oku ngasi kalugu kahezire mwene winyu amango wamakashanga. Orhankaba nk’orhakabwîne. 4 Erhi wankabona endogomi ya mwene winyu, nisi erhi enkafu yage yahirima omu njira, orhankaba nk’orhabwîne, onamurhabâle muyizuse naye.

Hali okurhôrhwa

5 Omukazi arhankayambala omwambalo gw’omulume, omulume naye kwo na kwo, arhakayambala omwambalo gw’omukazi; omuntu wajira ntyo erhi ahemukire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe.

6 Erhi wakashimana omu njira, olwogo lw’akanyunyi, lulimwo ebyananyunyi erhi lulimwo amaji, oku murhi erhi oku idaho, lola n’oku omuzire w’akanyunyi ayubarhire galya maji erhi birya byananyunyi, orhahîra okasigisa omu zire abana. 7 Wanaleka olya muzire acigenderc, wanaba erhi ebyananyunyi by’orhôla. Ntyo wanabêrwa onabone akalamo kali.

8 Mango okaba wayubaka enyumpa mpyahya, oku burhungiri bwayo, wanahirako ebi abantu bakagwarhirizakwo, lyo enyumpa yawe elekitumula omuko gw’omuntu erhi hankajira owayihonakwo.

9 Orhahîra okarhwera yindi mburho ndebe omu lukoma lwâwe lw’emizâbîbu, erya myâka yombi yanahinduka n’amalehe g’oku mizâbîbu yawe. 10 Orhahîra okahinga n’enkafu n’endogomi kuguma. 11 Orhahîra okayambala omwambalo gulusirwe n’obudodo bw’ecitani haguma n’obw’obwoya bw’ecibuzi. 12 Ecishuli wakazicibwikira, ohangire obushengerêre oku bikwi byaco oku bi nali bini.

Omunyere mushugi

11 Omulume erhi akayanka omukazi; akaja omu buhya na buzinda ashombe olya mukazi, 14 anamutumuze mabi malebe ciru n’okumubonesa nshonyi omu bantu, erhi: «Oyo mukazi nabwîne namuyanka nanamuhira oku ncingo yani, ci kwône ntamubonagakwo cerekane ca bushugi»; 15 ago mango, îshe na nina w’olya mwanahya, banarhôla ebimanyiso by’obushugi bw’olya muhya, babiyerekane embere z’abagula ba lulya lugo, aba mubango gw’olugo. 16 Ishe wa nyamukazi anabwîra abagula, erhi: «Oyu mulume nabwîne namuhà mwali wâni, yoyula okolaga omushombire, 17 ciru yoyula omushobesire amabî,erhi: «Mwali wâwe ntamubonagakwo cerekane ca bushugi». Ci kwône ninyu mwene mucibwinire ecêrekanè c’obushugi bwa mwali wâni. Ago mango, banalambûla omushangi embere z’abagula ba lulya lugo. 18 Abagula ba lulya lugo bânagwârha olya muntu bamuhane, 19 banamutwa eciru ca sikeli igana lya nfaranga, bazihe îshe wa nyamuhya, kulya kuba olya mulume anaherize omunyere mushugi wa Israheli irenge embere z’abantu. Omukazi ali wage na nta mango ciru n’eriguma aderhe mpu amuhulusa. 20 Ci kwône erhi akaba kwo binali kulya bashobesire nyamuhya mpu barhamubonagakwo cerekane ca bushugi, 21 oyo mwanahya banamuhêke aha muhango gw’enyumpa y’îshe, n’abantu b’oku mwabo bamubandirekwo arnabuye kuhika afe, kulya kuba neci ahemusire omu Israheli erhi ajirira eby’enshonyi omu nyumpa y’îshe. Kwo kutwa ishârha aha mwâwe.

Okuhemuka n’okuhusha

22 Erhi bankashimana omulurne agwîshîre n’omukazi ogwerhe iba, bombi balî ba kufa: olya mulume wali ogwîshîre na rnuka bene n’olya rnukazi naye yêne. Kwo kutwa ishârha omu Israheli. 23 Erhi omunyere mushugi akaba adwîrhe ashebwa n’omulume, lero owundi rnulume arnushirnane omu lugo amujire mukâge, 24 abo bombi munabaheke aha muhango gw’olwo lugo, mubabande amabuye kuhika bafe: nyamunyere kulya kuba arhayamire ene barnugwârha anali omu lugo, na nyamulume naye kulya kuba anayansire muka owabo. Kwo kutwa ishârha aha rnwâwe. 25 Ci kwône erhi omulume akashanga omunyere adwîrhe ashebwa, omu mashwa, akamugwârha n’okugwîshira bo naye, olya mulume wagwishiraga bo naye yêne wafa, 26 olya mwananyere orhamujiraga kurhi, nta cibi ajijire cakarhuma afa. Kwo anali nka kulyaomuntu akahamira oku wabo n’okumuyirha: 27 na kandi, oyo munyere adwîrhe ashebwa, n’omu mashwa bamushangaga, kwakanaba anayamire ci ntaye wamuyumvîrhe akayishimulikûza.

28 Erhi omulume akashimana omunyere mushugi orhadwirhi ashebwa, erhi akagwârha olya munyere n’okugwîshira bo naye, erhi bakabagwârha masimasi, 29 olya mulume wagwishiraga bo naye anahongera îshe wa nyamunyere sikeli makumi arhanu ga nfaranga, anagaliyanka olya munyere abe mukâge, kulya kuba anamuhemwire; arhakanayemererwa okumuhulusa ciru n’eriguma.

1 Omuntu arhakayanka omukazi w’îshe, arhakanalengeza ecikwi c’eciro ndo c’îshe (hali abajira ogu mulongo 22, 30 omu cihebraniya).

Hali abarhayemerirwi okuja omu ndêko y’olubaga lwa Nyamuzinda

2 Omuntu w’amaza mahinage (amasayi) erhi oyu batwire obulume, arhakayemererwa mpu aje omu ndêko ya Nyamuzinda. 3 Omwana w’oku lugurhu, arhakayemerewa okuja omu ndêko ya Nyamuzinda. Ciru n’abinjikuluza bâge b’iburha lya kali ikumi barhayemerwe omu ndêko ya Nyamuzinda. 4 Omuamoriti n’Omwabiti barhayemererwe okujà omu ndêko ya Nyamuzinda, ciru kuhika oku iburha lyâbo lya kali ikumi, ntaye wayemererwe okuja omu ndêko ya Nyamuzinda, ciru n’eriguma. 5 Kulya kuba barhayishagimuyankirira, barhaderhaga mpu bakamulerhera omugati amango mwali omu njira y’okurhenga e Mîsiri, na kandi kulya kuba bahongeraga Balâmu, mwene Beori, w’e Petori omu Aramu-Naharayimu. 6 Ci kwône Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhalonzagya okuyumva Balâmu, ciru Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ahindula byoshi, ahali h’okumuhehêrera kwashuba kugisha akola amugisha, bulyala Nyamubâho, Nyamuzinda ali akusîmire. 7 Ensiku z’akalamo kâwe koshi, ciru nta mango oderhage mpu wabalongeza omurhûl an’omugisho. 8 Orhahîraga okashomba Omu-Edomiti bulyala ali mwene winyu. Orhahîraga okashomba omunyamisiri, bulyala wali cigolo omu cihugo cabo: 9 Oku iburha lya kasharhu, abana babo banayemererwa okujà omu ndêko ya Nyamuzinda.

Ecihando cikâba cicire. Kucîshuka. Kubwikira obugege

10 Irhondo okaba wajihandira abashombanyi bâwe, wacinga obalwise, onacilange oku ngasi kabi. 11 Erhi engabo yawe yakaba erimwo omuntu orhacîri erhi bilôrho bya budufu birhuma, akwânîne arhenge omu cihando, arhanacishubiremwo. 12 Hano ashinga gakola mafuluko, anacishuka, anashubire omu bihando izûba lizika.

13 Okaziyôrha ogwerhe ahantu, emuhanda gw’ebihando, halya wakanaja muhanda. 14 Omu birugu byâwe, okaziyôrha ogwerhe olupaho, n’okola waja muhanda, onarhangihûmba n’olupabo na buzinda ogabwikire wenago. 15 Bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakazigeragera omu bihando byâwe mpu lyo akulanga anakufumbike abashombanyi bâwe. Kukwaninage ecihando cawe ciyorhe cicire, akanabugâna muli ehibi obone amacihindula kuli we.

Agandi marhegeko

16 Omuja wamayaka nnawabo, ayisha ayakira aha mwâwe, orhahîraga okacìmuha olya nnawabo. 17 Onaleke abere haguma nâwe, omu ngabo yawe, halya hantu akanacîshoga yêne muli murhundu muguma omu mirhundu yawe, halyala ayumvîrhe ayosire bwinja, orhahîraga okamuhuguga.

18 Bâli ba Israheli barhâbemwo ow’ecìshungu c’emulinzi, bene Israheli nabo kwo na kwo barhabemwo ow’entazi y’emulinzi. 19 Ciru wakahâna muhigo muci, irhondo orhahîra okahêka omu nyumpa ya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ehirugu by’omu bushungu bw’omukazi nîsi erhi ebi akabwa kayungukaga, bulyala omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, ebyo byombi biri byakumbwa bishweka.

20 Orhahîra okahôza mwene winyu akantu mpu ayishikugalulira obunguke, bube bunguke oku nfaranga, bube bunguke oku biryo nisi erhi kandi kantu kakarhengakwo obunguke. 21 Omuntu w’embuga wanamuha oluhozo agalulakwo obunguke, ci mwene winyu yehe omuhe oluhozo buzira kulinga bunguke, lyo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akugishira entulo zawe mw’eci cihugo wagendiyanka.

22 Erhi wankaha Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe omulagi, orhalegereraga bwaguyukiriza, bulyala oburhabesha Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akulyuzabwo, obone wamacibarhuza ecâha. 23 Ci kwône erhi wankabula buhâna omulagi, nta câha wankacibarhuza. 24 Akanwa wamalìka, okwaninage okaseze onayukirize omuhigo wahâga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe wene n’obulonza n’akanwa kâwe.

25 Erhi wakagera omu lukoma lw’emizâbîbu ya mulungu wâwe, wamalya oku malehe gamuli oyigurhe, ci kwône orhahîra okahira omu lurhanda lwâwe. 26 Erhi wakagera omu myâka ya mulungu wâwe, wanakonola emihuli n’okuboko, ci kwône orhakahêka omugushu gw’okurhema omu myâka y’omulungu.

Okuzimûla

1 Omulume ashebe omukazi anaje omu buhya ci kwône olya mukazi ashombekane omu masu ga nyamulume, bulyala amatumula bubî bulebe, olya mulume anamuyandikira ecerhe c’okuvuna obuhya, amufumbike co anamuhuluse arhenge ahamwage. 2 Olya mukazi erhi akaba amarhengamwo erya nyumpa, anagenda ayankwe n’owundi mulume. 3 Ci kwône, erhi oyu iba muzinda akamusbomba, ayandike ecerhe c’okuvuna obuhya, amufumbike co amuhuluse arhenge aha mwage, (nisi erhi oyu mulume warhôlaga nyamukazi afe), 4 ago mango iba murhanzi wamuhulusagya arhakacimushubirira mpu amuyanke amanarhangihemuka. Bulyala ciri cihemu eco omu masu ga Nyamuzinda. Cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda akuhà mpu cibe cawe orhahîra okaciheba omu câha.

Amarhegeko g’okucîlanga n’okulanga abandi

5 Omuntu erhi akaba acishuba aja omu buhya, arhakaja oku matabâro, ba rhakanamubarhuza mikolo mizirho: akwânîne ayuse mwâka gwoshi erhi akola emikolo y’aha mwage, n’okukômeza olya muhya acishuba ayanka.

6 Olwanjikwa n’enkagasi birhankayankwa cikinja: okabihêka kuli kuhêka abantu omûka.

7 Erhi omuntu akazimba omuntu wa muli bene wabo, bene Israheli, erhi akamurhindibuza yêne nisi erhi amuguze, oyumushambo ali wa kufa. Kwo kutwa ishârha omu cogo cawe.

8 Oku by’olushomyo, ocihangane oshimbe bwinja onakulikire enyigîrizo z’abadâhwa Bene Levi, buzira kuzigera eburhambi. Oshimbe onakulikire ebi nabarhegesire. 9 Okengere birya Nyamubâho, Nyamuzinda wawc akoleraga Miriamu bulya muli omu njira y’okurhenga e Mîsiri.

10 Erhi wakahôza mulungu wâwe akantu, orhajaga omu mwâwe mpu waji rholamwo akalugu kalebe k’ecikinja. 11 Onabêre e muhanda, n’omuntu wahô zagya ebyâwe, yêne akubuganye ecikinja erya muhanda oli. 12 N’erhi akaba mugunda wahozagya birya, orhajagigwîshira onacigwerhe cirya cikinja câge; 13 onamugalulireco izûba lizika lyo naye agwîshira omu cirondo câge anakugishe; bwanaba bushinganyanya kuli we omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe.

14 Omuntu mugunda w’obuligo, abe wa muli bene winyu abe wa cigolo òhanzire aha mwâwe, orhahîra okamulenganya oku luhembo lwâge. 15 Okwânîne omuhe ngasi lusiku oluhembo lwâge, orhanazigaga izûba lyazika arhalubona; bulyala ali mugalugalu n’omurhima kwo gumuli kw’olwo luhembo. Na ntyo arhakuhamagaliri Nyamuzinda, obone camaba câha.

16 Ababusi barhayirhwe erhi bana babo barhuma, n’abana barhayirhwe erhi bîshe barhuma. Ngasi muguma ayirhirwa obubî bwâge yêne.

17 Orhahiraga okalenganya ow’ecigolo oku hyage, nisi erhi okuyanka omwambalo gw’omukana nka cikinja. 18 Kengera oku wali buja omu cihugo c’e Mîsiri n’oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akucungulaga: co cirhumire nkurhegeka nti eryol’irhegeko olishimbe.

19 Irhondo okaba wasârûla emyâka y’omu ishwa lyâwe, erhi wakayibagira ehirhuluba omu ishwa, orhagalukaga enyuma mpu wajihilonza. Ehyola hikola hya mugera-wagera, hya nfûzi n’omukana, lyo Nyamubâho, Nyamuzinda wa we akugisha omu mirimo yawe yoshi. 20 Irhondo okaba wahumbûla emizeti orhashubiriraga mpu walongereza. Ehyakasigala hiri hya cigolo cagera, hiri hya nfùnzi n’omukana. 21 Irhondo okaba wahûmba amalehe g’oku mizâbîbu yawe, orhashubiriraga mpu wahu mbùza. Ehyakasigala hiri hya cigolo cagera, hiri hya nfûnzi n’omukana. 22 Onakengere oku wali muja omu cihugo c’e Mîsiri, bw’obu nkurhegesire eri irhegeko nti olishimbe.

Empimbo n’obumînya

1 Abantu erhi bakaba bagwerhe olubanja, banaluhêka aha ngombe babatwirelo: olubanja banaluha nnalo, n’ohalire banamubwîra oku ahalîre. 2 Olyala oyazire akaba ali wa kushurhwa, omutwî w’emanja anamugwishize omu masu gage anamushûrhise empimbo nk’oku obubî bwâge bunali. 3 Anamushurhisa mpimbo makumi ani, ci arhakarhalusa aho, amababale gaka naluga obone mwene winyu amacihemula embere zâwe. 4 Orhashwekaga omunwa gw’empanzi amango edwîrhe yahûla engano.

Okuyinjira omukazi

5 Erhi abalondana bakabà bayubaka haguma, lero muguma mulibwo afage arhasiziri mwana, olya muka nyakufa arhakagendiyankwa embuga n’omulume w’ogundi mulala. Mulamu wage anamujaho amuyinjire amuyanke abe mukâge. 6 Omwana murhanzi oyo mukazi aburha anarhôla izîno lya nyakufa, na ntyo izîno lyagc lirhazazibwc omu Israheli. 7 Ci kwône erhi olya mulume akalahira mulamu, nyamukazi kwamuyinjira, anagendishanga abagula aha muhango n’okubabwîra, erhi: «Mulamu wâni alahire bwazûsaizîno lya mwene wâbo omu Israheli. Arhayemiri okunkolera omukolo gw’obulamu». 8 Ago mango, abagula ba lulya lugo banahamagala nyamulume bamushambaze; anayisha aderhe, erhi: «Ntalonzizi mmuyanke». 9 Olya mukazi w’okuyinjirwa anayegêra olya mulumewage omu masu g’abagula, anamuhogola ecirato ekugulu, anamutwire ebusu, erhi: «Ntyo kwo bajira omulume obulabuzûsa enyumpa ya mwene wâbo». 10 N’izîno ly’oyo mulume kwo lyakaziderhwa ntya omu Isaraeli, mpu nyumpa y’oyu bahogologa ecirato».

Okukengana ciru n’omu malwa

11 Erhi abalume bakaba badwîrhe balwa, mulume muguma bo na mwene wâbo, lero muka muguma mulibo ayîshe mpu alirikûza îba oku mpimbo z’owabo, alikire oyula okuboko anamurhulubire omu birumbu by’enshonyi, 12 oyo mukazi anamutwe okuhoka buzira lukogo.

13 Omu nshoho yawe, orhakazagihiramwo minzani ibirhi, omunene n’omu sungunnu. 14 Orhahebaga mirengo ibirhi omu mwawc: omunene n’omusungunu. 15 Okaziyôrha ogwerhe omunzani guyumanine gunashingânîne, okaziyôrha ogwerhe omulengo mugumaguma gunashingânîne, ly’olamiramwo cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha. 16 Bulyala omuntu ojira ebiri ntyo, omuntu okangana omu burhunzi, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe arhamubakwo.

17 Okazikengera kulya Amaleki akujiraga omu njira bulyal’orhenga e Mîsiri. 18 Akushanga omu njira akuyisha ebirhugo, n’oku wamarhaluka, arhêra balya bayishaga barhôndêra, erhi wanarhanangusire weshi, ciru arhayobohaga Nyamuzinda. 19 Amango Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakurhamûla oku babisha bakugosire boshi, mw’eci cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha mpu ociyimemwo izîno lya Amaleki onaliherêrekeze hano igulu. Orhibagiraga.

Entûlo y’omwâka muhyahya

1 Amango waba wahisire muli cirya cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuha mpu ociyîmemwo, amango wabawamaciyanka onakola oyubasire, 2 ago mango wanayanka oku mwâka muhyahya gwa ngasi mburho oyezize mw’eco cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akushobôza, onahire omu cirhirhi oje halya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe acishozire mpu ho aheba izîno lyage. 3 Wanaja emunda omudâhwa ôli omu mukolo mw’ezo nsiku ali, omubwire, erhi: «Ye mbwizire ene, Nyamubâho, Nyamuzinda wâni, oku nahisiremwo cirya cihugo Nyamuzinda alaganyagya balarha mpu arhuha», 4 Ago mango omudâhwa anayanka cirya cirhiri omu maboko gwâwe, kandi anacidêkereza aha luhêro lwa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 5 Nawe wanaderha ebi binwa embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, erhi: «Larha ali Muharameya, ayishaga abunga, abungulukira e Mîsiri, abêrayo nka cigolo ye na bantu basungunu, lwahindukirayo lubaga lunene, luzibu na lunji. 6 Ab’e Mîsiri barhukolera amaligo banarhurhindibuza, barhubarhuza obuja budarhi. 7 Ci kwône rhwayakûza Nyamubâho, Nyamuzinda wa balarha. Nyakasane ayumva omulenge gwirhu, abona oku rhwarhindibuka n’oku rhubabire; 8 oku bundi Nyakasane arhukûla e Mîsiri n’okuboko kuzibu, n’okuboko kulambûle abagezamwo omusisi n’ebimanyiso n’ebisomerine ajiraga. 9 Yene warhuhisagya eno munda, arhuha cino cihugo, cihugo cihululamwo amarha n’obûci. 10 Niono nkolaga ndwîrhe omwâka muhyahya gw’emburho nahingagamwo liryal’ishwa wampâga, Yagirwa Nyamubâho». Wanabidêkereza embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, onahwere oku idaho embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 11 Kandi obwo, wanaleka osimisibwe n’ebinja Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuhîre we n’enyumpa yawe, wanasîmîsibwa nabyo, we n’omuleviti n’omubunga ôli aha mwâwe.

Entûlo ya ngasi myâka isharhu

12 Omu mwâka gwa kasharhu, omwâka gw’ecihimbi ca kali ikumi, amango waba wamarhôla ecihimbi c’omu ikumi, kuli ngasi mburhooyezize wamanacishumbîriza omuleviti, ow’ecigolo, ow’enfûnzi n’omukana, nabo bamabilîra omu mirhundu yawe, 13 ago mango wanaderha omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, erhi: «Ngasi kantu kagishe nakarhenzize omu mwâni lwoshi. Nakaherezizeomuleviti, n’ow’ecigolo, n’ow’enfûnzi n’omukana, nka kulya wanantegekaga kwoshi: nt’irhegeko ciru n’eriguma navunyire erhi naliyibagira. 14 Ntabiryagakwo nandi omu mishibo, ntabiryagakwo nnanyosire okugalugalu, ntanaderhaga nti mbishumbîrize owafîre. lzu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâni naliyumvirhize, kwo najijire nk’oku wanali ontegesire. 15 Kurhenga omu ndâro yawe ntagatifu, kurhenga e malunga alole onagishe olubaga lwâwe lw’Israheli, ogishe n’eri ìshwa warhushobozagya, nka kulya walaganyagya ba larha, ecira cihugo cihululamwo amarha n’obûci.»

III. Okufundika ebinwa

Israheli lubaga lwa Nyamuzinda

16 Nyamubâho, Nyamuzinda akurhegesire ene mpu oshimbe aga marhegeko n’czi ngeso; ogalange onagashimbe n’omurhima gwâwe gwoshi n’omûka gwâwe gwoshi. 17 Warhenzize Nyamubâho mw’akanwa ene: mpu aba Nyamuzinda wâwe, casînga ogere omu njira zâge, olange amarhegeko gage, amahano gage n’engeso zâge, onayumvirhize izu lyage, 18 Naye Nyamubâho akukuziremwo aka kanwa, oku waba lubaga lwâge-lwâge, nka kulya anakubwiraga, casînga olange amarhegeko gage goshi; 19 naye anakulengeza olengerere enyanya ly’amashanja ajijire goshi, ogalushe lukengwa, izîno n’irenge onabe lubaga lwîshogwa lwa Nyamuzinda nka kulya yêne anakubwiraga.

Okuyandika olu lushika

1 Musa, haguma n’abagula b’Israheli, barhegeka olubaga mpu: «Mula nge olu lushika mmuhire ene oku lunali», 2 Amangowayikira Yordani, okolaga oyêrekîre mw’eci cihugo Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akushobôza, onagwike amabuye manênene ogashîge engwa, 3 onayandikekwo ebinwa by’omu lushika byoshi, òkola wayikirira omu cihugo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akuba, cihugo cihululamwo amarha n’obûci, nka kulya Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho anakubwiraga, 4 N’amango mwaba mwamayikira Yordani, munagwike ago mabuye oku ntôndo ya Ebala, nk’oku mmurhegesire ene munagashîge engwa. 5 Onayubakireho Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe oluêro, onayubake n’amabuye ecuma cirhabinjaga. 6 Mabâle bubale wayubakiramwo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe oluêro, n’olwo luhêro lwo wakazirherekêrakwo Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe enterekêro, 7 lwo wakazibâgirakwo onashagaluke omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 8 Oyandike kuli ago mabuye ebinwa by’olu lushika byoshi: obiyandike bwinja.

9 Oku bundi Musa n’abadâhwa baleviti babwîra Israheli yeshi, erhi: «Hulika oyumve, wâni Israheli. Ene wahindukaga lubaga lwa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 10 Okolaga wayumvirhiza izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe onakazishimba ebinwa n’amarhegeko nkurhegesire ene».

Okuyishigisha olubaga oku ntôndo Garizîmi

11 Olwo lusiku Musa atwa olu lushika luyêrekîre olubaga: 12 «Amango mwaba mwamayikira Yordani, eyi milala eri aha yanayimanga oku ntôndo ya Garizîmi egishe olubaga. Omulala gwa Simoni n’ogwa Levi, ogwa Yuda n’o gwa Isakari, ogwa Yozefu n’ogwa Benyamini. 13 N’eyi yindi milala mwabona, oku yanagendiyimanga oku ntôndo ya Ebali, etulagule: omulala gwa Rubeni, ogwa Gadi n’ogwa Azeri, ogwa Zabuloni, ogwa Dani n’ogwa Nefutali.

Abayishihehêrerwa

14 Aba leviti banaja eluhya babwire bene Israheli boshi, erhi:

15 Aherêrekere mâshi, omuntu wabinja erhi okutula enshusho, bikabulirwa omu masu ga Nyamuzinda, mukolo gwa nfune za muntu mulenga, akanabifulika ahantu hafulike. N’olubaga lwoshi lwanaderha mpu: «Amen».

16 Aherêrekere mâshi, omuntu wakolera îshe na nina amaligo. N’olubaga lwoshi lwanaderha mpu: «Amen».

17 Aherêrekere mâshi, owahindula olubibi lw’omulungu. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

18 Aherêrekere mâshi, òwahabula omuhûrha. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

19 Aherêrekere mâshi, owahaba ecigolo, enfûnzi n’omukana. N’olubaga lwo shi lwanaderha, mpu: «Amen».

20 Aherêrekere mâshi, owalàla bona muk’îshe, bulyala abwikwire ecikwi c’ecirondo c’îshe. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

21 Aherêrekere mâshi, owalàla na cintu cirebe. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen». 22 Aherêrekere mâshi, owalâla bona mwali wabo oburhwa n’îshe erhi oburhwa na nina. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

23 Aherêrekere mâshi, owaliila bona nnazala. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

24 Aherêrekere mâshi, owashurha omulungu bwifulikwe. N’olubaga lwoshi lwanaderha mpu: «Amen».

25 Aherêrekere mâshi, owayemèra empongano mpu bayirhe omwêru kwêru. N’olubaga lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

26 Aherêrekere mâshi, orhalanziri arhanakulikiri ebinwa by’olu Lushika byoshi. N’olugaba lwoshi lwanaderha, mpu: «Amen».

Omugisho gw’omuntu mumva

1 Oyumvirhage obwo, erhi wakanayumva akanwa ka Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okanalanga n’okushimba aga marhegeko nkurhegesire ene oku ganali, Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akulengeza akuhebe enyanya z’amaslhanja g’igulu goshi. 2 Eyi migisho yoshi yakurhindakwo enakuhe omusingo ebwa kuba wayumvîrhe izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 3 Waba oli mugishe eka, waba oli mugishe omu ishwa. 4 Yaba eri ngishe emburho y’omu nda yawe, emburho y’ebintu byâwe, n’emyêzi enkafu yawe erimwo n’eyi cbibuzi byâwe birimwo kwo na kwo. 5 Lwaba lugishe olurhanda lwâwe n’endugiro yawe. 6 Waba mugishe okola washubuka, waba mugishe okola warhabâla. 7 Abashombanyi bakurhêre, Nyamuzinda akuhabo abakwâme: bàkurhêra bali njira nguma, bakuyake bali mihanda nda erhashinganana. 8 Nyamuzinda arhegeke omugisho gukazikulusa, gube omu nguli zawe n’omu mirimo yawe, akugisha omu ishwa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ajikushobôza. 9 Nka kulyâla anacigashaga yêne, Nyamuzinda akujira obe lubaga, nterekwa yage, casînga olange amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe onashimbe enjira zâge. 10 Amashanja g’igulu goshi gabona oku izîno lya Nyamuzinda ly’odesirwe ganakazikurhînya.

11 Muli eci cihugo Nyamuzinda acigashiraga embere za basho mpu akuhaco, Nyamuzinda akugaza ojagalirc birugu: emburho y’omu nda yawe, emburho y’omu bintu byâwe, n’emburho y’omu kwâwe. 12 Nyamuzinda akuhakulira omuhako gwâge ahakamwo ebinja, amalungu mpu garhengemwo enkuba yabombêza idaho lyâwe amango gakwaninc, anagishc emirimo yawe yoshi. Mashanja manji gayishikazikuhuna mpu ogahoze ci wehe orhakaja emwabo mpu olihoza. 13 Nyamuzinda akujira obe irhwe ci orhabaga ihunga, wakaziyôrha oli enyanya ci arhali idako, casînga oyumve amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, agâla nkurhegesire ene nti ogalange onagashimbe, 14 orhanahabukiraga ekulyo erhi ekumosho kw’ebi binwa nkurhegesire byoshi, okaderha mpu okala washimba abandi banyamuzinda n’okubagashaniza.

Amahanya

15 Ci kwône erhi wakaba orhayumvirizi izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, akaba orhalanziri ebinwa byâge n’amarhegeko gage nkurhgezire ene, agala mahanya goshi gakurhindakwo ganakuhe omusingo. 16 Wabà oli muhehêrere eka, waba oli muhehêrere n’omu ishwa. 17 Lwaba luhehêrirwe olurhanda lwâwe n’endugiro yawe. 18 Yaba eheherirwe emburho y’omu nda yawe, emburho y’omu kwâwe, iburha ly’enkafu zawe n’ery’ebibuzi byâwe. 19 Waba oli muhehêrere omu kushubûka n’omu kurhabâla kwâwe. 20 Nyamubâho akurhumira obuhanya, ibala n’amashunga omu mirimo yawe yoshi, mpu lyo oshandâla onaherêrekere duba, erhi bubî bwa bijiro byâwe burhuma, haguma n’okundeka kwâwe. 21 Nyamubâho akushwekerako ecihusi cikuherêrekeze muli eci cihugo okola waja mpu ociyanke cibe cawe. 22 Nyamubâho akujira ofe wayuma, ofe n’amashushira, n’emibuha n’akalurha k’omu nda, ecumwe n’enzirondo n’oluhiga, ebyo byoshi bikushimbulule bikulagirize. 23 Enyanya zawe, amalunga gashube marhale, n’idako lyâwe lishube ibuye lya cuma. 24 Enkuba yania omu cihugo cawe, Nyamubâho ayijire kabe katulo gunabe mushenyi, bikazirhenga e malunga byanakuhonerakwo, bikushabûle. 25 Nyamubâho akazikujira okwamwe n’abashombanyi bâwe: òkola warhabâla ogende mulongojira, ogaluke wayisha wabayaka mihanda erhabuganana, waba namakobwa oku mami g’igulu goshi.

26 Omurhumba gwâwe gwalibwa n’enyunyi z’emalunga, gulibwe n’e by’erubala biri oku idaho na ntaye wabihanza. 27 Nyamubâho akulikirakwo amahurhe g’e Mîsiri, emibuha-mibuha, amaherhe n’ebizimba orhafume. 28 Nyamubâho akulikirakwo isirhe, obuhurha, anakudundaguze omurhima, 29 obone okola waja watunduguza mûshi-kasirahinga, nka kula omuhurha gutunduza omu mwizimya, orhanahike ngahi. Amajira gâwe goshi gaba ga bihekà. Ci kwône walibuzibwa onanyagwe ebyâwe obule n’owakufungira. 30 Washeba omukazi n’owundi mulume amutwe ecishakè, wayubaka enyumpa orhanayilalemwo, wahinga ishwa ly’emizâbîbu orhanalye oku mwâka muhyahya. 31 Empanzi yawe yabâgirwa emalanga gâwe orhanayiryekwo, endogomi yawe bayihêka, obone oku bayihêka, erhanacigaluke, ebibuzi byâwe babigabira abashombanyi bâwe na ntaye wakulwira. 32 Bagala bâwe na bali bâwe bahekwa ihanga lya bene, ngasi lusiku amasu gâwe garhama mpu galola emunda bajire, n’okuboko kwâwe kurhabagalukire. 33 Olubaga orhishi lwakulya emburho y’omu kwâwe, n’emyâka warhamiraga. Okuhinagwa n’okunyagwa kwo kwayôrha kuba kwâwe. 34 Kusiraha wasiraha hano amasu gâwe gabona ebi wabona. 35 Nyamubâho akulikira ecizimba cihâsa oku madwi n’oku nfundo, orhanacifume: câkulumira weshi, kurhenga oku lushando kuhika aha ntôndo z’irhwe.

36 W’oyo n’omwâmi wayimika, Nyamubâho akuheka omu ishanja orhayishi, ôli we, ôli basho, eyo munda wagashanizayo banyamuzinda bandibandi, ab’omurhi n’ab’ibâle. 37 Waba birhangâlo; lwinbo na masheka omu mashanja Nyamubâho akuheka. 38 Warhwera mburho nyinji omu ishwa, ci kwône binyi wasârûla, bulya enzige zakulyabyo. 39 Wagwika olukoma lwâwe lw’emizâbîbu onalugenderere, ci kwône orhanywemwo divayi, bulyala kashôlero akurhangakoyo. 40 Wahinga emirhi y’emizeti omu cihugo cawe mwoshi, ci kwône orhacìshige mavurha, bulya emisi yawe oku idaho yahwera. 41 Waburha abarhabana n’abanyere ci barhabe bâwe, bulya bagenda mpira. 42 Ngasi murhi na ngasi irehe ly’omu kwâwe lwaba lwiko lwa kashôlero. 43 Ecigolo cihanzire aha mwâwe casôkera enyanya bwenêne oku wahona bwandagala. 44 Wabona wekola wamusengera ci arhaciri ye wakusengcra, obone yekola ôli oku mbere nâwe oku nyuma.

45 Aga mahanya goshi gakuyishakwo, gakushimbulula gakugwarhe, galinde gakushandâza, bulya wamabula buyumvirhiza izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe orhanashimbire ebinwa n’amarhegeko akuhàga. 46 Ago mahanya ensiku zoshi gayôrha gali cimanyiso na cisômerine kuli we n’oku bûko bwâwe.

Okuhêkwa mpira

47 Na kulya kuba okugala oku birugu bya ngasi lubero kurhakuzigiraga wakolera Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’enshagadu n’obusîme bw’omurhima, 48 abashombanyi Nyamubâho akurhumakwo bo okolaga wakolera omu ishali, omu nyôrha, omu bwambale bubî n’omu kubula byoshi. Akuhira omurhamba gw’ecuma omu igosi kuhika oshandâle weshi.

49 Nyamubâho akutulira ishanja ly’ekuli, lyayisha libalire nk’ikozi, kurhenga aha kafende k’igulu. Lyaba ishanja orhamanyiri olulimi lyaderha, 50 ishanja lya busu bw’ifeka, lirhakenga mushosi, lirhafa bwonjo bwa musole. 51 Lyakulya ebyarhenga oku bintu byâwe, n’eby’omu ishwa lyâwe, kuhika bakushâbe weshi, barhakusigire oli engano, oli idivayi, oli amavurha, oli omwana w’enkafu, ôli omwana w’ecibuzi, kuhika bakuninibuze. 52 Lyakugorha omu mirhundu yawe yoshi, kuhika ebyogo byâwe, ebizibuzibu n’ebirîrî bihongoke, birya byoshi wakanayakiramwo omu cihugo cawe. Lyakugorha omu mirhundu Nyamuzinda akuha yoshi. 53 Muli okwôla kugorha bakugorha, na muli okwôla kulibuza omubisha akulibuza, wacirya emburho y’omu nda, washêga enyama y’abanarhabana n’ey’abananyere Nyamubâho,Nyamuzinda wâwe aba amakuha. 54 Muli mwe, omuntu w’olukogo lunji n’ow’omurhima mulembu yehe akolâja alola mwene wâbo kubi ciru n’omukazi baba boshi, n’abana bacimusigalire. 55 Kuderha mpu akanajira muguma mulibwo ahakwo erya nyama y’abana bâge adwîrhe alya: bulyala arhasigalane akantu mw’okwôla kugorha bakugorha na muli okwôla kulibuza omubisha akulibuza omu mirhundu yawe yoshi. 56 Emwâwe, omu bakazi b’omu lubaga lwâwe, olya w’olukogo lunji n’ow’omurhima mulembu, olya wakagirimbira obone arhakoza olushando oku idaho, oyôla akolaga alola kubi omulume bababoshi ciru n’omwali n’omugala, 57 akolaga acîfulikabo, akola alya ecigozi carhengaga omu magala gage n’omwana waburhagwa, erhi kwo kurhuma okwo kugorhwa n’ago malibûko omushombanyi ayishikuhirakwo omu mirhundu yaweyoshi.

58 Okaba orhalanziri n’okukulikira ebinwa by’olu lushika byoshi nk’oku binayandisirwe mw’eci citabu, erhi orhakenziri eri izîno: «Nyakasane, Nyamuzinda wâwe» izîno ly’irenge n’okurhînywa. 59 Nyamubâho akulikirakwo aga mahanya garhankaderhwa, woyo n’iburha lyâwe; mahanya manenene garhanayurha, ndwala ndârhi, zirya zirhafuma duba. 60 Akushubizakwo galya mahanya g’e Mîsiri, galya gakugezagyamwo omusisi, obone garhacikunanûkakwo.

61 Na kulusha aho, Nyamubâho akuzûkiza amalwala goshi n’amahanya garhadesirwi mw’eci citabu c’olushika, kuhika oshandâle weshi. 62 Mwazinda muli mahungà n’obwo mwali banji nka nyenyêzi z’oku nkuba ebwa kuba mu rhayumvirhizagya izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. 63 Kulya Nyamu bâho ali asimire okukuha obusîme n’obwololoke, kwo na kandi ayumwa asìmire okukuheza n’okukushandâza. Bamushugulamwo eci cihugo mwajiyimamwo. 64 Nyamubâho akushandabanya omu karhî k’amashanja goshi, kurhenga oku cikwi c’igulu kuhika oku cindi, n’eyo munda wajigashaniza bandi bandi banyamuzinda, balya murhayishi, ôli we ôli basho, banyamuzinda ba mirhi na ba mabuye. 65 Omu karhî k’ago mashanja orhabonemwo murhûla n’olushando lw’okugulu kwâwe lurhaluhûkireyo, ci kwône, Nyamubâho akuha omurhima gurharhûla, amasu gahunyire n’omûka mwofi. 66 Akalamo kâwe neci kaba nyantamya, wakaziyumva ebihamba budufu na mûshi, orhayumve ocikubagìre akalamo kâwe. 67 Obwôba bwakujà emurhima, n’ebi amasu gâwe gàbona byarhuma wakaziderha, sêzi, mpu: «Ndi wampisa bijingo mpali». 68 Nyamuzinda akushubiza e Mîsiri omu njira y’ebulambo erhi omu njira y’enyanja, n’obwo nali nkubwizire nti: «Okacilolakwo eco cihugo», na hano ohikayo, mwagendiciguza emunda abashombanyi bâwe bali, mpu mube baja erhi baja-kazi, murhanabone câgula.

Okufundika ebinwa

69 Ebyola, byo binwa by’endagâno Nyamubâho arhcgekaga Musa mpu afu ndike bona Bene-Isaraeli, omu cihugo ca Mowabu, kuleka erya ndagâno arhangigifundika bo nabo e Horebu.

Okukengeza eby’olubungo

1 Musa ahamagala Israheli yeshi amubwîra, erhi: Mwabwîne ebi Nyamuzinda akolîre ecihugo c’e Mîsiri omu masu ginyu, ebi akolîre Faraoni, abambali n’ecihugo câge coshi: 2 Galya marhangulo waciboneraga wene, biryabimanyiso na balya banyanduma w’ebirhangazo. 3 Ci kwône kuhika ene Nyamuzinda arhali acikuha omurhima gw’okumanya amasu g’okubona n’amarhwiri g’okuyumva. 4 Namugezize myâka makumi ani omu irûngu emishangi yinyu erhamukoyeragakwo, n’emikarabanda yawe erhakoyeraga oku magulu ginyu. 5 Murhalyaga mugati, murhanywaga divayi erhi cindi cinyobwa cakalalusa, kuderha nti mubone oku niene nie Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. 6 N’erhi muhika ahala, Sihoni, mwâmi w’e Heshiboni, bona Ogu, mwâni w’e Bashani, barhurhèra bali rhulwîsa, cikwône rhwabahima.

7 Rhwayanka ecihugo cabo, rhwacigabira Rubeni ko kage kashambala bo na Gadi n’oluhande lw’obûko bwa Menashè. 8 Mulange ebinwa by’eyi ndagâno munabikulikire lyo muyololoka omu mirimo yinyu yoshi. 9 Mwoyu muyimanzire mweshi embere za Nyamubâho, Nyamuzinda winyu: abakulu b’emilala yinyu, abagula binyu, abandisi binyu, abalume b’omu Israheli boshi, 10 mwoyo n’abana binyu, na bakinywe, ciru n’ecigolo cihanzire omu cirâlo câwe n’omuntu okushenyera enshâli n’okudômera amîshi, 11 mukologa mwagendijà omu ndagâno ya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, ndagâno afundika anayihirakwo endahiro, eyi ndagâno afundika ene haguma nâwe. 12 Kuderha mpu ene akujire lubaga lwâge, naye yêne abe Nyamuzinda wâwe, nk’oku anakubwiraga na nka kulya analahiriraga basho, Abrahamu, Izaki naYakobo.

13 Njizire eyi ndagâno ene, n’eyi ndahiro arhali haguma ninyu mwene, 14 ci na haguma na ngasi oli hanola haguma nirhu omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, haguma n’orhali haguma nirhu ahala olw’ene.

15 Neci, murhahabiri bahi rhwali haguma nabo omu cihugo c’e Mîsiri, na bahi rhwageziremwo aga mashanja murhalusire. 16 Mwabwîne ebyakumbwa byâbo, enshusho za banyamuzinda wabo, ez’emirhi, ez’amabuye, ez’amasholo n’ez’amarhale bajira emwabo. 17 Ekarhi kinyu. harhajiraga omulume erhi mukazi, omulala erhi ishanja omurhima gwâbo gwacikûlako Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu ene, mpu gugendigashaniza banyamuzinda b’ago mashanja! Omu karhî kinyu harhabonekaga omuzi gwarhengakwo obwoge n’obuhereko. 18 Erhi hakajira omuntu waba amayumva ebinwa by’eyi ndagâno haguma n’endahiro ekuli, akacitakira yêne omu murhima gwâge, erhi: «Ntabule cici nkakulikira oku omurhima gwâni gunambwizire, okulùza amîshi kwarhuma enyôrha yahirigirha», 19 Nyamuzìnda arhankaziga amubabalira. Ciru oburhe n’emitula ya Nyamuzinda yanahikira oyo muntu; amahanya gayandisìrwe mw’eci citabu goshi ganamurhibukira, na Nyamuzinda anaherêrekeza izîno lyage hano idako ly’amalunga. 20 Nyamuzinda anamuhanza omu milala ya Israheli yoshi, ahanyagale, abone galya mahanya g’endagâno erìkwo omwigasho nk’oku biyandisìrwe omu citabu c’olu Lushika. 21 Iburha lyaburhwa, erya abana binyu bayìsha enyuma zinyu, ciru n’ecigolo carhenga omu cihugo c’ihanga amango babona amahanya gahonera eci cihugo n’endwala Nyamuzinda alîkire kuli eci cihugo, kwo banaderha mpu:

22 “Ecihugo coshi cashubire cibiriti, munyu, cahire mabira; nta mburho bacirhweremwo, na nta mburho yacicimeramwo, cirhakacimeramwo ehyasi hibishi. Ecihugo camahîndama kulya kwa Sodomo na Gomara, Adama na Seboyimu, bishagala Nyamuzinda asirîzagya omu burhe n’omutula gwâge!« 23 N’amashanja goshi kwo gaderha mpu cici cirhumire Nyamuzinda akolera eci cihugo ebiri ntya? Cici camujiraga oburhe bungana aho? 24 Ago mango banaderha mpu: “Kunali kulya kuba balekerire endagâno ya Nyamubâho, Nyamuzinda wa bìshe, eryala afundikaga bo nabo erhi abarhenza omu cihugo c’e Mîsiri; 25 kunali kulya kuba bajirigashaniza abandi banyamuzinda banaba harâmya n’obwo barhayishi abo banyamuzinda naye yêne arhabahagabo mpu gube mwanya gwâbo; 26 Nyamuzinda burhe abire erhi eci cihugo cirhuma, kwo kucirhumira obuhanya buyandisirwe mw’eci citabu oku bunali. 27 Nyamuzinda kushugula abashugwire omu cihugo cabo n’oburhe, n’omungo, n’omutula, abazungûsa omu cindi cihugo, nk’okula biyosire buno» .

28 Ebifulike biri bya Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu ci kwône ebifulûle biri birhu rhwe n’abana birhu, byanayôrha birî birhu, lyo rhushimba ebinwa by’olu Lushika byoshi.

Okurhenga omu bujà

1 Amango ebinwa byoshi byayunjula emund’oli, omugisho n’obuhanya nkuyeresire, erhi wakanakazibirhimanya omu murhima gwâwe, omu karhî k’amashanja goshi Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aba amakuhabulira, 2 erhi wakanagaluka oshubìrira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okanayumvi rhiza izu lyage, mw’ebi nkurhegesire ene byoshi, we n’abana bâwe erhi wakayumvirhiza n’omurhima gwâwe gwoshi n’omûka gwâwe gwoshi, 3 Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anagalula empira zawe, anakubabalira, anashubikushubûza orhenge omu karhî k’amashanja Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe âli erhi akushandabanyìze. 4 Ciru akaba yo wahabukîre ekafende k’amalunga, Nyamubâho, Nyamuzinda ayisha akurhenzayo akushubûze, 5 lyo akugalula mwa cirya cihugo basho bàli bagwerhe, lyo nâwe ociyanka cibecâwe, osîme onayololoke kulusha kulya kwa basho. 6 Nyamubâho, Nyamuzinda akembûla omurhima gwâwe n’ogw’iburhalyâwe, ozigire Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe n’omurhima gwâwe gwoshi, n’omûka gwâwe gwoshi, lyo obona akalamo. 7 Nyamubâho, Nyamuzinda wawc arhogeza aga mahanya goshi oku banzi bâwe na kuli balya bakushomba na kuli balya bakurhindibuzagya. 8 Wehe washubiyumva izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe onakulikire aga marhegcko gage nkurhegesire ene goshi. 9 Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akukômeza, emirimo yawe yoshi eyololoke: emburho y’omu oda yawe, emburho y’omu bintu byâwe, n’ey’omu ishwa lyâwe. Bulya neci, Nyamuzinda asbubiyumva asìmire okukubona omu busîmc, nka kulya ali asîmire okubona basho omu busîme, 10 casiga oyumve izu lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe omu kulanga amarhegeko n’ebinwa byâge , ebi biyandisirwe omu citabu c’olu Lushika, casînga oshubirire Nyamubâho, Nyamuzindawâwe n’omurhima gwâwe gwoshi n’omûka gwâwe gwoshi.

11 Olu Lushika ntwire ene lurhakulenziri misi lurhanahumiri halya orhankahika. 12 Arhali oku nkuba luli okaderhaga erhi: «Ndi washona arhujîre oku nkuba arhuyankirelo, rhuluyumve lyo rhulushimba.» 13 Arhali yo luli ishiriza ly’enyanja okaderhaga erhi: «Ndi warhujira ishiriza ly’enyanja arhulongezelo, rhuluyumve lyo rhulushimba.» 14 Bulyala oluderho^j lukuli hofi, omu kanwa lukuli, n’omu murhima kuderha mpu olushimbe.

Enjira ibirhi wacishogamwo

15 Lola oku nkuyeresire ene akalamo n’omugisho, olufu n’obubanya. 16 Erhi wakayumva amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, agala nkurhegesire ene, erhi wakazigira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe okanalambagira omu njirazâge, okalanga amarhegeko gage n’ebinwa byâge n’engeso zâge, walama onayôloloke. Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe akugisha mw’eci cihugo waja mpu ociyanke cibe câwe. 17 Ci kwône erhi omurhima gwâwe gwakalalaha, akaba orhayumva n’erhi wakarhebwa mpu muharamye abandi banyamuzinda n’okubagashaniza, 18 nie mmubwizircko ene, kuhera mwanahera murhanalame ensiku ndî mw’eci cihugo mwajiyanka obu mwayikira Yordani. 19 Arnalunga n’igulu bo bacaliho ntôzire ene nti bakuyagîrize: nkuyeresire akalamo n’olufu, omugisho n’obuhanya. Cìshoge akalamo ly’olama mwe n’iburha lyâwe, 20 oyorhe ozigira Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, okaziyumvirhiza izu lyage onacishwekere kuli ye; bulya ho akalamo kali aho, bulya ho hali obuzîne aho, kwo na kuhashilamira omu cihugo Nyamuzinda acigashiraga basho, Abrahamu, lzaki na Yakobo mpu abahaco.

IV. Ebijiro bizinda n’okufa kwa Musa

Ensiku nzinda za Musa

1 Musa ayisha, abwîra Israheli yeshi ebi binwa, erhi: 2 Ene nahumanyagya myâka igana na makumi abirhi. Ntakacikagenda n’okugaluka , na Nyamuzinda ambwizire, erhi: orhayikire oyu Yordani. 3 Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe ye wakushokolera, yewaherêrekeza aga mashanja gali embere zâwe ye wanaganyaga. Yozwè ye wakushokolera , nka kulya Nyamuzinda aderhaga. 4 Nyamuzinda abakolera nka kulya akoleraga Sihoni na Ogu, bâmi baamoriti: abaherêrekeza n’ecihugo cabo. 5 Nyamuzinda amufumbikabo mubakolere birya byoshi binadesirwe omu marhegeko namuhire. 6 Muzibuhe munasêre, murhayobohaga murhanabarhinyaga , bulya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe yêne okushokolire: arhakulikirire arhanakulekêrere.

7 Oku bundi Musa ahamagala Yozwè anamubwirira omu masu ga Israheli yeshi , erhi: «Ozibuhe onasère, we wajana olu lubaga mwo cirya cihugo Nyamuzinda acigashaga mpu aciha b’îshe, woyo we wanabafumbikeco. 8 Nyamuzinda yêne ye kushokolire, ye waba ali nâwe,arhakulikirire arhanakulekêrere. Orhayobohaga, orhageramwo omusisi.»

Ebi binwa bikazisomwa

9 Musa ayandika olu Lushika analufumbika abadâhwa, bene Levi, bo bakazagibarhula omucîmba gw’endagâno yaNyamuzinda . Afumbikalo n’abagula ba Israheli boshi. 10 Musa abaha er’irhegeko, erhi: «Ngasi myâka nda, galya mango gadesirwe g’okubabalirana emyenda, amango g’olukulu lw’ebihando, 11 amango Israheli yeshi ayishirilola obusù bwa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe halya hantu acishozire yêne, onaderhere olu Lushika omu marhwiri ga Israheli yeshi: 12 0shubûze olubaga, abalume, abaka.zi, abana n’ecigolo ciri emwâwe, bayumve banalange banakulikire ebinwa by’olu Lushika byoshi. 13 Abana babo, balya barhacilumanya, nabo bayumviza aho banayige okurhînya Nya mubâho, Nyamuzinda wâwe, ensiku zoshi waba olimwo eci cihugo wajiyanka obu wayikira Yordani.

Amahabwe g’ensiku zayisha.

14 Nyamubâho abwîra Musa: «Laba oku ensiku z’okufa kwâwe ezi ziyishire. Hamagala Yozwè. Oyimange aha cihando c’embugânano, nâmubwîra oku ajira.» Musa na Yozwè bayisha, bayimanga aha cihando c’embugânano. 15 Nyamuzinda abonekera aha cirâlo, omu munara gw’ecitu gwali guyima Nzire aha luso lw’ecihando. 16 Nyamuzinda abwîra Musa, erhi: «Lola oku okola wajigwîshira mwe na basho. Olu lubaga lukola lwajihinduka mbaraga omu kushimha hanyamuzinda b’embuga, b’eci cihugo mwajijamwo. Lukolaga lwandekêrera luvune eciragane nàlaganaga rhwe nabo. 17 Olwo lusiku lwonêne omungo gwâni gwabadubukirakwo, nâbalekêrera nambafulike obusù bwâni. Bâlìbwa n’amagala: malibûko manji na maganya manji gâbarhindakwo; kwo aderha olwo lusiku, erhi: «K’arhakanaba obûla Nyamuzinda wâni arhali omu karhî kani kwo kurhumire agala mahanya gantindakwo?» 18 Nani, olwo lusiku nânafulika obusù bwâni, erhi bwo burhuma bulya bubî bwoshi ajizire omu kuyerekera abandi banyamuzinda. Olwimbo lw’obuhamirizi 19 Muyandikage olu lwimbo mukazilukolesa; oluyigirize Bene Israheli, obahirelo omu kanwa, lyo luyishimpamiriza lunayagirize Bene Israheli. 20 Niono nkola namuhisa mwa cirya cihugo nalaganyagya b’îshe, cirya cihululamwo amarha n’obûci; yehe hano aba amalya, amayigurha amanatwera, akolaga âyerekera abandi banyamuzinda, âbaharâmya oku niehe angayaga n’okuvuna eciragane cani. 21 Ci kwône amango amahanya n’amaligo garhakaganjwa gâba gamamurhindakwo, olu lwimbo lwamuyagiriza nka caliho bulyala lurhâyibagirwe omu kanwa k’iburha lyage. Neci, mmanyire emihigo agwerhe ene n’obwo ntacimuhisa omu cihugo nàlaganyagya b’îshe nti nabahâco». 22 Olwo lusiku Musa ayandika olu lwimbo analuyigiriza Bene Israheli. 23 Oku bundi anaciha Yozwè mwene Nuni eri irhegeko, erhi: «Ozibuhe onasêre, bulya we wahisa Bene Israheli omu cihugo nabalaganyagya, nâyôrha ndi haguma nâwe.»

Olushika aha burhambi bw’omucîmba

24 Musa erhi aba amayusa ayandika omu citabu ebinwa by’olu Lushika byoshi kuhika oku kazinda, 25 arhegeka abaleviti bakagibarhula omucîmba gw’endagâno ya Nyamuzinda, erhi: 26 «Muyanke ecitabu c’olu Lushika. Mucigwase aha burhamhi bw’omucîmha gw’endagâno ya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. Cibêreho cinabe caliho w’okukuyagiriza. 27 Bulya ntahabiri isîna lyâwe n’oku oba cikanyi cirhagomba, erhi mugomera Nyamuzinda ene nancizine ndi haguma ninyu, kurhi rnwayishijira amango naba nafire.

Musa, erhi: «Israheli yeshi ayîshe ayumve«

28 Mundalikire abagula b’emilala yinyu boshi n’abandisi rhubugânane, mbayumvise ebi binwa, amalunga n’igulu bo nâjira bacaliho wabayâgirize. 29 Bulyala mmanyire oku amango nâba nàfire murhabule bwahemuka; mwarhenga omu njira namurhegekaga; obuhanya bwâmurhindakwo omu nsiku zayisha, ebwa kuba mwakozire amaligo omu masu ga Nyamuzinda, mwamugayisa n’emikolo y’amaboko ginyu.» 30 Oku bundi, Musa aderha ebinwa by’olu lwimbo byoshi kuhika oku kazinda, abibwîra endêko ya Bene Israheli yoshi.

Olwimbo lwa Musa

1 Mwe malunga murhege okurhwiri, nkola nashambâla,

w’igulu, yumva okûla naderha.

2 Ihano lyani lihone nka nkuba, akanwa naderha karhoge nka lumè,

nka hishîshîrha oku hyasi, nka cihonzi oku musihe.

3 Kulya kuba lyo nacitakìra izîno lya Nyamubâho;

mwoyo mukuze Nyamuzinda wirhu.

4 Yene y’ibuye: obushanja bwâge buli bwimana,

bulyala enjira zâge zoshi ziri bushinganyanya.

Ye Nyamuzinda mutabesha na mudahemuka.

Ye Mushinganyanya ye na Mushongêza.

5 Bakozire amaligo n’obwo ababurhaga barhalikwo ishembo,

iburha lya ndyâlya na ncuku.

6 Ka gwo munkwa gwâwe emwa Nyamuzinda ogwo?

Lubaga lwa bingolo-ngolo n’orhutumbaguzi.

Kali ye sho ye wakuburhaga,

ye wakulemaga ye nakubika?

7 Kengêra ensiku zàli burhanzi,

singiriza emyâka, amaburhwa n’amaburhwa,

odôse sho akubwiriza; abakulûkulu bâwe bakuganìrira.

8 Amango ow’Enyanya agabiraga amashanja akashambala,

amango abêrulaga bene omuntu akûbûlira amashanja olubibi

nk’oku omubalè gwa Bene Israheli gunali.

9 Nyamubâho yehe, ogwâge mwanya, lunali olubaga lwâge,

na Yakobo co câge cigabi.

10 Amushanga omu mpinga, omu nyama-wandya w’irûngu

amuyababira amulengeza, amulanga nka mbonyi y’amasu gage.

11 Nka kula ikozi linashibirira olwogo lwalyo,

kula lirembêra enyanya z’ebyana byalyo,

naye ashanjûla ebyubi byâge , amurhôla amuhêka omu mashala gage. 12 Nyamubâho yêne wamuherhe,

nta nyamuzinda w’emwa bene bàli bo naye.

13 Amugerana omu birhondo by’ecihugo,

amulisa oku myâka y’omu ishwa,

amulumìsa oku bûci bw’omu ibuye,

oku rhuvurha rhw’omu ibâle lizibuzibu.

14 Oku mashanza g’omu nkafu n’oku marha g’ebibuzi,

bashushagiza ebyanabuzi n’engandabuzi za bene Bashani

n’empene, bahirakwo n’amashushi g’omulà gw’engano

basûza n’omuko gw’ecihadu c’omuzâbîbu gwabirira.

15 Yakobo alya ayigurha. Yeshuruni^k atwera ahimba.

(Watwezire, warhuma wacilugira!)

Aleka Nyamubâho wamujiraga,

ibuye lyamucizagya alibonesa nshonyi.

16 Barhuma aba mitula, erhi banyamuzinda b’embuga barhuma;

bamujira burhe n’ebyakobwa.

17 Bakazagirherekêra bashetani n’obwo barhali Nyamuzinda,

bakazirherekêra banyamuzinda barhayishi,

bahyahya mâshi, balishinjo-lishinjo, balya basho barhagashanizagya.

18 (Wayibagîre ibuye lyakuburhaga, orhacikengîri Nyamuzinda wakuhiragaho.)

19 Nyamubâho abona okwo, n’omu burhe bwâge, ajandika bagala na bâli bâwe.

20 Aderha erhi: Nabafulika obusù bwâni, ndolage kurhi byababêra.

Bulya lyabire iburha ligalugalu, bana barhagwerhi oku bakacikubagirwa.

21 Barhumire naba mitula y’irumbi lyâbo mpu banyamuzinda,

banjijire burhe n’amarumbi gabo;

nani nkolaga najira babe mitula y’irumbi mpu lubaga.

22 Neci, oburhe bwâni bwayasire muliro,

gwâyoca ciru n’ebiri idako ly’okuzimu, gâyoca idaho guyoce n’emyâka,

gurhasige olubando lw’entôndo.

23 Nabalashirakwo amahanya, nabayukizakwo emyampi yani.

24 Bahungumuka n’ecizombo, bâlibwa n’ishûshira banayumîrire n’obwoge.

Nabarhumira erino ly’ebiryanyi, baguma n’amanjoka-njoka.

25 E muhanda, engôrho yamalîra abanarhabana, omu nyumpa ebihamba.

Ebyo byaheza omwanarhabana n’omwananyere,

omwana ociri oku ibere n’omushosi w’emvi.

26 Nakadesire nti: «Nabashemba-shemba,

nti nazaza izîno lyâbo omu karhî k’abantu»,

27 nka ntarhinyaga ifêka ly’omubisha,

kuderha nti abashombanyi babo bakanahaba baderhe erhi:

«Okuboko kwirhu kwo kwahimîne,

ci arhali Nyamubâho wakozire ebyo byoshi.»

28 Neci, bulya luli lubaga lurhabona,

lurhanagwerhi makengu.

29 Nka bali bantu barhimanya bakanayumvîrhe,

bakanabwîne bwinja kurhi bazinda bali.

30 Kurhi omuntu muguma akakwanana ecihumbi,

n’ababirhi kurhi bakatundulika ebihumbi ikumi,

kuleka kulya kuba ibale lyâbo lyabaguzize,

na kulya kuba Nyamubâho abarhibiremwo?

31 Cikwône ibuye lyâbo lirhali nk’ibâle lirhu;

arhanali abashombanyi birhu bo bakarhulagira.

32 Bulyala ihaji lyâbo lyali ly’oku muzâbîbu gw’e Sodomo,

ly’omu lukoma lw’e Gomora:

amalehe g’eyo mizâbîbu galimwo obwoge,

ebihadu by’amalehe gabo biri bilulu-bilulu,

33 idivayi lyâbo gali manjoka-njoka,

gali mino makali ga mpiri.

34 Ci kwône yehe, k’arhali ho andi aha buhambi nka ntûlo,

erya mbôhe omu irhu ly’ebinja?

35 Olwihôlo n’oluhembo biri byâni,

amango okugulu kwabo kwarhereza.

Bulyal’olusiku lwâbo lw’okuhanyagala luli hofi;

nechi babìkìrwe hiyishire buhena.

36 (Bulya Nyamubâho ayishihôla olubaga lwâge.

Ci kwône abambali bôhe lukogo ababêra),

hano abona barha enjingo hano abona

harhaciri ntagengwa harhanaciri muja.

37 Ago mango anaderha, erhi: banyamuzinda babo ngahi baligi,

liryal’ibuye bakazagiyakiraho?

38 Balya bakazagirya amashushi g’enterekêro zâbo banakazinywa idivayi

ly’okugashaniza kwabo, bayimangage bamurhabâle,

bahindukage lwakiro lwinyu.

39 Mulolage oku niono, niono ndi ye,

n’oku nta wundi oli Nyamuzinda haguma nani.

Niene nie nyirha nie nanciza, amango namashurha,

niene nanfumya, (na ntaye wakakûla owundi omu nfune zani).

40 Neci, nnengerize enfune zani emalunga,

nandesire, nti: «Nie nkudesire, nie mbâho ensiku n’amango,

41 amango nâba namarhyaza engôrho yani erhangirayalabuka,

n’okuboko kwâni kurhangira okutwa emanja,

ago mango nânacihôlera emunda abashombanyi bâni bali,

balya banshomba nânabaha oluhembo lwâbo.

42 Emyampi yani nayilalusa n’omuko,

n’engôrho yani yavugusa enyama:

muko gwababanzirwe n’abagwerhwe mpira,

mpanga z’abarhambo b’omushombanyi!

43 Mwe malunga, muciyigirize haguma naye,

na bene Nyamuzinda bamuharamye!

Mwe mashanja, mucìyigirize haguma n’olubaga lwâge,

n’entumwa za Nyamuzinda ziderhe obuzibu bwâge.

Bulyala ayishihôla omuko gw’abambali,

anagalulire abashombanyi bâge amakwanane gabo.

Abamushomba abagalulira ebyâbo,

anakangûle ecihugo c’olubaga lwâge.

44 Musa ayisha ali bona Yozwè mwene Nuni, ebinwa by’olu lwimbo byoshi abiderhera omu kurhwiri kw’olubaga. Okushimba irhegeko kwo kulama 45 Erhi Musa ayusa abwîra Israheli yeshi ebi binwa, 46 ashubibabwîra, erhi: «Muyumvirhize ebi binwa byoshi; byo njijire ene caliho w’okumuyagiriza. Mu rhegeke bagala binyu balange banakulikire ebinwa by’olu Lushika byoshi. 47 Kuli mwe, olwo Lushika lurhali lwa kuhaliza, bulya luli kalamo kinyu, lwo lwanamuha okulama nsiku nyinji mw’eci cihugo mwajiyanka obu mwayikira Yordani». Bamanyisa Musa oku akola afà 48 Olwo Iusiku lwonene, Nyamubâho ashambaza Musa, amubwîra erhi: 49 «Sôkera oku ntôndo ya Nebo, ntôndo eri omu birhondo bya Abarimu, omu cihugo ca Mowabu, ah’ishiriza lya Yeriko, onalole bwinja ecihugo ca Kanani naha Bene Israheli nti cibe cabo. 50 Onafire oku ntôndo wasôkera, wabugana ab’emwinyu aka mulumuna wâwe Aroni, wafiraga oku ntôndo ya Hori, ajibugana abafire. 51 Kulya kuba arhambêraga mwikubagirwa omu karhî ka Bene Israheli, oku lw’e Meriba-Kadeshi. omu irûngu lya Sini, kulya kuba wabuzire buyêrekana obwimana bwâni omu karhî ka Bene Israheli. 52 Walangirira emuhanda ci kwône ecihugo nâha Bene Israheli orhacikozemwo okugulu.»

Musa agisha olubaga embere afe

1 Alaga omugisho Musa, muntu wa Nyamuzinda, ahîre Bene Israheli embere afe. 2 Aderha, erhi: Nyamubâho arhengaga e Sinayi, abamolekera kurhenga e Seyiri, alangaza anali oku ntôndo ya Parani. Ho ali ayishire kurhenga oku mbuganano kurhenga e mukondwè gwa Kadeshi kuhika oku Mirhezi.

3 Wezigira bashakulûza, abatagatifu boshi omu maboko gâwe banali,

bali bafukamire aha magulu gâwe. Erhi bakûla omulindi erhi we badwîrhe

4 (Musa arhuhìre irhegeko); Endêko ya bene Yakobo yajà omu mwîmo gwayo.

5 Hali omwâmi omu Yeshuruni, erhi abarhambo b’olubaga babugânana,

erhi amashanja ga Bene Israheli galungana goshi.

6 Rubeni alame arhafaga. Ciru akaba abalwi bâge barhali banji.

7 Alaga ebi adesire kuli Yuda: Nyamubâho, oyumvirhize izu lya Yuda,

onamushubize aha lubaga lwâge.

Amaboko gage gafungire ehyage,

oyîshe omurhabâle oku bashombanyi bâge;

8 Kuli Levi, aderha, erhi: Ohe Levi e «Urimu» zawe,

n’e «Tumimu» zawe, ozihe olya muntu wababaliraga,

wamanamurhangula aha Masa,

erhi wamarhangimujisa kadali

aha burhambi bw’amîshi ga Meriba.

9 Aderha kuli nina nakuli îshe, erhi: «Ntamubonaga».

Bene wabo, arhabamanyiri.

Neci akanwa kâwe bakalonzize,

n’endagâno yawe baba bayibîkirîre.

10 Banayigirize Yakobo engeso zawe,

na Israheli Olushika lwâwe.

Banasôkeze omugi emund’oli,

badekereze n’enterekêro oku luhêrero lwâwe.

11 Nyamuzinda, ogishe emisi yâge,

onayemêre omukolo gw’amaboko gage.

Oshangule ensiko z’abashombanyi bâge,

n’ez’abanzi bâge kuhika barhibuke.

12 Kuli Benyamini, aderha, erhi: Benyamini ali murhonyi wa Nyamubâbo,

Ye anayegemire burhahuligana.

Ow’enyanya ye mulanga ensiku zoshi,

ho anabêra aha karhî k’amalango gage.

13 Kuli Yozefu aderha, erhi: Ecihugo câge Nyamubâho acigishire.

Co cirimwo ebinja by’emalunga enyanya.

Co cigwerhe n’ebindi binja by’ekuzimu.

14 Cirimwo ebinja izûba liyêza hano igulu n’ebinja omwêzi gumeza,

15 enfula y’entôndo za mira, olubere lw’orhurhondo rhwa mango-mira,

16 ehinja hy’omu budaka n’ebinja by’omu myâka y’amashwa,

oburhonyi bw’olyala oyubaka omu ishaka:

budêke oku irhwe lya Yozefu,

oku irhwe lya nyakwîshogwa omu karhî ka bene wabo.

17 Acûke nka nfizi ya lubere. Amahembe gage nka mahemhe ga mbogo,

go gatumirha amashanja gagakwame gagahise aha kafende k’igulu.

Gwo mwandu gw’engabo ya Efrayimu, byo bihumbi by’engabo ya Menashè.

18 Kuli Zabuloni, aderha, erhi: Obàbwe, Zabuloni, omu majira gâwe,

na nâwe Isakari, omu bihando byâwe.

19 Amashanja gakaziyishigashaniriza oku ntôndo,

ganarherekêre enterekêro y’obushinganyanya,

bulya gâyunjula obugale bw’omu nyanja n’ebinja bifulisirwe omu mushenyi.

20 Kuli Gadi, aderha, erhi: Ayagirwe Mugalihya ogalihya Gadi!

Agwîshîre nka ntale-nkazi; amashanshanyula okuboko, obusù n’irhwe.

21 Omu kucîshoga, acîshoga ebirhangiriza,

gwo gwali mwanya babikiraga omurhambo.

Oku bundi ayisha ali murhambo wa ngabo

erhi amanayumanyanya obushinganyanya bwa Nyamubâho,

amanayunjuza ebinwa byâge kuli Israheli.

22 Kuli Dani, aderha, erhi: Dani eri ntale nto,

ecirhunisire kurhenga e Basbani.

23 Kuli Nefutali, aderha, erhi: Nefutali ayunjwire ngalo z’oburhonyi,

ayunjwire migisbo ya Nyamubâho:

enyanja n’emukondwè liri ishwa lyage.

24 Kuli Azeri aderha erhi: Azeri agwerhe omugisho omu karhî ka bene îshe.

Ayorhe arhonyire ekarhî ka bene wabo, okugulu kwâge kuyorhe kuli omu mavurha! 25 Orhuhamiko rhwâwe rhukaziyôrha rhuli rhwa cuma n’omulinga,

n’amagala gâwe mazibu gayunjule nsiku z’akalamo kâwe zoshi!

26 Ntaye oli aka Nyamuzinda wa Yeshuruni,

ye olya oja wagera e malunga mpu akurhabâle ntyo,

n’obuhashe bwâge alambagire oku bitu.

27 Ayôrha aba lwakiro, Nyamuzinda, omu nsiku za mira, na hano shishi,

anacikazikushumbiriza amaboko gage g’ensiku n’amango;

akugishe embere zâwe omushombanyi amubwire erhi: «Okayurha»!

28 Israheli ayubaka ahantu h’omurhûla.

Liri hago hago iriba lya Yakobo,

linadomêrere ecihugo c’engano n’idivayi,

n’amalunga gage ganakazirhoza olume.

29 Wamajira iragi wâni Israheli!

Ndi oli akâwe, we lubaga lwayokolagwa na Nyamubâho

ye mpenzi y’oburhabâle bwâwe, ye na ngôrho y’irenge lyâwe

Abashombanyi bâwe bakushishashisha

na nâwe wene okazigera enyanya zâbo.

Okufa kwa Musa

1 Musa anacisôka kurhenga omu rhubanda rhwa Mowabu asôkera oku ntôndo Nebo, oku irhwerhwe lya Pisga aba ishiriza lya Yeriko. Nyamubâho anacimulangula ecihugo coshî: Gilgadi kuhika aha Dani. 2 Amulangûla Nefutali yeshi n’ecihugo ca Efrayimu na Menashè, ecihugo ca Yuda coshi kuhika oku nyanya y’c buzika-zuba, 3 amulangûla Nêgebu n’akabanda ka Yeriko koshi, amulangula olugo lwa emibo kuhika aha Sowari. 4 Nyamubâho anacimubwîra erhi: «Olâbâge ecihugo nalaganyagya Abrahamu, Izaki na Yakobo nababwîra nti: «Nayishiciha iburha linyu. Nkuyeresire co nti ocibone n’amasu gâwe ci konene orhacihikemwo».

5 Musa, omurhumisi wa Nyamubâho anacifira ahola omu cihugo ca Mowa bu nk’oku Nyamubâho anarhegekaga. 6 Amubisha omu kabanda, omu cihugo ca Mowabu, aha ishiriza lya Beti-Peori. Ntaye oyishi aha ecusho câge ciba kuhika ene. 7 Musa ali akola agwerhe myâka igana na makumi abirhi erhi afa: amasu gage gacikazigibona bwinja bwenêne n’emisi yâge erhalisaginyiha. 8 Bene Israheli balaka, bashîba Musa omu Kabanda ka Mowabu, nsiku makumi asharhu, n’ensiku z’okulaka omu kushîba Musa zanacihika . 9 Yozwè, mugala wa Nuni ali ayunjwir murhima gwa bugula, Musa ali erhi amuhizirckwo amaboko. Bene Israheli bakazimuyumva, banakazijìra nk’oku Nyamubâho anarhegekaga Musa. 10 Omu Israheli murhacibonekaga owundi mulêbi wali aka Musa, oyu Nyamubâho ayishigi, balolane naye omu masu. 11 Ciru na kandi omu Israheli murhacibonekaga omulêbi wankajira ebimanyiso n’ebirhangazo biri nka birya Nyamuzinda amurhumaga mpu ajire omu cihugo c’e Mîsiri, kuli Faraoni, oku barhumisi bâge boshi n’oku cihugo câge coshi. 12 Nta wundi mulêbi wacibire n’obuhashe huli nk’obuhashe bw’okuboko kwâge omu kujira ebintu binji na bya kujugumya ebiri nk’ebi Musa akazagijira embere za Bene Israheli boshi.

^a2.31 : Nk’oku kubonekine omu citabu c’Emibalè (32,4; 33, 22) kandi kuhonekine hanôla oku amatumu bene Israheli balwa, arhali bône bacihimiragwo. Nnâmahanga yene ye balwira ehîrha na ngasi cihugo bankahashibona, erhi kushohôza abashobôzagyaco. Co cihugo balaganyagya bishe: Abrahamu, Izaki na Yakobo. Bene Isrnheli ntâco bankanegenera bulya okuhima kurhenga emwa Nnâmahanga. Lola Lush 9, 1-6; Lul 43,4. Nyakasane ye mugala byoshi: Abantu n’ebiremwa byoshi biba byâge. Kuhanzibwe omuntu okujirira owâbo kubi nka kurharhegesirwi na Nyamuzinda (Irhegeko lya kalî nda: «Orhahîraga okazimba»). Co cirhumire ebihugo Nnâmahanga akazilanga, Abahabraniya bamanye barhabihiragamwo ecirhêro (lola 2,9; 2, 19; 2, 37).

^b3.11 Makoro ga mulume: Olwo lugero lwaba lwa santimctri 45. Haligi erindi ikoro ligali , bakagikolêsa e Bahiloni, lyali lya santimetri 52 (Rhulole muli Eze 40,5.

^c3.17 : Nyanja y’omunyu kw’enaderhwa ntyo, nyanja ya Loti.

^d3.27 : Enyigirizo z’entumwa zimanyisize oku Musa arhahikaga omu cihugo babalaganyagya n’oku Musa abire afa embere bayikire Yordani (Lush 34. 5-6). Okwo kuyêrekine omuhigo gwa kalya kanwa ka Nyakasane (Lush 31.2; 34.4). Amandiko manji gwo gayêrekana oku ecarhumaga Musa afa kuli kugoma kw’olubaga nk’oku bakudesire hano (Rhulole muli Lush 1.37; 4.21, Lul 106, 32). Ci kwône, haligi mandiko maguma maguma gaderha oku Musa na Aroni bahanagwa omu kuba arhayemêraga Nnâmahanga mwikubagirwa omu karhî ka Bene lsraheli aha Meriba ( Lush 12, 51; Mib 20, 12) na kulya kuba ahuzire buyêrekana obwimâna bwa Nyamuzinda omu karhî ka Bene lsraheli (Mib 20, 10)

^e4.7 Arhuliranyire: Musa alonzize okuyêrekana olukogo lwa Nyamuzinda. Nyamuzinda anarhulirane ngasi mango rhwe biremwa byâge nka kula omubusi anakomerana n’abana bâge. Olukogo lwa Nyamuzinda làyûshûka bwenêne kulusha erhi ayemêra akuyanka omubiri, aburhwa hano igulu, alama na nirhu, na buzinda abambwa oku musalaba mpu lyo arhucungula. Lola muli Yn 1,14.

^f7.5 : Lola Lub 34, 13; Lush 7, 5; 12, 3; 16, 21; 34, 13. Ogwo mutungo yali nsanamu ya muzimu-mukazi «Ashera», ye Abanya-Kanani boshi n’embaga zàli bayegîre bakagiharârnya. Lola Lub 23, 24. Ambanga nyinji zakag’iderha mpu Ashera ye muka Nyamuzinda

^g14.22 Ntûlo ya ngasi mwâka oku bya ngasi lubero: Irhegeko ly’okuhâna entûlo bwàli bworhere bw’ago mango.

^h16.21 : Lola Lub 34, 13 n’amahugûlo gw’olo lukerekire amahêro.

ⁱ19.21 : Lola oku mahugûlo ga Lub 21, 25, kujuha ehi omuntu anasherezize oku wâbo.

^j30.14 : Oku biyêrekîre obufulûle bw’Oluderho, lola muli Yn 1.

^k32.15 : Yushuruni ye Israheli (Rhulole omu Lush 33, 5. 26; Ezr 44, 2).

JOS – – Bible en mashi du Congo

YOZWE יהושע

I. Okuhika omu Cihugo c’Amalaganyo

Balalikwa okuja ebwa Cihugo c’Amalaganyo

1 Erhi Musa, murhumisi^a wa Nyakasane ayusifà, Nyakasane anacibwîra Yozwè, mugala wa Nuni na murhumisi wa Musa, erhi: 2 «Musa murhumisi wâni anafirage; oyimukâge buno! oyikire Yordani, we n’olu lubaga, mugendija muli cirya cihugo^b naha bene Israheli. 3 Ngasi ah’okugulu kwinyu kwankanalabarha hoshi nanamuha ho nk’oku nanalaganyagya Musa. 4 Kurhenga okw’irûngu na kurhenga e Libano, kuhika oku iwishi lunene, kuhika oku lwîshi lwa Efrata, co cirigi cihugo c’Aba-Nyahititi coshi, kuhika oku nyanja nene, kuja ebuzûka-zûba olwo lunda loshi co caba cihugo cinyu. 5 Ntaye wankahagaza embere zâwe^c omu nsiku z’akalamo kâwe zoshi; nk’oku nayorhaga na Musa kwo nayôrha nâwe; ntakujandike, ntanakulekerere.

Nyamuzinda ârhabala erhi bankakenga amarhegeko gâge.

6 Ozibuhe onarhwalihe^d, bulya we wagendihira olu lubaga muH cirya cihugo nalaganyagya b’îshe nti nabaha co. 7 Kuguma kône, ozibuhe onarhwalihe, okazikola omu kushimba oburhegesi boshi nka kulya Mwambali wâni Musa anakurhegekaga. Omanye wankadungukira oli eburhambi bw’ekulyo oli ebwa kumosho, lyo ohashibêrwa na ngasi aha wankaja hoshi. 8 Ecira citabu c’oburhegesi cirhakurhengaga omu kanwa; okazicigerereza kwo mùshi na budufu, ly’ohashijira bwinja nk’oku binayandisirwe; na ntyo wanaba n’iragi, onabêrwe omu majira gâwe goshi. 9 K’orhayumvirhi oku nkurhegesire: nti ozibuhe onarwalihe? Orhabaga na boba buci orhabaga na ntemu nei, bulya Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ali haguma nâwe ngasi hoshi wankanaja».

Oburhabale bw’amashanja g’ishiriza za Yordani

10 Yozwè anacihàna eri irhegeko oku bagula b’olubaga, erhi: 11 «Mugere omu cihando coshi, muhe olubaga eri irhegeko, erhi: Murheganye ebi mwaciyikira omu njira, ebwa kuba enyuma lya nsiku isharhu mwajiyikira Yordani mugendiyûbaka cirya cihugo Nyakasane Nyamuzinda winyu, amuhire mpu muciyûbake».

12 Na kuli bene Rubeni, kuli bene Gadi na kuli cirya cihimbi ca bene Menashè, Yozwè anacibabwîra ntya, erhi: 13 «Mukengere birya Musa, omurhumisi wa Nyakasane amurhegekaga galya mango ababwîraga erhi: Nyakasane Nyamuzinda winyu, abahire okuluhûka, anabahire eci cihugo^e. 14 Bakinywe, abana binyu barhorho, n’ebishwekwa binyu, ebyo byoshi byabera omula cihugo Musa amuhire olu lundi lunda lwa Yordani. Ci konene moyo, muyikire n’emirasano yinyu, mugende oku matabâro, mushokolere bene winyu, mweshi, ntwâli; mujibarhabala. 15 Kuhika Nyakasane ahe abo bene winyu nabo okuluhùka nk’oku anabaha kwo, na kuhika nabo bayûbake bwinja cirya cihugo abaha Nyamubâho, Nyamuzinda winyu. Enyuma z’aho mwanabaga lyo mugaluka mushubire muli cirya cihugo cinyu munaciyûbake, cirya cihugo. Musa, omurhumisi wa Nyakasane amuhaga olunda lw’erindi ishiriza lya Yordani, e buzûka-zûba». 16 Banacishuza Yozwè muli ebi binwa, mpu: «Okwo orhurhegesire koshi rhwakujira na ngasi aha wankarhurhuma hoshi rhwahaja. 17 Nk’oku rhwanakazagirhumikira Musa muli byoshi, ntyo kwo nâwe rhwanakurhumikira. Lyo Nyakasane , Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ayôrha^f nâwe nk’oku anayorhaga na Musa. 18 Owankaba mugoma^g omu marhegeko gâwe, alahire kushimba oku omurhegesire, oyo anafe. Ntyo ozibuhe onarhwâlihe.

Enyenzi zarhumagwa na Yozwè e Yeriko

1 Yozwè mugala wa Nuni, anacirhuma, omu bwifulikwe, bantu babiri kurhenga e Shitimu, ababwîra erhi: «Mukanye, muje mwalolêreza^h ecihugo ca Yeriko». Banacilikula, bagendihanda omu mw’omukazi orhajira mulume, izîno lyâge ye Rahabuⁱ banacilala ahò. 2 Banacibwîra omwâmi w’e Yeriko ogwo mwanzi, mpu: «Lola oku hali abantu b’omu bene Israheli, bajire kuno ene budufu, balija bayênja ecihugo». 3 Olya mwâmi w’e Yeriko anacirhuma entumwa emwa Rahabu, erhi: «Ohâne balya bantu bajaga aha mwâwe, balya bantu bajaga omu nyumpa yâwe, bulya kuyishija kwayênja ecihugo coshi kwabadwîrhe ». 4 Olya mukazi anacirhola balya balume bombi, n’erhi aba amabafulika ederha, erhi: «Neci abo bantu bajire hano mwâni, ci konene ntalimanyire bali ba ngahi 5 na bulya bwali bwamayira, banalikola hofi bayigale olumvi, abo bantu bacigendire ntanamanyiri ngahi bajire: mukanyagye mubashimbe, mwankacibagwârha ». 6 Ci konene ali erhi anabashonize omu lurhalo lw’enyumpa yâge, anababwikira n’amoya akazagizabûla, aga ali ahizire omwo lurhalo. 7 Abo bantu banacikanya bagenda babashimbuhre omu njira ejire ebw’iziko lya Yordani, n’erhi abo bantu bali babashimbire babà bamahuluka, babayigalirakw’olumvi.

Ecihango ca Rahabu n’enyenzi.

8 Embere ebyo bigolo byâge bihunge, Rahabu asôkera emunda bali omu lurhalo, anacibwîra balya bantu, erhi: 9 «Manyire oku Nyakasane amuhire eci cihugo, n’oboba bwinyu bwarhujirekwo, abantu boshi badwîrhe bageramw’omusisi erhi mwe murhuma. 10 Bulya rhwayumvîrhe kurhi, amango mwarhengaga e Mîsiri, Nyakasane ayumagya erya nyanja ndukulà, rhwanayumvîrhe kurhi mwajirire balya bâmi babiri b’e Moreni, olundi lunda lw’ishiriza lya Yordani, abo bâmi ali Sihoni na Ogu, balya mwahererekezagya. 11 N’erhi rhuyumva ntyo rhweshi, rhwarha omurhima, ngasi muguma muli rhwe atwisire omurhima erhi rhuyumva mpu muyiruka; bulya Nyakasane, Nyamuzinda winyu, yêne ye ba Nyamuzinda era nyanya empingu na hano idako omw’igulu. 12 Munampe ecimanyiso c’okuli oku murhayishiyirhe larha, murhayirhe nyama, bashinja bani na bali birhu na ngasi binali hyâbo byoshi, n’oku mwayishirhulikûza oku lufu. 13 Na buno, mbahunyirage, mundaganyagye n’omwigasho oku izîno lya Nyakasane, nk’oku nani mbajirire aminja kwo ninyu mwayishijirira aminja omulala gwa larha». 14 Balya balume banacishuza, mpu: «Okuli, rhunafe! Casinga nâwe akaba orharhuvulwiri! Na hano Nyakasane arhuha eci cihugo, rhwanakuyêreka obwinja n’okuli kw’endahiro yirhu». 15 Nyamukazi^j anacibayandagaza n’omugozi ah’idirisha lyâge, bulya enyumpa yâge yali oku burhambi bw’olukuta, aligi nk’omu lukuta ayubakaga. 16 Olya mukazi ababwîra, erhi: «Mukanye ebwa ntôndo, lyo balya bali bamushimbire baleki bashimana, mucifulike eyo munda nsiku isharhu, kuhika abo bali bamushimbire bagaluke, enyuma z’aho mwanashubiyanka enjira yinyu mugende». 17 Balya balume banacibwîra olya mukazi, mpu: «Alaga oku byaba lyo rhurhagifa na eyi ndahiro wamarhulahiriza 18 Amango rhwaja muno cihugo, onashwekere ogu mugozi gw’akaduku kuli eri idirisha orhugerizemwo, kandi wanahira omulala gwâwe goshi omu nyumpa yâwe, sho, nyoko, bashinja bâwe n’omulala gwa sho goshi. 19 Owankacihuluka omu mwâwe mpu aja embuga, omuko gwâge gunaje oku irhwe lyâge yêne, ci erhi rhwono rhuli bêru kwêru emunda ali. Ci erhi bankahuma oku muntu oli omu nyumpa yâwe mweshi naye, lero omuko gw’oyo muntu gunaje oku irhwe lirhu. 20 Na kandi erhi wankavuhûla ogula mukolo gwirhu, kandi aho erhi eyi ndahiro orhulahirize erhacirhugwasiri». 21 Nyamukazi anacishuza, erhi: «Bibe nk’oku munadesire». Oku bundi abasengaruka, bagenda, naye anacishwekera ah’idirisha lyâge gulya mugozi gw’akaduku.

Okugaluka kw’enyenzi

22 Nabo bakanya, baja oku ntôndo, babêrakwo nsiku isharhu, kuhika abali babashimbire bagaluka. Abali babashimbire baja babalongeza omu njira zoshi, ci barhababonaga. 23 Balya balume oku bali babiri banacigaluka, erhi bayusiyandagala oku ntôndo, bayikira Yordani. Baja emunda Yozwè mugala wa Nuni ali, banacimuganirira ebyanababerire byoshi. 24 Banacibwîra Yozwè, mpu: «Kwo binali Nyakasane arhuhire ecihugo coshi, ciru n’abantu ba mw’eco cihugo boshi badwîrhe bageramw’omusisi embere zirhu».

Amarheganyo g’okuyikira

1 Yozwè erhi aba amazûka lubungubungu, arhenga aha Shitimu na bene Israheli boshi; bahika oku Yordani, balala aho embere ly’okuyikira. 2 Enyuma za nsiku isharhu, abagula bagera omu cihando coshi, 3 Baja bahâna eri irhegeko oku lubaga, mpu: «Hano mubona omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane, Nyamuzinda winyu, gwamabarhulwa n’abadâhwa bene Levi, ninyu mwanayimuka aha muli mugushimbe. 4 Ci konene ekarhî kago ninyu kukwânîne habe makoro bihumbi bibiri, murhahîra mukaguyegêra, lyo mumanya bwinja enjira mwakulikira, bulya murhasagigera muli eyo njira». 5 Yozwè anacibwîra olubaga, erhi: «Mucîcêse^k, bulya irhondo Nyakasane ajira ebirhangazo ekarhî kinyu». 6 Oku bundi Yozwè anacibwîra n’abadâhwa, erhi: «Mubarhule omucîmba gw’amalaganyo mushokolere olubaga». Banacibarhula omucîmba gw’amalaganyo, banacilikûla, bashokolera olubaga.

Amahano mazinda

7 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Kurheng’ene, narhondêra okukuhêka irenge embere za bene Israheli boshi, lyo bamanya oku nka kulya nali na Musa kwo nnandi haguma nâwe^l. 8Woyo ohâne eli irhegeko oku badâhwa babarhwire omucîmba gw’amalaganyo erhi: «Hano muhika aha mishi ga Yordani, munayishiyimanga muli Yordani». 9 Yozwè anacibwîra bene Israheli erhi: «Muyêgêre, muyumve ebinwa bya Nyakasane Nyamuzinda winyu». 10 «Lolagi eci mwamanyirakwo oku Nyamuzinda ozine ali ekarhî kinyu n’oku akungusha loshi embere zinyu, Aba-Nyakanani, Aba-Hititi, Aba-Hiviti, Aba-Pereziti, Aba-Girgashiti, Aba-Nyamoreni, n’aba-Yabuseni. 11 Lolagi oku omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamuzinda w’igulu lyoshi gukola gwagera embere zinyu muli Yordani. 12 Murhôlage buno bantu ikumi na babiri omu bene Israheli, ngasi mulala muntu muguma. 13 Na hano abadâhwa babarhwire omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane, Nyamuzinda w’igulu lyoshi, bahira okugulu ntya omu mishi ga Yordani, amîshi ga Yordani ganagabanyika^m, agahulula kurhega enyanya ganayimanga bunya cirimbirimbi».

Okuyikira olwîshi lunene

14 Olubaga erhi lurhenga omu mahêma galo mpu bajagiyikira Yordani, erhi abadâhwa bàli babarhwire omucîmba gw’amalaganyo babà bakola bali embere z’olubaga. 15 Erhi abali babarhwire omucîmba bahika oku Yordani, n’erhi amagulu g’abadâhwa bali babarhwire omucîmba gàrhogera omu mishi, oku burhambi. -Bulya Yordani anakazimirira ebikunguzo byâge byoshi omu mango goshi g’okusârûla emyâka- 16 Lero obwo amîshi gahulula kurhenga enyanya, gayimanga, gajira ecirimbirimbi cigali hantu hanene bwenêne, hofi n’olugo lwa Adama, oluli aha burhambi bwa Sartani; nago agakazagibungulukira ebwa nyanja y’Araba, yo nyanja y’omunyu, ago mishi gahuba goshi. N’olubaga lwayikirira aha ishiriza lya Yeriko. 17 Abadâhwa bali babarhwire omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane, bayimanga ahantu humuhumuⁿ omu karhî ka Yordani, nalwo olubaga ago mango lwakaziyikira n’amagulu burhajoma, kuhika ishanja lyoshi lyayusa lyayikira Yordani.

Amabuye ikumi n’abiri nka kakèngèzo

1 Erhi ishanja lyoshi liba lyamayikira Yordani, Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: 2 «Orhôle balume ikumi na babiri^o omu lubaga, ngasi mulala muntu muguma, 3 onabahe eli irhegeko: Kurhenga aha, omu karhî ka Yordani, kurhenga aha abadâhwa bashuba bayimanzire, murhôle ho mabuye ikumi n’abiri, mugayikirane, mugendigagwika omu cirâlo mwahandamwo omu budufu bw’ene». 4 Yozwè anacihamagala balya balume anacishogaga omu bene Israheli, mulume muguma oku ngasi mulala. 5 Yozwè anacibabwîra erhi: «Mugere embere z’omucîmba gwa Nyakasane, Nyamuzinda winyu, omu karhî ka Yordani, ngasi muguma akazibarhula ibuye aha cirhugo câge nk’oku emilala ya bene Israheli enali. 6 Gayôrha cimanyiso kuli mwe. Erhi abana binyu bakabadôsa^p irhondo: mpu agala mabuye gali ga kuderha kurhi? 7 Mwanabashuza mpu: «Amishi ga Yordani gacigabamwo, embere ly’omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane erhi guyikira Yordani amîshi ga Yordani gatwikamwo. Na ago mabuye go gakaziyôrha gamanyisa bene Israheli okwo». 8 Bene Israheli banacijira nk’okwo Yozwè anabarhegekaga. Banacirhôla mabuye ikumi n’abiri omu karhi ka Yordani, nka kulya Nyakasane anabwiraga Yozwè, nk’oku emilala ya bene Israheli yanali, na erhi babà bamagayikirana kulya cihando balalagamwo budufu, bagadekereza halya. 9 Yozwè agwika mabuye ikumi n’abiri halya bantu bali bayimanzire abadâhwa bali badwîrhe omucîmba gw’amalaganyo; ho ganaciba kuhik’ene.

Olubaga lwayikira

10 Abadâhwa bali babarhwire omucîmba gw’amalaganyo, bayimanga omu karhî ka Yordani kuhika Yozwè ayusa okubwîra olubaga ebi Nyakasane anali amurhegesire okulubwîra, nk’oku Musa anali arhegesire Yozwè, olubaga lwakanyiriza omu kuyikira. 11 Erhi olubaga loshi luba lwamayusiyikira, omucîmba gwa Nyakasane n’abadâhwa baja embere z’olubaga. 12 Bene Rubeni, bene Gadi na cirya cihimbi ca bene Menashè, boshi bayikira, erhi banadwîrhe emirasano yâbo y’amatabâro, bashokolera bene Israheli nka kulya Musa anaderhaga. 13 Hofi balume bihumbi makumi ani, bacibambizize oku kulwa, bagera embere za Nyakasane, omu kabanda ka Yeriko. 14 Olwo lusiku Nyakasane ayêrekana Yozwè oku ali w’irenge embere za bene Israheli boshi, banakazimurhînya nka kulya banakazagirhînya Musa, omu nsiku z’akalamo kage zoshi. 15 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: 16 «Obwirage abadâhwa badwîrhe omucîmba gw’obuhamirizi barhenge muli Yordani». 17 Yozwè anaciha abadâhwa eli irhegeko erhi: «Rhengagi omu Yordani». 18 Erhi abadâhwa bali babarhwire omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane babà bamarhenga omu karhî ka Yordani n’erhi amagulu gabo gaba gamarhinda oku budaka bumu, amîshi gashubira omu bululi bwâgo, gashubirhondêra okuyerêra nk’oku ganakazagijira injo na lishinjo, gakazihama ebikunguzo byalo byoshi.

Okuhika e Gilgala

19 Olubaga lwayikira Yordani omu nsiku ikumi z’omwêzi gwa burhanzi, lwanacihanda aha Gilgala oku buzinda bw’ecihugo ca Yeriko. 20 Yozwè agwika aho Gilgala galya mabuye ikumi n’abiri bakulaga omo Yordani. 21 Anacibwîra bene Israheli erhi: «Mango abana binyu bankadosa b’îshe wabo irhondo mpu: aga mabuye kuli kuderha kurhi? 22 Mwanayigiriza abana binyu muli ebi binwa, mpu: Israheli ayikire Yordani n’amagulu burhajoma. 23 Ebwa kuba Nyamuzinda winyu, amaganya embere zinyu amîshi ga Yordani kuhika mwayusa mwayikira nka kulya Nyakasane, Nyamuzinda winyu, ajiraga omu nyanja Ndukula, eyi aganyagya embere zirhu kuhika rhweshi rhwayikira: 24 Na ntyo embaga zoshi za hano igulu zanakazimanya oku okuboko kwa Nyakasane kugala byoshi kuli nabo, lyo mukaziyôrha mwarhînya Nyakasane, Nyamuzinda winyu ».

Ebihamba by’amashanja g’ishiriza lya Yordani

1 Abâmi boshi banya-Moreni bàyubakaga ishiriza lya Yordani, olunda lw’e buzûka-zûba, n’abâmi banya-Kanani bàyubakaga hofi n’enyanja erhi bayumva kurhi Nyakasane aganyagya amîshi ga Yordani embere za bene Israheli, kuhika balinda bayikira, boshi barhà omurhima, entemu yabagwârha embere za bene Israheli.

Okukembûlwa kw’Abayahudi aha Gilgala

2 Mw’ago mango Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Ojirise orhwere rhw’amabuye, oshubikembûla bene Israheli obwa kabiri». 3 Yozwè anacijirisa orhwere rhw’amabuye, akembûlamwo bene Israheli oku ntôndo y’Araloti. 4 Yumvagya ecarhumaga Yozwè abakembûla. Olubaga lwarhengaga e Mîsiri loshi, lulya lubaga lw’abalume bali mirhwe y’abalwi, boshi bali erhi bafirire omw’irûngu^q, muli ago mango banali omu njira y’okurhenga e Mîsiri. 5 Bulya olubaga lwarhengaga e Mîsiri loshi lwali lukembûle, ci konene lulya lubaga lwaburhiragwa omw’irûngu, omu njira, galya mango g’okurhenga e Mîsiri, ntâye muli lwo wali mukembûle. 6 Okwo ebwa kuba bene Israheli bagenzire myâka makumi ani^r omw’irûngu kuhika gulya murhwe gw’abalwi barhengaga e Mîsiri goshi gwagukumuka, bo balya barhayumvagya akanwa ka Nyakasane, n’ago mango Nyakasane alahira mpu barhacihike muli cirya cihugo alaganyagya b’îshe wabo oku abaha co, cali cihugo cihululamwo amarha n’obûci. 7 Abana babo bo bahiragwe ogwo mulagi, n’abo bana bo Yozwè akembûlaga ebwa kuba barhali basagikembûlwa omu kubula wabakembûla ago mango bali omu njira, bagenda. 8 Erhi babà bamakembûlwa, bashubiyôrha omu cihando kuhika balinda bafuma. 9 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Namakukulakwo ene obuzigo bw’e Mîsiri». Aho hayirikwa izîno lya Gilgala^s kuhika oku lusiku w’ene.

Okujira olusiku iwa Basâka

10 Bene Israheli banaciberaga omu cihando ca Gilgala, bajiriramwo olusiku lukulu lwa Basâka^t omu nsiku ikumi n’ini z’omwêzi, cajingwe, omwo rhubanda rhwa Yeriko. 11 Oku lusiku lwakulikiraga Basâka, barhondêra okulya oku mburho y’omu cihugo, migati erhalimwo lwango, n’emogomogo nkalange olwo lusiku lonêne. 12 Amâna gahuba erhi buca, erhi barhondêra okukazilya emburho y’omu cihugo; bene Israheli, kurhenga aho barhacibonag’amâna, ogwo mwâka bakazilya emyâka y’omu cihugo ca Kanani.

Nshula mwanzi: Okubonekerwa kwa Yozwè

13 Yozwè ago mango anali aha Yeriko, anacilambûla amasu, alolà, na k’orhabwini oku abona omuntu oyimanzire embere zâge erhi anafumbasire engôrho^u nyômole elûba omu nfune. Yozwè anacija emunda ali amubwîra, erhi: «Ka rhwe oyishìre nisi erhi bashombanyi birhu?» 14 Naye anacishuza, erhi: «Nanga, ci kone nyishire buno nka murhambo w’omurhwe gwa Nyakasane^v, niono nyishire ».

Yozwè anacikumba bûbi, afukama, ayunamiriza, anacimubwîra, erhi: «Bici nnawirhu alonzibwîra omurhumisi wâge?» 15 Oyo murhambo w’omurhwe gwa Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Ohogole enkwerho^w zawe emagulu gâwe, bulya aha hantu oyimanzire hali hantu hîmâna». Yozwè anacijira kulya.

Bene Israheli baja omu Yeriko

1 Yeriko lwàli lugo luhamike na luyigale bwenêne embere za bene Israheli; ntâye wakazagirhengamwo na ntâye wakazagijamwo. 2 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Lola oku nkuhire Yeriko n’omwâmi wamwo, n’abalwi bamwo. 3 Muje mwagorha eburhambi bw’olugo, mwoyo mweshi balwi, na ntyo muzonge olugo caligumiza. Mwajira ntyo nsiku ndarhu zikulikirine. 4 Badâhwa nda bashokolera omucîmba gw’amalaganyo erhi banadwîrhe mishekera nda ya mahembe ga ngadabuzi; oku lusiku wa kali nda, mwanazunguluka olwo lugo kali nda, n’abadâhwa banaja babûha emishekera. 5 Hano banabûha muli eryo ihembe ly’engandabuzi, na nka mwamayumva omulenge gw’ogwo mushekera^x, olubaga loshi lwanajira olwôho lunene, n’abo olukuta lw’olugo lwanahongoka; n’ago mango olubaga lwanaja lwakananda ngasi muguma embere zâge».

6 Yozwè mugala wa Nuni erhi aba amahamagala abadâhwa, anacibabwîra, erhi: «Murôle omucîmba gw’amalaganyo, na badâhwa nda barhôle mishekera nda ya mahembe ga ngandabuzi, baje embere ly’omucîmba gwa Nyakasane». 7 Anacibwîra olubaga, erhi: «Muzunguluke olugo, abalwi bashokolere omucîmba gwa Nyakasane». 8 Yozwè erhi aba amabwîra olubaga okwo, balya badâhwa nda bali bafumbasire mishekera nda ya mahembe ga ngandabuzi, banacishokola embere za Nyakasane, bayisha babûha erya mishekera, n’omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane gwabayisha enyuma. 9 Abalwi bali badwîrhe n’emirasano yâbo, bashokolera abo badâhwa bayishaga babûha emishekera n’abandi balwi bali enyuma z’omucîmba oku baja bagenda ntyo erhi banayisha babûha emishekera. 10 Yozwè ali erhi ahire olubaga eli irhegeko, erhi: «Murhahîra mukajira olubi, mumanye izu linyu lirhayumvikanaga, n’ekanwa kinyu erharhengaga ecinwa ciru n’eciguma, kuhika amango niene namubwîra nti: Bandi orhuhababo! Aho, mwanabanda orhuhababo!» 11 Omucimba gwa Nyakasane, gwagera eburhambi bw’olugo, gwaluzonga liguma lyone; kandi bashubira oku cihando, banajilala omwo cihando. 12 Yozwè, erhi buca, azûka sêzi sêzi, lubungubungu, nabo abadâhwa banacirhôla omucîmba gwa Nyakasane. 13 Balya badâhwa nda bali bafumbasire mishekera nda y’amahembe g’engandabuzi, banashokolire omucîmba gwa Nyakasane nabo balikûla, babûha emishekera. Abalwi badwîrhe emirasano yâbo babashokolera, n’abandi balwi bali enyuma bakulikira omucîmba gwa Nyakasane – oku baja bagenda ntyo, erhi banayisha babûha emishekera. 14 Bazunguluka liguma olugo, oku lusiku lwa kabiri, bashubira omu cihando. Bajira ntyo nsiku ndarhu zikulîkirine. 15 Oku lusiku lwa kali nda banacizûka kandi lubungubungu, mucêracera, bashubizunguluka lulya lugo, bajira kwa bene okwo kali nda; olwo lusiku lonêne bazunguluka olwo lugo kali nda. 16 Oku bwa kali nda, oku abadâhwa badwîrhe babûha emishekera, Yozwè anacibwîra olubaga erhi: «Mubande orhuhababo, bulya Nyakasane anamuhire lunola lugo.

Yeriko, cishà ca Nyakasane

17 Olugo loshi luhererherwe oku bulonza bwa Nyakasane, muluhererhere^y muhererhere na ngasi binabamwo byoshi; olya mukazi Rahabu orhajira mulume yêne mwaleka alame na ngasi boshi bankaba bali naye omu nyumpa, bulya oyo mukazi afulisire balya bantu b’enyenzi rhwali rhurhumire. 18 Ci mumanye, mucilange oku ngasi kantu mugwâsirwe okuhererekeza, bulya erhi hankajira awayagalwa na kantu kalebe muli byo akaderha mpu akola akayôrhana, mwanabona Israheli ye mukola mwahirakwo obuhanya na ntyo mubone mwêne mwamacîbihiza. 19 Amarhale goshi, amasholo goshi, ebirugu by’omulinga byoshi na eby’ecuma, ebyo byoshi birherekêrwe Nyakasane, binaje omu mbîko^z ya Nyakasane». 20 Olubaga lwanacibanda orhuhababo, abadâhwa banàcibûha emishekera n’erhi olubaga luyumva omulenge gw’omushekera, loshi lwajira olwôho lunene bwenêne, olukuta lwahongoka^a, olubaga lwakananda lwaja omu lugo ngasi muguma anaja alolà embere yone. Olwo lugo banacilurhôla. 21 Banacihererekeza ngasi ebi banashimanyire omu lugo byoshi, abalume, abakazi, abashosi, enkafu, ebibuzi, endogomi, byoshi babigeza oku boji bw’engôrho.

Enyumpa ya Rahabu erhahumweko

22 Yozwè anacibwîra balya balume babiri bali barhumirwe oku buyênzi erhi: «Mukanye muje omu nyumpa yolya mukazi orhajira mulume, murhenzemwo oyo mukazi, n’abâge boshi nka kulya mwanamulaganyagya n’endahiro». 23 Balya bana b’emisole bali barhumirwe buyênzi, banacija omu nyumpa, bahulusamwo Rahabu, îshe, nina, bene wabo na ngasi banali bâge boshi, omulala gwâge goshi banaciguhulusa, gwarhenga omu cihando ca bene Iraheli. 24 Buzinda bw’aho olugo baludûlika muliro n’ebyanalimwo byoshi, okuleka amarhale, amasholo n’ebirugu by’omulinga n’eby’ecuma, ebyo babihira omu mbîko y’omu ka – Nyamuzinda. 25 Yozwè afungira ntyo omûka gwa Rahabu, mukazi orhajiraga mulume, afungira ogw’enyumpa y’îshe yoshi n’ogwa bene wabo boshi. Oyola mukazi anacibêra omu Israheli kuhika buno, bulya ye wafulikaga zirya nyênzi Yozwè ali arhumire e Yeriko.

Okuhehêrerwa kw’owanayînamule Yeriko

26 Mw’ago mango Yozwè anacilahira aderha erhi: «Mâshi ahehêrerwe na Nyakasane, omuntu wanacìshomya mpu akola ashubiyûbaka olu lugo lwa Yeriko! Oku lubere lwâge kwo akabandira eciriba, n’oku muziba gwâge kwo ankayubakira omuhango». 27 Nyakasane ayôrha ntyo haguma na Yozwè^b n’irenge lyâge lyalumira omu cihugo coshi.

Okuvuna irhegeko ly’okukenga ecishà ca Nyakasane

1 Bene Israheli banacijira obulyâlya omu kuyukiriza irhegeko ly’okuhererekeza ecihugo nk’oku Nyakasane anali arhegesire. Akani^c, mugala wa Karmi, mugala wa Zabdi, mugala wa Zeraha w’omu bûko bwa Yuda, arhôla ebintu byali bigwâsirwe okuhererekezibwa, n’oburhe bwa Nyakasane bwanaciyaka kuli bene Israheli. 2 Yozwè anacirhuma abantu, kurhenga e Ycriko, kuja e Ayi, cihugo ciri hofi na Beti-Aweni, olunda lw’ebuzûka-zûba bwa Beteli; anacibabwîra, erhi: «Musûke muje buyênzi bw’eco cihugo». Nabo balya balume banacisôka baja bayênja olw’ecôla cihugo ca Ayi. 3 Erhi bashubira emunda Yozwè ali bakolaga bagaluka, banacimubwîra mpu: «Olubaga lurhacirhamagya mpu lwayisôkera loshi! Abalume ba bihumbi bibiri kandi erhi bisharhu byône byanahashisôkera eyo munda n’okuhima Ayi, orharhamagya olubaga loshi, bulya abantu bali eyo bali bantu basungunu». 4 Balume hofi ba bihumbi bisharhu banacisôkera eyo munda, ci bayisha balibisirweko n’abantu b’eyo Ayi. 5 Abantu b’eyo Ayi babayirhamwo bofi bantu makumi asbarhu na ndarhu, banacibaminika kuhika aba muhango gwa Shebarimi, banacibahima erhi bakola bali oku mwandagalo. Omurhima gw’olubaga gwajonga nka mishi.

Omusengero gwa Yozwè

6 Yozwè anacisharhangula^d emyambalo yâge, afukamiriza, akamalanga kahuma oku idaho embere ly’omucîmba gw’amalaganyo, kuhika bijingo, ajira ntyo ye n’abagula ba bene Israheli, banacicihira oluvu oku irhwe lyâbo. 7 Yozwe enaciderha erhi: mâshi yagirwa^e Nyakasane, carhumaga olu lubaga oluyikiza Yordani mpu lyo bakumba omu maboko g’abanya-Moreni, barhumalîre? Ka kurhankabire kwinja rhucihigaga okucibêrera olundi lunda lwa Yordani erhi kwo? 8 Mâshi Yagirwa bici nankaciderhaga obu Israheli amayerekeza aba shombanyi bâge omugongo? 9 Abanya-Kanani bakolaga bakumanya, abandi bayûbaka omu cihugo coshi buzinda bakolaga bayishirhugorha, barhuyirhe, izîno lirhu lihirigirhe bano igulu. Na buzinda kurhi okolaga wayishijirira izîno lyâwe ly’ogala byoshi?»

Ishuzo lya Nyakasane

10 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Yimanga, cirbumirage okumba bù bi ntya? 11 Israheli, anajizire ecâha, ciru barhalanzire^f erya ndagâno yani nabalahirizagya kuhika bayanka ebintu byali bigwâsirwe okuhererekezibwa; babiyongolokana, banywerha, bayisha babidwîrhe omu birugu byâbo! 12 Ntako bene Israheli bankahagalika abasbombanyi babo; ci bakola bakaziyerekeza abashombanyi babo omugongo, ebwa kuba bonene bakola bagalugalu. Ntankaba na ninyu nka murhacirhenza ebyo bigalugalu biri ekarhî kinyu. 13 Yimuka! ogendicêsa olubaga, onalubwire, erhi: «Mweshi muciyumanyanye oku lusiku lw’irhondo; bulya kwo adesire ntya, Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli: «Hali ebigalugalu ekarhî kâwe, wâni Israheli. Orhankahashihagaza embere z’abashombanyi bâwe, akaba orharanzirirhenza ebyo bigalugalu biri ekarhî kâwe. 14 Muyîshe bano mweshi irhondo sêzi, ngasi baguma oku milala yâbo enagendeka; n’omulala Nyakasane akanagwârha, gwanayisha bûko oku bûko, n’obûko bwankagwarhwa, bwanakaziyisha mulala oku mulala, n’omulala Nyakasane akanagwârha gwanakaziyisha muntu oku muntu. 15 Oyu bankayishi shimana ali n’ebigalugalu, oyo banamusingônole^g n’omuliro, na ngasi ehi ajira hyoshi, ebwa kuba anavunyire endagâno ya Nyakasane anahira obubî omw’Israheli».

Okumanya n’okuhana oyazire

16 Eri buca, Yozwè azûka sêzi sêzi, akazigeza Israheli nk’oku emilala yâge enayôrha, omulala gwa Yuda gwanacigwarhwa. 17 Omulala gwa Yuda gwakazigera bûko oku bûko, n’obûko bwa Zera bwanacigwarhwa. Anacigeza obûko bwa Zera, nyumpa oku nyumpa, enyumpa ya Zabdi yanacigwarhwa. 18 Anacigeza enyumpa ya Zabdi, muntu oku muntu, na Akani, mugala wa Karmi, mugala wa Zabdi, mugala wa Zera, w’omu mulala gwa Yuda anacigwarhwa. 19 Yozwè anacibwîra Akani, erhi: «Mugala wâni, nkusengire, ohe Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, irenge lyâge, omukuze. Mbwîra bici wajizire, orhabinfulikaga». 20 Akani anacishuza Yozwè, erhi: «Neci okunali, nie najizire ecâha, nagayisa Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli; ntya na ntya kwo najizire: 21 Nabwîne omu minyago, ecishuli cinja ca Shineari, sikcli magana abiri ga marhale. Nacizinge ciguma ca masholo ca buzirho bwa sikeli makumi arhanu: nanaciyagalwa n’ebyo bintu, lero nabirhôla; lola oku biri bibîshe omw’idaho omu nyumpa yani, n’amarhale go gali idako». 22 Yozwè anacirhuma yo entumwa, nazo zanacilibirhira ebwa ihêma ly’Akani, na k’orhabwini oku ecishûli cali cifulike omw’ihêma ly’Akani, n’amarhale gali idako. 23 Erhi baba bamarhenza ebyo birugu omw’ihema, babihêka emunda Yozwè ali na bene Israheli boshi, babijahika embere za Nyakasane».

24 Yozwè na bene Israheli boshi, banacirhôla Akani, mugala wa Zera, banacirhôla galya marhale, banacirhôla cirya cishûli, banacirhôla cirya cizinge c’amasholo, banacirhôla bagala bâge, na bali b’Akani, banacirhôla enkafu zâge, endogomi zâge, ebibuzi byâge , ihêrna lyâge na ngasi ebi anali agwerhe byoshi, babijana omu kabanda k’Akori.

25 Yozwè anacimubwîra erhi: «Carhumaga rhweshi warhujira kubi ntya? Nyamabâho naye akolaga akujira kubi ene». Bene Israheli boshi bamubanda amabuye. Boshi babayoca n’omuliro, banabakwebakwo amabuye.

26 Banacimuhirakwo ecirundo c’amabuye, n’eco cirundo hociciba kuhika ene. Lero obwo, Nyamubâho anacirhengamwo bulya burhe bwàli bumugwerhe bwenêne. Co carhumaga abo bantu bakazihaderha mpu: Kabanda k’Akori kuhika ene.

Irhegeko lyahâbagwa Yozwè

1 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Orhayobohaga^h, orhanarhemukaga. Yanka engabo y’abalwi boshi, oyisokane, orhabalire Ayi. Ala oku nakuhire omwâmi w’e Ayi n’olubaga lwâge, olugo lwâge n’ecihugo câge. 2 Ojirire Ayi n’omwâmi wâge ebiri nka birya wakoleragaⁱ Yeriko n’omwâmi wâge; ci konene mwahagula yo eminyago n’ebishwêkwa bibe binyu. Olwo lugo oluhirire omurhego olunda lw’ebuzûka-zûba».

Amalenga ga Yozwè

3 Yozwè n’engabo yâge basokera oku matabâro, hakola bagendilwîsa Ayi. Yozwè acîshoga balume bihumbi makumi asharhu ba ntwâli, abarhuma mpu babe bagenda budufu. 4 Anacibaha eri irhegeko, erhi: «Loli, mukola mwâge ndigoneka olugo olunda lw’ebuzika-zûba bw’olugo, buzira kuja kuli n’olugo, mweshi munagonekere aho. 5 Niono n’olubaga luli nani, rhwayegera olugo, na hano bahuluka mpu barhurhabalire nka kulya banajiraga burhanzi, rhwanaba nka rhwabayaka. 6 Boshi banahuluka mpu bakola barhuminika, nirhu rhwanalibirha kuhika rhubarhenze oku lugo, bulya bayishija baderha mpu kandi bamarhuyaka nka agandi mango. Rhwanayishibayaka. 7 Okubundi obwola, mwananyonyoka halya mwali mucifulisire, mushagamukire omu lugo, mulurhôle, Nyakasane, Nyamuzinda winyu abaha lwo. 8 Hano muba mwamarhôla olwo lugo, munaludûlike muliro; munajire nka kulya akanwa ka Nyakasane kanadesire. Mubwîne: namamuha amarhegeko gani».

9 Yozwè abalika bagenda, bagendigonekera ekarhî ka Beteli na Ayi, olunda lw’ebuzika-zûba bwa Ayi. Kuli Yozwè yênene ageza obwo budufu boshi omu karhî k’olubaga. 10 Yozwè azukiriza mucêracêra, erhi aba amageza engabo yâge mwo amasu, asôka alongoline olwo lubaga, ye n’abagula ba bene Israheli boshi, barhabalira e Ayi. 11 Eyo ngabo y’abalwi yanali naye yanacirherema haguma naye, hayêgêra olugo, batwa eciralo olunda lw’emwenè lw’o lugo, akabanda kaja ekarhî kabo na Ayi. 12 Yozwè ayanka balume hofi bihumbi birhanu, agendibahira bugoneke ekarhî ka Beteli na Ayi, olunda lw’ebu ziìka-zìba bw’olugo. 13 Erhi olubaga luba lwamagabanyikamwo ntyo, baguma baja olunda kw’cmwenè y’olugo n’ahandi b’ecikembc olunda lw’ebuzika-zûba bw’olugo, Yozwè akanya obwôla budufu bonênè agendija omu karhî k’akabanda.

Okurhôlwa kwa Ayi

14 Erhi omwâmi w’e Ayi amulangìra, abalume bali omu lugo bazukiriza sêzisezi, bahuluka bakola bagendilwîsa Israheli, mwâmi n’engabo yâge bahika halya banali bamalagana, aha ishiriza ly’akabanda, ci kone arhali amanyire oku olunda lw’cbuzika-zûba bw’olugo ali ahizirweyo omurhego. 15 Yozwè n’ahandi bene Israheli boshi, bacihimisa nabo, bakûla omulindi, bakola bayaka, bashimba enjira y’omw’irûngu. 16 Okubundi obwo banacihamagaza mpu abantu bali omu lugo boshi bashagamuke babakulikire; hanacikulikira Yozwè, balinda baciyegûla kuli n’olugo. 17 Harhasigalaga omuntu ciru n’omuguma omu Ayi n’omu Beteli, orhahulukaga mpu naye akola akulikira Israheli; basiga olugo luli luyigule, bakulikira bene Israheli.

18 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Lambûlira olunda lwa Ayi eryo itumu ofumbasire omu nfune, bulya nkola nakuha eco cihugo». Yozwè anacilambûlira olunda lw’olugo, lirya itumu lyâge ali afumbasire omu nfune. 19 Erhi alambûla okuboko, balya bantu bali bahenesire bayimuka halya bali dubaduba, bakula omulindi, bacihonda omu lugo, banalurhôla, banacidulika omuliro oku lugo dubaduba.

20 Abantu b’e Ayi mpu bacihindamuka, k’orhabona, balangira omugi gwatumbûka omu lugo guli omu nkuba malunga, babula lunda luguma luhi bayakire, olubaga lwayakiraga ebw’irûngu, lwashubibahindamukira, baligi balya bali babashimbire. 21 Yozwè na bene Israheli erhi balangira oku olugo lwarholagwa na balya bantu bali bacifulisire, n’oku lukola ludûlike muliro, omugi gukola gwakazisôka omu lugo, bagolonjoka, balwîsa banahima balya bantu b’e Ayi. 22 Abandi barhenga omu lugo, babarhabalire; ntyo Israheli abagorha, baguma aha abandi hala. Babahima, harhasigalaga ciru n’omuguma ozine ciru n’omuguma wadesire mpu ayaka. 23 Banacigwârha omwâmi w’e Ayi, bayisha bamudwîrhe anacizine emunda Yozwè ali. 24 Erhi Israheli ayusinigûza abantu b’e Ayi omu mpinga, omw’irûngu, erya munda bali bashimbire, n’erhi baba bamanigûza^j kuhika oku wa buzinda, bamabageza oku boji bw’engôrho, Israheli yeshi aciyongobeka muli Ayi, amugeza oku hoji bw’engôrho. 25 Abafire muli olwo lusiku bahika omu bantu bihumbi ikumi na bibiri, aha balume, aha bakazi, abantu b’omu Ayi boshi bafa.

Okukagwa n’emishabûko

26 Yozwè arhaderhaga mpu afunya kulya kuboko kwâge ali alambwire anafumbasire itumu kuhika ahererekeza abantu b’omu Ayi boshi. 27 Bene Israheli banyaga ebishwekwa byâbo, n’eyindi minyago y’omu lugo nk’oku Nya kasane ali arhegesire Yozwè. 28 Yozwè ayoca Ayi anamujira cirundo ca bijonjagwa^k, n’eco cirundo ho ciciba kuhika ene. 29 Arhegeka mpu olya mwâmi w’e Ayi bamumanike oku murhi banalekereye okola kuhika bijingo. Erhi izûba lizika, Yozwè ahâna irhegeko mpu bamanule ecirunda câge oku murhi bamukwebe aha muhango gw’olugo, banamulundêko ecirundo c’amabuye, ho cinaciba kuhika oku lusiku lw’ene.

Enterekêro n’okushubululwa kw’endagâno aha Sikemi

30 Okubundi, Yozwè anaciyubakira Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, oluhêrero oku ntôndo ya Ebali. 31 Bashimba irhegeko Musa omurhumisi wa Nyakasane ahire bene Israheli nk’oku binayandisirwe omu citabu c’oburhegesi bwa Musa. Bayûbaka oluhêrero lw’amabuye gonene^l, aga barhaderhaga mpu bagahirekwo ecuma. Barherekêrerakwo Nyakasane enterekêro z’ensirîra, n’enterekêro z’omurhûla.

Okusoma amarhegeko

32 Aho, Yozwè ashubiyandika^m oku mabuye, obwo bwaba bwa kabirhi, bulya burhegesi bwa Musa, ayandikaga embere za bene Israheli. 33 Israheli yeshi abagula bâgeⁿ, bali bayimanzire olunda n’olundi lwa omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane, ebigolo, n’abandi b’embuga, n’abandi bantu b’olubaga, bayimanga cihimbi ciguma olunda lw’entôndo Garizîmi, ecindi cihimbi olunda lw’entôndo ya Ebali, nka kulya Musa omurhumisi wa Nyakasane anarhegekaga mira galya mango agishaga bene Israheli. 34 Okubundi Yozwè asoma birya binwa by’oburhegesi byoshi, omugisho, n’obuhêherere^o nk’oku binayandisirwe omu citabu c’oburhegesi. 35 Nta kanwa ciru n’akaguma akali kayandisirwe na Musa, karhaderhagwa na Yozwè ago mango ali embere z’e mbuganano yoshi ya bene Israheli, abakazi, n’abana, n’abandi b’embuga banali nabo boshi omwo lugendo.

Israheli arhêrwa

1 Oku mwanzi gw’ebyo byabire, abâmi boshi bayubasire olundi lunda lwa Yordani, abali bayubasire omu ntôndo n’omu bihugo by’omu marhambi, ab’oku burhambi bw’enyanja, aba-Perezi, 2 Aba-Hiviti, aba-Yebuseni, boshi bacilunga haguma mpu balwise caligumiza Yozwè na bene Israheli.

Obwengehusi bwa Bene Gabaoni

3 Abantu b’e Gabaoni erhi bayumva kurhi Yozwè ahenyeraga Yeriko na Ayi. 4 Banacisinga bôhe obwenge bwâbo. Banacirhola enjira yâbo n’oluhembo nka bantu babalama. Bayanka ebishoho bikoyire babihira oku ndogomi zâbo n’orhubindi rhw’idivayi rhwa mira rhukola rhukoyire n’ebyajire byahangwa, 5 emagulu gabo banacihirayo enkwerho zikola zishosihire, zanajire zahangwa, bone bayambala emishangi y’enkoyera; emigati bali baciyikire yali migati ya yumusire na ya buvungunyukiza. 6 Bakanya baja emunda Yozwè ali oku cihando aha Gilgala, banacimubwîra yêne na bene Israheli boshi, mpu: Rhwono rhuli bantu barhenga omu cihugo ca kuli, na buno murhusingire emihigo, nirhu rhubasingire emigabo^p, rhuyumvanye». Bene Israheli banacishuza abo ba-Hiviti, mpu: 7 «K’arhankaba emwirhu muyubaka; kurhigi rhwankajira endagâno haguma ninyu?» 8 Banacibwîra Yozwè, mpu: «Rhwono rhuli bambali bâwe». Yozwè anacibadosa, erhi: «Muli ba ngahi, munali bantu baci?» 9 Banacimushuza, mpu: «Bambali bâwe barhenga omu cihugo ca kuli bwêene; rhuyishire nti rhukuze izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda wâwe; bulya rhwayumvîrhe barhuganirira kuli ye na ngasi oku anajizire omu Mîsiri koshî. 10 Rhwayumvîrhe kurhi akoleraga abâmi banya-Moreni^q ebwa lindi ishiriza lya Yordani, abo bâmi baligi Sihoni, mwamî w’e Hesboni, na Ogu mwâmi w’e Bashani, ayubakaga aha Astaroti. 11 Abagula birhu, n’abantu b’omu cihugo cirhu boshi banacirhu bwîra, mpu: Muyanke ebiryo muciyikire omu njira, muje emunda bali, mubabwire mpu: Rhwono rhuli barhumisi binyu na buna mulekagc rhujire endagâno na ninyu. 12 Lolagi omugati gwirhu, gwàli gudûrhubire erhi rhuguyanka nti rhuciyikire gwo kurhenga omu mwabirhwe, olusiku rhwagurhôlaga rhunagenda mpu rhukola rhwaja emunda muli mulolage buno oku gukola guyumûsire, gunakola buvunyungukiza. 13 Orhu rhubindi rhuciyikiremwo idivayi, rhwali rhuyunjwire erhi rhunaciri rhuhyahya, mwêne mubonage kurhi rhwajire rhwabereka; emishangi yirhu n’enkwerho zirhu byo ebi bikola bikoyire n’enjira ndi bwenêne». 14 Bene Israheli banaciyanka oku biryo byâbo buzira kurhangidôsa^r Nyakasane. 15 Yozwè anacijira endagâno y’omurhûla haguma nabo, kandi banacijira eyindi ndagâno y’okuderha mpu babaleka balame; n’abakulu b’ihano bacîgashira bo.

16 Enyuma lya nsiku isharhu bali bajizire eyo ndagâno, bamanyisa bene Israheli oku balya bantu bali balungu babo n’oku bayubaka ekarhî kabo. 17 Oku bundi obwo banacilikûla bahika oku lugo lwâbo enyuma lya nsiku isharhu. Ebishagala byâbo byàli: Gabaoni, Kefira, Bêroti na Kiryati-Yarimi. 18 Barhabayirhaga erhi gulya mwigasho abagula bacigasbiraga bo gurhuma, oku izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli; ci olubaga loshi lwaciduduma bwenêne kuli abo bashamuka.

Amarhegeko ga Bene Gabaoni

19 Balya bashamuka boshi banacibwîra erya mbuganano y’olubaga erhi: «Rhwabajirire endahiro okw’izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli; na buna rhurhankacibahumakwo. 20 Lolagi oku rhwabajirira: Rhwabaleka balame ly’oburhe bwa Nyakasane bulekiyaka kuli rhwe, erhi kulya rhwabajiriraga endahiro^s kurhuma.» 21 Mpu: «Mubaleke balame», kwo abashamuka badesire; ci kone bahàbwe omukolo gw’okukashenya enshâli n’okudoma amîshi oku mbuganano ya bene Israheli yoshi nk’oku abashamuka banababwizire. 22 Yozwè anahamagala abo bantu b’e Gabaoni abadosa, erhi: «Carhumaga murhurheba murhubwîra mpu: Rhuli bantu ba kuli na ninyu, n’obwo muyubasire ekarhî kirhu? 23 Kurhenga buno mukola mwayôrha bantu bahehêrirwe, na ntaye muli mwe wacileke okuba muja, omukolo gwinyu gwaba gwa kukazishenya enshâli n’okukazidoma amîshi oku nyumpa ya Nyamuzinda wâni». 24 Banacishuza Yozwe, banacimubwîra, mpu: Bulya bambali bâwe bayumvîrhe oku Nyakasane, Nyamuzinda wâwe arhegekaga omurhumisi wage Musa mpu: muhabwe ecihugo coshi, munanigûze ngasi banayubaka muli eco cihugo, ntaye mwaleka e mbere zinyu, rhwanayumva oku rhwamalibwa n’amagala, co carhumire rhujira ntyo. 25 Buno rhwono rhukola rhucihizire omu maboko gâwe: orhujirage nka kulya obwîne kunali kwinja kuli we, kunashingânîne kuli rhwe». 26 Yozwè anacibajira ntya: abayokola, abarhenza omu maboko ga bene Israheli, lyo barhagibayirha. 27 Ci konene Yozwè abajira bantu ba kukazibeza enshâli n’aba okukazidomera embuganano amîshi n’oluhêrero lwa Nyakasane, ngasi aba Nyakasane anacishozire^t boshi: kwo banacikola ntyo ciru kuhika na buno.

Matabâro ga bâmi barhanu aha Gabaoni

1 Adoni-Sedeki, mwâmi w’e Yeruzalemu ayumwa oku Yozwè anahimire anarhòla ecihugo ca Ayi, oku amaciherêrekeza, oku anajirire Ayi n’o mwâmi wâge kulya anajiriraga Yeriko n’omwâmi wâge, Ayumva oku abantu b’e Gabaoni erhi baba bamahashibona kurhi bayumvanya na bene Israheli, bakola bacîbêra emwabo, 2 Anaciyôboha bwenêne ebwa kuba Gabaoni lwali lugo lunene nka ezindi ngo z’abâmi, ciru lwali lugo lunene kulusha Ayi; n’abantu ba muli olo lugo bali bantu ba burhwâli bwenêne, 3 Adoni-Sedeki, mwâmi w’e Yeruzalemu, anacirhuma entumwa emwa Hohami, mwâmi w’e Hebroni, anacirhuma entumwa emwa Pireami, mwâmi w’e Yarmuti, anacirhuma entumwa emwa Yafia, mwâmi w’e Lakishi, n’eyindi emwa Debiri, mwâmi w’Egloni. 4 Anacija abarhumiza erhi: «Mâshi musôkere eno mwâni, muntabale oku kulwa, lyo rhushubinyaga Gabaoni, bulya ananywanine na Yozwè na bene Israheli». 5 Okubundi abo bâmi barhanu b’e Amoriti, omwâmi w’e Yeruzalemu, omwâmi w’e Hebroni, omwâmi w’e Yarmuti, omwâmi w’e Lakishi n’omwâmi w’Egloni, banacishubûzanya, banacisôka n’emirhwe y’engabo zâbo zoshi, Batwa icumbi lyâbo aha ishiriza lya Gabaoni, banacimukozako entambala.

Yozwè arhabâla Gabaoni

6 Balya bantu b’e Gabaoni banacirhuma entumwa emunda Yozwè ali omu cihando câge aha Gilgala, mpu bajimubwîra, erhi: «Orhalikiriraga abarhumisi bâwe mâshi, osôkere duba eno mwirhu, orhulikuze, orhurhabale, ebwa kuba abâmi b’e Amoriti, abayûbaka ebwa ntôndo, boshi bacihizire baguma mpu ba rhulwise». 7 Okubundi, Yozwè anacirhenga aha Gilgala, ye n’engabo z’abalwi bâge zoshi, n’entwâli zâge zoshi. 8 Nyakasane anacibwîra Yozwè erhi: «Omanye orhabarhinyaga, bulya nabahizire omu maboko gâwe, ntâye ciru n’omuguma wahaza embere zâwe». 9 Yozwè anacibarhibukirako cifudukwè; bulya analâzire agenda obudufu boshi kurhenga aha Gilgala.

Oburhabâle bw’Ow’enyanya

10 Nyakasane anacibahondakwo akavango embere za bene Israheli; bene Israheli babahima bwenêne, babahimira^u okurhasagibonekana aha Gabaoni, banacibaminika omu njira esôkire e Beti-Horoni, babahima kuhika aha Azeka na kuhika aha Makeda. 11 Ago mango balibirhaga omu kuyaka bene Israheli, erhi bahika oku mwandagalo gwa Beti-Horoni, Nyakasane abarhibulirakwo amabuye^v manene kurhenga e malunga, ago mabuye gabarhogerakwo kuhika aha Azeka, bahungumuka, abafire n’ago mabuye g’olubula balushire abayisirwe n’engôrho ya bene Israheli. 12 Olwo lusiku Nyakasane akweba Abanya-Mori omu maboko ga bene Israheli. Yozwè anaciderha embere za bene Israheli, abwîra Nyakasane, erhi: «Mâshi w’izûba shirama kuli Gabaoni, nâwe wâni rnwezi shirama omu kabanda k’Ayaloni!» 13 N’izuha lyayimanga, n’o mwêzi gwabêra halya, kuhika ishanja lyacihòla oku bashombanyi balyo. Okwo ka kurhali kuyandike omu citabu c’omusinganyanya? Izuba lyanacibêra omu cirêre lirhaderhaga mpu lyazika duba^w, lyayimanga hofi lusiku lugumaguma. 14 Harhabonekaga olusiku luli nk’olwo, oli omu mango gageraga, oli omu mango gacikulikire; luli lusiku Nyakasane arhumikiraga omuntu omu kuyumva izu ly’omuntu wamubirikira; ebwa kuba Nyakasane ye wayisha walwira Israheli. 15 Yozwè na bene Israheli bahbubira oku cibando câbo aha Gilgala.

Barni barhanu omu lwâla lwa Makeda

16 Nabo balya bâmi oku banali barbanu, bakûla omulindi bakola bayaka, bagendicifulika omu lwâla aha Makeda. 17 Banacihisakwo Yozwè omwanzi, mpu: Balya bâmi barhanu babashimanyire bacifulisire omu lwâla aha Makeda. 18 Yozwè anacishuza, erhi: «Mukanye mugendibabalandulirakwo eby’amabuye binene binene oku kanwa k’olwo lwâla, munahireko abalanzi. 19 Ci moyo murhayimangaga, mushimbulire abasbombanyi binyu, munigûze abanazinzire enyuma boshi, murhazigaga baja omu lugo lwâbo, ebwa kuba Nyakasane, Nyamuzinda winyu anabahizire omu maboko ginyu.»

20 Erhi Yozwè na bene Israheli bayusa okubahima okurhasagibonekana, babamalîra; n’abashugunusire bayakira omu bishagala byali biyûbake buzibu zibu. 21 Olubaga loshi lwashubira oku cibando buzira kadundo kaci emunda Yozwè ali aha Makeda. Ntaye ciru n’omuguma wadesire mpu amalemalîra ciru ekanwa omu bene Israheli. 22 Okubundi Yozwè anaciderha, erhi: «Fûnulagi omunwa gw’olu lwâla, munarhenze omwola lwâla balya bâmi, muyîshe mubandwîrhîre». 23 Banacijira kulya, banaciyisha bamudwîrhîre balya bâmi bakûlaga omu lwala, bo baligi: omwâmi w’e Yeruzalemu, omwâmi w’e Hebroni, o mwâmi w’e Yarmuti, omwâmi w’e Lakishi n’omwâmi w’Egloni. 24 Erhi baba bamalerha abo bâmi embere za Yozwè, naye Yozwè anacihamagala bene Israheli boshi, anacibwîra abarhambo ba balya balwi bali bagenzire naye, erhi: «Yegeri hano, muje mwalabarha oku kasirogosi k’aba bâmi». Banaciyegera, baja babalabarha akasirogosi. 25 Anacibabwîra, erhi: «Murhayobohaga, muzibuhe munarwalihe, bulya ntya kwo Nyakasane akazijira ngasi bashombanyi binyu mwanalwîsa boshi». 26 Enyuma z’aho, Yozwè abatumirha anarhegeka mpu babayirhe banabamanike kuli mirhi irhanu, banayorhe bamanike kuli erya mirhi kuhika bijingo.

27 Erhi izûba lihorha, Yozwè arhegeka mpu babamanule kulya mirhi: banacibakweba muli lulya lwâla banali bacifulisiremwo; banacihirika ebibuye binene binene omu munwa gwa lulya lwâla, ho ganaciba kuhika oku lusiku lw’ene.

Okulwîsa n’okurhola ba nyamugo b’ishiriza lya Kanani

28 Muli olwo lusiku lonêne, Yozwè anacirhôla Makeda, olwo lugo n’omwâmi walwo, abageza oku bwoji bw’engôrho, aherêrekeza olugo^x loshi na ngasi hya buzîne hyanalimwo hyoshi, buzira kuleka mpu ehira hyo hifulumusire. Omwâmi w’e Makeda amujirira amabî nka kulya anagajiriraga omwâmi w’e Yeriko.

29 Yozwè na bene Israheli banaciyikira barhenga e Makeda, baja e Libna, barhêra olwo lugo lwa Libna. 30 Nyakasane anacibahalwo n’omwâmi walwo, aluha Israheli, naye alugeza oku bwoji bw’engôrho. Baherêrekeza olwo lugo na ngasi bya buzîne byanalimwo byoshi, buzira kuleka ciru n’omuntu muguma wafulumuka mpu ayake, naye omwâmi w’olwo lugo amujirira nka kulya anajiriraga omwâmi w’e Yeriko. 31 Yozwè na bene Israheli banaciyikira, barhenga e Libna, baja e Lakishi, anacitwa ecirâlo embere z’olwo lugo, anacilukozakwo entambala. 32 Na Nyakasane anacihâna Lakishi emwa bene Israheli, oku lusiku lwa kabiri balurhôla na lwo, banalugeza oku bwoji bw’engôrho; olwo lusiku lwonênè na ngasi hya buzîne hyanalimwo hyoshi, nka kulya anajiriraga Libna. 33 Okubundi Horami, mwâmi w’e Gezeri anacikanya mpu akola agendirhabala Lakishi. Yozwè amuhima n’olubaga lwâge, buzira kumusigaliza ciru n’omuguma ozine.

34 Yozwè na bene Israheli boshi barhenga e Lakishi, baja Egloni; banacitwa ecihando embere z’olwo lugo, banacilukozakwo entambala. 35 Olwo lugo balurhôla muli olwo lusiku lwonênè, banacilugeza oku bwoji bw’engôrho, ngasi bizine byanalimwo byoshi, Yozwè abiherêrekeza muli olwo lusiku nka kulya anajiriraga Lakishi.

36 Yozwè na bene Israheli boshi barhenga ah’Egloni, basôkera e Hebroni, banacimukozakwo entambala. 37 Erhi bayusimurhôla bamugeza oku bwoji bw’engôrho olwo lusiku lwònênè, omwâmi walwo, emirhundu yalwo, na ngasi ca buzîne canalimwo coshi, buzira kuleka omuntu wafulumuka ciru n’omuguma; nka kulya ajìrìraga Egloni, ntyo kwo aherêrekìze olwo lugo na ngasi bya buzîne byanalimwo byoshî.

38 Yozwè na bene Israheli banacigolonjokera e Debiri, naye bamukozakwo entambala. 39 Banacimurhôla n’omwâmi wâge, haguma n’emirhundu yâge yoshi, babigeza oku bwoji bw’engôrho, banaciherêrekeza ngasi bizine byalimwo byoshi, buzira kuleka ehyafulumuka. Yozwè ajira Debiri n’omwâmi wâge nka kulya anajirìraga Hebroni, na nka oku ajiriraga Libna n’omwâmi wâge.

Kushubûlula amatabâro g’emukondwè

40 Yozwè ahêka ecihugo^y coshi kalêgerha: entôndo, Nêgebu, ecìhugo cali omu kabanda, ebihugo by’omu marhambi, byoshi abisherêza n’abâmi babyo, buzira kuleka ciru n’omuguma wafulumuka, aja aherêrekeza ntyo ngasi hyanali hya buzîne hyoshi nka kulya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli anali arhegesire. 41 Yozwè ahima abo bâmi boshi kurhenga e Kadesi-Barnea, kuja e Gaza, ahima ecihugo ca Gosheni kuja e Gabaoni. 42 Yozwè agwârha abo bâmi boshi n’ebihugo byâbo caligumiza, ebwa kuba Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli ye wayishaga alwira bene Israheli. 43 Okubundi, Yozwè na bene Israheli bashubira omu cihando câbo aha Gilgala.

Abâmi b’emwênè bacîgusha haguma

1 Yabini, mwâmi w’e Hasori, erhi ayumva oku kwo byabire ntyo, arhuma entumwa emwa mwâmi Yobabu, mwâmi w’e Madoni, arhuma e ntumwa emwa omwâmi w’e Shimroni, arhuma entumwa emw’omwâmi w’e Akishafa, 2 mw’abâmi bali olunda lw’e mwênè, omu ntôndo, n’omu Araba, aha ishiriza lya Kinereti, omu cihugo c’e kabanda, n’omu birhondo bya Dori olunda lw’ebuzika-zûba, 3 emwa abanya-Kanani bali ebwa buzûka-zûba n’ab’e bwa buzika-zûba, emw’Aba-Moreni, aba-Hititi, aba-Perezi, aba-Yebuseni, omu ntôndo, n’aba-Hiviti bali omu marhambi ga Hermoni omu cihugo ca Mispa. 4 Boshi banaciyimuka bakola barhabâla, boshi n’engabo z’abalwi babo, lwàli lubaga lunji nka mushenyi^z guli oku burhambi bw’enyanja, bagenda n’o mwandu gw’enfarasi n’omwandu gw’engâlè.

Okuhimana aha Meromi

5 Abo bâmi erhi haba bamarhôla emihigo haguma, bayishihanda aha mishi ga Meromi, bakolaga balingilwa n’Israheli. 6 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Orhabarhinyaga, bulya mwa kano kasanzi, konêne nabahâna boshi mifu emw’Israheli. Enfarasi zâbo oje wazitwa emisi nengâlè zâbo ozidûlike muliro». 7 Yozwè n’abalwi bâge bacirhunika kulibo omu kubayubuka, aha mishi ga Meromi, baciguga kulibo. 8 Nyakasane anacibaha bene Israheli, babahima, babaminika kuhika aha Sidoni-Munene, na kuhika aha Misirefoti w’e buzika-zûba kuhika omu kabanda ka Mispe olunda lw’e buzûka-zûba, babanigûza boshi na ntâye ciru n’omuguma wabafumiremwo. 9 Yozwè anacibajirira nka kulya Nyakasane anamurhegekaga: aja atwa enfarasi zâbo emisi, n’engâlè zâbo azidûlika muliro.

Okurhâlwa kwa Hasori n’abandi ba nyamugo b’emwênè

10 Muli ago mango gonêne, Yozwè ahindamuka, arhôla Hasori, anacigeza omwâmi weyo munda oku bwoji bw’engôrho; bulya omu mango ga mira, Hasori ye wali lugo lukulu lw’ago mami goshi. 11 Bene Israheli banigûza ngasi hya bunya-mûka hyanabagamwo hyoshi, bulya bali bagwâsirwe baherêrekere, barhasigalagamwo ehizine, banaciyoca Hasori. 12 Yozwè arhola engo z’abo bâmi boshi, agwârha n’abâmi bazo hoshi, anacibageza oku bwoji bw’engôrho, abaherêrekeza nka kulya Musa anali arhegesire, ye murhumisi wa Nyakasane.

13 Ci Israheli arhayocagya olugo ciru n’oluguma muli zirya ngo zali nyûbake oku rhurhondo, oyo Hasori yêne adûlisire muliro. 14 Ebyanyagagwa muli ezo ngo zoshi, n’ebishwêkwa byâbo byoshi, bene Israheli bacinyagirabyo; ci bageza abantu boshi oku bwoji bw’engôrho, kuhika babamalîra boshi, buzira kuleka ciru n’omuguma wayisa omûka.

Yozwè ayukiriza omukolo gwa Musa

15 Oku Nyakasane ali arhegesire omurhumisi wâge Musa, kwo naye Musa a rhegesire Yozwè na Yozwè akujira loshi; arhaderhaga mpu alekêrera kantu kalebe muli kulya Nyakasane anali arhegesire Musa. 16 Kwo Yozwè arhôlaga eco cihugo coshi ntyo; arhôla entôndo, arhôla Nêgebu yeshi arhola ecihugo ca Gosheni coshi, ecihugo ciba idako, ecihugo ca Araba, ec’oku ntôndo y’Israheli n’orhubanda rhwâge.

17 Aminukira^a ebwa ntôndo ehalangusire, eri ebw’olunda lwa Siyiri kuhika aha Baal-Gadi omu kabanda ka Libano, omu marhambi g’entôndo Hermoni; agwârha abâmi by’ebyo bihugo byoshi, anabanigûza. 18 Yozwè agezize nsiku zirhali nyi erhi kulwîsa analwîsa abo bâmi boshi. 19 Nta lugo lwalaganine na bene Israheli mpu lyo luba n’omurhûla, okuleka balya Bahiviti bayubakaga aha Gabaoni; barhôla ezo ngo zoshi omu kulwa. 20 Bulya Nyakasane ali azidohize^b omurhima gwâbo mpu balwise Israheli, lyo Israheli abaherêrekeza, buzira kubabalira ndi, na ntyo mpu lyo Israheli abamalîra nk’oku Nyakasane anarhegekaga Musa.

Okuhungumulwa kwa aba-Anaki

21 Muli ago mango gonêne, Yozwè anaciyimuka, anacimalîra bene Anaki^c bayubakaga omu ntôndo, abayubakaga e Hebroni, abayubakaga e Debiri n’ab’e Anabi; amalîra abali oku ntôndo ya Yuda yoshi n’abali oku ntôndo y’Israheli yoshi. Yozwè abaherêrekeza n’engo zâbo zoshi. 22 Harhasigalaga Anakimi ciru n’omuguma omu cihugo ca bene Israheli coshi, bacisigire aha Gaza, aha Gati n’aha Ashdodi honene. 23 Yozwè anacirhôla ecihugo coshi nka kulya Nyakasane anabwîraga Musa; Yozwè aciha Israheli mpu aciyimemwo; aja acigabanya nk’oku emilala yanali. Ecihugo cahumûka^d n’okulwa.

Abâmi bàhimagwa ebuzûka-zûba bwa Yordani

1 Alaga abâmi bene Israheli bàhimaga, banayûbaka omu cihugo câbo olunda lw’ebuzûka-zûba lwa Yordani^e, kurhenga oku mugezi gw’Arnoni kuhika oku ntôndo ya Hermoni, n’okurhôla Araba yeshi olunda lw’e buzûka zûba lwa Yordani: 2 Sihoni^f, mwâmi wa banya- Moreni, ayubakaga aha Hesboni. Obwâmi bwâge bwàli kurhenga ah’ Arnoni oli oku burhambi bw’omugezi gw’Arnoni, n’omu karhî k’Arnoni, n’omu karhi k’akabanda, ecihimbi ca Galadi kuhika oku mugezi gwa Yaboki, lubibi na bene Amoni: 3 omu Araba, kuhika eburhambi bw’e buzûka-zûba bw’enyanja ya Kinereti, kuhika oku bu rhambi bw’e buzûka-zûba bw’enyanja y’Araba, enyanja y’Omunyu, olunda lwa Bet-ha-Yeshimoti; n’olunda lw’e mukondwè omu marhambi g’entôndo ya Pisga.

4 Kandi ecihugo ca Ogu, mwâmi w’e Bashani, ali muguma omu ba-Refayimi babaga aha Ashtaroti n’aha Edreyi. 5 Obwâmi bwâge bwali kurhenga oku ntondo ya Hermoni, kuja oku Salka kuhika oku lubibi lw’abanya-Geshuri n’aba Maakati, kandi oku cindi cihimbi ca Galadi, kuhika oku cihugo ca Sihoni, mwâmi w’e Hesboni. 6 Musa, omurhumisi wa Nyakasane na bene Israheli ba nacihima abo bâmi. Musa, omurhumisi wa Nyakasane, ahima eco cihugo câbo, aciha bene Rubeni^g na bene Gadi n’ecihimbi ciguma c’omulala gwa Menashè.

Abâmi bahimagwa ebuzika-zûba bwa Yordani

7 Alaga abâmi Yozwè na bene Israheli bahimaga olunda lw’e buzika-zûba lwa Yordani, kurhenga aha Baal-Gadi omu kabanda ka Libano kuhika oku ntôndo mpalanguzè eri olunda lwa Seyiri. Yozwè eco cihugo anacicigabira bene Israheli nk’oku emilala yâbo yanali egabanyikine: 8 omu ntôndo n’omu cihugo c’ekabanda, n’omw’irûngu, n’omu Nêgebu: ecihugo c’aba-Hitìti, ec’aba-Amori, ec’abanya- Kanani, ec’aba-Perezi, ec’aba-Hiviti n’ec’aba-Yebuseni: baligi: 9 Omwâmi w’e Yeriko, muguma; omwâmi w’e Ayi hofi na Beteli, muguma; 10 omwâmi w’e Yeruzalemu, muguma; omwâmi w’e Hebroni, muguma; 11 omwâmi w’e Yarmuti, muguma; omwâmi w’e Lakishi, muguma; 12 omwâmi we Egloni, mugurna; omwâmi w’e Gezeri, muguma; 13 omwâmi w’e Debiri, muguma; omwâmi w’e Gederi, muguma; 14 omwâmi w’e Horma, rnuguma; omwâmi w’e Aradi, mugurna; 15 omwâmi w’e Libna, muguma; 16 omwâmi w’e Odulami, muguma; omwâmi w’e Makeda, muguma; omwâmi w’e Beteli, muguma; 17 omwâmi w’e Tapuaha. muguma; omwâmi w’e Heferi, muguma; 18 omwâmi w’e Apeki, omu Sharoni, rnugurna; omwâmi w’e Madoni, muguma; 19 omwâmi w’e Madoni, muguma; 20 omwâmi w’e Shimroni-Meroni, muguma; omwâmi w’e Akishafa, muguma; 21 omwâmi w’e Tanaki, muguma; omwâmi w’e Megido, mugurna; omwâmi w’e Kedeshi, muguma; 22 omwâmi w’e Yokeneyami, omu Karmeli, muguma; 23 omwâmi w’e Dori, omu nyanya, muguma; omwâmi w’abanya-Galileya, muguma; 24 omwamî w’e Tirsa, muguma. Boshi bahika omu bâmi makumi asharhu na muguma.

II Okugabâna ecihugo

Ebihugo bisigîre okurherwa n’okurhôlwa

1 Yozwè obushosi bwamugwârha, emyâka yâge erhaciri minyi; Nyakasane anacimubwîra, erhi: (W’oyu obushosi bwamagwârha, emyâka yâwe erhaciri minyi, ecihugo cicigwâsirwe okurhôlwa ciri cinji. 2 Alaga ccihugo cisigire: amashwa g’aba-Filistini^h goshi n’ecihugo c’abanya-Geshuriti. 3 Kurhenga e Shibori, olunda lw’ebuzûka-zûba bw’e Mîsiri, kuhika oku cihugo c’Ekroni, emwêneⁱ eri ecihugo cidesirwe cihugo c’abanya-Kanani; n’emirhundu irhanu y’aba-Filistini: omurhundu gwa Gaza, omurhundu gwa Ashdoti, omurhundu gwa Eshikoloni. omurhundu gwa Gati n’ogwa Ekroni. 4 Haciri ba-Hivi b’e mukondwè^j, ecihugo c’abanya-Kanani coshi n’eca Meyara, ciba cihugo c’Aba-Sidoni, kuhika ah’Apeki, kuhika oku cihugo c’Abanya-Moreni; 5 ecihugo c’Aba-Gibiliti, n’olunda lw’ebuzûka-zûba bwa Libano loshi, kurheng’e Baal Gadi, kuhika omu marhambi g’entôndo Hermoni, kuhika aha muhango gwa Hamati.

6 Abantu b’omu ntôndo boshi, kurhenga e Libano kuja e Misirefoti-w’e Buzika-zûba, abantu b’e Sidoni boshi: abo bantu nabakungusha^k boshi embere za bene Israheli. Ci konene ebyo bihugo oje wabigabira bene Israheli omu kubiyeshera ecigole, Nk’oku nanakurhegekaga. 7 Na buno ogabe eco cihugo myanya myanya oku milala mwenda ya bene Israheli, na kwa cirya cindi cihimbi ca bene Menashè.

Enshokolezi

8 Ecindi cihimbi c’omulala gwa Menashè, bene Rubeni na bene Gadi, abo bali erhi bahabirwe omwanya gwaho, galya mango Musa abahâga olunda lw’e buzûka-zûba bwa Yordani, mpu ciyorhe cihugo câbo nk’okwo anabahaga co Musa omurhumisi wa Nyakasane. 9 Kurhenga e Aroeri, oku burhambi bw’o mugezi gw’Arnoni, ecihugo ciri omu karhi k’akabanda k’ogwo mugezi, akaba nda koshi ka Medeba kuhika aha Diboni; 10 engo zoshi za Sihoni^l, mwâmi wa banya-Mori, owayubakaga aha Hesboni kuhika oku cihugo ca bene Amoni. 11 Kandi Galadi, ecihugo c’abanya-Geshuri n’eca abanya-Maaka, entôndo Hermoni yoshi, na Bashani yeshi kuhika aha Salka. 12 Kandi obwâmi bwa Ogu bwoshi omu Bashani ye wali mwâmi w’aha Ashtaroti n’aha Edreyi: yêne wali ocisigire omu ba Refayimi. Musa ahima abo bâmi anabalibirhakwo. 13 Ci bene Israheli barhalibirhagakwo bene Geshuri, bene Maaka, n’abo bene Geshuri na bene Maaka baciba omu Israheli kuhika ene. 14 Omulala gwa bene Levi^m gonene Musa arhahâga ecihugo nka mwanya, bulya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, yêne yeri mwanya gwâbo, nk’oku anamubwîraga.

Omulala gwa Bene Rubeni

15 Musa agabira bene Rubeni ogwâbo mwanya gw’ecihugo nk’oku cmilala yâbo yanali. 16 Ecihugo câbo cali kurhenga aha Aroeri oku burhambi bw’omu gezi gw’Arnoni, n’olugo luli omu karhi k’olubanda koshi luli hofi na Medeba, 17 Hesboni n’engo zâge zoshi ziri omu kabanda, Diboni, Bamiti-Bali, Beti-Bali Meoni, 18 Yahasi, Kedemoti, Mefati, 19 Kiriyatayimi, Sibma, Sereti-ha-Shahari eri omu kabanda, 20 Beti-Poeri, amarhambi ga Pisga, Beti-ha-Yeshimoti, 21 engo z’omu kabanda zoshi; omwâmi w’abanya-Mori wayubakaga aha Hesboni, Musa ye wamuhimaga, ye n’abaluzi b’e Madiani, Evi, Rekemi, Suri, Huru na Reba; bâli barhambo ba Sihoni, bo bayubakaga eco cihugo. 22 Olya mushonga Balâmuⁿ mugala wa Beori, àli muguma wa muli balya bene Israheli bayirhaga, babaniga n’engôrho. 21 Ntyo, ecihugo ca bene Rubeni cahika kuli Yordani lwo lwali lubibi lwaco.

Omwanya gwa bene Gadi

24 Musa agabira omulala gwa Gadi, ho baligi bene Gadi, ogwâbo mwanya nk’oku emilala yâbo yanali. 25 Banacihâbwa ecihugo ca Gezeri^o, engo zoshi za Galadi, oluhande lw’ecihugo ca bene Amoni, kuhika ah’Aroeri, oli aha ishiriza lya Raba, 26 kurhenga aha Hesboni, kuhika aha Ramati-ha-Mispa na Betonimi, na kurhenga aha Mahanayimi kuhika oku cihugo ca Lo-Debari. 27 N’omu kabanda ka Bet-Harami, Beti-Nimra, Sukoti na Safoni, musigala gw’obwâmi bwa Sihoni, mwâmi w’e Hesboni; Yordani n’ecihugo câge, kuhika oku buzinda bw’enyanja ya Kinereti, olunda lw’e buziûka-zûba lwa Yordani. Gwo mwanya gwâbo ogwo. 28 Zo ngo ezo n’ebishagala bya bene Gadi nk’oku emilala yâbo yanali.

Omwanya gw’ecihimbi ca bene Menashè

29 Musa aha ecihimbi c’omulala gwa bene Menashè, ho haligi bene Menashè, ogwâbo mwanya nk’oku emilala yâbo yanali. 30 Ecihugo câbo cali kurhenga aha Mahanayimi. Bashani yèshi, obwâmi bwa Ogu yèshi, ye wali mwâmi w’e Bashani, emirhundu yoshi ya Yairi omu Bashani: ngo makumi gali ndarhu. 31 Oluhande lwa Galadi, Ashtaroti na Edreyi; engo z’obwâmi bwa Ogu omu Ba shani bazihà bene Makiri, mugala wa Menashè, biili cihimbi ca bene Makiri, babagabira nk’oku emilala yâbo yanali. 32 Yo myanya Musa agabaga eyo omu rhubanda rhwa Mowabu, olundi lunda lwa Yordani, 33 ah’ishiriza lya Yeriko, olunda lw’e buzûka-zûba. Ci kone Musa arhahâga bene Levi omwanya; Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, yêne yeri mwanya gwâbo nk’oku anababwîraga.

1 Alaga ebi bene Israheli bahirwe nka kashambala^p kabo omu cihugo ca Kanani, ebi bagabiragwa nka kashambala n’omudâhwa Eleazari, Yuzwe mugala wa Nuni, abashamuka b’enyumpa z’emilala ya bene Israheli. 2 Cigole^q cajaga cahà ngasi baguma akashambala kabo, nka kulya Nyakasane anarhegekaga Musa, kuli erya milala mwenda na ecihimbi. 3 Bulya Musa àli erhi àhire ecihugo oku mashanja abiri n’ecihimbi olundi lunda lwa Yordani. Ci bene Levi barhahâbagwa mwanya eyo munda emwabo. 4 Kandi omanyâge bulya oku bene Yozefu^r bali bagwerhe milala ibiri, ogwa Menashè n’ogwa Efrayimu; n’oku bene Levi barhahâbagwa cici omu cihugo, okuleka ebishagala bayubakagamwo byône n’amalambo bakazagiyabuliramwo amasò gâbo, ebi ntu byâbo. 5 Bene Israheli banaciyukiriza irhegeko Nyakasane ahaga Musa; banacigabâna ecihugo.

Ecigabi ca Kalebu

6 Bene Yuda banacija emunda Yozwè ali aha Gilgala, na Kalebu^s mugala wa Yefunè munya-Kenezi, anacimubwîra, erhi: «Omanyire kulya Nyakasane abwîraga Musa, muntu wa Nyamuzinda, oku binyêrekîre n’oku bikuyêrekîre, galya mango rhwali aha Kadesi-Barnea. 7 Nali nkola ngwerhe myâka makumi ani ndi mbusirwe, erhi Musa, murhumisi wa Nyakasane, antuma kurhenga e Kadesi-Barnea mpu nje buyênzi, ndolêreze kurhi ecihugo ciyosire, n’erhi ngaluka nanacimubwîra ebi nanabwîne byoshi nk’oku byanali omu murhima gwâni. 8 Ci bene wirhu, aba rhwali rhusôkire eyo rhweshi, barhumire abandi ba twika omurhima, niono nashimbulira bwinja Nyakasane, Nyamuzinda wâni^t. 9 Na muli olo lusiku, Musa ajira endahiro, erhi: «Okunali ecihugo wabanzire mwo okugulu caba câwe we n’iburha lyâwe, ensiku zoshi, ebwa kuba washimbulire bwinja Nyakasane, Nyamuzinda wâni. 10 Na buno lolaga oku Nyakasane, ampire akalamo, nk’oku anaderhaga, hamagera myâka makumi ani n’irhanu kurhenga Nyakasane ali abwizire Musa ako kanwa, n’ago mango erhi Israheli ayisha agenda omw’irûngu, na buno lolaga oku nkola ngwerhe myâka makumi galimunani n’irhanu ndi mbusirwe. 11 Nciri muzibu loshi nka galya mango Musa anantumaga, emisi naligwerhe ago mango yo na misi ncigwerhe kuhika ene, oli omu kulwa, oli omu kugenda, oli okugaluka. 12 Ompage eyo ntôndo Nyakasane aderhaga olwo lusiku: bulya wêne wayumvirhc olwo lusiku oku eyo munda eba bene Anaki^u n’engo nzibuzibu; Nyakasane nk’ali haguma nani, nanabanyagabyo, nka kulya Nyakasane anaderhaga». 13 Yozwè agisha Kalebu, mugala wa Yefunè, anacimuha Hebroni nka mwanya gwâge. 14 Co cirhuma Hebroni aba gwo mwanya gwa Kalebu, mugala wa Yefunè, munya-Kenezi, kuhika ene, ebwa kuba ali ashimbire bwinja Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. 15 Hebroni akazagiderhwa mira mpu ye Kiryati-Arba ye wali muntu orhinywa bwenêne omu bene Anaki. Ecihugo cahûmûka n’okulwa.

Ecihugo ca Yuda n’olubibi lwâco

1 Ecigole canaciheka omulala gwa Yuda^v n’amûko gâgwo omu cihugo c’Edomi, kuhika oku irûngu lya Sini olunda lw’e mukondwè, oku buzinda bw’ecihugo ca Kanani ebuzûka-zûba. 2 Olubibi lwâbo^w, lw’e mukondwè lwâli kurhenga oku buzinda bw’enyanja y’Omunyu, oku mushosho gudwîrhe gwalola e mukondwè; 3 gwanashubiharhûla eyo munda e mukondwè, gwagera oku irango lya Akrabimi, gwagera aha Sini, gwasôkera e mukondwè gwa Kadeshi-Barnea, kandi gwagera aha Hesroni, gwasôecra olunda lw’Adari gwagolonjokera e Karaka: 4 Gwashubigendigera aha Asimoni, gwaharhûla kuhika oku mugezi gw’e Mîsiri; olwo lubibi lwagendihwêra omu nyanja. Lwaba lubibi lwinyu olwo e mukondwè. 5 Olubihi lw’ebuzûka-zûba yali enyanja y’omunyu kuhika oku Yordani. 6 Olwo lubibi lwanacigera e Bet-Hogla, lwâgera e mwenè ya Beti-ha-Araba, kuhika oku ibuye lya Bohana, mugala wa Rubeni. 7 Olubibi lwanacisôkera e Debiri, kurhenga oku kabanda ka Akori, lwagolonjokera emwenè olunda lwa Gilgala, oluba aha ishiriza ly’omurhezi gw’Adumimi, olunda lw’e mukondwè lw’omugezi. Olubibi lwanacigera hofi n’amîshi g’Eyin-Shemeshi, lwagendihekera aha Eyin-Rogeli. 8 Olubibi lwanacisôka, lwagendiyisha omu kabanda ka Bene-Hinomi^x, kuhika olunda lw’emukondwè lw’entôndo y’aba-Yebuseni, eri aha Yeruzalemu; kandi olubibi lwanacisôka oku ntôndo eri hofi na kabanda Hinomi ebuzûka-zûba, n’oku buzinda bw’emwenè gw’akabanda k’aba-Refayimi. 9 Kurhenga oku irhwerhwe ly’entondo, olubibi lwalikûla kuhika ah’iriba ly’amîshi ga Neftoaha, lwagendija oku ngo z’entôndo y’Efroni; olubibi lwalikûla lwaja olunda lw’e Baala, oli aha Kiryati-Yearimi. 10 Kurhenga e Baala olubibi lwagera ebuzika-zûba bw’entôndo ya Seyiri, lwagendirhulukana olundi lunda lw’emwenè, oku ntôndo Yearimi yo enaligi Kesaloni, lwabungulukira e Bet-Shemeshi, kandi lwagera e Timna. 11 Olubibi lwahikira ebuzinda buli emwenè gw’Ekroni; olubibi lwanacija e Shikaroni, lwagera oku ntôndo ya Baala lwanacihika aha Yebneeli; kandi olubibi lwacihonda omu nyanja.

12 Olubibi lw’ebuzika-zûba lwali kurhenga ebwa nyanja Nnene n’ecihugo cayo. Kwo zali zigezire enyunda zoshi ntyo, embibi za bene Yuda nk’oku amûko gâbo ganali.

Kalebu ahâbwa Hebroni

13 Banaciha Kalebu, mugala wa Yefunè, oluhande lw’ishwa, omu karhî ka bene Yuda, nk’oku Nyakasane anali arhegesire Yozwè: ahàbwa olugo lw’Arba, îshe wa Anaki, n’olwo lugo luderhwa Hebroni. 14 Kalebu anacihulusamwo bene Anaki oku banali basharhu, Sheshayi, Ahimani na Talmayi, boshi iburha ly’Anaki. 15 Kurhenga aho asôka arhabalira abantu b’e Debiri, mira aderhagwa rnpu Kiryat-Seferi. 16 Kalebu anaciderha erhi: «Ornuntu wankanampimira Kiryat-Seferi, akamumpisako, nanayishimuha mwâli wâni Aksa, ashube mukage». 17 Otnieli, mugala wa Kenazi, mwene wâbo Kalebu, anarhôla lulya lugo, naye Kalebu anacimuha omwali Aksa mpu abe mukâge. 18 Erhi oyo munyere ayisha, iba Otnieli amushumika mpu ahûne îshe ishwa. Olya munyere anacishonoka oku ntôndo yâge, Kalebu anacimudosa erhi: 19 «Bici oli?» Olya munyere anacishuza, erhi: «Ompe nani, onjire nshobole emwâwe, bulya ecihugo ca Nêgebu wampaga liciberire irûngu lyone; ompe nâni amaliba g’amîshi». Anacimuba iriba ly’enyanya n’iriba ly’idako. 20 Kwo kashambala k’omulala gwa bene Yuda ako nk’oku amûko gâbo ganali.

Engo za bene Yuda

21 Engo zali oku buzinda bw’omulala gwa bene Yuda, ebwa lubibi lwa Edomu, omu Nêgebu, ali: Kabuseli, Ederi na Yaguri, 22 Kina, Dimona, 23 Adeada Kedeshi Hasori na ltina 24 Zifu Telemu Bealoti 25 Hasori Mpyahya n’engo za Hesroni, 26 Amami, Shema, Molada, Kesili, Horma, 27 Hasari-Gada, Heshimoni, Beti-Peleti, 28 Hasari-Shuali, Bersheba n’ebishagala byâge . 29 Baala, Iyimi, Esemi, 30 Eltoladi, Kesili, Horma^y, 31 Siklagi, Madmana, Sansana, 32 Lebaoti, Shilihima, Eyin-Rimoni: zoshi baguma zali ngo makumi abiri na mwenda n’ebishagala byazo.

33 Omu Shefela, mwali: Eshtaoli, Sarea, Ashna, 34 Zonoha, Eyin-Ganimi, Tapuaha, Enama, 35 Yaramuti, Adulami, Soko, Azeka^z, 36 Shaaraimi, Aditayimi, Ha-Gedera na Gederotayimi: byoshi haguma: zali ngo ikumi n’ini n’ebishagala byazo.

37 Senani, Hadasha, Migdala-Gadi, 38 Dileani, Mispe, Yokiteli, 39 Lakishi, Boskati, Egloni, 40 Kaboni, Lahamasi, Kitilishi, 41 Gederoti, Bet-Dagoni, Naarna na Makeda: zoshi haguma zali ngo ikumi na ndarhu n’ebishagala byazo. 42 Libna, Eteri. Ashana, 43 Yifitahi, Ashina, Nasibi, 44 Keila, Akzibu, na Maresha: zoshi haguma zali: ngo mwenda na ebishagala byazo: 45 Ekroni, baguma n’emirhundu yâge n’ebishagala byâge . 46 kurhenga e Ekroni kuja ebwa nyanja, lunda lwa Ashdodi n’ezindi ngo z’omu marhambi haguma n’ebishagala byazo; 47 Ashidoti, emirhundu yâge n’ebisbagala byâge , kuhika oku mugezi gw’e Mîsiri, n’oku nyanja nnene, lwo luli lubibi.

48 Omu ntôndo: Shamiri, Yatiri, Soko, 49 Dana, Kiriyat-Seferi, yerigi Debiri, Anabu, 50 Eshtemo, Animi, 51 Gosheni, Holoni, na Gilo: zoshi haguma zali ngo ikumi na luguma n’ebishagala byazo. 52 Araba, Duma, Esheani, 53 Yanumu, Bet-Tapuahi, Afeka, 54 Humuta, Kiryat-Arba, yerigi Hebroni na Siori: Ngo ikumi n’ebishagala byazo. 55 Maoni, Karmeli, Zifi, Yuta, lzreeli, 56 Yokideami, Zonoha, 57 Hakayini, Gibea, na Timuna, ngo ikumi n’ebishagala byazo.

58 Haluhuli, Bet-Suri, Gedori, Maarati, Beti-Anoti, Eltekoni, 59 Zirigi ngo ndarhu n’ebishagala byazo. 60 Kiryati-Bali, yerigi Kiryat-Yarimi na Ha-Raba: ngo ibiri n’ebishagala byazo.

61 Omu irûngu mwali: Beti-Ha-Araba, Midini, Sekaka. 62 Nibshana, Ir-Ha Melahi na Eyin-Gedi: ngo ndarhu n’ebishagala byazo.

63 Bene Yuda barhahashaga okulibirhakwo abanya-Yebuseni^a, abayubakaga aha Yeruzalemu na ntyo; abanya-Yebuseni bayûbaka aha Yeruzalemu haguma na bene Yuda kuhika ene.

Omwanya gwa bene Yozefu

1 Ecigole canaciyesherwa bene Yozefu^b. Olubibi lw’ishwa lyâbo lwarhangira olunda lw’e buzûka-zûba oku Yordani aha Yeriko, oku mishi ga Yeriko; lwanacisôka kurhenga e Yeriko kuja oku ntôndo, omw’irûngu lya Beteli. 2 Lwarhenga aha Beteli-Luzi^c lwanacigera oku lubibi lwa·bene Arki aha Ataroti. 3 Kandi lwanacibungulukira ebwa buzika-zûba, ebwa lubibi lw’aba Yefaleti, kuhika oku lubibi lwa aba-Yefaleti, kuhika oku lubibi lwa Beti Horoni^d oli idako na kuhika aha Gezeri, lwajicihônda omu nyanja: 4 Gwo mwanya bene Yozefu bahîrwe ogwo, Menashè n’Efrayimu.

5 Alaga olubibi lwa bene Efrayimu, nk’oku amûko gâbo ganali. Olubibi lw’ecihugo câbo lwali ntya: ebuzûka-zûba, Ataroti w’Adari, kuhika aha Beti Horoni w’enyanya. 6 Olwo lubibi lwakazagihika ebwa buzika-zûba kuja e Mikimetati,lwazonga ebwa Tanati-Silo^e, lwanacigera embere zâge ebuzûka-zûba bwa Yonaha. 7 Kandi kurhenga e Yonaha, lwabungulukira e Atoroti n’e Naara, lwahika kuli Yeriko, kandi lwacihonda omu Yordani. 8 Kurhenga e Tapuaha, olwo lubibi lwaja olunda lw’ebuzika-zûba, oku mugezi gwa Kana, lwagendicihônda omu nyanja. Kwo gwali ntyo omwanya gw’omulala gwa bene Efrayimu nk’oku amûko gâbo ganali. 9 Bene Efrayimu bashuhihâbwa ezindi ngo ziberulukine omu cihugo ca bene Menashè, ezo ngo zali zigwerhe n’ebishagala byazo. 10 Barhalibirhagakwo^f abanya-Kanani bayubakaga e Gezeri. Abanya-Kanani bayubakaga ntyo haguma na bene Efrayimu, ci konene nka bashizi ba kukazibakolera.

Ogundi mwanya gwa Menashè

1 Ecigole cashubiha omulala gwa Menashè ecindi cihugo, bulya ye wàli lubere lwa Yozefu. Makiri^g, lubere lwa Menashè, n’îshe wa Galadi, ahâbwa Galadi na Bashani, bulya yali ntwâli bwenêne omu matabâro. 2 Ecindi cigabi cahabwa abandi bene Menashè, nk’oku amiìko gâbo ganali: bene Abiyezeri, bene Heleki, bene Asrieli, bene Shekemi, bene Heferi na bene Shemida. Bo bàli bagala ba Menashè abo, mugala wa Yozefu, nk’oku amûko gâbo ganali. 3 Selofehadi^h, mugala wa Heferi, mugala wa Galadi, mugala wa Makiri, mugala wa Menashè, arhàli agwerhe banarhabana ci banyere bonene. Alaga amazîno gâbo bâli bâge: Mahela, Noa, Hogla, Milka na Tirsa. 4 Abo banyere hanacija emunda Eleazari ali, ye mudâhwa, emunda Yozwè mugala wa Nuni ali, n’emunda abashamuka bali, banaciderha mpu: «Nyakasane arhegesire Musa mpu rhuhâbwe nirhu ogwirhu mwanya omu karhî ka bene wirhu. Banacibaha nk’oku Nyakasane anarhegekaga, ogwâbo mwanya omu karhî ka bene wabo îshe. 5 Menashè ahâbwa bigabi ikumi, buzira kuderha Galadi na Bashani, oli erindi ishiriza lya Yordani. 6 Ebwa kuba abo bâli ba Menashè bahâbirwe ogwâbo mwanya omu karhî ka bagala bâge, kwarhuma ecihugo ca Galadi ciyôrha oku bandi bene Menashè.

7 Olubibi lwa Menashè lwàli kurhenga e Aseri kuja e Mikimetati oli aha ishiriza lya Sikemi, olwo lubibi lwanacija emukondwè emw’abantu bayubakaga aha Eyin-Tapuaha. 8 Ecihugo ca Tapuaha cahâbwa bene Menashè, ci konene olugo lwa Tapuaha lwàli oku lubibî lwa bene Menashè, lwàli lwa bene Efrayimu. 9 Olubibi lwanacibunguluka oku mugezi gwa Kana. Omu karhi k’omugczi mwàli engo za hene Efrayimu n’engo za bene Menashè, n’olubibi lwa bene Menashè lwàli e mwênè g’omugezi, lwagendigicihonda omu nyanja. 10 Olunda lw’emukondwè lwàli lw’Efrayimu, n’olunda lw’e mwêné lwàli lwa Menashè, n’e nyanja yashuba lubìbi lwâge. Olunda lw’e mwêné akazagihika kuli Aseri, n’olunda lw’ebuzûka-zûba akazagihika kuli Isakari. 11 Menashè ahâbwa ntyo ecihugo ekarhî ka Isakari n’Aseri: aligi Beti-Sheanaⁱ n’emirhundu yâge, Iblami n’emirhundu yâge, abantu b’aha Dori n’engo zàli kuli ye, abantu bayûbaka aha Eyin-Dori n’emirhundu yâge, abantu bayûbaka aha Tanaka n’emirhundu yâge, abantu bayûbaka aha Megido n’emirhundu yâge: rhwaligi rhurhondo rhusharhu. 12 Bene Menashè barhahashaga okuyûbaka muli ezo ngo, abanya-Kanani bàbà bo basima okucibêrera muli eco cihugo. 13 Erhi bene lÎsraheli baba bakola ba misi, bahima abanya-Kanani, banabaseza bakazibarhûla, ci barhabalibirhagakwo.

Omusengero gwa bene Yozefu

14 Bene Yozefu banacibwîra Yozwè, mpu: «Carhumaga nieki ompa mwanya muguma gonene, cihimbi ciguma conene n’obwo ndi lubaga lunjî, ebwa kuba Nyakasane angishire kuhika buno?» 15 Yozwè anacibashuza, erhi: «Akaba oli lubaga lunji^j, osôkere emuzirhu, eyo munda otwe yo elyâwe ishwa, oje omu cihugo c’aba-Perezi, n’ec’aba-Refayimi,ebwa kuba cntôndo y’Efrayimu eri nsungunu kuli we». 16 Bene Yozefu banacishuza mpu: «Entôndo erhankarhuhasha, eri nyi kuli rhwe, na kandi abanya-Kanani bayûbaka omu kabanda bagwerhe engâlè z’ebyûma^k, abali aha Beti-Sheani, n’emirhundu yâge, n’abali omu kabanda ka Yizreeli. 17 Yozwè anacishuza omulala gwa Yozefu, Efrayimu na Menashè, erhi: Oligi lubaga lunji n’emisi yâwe eri minji, arhali cigabi ciguma conene wabona. 18 Bulya entôndo yayishiba yâwe; eri ya muzirhu, ogukube, n’emyubako eri oku muzirhu yaba yâwe, bulya walibirhakwo abanya-Kanani, ciru akaba bagwerhe cngâlè z’ebyuma, bulya we muzibu kulusha bo».

Amashwa g’eyindi milala

1 Olubaga lwa bene Israheli loshi lwanacibuganana aha Silo, banaci gwikaho ihêma lyâbo ly’embugânano, erhi ecihugo coshi cikola ciri câbo. 2 Hali hacisigire milala nda omu bene Israheli^l, abarhali bacihâbwa ecâbo cihugo nka mwanya gwâbo. 3 Yozwè anacibwîra bene Israheli, erhi: «Cici cimubulisize^m okurhagendirhôla n’okuyûbaka cirya cihugo Nyakasane, Nyamuzinda wa basho, amuhàga? 4 Murhôlage bantu basharhuⁿ omu ngasi mulala, bayîshe mbarhume; bagendija balola kurhi ecihugo ciyosire na kurhi cankagabwa, kandi banagaluka bayishimbwîra omwanzi. 5 Bayishigaba eco cihugo muli bihimbi nda; Yuda ayôrha omu cihugo câge olunda lw’emukondwè, n’omulala gwa Yozefu nago gwanayôrha omu cihugo cago olunda lw’e mwênè. 6 Moyo mugendilola kurhi eco cihugo ciyosire na kurhi cankagabwamwo bigabi nda, kandi mwanayisha hanola, mwanambwîra kurhi biri, nani nanabagabiraco omu kubayeshera ecigole embere za Nyakasane, Nyamuzinda wirhu. 7 Ci konene bene Levi barhahâbwe cigabi cihi muli mwe, omukolo bahirwe gw’obudâhwa bwa Nyakasane kwo na kashambala kabo. Kandi Gadi, Rubeni, n’ecihimbi c’omulala gwa bene Menashè, bakola bajira ogwâbo mwanya olundi lunda lwa Yordani ebuzûka-zûba, n’ogwo mwanya baguhabagwa na Musa, omurhumisi wa Nyakasane».

8 Abo bantu banacihuma enjira yâbo bakola bagenda, n’ago mango bâge ndaga, abarhegeka kurhi baja balolêreza ecihugo, anacibabwîra erhi: «Muge nde, mugere omu cihugo coshi, muje mwalola kurhi ciyosire, na kandi mwa nshubigaluka eno munda odi, mumbwire, nani nanayesha ecigole kuli mwe, e mbere za Nyakasane, hano Silo». 9 Abo bantu banacikanya, baja balola kurhi ecihugo ciyosire kwoshi, n’ebi bajagababona bakazibiyandika omu citabu, nk’oku engo zanali na kurhi zankagabwamwo bihimbi nda. Bashubûka, banacija emunda Yozwè ali omu cihando aha Silo. 10 Yozwè anaciyêsha ecigole kuli bo aha Silo embere za Nyakasane, n’ago mango, Yozwè anacigabira^o bene Israheli ecihugo nk’oku banali bagabanyikine.

Ecihugo ca bene Benyamini

11 Ecigole cayesheragwa omulala gwa bene Benyamini nka kulya amûko gâbo ganali. Eco cigole cayeshagwa obw’oburhanzi cinabagwârha carhuma bahâbwa ecihugo cali ekarhî ka bene Yuda na bene Yozefu. 12 Olunda lw’emwênè, olubibi lwâbo lwarhenga oku Yordani; n’olwo lubibi lwanacisôka olwo lunda lw’emwênè kuhika omu marhambi ga Yeriko; lwashubisôka omu ntondo, lwaja olunda lw’ebuzika-zûba lwanacigendihwera omw’irûngu lya Beti-Aweni. 13 Kurhenga aho, olubibi lwakanya, lwagera oku mwandagalo guli olunda lw’emukondwè omu Luzi yenaligi Beteli. Kandi olubibi lwayandagalira aha Ateroti-Addari, oku ntôndo eri olunda lw’emukondwè omu Beti-Horoni w’Idako. 14 Olubibi lwanacilandira, lwagera olunda lw’ebuzika-zûba, olunda lw’ekagarhî, kurhenga oku ntôndo eri ah’ishiriza lya Beti-Horoni olunda lw’emukondwè, lwagendihekera aha Kiryat-Bali, yerigi Kiryat-Yearimi, lugo lwa bene Yuda: lwo lubibi lw’ebuzika-zûba olwo. 15 Alaga olunda lw’emukondwè: Kurhondêrera oku buzinda bwa Kiryat-Yearimi, olubibi lwagera e Gasini lwahika hofi n’iriba ly’amîshi ga Neftoyaha. 16 Olwo lubibi lwanaciyandagala oku buzinda bw’entôndo eyêrekîre ebwa kabanda ka bene Hinomi, omu kabanda k’aba-Refayimi, olunda lw’emwênè. Kandi lwanaciyandagala, lwagera omwo kabanda ka bene Binomi, lwagendigera oku mwandagalo guli ekarhî k’aba-Yebuseni, lwayandaglira ah’iriba lya Rogeli. 17 Lwaja kuhika olunda lw’emwêné, lwagendihekera aha En-Shemeshi n’aha Geliloti oli aha ishiriza ly’omushozi gw’Adumimi, gwayandagalira ah’ibuye lya Bohani, mugala wa Rubeni. 18 Olubibi lwagera oku mwandagalo guli olunda lw’emwênè ah’i shiriza ly’Araba. 19 Olubibi lwanacigera oku mwandagalo guli olunda lw’e mwênè lwa Beti-Hogla, olubibi oku mushosho guli olunda lw’emukondwè oku nyanja y’omunyu, olunda lw’obuzinda bwa Yordani, omu kagarhî: lwo lwali lubibi lw’emukondwè olwo. 20 Yordani ye wàli lubibi lw’eco cihugo, olunda lw’ebuziûka-zûba. Ntyo kwo gwali omwanya gwa bene Benyamini, nk’okwo embibi zâge zanali na nk’oku amûko gâbo ganali.

Banyamugo ba Benyamini

21 Engo z’omulala gwa bene Benyamini^p, nka kulya amûko gâbo ganagenda, zirigi zezi: Yeriko, Beti-Hogla, Emeki-Kasisi, 22 Beti-Ha-Araba, Samarayimi, Beteli, 23 Awimi, Hapara, Ofra, 24 Kefara-Ha-Amoni, Ofni na Gêba: ngo ikumi n’ibiri n’ebishagala byazo. 25 Gabaoni^q, Rama, Beeroti, 26 Mispa, Kefira, Mosa, 27 Rekemi, Yirpeeli, Tarala, 28 Sela-Ha-Elefu, Yebusi, yerigi Yeruzalemu, Gibeati, Kiryat-Yarimi: ngo ikumi n’ini n’ebishagala byazo. Gwo gwabire mwanya gwa bene Benyamini ogwo, nk’oku amûko gâbo ganali.

Omwanya gwa bene Simoni

1 Banaciyeshera Simoni^r naye ecigole, bo baligi b’omu mulala gwa Simoni n’amùko gâgwo: Omwanya gwâbo gwarhôlwa ekarhî k’omwanya gwa bene Yuda. 2 Ogwo mwanya gwâbo gwâli gugwerhe Ber-Seba, Soba na Molada. 3 Seba, Molada, Hasari-Shuala, Bala, Esemi, 4 Eltoladi, Betuli, Horma, 5 Siklagi, Beti-ha-Markaboti, Hasari-Suza, 6 Bet-Lebaoti na Sharuheni: ngo ikumi n’isharhu n’ebishagala byazo. 7 Eni-Rimoni, Eteri na Ashani: ngo ini n’ebishagala byazo. 8 Bahâbwa n’ebindi bishagala bizungulusire ezo ngo^s, kuhika aha Baalati-Beeri, oli aha Ramati w’e Nêgebu. Gwo mwanya gw’omulala gwa bene Simoni ogwo, nk’oku amììko gâbo ganali 9 Omwanya gwa bene Simoni gwakûlwa oku cigabi ca bene Yuda; bulya ecigabi ca bene Yuda cali cigali bwenêne kuli bo, na ntyo bene Simoni bahâbwa omwanya gwâbo ekarhî k’omwanya gwa bene Yuda.

Ecihugo ca Zabuloni

10 Ecigole ca kasharhu cayesherwa bene Zabuloni^t, nk’oku amûko gâbo ganali; olubibi lw’omwanya gwâbo lwàli luhisire e Saridi. 11 Olubibi lwâbo lwàli kurhenga ebuzika-zûba olunda lw’e Mareala, lwahika kuli Dabesheti, lwahika oku mugezi guli olunda lw’e buzìûka-zûba lwa Yokeneami. 12 Kurhenga e Saridi gwashubira e buzûka-zûba, olunda izûba lirhenga, kuhika oku lubibi lwa Kisiloti-Tabori, lwagendihika aha Daberati, lwanacisôkera e Yafia. 13 Kurhenga eyo munda lwagendigera olunda lw’e buzûka-zûba, ebushoshôkero aha Gati Heferi. oku lugo lwa Kasini, lwanacihika aha Rimoni, obibikanwa na Nea. 14 Olubibi lwanaciyerekera olunda lw’emwênè, ebwa Hanatoni, lwagendihika omu kabanda ka Yifitaha-Eli. 15 Engo zaho zali: Katati, Nahalali, Shimroni; Ideala na Betelehemu: ngo ikumi n’ibiri n’ebishagala byazo. 16 Ntyo kwo gwali omwanya gwa bene Zabuloni, nk’oku amûko gâbo ganali: zo zali ngo zâge ezo n’ebishagala byazo.

Ecihugo ca Isakari

17 Ecigole ca kani cayesherwa Isakari^u, bo baligi bene Isakari, nk’oku amûko gâbo ganali. 18 Olubibi lwâbo ali: Yizreeli, Kesuloti, Shunemi, 19 Hafarayimi, Shioni. Anaharati, 20 Rabiti, Kishioni, Abesi, 21 Remeti, En-Ganimi; En-Hada. na Beti-Pasesi. 22 Olwo lubibi lwahika kuli Tabora, aha Sahazima, n’aha Beti-Shemeshi, lwagendija oku Yordani: engo zâbo zali ikumi na ndarhu n’ebishagala byazo. 23 Gwo mwanya gw’omulala gwa bene Isakari ogwo, nk’oku amûko gâbo ganali, n’engo zâbo n’ebishagala byazo.

Ecihugo c’ Aseri

24 Ecigole ca karhanu canaciyesherwa omulala gwa bene Aseri^v, nk’oku amûko gâbo ganali. 25 Olubibi lwâbo ali Helakati, 26 Hali, Beteni, Akishafi, Alameleki, Ameadi, na Misheala; lwakazagihikira olunda lw’ebuzûka-zûba oku Karmeli^w, n’oku lwîshi lwa Libna, kandi lwanacija ebushoshôkero olunda lwa Bet-Dagoni. 27 Lwanacihika kuli Zabuloni n’oku kabanda ka Iftali-Eli olunda lw’emwênè gwa Beti-Haemeki n’ogwa Nehieli, lwagendihika aha Kabulu, 28 lwaja olunda lw’ekumosho aha Abdoni, aha Rehobu, Hamoni na Kana kuhika Sidoni-Munene. 29 Olubibi lwayerekera olunda lw’e Rama, kuhika oku lugo luzibuzibu lwa Tiri. Olugo lwanacija olunda lw’e Hosa, lwagendihwera oku nyanja. 30 Mahalabi, Akizibi, kuguma n’Urna, Afeki na Rehobu: ngo makumi abiri n’ibiri n’ebishagala byazo. 31 Gwo gwali mwanya gw’omulala gwa bene Aseri ogwo, nk’oku amûko gâbo ganali: engo n’ebishagala byazo.

Ecihugo ca Nefutali

32 Ecigole ca kali ndarhu cayesherwa bene Nefutali, nk’oku amûko gâbo ganali. 33 Olubibi lwâbo lwali kurhenga e Helefi kuhika oku mwelo gwa Saananimi, olunda lw’ebuharhana bw’Adami-Nekebu na Yabneeli, kuhika aha Lakumi, lwagendija oku Yordani. 34 Olubibi lwagera olunda lw’ebuzika-zûba aha Azinoti-Tabora, na kurhenga aho, lwagendija e Hukoki; lwahika kuli Zabuloni, omu karhî, lwahika kuli Aseri olunda lw’ebuzika-zûba, na kuli Yordani emunda izûba lirhenga. 35 Engo zâbo nzibu zali: Sidimi, Seri, Hamati, Rakati, 36 Kinereti, Adama, Rama, Hasori, 37 Kedesi, Edreyi, Eni-Hasori, 38 Yireoni, Migidali-Eli, Horemi, Beti-Anati na Bet-Shemeshi: ngo ikumi na mwenda n’ebishagala byazo. 39 Gwo mwanya gw’omulala gwa bene Nefutali^x ogwo, nk’oku amûko gâbo ganali, engo n’ebishagala byazo.

Ecihugo ca Dani

40 Ecigole ca kali nda cayesherwa omulala gwa bene Dani^y, nk’oku amûko gâbo ganali. 41 Ecihugo càli mwanya gwâbo càli cigwerhe Sarea, Eshtaoli, Ir Shemeshi, 42 Shaalabimi, Ayaloni, Itla, 43 Eloni Timna, Ekroni, 44 Elteke, Gibetoni, Balaati, 45 Azari yerigi Yehudi na, Beni Beraka, Gati-Rimoni; 46 n’olunda lw’ebuzika-zûba lw’enyanja Rakoni, ecihugo càli ah’ishiriza lya Yope. 47 Ecihugo ca bene Dani cali cirhalusire aha bàli bahirwe, bulya mango maguma bene Dani banacisôka banacigendilwîsa Leshem banacimuhima, ba namugeza oku bwoji bw’engôrho; erhi baba bamanyaga eco cihugo, baciyûbaka, banaciyirika izîno lya Layishi-Dani, baciha izîno lya Dani, îshe wabo. 48 Kwo kàli ntyo akashambala k’omulala gwa bene Dani, nk’oku amûko gâbo ganali: engo zâbo n’ebishagala byazo.

Ecihugo ca Yozwè

49 Erhi bayusa bayûbaka engo zâbo, kulya ngasi baguma banajaga bahâbwa, bene Israheli banaciha Yozwè^z ishwa, gwo gwâge mwanya omu karhî kabo, Timnati. 50 Oku irhegeko lya Nyakasane, banacimuha olugo ahûnaga, Timnati-Serahi^a, omu ntôndo ya Efrayimu. Ayûbaka olwo lugo anabêramwo.

Okufundika

51 Eyo myanya omudâhwa Eleazari, Yozwè mugala wa Nuni n’abarhambo b’enyumpa za ngasi milala ya bene Israheli bagabiraga Bene Israheli n’ecigole aha Silo, embere za Nyakasane, aha muhango gw’ihêma ly’embuganano. Kwo bayusizagye ntyo okugabana ecihugo.

Engo z’okukaziyâkirwamwo

1 Nyakasane anacibwîra Yozwè, erhi: «Ogendibwîra bene Israheli ebi binwa erhi: 2 Mucishogerage mwène nka kulya nanababwîraga omu kanwa ka Musa, engo z’okuyakirwamwo^b. 3 Anahashiyakiramwo ngasi yeshi wankayirha omuntu omu kuhabuka^c, arhamuyirhe n’oluhinzo, ezo ngo zanamukwanana mukaziyâkiramwo omwihôzi w’omuko.

4 Olya wayirhaga omuntu anahashiyakira omu lugo luguma muli ezo ngo; anayisha ayimange aha muhango gw’olugo, anashambalira abashamuka^d ba muli olwo lugo. Nabo banamuyankirira omu lugo lwâbo, banamuhe na ahantu ayûbaka lyo abêra nabo. 5 Erhi omwihôzi w’omuko akayisha amukulikire, barhankamuha olya nyakuyirha, bulya omu kurhamanya anayirhiraga omulungu wâge, bulya arhali amubikire mujina muci oli injo oli lishinjo.

6 Olya wayirhaga omuntu anabêra muli olwo lugo kuhika embere z’embuganano, atwirwe olubanja, anaberamwo kuhika aha kufa k’omudâhwa oliho muli ago mango. Enyuma zaho olya nyakuyirha anashubicigalukira^e omu lugo lwâge, omu nyumpa yâge eri mulya lugo arhengagamwo erhi ayaka.

7 Banacìcîshoga^f Kedesi omu Galileya, omu ntôndo ya Nefutali; Sikemi omu ntôndo ya Efrayimu na Kiryata-Arba, yerigi Hebroni, omu ntôndo ya Yuda. 8 Ebwa lindi ishiriza lya Yordani, olunda lw’ebuzûka zûba lwa Yeriko, bayêrekana Beseri, oli omu irûngu, omu kabanda ka bene Rubeni; Romati omu Galadi emw’omulala gwa Gadi, na Golani omu Bashani emw’omulala gwa Menashè.

9 Ezo zo ngo zacishozirwe^g na bene Israheli n’omuntu w’ecigolo oyûbasire emwâbo, mpu lyo ngasi muntu wankayirha owâbo arhanali kwa luhizo, ahashe okuyâkiramwo, arhankanaciyirhwa n’okuboko kw’omwihôzi w’omuko, kuhika arhangitwîrwa olubanja n’embugânano y’olubaga.

Engo za bene Levi

1 Abashamuka ba ngasi nyumpa ya bene Levi banacija emunda omudâhwa Eleazari ali na Yozwè, mugala wa Nuni, n’abashamuka b’emilala ya bene Israheli. 2 Banacishambâla nabo aha Silo, omu cihugo ca Kanani, banacibabwîra mpu: «Nyakasane arhegesire omu kanwa ka Musa, mpu: rhuhâbwe engo rhwakaziyûbakamwo^h, rhuhâbwe n’amalambo gazo oku bishwêkwa birhu». 3 Bene Israheli banacija batwa oku myanya yâbo y’amashwa, banaha bene Levi, nk’oku Nyakasane anali arhegesire, engo bahîrwe n’amalambo bahîrwe byo ebi bikulikire.

4 Ecigole canaciyesherwa amûko ga bene Kehati; na bene omudâhwa Aroni, muguma wa muli bene Levi, ecigolc canacibaha ngo ikumi n’isharhu omu mulala gwa Yuda, omu mulala gwa Simoni n’omu mulala gwa Benyamini. 5 Abandi bene Kehati ecigole nabo cabaha ngo ikumi z’omu mûko g’omulala gwa bene Efrayimu, omu mulala gwa bene Dani n’emwa bene cirya cihimbi c’omulala gwa Menashè. 6 Bene Gershoni bahâbwa n’ecigoleⁱ, ngo ikumi n’isharhu omu mûko g’omulala gwa bene Isakari, omu mulala gwa bene Aseri, omu mulala gwa Nefutali n’omu cindi cihimbi ca bene Menashè omu Bashani. 7 Bene Merari, nk’oku amûko gâbo ganali, bahâbwa ngo ikumi n’ibiri omu mulala gwa Rubeni, omu mulala gwa Gadi n’omu mulala gwa Zabuloni. 8 Bene Israheli banaciha bene Levi^j ezo ngo n’amalambo gazo nk’oku Nyakasane anali arhegesire omu kanwa ka Musa: bakazibihâbwa omu kubiyeshera ecigole.

Omwanya gwa bene Kehati

9 Omulala gwa bene Yuda n’omulala gwa bene Simoni engo bahire bene Levi, alaga amazîno gazo: 10 oku bene Aroni, balya b’omu mûko ga bene Kehati, baguma omu bene Levi, bulya bali barhanzi bayesherwa ecigole. 11 Banacibaha, omu ntôndo ya Yuda, olugo lw’Arba, îshe wa Anoki, lukolaga luderhwa Hebroni, n’amalambo ganali eburhambi bwâge goshi. 12 Ci konene amashwa g’olwo lugo, n’ebishagala byalwo, babiha Kalebu, mugala wa Yefunè. 13 Baha bene Aroni^k, nka lugo omuntu owayisire owabo muntu ankahashiyakiramwo, Hebroni n’amalambo gâge, na Libna n’amalambo gâge, 14 Yatiri n’amalambo gâge, Eshitemoa n’amalambo gâge, 15 Holoni n’amalambo gage, Debiri n’amalambo gâge, 16 Ayini n’amalambo gâge, Yuta n’amalambo gâge, Beti-Shemeshi n’amalambo gâge: ngo mwenda emweyo milala yombi. 17 Omu mulala gwa Benyamini, bahâbwa: Gibeoni n’amalambo gâge, Geba n’amalango gâge. 18 Anatoti n’amalambo gâge, Elemeti n’amalamho gâge: ngo ini. 19 Ntyo engo z’adadâhwa bene Aroni zâli: ngo ikumi n’isharhu n’amalambo gazo.

20 Oku biyêrekîre amûko ga bene Kehati^l, nabo bene Levi, engo zahîrwe abandi bene Kehati zâli z’omu mulala gwa Efrayimu. 21 Banacihâbwa nka lugo lwa kuyakirwamwo n’omuntu wayisire owabo, Sikemi n’amalambo gâge, omu ntôndo y’Efrayimu, na Gezeri n’amalambo gâge, 22 Kibasayimi n’amalambo gâge, Beti-Horini n’amalambo gâge: ngo ini n’amalambo gazo. 23 Omu mulala gwa Dani: Elteke n’amalambo gâge, Gibetoni n’amalambo gâge, 24 Ayaloni n’amalambo gâge, Gati-Rimoni n’amalambo gâge: ngo ini. 25 Oku cihimbi ciguma ca bene Menashè, bahâbwa Taanaka n’amalambo gâge, Gati-Rimoni n’amalambo gâge: ngo ibiri. 26 Zoshi haguma zahika oku ngo ikumi n’amalambo gazo zahîrwe bene Kehati.

Omwanya gwa bene Gershoni

27 Bene Gershoni nabo bahâbwa omu Baleviti, olugo omu cihimhi c’omula la gwa bene Menashè, bahâbwa nka lugo lwa kuyakirwamwo n’omuntu wayisire owundi, Golani na Bashani n’amalambo gâge, na Ashtaroti n’amalamho gâge. 28 Omu mulala gwa Isakari bahâbwa; Kishiyoni n’amalambo gâge, 29 Daberati n’amalambo gâge, Yarmuti n’amalambo gâge, Eni-Ganimi n’amalamho gâge: ngo ini. 30 N’omu mulala gwa Aseri: Misheali n’amalambo gâge, Abdoni n’amalambo gâge, 31 Helikati n’amalambu gâge, 32 Rehobi n’amalambo gâge: ngo ini. Omu mulala gwa Nefutali: bahâbwa: nka lugo lwa kuyakirwamwo n’omuntu wayisire owaho, Kedesi, omu Galileya n’amalambu gâge, na Hamuti-Dori n’amalambo gâge, Kartani n’amalambo gâge: ngo isharhu. 33 Engo za bene Gershoni, nk’oku amûko gâbo ganali: ngo ikumi n’isharhu n’amalambo gazo.

Omwanya gwa bene Merari

34 Nago amûko ga bene Merari, bo bene Levi baciri basigire, babaha oku cihugo ca Zabuloni: Yokeneami n’ebishagala byâge , Karta n’ebishagala byâge . 35 Rimoni n’ebishagala byâge na Nahalala n’ebishagala byâge : ngo ini. 36 Olundi lunda lwa Yordani y’e Yeriko, omulala gwa Rubeni gwahâbwa nka ngo za kuyakirwamwo n’omuntu wayisire owundi: Beseri, omu irûngu, oku hirhondo n’amalambo gâge, Yahasi n’amalambo gâge. 37 Kedemoti n’amalamho gâge na Mefati n’amalambo gâge: ngo inni. 38 Omulala gwa Gadi gwahâbwa nka ngo za kuyakirwamwo n’omuntu wayisire owundi: Ramoti omu Galeadi n’amalambo gâge, Mahanayimu n’amalambo gâge, 39 Heshiboni n’amalambo gâge na Yazeri n’amalambo gâge: ngo inni.

40 Omuganjo gw’engo za bene Merari kushimbana n’emilala yâbo yoshi, bo baligi bacisigire kuli bene Levi: ngo ikumi n’ibirhi. 41 Omuganjo gwoshi gw’engo za bene Levi ba muli bene Israheli: ngo makumi ani na munani n’amala mbo gazo. 42 Ezo ngo zoshi ngasi lugo n’obulambo bwalwo eburhambi. Ntyo kwo byanali kuli ngasi lugo.

Endagâno ya Nyakasane yayunjula: bamala okugaba

43 Ntyo kwo Nyakasane ahîre Israheli ecihugo coshi, cirya alagaga b’îshe^m. Bacirhôla banaciyimamwo. 44 Nyakasane abaha okuluhûka barhacibonaga hidugundu hici eburhambi bwâbo nk’oku analaganyagya b’îshe. Ntaye ciru n’omuguma omu bashombanyi babo wahashire mpu ankahagaza embere zâbo, Nyakasane anacibaha bo boshi. 45 Omu binwa by’obwanga Nyakasane asuhiraga bene Israheli boshi ntâco cabulikine: byoshi byanayunjula.

III. Obuzinda bw’omukolo gwa Yozwè

Okurhumwa kw’omurhwe gw’abasirika ishiriza lya Yordani

1 Okubundi, Yozwè anacihamagala bene Rubeniⁿ, bene Gadi na balya b’ecihimbi c’omulala gwa Menashè, anacibabwîra, erhi: 2 «Neci mwajizire nk’oku Musa, omurhumisi wa Nyakasane, ànali murhegesire koshi, mwayumvirhize n’izu lyani omu ngasi byoshi nanamurhegesire. 3 Murhalekereraga bene winyu mw’ezi nsiku nyinji nyingan’aha, kuhika oku lusiku lw’ene, kandi mwashimba bwinja irhegeko lya Nyakasane, Nyamuzinda winyu. 4 Obu Nyakasane, Nyamuzinda winyu, anahîre bene winyu omuluhûko, nk’oku anabalaganyagya, ninyu mwanahashagigaluka, mubere emwa binywe, omu mahêma ginyu muli cirya cihugo Musa, omurhumisi wa Nyakasane, abahâga e bwa lindi ishiriza lya Yordani. 5 Ci konene eyo munda mulange irhegeko na ngasi hindi, Musa ye murhumisi wa Nyakasane amubwizire hyoshi, omu kuzigira Nyakasane, Nyamuzinda winyu, omu kushimba enjira zâge zoshi, omu kulanga amarhegeko gâge goshi, omu kucishwêkera kuli ye yêne, n’omu kumurhumikira n’omurhima gwinyu gwoshi n’iroho linyu lyoshi». 6 Yozwè anacibagisha, kandi abasengaruka; nabo bashubira emwabo omu mahêma gâbo. 7 Musa àli ahîre ecindi cihimbi ca bene Menashè ecihugo omu Bashani, kandi Yozwè ashubibaha ecindi cihimbi c’ecihugo omu karhî ka bene wabo ebwa mwandagalo gwa Yordani olunda lw’e buzika-zûba. Nabo erhi akola abarhuma emwabo, omu mahêma gâbo, Yozwè abagisha. 8 Anacibabwîra erhi; «Mushubirage emwa binywe, omu mahêma ginyu, n’obugale bunji, muyololoke omu bishwêkwa binji bwenêne, omu kuba n’amarhale n’amasholo, n’omulinga, n’ecuma n’omu myambalo; mugabane na bene winyu eminyago mwanyagaga abashombanyi binyu boshi.

Okugwika oluhêrero eburhambi bwa Yordani

9 Bene Rubeni, bene Gadi n’eco cihimbi ca bene Menashè erhi baba bamasengaruka bene wabo bene Israheli bàli aha Silo, omu Kanani, banacishubira omu cihugo câbo ca Galadi, gwo gwali mwanya gwâbo bahâbagwa nk’oku Nyakasane, anali arhegesire Musa. 10 Erhi baba bamahika omu cihugo ca Yordani ciri omu kanani, bene Rubeni, bene Gadi na cirya cihimbi ca bene Menashè, banaciyûbaka oluhêrero^o oku burhambi bwa Yordani, lwàli luhêrero lwakazagibonekana bwinja là.

11 Bene Israheli banacimanya omwanzi mpu: «Lola oku bene Rubeni, bene Gadi, na cirya cihimbi ca bene Menashè, bayubasire oluhêrero ishiriza ly’ecihu go ca Kanani, omu cihugo ciri eburhambi bwa Yordani, olunda lwa bene Israheli». 12 Erhi bene Israheli banayumva kulya, olubaga loshi lwa bene Israheli, lwajira ihano aha Silo, mpu bagendi balwîsa.

Amahano oku milala y’ebuzûka-zûba

13 Bene Israheli barhangilîka entumwa emwa bene Rubeni, emwa bene Gadi n’emwa cirya cihimbi ca bene Menashè, omu cihugo ca Galadi; banacirhuma Pinihasi^p, mugala w’omudâhwa Eleazari, na bashamuka ikumi. 14 Mushamuka muguma muguma, olya onakulire abandi, omu ngasi baguma b’emilala y’Israheli. Boshi bali bakulu b’emilala yâbo muli ebyo bihumbi bya bene Israheli. 15 Erhi baba bamahika emwa bene Rubeni, emwa bene Gadi na cirya cihimbi ca bene Menashè, banacibabwîra, mpu:

16 «Ntya kwo edesire embugânano^q ya Nyamubâho: Bukola bugoma buci obula mwamajira kuli Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, obu mwamacihindula kuli Nyakasane, omu kuciyubakira oluhêrero, mpu lyo mugomera Nyakasane?

17 Ka mubwîne oku buli bunyi kuli rhwe, bulya buhanya bw’aha Peori, buhanya obu ciru rhurhacicicesa bwo kuhika oku lusiku lw’ene, cirya cibande cajakwo embuganano ya Nyakasane, 18 n’okwo kwarhuma mucihindula kuli Nyakasane ene? Mukacihindula ene kuli Nyamabâho, irhondo erhi ekola embuganano ya bene Israheli yoshi yo amakunirira.

19 Akaba mubwîne oku ciri cigalugalu eci cihugo ciri mwanya gwinyu, muyikire muje omu cihugo ca Nyakasane^r, muli endaro ya Nyakasane, eri edekerire, kandi mwanahâbwa ogwinyu mwanya ekarhî kirhu, ci murhahîra mukacihindula kuli Nyakasane n’okucihindula kuli rhwe, omu kuciyubakira olwinyu luhêrero, lundi kuleka oluhêrero lwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu. 20 Akani mugala wa Zeraha ka murhabonaga ajira okurhashinganini oku bintu byàligwâsirwe okuhererekezibwa, k’obukunizi bwa Nyakasane murhabonaga bwababaza embuganano ya bene Israheli, erhi bubî bwa muntu muguma burhuma? K’arhafaga kuli obwo bubî bwâge?»

Amasambo g’emilala y’ishiriza za Yordani

21 Bene Rubeni, bene Gadi aba cirya cihimbi ca bene Menashè, banacishuza balya bashamuka bakulu b’emilala ya bene Israheli, mpu: 22 «Ye muzibu^s, Nyamuzinda, Nyakasane, Ye muzibu, Nyamuzinda, Nyamubâho! Yene amanyire, na Israheli naye amanya okwo! Erhi kwàli kugoma na kulenganya Nyakasane, yène arharhuyokolaga kw’olu lusiku lw’ene! 23 Akaba rhwaciyubakire oluhêrero mpu rhucibindule kuli Nyakasane, akaba rhwaluyubakaga mpu rrukazirherekêrerakwo enterekêro z’ensirîra, enterekêro z’enkalange, n’okujirirakwo enterekêro z’omurhûla, Nyakasane anarhuhane! 24 Ci bwôba bwa ntya bwarhumire rhujira kwa bene oku: Rhwaderha nti: «Abana binyu irhondo hali amango bankabwîra abana birhu mpu: Ninyu bici mujira na Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli?» 25 Nyakasane àhizire nka lubibi Yordani ekarhî kirhu ninyu, wâni bene Rubeni, bene Gadi; mpu ntâco mwankashangira^t na Nyakasane. Na ntyo wanabona abana binyu bakola babulisa abana birhu okurhînya Nyakasane.

26 Lero rhwanaciderha nti: Rhuyûbake oluhêrero, arhali lwa nterekêro za nsirîra nisi erhi zindi nterekêro, 27 ci lyo lukaziyôrha luli kabêshûza ekarhî kirhu ninyu, n’amaburha girhu enyuma zirhu, lukazimanyisa oku runahêre Nyakasane, omu kurherekêrera embere zâge, enterekêro z’ensirîra, n’ezindi nterekêro n’ebi rhubâga oku murhûla, lyo abana binyu balekibwîra abana biru irhondo mpu: Ntaco musbangira na Nyakasane. 28 Rhwaderha nti: Amango bakaderha kwa bene okwo kuli rhwe, nisi erhi kuli amaburha girhu, rhwanahashibashuza nti: Loli oku luyosire oluhêrero lwa Nyakasane, balarha bayubakaga, arhali oku entrrekêro z’ensirîra, nisi erhi zindi nterekêro, ci lube kabêshûza ekarhî kirhu ninyu. 29 Ci nta murhima rhugwerhe gw’okugomera Nyakasane, nta mango rhwankacihindula kuli Nyakasane omu kuyûbaka oluhêrero lw’enterekêro z’ensirîra, enterekêro z’enkalange n’enterekêro z’omurhûla, okuleka lulya luhêrero lwa Nyakasane, Nyamuzinda wirhu oluli aha mbere z’endaro yâge!»

Obumvikane

30 Erhi omudàbwa Pinihasi na balya bashamuka b’embuganano, bo bakulu b’ebihumbi bya bene Israheli, bo baligi barhumirwe naye, erhi bayusiyumva ebyo binwa baderhaga bene Rubeni, bene Gadi na bene Menashè, barhulûla^u. 31 Pinhasi, mugala w’omudâhwa Eleazari, anacibwîra bene Rubeni na bene Gadi na bene Menashè, erhi: «Rhukolaga rhumanyire ene oku Nyakasane ali haguna nirhu^v, bulya murhajizire obugoma embere za Nyakasane, mwayokola ntyo bene Israheli oku bukunizi bwa Nyakasane». 32 Pinihasi na balya bashamuka banacisengaruka bene Rubeni, bene Gadi na bene Menashè, barhenga e Galadi omu Kanani, baja munda bene Israheli bàli, babaganirira okwo babwiragwa, 33 Okwo kwasîmîsa bene Israheli; bakuza Nyamuzinda na bene Israheli barhenza omuhigo bàli bagwerhe gw’okugendibalwîsa, mpu basherêze eco cihugo cali ciyubasirwemwo na bene Rubeni na bene Gadi. 34 Bene Rubeni na bene Gadi, olwo luhêrero baluyirika izîno lya «Edi, e bwa kuba luli kabêshûza oku Nyakasane yène ye Nyamuzinda wirhu».

Ebinwa bizinda bya Yozwè oku bakulu b’olubaga

1 Erhi kuba kwamagera nsiku zirhali nyi, na Nyàkasane, erhi amaha bene Israheli okuluhûka, omu kubalikûza oku bashombanyi babo boshi bali babazongolosire, n’ago mango erhi Yozwè anakola ashosihire, amanazidoherwa n’emyâka, 2 Yozwè anacihamagala bene Israheli boshi^w, n’abagula babo n’abarhambo babo n’abacîrânuzi babo na ngasi bandi bàli bagwerhe ecikono anababwîra, erhi: «Niono nkola nshosihire, nankola nzidohirwe n’emyâka; 3 Mwene mwabwîne^x ebi Nyakasane, Nyamuzinda winyu, akolire ago mashanja embere zinyu; bulya Nyakasane, Nyamuzinda winyu yène ye waja amulwira . 4 Lolagi: Najire nabagabulira omu kubayeshera ecigole, nanaja naha ngasi baguna omwanya gwâbo, oku bihugo by’aga mashanja ganacihali n’ebya agandi naniguzize byoshi, kurhenga kuli Yordani kuja oku nyanja nene, olunda lw’e buzìka-zûba. 5 Nyakasane, Nyamuzinda winyu, anacibakungusha^y embere zinyu, abalibirhakwo, ninyu mwayima omu cihugo câbo, nk’oku Nyakasane, Nyamuzinda winyu, anaderhaga.

Oku mwakalama omu lubaga lw’ihanga

6 Mulange munashimbe buzibu^z ngasi byoshi byayandikagwa na Musa omu citabu c’oburhegesi, buzira kuderha mpu mwadungukira ebwa kulyo nisi erhi ebwa kumosho. 7 Kandi mumanye mwankanacigusha n’aga mashanja^a gacisigire muli mwe; murhahîra mukalahira oku izîno lyâbo, murhahîra mukabakolera, murhahîra mukabafukamira. 8 Ci mucishwekere kuli Nyakasane, Nyamuzinda winyu, nk’oku munadwîrhe mwajira kuhika ene.

9 Nyakasane àlibisirekwo embere zinyu amashanja manene na mazibu, na ntâye wadesire mpu ankahagaza embere zinyu kuhika ene. 10 Muntu muguma muli mwe akazagihiva abantu b’ecihumbi, bulya Nyakasane, Nyamuzinda winyu, ye wajawamulwira, nk’oku yènene anaderhaga. 11 Kuziga kukwaninage mwene mucilange bwenêne omu kuzigira Nyakasane, Nyamuzinda winyu. 12 Bulya erhi mwankacihindula, mukacishwêkera kuli aga mashanja gacisigire ekarhî kinyu, mukaderha mpu mukola mwafundika obuhya nabo, mukanakazibayankira naho bakanakazimuyankira, 13 mumanye bwinja oku Nyakasane, Nyamuzinda winyu, arhankacikulikiza okuja kwalibirha kuli ago mashanja embere zinyu; ci konene ganayôrha kuli mwe nka busirha, nka murhego, nka munyuli gubali omu mabunda na nka mishugi ebali omu masu, kuhika mwcshi mulinde muherêrekcra muli eci cihugo cinja ntya bwenêne mwahâbagwa na Nyakasane, Nyamuzinda winyu.

14 Loli oku niono nkola nacishimbira erya njira ya ngasi muguma hano igulu; mumanyire n’omurhima gwinyu goshi, n’iroho linyu lyoshi, oku ngasi binwa bya bwanga, Nyakasane, Nyamuzinda winyu, amuderhire, ntâco ciru n’eciguma cagezire busha; oku adesire kwoshi kwanaciba, nta kanwa ciru n’akaguma kamugerire busha.

15 Kuziga nka okwo byanabaga byoshi ebyo binwa by’obwanga Nyakasane, Nyamuzinda winyu, anabaderheraga, kwo na kuguma Nyakasane anayukiriza kuli mwe ebinwa by’obuhanya ankamuderhera kuhika amumalire muli eci cihugo cinja bwenêne, Nyakasane, Nyamuzinda winyu amuhâga.

16 Mukavuna erya ndagâno Nyakasane, Nyamuzinda winyu ajiraga, mukagendikolera abandi ba-nyamuzinda na mukakazibafukamira, oburhe bwa Nyakasane bwanayaka kuli mwe, kandi mwanabona oku mwanaherêrekera duba duba muli eci cihugo cinja bwenêne amuhâga».

Eyindi ndagâno

1 Yozwè anacihamagala emilala^b yoshi ya bene Isrhaheli aha Sikemi, ahamagala n’abagula n’abarhambo babo n’abacîrânuzi babo na ngasi bandi banali bagwerhe ecikono muli bo. Boshi hanaciyisha embere za Nyakasane, 2 Yozwè anacibwîra olubaga lwoshi, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, adesire ntya: basho, Terahi, îshe w’Abrahamu n’îshe wa Nahori, mira bayubakaga olundi lunda lw’olwîshi, banakazirhumikira abandi ba-nyamuzinda. 3 Nanacikûla sho winyu Abrahamu^c olwo lundi lunda lw’olwîshi; namugeza omu cihugo coshi ca Kanani; naluza iburha lyâge, nanacimuha Izaki. 4 Izaki nanacimuha Yakobo na Ezau, Ezau nanacimuha nka gwâge mwanya, ishwa lya Seyiri; naye Yakobo n’abagala banacibungulukira e Mîsiri. 5 Kandi obwo, nanacirhurna Musa na Aroni, Mîsiri nanacimubabaza nk’oku nanamukolire na buzinda bw’aho namurhenza eyo munda. 6 Basho nanacibarhenza e Mîsiri, bahika oku nyanja. Abanya-Mîsiri banaciyisha mwandu kuhika oku nyanja ndukula. 7 Ababusi binyu banacilakira emunda Nyakasane ali, naye Nyakasane ahira omwizimya gw’endunduli ekarhî kabo n’ekarhî k’abanya-Mîsiri; abanya-Mîsiri abahondakwo enyanja, nayo yabafunika. Amasu ginyu gabwîne ebi nakozire omu Mîsiri byoshi n’omw’irûngu mwagezizemwo nsiku nyinji. 8 Namuheka omu cihugo c’abanya-Moreni, bàyubakaga olundi lunda lwa Yordani, banacirhabâla, bakola babalwîsa. Nanacibahâna emunda muli; mwanyaga ecihugo câbo, boshi nanacibamalîra embere zinyu. 9 Balaka, mwene Sipori, mwâmi w’e Mowabu, naye akomekera mpu akola alwîsa Israheli, anacihamagala Balaamu, mwene Beori, mpu abahehêrere. 10 Ci ntalonzagya okuyumva Balaamu: kwaba kubagisha abagisha, na ntyo namurhenza omu maboko gâge.

11 Mwanaciyikira Yordani, mwanahika aha Yeriko. Abantu b’e Yeriko banacirhondêra okubalwîsa, n’abanya-Moreni, aba-Perizi, abanya-Kanani, abanya-Hiti, abanya-Girgashi, aba-Hivi n’abanya-Yebusi, na boshi nabahâna emunda muli. 12 Nanacibarhumira enyisîmbu, nazo zanacibalibirhakwo embere zinyu, alagi balya bâmi ikumi na babiri b’abanya-Moreni, na kuli okwo orhakolesagya oli engôrho yâwe, oli omuherho gwâwe. 13 Nanacimuha ntyo ecihugo murharhamiraga, engo murhayubakaga zo n’ezi mukola muyubasiremwo, mwarhôla amashwa g’emizâbîbu n’ag’emizeti, eyi murharhweraga mwène, yeyi mudwîrhe mwalyako.

Israheli acîshoga Nyakasane

14 «Kuziga mugwâsiragwe^d murhinye Nyakasane, mukazimukolera kulya kunashingânîne, kunali kw’okuli; murhenze abandi ba-nyamuzinda basho bakazagikolera olundi lunda lw’ishiriza ly’olwîshi, n’amango bàli e Mîsiri, murhumikire Nyakasane yène. 15 N’akaba mubwîne oku kuli kubi okukolera Nyakasane, cishogagi ene oyu mwakazikolera, babe balya ba-nyamuzinda basho bakazagikolera, ababà era ishiriza ly’olwîshi, erhi babe ba-nyamuzinda w’abanya-Moreni, aba mukola muyubasire ecihugo câbo. Niono n’enyumpa yani, rhwakolera Nyakasane».

16 Olubaga lwanacishuza lwaderha, erhi: «Nta mango rhwankaleka Nyakasane mpu rhugendikolera abandi ba-nyamuzinda. 17 Bulya, Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, ye warhurhenzagya rhwène na balarha, omu cihugo c’e Mîsiri, omu nyumpa y’obuja; ye wanajagajira birya birhangâzo byoshi erhi rhwanabona, kandi yène anajarhulanga mwa galya majira girhu goshi mwa lulya lugendo lulî rhwanajiraga omu njira erhi rhuyisha, na kandi yène wajaga a rhulanga muli galya mashanja rhwajaga rhwageramwo.

18 Nyakasane alibisirekwo amashanja goshi embere zirhu n’abanya-Moreni bayubakaga muli eci cihugo. Nirhu, Nyakasane yènc ye rhwanakazikolcra, bulya yène ye Nyamuzinda wirhu».

19 Yozwè anacishuza olubaga. erhi: «Murhankahasha okukolera Nyakasane, bulya Nyakasane ali Nyamuzinda mwîmâna, Nyamuzinda wa lûji, arhankalembera obugoma bwinyu n’ebyâha binyu. 20 Mukaleka Nyakasane, mukagenda okukolera abandi ba-nyamuzinda b’embuga, yehe anacihindula kuli mwe, anabahenyera amabî, abaherêrekeze, ciru akaba alirhanziribajirira aminja».

21 Olubaga lwanacishuza Yozwè mpu: «Nanga ! Nyamuzinda, Nyakasane yène rhwakolera». 22 Yozwè ashuza olubaga erhi: «Mwene muli babêshûza b’oku mwanacigasha ene oku oyu mucîshozire ali Nyakasane, yène ye mwakazikolera». Banacishuza, mpu: «Neci, rhuli bahamirizi b’okwo». 23 Anacibabwîra erhi: «Mukûlage ba-nyamuzinda b’ahandi bali buno omu karhî kinyu, n’emirhima yinyu muyiyêrekeze Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli». 24 Olubaga lwanacishuza Yozwè, mpu: Nyakasane, Nyamuzinda wirhu, yène rhwakazikolera, n’izu lyâge lyonene rhwakazishimba».

Ecihango c’e Sikemi

25 Ntyo kwo Yozwè ajirisizemwo olubaga eciragâne, analuha, ago mango bali aha Sikemi, amarhegeko n’engeso bashimba. 26 Yozwè anaciyandika ebyo binwa omu citabu c’oburhegesi^e bwa Nyakasane. 27 Yozwè anacibwîra olubaga loshi, erhi: «Loli, eri ibuye kabêshûza kuli rhwe, bulya mwayumvîrhe ebinwa bya Nyakasane anarhubwîraga; lyaba kabêshûza kuli mwe, lyo mulekishubihakana Nyamuzinda winyu». 28 Yozwè anacisengaruka olubaga; ngasi mugurna anacishubira emwâge.

Okufa kwa Yozwè

29 Enyuma z’aho, Yozwè mugala wa Nuni, murhumisi wa Nyakasane anacifa, erhi akola agwerhe myâka igana n’ikumi ali abusirwe. 30 Bamubisha omw’ishwa ly’omwanya gwâge aha Timnati-Serahi, omu ntôndo y’Efrayimu olunda lw’emwêné lw’entôndo Gaashi. 31 Israheli arhumikira bwinja Nyakasane amango Yozwè anacihali goshi, ciru n’amango g’abagula ba mìra, balya bayishigi ebi Nyakasane ajirire olubaga lwâge lw’Israheli.

Amavuha ga Yozefu. Okufa kwa Eleazari 32 Amavuha ga Yozefu^f, bene Israheli bayishaga babarhwire kurhenga e Mîsiri, banacigabisha aha Sikemi, omu hishwa Yakobo aguliraga bene Hamori, îshe wa Sikemi, oku ngulo ya nsaranga igana; byanaciba mwanya gwa bene Yozefu. 33 Eleazari, mugala w’Aroni, naye anacifa, banacimubisha aha Gibeya, lugo lw’omugala Pinihasi, ye wali oluhirwe omu ntôndo ya Efrayimu.

^a1.1 : Musa murhumisi wa Nvakasane: Lub 14, 31; Mih 12, 7-8; Hb 3, 5.

^b1.2 Eyi milongo 3-4: Ngasi aha okugulu kinyu kwanalabarhe.1: 14, 9; Lush 5, 1.

^c1.5 : Ntaye wankahagaza embere zawe: Lush 7, 24; 20, 1; 31, 6-8. 1, 8.

^d1.6 : Ozibuhe onarhwâlihe: Lush 3, 28;

^e1.13 : Nyakasane abahire okuluhûka: Yoz 1, 15; 21, 44; 22, 4; 23. 1; Lush 3, 20; 2 Sam 7, 1; Lul 95, 11;Hb3, 7; 4, 11.

^f1.17 : Nyakasane âyôrha na nawe: Ayôrha ali haguma na nawe: Lush 20, 1.

^g1.18 : Owankaba mugoma: Lush 17, 12.

^h2.1 : Okurhumwa kw’cnycnzi: Mib 13, 1-20; Lush 14, 21-22; Bac 18,

ⁱ2.1 Eyi milongo1-15: Rahabu: Yoz 6; Mt 1, 5; Hb 11, 31; Yk 2, 25. Rahabu ali mukazi wa cirala. Mutagatifu Paolo akuzize obuyemêre bwa Rahabu, ciru na Mutagatifu Yakobo asimire enshokano ya Rahabu y’okulanga ebigolo byâge bwinja.

^j2.15 : Aha idirisha lyage: Erhi kabonezo: 1 Sam 19, 12; Ebj 9, 25; 2 Kr 11, 33.

^k3.5 : Muciyumanyanye: mube bimâna: Yoz 7. 13; Mib 11, 18; 1 Sam 16, 5; 1 Nga 15, 12.

^l3.7 : Kwo nandi haguma na nawe: Lush 20. 1. 3, 10: Nie Nyamuzinda ozîne: Lush 5, 26; 4, 38; Lub 34. 9.

^m3.13 : Amîshi ga Yordani ganagabanyika: Lul 74, 15; 114, 3. Omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane: Isanduku lyàlimwo amabuye mayandikekwo amarhegeko ikumi ga Nnâmahanga.

ⁿ3.17 3, 17: Olubdaga lwakaziyikira n’amagulu burhajoma: Lub 14, 22; Lul 66, 6.

^o4.2 : Mabuve ikumi n’abiri: Lub 24, 4; I Bam 18, 31.

^p4.6 : Erhi abana binyu bankabadôsa: Yoz 4, 21-24; Lub 12, 26; 13, 14; Lush 6, 20.

^q5.4 : Bali erhi bafirire omu irungu: lulya lubaga lwarhengaga e Misiri: Mib 14, 22-23; Hb 3, 16-19.

^r5.6 : Myâka makumi ani omu irungu: Mib 14, 33-34; Lush 2, 14; 8, 20; Ebj 7, 36.

^s5.9 : Gilgala, Galgal omu cihabraniya kwo kuderha kuhindulahìndula.

^t5.10 : Oluslku lukulu lwa Basàka: Lub 12, L 5, 11: Emigati erhalimwo lwango: Lub 12, 15.

^u5.13 : Omuntu ofumbasire engôrho: Mib 22. 23-31; 1 Nga 21, 16; 2 Sam 24, 16.

^v5.14 : Nka murhambo w’omurhwe gwa Nyamubaho: Lub 23, 20; 32, 34; Dan 12, 1.

^w5.15 : Ahayahudi bali gwerhe irhegeko ly’okukenga ahantu hatagatifu. N’ecimanyîso c’obukenge, kwàli kuhogola enkwerho nka omuntu amahika ho

^x6.5 : Omulenge gw4omushekera: Yoz 6, 10-12; Bac 7, 8-20. Olwôho lunene: olubi lunene: Sam 17. 20.52.

^y6.17 : Olugo luhererherwe: Lev 27, 28-29; enyenzi: bantu barhumirwe e buyênzi, e bwakulolereza ngahi bakahubuka lyo bagwarha olugo lwa bene. Okuleka olya mukazì Rahabu: Yoz 2, 1-21.

^z6.19 : Ebi banyazire, bije omu mbîko ya Nyakasane: Mib 31, 54.

^a6.20 : Olukuta lwahongoka: Hb 11, 30.

^b6.27 : Nyakasane ayôrha ali na Yozwè : Lush 20, 1.

^c7.1 7, 1: Obubi bwa Akani: Yoz 22, 20; 1 Nga 2, 7

^d7.6 7, 6: Yozwè anacisharhangula emyambalo yâge; Murh 44, 13; 1 Sam 4, 12; 1 Mak 3, 47; 10, 25; 14, 15: cimanyîso c’oburhe bunene. Afukamiriza kuhika bijingo: Bac 20, 23.26; 21, 2; I Sam 14, 24.

^e7.7 : Yozwè asengerera olubaga: Lub 32, 11-13; Mib 14, 13-19; Lush 9, 26-29.

^f7.11 : Barhalanzire erya Ndagâno yâni: Lush 17,2; 2 8am 7, 1; 16, 5; 1 Nga 15, 12. Babiyongolokana: Ebj 5, 1-11.

^g7.15 : Banamusingonole n’omuliro: Murh 38, 24; Lev 20, 14; 21, 9; Lush 22, 21.

^h8.1 : Orhayôhohaga: Lush 3, 2. Engabo y’abalwî boshi: Lui 88, 3, 11. ,

ⁱ8.2 : Ebiri nka birya wakoleraga Yeriko: 10, 1. 28. 30; 12, 9, Mwahagula yo eminyago: Yoz 8, 27; Lush 2, 35.

^j8.24 : Babanigûza kuhika oku wa buzinda: Lush 2, 34. 8, 26: Yozwè arhafunyaga okuboko kwâge.

^k8.28 : Cirundo ca bijonjagwa: Lush 13, 17.

^l8.31 : Oluhêrero lw’amabuye gonene: Lub 20, 24-26; Lush 27, 5-6. 22.

^m8.32 : Yozwè ashubiyandika ohurhegesi bwa Musa oku mabuye: Lush 27, 2-3.

ⁿ8.33 : abagula b’Israheli bali Ahadâhwa ba bene Levi: Lush 17, 9; 27, 11-13; Luh 22. 20; 23, 9; Lcv 19, 10.33-34; 23, .

^o8.34 : Omugisho n’ohuhehêrere: Lush 27, 14-28, 68.

^p9.6 : Emihigo n’emigabo: Ndagâno ekarhi ka bikembe bibiri bya balwî.

^q9.10 : Okuhimwa kwa abâmi banya-Moreni: Mib 21. 24-33; Lush 1, 4.

^r9.14 : Buzira kurhangidôsa Nyakasane: Mib 27, 21; 1 Sam 23, 2-12; 1 Bam 22, 5-8.

^s9.20 : Kulya rhwahajiriraga endahiro: 2 Sam 21, 1-9.

^t9.27 : Ahantu Nyakasane acîshozire: Lush 12, 5.

^u10.10 : Babahimira aha Gabaoni: Ezr 28, 21. N’aha Makeda: Yoz 10, 16•17.

^v10.11 : Ebibuye bìnene kurhenga emalunga: Iz 28. 17; 30, 30; Burh 5, 22; Bush 46, 5.

^w10.13 10, 13: Izûba lyayimanga: Hab 3, 11; Burh 46, 4. Nyakasane arhumikira omuntu: Ayumvirhiza omusengero gw’omuntu: Lub 2, 24; 3, 7; 6, 5; Bac 2, 18; Lul 106, 44. Omu kuyumvirhiza izù ly’omuntu: Murh 16, 11; 30, 6; I Bam 13, 4; Ml 6, 6; 7, 7-11; Lk 11, 5-13; 18, 1-8; 1Yn 5, 14-15.

^x10.28 : Nyamugo: kwo kuderha cishagala cinene, cigali bwenêne.

^y10.40 : Ahêka ecihugo kalêgerha: Ahima ecihugo coshi: Yoz 11, 16; Bac 1, 9; Lush 1, 7.

^z11.4 11. 4: Lunji nka mushenyi: Murh 22, 17; 41, 49; 1 Sam 13, 5. 11, 12: Nka kulya Musa ali arhegesire: Lush 20, 16-17.

^a11.17 : Aminukira ebwa ntondo: azongera ebwa ntondo.

^b11.20 : Azidohya omurhima gwâbo: Lub 4, 21; 14, 8. 17.

^c11.21 : Amalîra bene Anaki: Lush 2, 10 11; Bac 1, 20.

^d11.23 : Ecihugo cahumûka: Yoz 14, 15; 21, 44; 2 Nga 13, 23; 14, 5.

^e12.1 : Olundi lunda lwa Yordani: Lush 3, 8. 12, 2: Sihoni: Lush 1. 4.

^f12.2 : Sihoni: Lush 1. 4.

^g12.6 : Bene Rubeni, Menashè, Gadi: Yoz 13, 8; Lush 3. 12-17.

^h13.2 13, 2: Amashwa ga Abafilistini: Bac 3, 3; Yow 4, 4.

ⁱ13.3 Olunda lw’emwêné: Abashi ba buno banaderhe mpu olunda lw’enyanya; abandi banaderhe mpu e ncaruguru. Okuderha enyanya kurhahubwiri bwinja, bulya kushimbana n’aha omuntu ayimanzire, enyanya yanaba: bushoshokero, buzikiro, mukondwe erhi mwênè.

^j13.4 : e mukondwè: olunda lw’idako erhi ifo. ci idako kurhali kuhugûla kwinja, bulya bishimbine n’aha omuntu ali: kukânine okumanyisa erhi olunda luli: e mukondwè, e mwênè, e bushoshokero erhi e buzikiro.

^k13.6 : Abola bantu nabakungusha: Lush 4, 38.

^l13.10 : Sihoni, Ogu: Lush 1, 4.

^m13.14 : Omulala gwa bene Levi: Yoz 13, 33; 14, 3.

ⁿ13.22 : Omushonga Balamu: Mib 22, 24; 31, 8.

^o13.25 : Ecihugo ca Gezeri: Mib 21, 32. Bene Amoni: Bac 11, 32-33.

^p14.1 14, 1: Nka kashambala: Birugu nisi erhi mashwa, cihugo .. ehi omuntu ayîmamwo hibe hyage, abe ye ohikulire nka ishe amafà.

^q14.2 : Ecigole: zali nka nsimbi aba amango ga mîra bakazagiyêsha lyo bamanya ndi obuhashe bwa Nyamuzinda buhire kantu kalebe: Mib 26, 55; 33, 54.

^r14.4 : Bene Yozefu: Murh 41. 50-52; 48. Bene Levi: Yoz 21; Lev 25, 32-34; Mib 35, 2-8.

^s14.6 : Kalebu ali ashimbire bwinja Nyakasane: ali ntagoma ya Nyakasane: Mìb 13; 14, 6-9; Lush 1, 22-38: Burh 1, 28.

^t14.8 Lola Mib 32, 7-9.

^u14.12 : Engo nzibunzibu za bene Anaki: Yoz 10, 36.

^v15.1 : Ecihugo ca bene Yuda: Murh 49, 8-12; Lush 33. 7. 13. 15, 42-44: Libna… : 10. 29; 12. 15; 1 Sam 23, 1; Mik 1, 14-15.

^w15.2 Eyi milongo 2-4: Olubibi lwâbo: Mib 34, 3-5.

^x15.8 15. 8: Omu kabanda ka bene Hinoni: Yoz 18, 16; 2 Bam 23, 10; Yer 7, 31-32; 19, 2-6; 32, 35. Entondo ya Yebuseni: Bac 19, 10.

^y15.30 : 12-14: Mib 14, 45.

^z15.35 enyi milongo, 35-36: zali ngo ziderhwa ngo z’omu cihugo c’e Kabanda.

^a15.63 : Abanya-Yebuseni: Bac 1, 2·1; 2 Sam 5, 6-9.

^b16.1 : Bene Yozefu: Murh 48; 49, 22-26; Lush 33, 13-17. 16, 10: Barhalibirhagakwo abanya-Kanani: Yoz 15, 63; 17. 12; Bac 1, 29. Gezeri: 18am 9, 16-17. Bashizi ba kukazibakolera: Lush 20, 11.

^c16.2 : Olubibi lwarhenga e Beteli: Yoz 7, 2; 8, 9.17. Bene Arki: 2 Sam 15, 32; 16, 16. Embere aho hayirikwe Beteli, haderhagwa Luz

^d16.3 : Oku lubibi lwa Beti-Horoni: Yoz 10, 10. Kuhika aha Gezeri: Yoz 10, 33; 12, 12.

^e16.6 : Tanati-Silo, erhi Silo omu bindi bitabu; Yoz 18, 1.8-10.

^f16.10 Barhalibirhagakwo ahanya-Kanani: Yoz 15, 63; 17. 12; Bac 1, 29. Gezeri: 1 Bam 9, 16-17. Bashizi ba kukazibakolera: Lush 20, 11..

^g17.1 : Makirì lzo lubere lwa Menashè: Mib 26, 29; 32, 39-40. Menashè: Lush 33, 13-17; Yoz 13, 29-31.

^h17.3 : Bali ba Selafadi: 26, 33-34; 36. 1-12. 17.

ⁱ17.11 : Bet-Sheana ye Bet-Shean: Bac 1, 27; 1Sam31, 10. Iblami: 2Bam 9, 27. Dori na Eni-Dori: 11.2; 12, 23; 1Sam 28, 7; Lul 83, 11.

^j17.15 : Akaba oli lubaga lunji: Murh 48, 19-20; 16, 10; Bac 1, 27-28; Lush 20, 11.

^k17.16 : Bagwerhe engâlè z’ebyûma: Bac 1, 19; 6, 33; 1 Bam 18, 45; 2 Bam 10, 1-11; Hoz 1, 5.

^l18.2 : Obushiru bwa bene Israheli bwanyiha, balonza okukabunga ngasi mango nka kulya bakomereraga e Gilgali.

^m18.3 : Bene Israheli barhinya okurhola ecihugo bone n’amatumu.

ⁿ18.4 : Murhôle bantu basharhu: Lush 1. 13.

^o18.10 : Yozwè agabira bene Israheli ecihugo: Yoz 11, 23; 12, 7; Mib 26, 52-56.

^p18.21 Eyi milongo, 21-28: Ngo za mulala gwa bene Benyamini: Beti-Hogla … : Yoz 15, 6.61; Yer 13, 4-7; 1 Sam 13, 17.

^q18.25 Eyi milongo, 25-28: Gabaoni: Yoz 9, 13; 1 Bam 15, 22; Bac 20, 1; Yer 31, 15; 1Sam 10, 5.

^r19.1 : Simoni: Murh 49. 5; 1 Nga 4, 28-33.

^s19.8 Eyi milongo, 1-8: Omwanya gwa bene Simoni: Yoz 15, 21-32.

^t19.10 : Omwanya gwa bene Zabuloni: Murh 49, 13; Lush 33, 18-19.

^u19.17 : Obûko bwa Isakari bahabirwe ecihugo cinja bwenêne omu Palestina-Israheli, ye Kanaani wa mîra.

^v19.24 : Omwanya gwa bene Aseri: Murh 49, 20; Lush 33, 24.

^w19.26 : Oku Karmeli: 1 Bam 18, 19; 2 Bam 2, 25; Iz 33, 9; Yer 46, 18.

^x19.39 Eyi milongo, 35-39: Omwanya gwa bene Ncfutali: Yoz 21, 32; Bac 1, 33.

^y19.40 : Omwanya gwa bene Dani: Murh 49, 16-17; Lush 33, 22.

^z19.49 : Omwanya gwa Yozwe: Yoz 1, 1.

^a19.50 : Timnat-Serahi: Yoz 24, 30; Bac 2, 9.

^b20.2 : Engo z’okuyakiramwo: Lush 4, 42.

^c20.3 : Owankayirha omuntu omu kuhabuka: Lush 4, 42; 19, 4; Bac 8, 20.

^d20.4 : Anashambalìra abashamuka: Lush 21, 19; Rut 4, 1-2.

^e20.6 : Anashubicigalukira omu lugo lwage: nka ohubane bwâge bw’okululizibwa bwamahwa: Mib 35. 28.

^f20.7 : Engo zacishozirwe: Kedesi: Yoz 19, 37; I Nga 6, 61. Sìkemi: Yoz 21, 21; I Nga 6,52. Kìriata-Arba: Yoz 14, 15; 1 Nga 6, 42.

^g20.9 20, 9: Kuguma n’omuntu w’ecigolo: Yoz 8, 33; Lub 22, 20; Lev 19, 10.33-34; Lush 10, 18.

^h21.2 : Bulya abaleviti barhahabagwa omwanya gwâbo, bahabwa ngo makumi ani na munani haguma n’amagisha ekarhi ka agandi mashanja, ngo ikumi n’isharhu z’abadâhwa, na makumi asharhu n’irhanu oku bandi baleviti.

ⁱ21.6 Bene Gershoni, mugala wa Levi, bayesherwa ecigole

^j21.8 : Omu kubiyeshra ecigole: Yoz 7, 16; 18, 6; 19, 51.

^k21.13 Eyi milongo, 13-16: Hebroni na Libna: Yoz 15, 42-55; 1 Nga 6, 40-44.

^l21.20 Eyi milongo, 20-22: Engo z’abadâhwa omu Efrayimu: Yoz 16, 3-10.

^m21.43 : Ebinwa by’obwanga bya Nyamubâho byayunjulika: Yoz 23. 14; Iz 55, 10-11.

ⁿ22.1 : Ebihugo bya bene Rubeni, Gadi na Menashè: Yoz 1, 12-18; Mib 32. 1-42; Lush 3, 12-20.

^o22.10 : Olu luhêrero lwàyûbakagwa e buzika-zûba bwa Yordani, hofi na Gilgali. Bayiganya Musa wayûbakaga oluhêrero erhi ahirna ba Amaleki.

^p22.13 : Pinihasi: Lub 6, 25; Mib 25, 7-13; Yoz 24, 33; Bac 20, 28.

^q22.16 : Embugânano ya Nyakasane: Lul 74, 2; Lev 17. 8·9; Lush 12. 5-15.

^r22.19 : Muje ornu cihugo ca Nyakasane: Lub 25, 8.22; Lev 15, 31; 17, 4; Mib 16, 9.

^s22.22 : Ye muzibu, Nyamuzinda, Nyakasane: Lush 10, 17; 1 Sam 2, 3; Lul 50, 1.

^t22.25 : Ntâco mujira mweshi na Nyakasane: Lush 6, 2; 18, 19: Luh 14, 31; Yoz 24, 14; Lui 16, 56.

^u22.30 : Barhûlûla: Murh 34, 18; 41, 37; Lush 1, 23.

^v22.31 : Nyakasane ali haguma na nirhu: Lev 26, 11.

^w23.2 : Eyi mbugânano nnène yajiriragwa e Silo, hofi myâka makumi abiri n’isharhu enyuma ly’okugaba ecihugo obwa burhanzi. Ago mango Yozwe agwerhe myâka igana n’ikumi.

^x23.3 : Mwene mwàbwîne: Lush 4, 34; 7, 19; 10, 21; 11, 2-7; 29, 1. Ebi Nyakasane akolîre: Lush 7, 18; 3, 22; Yoz 10, 14; 7, 20-24.

^y23.5 : Anacibakungusha embere zinyu: Yoz 6, 19; 9, 4; nk’oku anaderhaga: Lub 23, 27-31; 34, 11; Mih 33, 53; Lush 11, 13.

^z23.6 Mulange munashimbe buzibu: Muzibuhe: Yoz 1, 6-18; 1 Kr 16, 13.

^a23.7 eyi milongo, 7-9, kuli kulonza: Barhahira bakaharâmya abandi banyamuzinda … : Lub 23. 13; Lush 4, 38; 8, 19; 11, 17; Yer 5, 7.

^b24.1 : Yozwe ahamagala emilaja: Yoz 23, 2; Lush 29, 9. Aha Sikemi: 17, 7; 20, 7. 24, 32: Amavuha ga Yozefu: Murh 33, 19; 50, 25; Lub 13, 19; Burh 49, 15; Hb 11, 12.

^c24.3 Eyi milongo, 3-13 ziri nganîro z’Amalaganyo: Biri binwa byakâzikengêzibwa ngasi mango oku lubaga lwa Israheli: Yoz 24, 17-18; Lub 6, 2-8; Mib 20. 15-16; Lush 29, 1-7; lz 63, 7-14; Yer 32, 20-23; Lul 78, 12-72; Ebj 7, 2-50; 13, 17-25; Hb 11, 3-40.

^d24.14 : Mugwâsiragwe murhînye Nyakasane: Lush 10, 12; Murh 35, 2-4; 1Sam 7, 3; Eze 20, 7-8.

^e24.26 : Omu citahu c’omurhegesi wa Nyakasane: Lush 28. 61; Neh 8, 18; 9, 3; 2 Nga 17, 9.

^f24.32 : Amavuha gu Yozefu: Murh 33, 19; 50, 25; Lub 13, 19; Burh 49, 15; Hb 11, 12.

JDG – – Bible en mashi du Congo

ABACÎRANUZI Shoftim (שופטים, Juges)

Enshokolezi ntanzi: Bene-Israheli baj’iyûbaka e Kanani

Yuda, Simoni, Kalebu n’ Abanya-Keniti bayûbaka e Kanani

1 Erhi Yozwè aba amafa^a, Bene Israheli bagendidôsa Nyakasane, mpu: «Ndi muli rhwe warhangirhêra abanya-Kanani anabahime?» 2 Nyakasane anaciderha, erhi: «Yuda abe ye warhangigenda; lola oku namuha eco cihugo». 3 Yuda anacibwîra mwene wâbo, Simoni^b, erhi: neci nagenda nâwe là, muli ogwo mulagi ohîrwe». Ntyo Simoni anacigenda naye. 4 Yuda anacirhabâla, na Nyakasane anacimuha abanya-Kanani, n’aba-Perizi; ahima omurhwe gwa bantu bihumbi ikumi aha Bezeki. 5 Aho Bezek, banacishimanaho Adoni-Bezek, bamulwîsa banacihima abanya-Kanani n’aba-Perizi. 6 Adoni-Bezek akûla omulindi mpu akola ayaka, ci kwônene, bamuzîgagalakwo, n’erhi bamuhika kwo bamugwârha, bamutwa ebyunkumwe emaboko n’amano manene emagulu^c. 7 Adoni-Bezek anaciderha, erhi: «Hali bâmi makumi gali nda^d bali batwe amano manene emagulu, n’ebyunkumwe emaboko, bakazagirhôlogola ebiryo by’obubungumukiza bw’oku cìbo câni; oku nakazagijira kw’oku Nyamuzinda amangalulira». Bamuhêka e Yeruzalemu agendifirayo.

8 Bene Yuda banacirhabalira Yeruzalemu, banacimugwârha, bamugeza oku boji bw’engôrho, n’olugo baludulika muliro. 9 Enyuma z’aho, bene Yuda banaciyandagala, bagendilwîsa abanya-Kanani bali bayubasire omu ntôndo Nêgebu n’e Shefela. 10 Yuda arhabalira abanya-Kanani bayubakaga aha Hebroni, hakazagiderhwa burhanzi mpu Kiryati-Arba, banacihimayo Sheshayi, Ahimani na Talmayi. 11 Kurhenga aho arhabalira abantu bayubakaga e Debiri, owakazagiderhwa mira: Kiryati-Seferi. 12 Kalebu anaciderha, erhi: «Owankantumirhira Kiryati-Seferi, akanamugwârha, nanamuhà omukazi: ye mwali wani Aksa». 13 Otnieli, mugala wa Kenazi, mulumuna wa Kalebu, anacirhôla lulya lugo. Oku bundi, Kalebu anacimuha omwali Aksa mpu abe mukâge. 14 Erhi olya munyere ahika aha mwa Otnieli, iba Otnieli amushumika mpu ajihùna i shwa emunda îshe ali. Olya mukazi erhi ahika, anacishonôka oku ndogomi yâge, Kalebu amudosa erhi: «Bici oli?» 15 Naye nyamukazi anacishuza, erhi: Waliha nsengire nani enshobôlo, bulya ecihugo ca Nêgebu co wampire; ompe nâni iriba ly’amîshi. Kalebu anacimuha iriha ly’enyanya n’iriba ly’idako.

16 Bene Hobabu, omunya-Keniti, mulamu wa Musa, banacisôka kurhenga omu lugo lw’emirhanda^e, banacigenzikanwa na bene Yuda, omw’irûngu lya Yuda eliri omu Nêgebu aha Aradi, banaciyûbaka haguma n’olubaga. 17 Yuda anacirhabâla na mwene wâbo Simoni, banacihima abanya-Kanani bayubakaga e Sefati, baherêrekeza olwo lugo, banaciluyirika izîno lya Horma. 18 Yuda arharholaga Gaza n’ecihugo câge, Ashkeloni n’ecihugo câge, ciru na Ekroni n’ecihugo câge.

19 Nyakasane anayôrha ali na Yuda, na Yuda anacirhôla entôndo yoshi, ci kwônene arhahashaga okulibirhakwo abantu bayubakaga omu kabanda ebwa kuba bàli bagwerhe engâlè z’ebyuma. 20 Hebroni banacimuha Kalebu nk’oku Musa anali adesire, naye akungushamwo balya bagala basharhu n’Anaki. 21 Kuli balya banya-Yebusi bayubakaga e Ycruzalamu, bene Benyamini ba rhabalibirhagakwo, n’abo banya-Yebusi bayubakanwa na bene Benyamini aha Yeruzalemu kuhika ene.

Beteli agwa omu maboko g’abanzi.

22 Bene Yozefu nabo bakanya, barhabalira e Beteli, na Nyakasane aba haguma nabo. 23 Bene Yozefu banacirhuma enyenzi e Beteli, lugo lwakazagi derhwa mira mpu: Luzu. 24 Abasirika balî buyenzi banacibona omuntu warhengaga omu lugo, banacimuhwira mpu: «Rhuyêreke kurhi rhwankahika muli lula lugo, n’aho rhwanakubabalira». 25 Naye abayêreka oku baja muli olwo lugo, lulya lugo banacilugeza oku bwoji bw’engôrho, olya muntu bamuleka agenda n’omulala gwâge. 26 Oyola muntu agendiyûbaka omu cihugo c’aba Hitimi; ayubakayo olugo, anaciluha izîno lya Luzu, lyo linakola liba izîno ly’olwo lugo kuhika ene. Amashanja g’olunda lw’emukondwè

27 Menashè erhahashaga okuhima Beti-Sheani n’emirhundu yâge, ciru n’oli Tanaka n’emirhundu yâge, ciru n’oli Doli n’emirhundu yagc, ciru n’abantu bayubakaga e Ibleami n’omu mirhundu yâge, arhahashigihima abantu b’e Megido n’emirhundu yâbo; Abanya-Kanani banazibuha mpu babêra omwo cihugo 28 Ci kwônene erhi Israheli aba akola ali muzibu, abo banya-Kanani abagonya n’cmikolo mizirho, ci arhabalibirhagakwo ciru n’ehitya. 29 Efrayimu arhalibirhagakwo abanya-Kanani bayubakaga aha Gezeri, co cinarhuma aba nya-Kanani banaciyuhakayo bonaye.

30 Zabuloni arhalibirhagakwo abantu bayubakaga e Kitroni, n’abantu bayubakaga e Nahaloli; abo banya-Kanani bayôrha baciberire emwâge, ci kwônene abagonya n’emikolo. 31 Aseri arhalibirhagakwo abantu bayubakaga aha Ako, Abantu bayubakaga e Sidoni, ciru n’oli abayubakaga e Ahalabu, ab’e Akizibu, ab’e Helba, ab’e Afiki n’ab’ e Rehobu. 32 Bene Aseri bayûbaka ntyo haguma n’abanya-Kanani bali bayubasire omu cihugo, ebwa kuba barhabalibirhagakwo. 33 Nefutali arhalihirhagakwo abantu bayubakaga e Beti-Shemeshi n’ahantu b’e Beti Anati naye anayôrha n’abanya-Kanani hali bayubasire omu cihugo; ci kwônene abo bantu b’e Beti-Shemeshi n’abantu b’e Beli-Anali, bashuba bantu ba kukazibakolera. 34 Abanya-Moreni banacigorha bene Dani omwo ntôndo, bulya barhahashaga okuyandagalira ebwa kabanda. 35 Abanya-Moreni banacìsêza okubêra aha Hari-Heresi, aha Ayayaloni n’aha Shaalbimi; ci okuboko kwa bene Yozefu kwabagonya, basezibwa nabo okubashiga n’okukazibakolera. Ecihugo c’abanya-Moreni ciri kurhenga oku irango ly’Akrabimi, oku lya Sela n’enyanya.

Nyamubâho akalihira olubaga lwâge

1 Ago mango malahika wa Nyakasane anaciyisha burherema kurhenga e Gilgala kuja e Bokimi, anaciderha, erhi: «Niene namukûlaga e Mîsiri nanamuhisa muli eci cihugo namulaganyagya na basho. Nali ndesire nti nta mango ciru n’amaguma nankavuna cndagâno yani ninyu. 2 Kandi naderha nti: na ninyu nta mango mwacishomagya mpu mwajira endagâno n’abantu b’eci cihugo, nti mukazikulumbya empêrcro zâbo. Ci kwônene murhayumvagya izu lyani. Bici ebi mwajizire?» 3 Nani naderha nti: ntacibalibirhekwo embere zinyu; bamuhorhaza na banyamuzinda wabo, bayôrha murhego, kuli mwe». 4 Mw’ago mango, malahika wa Nnâmahanga abwîra bene Israheli ebyo binwa, olubaga lwayama, lwalaka. 5 Aho hantu, bahayîrika izîno lya Bokimi, n’aho banacirherekêreraho Nyakasane enterekêro.

Enshokolezi ya kabiri: Ebiyêrekîre amango g’abacîrânuzi goshi

Okufa kwa Yozwè

6 Yozwè anacisengaruka olubaga, bene Israheli banacigenda, ngasi baguma bakanya bagendiyûbaka omu cabo cihimbi c’ecihugo bahâbagwa. 7 Elyo iburha lyoshi lyanacifa, lyaja emunda b’îshe bajire; n’enyuma zâbo hayisha erindi iburha lirhayishigi Nyakasane, lirhayishigi n’olukogo ajiriraga Israheli. Olubaga lwarhumikira bwinja Nyakasane amango Yozwè anacihali goshi, n’amango g’abagula ba mira baciriho enyuma za Yozwè, n’ababonaga gulya mukolo munene Nyakasane ajiriraga Israheli. 8 Yozwc mugala wa Nuni, murhumisi wa Nyakasane anacifa; ali akola agwerhe myâka igana n’ikumi. 9 Banacimubisha omw’ishwa ahabagwa nka mwanya gwâge, aha Timnati-Heresi, omu ntôndo ya Efrayimu, olunda lw’e mwené lw’entôndo ya Gashi. 10 Elyo iburha lyoshi lyanacifa, lyaja emunda b’ishe bajire; n’enyuma zâbo, hayisha erindi ihurha lirhayishigi Nyamubâho, li rhayishigi n’olukogo ajiriraga Jsraheli.

Bene-Israheli bakaz’iharâmya banyamuzinda b’obwihambi

11 Bene Israheli banacijira ebiri bigalugalu bwenêne omumasu ga Nyakasane, banacikolera ba-Bali. 12 Banacileka ntyo Nyakasane, Nyamuzinda wa b’ishe wabo, owabakûlaga omu cihugo c’e Mîsiri, bacijira emw’abandi ba nyamuzinda; hàli baguma ba muli ba-nyamuzinda ba zirya mbaga zali zibazo ngolosire. Bakaziharâmya abo ba-nyamuzinda, na ntyo bakuniza Nyakasane. 13 Baleka Nyakasane bakazirhumikira Bali na ba-Astarte. 14 Obukunizi bwa Nyakasane bwanaciyaka bwenêne kuli bene Israheli; abaleka omu maboko g’abahaguzi, nabo babahagula; abaguza emw’abashombanyi babo bàli babali eburhambi; barhacigwerhe misi mici oku bashombanyi babo. 15 Ngasi hoshi banarhangulaga mpu bakola bajilwayo, okuboko kwa Nyakasane kunabahu mbarhaze, kubajire kubi nka kulya Nyamubâho anaderhaga, nka kulya Nyaka sane anayôrhaga abarhonzire, baja omu malibûko manji bwcnene. 16 Ci kwo nene muli ago mango, Nyakasane akazizusa ekarhî kabo abacîrânuzi bakazagibalanga kuli balya bakazagiyishibahagula. 17 Na ciru barhayumvagya abo bacîrânuzi babo, bulya kurharhumaga barhakaziciheka emwa ba-nyamuzinda b’embuga n’okukazibaharâmya. Barhenga duba duba muli erya njira bîshe wabo bali bashimbire omu kukulikira amarhegeko ga Nyakasane; bôhe barhacijiraga akabo. 18 Erhi Nyakasane abazukizagya ahacîrânuzi, Nyakasane anaba haguma n’olya mucîrânuzi na ntyo olya mucîrânuzi anabalikûza oku bashomhanyi babo, omu mango g’akalamo kage goshi, cbwa kuba Nyakasane akazagibafa lukogo nka bamamulakira erhi balya bashombanyi badwîrhe babalibuza barhuma. 19 Ci erhi oyo mucîrânuzi abaga amafa, nabo kandi banashubirhogera omu bubî, barhaluse b’îshe wabo, bacijìre emw’abandi ba-nyamuzinda, bakabarhumikira n’okubaharâmya; barhaderhaga mpu bankaleka bubî bwâbo bulebe, nisi erhi olugendo lwâbo lubi.

Okuyôrha kw’amashanja g’ihanga omu Israheli

20 Oku bundi obwo ohurhe bwa Nyakasane bwanaciyaka bwenêne kuli Israheli, anaciderha erhi: «Obu olu lubaga lwamavunaecrya ndagâno yani narhegekaga b’îshe wabo, n’obûla barhaciyumvirhi izu lyani, 21 nani ntacilibirhe kwo embere zâbo ishanja ciru n’eriguma muli galya mashanja Yozwè asigaga erhi afa. 22 Ntyo Israheli amagala gamulya erhi bo barhuma: «Ka lero akolaga alanga enjira za Nyamubâho n’okuzishimba nk’oku ababusi babo bazilangaga, nisi erhi nanga?» 23 Nyakasane aleka ago mashanja gaciluhukira, arhagalibirhagakwo duha, arhagahânaga omu maboko ga Yozwè.

Amashanja gali ekarhî ka bene Israheli

1 Alaga amashanja Nyakasane alekaga ekarhî ka bene Israheli mpu akomezemwo bene Israheli, baligi balya boshi barhayishigi kurhi balwa ebwa kuba barhajaga oku matabâro kuli banya-Kanani. 2 Ajiraga ntyôla kwali kulonza mpu ayigirizemwo kwônene bene Israheli, galigi galya maburhwa gabo garhali gamanyire eby’amatabâro, bali balya barhali basagijà oku matabâro. 3 Agola mashanja galigi, abarhwali b’Abafilistini, Abanya-Kanani boshi n’Abanya-Sidoni n’abanya-Hiwimi bayubakaga omu ntôndo ya Libano, kurhenga oku ntôndo ya Bali-Hermoni kuhika oku muhango gwa Hamagi. 4 Agola mashanja, Nyakasane agaleka mpu akomezemwo bene Israheli, lyo amanya erhi Abacîrânuzi bakazishimha galya marhegeko ahaga b’îshe wabo omu mango ga Musa. 5 Ntyo bene Israheli banaciyubakanwa boshi n’abanya-Kanani, abanya-Hiti, aba Amoni, aba-Perizi, aba-Hivi, n’aba-Yebusi. 6 Lero bene Israheli bakayanka bâli b’ago mashanja nka bakabo, na bâli babo bakazibaha bene ago mashanja, banakazirhumikira ba-nyamuzinda wabo.

Olw’abacîrânuzi

Otnieli 7 Bene Israheli banacikulikiza okukazijira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyakasane, bayibagira Nyakasane, Nyamuzinda wabo, bakazikolera abazimu, ba Bali na ba Asherasi. 8 Oburhe bwa Nyakasane bwanaciyâka kuli bene Israheli, lero abaguza emwa Kushani-Rishetayimi, mwâmi w’e Mezopotamiya, ntyo bene Israheli bakazikolera Kushani-Rishetayimi myâka munani yoshi. 9 Bene Israheli banacilakira Nyakasane, naye Nyakasane anacizusa muli abo bene Israheli omuyokozi wabayokola: ye Otnieli, mugala wa Kenazi, mulumuna wa Kalebu. 10 Mûka gwa Nyakasane^f anacija muli ye; aba mucîrânuzi w’Israheli, akomekera mpu akola agendijà oku matabâro. Nyakasane amufumbasa Kushani-Rishetayimi, mwâmi w’e Mesopotamiya, okuboko kwâge kwarhimbalaza bwenêne Kushani-Rishetayimi. 11 Ntyo ecihugo carhangihumûka myâka makumi ani, buzinda bw’aho Otnieli mugala wa Kenazi anacifa.

Ehudi 12 Bene Israheli barhôndêra okukajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyakasane, naye Nyakasane aha Egloni, mwâmi w’e Mowabu emisi y’okulwîsa bene Israheli, ebwa kuba badwîrhe bajira ebigalugalu omu masu ga Nyakasane. 13 Egloni engabo yage ayiyushulakwo bene Amoni n’Amaleki; anacirhabalira Israheli anamuhima. Arhôla olugo lwâge lw’emirhanda. 14 Bene Israheli barhurnikira Egloni myâka ikumi na munani, ye wali mwâmi w’e Mowabu. 15 Bene Israheli banacilakira emunda Nyakasane ali, naye Nyakasane anacizusa muli bo omuyokozi, ye Ehudi, mugala wa Gera, wa muli bene Benyamini, àli wa kuboko kulyo kuhozire. Bene Israheli banacimurhuma mpu ahêke oluhembo emwa Egloni, mwâmi w’e Mowabu. 16 Ehudi anacitulisa cngôrho ya moji abirhi, ya buli bw’ikoro liguma, anaciyiyambalira idako ly’e myambalo yage, oku ihiji ly’ekulyo. 17 Anacikanyanya oluhembo lwâge emwa Egloni, mwâmi w’e Mowabu; oyo Egloni àli muntu wa majembere bwenêne. 18 Erhi ayusa okurhûla oluhembo, akumira ababarhuzi b’olwo luhembo. 19 Naye yêne ashubira ebwa nshanga zali aha Gilgala, anacibwîra mwâmi erhi: «Yagirwa mwâmi ngwerhe omwanzi gw’ihwe nakubwîra». Mwâmi anaciderha erhi: · «Nkumire!» Abali boshi naye bahuluka. 20 Ehudi anaciyegera hofi naye, halya bàli babwarhire omu nyumpa yage y’enyanya mwo bakazaginywera empolwe, yo yanali nyumpa yage yenene. Eh udianaciderha erhi: «Yagirwa ngwerhe akanwa ka Nyamuzinda kuli we». Mwâmi anaciyimuka oku ntebe yage. 21 Okubundi obwo, Ehudi anacizonza okuboko kwâge kumosho, ayomola erya ngôrho yali okw’ihiji lyage liryo, anacimufunda yo omu nda. 22 Erya ngôrho yazikirira n’ccirindi cayo omu nda y’olya mwâmi, amashushi gayifunika ayabirwa n’okukûla eyo ngôrho omu nda yage yafufûka enyuma zâge. 23 Ehudi anaciyandagala oku mushonezo gwali embuga, anaja ayigala enyumvi z·eyo nyumpa y’enyanya, akulula n’akahamiko. 24 Erhi aba amagenda, abarhumisi ba mwâmi banaciyisha, balola: ala oku enyumvi z’eyo nyumpa y’enyanya zali mpamike n’akahamiko. Banaciderha mpu: «Buzira kurhindira, adwîrhe acibwika amagulu omu nyumpa bayankira ehibohololo». 25 Balinda kasanzi karhali kanyi, kuhika bazânwa, n’erhi babona arhayigula enyumvi z’enyumpa, barhôla olwigulo, bayigula; lola oku omwâmi wabo alambukire oku idaho, mira anafaga. 26 Ago mango erhi Ehudi adwîrhe acilibirhira, arhaluka ebwa zirya nshanga, ayakira e Ha-Seiri. 27 Oku anahika ntya, ayirukira abûha omushekera mulya ntôndo y’Efrayimu. Bene Israheli bayandagala naye kulya ntôndo, yêne abalongolana. 28 Anacibabwîra, erhi: «Nshimbi, bulya Nyakasane amuhire abashombanyi binyu b’e Mowabu». Banaciyandagala, bayisha bamukulikire, bajabafuka kuli Mowabu amazîko goshi ga Yordani, barhazigaga omuntu ciru n’omuguma agera. 29 Bahima bene Mowabu muli ago mango, hofi bantu bihumbi ikumi bafa; bàli balume banene banene na ba burhwâli, harhasigalaga ciru n’omuguma. 30 Muli ezo nsiku, Mowabu afunyazibwa na bene Israheli, n’ecihugo caluhûka myâka makumi gali munani.

Shamgari 31 Enyuma zâge (Ehudi) hayisha Shamgari, mugala w’Anati, ye wayirhaga bantu magana gali ndarhu ga Bafilistini n’omusholo gw’okuhuga enkafu; naye kuguma ali muyokozi w’Israheli.

Abanya-Kanani barhindibuza bene-Israheli

1 Bene Jsraheli barhôndêra okujira ebigalugalu embere za Nyakasane erhi Ehudi aba amafa. 2 Na Nyakasane anacibaguza emwa Yabini, mwâmi w’e Kanani, owaliyimire aha Hasori. Omurhambo w’engabo y’abalwi bâge ye wali Sisera, ayubakaga aha Harosheti, emw’amashanja.

3 Bene Israheli banacilakira Nyakasane, ebwa kuba oyo Yabini àli agwerhe ngâlè magana gali mwenda ga cuma; ali amageza myâka makumi abirhi adwîrhe alibuza bwenêne bene Israheli.

Debora 4 Muli ago mango, Debora, mulêbi-kazi, muka Lapidoti, àli mucîrânuzi omu Israheli. 5 Akazagitwira emanja aha nkingi ederhwa ya Debora, ekarhî ka Rama na Beteli, omu ntôndo y’Efrayimu, na bene Israheli bakazisôkera e mwage, bagend’itwirwa olubanja. 6 Arhumiza mpu bagendihamagala Baraki, mugala w’Abinoami w’e Kedesi omu Nefutali; anacimubwîra erhi: «K’arharhegekaga ntya Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli? Okanye ojibera oku ntôndo Tabora, ogende na bantu bihumbi ikumi omu bene Nefutali na muli bene Zabuloni. 7 Nayisha nakurugu kiza emunda oli, ebwa mugczi gwa Kishoni, Sisera ye murhambo w’e ngabo y’abalwi ba Yabini, ayisha n’engâlè zâge mwandu, n’omwandu gw’abalwi, nani nanakuha ye». 8 Baraki amubwîra erhi: «Okayisha nani nanagenda, ci akaba orhayishiri nani ntayije». 9 Debora ashuza erhi: «Okuli nayisha, rhugende nâwe, ci orhabone irenge omu njira wayishigeramwo, ebwa kuba mukazi Nyakasane akola ahimamwo Sisera». Debora, ayimuka agenda na Baraki e Kedesi. 10 Baraki anacihamagala Zabuloni na Nefutali aha Kedesi; bantu bihumbi ikumi bagcnzikanwa naye, Debora naye bagenzikanwa boshi.

Omunya-Keniti Heberi 11 Muli ago mango, Heberi, munya-Keniti, ali aciberwire kuli Kayini na kuli bene Hobabu, îshe-zala wa Musa, anali amagwika ihêma lyage kuhika aha mwelo gwa Besananimi, hofi na Kedesi.

Okuhimwa kwa Sisera 12 Banacimanyisa Sisera oku Baraki mugala wa Abinoami amasôkera oku ntôndo ya Tabora. 13 Sisera anacilâlika mpu bashubulize aha Harosheti w’amashanja, olunda lw’omugezi gwa Kishoni, engâlè zâge z’ecuma zoshi n’engâlè yage y’abalwi bali naye. 14 Oku bundi Debora anacibwîra Baraki erhi: «Yimuka, bulya alaga olusiku Nyakasane anakuhamagalamwo Siscra. Nyakasane k’arhayishire oku ntambala embere zâwe?» Baraki anaciyandagala kulya ntôndo na balya bantu bâge bihumbi ikumi enyuma zâge. 15 Nyakasane ashandabanya Siscra n’engâlè zâge z’ecuma n’erya ngabo y’abalwi boshi. Baraki abageza oku boji bw’engôrho; Sisera ashonoka omu ngâlè yage akola ayaka n’amagulu. 16 Baraki anaciminika zirya ngâlè n’erya ngabo y’abalwi, kuhika aha Harosheti w’amashanja, n’engabo y’abalwi ba Sisera yoshi yahwera oku boji bw’cngôrho harhasigalaga omuntu ciru n’omuguma.

Okufa kwa Sisera 17 Sizera alibirha n’amagulu akola ayaka, ayakira omw’ihêma lya Yaheli, muka Heberi w’omu Keniti, bulyala Yabini, mwâmi w’e Asori, n’enyumpa ya Heberi w’omu Keniti bàli erhi bayumvikine. 18 Yaheli anacihuluka aja emunda Sisera ali, anacimubwîra erhi: «Ja omu nyurnpa. Yagirwa nnawirhu, ja omu mwâni, orhayobôhe cìcî». Anaciyongoberera omw’ihêma ly’olya mukazi, naye olya mukazi amubwikira n’obulengeti. 19 Sisera anacìbwîra olya mukazi erhi: «Nkuhûnyire ompe nani mishi masungunu nganywe bulya ndi n’enyôrha». Anacifûnula akabindi k’amarha, amuha anywa, anashubimubwikira. 20 Sisera abwîra olya mukazi erhi: «Obêre aha muhango gw’ihêma, na bakayishikudosa mpu ka hali omuntu hano, wanaderha erhi nanga». 21 Oku bundi olya Yaheli muka Heberi ayanka omurhi mushongole okw’ihêma, n’omu kundi kuboko afumbarhamwo enyundo, ayisha anyombôka, amujaho, amukomerera gulya murhi omu lulirà, gwarhulukana kuhika omw’idaho, bulya ali iro bwenêne erhi murhamo gurhuma, anacifa. 22 Ci kwônene Baraki ayisha alongereza Sisera. Yaheli aja emund’ali amubwîra, erhi: «Yisha nkuyêreke omuntu waja walonza». Baraki anacija omu mw’olya mukazi, abona! Sisera anarhangusire, anafire, n’omurhi gumuli omu lulirà.

Bene-Israheli barhenga omu bujà 23 Muli olwo lusiku, Nyamuzinda afunyanza ntyo Yabini, mwâmi w’e Kanani, embere za Bene Israheli. 24 Okuboko kwa bene Israheli kwaja kwahumbarhaza bwenêne Yabini, mwâmi w’e Kanani, kuhika bahima loshi oyo Yabini, mwâmi w’e Kanani.

Olwimbo lwa Debora na Baraki

1 Muli ago mango, Debora na Baraki mugala w’Abinoami, banacìrhôla olwimbo hayimba, mpu:

2 Amango abangere bayabwire bwinja Israheli, Amango olubaga lucihânyire n’omurhima mwinja munakuze Nyakasane!

3 Yumvagyi yaga mwe bâmi, ninyu mwe barhambo b’amatabâro murhege okurhwiri. Niono nkola nayimbira Nyakasane, Nayimbira Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli olulanga.

4 Yagirwa Nyakasane erhi orhenga e Seiri, erhi oyegera endimiro za bene Edomu, igulu lyageramw’omusisi, amalunga gajonga, n’ebitû byavongobokamwo enkuba.

5 Embere za Nyakasane, entôndo zadirhimana, ye Sinayi wadirhimana embere za Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli.

6 Amango ga Shamgari mugala w’Anati, amango ga Yaheli, erhi nta mizinzi ya bantu ecigera omu njira nungêdu, bàli bakola bakazigera omu rhujira rhw’eburhambi.

7 Omu Israheli erhi nta barhambo, ntâye ciru n’omuguma, kuhika nayima niono Debora, nayimanga nie nina w’Israheli.

8 Bakazicîshoga abandi ba-nyamuzinda bahyahya, nka kula bacîshoga emigati; nta mpenzi, nt’itumu ciru n’eriguma byacibonekaga emw’ebihumbi by’amakumi ani ga bene Israhelî.

9 Omurhima gwanî guyerekìre abarhegesi b’Israheli, omu lubaga, mwe b’omurhima mwinja, mukuze Nyakasane,

10 Mwe mushonire oku ndogomi-kazi nyeru, erhi mwe mubwarhire oku nshangi nnambûle, na ninyu mwe muli omu njira mwagenda, muyimbe!

11 Muyimbe erhi munayimizibwe n’abarhimba engoma aha zinywera aho bamakuza oburhabêsha bwa Nyakasane, oburhabêsha bw’omurhambo wâge omu Israheli. Okubundi obo, olubaga lwa Nyakasane, lwamayandagalira ebwa mihango.

12 Zûka zûka, Debora, zûka zûka oyimbe olwimbo! Yimuka wâni Baraki, ogwarhe ngasi wanalikugwasire, wâni mugala w’Abinoami!

13 Yandagala we washugunusìre, oje emunda abanya-buhashe bali! lubaga lwa Nyakasane, yandagalira emunda ndi omu karhî k’entwâli!

14 Omu bene Efrayimu, abayubasire emw’Amaleki ekuyimize emirhwe ya bene Benyamini, eyandagale emirhwe ya bene Makiri bayandagale ab’emwa Zabuloni, erhi banali n’akarhi k’oburhegesi.

15 Abarhambo b’Isakari bali na Debora, naye Isakari ayishire na Baraki, alikira engabo yâge omu kabanda. Hofi n’orhwishi rhwa Rubeni, baciha amadoso manji omu murhima, mpu:

16 Carhuma wayôrha omu karhî k’ebyôgo byâwe, oli omu kuyumvirhiza abazihi b’orhurhêra hofi n’amasò gâwe? Hofi n’orhwishi rhwa Rubeni, badwîrhe bacija emurhima!

17 Galadi ishiriza lya Yordani yo aba; naye Dani cirhuma ayûbaka omu mûrho gâge’! Aseri amayûbaka oku burhambi bw’enyanja, amayûbaka omu mahukulu gayo.

18 Ci Zabuloni lwo lubaga lw’abantu bali bacihizire omu kaga k’okufa, kuguma na Nefutali, oku nyanya ly’amashwa.

19 Abâmi banaciyisha, batula entambala; neci batula entambala abâmi b’e Kanani, batulira entambala aha Tanaka, oku mishi ga Megido: arhali bunguke bwa nsaranga bahimire.

20 Kurhenga enyanya, emalunga, ezalwire ziri nyenyêzi^g; oku zagenda erhi zanalwîsa Sisera.

21 Bakurubukanwa n’omugezi gwa Kishoni, omugezi gwa Kedumi, omugezi gwa Kishoni; omurhima gwâni gwashologosirwe nabo bwenêne!

22 Oku bundi ensenyi z’enfarasi zayisha zahukuza idaho, zizigamire omu mizigo, omu mizigo y’abalwi.

23 Hehêrera Merozi, kwo adesire malahika wa Nyakasane Hehêrera, hehêrera abantu b’eyo munda! ebwa kuba barhayishigirhabâla Nyakasane barhayishigirhabâla Nyakasane n’entwâli zâge.

24 Agishwe omu bakazi boshi^h Yaheli, Yaheli, muka Heberi munya-Keniti, omu bakazi boshi ba ngasi nyumpa agishwe!

25 Mishi ga kunywa, go amahûna; lero nyamukazi amuha amarha; omu kahe k’abakulu amamuhiriramwo entanda.

26 Nyamukazi omu kuboko kuguma amafumbarha omushurhi, n’omu kuboko kulyo amafumbarha enyundo y’abakozi; Amayirhimba Sisera, yamutuntuma irhwe, yavunanga, yanarhula olulirà.

27 Aha magulu gâge, amavondama, amakulumba, cikola cirunda, aha avondamaga, ah’akulumbiraga ho anafirire.

28 Amalâbira omu kabonezo, amayunjula birengo, nina wa Sisera, amalâbira omu rhuyungiro: «Erhi, cirhumire engâlè yâge elegema wâni? Cirhumire rhulinga emibomborogano y’engâlè zâge?»

29 Embuguma z’omu bambalikazi zanamushuza, naye yêne anashubigaluka omu binwa byâbo, erhi:

30 «Ka ntâco babwîne, ka barhadwirhi bagabana eminyago? muja-kazi muguma, baja-kazi babirhi okw’irhwe liguma; omu minyago ya Sisera, muli emishangi y’ebitâkè n’obushengerere, eminyago, ebitâkè, obushengerere buhange kabirhi omu igosi»!

31 Ntyo kwo bafa abanzi bâwe, yagirwa Nyakasane. Nabo abakuzigira kwo bali nk’izûba lyazûkana emisi yalyo yoshi. Ecihugo canaciluhûka myâka makumi ani.

Israheli alibuzibwa n’Abanya-Madiani

1 Bene Israheli bakajira ebiri bigalugalu embere za Nyakasane, na Nyakasane anacibahâna emwa Madiani, myâka nda. 2 Okuboko kw’aba nya-Mediana kwafunyaza bwenêne bene Israheli. Okwo kulibuzibwa n’aba nya-Madiani kwarhuma bene Israheli bakazigendicîfulika omu ntôndo, omu nyâla n’orno mahukulu. 3 Erhi Israheli abaga amarhwera emburho zâge, aba nya-Madiani banayisha n’abanya-Maleki, n’engabo y’e buzûka-zûba, banayisha balimukozakwo entambala. 4 Banahanda omo cihugo ca bene Israheli, banarhangira okuhagula emburho omu cihugo kuhika aha Gaza, barhankalesire akantu omu Israheli, oli ebibuzi, oli enkafu n’endogomi. 5 Bamayusihagula, banasokana amahêma n’amasò gâbo; bakazagiyisha banji nka nzige, bonene n’engamiya zâbo bali mwandu, banarhogera omu cihugo, bacihagula. 6 Israheli akena bwenêne erhi abo banya-Madiani barhuma; lero bene Israheli banacilakira emunda Nyakasane ali.

Nyakasane arhumira Bene-Israheli omulêbi

7 N’okwo bene Israheli bakazagilakira Nyakasane erhi banya-Madiani barhuma, 8 kwarhuma Nyakasane arhumira bene Israheli omulêbiⁱ. Anacibabwîra, erhi: «Oku Nyamubâho adesire kw’oku: Nie Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, niene namukûlaga e Mîsiri, namukûla omu nyumpa y’obuja. 9 Namulikûla oku banya-Mîsiri n’oku bandi bashombanyi binyu, hoshi nabalibirbakwo embere zinyu n’ecihugo câbo namuhaco. 10 Namubwizire nti: Nie Nyakasane Nyamuzi nda winyu, nti murhahîra mukayôboha ba-nyamuzinda b’abanya-Moreni, aba muyubasire omu cihugo câbo. Ci kwônene murhayumvagya izu lyani».

Malahika wa Nyakasane abonekera Gedeoni

11 Malahika wa Nyakasane anaciyisha abwarhala aha murhi gw’Ofra, gwa bàga gwa Yoash w’omu bûko bw’Abiyezeri. Omugala Gedeoni erhi adwîrhe ahûlira engano omu mpûlo lyo ayiyasa bene Madiani. 12 Malahika wa Nyakasane amubonekera, anacimubwîra, erhi: Nyakasane ali haguma nâwe, wâni ntwâli ntagengwa». 13 Gedeoni anacimushuza erhi: «Mâshi, Nnawirhu, acibaga Nyakasane ali haguma nirhu, cici cirhumirage oku kwoshi kwayisha? Na kandi, ngahigi byajire birya birhangazo balarha bakazagirhubwîra mpu: K’arhali Nyakasane warhukûlaga e Mîsiri? Lero buno Nyakasane arhukabulire, arhuhânyire emwa abanya-Madiani». 14 Nyakasane anacihindamukira Gedeoni, amubwîra, erhi: «Gendana eyo misi yâwe ogwerhe, ojilikuza Israheli kuli abo banya-Madiani. Kàli niene nkurhumire?» 15 Naye Gedeoni anacishuza, erhi: «Mâshi! Yagirwa Nyakasane, bicigi nankacizamwo Israheli? Lola oku enyu mpa yirhu yo ngonyo bwenêne omu bûko bwa Menashè, na nani nie munyi kulusha w’omu nyumpa ya Larha». 16 Nyakasane anacimubwîra erhi: «Ebwa kuba naba haguma na nâwe, wahima bene Madiani nka kula wankahima omuntu muguma». 17 Gedeoni anacimubwîra erhi:, «Akaba ndi murhonyi emunda oli, ompage ecimanyiso, mbonerekwo oku anali we odwîrhe wandesa. 18 Orharhengaga aha waliba, oku nagaluka nshubire eno munda oli, nayisha ndwîrhe enterekêro yani, nanayirherekêra cmunda oli». Naye Nyakasane anacimushuza, erhi: «Gendaga, nabêra aba kuhika ogaluke». 19 Gedeoni akanya, aja emwâge, ajibâga omwanahene, ayanka mulengo muguma gwa nshâno, ajiramwo emigati erhalimwo lwango; ahira enyanya omu cirhiri, n’ibinda lyaja omu nnaga, ahuluka, akanya aja halya idako ly’omurhi, ayegêra. 20 Malahika wa Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Rhôla eyo nyama, n’eyo migati erhalimwo lwango, oyidekereze kuli eri ibuye, obulagireho n’ibinda». Gedeoni anacijira kulya. 21 Malahika wa Nyakasane alambûla akarhi kage, irhwerhwe lyako lyahika kuli zirya nyama na kuli erya migati erhalimwo lwango. Omuliro gwanaciyâka muli lirya ibuye^j gwasingônola erya nyama n’erya migati erhalimwo lwango, na malahika wa Nyakasane ahirigirha embere zâge. 22 Gedeoni anacibona oku anali malahika wa Nyakasane. Gedeoni anaciderha, erhi: «Mâshi! Yagirwa Nyakasane, kuziga nabwinage malahika wa Nyakasane n’amasu gani^k, busu oku busu». 23 Nyakasane anacimubwîra erhi: «Obe n’omurhûla, orhafe». 24 Aho, Gedeoni ayubakiraho Nyakasane oluhêrero, anacihayîrika mpu ho: «Nyakasane w’omurhûla». Olwola luhêrcro ho luciba kuhika ene aha Ofra w’e Abiyezeri.

Gedeoni alwîsa Bali

25 Muli obo budufu Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Oyanke erya mpanzi ntôrho ya sho, n’eyindi mpanzi ya myâka nda. Ogendihongola oluhêrero sho arherekêreragakwo Bali^l, kandi wanahongola gulya mulindizo gurhahumwakwo guli oku nyanya. 26 Enyanya ly’aho hantu hakulu ntyo, oyubakireho Nyakasane Nyamuzinda wâwe oluhêrero, lube lûbake bwinja. Wanayanka erya mpanzi ya kabirhi wanayirherekêra nka nterekêro ya nsirîra n’emibeza ya gulya mulindizo wahongolaga». 27 Gedeoni anacirhôla bantu ikumi omu bambali, anacijira nka kulya Nyakasane anamurhegckaga, ci kwônene arhacìshomagya mpu akujira mûshi, ebwa kuyôboha ab’omu mulala gw’îshe n’abandi balungu b’omu lugo: lero akujira budufu. 28 Erhi abantu b’omu lugo bacizûka sezi, lola oku bashîmâna oluhêrero lwa Bali baluhongwire; lola n’oku omulindizo gwàli oku nyanya gwatûbirwe, n’oku erya mpanzi ya kabirhi yarherekirwe nka nterekêro ya nsirîra kuli lulya luhêrero bayubakaga. 29 Bakazidosanya bône na bône mpu: «Ndi wajiraga kula?» Banacija badôkereza, banacija balongereza, banaciderha mpu: «Gedeoni mugala wa Yoash, ye wajiraga okwo». 30 Oku bundi abantu ba mulya lugo banacibwîra Yoash, mpu: «Ohuluse mugala wâwe, anafe, ebwa kuba anahongwire oluhêrero lwa Bali, anatwire omulindizo gwàli oku nyanya». 31 Yoash anacibwîra balya bàli bamuyishire erhi: «Ka mugwâsirwe okulwira^m Bali? Nisi ka mwe mugwâsirwe okumuyôkola? Owankaderha mpu aja olunda lwa Bali, oyo anafe irhondo embere z’esêzi. Akaba ali nyamuzinda yêne acilwire, bulya bahongwire oluhêrero lwâge!» 32 Olwo lusiku bayîrika Gedeoni izîno lya Yerubali, bakaziderha, mpu: Bali amujire kubi ebwa kuba anahongwire oluhêrero lwâge!» Okulâlika abalwi 33 Abanya-Madiani, abanya-Maleki n’abantu b’e buzûka-zûba boshi bashubuzanya, n’erhi baba bamayikira Yordani, batwa olugerêro omu kabanda ka Yizreeli. 34 Mûka gwa Nyakasane anacija muli Gedeoni; Gedeoni anacibûha omushekera. Abiyezeri naye ayisha, acilunga kuli ye. 35 Arhuma entumwa e mwa bene Menashè boshi, nabo bacilunga kuli ye. Arhuma entumwa emwa Aseri, emwa Zabuloni, emwa Nefutali, boshi banacisôkera emunda ababo bali.

Omufumba gw’amwoya g’ebibuzi

36 Gedeoni anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Akaba olonzize okuyokola Israheli n’okuboko kwâni nka kulya wene wanaderhaga, alaga: 37 nkola nalambûlira omufumba gw’amoya g’ebibuzi oku câno: olumè lukaja kuli ago moya n’obudaka buli eburhambi bukayôrha buli bumu bwoshi, nanamanyiraho oku neci wayokola Israheli n’okuboko kwâni, nk’oku wanaderhaga». 38 Byanaciba kulya. Oku lusiku lwakulikiraga erhi aba amazûka sêzi sêzi, abungabunga gulya mufumba gw’amoya, agusimarha, amîshi g’olumè garhengamwo ganacibumba akabehe. 39 Gedeoni anacibwîra Nyamuzinda, erhi: «Mâshi yagirwa, omanye oburhe bwâwe bwankanayaka kuli nieⁿ. Nashubigereza ogu mufumba gw’amoya obwa kabirhi: Lero gabâge amoya gwonene go gayorba mûmu n’obudaka buli eburhambi bwâgo bube bwo buyunjula lumè.» 40 Nyamuzinda anacijira kulya muli bulya budufu: amoya gayôrha mûmu n’obudaka bwali eburhambi bwoshi bwajoma n’olumè.

Nyakasane anyihya engabo ya Gedeoni.

1 Yerubali ye onaligi Gedeoni, n’abantu bâge banacizûkiriza lubungubungu, bagenditwa olugerêro aha Ayini-Haradi. Olugerêro lw’Aba nya-Madiani lwali olunda lw’emwênè lw’olugerêro lwa Gedeoni, ebwa ntôndo Morè, omu kabanda. 2 Nyakasane anacibwîra Gedeoni, erhi: «Olu lubaga muli mweshi nalo luli lunji, ntabwini kurhi nankahasha okuluha bene Madiani, bulya hali amango wankabona Israheli akola aja acîkunga, erhi: oku misi yani nahimire. 3 Ojagibwîra olubaga ebi binwa, boshi babiyumve; obabwire, erhi: «Ngasi yeshi oli n’obwôba na ngasi yeshi oli n’entemu acishubirire emwage, arhengc kuno, akaz’ihengûliza oku ntôndo ya Gelbowe». Bantu bihumbi makumi abirhi na bibirhi bashubira emwa babwe, hasigala bantu bihumbi ikumi. 4 Nyakasane anacibwîra Gedeoni, erhi: «Aba bantu baciri banji bwenêne, obayandagalize aha lwîshi n’eyo munda yo wabarhangulira. Oyu nankayishikubwîra nti ola ye wagenda nâwe, oyo anagende nâwe, na kuli aba nankanayishikubwîra boshi nti: ola arhagende nâwe, oyo arhagendaga nâwe». 5 Anaciyandagaliza olubaga loshi ebwa mishi, na Nyakasane anacibwîra Gedeoni erhi: «Ngasi boshi bankayishinywa amîshi bagashamuza n’olulimi nka kabwa, abo onabahire lunda luguma, na ngasi boshi bankayishifunya amadwi bakola banywa, abo nabo wanabahira olundi lunda». 6 Abashamuzize amîshi bagahêka ekanwa n’amaboko bahika omu bantu magana asharhu; abandi boshi bakazagifunya amadwi bakola banywa. 7 Nyakasane anacibwîra Gedeoni, erhi: «Abo bantu bashamuzagya amîshi bo namuyokolamwo, bo nayishikuhamwo bene Madiani, boshi bashubirage ngasi muguma emwage». 8 Banacirhôla olwiko lw’olubaga, banafumbarha emishekera yâbo. Gedeoni anacirhuma erya ngabo yoshi y’abantu ngasi muguma omu mwage, asigalana balya magana asharhu. Olugerêro lw’abanya-Madiani lwàli omu kabanda idako lyage.

Embala-mwanzi y’okuhima

9 Muli obwo budufu Nyakasane anacibwîra Gedeoni, erhi: Zûka ocirhune oku lugerêro lwâbo, bulya nabahizire omu maboko gâwe. 10 Akaba oyobohire okucirhunika kuli bo, oyandagalage na mwambali wâwe Pura, oj’ebwa cihando cabo. 11 Wayishiyumvirhiza ebi badwîrhe baderha, na ntyo amaboko gâwe ganabona emisi, na kandi wanacìrhunika kuli bo muli eco cihando cabo». Anaciyandagala na Pura, alindahika oku cizimbêro c’oluhêrero lw’abo bantu. 12 Engabo ya Madiani n’ey’Amaleki n’engabo ya balya barhengaga olunda lw’ebuzûka-zûba, bàli bashandabine omu kabanda, mwandu nka nzige, n’e ngamiya zâbo zàli mwandu nka mushenyi gw’oku nyanja. 13 Gedeoni anacihikaho, na lola oku muntu muguma akazagiganirira owabo ecilôrho câge, anacimubwîra, erhi: Lola oku nshuba nalôrha eci cilôrho. «Nanacilôrha omugati muburunguse gw’engano gwanacirhogera oku cihando ca Madiani, gwanaciyisha gwabulungira kuhika okw’ihêma, gwalisarhalakwo, gwalihirimya: gwalikweba eyi n’eyi, n’eryo ihêrna lyacihonda okw’idaho»! Olya wabo anacimushuza erhi: 14 «Okwo kurhali kandi kantu okuleka engôrho ya Gedeoni mwene Yoash, muntu w’omunya Israheli; Nyamuzinda anamuhire Madiani n’ecihando câge coshi.» 15 Erhi Gedeoni ayusiyumva kurhi badwîrhe baganira kuli eco cilôrho na kurhi bacihugwire, anaciharâmya, akanya ashubira oku lugerêro lwa bene Israheli, anacibabwîra erhi: «Yimuki, rhugende, bulya Nyakasane anamuhire olugerêro lwa Madiani».

Obugwanyanye

16 Balya bantu b’amagana asharhu abagabamwo bikembe bisharhu, anabaha boshi emishekera n’orhubindi rhw’omukungula, n’ebimole babihira omu rhubindi. 17 Anacibabwîra, erhi: «Muyishikazilolêreza, oku nankayishijira kwo ninyu mwankanajira. 18 Hano mbuha omushekera n’abarhuli nabo, ninyu mwanabûha emishekera eburhambi bw’ecihando coshi, kandi mwanayama mpu: Lwa Nyakasane na Gedeoni!» 19 Gedeoni n’abantu igana bàli naye banacihika oku cihango, gala mango basinsimuka aha karhî k’obudufu, nka gala mango banagombôla abalâlîzi; babuha emishekera, banacibera na rhulya rhubindi bali bafumbasire. 20 Oku bundi birya bikembe oku binali bisharhu byanacibuha emishekera, byabera n’orhubindi; ngasi muguma afumbarha eci mole câge omu kuboko kumosho, n’omushekera omu kuboko kulyo; oku badwîrhe babûha emishekera, banadwîrhe bayàma mpu: «Engôrho ya Nyakasane na Gedeoni?». 21 Banacibêra ngasi muguma halya anayimanzire eburhambi bw’olugerêro: olugerêro lw’abo bashombanyi lwarhondêra okulibirha, babanda orhuhababo, banacilibirha bakola bayaka. 22 Amango abo bantu b’amagama asharhu bakazagibuha emishekera, Nyakasane anacibalandula omurhima gw’abo banya-Madiani; bajananwamwo bakola bayirhana n’engôrho, n’okwo kwanaciba omu cihando coshi. Engabo yali muli olwo lugerêro yanaciyaka kuhika aha Beti-ha-Shita olunda lw’e Serera, kuhika oku iziko lya Abeli-Mehola hofi na Tabati.

Embirindiko

23 Bene Israheli banaciyumva oku badwîrhe babahamagala, bo baligi bene Nefutali, bene Aseri, na bene Menashè boshi, banaciminika balya ba nya-Madiani. 24 Gedeoni anacirhuma entumwa omu ntôndo ya Efrayimu yoshi aderha, erhi: «Mubunguluke mweshi mushagamukire kuli abo banya-Madiani, muzibe amazîko kuhika aha Betabara, na kuhika oku Yordani». Abo bantu b’Efrayimu bahamagalagwa boshi babaciziba amazîko, kuhika aha Betabara na kuhika oku Yordani. 25 Erhi baba bamagwârha baluzi babirhi ba Madiani, Orebi na Zebi, bayirhira Orebi ah’ibuye lya Orebi, naye Zebi bamuyirhira aha nkandiro ya Zebi. Banacikulikira Madiani, banaciyisha badwirhire Gedeoni amarhwe g’Orebi na Zebi, olundi lunda lwa Yordani.

Oburhè bw’abantu b’e Efrayimu

1 Abantu b’e Efrayimu banacibwîra Gedeoni, mpu: «Kwo kurhi oku warhujirire, ene obula kwarhulalika amango wajagilwîsa Madiani?» Banacimulongoza bwenêne là! 2 Gedeoni abashuza, erhi: «Ka nani kwo najizirage akinyu? K’okukundeza kw’Efrayimu kurhalushiri okarhalika kw’Abiyezeri? 3 Omu maboko ginyu mwo Nyamubâho ahizire abaluzi b’e Madiani, Orebi na Zebi. Ka niono nakozire akinyu?» Lero kuli ebyo binwa oburhe bwatwika.

Gedeoni aminika abashomhanyi

4 Oku bundi, Gedeoni anacihika oku Yordani, anaciyikira na balya bantu magana asharhu banali naye. Boshi erhi barhamire n’okwo kuja kwalwîsa bene Madiani. 5 Anacibwîra abantu b’e Sukoti, erhi: «Mperi nani olu lubaga rhuli nalo, rhugati rhusungunu, bulya barhamire bwenêne, munabwîne oku nkulikire Zebahi na Salmuna bombi bombi bali bâmi b’e Madiani». 6 Abarhambo b’e Sukoti banacimushuza mpu: «Ka ecigasha ca Zebahi n’eca Salmuna cikola ciri omu maboko gâwe obwo rhukolaga rhwaha engabo yâwe emigati?» 7 Gedeoni anacibashuza, erhi: «Okunali, hano Nyakasane aba amampa Zebahi na Salmuna, namugezakwo omutuntumo, kuli eyi mibiri yinyu, haguma n’emishugi y’omw’irûngu, mweshi namugonya nka bisirha». 8 Omu kurhenga aho, asôkera e Penueli, anacibabwîra nk’okwo ana bwîraga ababo. Abo bantu b’e Penueli banacimushuza nabo nk’okwo abantu b’e Sukoti bamushuzagya. 9 Anacibabwîra, erhi: «Hano ngaluka rhukola rhuli bahimi, rhunakola rhuli n’omurhûla, nahongola eyi nkingi yinyu».

Okuhimwa kwa Zebahi n’okwa Salmuna

10 Zebahi na Salmuna bàli aha Karikora n’engabo yâbo ya balume hofi bihumbi ikumi na birhanu, baligi misigala ya gulya mwandu gw’emirhwe y’abantu b’e Buzûka-zûba. Abafire muli eyo mirhwe, bali bantu bihumbi igana na makumi abirhi, balume ba kulwa n’engôrho. 11 Gedeoni ayisha omu hijira hy’omukâba hy’abantu bayubakaga aho, olunda lw’e buzûka-zûba, olunda lwa Nobahi na Yogibeha, anacicîrhuna kuli cirya cihando càli camamanya mpu nkaba cikola ciri aharhali kadundo. 12 Zebahi na Salmuna, bakûla omulindi bakola bayaka; naye abakulikira lumino-mino, agwârha abo bâmi b’e Madiani bombi, Zebahi na Salmuna, ecihando câbo coshi acishanda.

Gedeoni acihôla

13 Oku bundi Gedeoni, mugala wa Yoash, anacishubûka ebwa matabâro, ayisha oku murhezi gwa Heresi. 14 Erhi aba amagwârha mwanarhabana muguma w’omu bantu b’e Sukoti, amudokereza, naye olya mwana amuha amazîno g’abarhambo n’abagula b’e Sukoti boshi; bahika omu bantu makumi gali nda na nda. 15 Oku bundi Gedeoni anacija emunda abantu b’e Sukoti bali, anaciba bwîra erhi: «Alagi Zebahi na Salmuna, balya mwanshekeragakwo omu kuderha mpu: Ka ecigasha ca Zebahi n’eca Salmuna cikolaga ciri omu maboko gâwe obwo rhwakuha emigati n’abo bantu bâwe b’emirhammà?» 16 Anacigwârha abo bashamuka bw’oku lugo. boshi abahira omu mishugi y’omw’irûngu. abatuntumiriza, abagonya busirha, abayêreka eci balonzagya abo bantu b’e Sukoti. 17 Ahongola n’erya nkingi y’aha Penueli, ananigûza abantu b’omwo lugo. 18 Anacidosa Zebahi na Salmuna, erhi: «Kurhi bali bashushire balya bantu mwayirhiraga oku Tabora?» Banacimushuza, mpu: «We nabo mugwerhe obusù buli nka bwa mwene mwâmi». 19 Anacibashuza, erhi, «Bali bakulu bani, baburhagwa na nyâmà. Ndahîre, Nyakasane. Mucilekaga kubayirha rhinga nani ntankamuyisire». 20 Anacibwîra Yeteri, lwo lubere lwâge, erhi: «Yimuka obayirhe». Cikwône nyamwana arhayomolaga engôrho yâge, arhacishomagya, bulya aciri murho. 21 Zebahi na Salmuna banaciderha, erhi: «Yimuka wene orhuyirhe, bulya ngasi muntu ajira obwâge burhwali! Gedeoni akanya ayirha Zebabi na Salmuna anacirhôla emisibo yali omu igosi ly’engamiya zâbo.

Ensiku nzinda za Gedeoni

22 Lcro abo bene Israheli banacibwîra Gedeoni, mpu: «Oyimage rhukushige, we na mugala wâwe na mugala wa mugala wâwe, bulya we wamarhulikûza kuli aba banya-Madiani». 23 Gedeoni anacishuza, erhi: «Nta mango ciru n’amaguma nankayima kuli mwe na mugala wâni arhankayima kuli mwe: bulya Nyakasane ye wayima kuli mwe». 24 Ci kwônene Gcdeoni anacibabwîra, erhi: «Higuma byonene ngwerhe namuhûna! muje mwampa ngasi muguma ehigondo oku minyago yinyu. Ahûnaga ntyo ebwa kuba abo hasbomhanyi babo bayirhaga, bali bagwerhe orhugondo rhw’amasholo, bulya bàli banya Ismaeli. 25 Bashuza, mpu: «Rhwabihâna, nta kurhindira». Anacilambûla ecishuli, na ngasi muguma akazihirakwo ehigondo hy’omu minyago yâge. 26 Obuzirho bw’orhwo rhugondo rhw’amasholo Gedeoni ahûnaga bwahika omu sikeli cihumbi ciguma magana gali nda^o, buzira kuganja emisibo, enjuma ziyambalirwa oku marhwiri n’emishangi y’akaduku abâmi b’e Madiani bakazagiyambala; buzira kuganja enigi zàli omu magosi g’e ngamiya zâbo. 27 Ago masholo, Gedeoni atulisamwo efodi^p, agendiyihira omu lugo lwâge aha Ofra. Bene Israheli boshi bagendikahemukira ebw’eyo efodi; yanaciba murhego kuli Gedeoni n’enyumpa yâge. 28 Bene Israheli bagonya Madiani, arhaciderhaga mpu ayinamula irhwe bundi, n’ecihugo caluhûka mya ka makumi ani, ago mango ga Gedeoni. 29 Yerubali, mugala wa Yoash ayimuka, agendicibêrera emwâge. 30 Gedeoni abusire barbabana makumi gali nda, boshi yêne wababurhaga ebwa kuba ali agwerhe bakazi banji^q. 31 Eciherula cabàga aha Sikemi, camuburhire naco omwanarhabana, n’oyo mwanarhabana Gedeoni amuyirika izîno ly’Abimeleki. 32 Gedeoni, mugala wa Yoash afa n’obusbosi burhalimwo kadugundu kaci, anacibishwa omu nshinda y’îshe Yowasi aha Ofra w’e Abiyezeri.

Iherero lya kabiri lya Israheli

33 Erbi Gideoni aba amafa, bene Israheli bashubikahemukira kandi Nyakasane omu kuharâmya ba-nyamuzinda ba Bali; banacirhôla Bal-Berit^r mpu ye okola nyamuzinda wabo. 34 Bene Israheli banaciyibagira Nyakasane, Nyamunzinda wabo, owabalikûzagya oku basbombanyi babo boshi bàli babazongolosire. 35 Barbacikengeraga ciru enyumpa ya Yerubali-Gedeoni, omu kulola aminja goshi ajirire Israheli.

Obwâmi bw’Abimeleki

1 Abimeleki mwene Yerubali akanya aja emunda bene wabo nina bàli aba Sikemi; anacirhôndêra okubwîra abo bantu b’omu mulala gwa nina erhi: 2 «Mumbwire nani, muhûnyire, erhi n’abantu b’e Sikemi boshi bayumva, kurhi kwinja kuli mwe? Murhegekwe na bantu makumi gali nda na boshi bene Yerubali, nisi erhi muguma yenene abe ye wakazimurhegeka? Munakengere oku niono ndi w’oku mubiri gwinyu n’ow’oku mavuha ginyu». 3 Abo bene wabo nina baja bashambâla kuli ye emwa ngasi barhambo b’omu Sikemi, n’omurhima gwâbo gwalinda guyerekera Abimeleki yenene, ebwa kuba bamakaziderha mpu: «Ci amaba mwene wirhu». 4 Banacimuhà sikeli makumi gali nda ga marhale, garhengaga eka Bali-Beriti; Abimeleki azikolesa oku kuja arhizarhiza abantu ba busha, abarhacigwerhe irenge lici, nabo banacijabamushimba. 5 Okubundi akanya aja emw’îshe aha Ofra, ayirha bene wabo, bene Yerubali, makumi gali nda, boshi abanigira okw’ibuye liguma; Yotami, ye wali mwanarhabana wa buzinda omu bene Yerubali, yêne abafumamwo, ebwa kuba amagendicifulika. 6 Lero obwo, abarhambo boshi b’e Sikemi n’ab’e Beti Milo, bashubuzanya; bayisha, bayimika Abimeleki, mpu ye okola mwâmi wabo, bamuhêra obwâmi aha mwelo guba aha luhêro luba e Sikemi.

Yotami atwa mwene wâbo omugani

7 Banacimanyisa Yotami oku kwo byabire ntyo; naye akanya, aja oku ntondo Garizîmi, anacihamagaza, ayama bwenêne aderha erhi: «Muyumve mweshi mwe barhambo b’e Sikemi! na Nyamubâho naye anyumve! 8 Emirhi yanacihuma njira mpu ekola yagendicisingira omwâmi wakaziyirhegeka. Yanacibwîra omuzeti mpu: «Obe mwâmi wirhu». 9 Ci omuzeti gwabashuza erhi: «Kali nkolaga nagendileka okukazirhengamwo gala mavurha gani garhuma ntona e mwa Nyakasane n’emw’abantu, nti lyo ngendikaziyerûkira oku nyanya ly’eyi ndi mirhi?». 10 Emirhi yanacibwîra omutini mpu: «Yisha, obe mwâmi wirhu». 11 Omutini gwayishuza erhi: «Kali nkolaga nagendileka okukazihâna oluboholo n’irehe lyani liyinjiha bwenêne, nti lyo ngendikaziyerera oku nyanya ly’emirhi?» 12 Emirhi yanacibwîra omuzâbîbu mpu: «Obe mwâmi wirhu w’oyo». Ci omuzâbîbu gwayishuza 13 erhi: «Ka nkolaga nagendileka okukazirhengamwo idivayi lyani erishagalusa Nyamuzinda n’abantu, nti lyo ngendikaziyerêra enyanya ly’emirhi?» 14 Lero emirhi yanacibwîra ishaka mpu: «Yisha w’oyo obe mwâmi wirhu». 15 Nalyo ishaka lyabwîra emirhi erhi: «Akaba mwalonza okunshîga amavurha mpu mbe mwâmi winyu, muyishage mweshi muyakire omu cihôho cani; na akaba arhali ntyo, omuliro gupamukâge omw’ishaka gumalire enduluma z’e Libano.» 16 «Nabuno akaba mwabwîne oku kuli kwinja kunashinganine mujire Abimeleki mwâmi, akaba mubwîne oku mwajirire bwinja Yerubali n’enyumpa yage, n’akaba mwabwîne oku kwo kwinja okwo, lyo mugalula aminja oku gandi minja amujirire. 17 Bulya larha amulwirire, ahanyire obuzîne bwâge anamuyokola omu maboko g’abanya-Madiani; 18 na mwehe moyo mwamacihinduliraga enyumpa ya larha, mwayirha bagala makumi gali nda, mwabayirhira okw’ibuye liguma, na buzinda bw’aho, mwagendijira mwâmi w’abarhambo boshi b’e Sikemi Abimeleki, mugala w’omujanyere mpu kwenge ali mwene winyu. 19 Akaba munabwîne oku kuli kwinja kunashingânîne oku mwajizire olwo lusiku, emunda Yerubali ali n’enyumpa yage, neci! Abimeleki abâge ye bushagaluke bwinyu, ninyu mubâge bushagaluke bwâge! 20 N’akaba arhali ntyo, omuliro gupamukâge muli Abimeleki, gusingonole abarhambo b’e Sikemi n’ab’e Beti-Milo, gunasingonole Abimeleki!» 21 Yotami anacizonga, ayaka; aja e Beri, acibererayo kulî n’ Abimeleki, mwene wâbo.

Abantu b’e Sikemi bagomera Abimeleki banahimwa

22 Abimeleki ayimire myâka isharhu omw’Israheli. 23 Nyamuzinda anacîrhuma omûka mubi muli Abimeleki na muli balya barhambo b’e Sikemi, n’abo abarhambo b’e Sikemi bagomera Abimeleki. 24 Mpu lyo bulya bubî bwarhumaga ayirha bene Yerubali makumi gali nda nabo bubarhogera, bunabe lwihôlo kuli gulya muko guli enyanya ly’Abimeleki, ye mwene wâbo wabayirhaga, kandi bube lwihôlo kuli balya barhambo b’e Sikemi bamushumikaga mpu ayirhe bene wabo. 25 Abola barhambo b’e Sikemi banacimujirira emirhego oku marhwerhwe g’entôndo, banakazinyaga ngasi boshi bakagezire hofi nabo omu njira; n’okwo kwamanyikana emunda Abimeleki ali. 26 Lero lusiku luguma, Gaali, mugala wa Ebedi, ayisha agera aha Sikemi na bene wabo. Abarhanbo b’e Sikemi bamwikubagira la. 27 Banacihuluka, baja omu ndimiro batwa emizâbîbu yâbo, barhalika banayikandamwo amamvu bajira olusiku luku lu; bakanya baja omu kanyamuzinda wabo, balya bananywa, banarhôndêra okuhehêrera Abimeleki. 28 Gaali, mugala wa Ebedi anaciderha, erhi: «Aligi muci oyo Abimeleki na Sikemi aligi muci obwo rhwamurhumikira? Bene Yerubali na Zebuli, ye murhonyi wage, bo barhumikira abantu ba Hamori, îshe wa Sikemi, ci kwônene rhwono carhuma rhubarhumikira? 29 Aye mushàna, ndi wakampa olu lubaga? Nanayimûla Abimeleki. Nanashubibwîra Abimeleki nti: «Oyushûle omurhwe gwâwe, oyîshe olwe!» 30 Omurhambo Zebuli amanya ebinwa Gaali mwene Ebedi aderhaga; byanacimujira burhè. 31 Anacirhuma bufundafunda entumwa emw’Abimeleki mpu bagendimubwîra, mpu: «Lola oku Gaali, mugala wa Ebedi, ayishire aha Sikemi na bene wabo, na lola oku bakola badwîrhe bashumika olubaga mpu lukugomere. 32 Ojage aho, ozûke hudufubudufu, n’olubaga luli nâwe, ogendibarhêra omu ndimiro. 33 Sêzi, gala mango izûba lishoshôka, wanayimuka oshagamukire olugo; na hano Gali n’abantu bali kuli ye bahuluka mpu bali kulwîsa, wanabakolera amabî nk’oku okuboko kwâwe kunahashire.» 34 Abimeleki na balya bàli naye banaciyimuka budufu, bagendicifulika hofi na Sikemi, bacigaba muli bikembe bini. 35 Gaali mugala wa Ebedi anahuluka agendiyimanga aha muhango gw’olugo. Lero Abimeleki na balya banali naye banacirhenga halya bàli bacifulisire. 36 Erhi abona abo bantu, Gaali anacibwîra Zebuli, erhi: «Langîra abantu bayandagala oku ntôndo». Naye Zebuli anacimushuza, erhi: «Mâshi bizunguzungu bya ntôndo ebyo wamarhôla wehe mpu bantu». 37 Gaali ashubija omu kanwa aderha, erhi: «Lola omuzinzi gw’abantu bayandagala omu kagarhî k’ecihugo n’ogundi muzinzi gw’abantu gula gwayisha omu njira egezire aha mwelo gw’abashonga». 38 Zebuli anacimushuza, erhi: «Ngahi luligi lulya lulimi wakazagiderhamwo mpu: Ka Abimeleki aligi muntu obwo rhwamurhumikira? K’arhali lwo lubaga wakazagigayaguza olwo? Hulukaga lero buno ogendilulwîsa». 39 Gaali anacihuluka, ayisha ashokolire abarhambo b’aha Sikemi, anacitula kwo Abimeleki entambala. 40 Abimeleki anacimuzigagalakwo, Gaali naye akûla omulindi aciyakira, na bantu banji bafa ago mango kuhika aha muhango. 41 Abimeleki ayimanga aha Aruma; naye Zebuli alibirhakwo Gaali na bene wabo, arhacizigaga babêra aha Sikemi.

Abantu b’e Sikemi bayirhwa na Migdali-Sikemi anyagwa

42 Erhi buca, olubaga lwashubihuluka mpu lwaja oku matabâro; Abimeleki erhi akuyumva, 43 ayanka abantu bâge abagabamwo bikembe bisharhu, anacigendikubikira omu ndimiro. Akazihengûza, na lola oku olubaga lwamarhenga omu lugo; anacibashagamukira, abalwîsa, abahima. 44 Abimeleki na cirya cikembe c’engabo yali naye bakanya bagendibêra aha muhango gw’olugo. Birya bindi bikembe bibirhi byacirhuna kuli balya bàli bamakomekera mpu bakola bagendilwa, banacibahima. 45 Abimeleki alegerera alwîsa olwo lugo, omulegerege goshi; arhôla lulya lugo, anigûza abantu balimwo; okubundi ashâba lulya lugo, alushanda anagalagazamwo omunyu. 46 Erhi bayumva ogo mwanzi abarhambo bàli aha nkingi ya Sikemi bâgendicilunda omu nyumpa nene y’omu ka-Eli-Beriti. 47 Erhi Abimeleki amanya oku abarhambo b’aha nkingi ya Sikemi boshi balundumine ntyo haguma, 48 anacisôkera oku ntôndo Salmoni n’engabo y’abantu banali naye. Ayanka embasha, ayihira omu nfune, atwa ishami ly’omurhi, alilengeza, anacilihira ahalurhugo lwâge; anacibwîra balya bantu bàli naye erhi: «Okwo mubwîne najira kwo ninyu mujirage, dubaduba akani». 49 Nabo balya bantu boshi banacija batwa ngasi muguma ishami banacikulikira Abimeleki; banacihonda galya mashami kµli erya nyumpa nene, bayiduli ka muliro mpu bayokeremwo ngasi banamuli boshi. Abantu b’aho nkingi ya Sikemi boshi banaciyirhwa; bali hofi cihumbi, abalume n’abakazi.

Okufa kwa Abimeleki

50 Enyuma z’aho, Abimeleki anacirhêra olugo lwa Tebesi, anacilugwârha. 51 Muli olwo lugo mwàli enkingi eyûbasirwe buzibu-zibu. Abantu banaciyakira muli eyo nkingi, abalume n’abakazi n’abarhambo. N’erhi baba bamahamika olumvi enyuma zaho, bagendiyimanga enyanya ly’eyo nkingi. 52 Abimelcki anaciyegêra hofi n’erya nkingi, ayikozakwo entambala, aj’aha lumvi mpu akola aludulika muliro. 53 Mukazi muguma, ayanka ibuye ly’olwanjikwa, amubanda lyo ah’irhwe na lulya lwanjikwa lwamujonjaga empanga. 54 Ho na halya anacihamagala omwana wali oherhe emirasano yage, anacimubwîra, erhi: «Oyomole engôrho yawe empolereze, lyo balekikaziderha kuli nie mpu: Mukazi wamuyisire». Olya mwana wage omufund’engôrho, afa. 55 Erhi engabo ya bene Israheli ebona oku Abimeleki amafa, yacishubirira ngasi muguma emwage. 56 Ntyo, Nyamuzinda agalulira Abimeleki galya mabi ajiriraga îshe erhi ayirha bene wabo makumi gali nda. 57 Nyamuzinda abarhuza ntyo abo bantu b’e Sikemi abubî bwâbo. Na ntyo kwaba kulya bahehereragwa na Yotami, mugala wa Yerubali.

Tola

1 Erhi Abimeleki aba amafa, Tola mugala wa Puwa, mugala wa Dodo, wa kuli bene Isakari, anaciyimuka mpu akola ayokola Israheli; oyo muntu ayubakaga aha Shamiri, omu ntôndo y’Efrayimu. 2 Alamire mucîrânuzi omw’Israheli myâka makumi abirhi’ n’isharhu buzinda bw’aho, afa anabishwa aha Shamiri.

Yayiri

3 Enyuma z’aho, ayimuka naye Yayiri, abaga muntu w’e Galadi, aba muci ranuzi omw’Israheli myâka makumi abirhi n’ibirhi. 4 Ali agwerhe bagala makumi asharhu na boshi bakazagigendera oku ndogomi makumi asharhu; ali ana gwerhe ngo makumi asharhu, na kuhika ene kwo banaciziderha mpu murhu ndu gwa Yayiri; ezo ngo ziri omu Galadi. 5 Yayiri naye anacifa, anacibishwa aha Kamoni.

Bene-Israheli balibuzibwa na Bene-Amoni

6 Bene Israheli bashubirhôndêra okukazijira ebigalugalu embere za Nyakasane. Bashubikazikolera ba-Bali na ba-Astarte, bo ba-nyamuzinda b’e Sîriya, bo ba-nyamuzinda b’e Sidoni, bo ba-nyamunzinda b’e Mowabu, bo ba nyamuzinda ba bene Amoni na banyamuzinda b’ Abafilistini; baleka Nyakasane, barhacimurhumikiraga. 7 Oburhe bwa Nyakasane bwanaciyâka kuli bene Israheli. Anacibaguza emw’Abafilistini n’emwa bene Amoni. 8 Nabo balibuza, barhindibuza bene Israheli ogwo mwâka, yalinda eba myâka ikumi na munani erhi na kurhindibuka barhindibuka bene Israheli bayubakaga omu cihugo c’abanya-Moreni omu Galadi. 9 Abo bene Amoni banaciyikira Yordani, bâgendilwîsa bene Yuda, bene Benyamini na bene Efrayimu. Israheli abengera bwenêne. 10 Bene Israheli bashubikazilakira emunda Nyamubâho ali, bakaziderha, erhi: «Rhwakugomire, bulya rhwamaleka Nyamuzinda wirhu, rhwagendikazikolera ba-Bali». 11 Nyakasane anacibashuza erhi: «Kalikwo byanali ntyo oku banya-Mîsiri, oku banya-Moreni, kuli bene Amoni, oku Bafilistini, 12 n’oku Banya-Sidoni, abanya Maleki na Madiani. amango bakazigibalibuza, ka murhakazagilakira emunda ndi nani nanabayokola omu maboko gabo? 13 Ci kwônene mwehe mwagalindeka mwagendikolera abandi banyamuzinda, okwo kwarhuma nta bayokole lero. 14 Gendagi mujikolera abo banyamuzinda winyu mwanacîshogaga, bòne babalikuzagye mw’aga mango mudwîrhe mwabengera».

15 Bene Israheli banacishuza Nyamubâho, mpu: «Rhwagomire, nâwe wene orhujirirage kulya onabwîne kurhukwânîne embere zâwe. Casinga orhuyokole muli gano mango». 16 Bakanya, hagendirhenza emwabo balya banyamuzinda b’ahandi, bashubikazikolera Nyakasane. Omurhima gwâge gwanacibona obwonjo bwenêne kuli okwo kubengcra kw’Israheli. 17 Bene Amoni bashubishubuzanya mpu bagendilwîsa bene Israheli, batwa ecirâlo omu Galadi. Nabo bene Israheli bashubuzanya, batwa ecabo cirâlo aha Mispa. 18 Olubaga, abarhambo b’e Galadi banacidosanya bone na bone mpu: «Muntu ndi wagendikoza bene Amoni? Oyo anaba yêne ye murhambo w’abantu b’e Galadi boshi».

Yefutè aba murhamho w’Israheli

1 Hali muntu muguma w’e Galadi, izîno lyâge ye Yefutè, yali ntwâli bwenêne. Mukazi wa ciherula waburhiraga Galadi oyo Yefutè. 2 Omukazi wali muka Galadi w’okuli amuburhire abana, n’abana b’oyo mukazi erhi baba bakola bakulu, balibirhakwo Yefutè, bamubwîra mpu: «W’oyo orhankayima omu nyumpa ya larha bulya oburhwa n’owundi mukazi». 3 Yefutè, anacîgendera ayaka bene wabo, agendiyûbaka omu cihugo ca Tobu. Abantu ba busha busha b’eyo munda bakazisbiga Yefutè, banakazigendilwa bo naye bagenzikanwe. 4 Ago mango, bene Amoni bâli batuzirekwo Israheli entambala, 5 abashamuka b’e Galadi bajiyanka Yefutè omu cihugo ca Tobu. 6 Banacibwîra Yefutè, mpu: «Yisha, wajiba murhambo wirhu, rhujilwîsa bene Amoni». 7 Yefutè anacibwîra abo bashamuka b’e Galadi, erhi: «K’arhali mwe olya mwanshombaga mwanampulusa omu nyumpa ya larha. Bicigi munyishirage kwo buno mwamabona mukola muli omu mbaka!» 8 Abashamuka b’e Galadi banacimushuza mpu: «Ci co cirhumire rhuyisha emunda oli eco kandi, oyîshe rhugende rhweshi, wagendilwîsa bene Amoni, onabe we murhambo wirhu rhwono, onabe murhambo w’abantu boshi b’e Galadi». 9 Yefutè anacibwîra abo bashamuka b’e Galadi, erhi: «Mukampeka mpu ngendilwîsa bene Amoni, na Nyakasane erhi akabampa, nanaba murhambo winyu». 10 Balya bashamuka b’e Galadi banacishuza Yefutè, mpu: «Nyakasane abe yêne ye mubêshuza ekarhî kirhu na nâwe: rhwajira okunali nk’okwo onadesire». 11 Yefutè anacihira njira na balya bashamuka b’e Galadi. Olubaga lwanamuyemera mpu ye kola murhambo wabo, ye nakola. murhegesi wabo oku matabâro. Yefutè aderhera ebyôla binwa byoshi embere za Nyakasane aha Mispa.

Yefutè arhuma entumwa emw’omwâmi wa bene Amoni

12 Yefutè arhuma entumwa emw’omwâmi wa bene Amoni. mpu bâgendimubwîra mpu: «Bici rhufaninwe nâwe obu oyishirintulakwo entambala omu cihugo cani?» 13 Olya mwâmi wa bene Amoni anacishuza zirya ntumwa za Yefutè, erhi: «Ali ebwa kuba Israheli, galya mango arhengaga e Mîsiri anyazire ecihugo cani, kurhenga aha Arnoni kuja e Yaboki n’oku Yordani. Ocingalulirage buno wene». 14 Yefutè ashubirhuma ezindi ntumwa emw’oyo mwâmi wa bene Amoni, 15 mpu bagendimubwîra mpu: «Yefutè adesire ntya: Israheli arharholaga oli oku cihugo ca Mowabu, oli oku cihugo ca bene Amoni. 16 Bulya erhi Israheli akola arhanga e Mîsiri, omw’irûngu agezire kuhika oku nyanja ndukula, kandi ahika e Kadesi. 17 Ago mango Israheli arhuma entumwa emw’omwâmi w’Edomu: Nkusengire, oleke ngere omu cihugo câwe, ci olya mwâmi w’Edomu arhayemeraga. Arhuma ezindi ntumwa emwa ow’e Mowabu, naye ahakana; Ntyo Israheli abêra aha Kadesi. 18 Kandi ashubirhôla enjira yâge omw’irûngu, azunguluka ntyo ecihugo ca Edomu n’eca Mowabu, alinda ahika olunda lw’e buzûka-zûba bw’ecihugo ca Mowabu. Bahanda ah’ishiriza lya Arnoni, barhabamaga olubibi lwa Mowabu, bulya Arnoni yeri lubibi lwa Mowabu. 19 Kandi Israheli arhuma ezindi ntumwa emwa Sihoni mwâmi w’abanya-Moreni, mwâmi w’e Hesboni, Israheli anacimubwîra erhi: Oleke, nkusengire, ngere omu cihugo câwe kuhika halya hanali hani. 20 Ci kwônene Siboni arhali alangalire bwenêne Israheli mpu amuleka agere omu cihugo câge. Sihoni ashubûza engabo yâge yoshi, atwa olugerêro aha Yahasi, anacirhangira okulwîsa Israheli. 21 Na Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli ahâna Sihoni n’olubaga lwâge e mwa Israheli. Israheli anacibahima, na Israheli anaciyanka ecihugo c’aba nya-Moreni coshi bayubakaga muli eco cihugo. 22 Banaciyûbaka omu cihugo c’abanya-Moreni, kurhenga kuli Arnoni kuhika kuli Yaboki, kandi kurhenga okw’irûngu kuhika kuli Yordani. 23 N’obu wamabona oku Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli anyazire abanya-Moreni ayimika olubaga lwâge Israheli, nâwe okolaga mpu wayishilunyaga! 24 K’ebi nyamuzinda Kemoshi^s akuhâga birhabà byâwe? Nirhu ebi Nyakasane, Nyamuzinda wirhu arhuhâga binali birhu! 25 K’olushirage Balaka, mugala wa Sipori, mwâmi we Mowabu? K’ajîre kadali na Israheli, nisi erhi amutulakwo entambala? 26 Kurhenga Israheli ali ayubasire Hesboni n’emirhundu yâge, Aroeri n’emirhundu yâge, kuguma n’engo zoshi ziri oku burhambi bw’Arnoni, ala oku hamagera myâka magana asharhu, carhumire orhabinyaga ago mango goshi? 27 Oku bwâni nta bubî nakujirire, ci wehe wamajira kubi emunda ndi ene oderha mpu okola wa ntulakwo entambala. Nyakasane yenene atwâge olwo lubanja ekarhî ka bene Israheli n’ekarhî ka bene Amoni». 28 Oyo mwâmi wa bene Amoni arhayumvagya ebyo binwa Yefutè ali amu rhumire.

Eciragâne ca Yefutè n’okuhima kwâge

29 Mûka gwa Nyakasane anacija muli Yefutè; Yefutè anaciyikira^t Galadi, agera omu cihugo ca bene Menashè, agera muli Mispa w’e Galadi; kurheng’e Mispa w’e Galadi agera olundi lunda lwa bene Amoni. 30 Ago mango Yefutè ahàna eciragâne emwa Nyakasane aderha, erhi: 31 «Nka wankampa loshi bene Amoni, owankahuluka wa burhanzi omu nyumpa yani mpu alinyankirira amango nagaluka namanahima bene Amoni, oyo anabe wa Nyamubâho, namurherekêra enterekêro ya nsirîra». 32 Yefutè ayubuka bene Amoni, abalwîsa anabahima; Nyamubâho amuha bo. 33 Abahima loshi kurhenga aha Aroeri kuhika aha Miniti, kwo kuderha ngo makumi abirhi, na kandi kuhika ah’Abeli-Keramimi: Abahima okurhasagiboneka. Ntyo bene Amoni bagonywa bwenêne na bene Israheli. 34 Enyuma z’aho, Yefutè ayishaga akola ashubûka aja emwâge aha Mispa, ala oku omwâli ye murhangiriza apamuka omu nyumpa ayisha alimuyankirira, anarhimba n’engoma anasâma. Oyo mwananyere ali mwana wâge wa cusha, kuleka ye arhahiragaho wundi mwana oli wa murhabana oli wa munyere. 35 Erhi amubona, Yefutè asharhagula emyambalo yâge, anaciderha, erhi: «Maâshi! mwâli wâni mâshi! ci wamandibuza! oli w’omu bamhabazize. Niono nabumbwire akanwa kani emunda Nyamubâho ali ntankanacikatwarnwo». 36 Omwali anacimubwîra erhi: «Larha woyo wabumbulire Nyakasane akanwa kâwe; onjirirage nk’oku wanalaganaga omu kanwa kâwe, bulya Nyakasa ne anakuhire olwîhôlo oku bashombanyi bâwe, bene Amoni». 37 Namunyere anacibwîra îshe erhi: «Nsengirage nani ntya: «Ompe nani myêzi ibirhi y’okucirhônda, ondeke nje naja eyi n’eyi omu ntôndo, ngendilakira obubikira^u bwâni haguma n’abirhu banyere. 38 Ishe anacimubwîra erhi: «Gendaga!» Anacimuleka agenda eyo myêzi ibirhi. Namunyere anacikanya n’ababo banyere aja azungula eyi n’eyi, aja alakira obubikira bwâge omu ntôndo. 39 Erhi eyo myêzi ibirhi egera, olya munyere agaluka emwabo, aja emunda îshe ali, naye îshe anayukiriza cirya ciragâne ahanaga emwa Nyakasane. Oku biyêrekîre oyo munyere arhalisagimanyana na mulume. 40 Okwo lyaba irhegeko omw’Israheli: Ngasi mwâka abanyere b’Israheli banagendikumbuluka mwâli wa Yefutè w’e Galadi, bajire nsiku ini ngasi mwâka.

Entanbala ekarhî k’Efrayimu na Yefutè. Okufâ kwa Yefutè

1 Bene Efrayimu banacishubuzanya, baja emunda Yefutè ali aha Safoni, banacimubwîra mpu: «Carhumaga ogendilwîsa bene Amoni orhanarhulalikaga mpu rhugende nâwe? Ene rhwakuyôkera muli eyira nyumpa yawe». 2 Yefutè anacibashuza, erhi: «Yaga, niono n’olubaga rhwàli omu ntambala nkulu na bene Amoni; oku bundi obwo nanaciyisha ndi bahamagala nti muyishe, ci murhandikuzagya omu maboko gâbo. 3 Erhi mbona oku ntâye oyishirintabâla, nasimika, nahira omurhima omu nda, nani narhabalira bene Amoni, na Nyamubâho anacibampa. Bici birhumirnge muyisha ene obu mpu mulindwisa. 4 Yefutè anacishubûza engabo yâge yoshi y’omu Galadi, barhulubana na bene Efrayimu. Abantu b’omu Galadi bahima bene Efrayimu, bulya bene Efrayimu bakaziderha mpu «Moyo muli bantu bafumaga bene Efrayimu, mwagendicishomekeza, wâni bene Galadi, ekarhî ka bene Efrayimu na bene Menashè!» 5 Galadi, aziba amazîko ga Yordani goshi kuli bene Efrayimu, n’erhi hankajizire owayisha muli abo bene Efrayimu bajaga bayâka, akaderha erhi: «Mpundusi ngere», abantu b’e Galadi banamudôsa mpu: «Ka oli wa muli bene Efrayimu?» Akaderha erhi: «Nanga». 6 Banamubwîra mpu: «Derhaga Shiboleti». Naye anaderha erhi: Siboleti^v. Arhakazagikengera okushuza okushinganine. Aho banamugwârha, bamuyirhire okwo mazîko ga Yordani. 7 Mw’ago mango anaciba mucîrânuzi omu Israheli myâka ndarhu, buzinda bw’aho, Yefutè, oyo munya Galadi, afa, anacibishwa omu lugo lwâge omu Galadi.

Ibzani

8 Enyuma zâge, Ibzani w’e Betelehemu, aba mucîrânuzi omu Israheli. 9 Aburha bagala makumi asharhu, ayalusa biìli makumi asharhu barhenga omu nyumpa yâge. Ayisha adwîrhe na bandi banyere makumi asharhu barhenga ahandi, abaha abagala. Ayosire mucîrânuzi omu Israheli myâka nda. 10 Ibzani, anacifa, anabishwa aha Betelehemu.

Eloni

11 Enyuma zâge Eloni w’e Zabuloni aba mucîrânuzi omw’Israheli myâka ikumi. 12 Okubundi Eloni w’e Zabuloni anacifa, anacibishwa aha Ayaloni, omu cihugo ca Zabuloni.

Abdoni

13 Enyuma zâge, Abdoni, mugala wa Hileli, w’e Pireatoni, aba mucîrânuzi omw’Israheli. 14 Ali agwerhe bagala makumi ani, na binjikulu makumi asharhu ba barhabana, boshi bakazigcndera oku ndogomi makumi gali nda. Abire ‘ mucîrânuzi omw’Israheli myâka munani. 15 Okubundi, Abdoni, mugala wa Hileli, w’e Pireatoni anacifa, anabishwa e Pireatoni omu cihugo c’Efrayimu, oku ntôndo y’abany’Amaleki.

Okuburhwa kwa Samusoni. Muka Manoahi abonekerwa

1 Bene Israheli bashubirhôndêra bajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyakasane, na Nyakasane anacibahâna emwa Abafilistini, mango ga myâka makumi ani. 2 Hali muntu muguma w’e Sorea w’omu bûko bwa Dani, izîno lyage ye Manoahi; mukâge yabâga ngumba, arhànajiraga mwana. 3 Malahika wa Nyakasane anacibonekera olya mukazi, anacimubwîra, erhi: «Lola oku oli ngumba, orhanagwerhi mwana; ci kwônene okolaga wajiba izîmi, waburha n’omwanarhabana. 4 Ci buno ocilangage, orhahîra okanywa oli idivayi, oli ecindi cinyôbwa c’okulalusa, orhanalyaga ebiri bigalugalu. 5 Bulya wajiba izîmi, wanayishiburha omwanarhabana. Olugembe nta mango lwagere okw’irhwe lyage, bulya oyo mwana aba mwîshogwa wa Nyamuzinda kurhenga omu nda ya nina, ye warhangira okucungula bene Israheli omu maboko g’Abafilistini». 6 Nyamukazi agenda ajibwîra iba, erhi: «Muntu muguma wa Nyamuzinda analiyishire emunda ndi, anali agwerhe enshusho ya Malahika wa Nyamuzinda, nshusho ya kuyôbohya bwenêne. Ntamudôsize nti ali wa ngahi, naye yêne arhambwizire izîno lyage. 7 Ci kwônene anambwizire erhi: Lola oku waba izîmi, wanaburha omwanarhabana, ci omanyage kurhenga ene orhacikaginywa idivayi erhi ngasi cindi cinyôbwa cankalalusa; orhanalyaga ngasi kantu kagalugalu, bulya oyo mwanarhabana aba mwîshogwa wa Nyamuzinda kurhenga omu nda ya nina, kuhika olusiku lw’okufa kwâge».

Malahika wa Nyakasane ashubibonekera muka Manoahi

8 Okubundi Manoahi anacisengera bwenêne Nyamubâho, anaciderha, erhi: «Nkusengire Yagirwa, Nyakasane, olya muntu wa Nyamuzinda wali orhumire, ashubiyisha arhubwire bwinja ebi rhugwâsirwe okujira kuli oyo mwana waburhwa!» 9 Nyamuzinda anaciyumva izu lya Manoahi, na ntyo Malahika wa Nyamuzinda ashubija emunda nyamukazi ali omu mashwa, ci iba Manoahi arhali naye. 10 Olya mukazi anacikanyiriza, agendibwîra iba, erhi: «Lola oku kandi amambonekera olya mulume wali oyishire olundi lusiku emunda ndi». 11 Manoahi anacikanya agenda ashimbulire mukâge, anacija emunda olya muntu ali, amubwîra, erhi: «Ka we olya muntu waganizagya oyu mukazi?» Anacishuza, erhi: «Neci nie ono». 12 Manoahi anacimudôsa erhi: «Amango kalya kanwa kâwe kaba, irhegeko lici oyo mwana ashimba na kurhigi ayishijira?» 13 Malahika wa Nyakasane ashuza Manoahi, erhi: «Nyamukazi acilange kuli ngasi ebi nanamubwizire byoshi. 14 Arhalyaga kantu kaci k’oku muzâbîbu gurhengamwo idivayi, arhananywaga idivayi nisi erhi ecinyobwa cilalusa. Arhanahîra akalya akantu kagalugalu, oku namuhanzize koshi akushimbulire». 15 Manoahi abwîra malahika wa Nyakasane, erhi: «Waliha, oyemêre rhurhangikubêza hano, rhwagendikurheganyiza omwanahene». 16 Malahika wa Nyakasane anacishuza Manoahi, erhi: «Ciru wakambêza hano, ntalye kuli ebyo biryo byâwe; ci kwônene akaba walonza okurherekêra Nyamubâho nterekêro y’ensirîra, oyijirage». 17 Manoahi adosa olya malahika wa Nyakasane, erhi: «Izino lyâwe we ndi obu? Amango akanwa kâwe kayukirira, rhwanakukuza». 18 Malahika wa Nyakasane anacimushuza, erhi: «Carhurna wandosa kwa bene okwo oku biyêrekîre izîno lyani n’obo liri lya kujugumya?» 19 Manoahi arhôla omwanahene n’nterekêro y’enkalange, ayihira okw’ibuye, ayirherekêra Nyakasane, kwanaciba kwa kujugumya: Manoahi na mukâge bakazagilolêreza. 20 Lero ago mango engulumira y’omuliro yakazagirhenga oku luhêrero, yanasôkera emalunga; olya Malahika wa Nyakasane asôka muli gulya muliro gw’oku luhêrero. Manoahi erhi babona kulya bakumba bûbi na mukâge okw’idaho. 21 Oyo Malahika wa Nyakasane arhacibonekeraga oli Manoahi, oli mukâge. Lero Manoahi amanyira aho oku anali Malahika wa Nyakasane. 22 Manoahi anacibwîra mukâge, erhi: «Rhukolaga rhwafa^w obu rhwamabona Nyamuzinda». 23 Mukâge amushuza, erhi: «Acibâge Nyakasane anali alonzize okurhuyirha, arhankayankirire omu maboko girhu eyi nterekêro y’ensirîra n’ey’enkalange, arhankanarhuyeresire birya byoshi na mw’ago mango arhankarhumanyisize bintu bya bene bira». 24 Nyamukazi anaciburha omwana, banacimuyirika izîno lya Samusoni. Omwanarhabana akula, Nyamubâho anacimugisha. 25 Omûka gwa Nyakasane gwanarhangira okumusunika e Mabanè-Dani, ekarhî ka Sorea na Eshtaoli.

Obuhya bwa Samusoni

1 Samusoni anacibungulukira e Timna, eyo Timna anacishimanayo mu kazi muguma w’omu banyere b’Abafilistini. 2 erhi arherema, agendima nyisa îshe na nina, ababwîra, erhi «Nabwîne aba Timna, omukazi nayanka, w’omu Bafilistini; mugendinshebera nani abe mukanie». 3 Ishe na nina banacimushuza, mpu: «K’orhankabona omukazi omu banyere ba bene winyu n’omu lubaga lwâwe lwoshi, obwo okola wagendilongeza omukazi emw’Abafilistini emwa ezo ntakembûlwa?» Samusoni anacishuza i she, erhi: «Ojin oyo, bulya ye onkwânîne». 4 Ishe na nina barhali bamanyire oku okwo kwarhenga emwa Nyakasane, bulya akazagilonza engwa rbiro y’akigenzo emunda Abafilistini bali. Ago mango erhi Abafilistini bo bàli omu Israheli. 5 Samusoni, n’îshe na nina babungulukira e Timna. erhi babika oku mizabibu ya Timna, babona entale ntorhô yayisha yalumba, enabakulikire. 6 Mûka wa Nyakasane anacija muli Samusoni, na ciru akaba arhali afumbasire akantu omu nfune, Samusoni asharhagula erya ntale^x nka kula bankasharagula omwanahene. Arhanabwiraga îshe na nina okwo ajiraga. 7 Ayandagala agendi shambâla n’olya mukazi, na nyamukazi amusîmîsa. 8 Erhi kugera nsiku ayandagala, mpu akolaga agendirhôla mukâge; arhangirhambika mpu alole oku murhumba gw’erya ntale; k’orhabona oku irumbu ly’enjuci n’obûci biri muli erya ntale. 9 Anaciyanka kuli bulya bûci, ahira omu nfune zâge, agenda alya bunjiranjira, aja emunda îshe na nina bàli, anacibaha kwo, bàlya, ci arhahamanyisagya oku anakulaga obwo bûci omu ntale. lll Ishe wa Samusoni anacibunguluka, aja emunda olya mukazi àli, n’erhi ahikayo, Samusoni ajira olusiku lukulu, bulya ago mango, okwo yali nkomedu y’emisole. 11 Ci ebwa kuba bakazagimurhînya, banacirhôla bana ba misole makumi asharhu mpu babêre naye.

Omugani gwa Samusoni

12 Samusoni anacibabwîra, erhi: «Muleke mmubwire omugani, mukagu mpugulira muli zino nsiku nda z’olusiku lukulu, mukanagukoza, nanamuba bishûli makumi asharhu, na yindi mishangi makumi asharhu y’okukazihingula mwo ebyo bishûli. 13 Ci akaba murhabashiri okumpugulira, mwanaba mwe mu mpa ebyo bishûli n’eyo yindi mishangi y’okukazihingula». Banacimubwîra mpu: «Rhubwirage ogwo mugani gwâwe, nirhu rhuguyumve». 14 Anacibabwîra, erhi: «Muli nyamulya, mwarhenga ebiribwa. Muli nyabukalye, mwarhenga ebirembu». Bageza nsiku isharhu balonza, barhanahashaga okuhugûla ogwo mugani. 15 Erhi bahika oku lusiku lwa kali nda, bajibwîra muka Samusoni mpu: «Ogendishumika balo akuhugûlire ogwo mugani; n’akaba arhali ntyo, w’oyo rhwanakuyoca, rhuyoce n’enyumpa ya sho. Ka kurhuyungukirakwo kwarhumaga murhulâlika?» 16 Muka Samusoni ayisha alaka, acihônda kuli ye, anacimubwîra, erhi: «Orhajira kuli nie erhali nshombo, orhansima. Watwire abantu b’omu lubaga lwâni omugani, wanabula kugumpugulira nieki!» Anacimushuza erhi: «Nta guhugûliraga ciru n’oli larha, ciru n’oli nyâma, akolaga we naguhugûlira o bwola!» 17 Nyamukazi agwira omulenge muli ezo nsiku nda z’olusiku lukulu, n’oku lusiku lwa kali nda, ebwa kuba amamurhindibuza, Samusoni amuhugûlira gulya mugani, naye nyamukazi agendiguhugûlira abo bana b’omu lugo lwâbo. 18 Abo bantu b’omu lugo, banacibwîra Samusoni oku lusiku lwa kali nda, embere izûba lizike, mpu: «Ewâni, bici binunu bilushire obûci? Bici bikali bilushire entale?» Samusoni anacibashuza, erhi: «Nka murhahingaga n’endaku yani, murha nkarhimanyize ogwo mugani». 19 Mûka wa Nyakasane anacicihônda kuli ye, naye ayandagalira e Ashkeloni. Ayirhayo bantu makumi asharhu, erhi aba amabatungôla, emyambalo yâbo ayiha balya bayulubulaga ogwo mugani. Okubundi oburhe bwâge bwanaciyâka, asôkera emw’îshe. 20 Oyo muka Samusoni ayankwa n’omwana wali mushongwe wage.

Samusoni ayokêra emyâka y’okusarûlwa y’Abafilistini

1 Erhi ensiku zigera, gala mango bakubirha engano, Samusoni ayimuka mpu akola ajirhangula mukâge; anacihêka omwanahene. Aderha, erhi: «Nkola naja emunda mukanie ali omu nyumpa y’okulala». Ci kwônene îshe wa nyamukazi arhamuyemereraga mpu ajemwo; aderha, erhi: 2 Nàli manyire nti nkaba orhacimusimiri na ntyo namuha owinyu. Ka mulumuna wage arhali ye mwinja kulusha ye. Oyo abâge ye bà mukâwe ahali hage». 3 Samusoni Aderha, erhi: «Lero naba mwêru kwêru oku Bafilistini nkabajira kubi». 4 Samusoni akanya agendigwârha banyambwe magana asharhu, n’erhi aba amayanka ebimole, ajashwêkera balya banyambwe babirhi babirhi amahunga haguma, anahira ecimole ekarhî ka galya mahûnga. 5 Ayasa birya bimole, analikira balya banyambwe omu ngano zikola ziyezire z’Abafilistini. Ayôca ntyo kurhenga oku birundo by’engano kuhika oku ngano zaliciyimanzire omu mashwa; ayôca emizâbîbu n’emizeti. 6 Abafilìstini banacidôsa mpu: «Ndi wajiraga ntya wâni?» Babashuza, mpu: «Samusoni, mukwi wa Timniti ebwa kuba oyu ishazala amunyazire mukâge, amuha owabo». Abafilistini bakanya bagendiyôca olya mukazi n’enyumpa y’îshe. 7 Samusoni anacibashuza, erhi «Akaba ntyo kwo mwamanajira, okuli nani ntacidekerere ntanacicîhôla kuli mwe». 8 Abayirha okw’okuyobohya, ajabavuna amahiji n’ebibero. Enyuma z’aho ayandagala, agendija omu lwala lw’ibuye ly’Etami, aberamwo.

Omwanganga gw’endogomi

9 Okubundi Abafilistini banacisôka, bakola hagendilwa, bahanda omu Buyahudi, bahika cingana e Lehi. 10 Abantu b’omu Yuda banacibadosa mpu: «Cirhumire musokera eno munda muli rbulwîsa?» Banacibashuza, mpu: «Rhurheremire eno munda nti rhuyishigwârha Samusoni, nirhu rhumujire nk’oku anarhujiraga.» 11 Ngabo ya bantu bibumbi bisharhu b’omu Yuda banaciyandagalira emunda ali omu lwâla lw’ibuye ly’Etami. Banacibwîra Samusoni, mpu: «K’orhamanyiri oku Abafilistini ho bakola baba hanomwirhu? Bici ehi warhujirire?» Anacibashuza, erhi: «Oku banjiriraga kubi kwo nani nabajirira». 12 Banacimubwîra, mpu: «Rhulikugwârha, rhukuhekere abo Bafilistini», Samusoni anacibalahiriza, erhi: «Cinyigashiragi oku murhanyirhe mwenene». 13 Banacimushuza, mpu: «Nanga rhurhakuyirhe». Erhi baba bamamushweka na migozi ibirhi mihyahya, bamurheremana kuli lirya ibuye. 14 erhi ahika aha Lehi, Abafilistini babanda orhuhababo rhw’omwishingo. Okubundi Mûka wa Nyakasane amujamwo, erya migozi yali emushwesire yanacidarhuka nka mugozi gwa citani bayocire n’omuliro; emunda bàli bayifundikire yarhoga omu maboko gage. 15 Anacishimana omwanganga mubishi gw’endogomi; alambûla okuboko, agurhôla, ayirhamwo bantu cihumbi. 16 Samusoni anaciderha, erhi: · «N’omwanganga gw’endogomi, nabamalire. N’omwanganga gw’endogomi, nayisire ecihumbi c’abantu». 17 Erhi aba amayusa okuderha ntyo, akabulira gulya mwanganga, n’aho ahayîrika izîno lya Ramati-Lehi. 18 erhi akola ali bufa n’enyôrha, ashenga Nyakasane, aderha erhi: «Yagirwa wenene wakolesagya okuboko kwa mwambali wâwe, mpu olikuzemwo olubaga lwâwe; na buno ka nkolaga nafa n’enyôrha, na ntyo mpirimire omu maboko g’ezi ntakembûlwa’?» 19 Nyamuzinda anacihahanyulu ibuye liba aba Lehi, lyanacivongobokamwo amîshi. Samusoni anywa, ahumûka, ashubiba mugumaguma. Co carhumire eryo iriba baliyirika izîno lya Eni-Korè; liciba aho Lehi kuhika ene. 20 Samusoni ayôsire mucîrânuzi omw’Israheli ago mango g’Abafilistini, myâka makumi abirhi.

Samusoni ahôngola olumvi lw’aha Gaza

1 Samusoni akanya aja e Gaza, eyo munda ashimana yo omukazi orhajira mulume, aja omu mwâge. 2 Banacikamanyisa abantu b’e Gaza mpu: «Samusoni yo akola ali eno munda». Bayisha, bagorha erya nyumpa, bamukubika obudufu boshi, bagendilingira aha muhango gw’olugo. Boshi ba hwekerera obwo budufu boshi, mpu: «Hano buca boshi, rhwanamugwârha, rhumuyirhe». 3 Samusoni ahunga kuhika aha karhî k’obudufu kwônene, aha karhî k’obudufu azûka, amanyula olumvi lw’olugo, kuguma n’emirhi yalwo yombi n’omurhamba gwalwo; anacibihira aha lurhugo, abisôkana okwirhwerhwe ly’ entôndo eri yalola Hebroni.

Dalila amanyisa ogwa Samusoni

4 Enyuma z’aho anaciyinjibana omukazi omu kabanda ka Soreki, izîno ly’oyo mukazi ye Dalila^y. 5 Abashamuka b’Abafilistini bakanya baja emunda nyamukazi ali, bamushumika mpu: «Omuyenje, olole ngahi emisi yâge esimikira, na kurhi rhwankamuhima, rhumugwarhe, rhumushweke, rhunamucinaguze nk’oku rhunalonzize, rhwakazikuha ngasi muguma nfaranga igana za marhale». 6 Dalila anacibwîra Samusoni, erhi: «Nkuhunyire, ombwire nani ngahi eyi misi yâwe esimikira, na kurhi bankakuhimamwo banakugwarhe?» 7 Samusoni anacimushuza, erhi: «Nka bankanshweka na migozi nda eciri mibishi, nani nanaba muzamba, nanayôrha nk’abandi bantu». 8 Abo bashamuka b’Abafilistini bayisha badwîrhîre Dalila migozi nda eciri mibishi, naye anacimushweka nayo. 9 Kuziga erhi hanaligi n’abantu bacifulisire omu nyumpa y’olya mukazi. Nyamukazi anacimubwîra, erhi: «Samusoni, oma nye, Abafilistini bano!» Ho na halya anacitwa rhulya rhugozi nka kulya ba nkanatwa omugohe gw’oluviri gw’amahikakwo omuliro. Emisi yâge erhacima nyagwa aha esimikira. 10 Dalila anacibwîra Samusoni erhi: «K’orhabwini oku mwantebire, oku wambwizire eby’obunywesi. Lero nyerekaga bici bankakushwêkamwo». 11 Anacimubwîra, erhi: «Nka bankanshwêka na migozi nda erya mibudurhu, erya erhasagijira gundi mukolo, aho nanaba muzamba nk’abandi bantu». 12 Dalila anaciyanka erya migozi mihyahya anacimushwekamwo, anacimu bwîra, erhi: «Samusoni, omanye, Abafilistini bano!» Kuziga erhi n’abantu bacifulisire omu nyumpa. Anacitwa erya migozi nka kulya banakanatwa enusi y’okuhanga, yo migozi yali emushwesire amaboko. 13 Dalila anacibwîra Samusoni erhi: «Kuhika mangaci waleke nieki oku nteba, wakambwîra eby’obunywesi byonene. Nyerekaga bici byankaku shweka». Samusoni anacimushuza erhi: «Nka wankashweka eyi mihunga y’e mviri zani oku eri nda na caburhinda okanayiseza n’enkomango, nanaheza emisi yani, mbe nk’abandi bantu». 14 Nyamukazi anaciyiziriringa n’olya caburhinda, anashwekera oku mulindizo bashwekerakwo ebintu. Oku handi anacimubwîra, erhi: «Abafilistini bano, Samusoni!» Oku azanzaramuka omw’iro, amanyula gulya mulindizo, n’olya caburhinda. 15 Nyamukazi anacimubwîra erhi: «Kurhi wankambwîraga erhi: Nkusîma akaba omurhima gwâwe gurhandikwo? Lola oku kakola kasharhu aka odwîrhe wanteba, orhanacimanyisa ngahi emisi yâwe esimikira? 16 Kulya kuba nyamukazi akazagimushimbulula ntyo ngasi mango, Samuso ni oburhe bwalonzimuyirha. 17 Lero anaciyigulira nyamukazi omurhima gwâge goshi, amubwîra erhi: «Olugembe lurhasagigera okw’irhwe lyani, bulya mba nterekêro ya Nyakasane, kurhenga omu nda ya nyama. Nka bankamôma, emisi yani yanantengamwo, nanaba muzamba, nyorhe nk’abandi bantu». 18 Dalila abona oku lero amamuyigulira omurhima gwâge; anacirhumiza abashamuka b’Abafilistini, aderha, erhi: «Lero murheremage! Balya ba shamuka b’Abafilistini basôkera emunda nyamukazi ali, bayisha badwîrhe n’enfaranga. 19 Nyamukazi agwishiza Samusoni oku madwi gâge; erhi aba amahamagala omulume, amômesa erya mihunga nda yali oku irhwe lya Samusoni, abona akola abongerire, erhi emisi yamamuhwamwo. 20 Olya mukazi anaciderha, erhi: «Omanye Abafilistini bano, Samusoni!» Samusoni azanzamuka omw’iro lyâge, anadwîrhe aderha, erhi: «Nashubifuma nk’agandi mango, nacîlikûza». Ci arhali acimanya oku Nyakasane anamurhenziremwo^z. 21 Abafilistini bayisha, bamugwârha, banamurhomola amasu n’erhi baba bamamuyandagalana e Gaza, bamushwêka na bacaburhinda babirhi b’omulinda. Ahabwa omukolo gwa okukazizungulusa^a ibuye ly’okushwa omwo mpamikwa.

Okufà kwa Samusoni

22 Ci kwoncnc emviri z’oku irhwe lyâge zashubirhangira okumera kurhenga galya mango anamòmagwa. 23 Abo bashamuka b’Abafilistini banacishubuzanya mpu barherekêre Dagoni, ye nyamuzinda wabo, mpu banacîsimise! Bakaziderha, mpu: «Nyamuzinda wirhu arhulikuzize kuli Samusoni, omushombanyi wirhu». 24 Olubaga loshi lwayishikazimulolakwo, lwanakaziderha omu kukuza nyamuzinda wabo, mpu: «Nyamuzinda wirhu anarhuhire olya mushombanyi wirhu, owali wamasherêza ccihugo cirhu, anarhuyirhamwo bantu banji». 25 Erhi emirhima yâbo eba yamashagaluka, banaciderha, mpu: «Hamagali Samusoni, ayîshe arhusimise»!. Banacikûla Samusoni mulya mpamikwa, ayisha arhôndêra abasharhira. Agola mango erhi bamuyimanzize ekarhî k’enkingi. 26 Samusoni anacibwîra omwana walimugwarhire oku kuhoko, erhi: «Ndeka ngwarhirize kuli ezi nkingi zitunzire enyumpa, nsimikirekwo». 27 Ago mango enyumpa yali eyunjwire balume n’abakazi, muli eyo nyumpa mwàli n’abashamuka hoshi b’Abafilistini, oku nyanya ly’enyumpa kwâli hofi bantu bihumbi bisharhu by’abalume n’ahakazi bakazagilola oku Samusoni asharha. 28 Mw’ago mango Samusoni anacishenga Nyakasane, anaciderha, erhi: «Yagirwa Nyamuzinda onyibuke nani mâshî, oshubimpa emisi, muli gano ma ngo gonene, mbone kurhi nankahasha okucihôla oku Bafilistini, kuli aga masu gani gombi». 29 Samusoni agwârha enkingi ibirhi z’omu karhî k’enyumpa, zo enyumpa yoshi yali esimikirekwo; ayizonza amaboko, nguma okuboko kulyo, eyindi okumosho. 30 Samusoni anaderha, erhi: «Ngcndanwe n’Abafilistini, mâshi!» Yeshi acîsêza n’emisi yâge yoshi, amanyula zirya nkingi, enyumpa anaciyiho nda okw’idaho, yahongokera kuli balya bashamuka n’oku lubaga loshi lwanalimwo. Abafaninwe naye bo banji kulusha abayisire erhi acizine. 31 Bene wabo n’ab’omu mulala gw’îshe boshi bayandagala, bamubarhula, bamusôkana emwabo, bagendimubisha ekarhî ka Sorea na Eshtaoli, omu nshinda ya Manoahi, îshe. Abire mucîrânuzi omu Israheli myâka makumi abirhi.

Oluhêrero lwa Mika

1 Hàli mulume muguma w’omu birhondo by’Efrayimu, izîno Jyage ye Mika. 2 Anacibwîra nina, erhi: «Zirya nfaranga z’esikeli cihumbi n’igana bakunyagaga, na kandi wakaziheherera abazinyazire, -wakazagikuderha erhi nanayumva, -lola, ezo nfaranga omu maboko gani ziri nie naziyansire». Nina anacimubwîra, erhi: «Mugala wâni agishwe na Nyakasane mâshi!» 3 Anacigalulira nina zirya nfaranga cihumbi n’igana; nina anaciderha, erhi: «Ezi nfaranga nzirherekire niene n’okuboko kwâni emwa Nyakasane kuli mugala wâni, lyo bagendinjiriramwo ensalamu y’ecuma». Omugala anacimubwîra, erhi: «Z’ezi nkugalulire we nazo». 4 Erhi aba amagalulira nina ezo nfaranga, nina arhôla nfaranga magana abirhi, agaha omutuzi, na nyamutuzi amujiriramwo ensalamu y’ecuma, yagendibìkwa omu nyumpa ya Mikayahu. 5 Ci oyo Mikayehu akazagilonza okuba n’aka-Nyamuzinda; anacijira efodi n’eterafi, na mugala wâge muguma amubumba enfune mavurha mpu abe ye mudâhwa wage. 6 Muli ago mango harhàbâga mwâmi omw’Israheli; ngasi muguma akazagijira nk’okunamusimisize. 7 Hàli mwanarbabana muguma w’e Betelehemu omu Yuda, w’oku bûko bwa Yuda, ci oyo muntu abàga Muleviti, anali aho nka cigolo kwônene. 8 Oyo muntu anacirhenga omu lugo lwa Betelehemu omu Yuda, mpu agendiyûbaka ngasi aha anabwîne. Omu kushimba enjira yage,alinda ahika omu ntôndo y’Efrayimu, kubika aba nyumpa ya Mika. 9 Mika anacimudosa, erhi: «Ngahi warhenga?» Naye anacimushuza, erhi «Ndi Muleviti w’e Betelehemu omu Yuda; nayishanagenda nti nyubake nka cigolo aba nambwîne». 10 Mika anacimubwîra, erhi: «Bêra hano mwâni». Obe we larha na mudâhwa wâni, nani nakazikuhà nfaranga ikumi za marhale ngasi mwâka, nakuha enundo y’emyambalo, n’ebi wakazilya». 11 Oyo muleviti ayemêra okubêra aha mw’olya muntu, olya mwanarhabana, anacilama aho nka muguma omu bagala bâge. 12 Mika abumba amaboko g’olya mwana mavurha; olya mwana akazimukolera nka mudâhwa; anacibêra omu nyumpa ya Mika. 13 Mika anaciderha, erhi: «Nkolaga manyire oku Nyakasane anjirira aminja ebwa kuba namabona oyu Muleviti nka mudâhwa».

Bene Dani baja balonza aha bayûbaka

1 Muli ago mango barhaligwerhe mwâmi omw’Israheli. Ago mango mulala muguma gwa bene Dani gwarhôndêra okuja gwalonza ahantu bayu baka, bulya kuhika ago mango bone barhalibasagihâbwa ecâbo cihugo omu bene Israheli. 2 Bene Dani banacirhuma balume barhanu b’omu bûko bwâbo, balume ba misi na ba burhwâli, mpu bagendilolêreza ecihugo, kurhenga e Sorea na kurhenga Eshtaoli, mpu baje bayenja, banamanyirire eco cihugo. Banacibabwîra, mpu: «Mukanye, muje mwalolêreza munamanyirire eco cihugo». Banacija omu ntôndo y’Efrayimu, kuhika aha mwa Mika, banacîbandaho. 3 Erhi hakola hali hofi n’enyumpa ya Mika, n’erhi bamanyirira izîno ly’olya mwana w’Omuleviti, hanaciyegera, hamudôsa, mpu: «Ndi wakuhisagya eno munda? Bici ojira eno munda na bici ogwerheyo?» 4 Anacibashuza, erhi: «Ntya na ntya kwo Mika ajira kuli nie, ampizire omu mikolo yâge mpu akazimpemba, ananjizire mudâhwa wâge». 5 Banacimu bwîra, mpu: «Okanyagye ogendirhudokeza^b Nyamuzinda rhumanye erhi aga mabalamo girhu garhukwanana». 6 Olya mudâhwa anacibabwîra, erhi: «Gendagi n’omurhûla hulya amahala mo ginyu gali omu masu gà Nyakasane». 7 Balya bantu barhanu banahuma njira yâbo, bahika aha Layishi, babona olubaga luli n’omurhûla muli olwo lugo, barhagwerhi kadundo kaci, omu kushimba oburhegesi bw’abanya-Sidoni, boshi bàli n’omurhûla, banalidekerire bwinja, ntâye ciru n’omuguma wali ogwerhe ecikono c’obukulu omu cihugo, wakadesire mpu abababaza muli kantu kalebe, bàli baciyegwire n’abanya-Sidoni, barhanali bagwerhe kadali kaci n’omuntu. 8 Bashubira emunda bene wabo bali aha Sorea n’aha Eshtaoli. Bene wabo banacibabwîra, mpu: «Kurhi mudesire?» 9 Banacishuza, mpu: «Yimuki rhubarbabalire, bulya rbwabwîne ecihugo, na lola oku ciri cihu go cinja hwenene. Kanyi rhugende rhujirhôla eco cihugo; murhaderhaga bici. 10 Hano muhikayo, mwashimana olubaga luli n’omurhûla. Ecihugo ciri cigali. Nyamubâho anamuhire co; ciri cihugo cirhabuziri cici omu binaba bano igulu byoshi».

Okubunga kwa bene Dani

11 Bene Dani banacirhenga e Sorea, n’e Eshtaoli, bàli halume magana gali ndarhu, erhi banacibambizizc n’cmirasano yâbo yoshi. 12 Basôka, bagendiha nda aha Kiriyati-Yearimi, omu Yuda. Co cinarhuma abo bantu baderbwa ciru kuhika buno Mahanè-Dani. Lola oku aho hantu hali olunda lw’e Buzika-zûba bwa Kiriyati-Yearimi. 13 Banacirhenga aho, banacija ebwa ntôndo y’Efrayimu, balinda bahika aba mwa Mika. 14 Balya bantu barhanu bàli barhumirwe buyenzi omu cihugo ca Layishi barhôla akanwa, babwîra bene wabo, mpu: «Ka mwankamanya oku muli ezi nyumpa muli efodi. eteran n’ensalamu y’ecuma? Lolagi oku mwajira». 15 Banacija ebwa lulya lunda, banacija omu nyumpa y’olya mwanarhabana w’Omuleviti, yo nyumpa ya Mika, banacimulamusa. 16 Balya bandi magana gali ndarhu ga bene Gadi, n’emirasano yâbo, bayimanga aha c’olusò. 17 Balya bantu barhanu baliyenja ecihugo, bakanya, baja omu nyumpa, banacirhôla erya nsalamu, n’erya efodi n’eterafi, n’ago mango erhi omudâhwa ayimanzire aha muhango na balya balume magana gali ndarhu banacibambizize n’emirasano yâbo. 18 erhi baba bamaja omu nyumpa ya Mika banayanka erya nsalamu n’erya efodi n’eterafi na kalya kalugu k’ecuma, olya mudâhwa anacibadôsa, erhi: «Bici ebyo mwajira?» Banacimushuza, mpu: 19 «Hulika, hira enfune zawe oku kanwa^c kâwe, onayîshe rhugende rhweshi, ojiba we Larha wirhu na mudâhwa wirhu. K’obwîne kuli kwinja okuyôrha mudâhwa w’enyumpa ya muntu muguma, nisi erhi okugendiba mudâhwa w’omulala mugumaguma, na mulala gwa bene Israheli?» 20 Olya mudâhwa arhwangukwa omurhima, arhôla erya efodi na zirya terafi n’erya nsalamu bagenzikanwa. 21 Banacirhôla enjira yâbo, balikûla, bashokoza abana, enkafu n’ebirugu byâbo. 22 Bali bakola bali kulî n’enyumpa ya Mika, amango abantu bayubakaga hofi n’enyumpa ya Mika bashubuzanyagya mpu bakola bashimba bene Dani. 23 Bahamagala bene Dani, nabo erhi bahindamuka babwîra Mika, mpu: «Bici ebyo wamashubûza?» 24 Anacishuza, erhi: «Banyamuzinda wâni najiraga niene, mwamabahekaga kuguma n’omudâhwa wâni, mwoyo mukolaga mwagenda: bici bicinsigalirage obwo? Cankarhumaga mwambwîra mpu: Bici oli nabyo?» 25 Bene Dani banacimubwîra mpu: «Omanye washubirira mpu warhudesa, bulya abantu wamajirisa oburhe okurhalusire, hali amango bankacirhunika kuli we bakuyirhe bayirhe n’omulala gwâwe». 26 Bene Dani banacirhôla enjira yâbo. Erhi abona oku bali banji kumulusha, Mika agaluka, acîshubirira omu mwâge.

Okurhôla Layishi omu ntamhala n’okuyûbaka oluhêrero lwa Dani.

27 Nabo baheka ntyo birya birugu bya Mika n’omudâhwa wâge. Barhabalira Layishi, lubaga lwa bantu barhûlwire, barhali na kadundo kaci, olwo lubaga balugeza oku boji bw’engôrho banayôca olugo lwâbo. 28 Ntaye wayishire mpu ankabalikûza, bulya balî kulî na Sidoni, na kandi abantu b’olwo logo barhayinjibanaga n’abandi bantu: olwo lugo lwali omu kabanda ka Beti-Rehobi. Bene Dani bashubiyûbaka olwo lugo banacilubêramwo. 29 Olwo lugo baluyirika izîno lya Dani, lyo izîno lya Dani, îshe wabo ali muburhwa w’Israheli. Ci kwônene embere olwo lugo lwakazagiderhwa Layishi. 30 Bene Dani banaciyubakira erya nsalamu, na Yehonatani, mwene Gershoni, mugala wa Musa, n’abagala bayôrha balî badâhwa b’omulala gwa Dani, kuhika olusiku ecihugo coshi cahekagwa buja. 31 Bayimanza ntyo kuli bo bônene erya nsalamu Mika ajiraga, yanacibêra emwabo amango goshi aka-Nyamuzinda kanali aha Silo.

Omuleviti w’omu Efrayimu n’eciherula câge

1 Ago mango Israheli arhabagamwo mwâmi, Hâli Muleviti muguma wayubakaga oku buzinda bw’entôndo y’Efrayimu. Oyo muntu anaciya nka omukazi w’eciherula c’e Betelehemu omu Yuda. 2 Eco ciherula câge cacihindula kuli ye, canacirhenga omu mwâge, cashubira emw’îshe e Betelehemu omu Yuda, canabêra eyo munda myêzi ini. 3 Iba akanya mpu ajimulonza, amubwire ebinwa byamuja oku murhima, anamugalule emwâge. Aligenzire na mwambali wâge analihesire ndogomi ibirhi. Nyamukazi anabayankirira omo nyumpa y’îshe. lshe w’olya mukazi erhi abona oyo mulume, agendimuyankirira n’obusîme. 4 Ishazala ye oligi îshe wa nyamukazi, aseza olya mulume mpu abêre aha mwâge, abêraho nsiku isharhu, bakazilya, banakazinywa, babera aho. 5 Oku lusiku lwa kani banacizûka mucêracêra, olya Muleviti erhi akola acirheganyize okugenda. Ci kwônene îshe wa nyamukazi anacibwîra omukwi, erhi: «Orhangizibuhya omurhima gwâwe n’ecihimbi c’omugati, mubuligenda». 6 Erhi baba bamabwarhala, balya bombi bananywa. Okubundi îshe wa nyamukazi anacibwîra iha wa nyamukazi, erhi: «Nkuhunyire, oleke mu shubilâla hano, omurhima gwâwe gushagaluke». 7 Iba w’olya mukazi ayimuka mpu akola acigendera, ci omu kuezibwa n’ishazala, ashubigaluka, alala aho. 8 Oku lusiku lwa karhanu azukiriza sêzi sêzi mpu akola agenda. Lero îshe wa nyamukazi anacimubwîra, erhi: «Rhûza omurhima gwâwe, nkuhunyire ntyo». Kandi balinda kuhika bijingo. Bànacirya bombi. 9 Iba wa nyamukazi ayimuka mpu akola agenda n’eciherula câge n’omwambali; ci îshe wa nyamukazi, yerigi ishazala, amubwîra, erhi: «Lola oku bikola bijingo, muhunyire, mulale hano; lola oku byajiba bijingo, ogeze obudufu hano, onarhuze omurhima gwâwe, irhondo mwanalamukira sêzi sêzi, mugende. na ntyo wanahika emwâwe». 10 Iba w’olya mukazi arhaciyemêraga okushubilâla; ayimuka acîgendera. Ahika aha ishiriza lya Yebusi, yerigi Yeruzalemu, erhi aligi na zirya ndogomi zâge zombi zinabarhwire anali n’eciherula câge.

Obumînya bw’abantu b’e Gibeya

11 Erhi bahika hofi na Yebusi, izûba lyazika bwenêne. Olya murhumisi anacibwîra nawabo, erhi: «Yisha nkuhunyire, rhushubire ebwa lula lugo lw’abanya-Yebusi, rhujilalayo». 12 Nawabo anacimushuza, erhi: «Rhurhagaluke ebwa lugo lwa bene, emunda erhali bene Israheli, rhwagera kuhika e Gibeya». 13 Ashubibwîra omwambali,erhi: «Kanya rhucihangane okuhika kuli bira bishagala, rhwagendilala aha Gibeya nisi erhi aha Rama». 14 Bakanya, bagenda, izûba lyazika erhi bahika hofi na Gibeya, oli emwa bene Benyamini. 15 Bayerekera eyo munda, mpu bagendilâla aba Gibeya. Olya Muleviti aja omu lugo abêra omu ngo y’olugo, ci ntâye wadesire mpu amuyankirira omu nyumpa yâge, alalamwo. 16 Ci lola oku muli ebyo bijingo hanaciyisha mushosi muguma wafuluka ebwa mashwa gâge, emunda analikola. Ali muntu w’omu ntôndo y’Efrayimu, ci kwônene àli nka mubunga aha Gibeya, n’abantu bayubakaga aho bàli bene Benyamini. 17 Olya mushosi mpu ayinamula amalanga, abona oyo muntu wàli mabalamo ali omu ngo y’olugo; olya mushosi anacimubwîra, erhi: «Ngahi waja na ngahi warhenga?» 18 Anacimushuza, erhi: «Rhwarhenga e Betelebemu omu Yuda, rhwaja oku buzinda bw’entôndo y’Efrayimu, bulya yo mba. Nali njire e Betelehemu omu Yuda, na buno nkolaga nashubira emwâni, ci ntâye onyankirire omu nyumpa yâge. 19 N’obo ngwerhe ebyasi by’okulisa endogomi zâni, rhunaciyikîre omugati gw’okulya, nie, omurhumisi wâni na kuli oyu mwambalikazi wâwe; ntâco rhubuzire»^d. 20 Olya mushosi anacimubwîra erhi: «Omurhûla gube nâwe! Niene biyêrekîre ebi olagirirekwo, ci orhagezagya obudufu muno ngo». 21 Amuheka omu nyumpa yâge, n’endogomi zâge azilisa bwinja; nabo bakalaba amagulu, bàlya, bananywa. 22 Erhi baba bakola badwîrhe basîmîsa omurhima gwâbo, ala oku abalume b’omu lugo, bene Beliali, bagorha erya nyumpa, babasa olumvi, banacibwîra olya mushosi, ye wali nn’enyumpa, mpu: «Hulusa olya muntu wajâga hano i mwâwe, nirhu rhumumanye.» 23 Nn’erya nyumpa ahuluka, aja emunda bali, anacibabwîra, erhi: «Nanga mâshi bene wirhu, murhahîra mukajira kubi kwa bene okwo, muhûnyire muleke; ebwa kuba oyu mulume anajìre muno mwâni, mumanye mwankajira obubî buhanya. 24 Loli mwali wâni oyu ociri wa mubikira, n’eciherula câge eci; namulerhera bo embuga, mwene mujire oku munalonzize; ci kuli oyo muntu murhahîra mukajira obubî buhanya». 25 Abo balume barhalonzagya okumuyumva. Lero olya mulume arhôla eciherula câge. abahêkeraco embuga. Nabo bamumanya, bamusharhirakwo obudufu boshi kuhika boshi, bamuleka erhi bucanûla. 26 Oku bwaca ntya, olya mukazi ayisha acirhimba oku c’olusò lw’enyumpa y’olya mulumc iba ali ahanzire aha mwâge, alinga mpu buce. 27 Iba w’olya mukazi azûka sêzi, n’erhi aba amayigula olumvi, ahuluka mpu akolaga acigendera. Na, lola oku olya mukazi, eciherula câge, cilambukire aha muhango gw’enyumpa, amaboko gali oku c’olusò. 28 Anacimubwîra, erhi: «Yimanga, rhucigendere». Ci nta ishuzo. Okubundi anacimuhira oku ndogomi yâge; nyamulume ayimuka aja emwâge. 29 Erhi ahika emwâge, ayanka akere, ayanka gulya mufu gw’eciherula câge, aja amutwa ebirumbu bihimbi bihimbi; arhôla bihimbi ikumi na bibirhi, abirhuma omu cihugo ca bene Israheli boshi. 30 Ngasi yeshi wanabwîne, akazifuduka, anaderhe, erhi: «Oku kurhasagiyumvikana kurhanasagibonekana omu bene Israheli, kurhenga barhenzire omu cihugo c’e Mîsiri, kuhika buno. Murhanye, mudosanye, munashambâle kuli ebi»^e.

Bene-Israheli bacihâna, mpu bacihôle oku bumînya bwa Gibeya

1 Bene Israheli banacihuma enjira yâbo kurhenga e Dani, kuja e Bersheba. Bagera omu cihugo ca Galadi; olubaga lwaja omw’ihano nka mntu muguma embere za Nyakasane aha Mispa. 2 Abarhambo b’olubaga lwoshi, aba ngasi mulala gwa bene Israheli, baja omu mbuganano y’olubaga lwa Nyamuzinda: Bayimangamwo bantu bihumbi magana ani bya balwi bahuma engôrho. 3 Bene Benyamini banacimanya omwanzi oku bene Israheli bajira ihano aha Mispa. Bene Israheli banacidôsa, mpu: «Murhubwire nirhu kurhi okuyirha ntya kwayishaga ?» 4 Oku bundi olya Muleviti, ye oligi iba w’olya mukazi wayirhagwa, aja omu kanwa, aderha erhi: «Niono nanacija omu Gibeya emwa bene Benyamini n’eco ciherula cani nti rhuhandemwo. 5 Abarhambo b’e Gibeya banaciyisha bantabalire, n’omu kuntabalira ntyo, bagorha, budufu enyumpa: erhi badwîrhe balonza oku banyirhamwo, mukanie bamusherêza, afa. 6 Nanaciyanka omufu gwa cirya ciherula cani, naja namurhola bihimbi bihimbi, nabirhuma omungasi ishwa lya bene Israheli, bulya ehirhankaderhwa, bahenya amaligo omu Israheli. 7 Mweshi oyo muli aha, bene Israheli, mucidôsagye mumanyage kurhi mwajira hano honênè». 8 Olubaga loshi lwanaciyimanga nka muntu muguma, lwaderha, mpu: «Ntaye ciru n’omuguma wankaderha mpu agaluka ebw’ihêma lyage, ntaye ciru n’omuguma waderha mpu ashubira emwage. 9 Alagi buno oku rhwajira muli Gibeya: rhumurhabalire nk’oku rhubwizirwe omu kuyesha ecigole. 10 Rhwaja rhwarhôla omu milala yoshi ya bene Israheli, balume ikumi oku igana, balume igana oku cihumbi na halume cihumbi oku bihumbi ikumi; abo banarhôla olwiko kuli erya ngabo yagendihana Gibeya wa bene Benyamini, kuli obu bubî buhanya anajiriraga Israheli». 11 Bene Israheli habuganana, barhabalira lulya lugo, nka muntu muguma, kulya banali balalire.

Bene Benyamini barhayumvagya Bene-Israheli

12 Eyo milala ya bene Israheli, yanacirhuma entumwa emw’omulala gwa bene Benyamini, mpu bagendibabwîra erhi: «Okwo bazindiyirha omuntu emwinyu kwo kuderha kurhi? 13 Murhuhage buno abo bantu ba busha, bali omu Gibeya, rhubayirhe, rhukûle ntyo obubî muli bene Israheli. Cikwône bene Benyamini barhalonzagya okuyumva bene wabo, Bene-Israheli. Entambala ntangiriza 14 Bene Benyamini banacirhenga omu ngo zâbo, babuganana aha Gibeya, mpu bagendilwîsa bene Israheli». Ci bene Benyamini balahira okuyumva baci baho bene Israheli. 15 Abo bene Benyamini barhengaga omu ngo, baganjwa, muli olwo lusiku, bahika omu bantu bihumbi ikumi na ndarhu, boshi bahuma engôrho, buzira kuganja abantu b’omu Gibeya abàli bahisire omu bantu magana gali nda ga ntwâli. 16 Muli olwo lubaga mwàli bantu magana gali nda, zàli ntwâli zirhayishigihuma n’okuboko kulyo; bankabanzire n’engondozo yâbo, barhege omuntu oluviri lumuli okw’irhwe buzira kuluhusha. 17 Nabo bene Israheli baganjagwa, buzira kuderha bene Benyamini, bahika omu bantu bihumbi magana ani, bantu bahuma engôrho, boshi bali ngabo ya balwi. 18 Bene Israheli banaciyimuka, bakanya, basôkera e Beteli, bagendidôsa Nyamuzinda, mpu: «Ndî muli rhwe warhangigendilwîsa bene Benyamini» Nyamubâho ashuza, erhi: «Yuda ye wa burhanzi». 19 Bene Israheli bayanka enjira yâbo kurhenga sêzi, bagendìhanda aha mbere za Gibeya. 20 Bene Israheli bakanya bakolaga bagendilwîsa bene Benyaminî; bene Israheli banacitwa ecigamba bakola babalwîsa, ah’ishiriza lya Gibeya. 21 Okubundi obwo bene Benyamini, bahuluka omu Gibeya; olwo lusiku balambika okw’idaho bantu bihumbi makumi abirhi na bibirhi bya bene Israheli. 22 Abo bantu, bo baligi bene Israheli, bashubihira omurhima haguma, bashubitwa ecigamba, halya banali olusiku lurhanzi. 23 Bene Israheli bakanya bagendilakira Nyamubâho kuhika bijingo; bâge ndidôsa Nyakasane mpu: «Ka kandi nshubikanya, ngendilwîsa bene Benyamini mwene wirhu». Nyakasane ashuza, erhi: «Ogendimulwîsa». 24 Bene Israheli bayegera bene Benyamini, bakorana oku lusiku lwa kabirhi. 25 Olwo lusiku lwa kabirhi, Benyamini na Israheli aha Gibeya, akola ajibalwîsa, ashubilambika okw’idabo bantu bihumbi ikumi na munani, bantu ba muli bene Israheli, boshi balwi ba ngôrho. 26 Bene Israheli boshi, engabo yoshi yalongola, bagenda e Beteli, n’abo batamala barhôndêra balakira^f embere za Nyakasane. Hacîshalisa olwo lusiku kuhika bijingo. Bahêra enterekêro y’ensirîra n’enterekêro z’omurhûla embere za Nyakasane. 27 Bene Israheli bashubigendidosa ! Nyakasane -ago mango erhi omucimba gw’amalaganyo gwa Nyamuzinda guli aho, 28 naye Pinehasi, mugala w’Eleazari, mugala w’Aroni, erhi anali embere zago muli ezo nsiku,- ega obwo, banacidosa, mpu: «Ka nshubigendikoza enta mbala kuli bene Benyamini mwene wirhu, nisi ka ngwâsirwe ndeke?» Nyakasane anacishuza, erhi: «Ogendimulwîsa, bulya irhondo nakuha ye».

Okuhimwa kwa Benyamini

29 Lero obwo, Israheli ahira omurhego eburhambi bwa Gibeya. 20 n’oku lusiku lwa kasharhu, bene Israheli bashubirhabalira bene Benyamini, bashubitwa ecigamba aha Gibeya nk’agandi mango. 31 Nabo bene Benyamini bahuluka, babuganana boshi n’olubaga, baciyegûla n’olugo; barhôndêra okuyirha omu bantu nk’agandi mango; omu njira, nguma ejire e Beteli. n’eyindi e Gibeya, omu ndimiro: bayirha hofi bantu makumi asharhu ga bene Israheli. 32 Bene Benyamini bakaziderha, mpu: «Kandi rhwamabanigiûza nk’agandi mango!» Bene Israheli boshi baderha mpu: «Rhuyake, rhubayegûle n’olugo, bashimba ezi njira». 33 Bene Israheli barhenga halya bàli, bagendiyimanga aha Bali-Tamari. Nabo balya bàli murhego barhenga halya balî bacifulisire omu kabanda ka Gibeya. 34 Bantu bihumbi ikumi bya ntwâli za bene Israheli bahika ntyo aha Gibeya. Entambala yaba nkali, na bene Bcnyamini barhiili bamanyire oku obuhanya bwabajirekwo. 35 Nyakasane ahunya Benyamini embere za bene Israheli, bene Israheli banaciyirha muli olwo lusiku, omu bene Bcnyamini bantu bihumbi makumi abirhi na birhanu na bantu igana. boshi bantu bahuma engôrho. 36 Bene Bcnyamini babona oku lero bamahimwa. Ci kwônene okengerage oku bene Israheli baciyegulaga kuli bene Benyamini bamulekera oluhya, ebwa kuba bàli bacikubagire gulya murhego gwâbo bahiraga kuli Gibeya . 37 Abo bantu bàli bacifulisire bakanyiriza. bashagamukira omu Gibeya Kandi balikula: gulya murhego gwageza olugo loshi oku boji bw’engôrho. 38 Bene. Israheli boshî n’abo bantu bàli murhego, bàli erhi bayumvinye oku hano balangira ecigi citumbûka omu lugo, banamanye oku bakola balimwo. 39 Bene Israheli bahindamukira ababo omu kulwa. Bene Benyamini bàli erhi bayisire bantu makumi asharhu omu bene lsrahelî, banakaziderha, mpu: «Okunali kandi rhwamuhumakwo nka omu ntambala zali ntangiriza». 40 Ci kwoncne, ecima nyiso erhi carhôndire okubonekana omu lugo, cali erya nkingi y’omugi, Benyamini anacihindamuka, lola oku olugo loshi lukola luli muyongo omu nkuba malunga. 41 Bene Israheli bahindamuka; Benyamini arhungwa n’obwôba erhi abona obuhanya bwamamujakwo. 42 Bahindamula omugongo embere za bene Israheli, bakola bayakira ebw’irûngu, ci kwônene entambala yanabananirakwo, nabo abakazigirhenga omu lugo babamalirira ekarhî kabo. 43 Bagorha Benyamini, bayisha bamuminisire buzira kuyimanga, bamuhima loshi kuhika ah’ishiriza lya Gibeya, olunda lw’e buzûka-zûba. 44 Muli bene Benyamini mwafa bantu bihumbi ikumi na munani, boshi bali bantu ba ntwâli. 45 Abandi bahindamula omugongo, bakûla omulindi, bayakira omw’irûngu ebwa Ibuye lya Rimoni, banacigwanyanya bandi bantu bihumbi birhanu omu njira, babagorha hofi hofi, kuhika aha Gideomi, babayirhamwo bantu bihumbi bibirhi. 46 Abafire^g muli bene Benyamini boshi olwo lusiku bahika omu bantu bihumbi makumi abirhi na birhanu, boshi bantu bahuma engôrho, boshi bantu ba ntwâli. 47 Bantu magana gali ndarhu gonene bahindwire omugongo, bayakira omw’irûngu, ebw’ibuye lya Rimoni; banacibêra eyo munda ebw’ibuye lya Rimoni, myêzi ini. 48 Bene Israheli bashubira emwa bene Benyamini; ecihugo coshi bacigeza oku bwoji bw’engôrho, kurhenga oku ngo ngumaguma, kuhika oku bishwekwa byàli maso manji, na kuhika oku ngasi ehi banabwîne hyoshi. Bayôca ngasi lugo banashimanyire.

Entanya za Bene-Israheli

1 Bene Israheli bàli erhi bahigire aha Mispa, mpu: «Ntaye ciru n’omuguma wahâna mwâli wâge emwa bene Benyamini». 2 Olubaga lwanacishubira e Beteli, lwatwa akacâma aho, embere za Nyamuzinda kuhika bijingo. Lwakazilogôshera, lwalaka lwanakaziderha, mpu: 3 «Cirhumirage, yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli, okula kuba omu bene Israheli, okubona habulikana mulala muguma gw’Israheli». 4 Erhi buca, olubaga lwazûka lubungubungu, lwayûbaka olluhêrero halya, ba rherekera enterekêro z’ensirîra n’nterekêro z’omurhûla. 5 Bene Israheli banaciderha, mpu: «Ndi w’omu milala ya bene Israheli yoshi orhayishiri muno mbuganano embere za Nyakasane?» Bulya bàli erhi bahànyire eciragâne cinene kuli olya orhayishiri emunda Nyakasane ali aha Mispa, baderha mpu oyo anafe. 6 Ci kwônene bene Israheli bayumva obwonjo bwa Benyamini, mwene wâbo, banaciderha, mpu: «Mulala muguma gwamahwâga obu muli bene Israheli! 7 Kurhi rhwabajiriraga lyo rhuhashibona abakazi kuli balya bacisigire? Rhwono rhwalaganine embere za Nyakasane oku rhurhabahe abanyere mpu babe bakabo».

Abananyere bashugi b’e Yabeshi bahâbwa bene Benyamini

8 Kandi bashubidosanya, mpu: «Ka hali omulala gurhayishire embere za Nyakasane omu bene Israheli boshi, aha Mispa?» Na, lola oku ntâye ciru n’omuguma w’e Yabeshi oba omu Galadi, wayishire oku cibando omu mbuganano. 9 Bajira omubalè gw’olubaga, na lola oku ntâye ciru n’omuguma w’e Yabeshi oba omu Galadi wayishire. 10 Okubundi olubaga lwanacirhuma emwabo ngabo ya hihumbi ikumi na bibirhi b’omu ntwâli, banacibaha eri irhegeko; mpu: «Mukanye, mugendigeza oku boji bw’engôrho abantu banayûbaka omu Yabeshi olya oba omu Galadi boshi, balume, abakazi n’abana. 11 Alagi oku mwayishijira: Mwaherêrekeza^h ngasi wa bûko mulume, ngasi mukazi okola oyishi encingo y’omulume, muleke abanyere». Ntyo kwo banajizire. 12 Bashimana omu bantu b’e Yabeshi oba omu Galadi, banyere ba babikira magana ani barhalibasagimanyana na mulume omu kulâla naye: banaciyisha babadwîrhe oku cibando, aha Silo oli omu cihugo ca Kanani. 13 Okubundi embuganano yoshi yanacirhuma entumwa emwa balya bene Benyamini bâli okw’ibuye lya Rimoni, banacibabwîra mpu bayagaluke, bakola bahirwe omurhûla. 14 Benyamini ayagaluka ago mango, banacibaha abakazi, baligi balya harhayirhagwa omu bakazi boshi b’e Yabeshi oli omu Galadi, ci kwônene barhabonaga ababalumîra.

Abananyere h’e Silo babakulwa

15 Olubaga lwâli luberire bene Benyamini obwonjo bwenêne, ebwa kuba Nyakasane anàhizire omurhiìla omu milala ya bene Israheli. 16 Abashamuka banaciderha, mpu: «Kurhigi rhwajira lyo rhubona abakazi rhwaha balya bene Benyamini bacisigire, ebwa kuba abakazi b’emwa Benyamini bayisirwe hoshi?» 17 Banaciderha, mpu: «Kukwânîne rhukenge obuhashe bwa aba bene Benyamini bacisigire, harhagiba omulala gwahirigirha omu bene Israheli. 18 Rhwono rhurhankacihashibaha abanyere birhu mpu habayanke, babe bakâbo». Bulya bene Israheli bahànyire eciragâne mpu: «Ahehêrerwe owankaha bene Benyamini omukazi». 19 Banaciderha mpu: «Lola oku olusiku lukulu lwa Nyakasane lukola luli hofi lube aha Silo, olunda lw’e mwênè lwa Beteli, ebuzûka-zûba bw’enjira esokire e Beteli, aha Sikemi, n’olunda lw’emukondwe lwa Lebona». 20 Okubundi banaciha bene Benyamini eri irhegeko, mpu: «Mukanye mugendicifulika omu mizâbîbu. 21 Mukazihengûza, na bano abanyere b’e Silo bayisha balisâma omungondo, mwanapamuka mulya mizâbîbu, mwanabakula ngasi muguma owâge mukazi muli abo banyere b’e Silo, mwanacishubirira omu cihugo ca bene Benyamini. 22 Erhi b’îshe nisi erhi bene wabo bankayisha mpu balihakana emunda rhuli, rhwanababwîra nti: «Murhubabalire kuli bo, bulya rhurhahashaga okubonera ngasi muguma owâge mukazi oku matabâro. Na kandi arhali mwe mwabahagabo, bulya acibaga ntyo, mwàli mwajira kubi». 23 Bene Benyamini banacijiraga ntya: bakazibakula ngasi muguma owâge munyere muli balya banyere balisâma. Bababakula, banabâgendana omu cihugo câbo, bashuhiyûbaka engo, banaziberamwo. 24 Muli ago mango bene Israheli harhenga aho, ngasi muguma ashubira omu mulala gwâge n’omu bûko bwâge; kurhenga aho, ngasi muguma arhôla omwanya gwâge. 25 Ago mango nta mwâmi wabiìga omw’Israheli; ngasi muguma akazagijira oku anabwîne kuli kwinja omu masu gâge.

^a1.1 : Yozwe arhôzire ecihugo erhi kulwa ngasi mango kurhuma (cigabi ca 1-12), n’okuhà bene Israheli aha bayûbaka (cigabi ca 12-23), cikwone okurhegekwa kw’ecihugo n’okudêkerera kwa bene Israheli kwayishiribà erhi Yozwe àfîre. Olufu lwa Yozwè balushambîrekwo muli Yoz 24, 29-31; Bac 2, 8-10.

^b1.3 : Yuda na Simoni nnina àli muguma.

^c1.6 : Okwo kutwa ebyunkumwe emaboko n’amano manene emagulu, kwàli kulonza mpu oyo mubisha arhacihashagikâlwa; ntyo arhankacimanyifôla amuherho.

^d1.7 : Makumi gali nda: kuli kulonza okuderha oku bami banji bwenêne batûbirwe ebyunkumwe emaboko, n’amano manene emagulu.

^e1.16 : Olugo lw’emirhanda yo e Yeriko: Lush 34, 3; Bac 3, 13.

^f3.10 : Erhi Mûka gwa Nyakasane ayusîyandagalira abalume b’omu mango g’Endagâno ya Mîra, abahà emisi y’okujira ebisômerine omu kulêba n’okujira ebirhangâzo birya mwene muntu arhankahashijira oku buhashe bwâge yene. Mûka gwa Nyakasanc anacijà muli ye: Bac 6, 34; 1 Sam 10, 6. 10.

^g5.20 : Enyenyêzi yalwisa Sìsera kwo kuderha oku Baraki arhêra abashombanyi bage budufu.

^h5.24 5, 24: Agishwe omu bakazi boshi Yaheli: Lk 1, 42. Debora acîtakirira Yaheli: Yaheli ali mukazi nkana wayâsagya anayirha omushombanyi mukulu w’Israheli.

ⁱ6.8 : Nyakasane arhumira bene Israheli omulêbi: Rhulole muli Bac 1, 1-12; 1 Sam 2, 27-36; Iz 1, 2-3; Hoz 2, 4-15; Am 2, 6-16. 6, 31: Ka mugwâsirwe okulwira Bali? Okwo kuyêrekîne oku Yowasi arhôndîre okuciyêgula oku nterekêro y’obunywesi. 6, 39: Nk’okwo Gedeoni acilanzire okuderha kubî, kurhukengêzize kulya kwa Abrahamu: Erhi mâshi Yagìrwa omanye oburhe bwâwe bwankanayâka kuli nie (Murh 18, 30.32).

^j6.21 : Omuliro gwayâka omu ibuye: Lub 3, 2-6; 33, 20-23; 1 Bam 18, 38; 1 Nga 21, 26.

^k6.22 : Omu nkengêro za bene Israheli, kumanyikîne oku omuntu erhi ankabona Nyamuzinda busu oku busu, arhankacilama en’igulu. Rhulole muli Bac 13, 22; Murh 32, 31: Luh 3, 6; 33, 20-23; Ezr 6, 5.

^l6.25 : Ogendihongola oluhêrero: okundule, okulumbye oluhêrero: Luh 34, 13.

^m6.31 : Ka mugwâsirwe okulwira Bali? Okwo kuyêrekîne oku Yowasi arhôndîre okuciyêgula oku nterekêro y’obunywesi.

ⁿ6.39 : Nk’okwo Gedeoni acilanzire okuderha kubî, kurhukengêzize kulya kwa Abrahamu: Erhi mâshi Yagìrwa omanye oburhe bwâwe bwankanayâka kuli nie (Murh 18, 30.32).

^o8.26 : Esikeli cihumbi ciguma magana gali nda byo biro nka makumi abirhi.

^p8.27 : Efodi, aha gurhali mwambalo gwa badâhwa, ci nsanamu ya muzimu, erya eyimanzire aha Nyamuzinda; bakagiyifukamira nka kalya bajiraga kanina k’amasholo. Rhulole muli Bac 17, 5; 18, 14-20; 1 Sam 2, 28; 14, 3; 21. 9-10; 23, 6.9; 30, 7; Hoz 3, 4.

^q8.30 : Ago mango okurhòla bakazi hanji kurhalihanzîbwe, bwàli bworhere bwalilembîrwe. Rhulole muli Murh 46, 26; Luh 1, 5.

^r8.33 : Banacirhôla Bali-Beriti nka nyamuzinda w’omurhûla: oyo muzimu bamujira nyamuzinda wâbo.

^s11.24 : Kemoshi, liri izîno lya muzimu w’abanya-Mowabu (Mib 21, 29 ).

^t11.29 : Yefutè azunguluka ecihugo ca Galadi n’eca Menashè mpu ly’ashubûza abarhabâzi. Ahika n’e Mispa bulya ebà ecihando ca bene Israheli.

^u11.37 Muli eyi milongo, 34-37: Agendilakira obubikira bwâge: bulyala akola afà buzira mwâma n’obwo ali acilanzire bwinja (Lev 21, 13). Balimanyire mpu okufa buzira kuburha buli buhanya na nshonyi nnene bwenêne. Okwo kwarhuma oyo munyere wa Yefutè alakira obubikìra bwâge na bulya nta luhembo ahâbirwe.

^v12.6 : Bene Efrayimu bakagiderha «S», ahali ha «Sh». Iderha lyabo lyabahâna. Mt 26, 73. kwo kuligi nka kula bana ba Bashi banji barhaciyishi berûla «r» na «rh»; baswahili banji barhaciyishi ahali «h» n’aha arhali omu ciswahili, bulya bali bamuhushikanya na «h» kaduma w’enfarasè

^w13.22 : Manoahi ahamîriza oku Nnâmahanga ababonekîre omu nshusho ya malahika wâge. Emwa bene lsraheli, okubona Nyamuzinda erhi kunakola kufà (Rhulole muli Bac 6, 22-23; Lub 33, 20: Lush 5, 24-26; Murh 32, 31).

^x14.6 : Samusoni asharhangula entale n’emisi Nnâmahanga amuhaga.

^y16.4 : Samusoni agonyagonya entale (14, 6), agaliyabirwa okuhima amagene g’emurhima gwâge; acishwekulaga enkoba zàlimushwesire, cikwône ayâbirwa okushwekûla enkoba z’amagene galimushwesire.ngasi mulume erhi mukazi akakengêra oku aho haba hadaehi, amagene g’emurhima oyu gahârhine arhabona kuli.

^z16.20 : Nyamuzinda amurhenziremwo: 1Sam 16, 14; 18, 12; 28. 15.

^a16.21 : Akazizungulusa ibuye ly’okushwa: Ayu 31, 10; Mt 24, 41.

^b18.5 : Okudôsa Nvamuzinda: Rhulole muli Bac 1, 1…… ; 1 Sam 23, 9-12.

^c18.19 : Hira enfune oku kanwa kâwe: ciri cijiro c’okuderha mpu ohulike: Mik 7, 16; Ayu 21. 5: 29, 9; 40, 4; Mig 30, 32; Burh 8, 12.

^d19.19 : Ali acîyikire ayikira n’enbintu.

^e19.30 : Ogu mulongo guyandisirwe ntyo omu cihabraniya; ci gugwerhe enyushûlo y’ebihimbi bihimbi y’omu cigereki edesire kuguma n’okwo.

^f20.26 : Bene Israheli batamala barhôndêra balaka (Rhulole muli Iz 3, 26: 47. 1; Ayu 2. 13; Lul 137, 1; Ezr 9. 3). bacishalisa (Rhulole muli 1Sam7, 6; 2 Saril 12, 16): biri bimanyiso hy’emishîbo n’okucirhôhya.

^g20.46 : Okwo kuherêrekera n’okuhimwa kwa ngasi baguma kwo bwali nka buhane Nnâmahanga ahâga bene lsraheli bàmugomeraga: Bakaziharâmya ba-nyamuzinda b’obunywesi, banakazilama nka bapagani.

^h21.11 Ago marhegeko g’okukola amaligo gàlishushîne n’amarhegeko g’entambala za mîramîra (Mib 31, 15-18)

RUT – – Bible en mashi du Congo

ECITABU CA RUTI (רות, Ruth)

Enshokolezi

Ruti ali mukazi w’e Mowabu wayankagwa na Bwozi, muntu muguma w’e Betelehemu, Ruti afirwa n’iba eyo munda e Mowabu; buzinda bwa nyuma agaluka e Betelehemu. Eyo ayankwa na Bwozi, muntu muguma w’omu mulala gw’iba murhanzi. Eryo lyali irhegeko. Bwozi na Ruti baburha Obedi, shakulu wa mwami Daudi.

Ecitabu ca Ruti cilonza okuyêrekana oku Nnâmahanga ye rhabâla n’okulyulira omuntu omulangalira. Nnâmahanga ababalira ngasi muntu, aba wa bwonjo bunene. Ezo nyigirizo zona nguma n’ez’Emyanzi y’Akalembe ya Mutagatifu Mateyo wahiraga izino lya Ruti omu cìtabu c’omulala gwa Yezu (Mt 1,5). Eco citabu cahizirwe ekarhî k’ecitabu c’Abaciranunzi n’ecitabu ca Samweli bulya cishambala emyanzi y’amango g’Abaciranunzi, cirhaganjirwa omu bitabu bikulu by’akalamo ka Bene lsraheli. Banji baderha oku eci citabu cayandikagwa ekarhî ka 1011 na 931 embere Kristu aburhwea

EBIRIMWO

1. Ruti na Noemi: cigabi 1

2. Ruti omw’ishwa lya Bwozi: cigabi 2

3. Ruti emwa Bwozi: cigabi 3

4. Ruti arholwa na Bwozi: cigabi 4

Ruti na nnazâla Noemi

1 Amango abacîrânuzi bakazigirhegeka ecihugo^b, ecizômbo canaciyisha omu cihugo. Muntu muguma anaciyimuka arhenga e Betelehemu omu Yuda, ye na mukâge na bagala babirhi, bagend’iyûbaka omu cihugo ca Mowabu. 2 Izino ly’oyo mulume ye wali Elimeleki, izîno lya mukâge ye wali Noemi n’amazîno g’abagala oku bali babirhi: Mahiloni na Kiliyoni; bali banya-Efrata e Betelehemu^c omu Yuda. Baja omu cihugo ca Mowabu, banacibêreramwo. 3 Elimeleki, iba wa Noemi, anacifa; nyamukazi asigala na balya bagala bombi. 4 Banaciyanka abakazi b’eyo Mowabu, izîno lya muguma ye wali Orupa n’ely’owundi, ye wali Ruti. Banacibêra eyo munda myâka ikumi. 5 Mahiloni na Kiliyoni nabo bafà oku banali babirhi; Noemi asigala mukana, abagala oku banali babirhi erhi bamafa. 6 Okubundi anaciyimuka n’abalikazi bombi, arhenga omu cihugo ca Mowabu, bulya ali erhi eyumvirhire omu ndimiro ya Mowabu oku Nyamubâho ashibirishibirira olubaga lwâge, aluha omugati gw’okulya. 7 Arhenga aho ayubakaga n’abalikazi bombi, bahuma enjira yâbo, bashubira omu cihugo ca Yuda. 8 Noemi anacibwîra abalikazi bombi erhi: «Gendi, mushubire ngasi muguma emwa nina. Nyamuzinda amujirire aminja nka kulya mwàgajiriraga balya ba nyakufa na nk’oku mwaganjirire nani! 9 Mâshi Nyamuzinda ahe ngasi muguma mulimwe omûrhûla omu nyumpa y’omulume wayishiba iba!» Anacibahôbera. Ci bôhe barhôndêra omulenge n’okubanda endûlù. 10 Banacimubwîra mpu: «Nanga, rhwashubira haguma nâwe ebw’olubaga lwâwe.» 11 Noemi anacibabwîra, erhi: «Galuki bâli bâni; cici cankarhuma mwa nshimba? Ka ncigwerhe abarhabana omu nda yâni bayîsh’iba ba balo? 12 Galuki bâli bâni, gendi! Nkola mugikulu bwenêne w’okuderha mpu nankaciyânkwa n’omulume. Na ciru nankadesire nti: «Ncilangalire, mw’obu budufu bo na nnêne naja omu mwa nnahamwirhu, na ntyo mburhe abanarhabana. 13 Ka mubwîne mwankahash’ilinda mpu kuhika bakule? Ka mwalembera okuyôrha buzira mulume? Nanga bâli bâni, mbabire bwenêne kuli mwe, bulya oluhi lwa Nyakasane lwampisireko.» 14 Kandi balaka balakûla. Oku bundi Orupa ahôbera nazâla, amusengaruka, ci Ruti yehe anacinanira kuli ye. 15 Noemi anacibwîra Ruti erhi: «Lola oku mulamu wâwe amacishubirira emwa olubaga lwâge n’emwa nyamuzinda wâge; nâwe galuka, okulikire mulamu wâwe.» 16 Ruti anaciderha, erhi: «Orhansezagya mpu ngende nkuleke, bulya aha waja ho nani nankaja, aha wabêra ho nani nanabêra; olubaga lwâwe lwabà lwo lubaga lwâni, na Nyamuzinda wâwe aba ye Nyamuzinda wâni. 17 Aha wafira ho nani nayîsh’ifira, ho nanayîsh’ibishwa. Nyakasane anampe obu buhane, akulikizekwo n’obu bundi akaba arhali lufu lonene lwanarhuberûle!» 18 erhi abona oku Ruti anasêzize okumushimba, Noemi arhacilonzagya okumusêza. 19 Banacigenzikanwa bombi, balinda bahika e Betelehemu. Erhi bahika e Betelehemu, olugo lwoshi lwaluba erhi bo barhuma; abakazi bakaziderha, mpu: «K’anali Noemi oyu?» 20 Anacibashuza, erhi: «Murhacikazâg’inderha Noemi, ci mukazinderha, Mara: Kalibwîre, bulya Nyamubâho anyunjuzize malibûko. 21 Nagendaga mpekerinye, Nyamubâho amangalula maboko mumu. Cici cankacirhuma mukazinderha erya Noemi, n’obu Nyamuzinda ancinaguzize, Nyamubâho wanjirire aga^d maligo?» 22 Ntyo kwo Noemi agalukaga, ayisha ali n’omwalikazi Ruti, mukazi w’e Mowabu, arhengaga omu cihugo c’e Mowabu. Bahika e Betelehemu aha murhôndêro gw’okusârûla engano^e.

Ruti omu kwa Bwozi

1 Noemi àli agwerhe mwenewabo muguma w’olunda lw’iba. Muntu mugale bwenêne, w’oku mulala gwa Elimeleki, izîno lyage ye Bwozi. 2 Ruti, oyo mukazi munya-Mowabu, anacibwîra Noemi, erhi» «Nkola naja omu mashwa, nje nakundéza emihuli y’cmisigala omu nyuma za ngasi onanyemerire.» Anacimushuza, erhi: «Gendaga, mwâli wâni.» 3 Olya mukazi akanya aja akundêza omu ishwa liguma enyuma z’abasârûzi. Ci oku iragi linja, ishwa arhindagamwo lyàli lya Bwozi, w’omu mulala gwa Elimeleki. 4 N’oku Bwozi acishubûka, arhenga e Elimeleki, abwîra abasârûzi, erhi: «Nyakasane abe haguma ninyu!» Nabo bashuza, mpu: «Nyamubâho akugishe!» 5 Go mango Bwozi adosize omwambali wàli oyimangire aho bakazâg’isârûla, erhi: «Ola muhya wa ndi, wâni!» 6 Olya mukulu w’abasârûzi anacishuza, erhi: “Muhya muguma ye munya-Mowabu oyo, àrhengaga e Mowabu na Noemi. 7 Anadesire, erhi: «Mundekc nani nje nakundêza, nje narhôleza emihuli y’emisigala enyuma z’abasârûzi. Amayisha, na kurhenga ene sezi kuhika buno, y’oyo, arhaciderha mpu ankarhamûka. 8 Bwozi anacîbwîra Ruti, erhi: «Yumva, mwâli wâni, orhacijag’ikundêza omu lindi ishwa; orhaciderhaga mpu waja kulî-kulî, obêre haguma na hambali bani. 9 Wanalola ishwa bajisarûlamwo, nâwe wanayisha omu nyuma zâbo. Nabwizire abarhumisi nti bamanye barhakazâg’ikuhugûga. N’erhi wakanahwa n’enyôrha, wanaja aha rhubindi. wananywa oku mishi abarhumisi badômaga.» 10 Oku bundi Ruti anacifukamiriza, ak’amalanga kahwêra okw’idaho, aderha, erhi: «Yagirwa oku namarhona emwâwe kurhankaderhwa, kuli nie, ndi mukazi wa cigolo!» 11 Bwozi anacimushuza, erhi: «Banshambalire aminja goshi wajirirc nyakazâla erhi balo amafà. Banambwîra kurhi walekaga sho na nyoko, n’ecihugo oburhwamwo, wanacija eno munda, emw’olubaga orhàyishigi oli injo oli lishinjo. 12 Nyakasane akuhêmbe oku minja goshi wajizire, n’oluhembo lwâwe lube lwîmâna embere za Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, oyu oyishir’icifulik’omu byubi byâge . 13 Anaciderha, erhi: «Mâshi waliha ! nani mbone oburhonyi emund’oli, yagirwa, obu wamarhuliriza omurhima gwâni nie mwambali-kazi wâwe, ciru akaba ntakacigerera kuli mwambalikazi wâwe muguma w’omu bambali-kazi bâwe.» 14 Erhi bakola bayikula, Bwozi anacimbwîra, erhi: «Yêgera hano, nâwe olye kuli ebi biryo, onadobeze omugati gwâwe muli eyi nkalishi.» Anacitamala hofi n’abasârûzi; Bwozi amuha emihuli mikalange. Alya ayigurha anabika ebindi eburhambi. 15 Kandi ayimuka mpu ashub’ija akundêza. Bwozi aha abarhumisi bâge er’irhegeko, erhi: «Mumuleke aje ahumbula n’oku mburho yonênè, murhamubonesagya nshonyi. 16 Ciru muje mwarhoza masindc maguma-maguma ahash’igarhôla murhanacidudumaga erhi ye rhuma.» 17 Ruti akundêza omw’ishwa ntyo kuhika bijingo; anacikubirha ebi akundêzagya, byahika hofi nengo nguma ya ngano. 18 Ashana, anacihêka omuzigo gwâge omu lugo; nazâla abona ebyo analikundèza. Ashanûla, amuha na kuli birya biryo ahebaga eburhambi galya mango bayikulaga, erhi aba amayigurha. 19 Nazâla amudosa, erhi: «Ngahi wakundêzize, ene ngahi walikola? Agishwc oyu wali omu kwâge». Ruti arhangira ashambalira nazâla omu kwandi anali, anaciderha erhi: «Omulume nali omu kwâge izîno lyage ye Bwozi.» 20 Noemi anacibwîra omwalikazi, erhi: «Agishwe na Nyamubâho ye orhahusa okuba mwinja oku bazine n’abafire!» Noemi anacimubwîra erhi: «Oyo mulume ali mwene wirhu, ali muguma w’omu bagwerhe obuhashe kuli rhwe bw’okurhucungula.» 21 Ruti, ye nyamukazi munya-moabiti, ashubiderha, erhi: «Ananambwizire, erhi: okaziyisha mwe n’abarhumisi bani kuhika rhuyuse okusârûla». 22 Noemi anacibwîra omwali-kazi Ruti, erhi: «Kuli kwinja, mwâli wâni, okazigenda na bambalî-kazi bâge, barhag’ikubabaza omu lindi ishwa wankaja.» 23 Nyamukazi agend’ikakundêza ntyo omu bambali-kazi ba Bwozi kuhika bayusa okusârûla engano zoshi; anaciyôrha ntyo na nazàla.

Bwozi ahunga

1 Noemi naye oligi nazâla, anacimubwîra, erhi; «Mwâli wâni, ka kurhakwânîni nâwe nkuluhûle^f lyo obon’iragi? 2 Kali Bwozi, oyo odwîrhe wakola emwâge haguma n’abambali-kazi, ali mwene wirhu? Ala oku ene lyo agend’iyerûla engano oku câno. 3 Oku wajira, ojage ahôla ocishuke, onacishîge, onayambale ecishuli câwe, onayandagalire ebwa câno. Orhacimanyisagya emunda ali kuhika ayuse okulya n’okunywa. 4 Na hano agend’igwîshira, omanye bwinja ngabi agwîshîre; kandi wanayisha, wanabwikûla amagulu gâge, wanagwîshira aha burhambi bwâge; yêne akubwîra kurhi wajira.» 5 Ruti anacishuza, erhi: «Oku wankambwîra kwoshi nakujira.» 6 Anacibungulukira ebwa câno, anacijira kulya nazâla anambwiraga kwoshi. 7 Bwozi, alya, ananywa, yeshi ashagaluka, agend’igwîshira omu kafendefende k’ecirundo c’engano; aho, nyamukazi anaciyisha bunyi-bunyi, abwikula amagulu gâge, anacigwîshira halya. 8 Aha karhî k’obudufu, erhi asinsimuka, nyamulume afuduka; ahindamuka anacibona omukazi agwîshîre aha magulu gâge. 9 Anaciderha erhi: “We ndi?» Anacishuza, erhi: “Nie Ruti, mwambali-kazi wâwe; olambulire kuli mwambali-kazi wâwe ecihumiro c’ecishûli câwe, bulya ogwerhe obuhashe bw’okuyôkola.» 10 Anacishuza erhi: «Ogishwe na Nyakasane mwâli wâni! Eci cijiro câwe c’obwirhôhye ciri cikulu kulusha ecirhanzi, bulya orhalonza misole, ebe ya bakenyi erhi bagale. 11 Buno mwâli wâni, orhacibâga na bwôba buci, oku wankaderha nanakujirirakwo; ebwa kuba endêko y’abalungu bâni boshi bamanyire oku oli mukazi ogwerhe engeso nyinja. 12 Neci kwo binali ntyo oku nie ngwerhe obuhashe bw’okukuyôkola, ci kwône haciri owundi oyegerine nâwe kundusha. 13 Ogezagye obu budufu hano, n’irhondo, akalonza okukuyôkola, kuli kwinja, anakuyôkole. Ci akaba arhalonza okukuyôkola, niono nnanaba nie nkuyôkola. Alame Nyamubâho: Gwishira aho kuhika sêzi! 14 Nyamukazi anacigwîshira halya magulu gâge kuhika sêzi, ci azukiriza lubungu-bungu, gala mango omuntu arhankashub’imanya owundi, erhi Bwozi amaderha erhi: «Barhamanyaga oku oyu mukazi anali ayishire hano câno.» 15 Anacimubwîra, erhi: “Lerha eco cishûli ocihundikire, onacigwârhe bwinja.» Nyamukazi anacicigwârha bwinja, naye Bwozi abulagirakwo mirengo ndarhu ya ngano, anacimuhesayo; okubundi Bwozi acishubirira omu lugo. 16 Erhi Ruti ashubira eka, nazâla amudosa, erhi: «Kurhi wabîre mwâli wâni?» Ruti amuganirira oku olya mulume anamujirire kwoshi, anaciderha, erhi: 17 «Anampire eyi mirengo ndarhu y’engano aderha erhi: «Kurhakwânîni oshubire maboko mûmu emunda nakazâla ali.» 18 Nazâla anacimubwîra, erhi: «Orhafukunyagya, mwâli wâni, kuhika omanye kurhi ebyo byagendeka; bulya oyo mulume arhàrhamûke arhanaciyusa olwo lubanja ene.»

Bwozi arhôla Ruti

1 Bwozi akanya aja aha muhango gw’olugo, anatamala halya. Na lola oku olya Bwozi aderhaga mpu ye ogwerhe obuhashe bw’okuyôkola bunji kumulusha kuli Ruti, anaciyisha akola agera. Anacimubwîra erhi: « Yîsha, oshegere eno munda, onatamale aha wâni lebe.» Olya mulume anaciyêgêra, atamala. 2 Oku bundi obwo Bwozi anacirhôla bantu ikumi omu bashamuka b’oku lugo, anaciderha erhi: «Mutamale hano.» Nabo banacitamala. 3 Anacibwîra owali ogwerhe obuhashe bw’okuyôkola, erhi: «Ishwa lya mwene wirhu Elimeleki, Noemi olya mukazi ozind’irhenga e Mowabu, akola aliguza. 4 Namaderha nti nkola nakumanyisa nankubwire: oliyankire embere z’abala bahamirizi n’abagula b’olubaga lwâni. Akaba walonza okuliyôkola, yôkolagalyo, akaba orhalonza okuliyôkola, okumbwirage nani nkumanye, bulya nta wundi ogwerhe obuhashe bw’okuliyôkola ocikurhalusire, nani nie nkukulikire. Olya mulume aderha, erhi: “Naliyôkola.» 5 Bwozi anaciderha, erhi: «Amango waliyôkola, akuhalyo, wanayôkola kuguma na Ruti munya-Mowabu, muka nyakwigendera, lyo izîno lya nyakwigendera likaz’iyôrha liri aho mwâge^g.» 6 Lero olya wali ogwerhe obuhashe bw’okuyôkola anaciderha, erhi: “Ntakahash’iliyôkola oku bugâbo bwâni, bulya kwanaba kuheza ebyâni. W’oyo nkuhire obwo buhashe bwâni bw’okuyôkola, bulya ntakuhashiri.» 7 Omu mango ga mira, hàli obworhere omu Israheli, oku biyêrekîre okuyôkola nisi okuhinganula, omu kukomeza ebinwa: muguma anahogola enkwerho yâge ekugulu kwâge, ayihe owabo, kwo kwali kw’obuhamirizi omu Israheli. 8 Olya ogwerhe obuhashe bw’okuyôkola, anacibwîra Bwozi, erhi: «Nkaga, oku bugâbo bwâwe.» Anacihogola enkwerho yâge. 9 Bwozi anacibwîra balya bashamuka n’olubaga lwoshi. erhi: “Muli bahamirizi bani oku ene namahâbwa, omu nfune za Noemi, ebyanali bya Elimeleki byoshi, ebyanali bya Kiliyoni n’ebya Mahiloni. 10 N’okukuguma namahâbwa omukazi ye Ruti w’omunya-Mowabu, muka Mahiloni, lyo izîno lya nyakufa likaz’iyôrha liri aha mwâge, lyo n’izîno lya nyakufa lirhag’ihirigirha muli bene wabo n’omu mbuganano yab’aha anayubakaga. Muli bahamirizi bw’okwo ene!

11 Olubaga lwàli halya muhango kuguma n’abagula bàhali baderha, mpu: «Rhuli bahamirizi! Nyamubâho agishe oyo mukazi waja omu mwâwe, abe aka Rasheli n’aka Lea, bo babirhi bayubakaga omulala gw’Israheli! Ogalire omu Efrata, onaje irenge omu Betelehemu!

12 Omulala gwâwe gube aka omulala gwa Peresi, olya Tamara aburhiraga Yuda; liyôloloke iburha Nyamubâho akuha kuli oyo mukazi».

13 Bwozi ayanka Ruti, ajiba mukâge, acilunga naye. Nyamubâho ashoboza Ruti okuba nda, anaciburha omwana-rhabana. 14 Embuguma zanacibwîra Noemi, erhi: «Ayagirwe Nyakasane owaderhaga mpu arhakuleka kuhika ene buzira mufungizi. Izîno Elmeleki lij’irenge omu Israheli. 15 Aba kuli we cirhûliriza na murhabazi omu boshosi bwâwe. Kulya kuba mwâli-kazi wâwe okuzigira ye wamamuburha, oyu mwâli-kazi wâwe olushire bagala bâwe nda.» 16 Noemi anaciyanka nyamwana, amubagalira oku cifuba, ye wanakazirig’imulera. 17 Abakazi balungu bâge bamuha izîno, baderha mpu: «Omwana aburhirwe Noemi!» Banacimuyirika izîno lya Obedi. Ye oligi îshe wa Yese îshe wa Daudi.

Enkomôkà ya Daudi

18 Alaga iburha lya Peresi: Peresi aburha Hesroni; 19 Hesroni aburha Rama; Rama aburha Aminadabu; 20 Aminadabu aburha Nahisoni; Nahisoni aburha Salmoni; 21 Salmoni aburha Bwozi; Bwozi aburha Obedi; 22 Obedi aburha Yese; Yese aburha Daudi.

^a1.0 cf. gotquestions.org (15.03.2021)

^b1.1 : Ecihugo (carhegekagwa n’abaciranuzi) co cihugo ca Israheli. Ecihugo ca Mowabu càli olundilunda lw’ebushoshôkero bw’izûba oku muntu oli aha Nyanja y’Omunyu.

^c1.2 : Abanya-Efrata, bàli b’omu bûko bwa Efrata, mukage Noemi baliyûbasire e Betelehemu.

^d1.21 : Ogala-byoshi ojìra amaligo: Lub 5, 22; Mib 11, 11: Yoz 24. 20; Zak 8, 14; Ezr 45, 7. Ezo nyigirizo zalilumîre omu bantu embere Mwami Yezu ayish’iderha oku n’amazibu makali yanaba njira y’okuyereka irenge n’obuhashe bwa Nyamuzida (Yn 9, 1-3)

^e1.22 : Omurhondero gw’okusârula engano: cigogo (mwezi gwa kani) na kahya karhanzi (gwa karhanu).

^f3.1 : Noemi alilonzize Ruti abone omulume lyo aba n’enshagali omu kalamo kage. Ali manyire oku okubika omwalikazi nka cigorogo aha ka buzira mulume kurhali kwinja oku mukazi ociri musole. obzo buzigire bw’omwalikazi kuli nazâla bwacihêbwa n’obuhya ayishi bona kuli Bwozi (3, 2-18).

^g4.5 : Lyo izino lya nyakwigendera lirhaheraga, mwene-wâbo anaburha bon’olya mukana (1, 11), nka kula babishambire omu Lush 25, 5-10. Omwana baburhaga anahêka izino lya nyakwigendera (Murh 38, 8-9).

1SA – – Bible en mashi du Congo

EBITABU BYA SAMWELI שמואל

Enshokolezi

Mira mira omu Bibliya y’ecihabraniya (Ishe w’ebitabu), ecitabu ca Samweli cali ciguma conêne. Ebitabu bibirhi byaganira kurhi Obwâmi bwarhangiraga omu Israheli, kuhika oku buzinda bw’obwâmi bwa Daudi.

Omuganizi akolesize ebi abandanaga omu bitabu byankalangalirwa omu bya mira. Kanji kanji akagibandana nkengero ibirhi omu byabire mira, naye akazizinyandika ntyo omu citabu câge. Ebyo abandanaga byarhuyeresire oku mashanja ga ngasi lubero lwa bene Israheli gakagigerereza ngasi liguma kwalyo kwalyo mw’ezo nkengero. Omu nkengero z’e Bibliya, Israheli bwo Bwâmi bwa Lungwe hano igulu. Abâmi b’Israheli bali bimangizi ba Nyamuzinda. Ebyo bitabu biyêrekîne oku kuli kuzibu okuyimânika obwo Bwâmi. Saulu walishokolire Daudi alekwa na Nyamubâho. Hofi abâmi boshi bayimire ahali ha Daudi, bagomîre Nyamubâho. Buzinda Nyamubâho abahira omu maboko g’abashombayi babo, abakagira kuli kuli omu buja bw’e Babeli. Kurhenga obugeremwa bw’omulêbi Natani, abany’Israheli bakagilangalira okurhumirwa omucunguzi na Lungwe w’omw’iruli lya Daudi.

Amalaganyo mahyahya gaganire kasharhu koshi eby’obwo bulêbi (Ebj 2, 30; 2 Kr 6, 18; Hb 1, 5). Yezu ali w’omw’Iruli lya Daudi. Amango abayahundi baderhaga mpu Yezu ye mwene Daudi, erhi bahamirize oku agwerhe ecikono c’okuba Mucunguzi (Mt 9, 27).

EBIRI OMU CITABU ClRHANZl CA SAMWELI

1. Samweli: cigabi 1-7

2. Samweli na Saulu: cigabi 8-15

3. Saulu na Daudi: cigabi 16-31

EBlRI OMU ClTABU CA KABlRHl CA SAMWELI

4. Daudi: cigabi 1-20

5. Enyushulo: cigabi 21-24

ECITABU ClRHANZl CA SAMWELI שמואל

I. Samweli Elkana arheremera e Silo

1 Hali muntu muguma w’e Ramatayimi, omu birhondo by’e Efrayimu, izîno lyage ye Elkana, mwene Yerohami, mwene Elihu, mwene Tohu, mwene Sufu, Muefrayimu. 2 Aligwerhe bakazi babirhi: muguma ye wali Ana, owundi erhi ye Penina, Penina aligwerhe abana, ci Ana yehe arhalibagwerhe. 3 Ngasi mwâka, Elkana akagirherema kurhenga omu lugo lwâbo, mpu age nd’iharâmya, n’okurhûla Nyamuzinda, Mwâmi w’igulu lyoshi enterekêro e Silo. Aho habâga bana babirhi ba Eli, Hofni na Pinehasi, bo bâli badâhwa ba Nyakasane. 4 Lusiku luguma, Elkana arhula enterekêro; aha mukâge Penina n’abana bâge boshi ebigabi byâbo. 5 Ci kwône Ana ahâbwa bigabi bibirhi, bulya azigiraga Ana bwenêne, ciru akaba Nyakasane alimugumbize, kwarhuma arhaburha. 6 Naye owabo akamuha ebinioko lyo amuyirha burhe bulya Nyamuzinda amugumbize. 7 Kwo byanakazig’iba ntyo ngasi mwâka, erhi barheremeraga omu ka-Nyamuzinda emwa Nyakasane: owabo akamuha ebinioko, naye Ana akalaka n’okulakûla, akaleka okulya? 8 Iba Elkana amudosa erhi: «Bici birhuma omurhima gwâwe guba burhe? K’arhali nie mukulu kulusha bana ikumi?»

Omusengero gwa Ana

9 Erhi bayusa okulya n’okusûza eyo Silo, Ana ayimanga. Naye Eli Mudâhwa Mukulu, alidahîre oku citumbi câge oku mulirango gw’aka-Nyamuzinda. 10 Omu burhe buyunjwire emurhima gwâge, Ana akashenga Nyamubâho anavugumula emirenge minji. 11 Alaganya Nyamubâho, erhi: Ewe Mwâmi w’igulu lyoshi, okalola omungo gwa mwambalikazi wâwe, onakengere, orhaciyibagiri mwambalikazi wâwe, omu kumushobôza umwanarhabana, ntyo nanamurherekêra Nyamubâho ensiku zoshi z’obuzîne bwâge, ciru n’olugembe lurhakagera okw’irhwe lyage ciru n’eliguma. 12 Ana akalalira okushenga, omu murhima gwâge, Nyamubâho oku ntyo. Eli akalolêreza oku akanwa kage kadwîrhe kaderha burhahusa, 13 Ana akagiderhera omu murhima gwâge; akanwa kage kakagiderha buzira kuhundula, ciru Eli acikebwa mpu alalusire. 14 Eli amubwîra erhi: «Endalwe yawe mangaci yahwa? Kabulira kuli amamvu gâwe», 15 Ana amushuza erhi: «Nanga arhali ntyo, waliha, niono ndi mukazi obabire e murhima, ntanywiri mamvu nisi erhi ngasi kantu kalalusa, ci kwônene ndwîrhe nadubulira omurhima gwâni embere za Nyakasane. 16 Orhamanyaga mpu mwambalikazi wâwe ali mukazi mugalugalu: ebinakagiderha, kuhika buno, nabiderhaga erhi mungo na burhe bunene burhuma. 17 Ago mango Eli amushuza erhi: «Genda n’omurhûla, Nyamuzinda w’Israheli ayumvirhîze omusengero gwâwe» 18 Naye amushuza, erhi: «Mwambalikazi wâwe ashobôle eyo nshokano obwîne.» Oyo mugoli acigendera emwâge, lero naye alya, n’obusù bwâge burhaciri nk’embere.

Okuburhwa kwa Samweli

19 Bazûka lubungo bungo, baharâmya Nyakasane, bagaluka bahika emwabo e Rama. Elkana abonana bona mukâge Ana. Naye Nyakasane amukengera. 20 Erhi amango gâge gahika Ana aba izîmi, lyaburha murhabana, amuyirika izîno lya Samweli, aderha erhi: bulya nalimusengera Nyakasane. 21 Erhi omwâka guhwa, iba Elkana, haguma n’enyumpa yage arherema mpu ajirhûla enterekêro ya ngasi mwâka, kwo na kuyukiriza eciragâne câge. 22 Ana yehe arharheremaga bulya amaderha erhi: «Ci omwana arhacinena okuyonka. Hano anena amonka Lyo namurheremana, niene rhumumoleke Nyakasane anayorheyo ensiku zoshi. 23 Elkana amushuza erhi: «Ojire oku olonzize, olide kuhika omulekese amonka. Nyamubâho ayukiriza akanwa kage. 24 Erhi ayusimulekcsa okuyonka, Ana ahêka Samwcli n’empanzi ya myâka isharhu, n’omulengo gw’enshâno n’entendere y’idivayi, abihêka omwo ka Nyamuzinda eyo Silo bon’oyo mwana. 25 Banacibâga erya mpanzi, n’omwana bamuhêkera Eli. 26 Amubwîra, erhi: «Onyumve Yagirwa! oku nyiolya mukazi waliyimanzire ahala bunene zawe, erhi ndwîrhe nashenga Nyamubâho. 27 Ye mwana nakagishenga okushobôla emwa Nyamubâho oyu ananshobôza omusengero gwâni. 28 Nani buno nama rhûla Nyamubâho oyo mwana: Ensiku zoshi z’obuzîne bwâge ayôrha mwa mbali wâge». Naye Eli aharâmya Nyamubâho.

Olwimbo lwa Ana

1 Go mango Anna aderhaga ogu musengero: «Omurhima gwâni gukuzize Nyakasane namanakubûla obuhashe bwâni erhi Nyakasane orhuma. Lero nani namabumbûla akanwa embere z’abashombanyi bani, bulya nsimire okuba wamanyôkola 2 Nta mwîmâna aka Nyamubâho, na nta muntu oli nka ye, na nt’ibuye lizibu aka Nyamubâho. 3 Murhaciyushulaga okuderha ebinwa by’obucibonyi, murhacihîraga mwajacirana, bulya Nyakasane aba Nyamuzinda oyishi byoshi, ye yishi obuzirho by’ebijiro byoshi. 4 Omuherho gw’abacikunga oburhwâli gwavunisire, kwoki abarhajira burhwâli anabarhwalihize. 5 Abacikung’iyigurha, bakola baja balimya lyo babona ecibalya, n’abashalye barhacigwasirwi okulimya ebiryo. Engumba yabusire kalinda oku nyalumburhamburha alungumarhirwa. 6 Nyakasane ye yirha yena lamya, ye yandagaliza omu kuzimi ye nakula mwo. 7 Nyakasane ye kenya yena gaza. Ye bonya muguma nshonyi oku azikûla owundi. 8 Ye kûla omugalugalu omu katulo, n’omukenyi amukule omu canvu, amu dahaze omu ndêko y’abaluzi n’okumuha entebe y’irenge; bulya ebikondo by’igulu binali bya Nyakasane, enyanya yabyo yo ayubasire igulu. 9 Ye langa enshando z’abemezi bâge, oku ahirigisa banyankolamaligo omu mwizimya, bulya omuntu arhankahasha okuhimana n’emisi yâge yone. 10 Abashombanyi ba Nyamuzinda bagendesibwa emihanda erhashinganana, Ow’enyanya abakankamira emalunga. Nyamubâho ye twira amashanja goshi emmanja. Ye wanaha Omwâmi ayimanikaga obuhashe; n’okuha omurhambo wâge olukengwa 11 Elkana anacilikula agaluka e Rama, ci omwana yehe ayôrha haguma na Eli mpu akakolera Nyamubâho. Bagala ba Eli 12 Bene Eli byali byabi, birhakengaga Nyakasane. 13 Neci barharhinyaga, ba rhanakengaga omwanya gw’ecikono c’abadâhwa nk’oku abantu balibarhegesi rwe, bulya ngasi yeshi wahânaga entûlo nterekêro, mwambali w’omudâhwa akagiyisha afumbasire amango enyama ckola yadogoma, omushurhi gw’amino asharhu. 14 N’okugudahiriza omu nyungu, nisi erhi omu cungu, nisi erhi omu lukalangiro, n’ebi gulya mushurhi gwakalengeza, omudiihwa anacihekerabyo. Kwo bakagijira ntyo ngasi muny’Israheli wajiiga cyo Silo. 15 Ciru ankaba barhali cisingônola olujimbi, mwambali w’omudâhwa erhi o kwola, akola ali, n’okubwîra owalirherekera, erhi: «Mpa enyama y’okuyokera omudâhwa, bulya arhakuyemerere enyama nyende, ci nyama mbishi yoncne». 16 N’owarherekêraga akaderha mpu: «Rhang’olinde rhusingônole olujimbi ogaliyanka cnyama nk’oku onalonzine, n’cmisi». 17 Ecâha c’eyo mishebenge cali cinene omu masu ga Nyakasane bulya bakagigayaguza ebyarherekirwe Nyakasane.

Samweli erhi ali e Silo

¹⁸ Samweli ali akola akakolera Nyamubâho; ali mwana wayambalaga akanzo k’enondwè. ¹⁹ Nina akagimulukira ecishuli akagimulerhera ngasi mwâka, ngasi kurherema bone iba, mpu barhûle enterekêro y’omwâka. ²⁰ Eli akagigisha Elkana na mukâge, n’okubabwîra: «Nyamubâho akuhe iburha mwene oyu mugoli, libe lya kubahemba kw’obu buhirhi orhûzire Nyamubâho, go mango bakagishubira emwabo. 21 Nyamubâho agashanira Ana, ashubiburha barhabana basharhu na banyere babirhi. Omwana Samweli yehe aj’ayushukira omu masu ga Nyamubâho, Bene Eli 22 Ciru ankaba Eli alikola mushosi bwenêne, kurharhumaga arhamanya ngasi kwoshi abagala bakagirhindibuzamwo bene Israheli boshi, 23 Akababwîra, erhi: «Bici birhuma mujira birya nakayumva boshi baderha? 24 Kananga bana bani! emyanzi ndwîrhe nayumva erhali minja. 25 Erhi omuntu ankahemukira owabo, Lungwe yenene wankabatwira olubanja, ci erhi ankahemukira Nyamubâho yenene, indi wankamulagira?» Ci kwônene barhayumvirhizagya izu ly’Ishe, bulya Lungwe alihizire oku abarhumira ababayirha^a. 26 Omwana Samweli yehe aj’ayushuka n’okuyinjiha embere za Nyamubâho. Eli amanyisibwa oku enyumpa yage yahanwa 27 Mwambali wa Lungwe, muguma ayisha emwa Eli anamubwîra erhi: «Yumva oku Lungwe adesire erhi: «Kw’orhamanyiri oku nacimanyisize enyumpa yinyu, amango bali e Mîsiri, baja ba mwâmi Faraoni. 28 Nacishozire sho omu milala y’Israheli mpu mujire mudâhwa wâni wakarheremera oku luhero lwâni; akatumbûsa omugi gw’obuku, anakaziyambala ecishuli c’obudâhwa (efodi) embere zani. Nahire ab’enyumpa ya sho ngasi nterekêro y’abana b’Israheli. 29 Bici bicirhumire okagayaguza entûlo, n’enterekêro namurhegesire okujirira omu Ndâro yani. Na bici bicirhuma okakenga bagala bâwe kundusha, bulya munacitweze n’enterekêro z’olubaga lwâni lw’Israheli. 30 Co cirhumire yumva obugeremwa bwa Nyamubâho, Lungwe w’Israheli, naliyosire ndesire nti enyumpa yawe n’eya sho, zigwâsirwe okuyumva ensiku zoshi. Ci buno, gwarhi Nyamubâho. Lero buno ntakaciderha ntyo, bulya niene nie nkengêsa abankenga boshi, nabo abangayaguza kwo mbalola nka byasi by’aha camvu. 31 Yumvagya: Ensiku ziyiruka natwamwo okuboko kwâwe, n’obuhashe bw’enyumpa ya sho, kuhika habulikane omushosi omu nyumpa yawe. 32 Orhangilolêreza minja manganaci najirire bene Israheli, ci kwônene omu mulala gwâwe mwohe, murhakaba mushosi ciru n’omuguma. 33 Ci kwônene nayôrha na muguma w’omu mulala gwâwe, hofi n’oluhero lwâni lyo amasu gâge gafa n’oluhenege, n’iroho lyage lihehuke, ci kwônene banji b’omu mulala gwâwe bakag’ifa banaciri omu myâka y’obusole. 34 N’ecimanyiso c’okula wacibonera oku bana bâwe bombi, Hofni na Pinehasi: Bafa bombi lusiku luguma. 35 Nayimika omudâhwa mwemêzi, owakakola nk’oku omurhima gwâni gukunda, na nk’oku muzigira, namuyubakira enyumpa erhakahuligana, naye yenene, akashokolera omushigwa wâni. 36 Na ngasi wakasigala omu nyumpa yawe ayishikafukama analambame, akola amusengera bujuma bulebe bwa magerha, nisi erhi hyuntu hibega hisungunu anakamuyimbirira erhi: «Mâshi nkusengire ompire muli mukolo mulebe, gw’obudâhwa, lyo nkazibona ehihimbi hy’ehyuntu hy’okumakûza.»

Okuhamagalwa kwa Samweli

1 Omwana Samweli akazikolera Nyamubâho aha burhambi bwa Eli. Mw’a go mango Nyamuzinda arhalugigiderheza abantu, n’okubabonekera kwo hahe; kurhali ciruge. 2 Lero lusiku luguma erhi Eli agwîshîre omu mwâge, bulya amasu gâge gali gakolaga gaba mazamba, arhacihashibona. 3 Agola mango erhi n’akamole kaciyasire omu ka-Nyamuzinda naye Samweli erhi agwîshîre omu ka-Nyamuzinda aha burhambi bw’omucîmba gw’amalaganyo. 4 Aho Nyakasane ahamagala Samweli erhi: Samweli! Samweli! 5 Naye Samweli ayakuza erhi: Karame, anacilibirhira emunda Eli ali, anaderha erhi: Niono ohamagire. Eli amushuza erhi: Ntakuhamagiri, kanya ogwîshîre; Samweli ajigwîshira. 6 Ci Nyakasane ashubirira okuhamagala Samweli; Samweli akanya emunda Eli ali amubwîra erhi: Niono ohamagire. Eli amushuza, erhi: Ntakuhamagiri mwana galuka ojigwîshira. 7 Mw’agôla manga, Samweli arhali cimanya Nyamubâho, n’oluderho lwa Nyamubâho lurhalisagimufululirwa. 8 Nyamubâho ashubihamagala Samweli obwa kasharhu, naye ayimuka aja emunda Eli ali erhi: Niono ohamagire. Aho lero Eli ayumva oku Nyamubâho odwîrhe ahamagala oyo mwana. 9 Eli anacibwîra Samweli erhi: «Kanya oshubire oku ncingo, okaciyumva akuhamagala, onayakuze erhi: «Ombwire yagirwa, bulya mwambali wâwe arhezire amarhwiri». Samweli akanya ashubira aha ncingo yage.

10 Oku bundi Nyamubâho ashubiyisha, ayegera, ashubihamagala nka kulya kwa burhanzi erhi: Samweli! Samweli! Naye Samweli ashuza erhi: «Ombwire Yagirwa bulya mwambali wâwe arhezire amarhwiri». 11 Oku bundi obwo anacibwîra Samweli, erhi: «Lola, nkubwire oku nkola nagendijira akantu omu Israheli, kalya amarhwiri gombi ga ngasi yeshi gankayumva. 12 Muli agôla mango, nanajirira Eli birya byoshi nanamubwiraga oku byahonera enyumpa yage, nanabirhôndêra nambiyukirize lwoshi. 13 Namubwizire oku enyumpa yage nayishiyitwira olubanja lukwânîne, oku câha yenene anamanyire.» Abana bâge bakazirijacira Nyamuzinda arhanabahanaga. 14 Co cirhumire mpigira enyumpa ya Eli, oku ntamango ecâha c’enyumpa yage cababalirwa, ciru akajira empongano, ciru akajira eyindi nterekêro. 15 Samweli akanya agendigwîshira kuhika bwaca. Erhi aba amazûka, akanya ajiyigula enyumvi z’aka-Nyamuzinda. Samweli aliyobohire okushambalira Eli ebi anabwiragwa omu kubonekerwa. 16 Ci kwônene Eli ahamagala Samweli amubwîra erhi: «Mwana wâni Samweli». Naye amushuza erhi: «Karame». 17 Eli anacimudôsa erhi: «Kanwa kaci anakubwizire? Nkuhûnyirc orhafulikaga. Lungwe akujire kubi, erhi wankacishomya mpu wanfulika, cinwa ciguma mw’ebi akubwiraga». 18 Lero Samweli amuganirira ebi anabwiragwa byoshi buzira kufulika akantu. Eli anacimushuza, erhi: «Ye Nyamubâho, oku abwîne kuli kwinja yenene akujirage.» 19 Samweli ajayushuka erhi na Nyamubâho ali haguma naye, na nta kanwa kage ciru n’akaguma alesire karhogera okw’idaho busha^b. 20 Israheli yeshi kurhenga e Dani kuhika e Bersheba, amanya oku Lungwe ajizire Samweli mulêbi. 21 Nyamubâho akayôrha aciyêrekana aha Silo, bulya akazagibonekera ho Samweli.

Israheli ahimwa n’Abafilistini

1 Akanwa ka Samweli kanacihika kuli bene Israheli boshi, kanwa ka Nyamubâho. Eli ali akola mushosi bwenêne. Abagala barhalekaga obworhere bwâbo bubî kuli Nyamubâho. Engabo ya bene Israheli yashûbuzanya mpu bajilwîsa Abafilistini; batwa olugerêro hofi na Ebeni-ha-Azeri; nabo Abafili stini batwa olwâbo lugerêro aha Apeki. 2 Abafilistini na bene Israheli bahirana omu ruhaga, entambala yanacidarhabala bwenêne la! na Israheli ahimwa. Bafâmo hofi balume bihumbi bini, omu banali oku matabâro mw’akola kabanda balwiraga. 3 Olubaga lwagenda lwajogonja omu birâlo n’abagula bacidôsa mpu carhumire Nyamubâho arhuhimisa kula n’Abafilistini. Mukanye rhurhume e Silo, barhurhôlere omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho; yêne ayîshe ekarhî kirhu, lyo arhulikfiza oku bashombanyi birhu. 4 Olubaga lwanacirhuma entumwa e Silo, banaciyisha badwîrhe Omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho w’Emirhwe, olya oba enyanya lya bakerubi. Bene Eli babo oku banali babirhi, Hofni na Pinehasi, banaciyisha balusize ogwola mucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho. 5 Erhi Omucîmba gw’ Amalaganyo ga Nyamuzinda gunahika omu lugerêro, bene Israheli babanda orhuhababo, idaho lyadirhimana. 6 Izu ly’orhôla rhuhababo lyayumvikana emwa Abafilistini, banaciderha mpu: «Lero lubi lwa rhuhababo rhuci orho rhwamazûka omu lugerêro lwa bene Israheli?» Banaciyumva oku Omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho ogwo gwamahika omu lugerêro lwâbo. 7 Ahola Abafilistini bayôboha bwenêne, bulya bamanya oku Lungwe amaja oku lugerêro. Banaciderha mpu: «Rhwamahwa, bulya birhali ntyo injo na lishinjo. 8 Rwamahwa lero, indi wankacirhulikuza omu maboko g’oyôla Nyanduma; k’arhali y’olya warhindibuzagya abanya-Mîsiri n’ebibande bya ngasi lubero. 9 Muhire omurhima omu nda Bafilistini we, musimike akirume, rhurhagiba baja ba bene Israheli, nka kulya bali baja binyu. Mube balume.» 10 Abafilistini banacikoza entambala. Bene Israheli bahimwa, na ngasi muguma afulumukira omu cirâlo câge, bahimwa bwenêne, na bene Israheli bafamwo balume bihumbi makumi asharhu. 11 Omucîmba gwa Nyamuzinda gwa nyagwa, na balya bene Eli oku banali babirhi, Hofni na Pinehasi banacifa.

Okufa kwa Eli

12 Oku banahimwa ntya, muntu w’omu bûko bwa bene Benyamini, akula omulindi kurhenga okola lugerêro, ahika e Silo bulibirha olwôla lusiku lwonêne, ayisha erhi emyambalo yage eri misharhule n’irhwe liyunjwire katulo^c. 13 Ago mango ayishaga, Eli ali atamire oku citumbi, oku njira, adwîrhe alingûza, omurhima gwâge gwakazagidûrha erhi gulya Mucîmba gwa Nyamuzinda gurhuma. Oyola muntu oku anahisa ogwola mwanzi omu lugo, olugo lwoshi lwabanda endulu. 14 Erhi ayumva ecôla cihogero c’eyola ndulu, Eli acidôsa, erhi: «Olwola lubi luli lwa bici wâni?» Oyola muntu akanya ajibwîra Eli ogwola mwanzi. 15 Eli mw’agôla mango alikola mushosi wa myâka makumi gali mwenda na munani, ali akola aheneka kwône arhanabona. 16 Olya muntu anacibwîra Eli, erhi: «Niono narhenga oku matabâro, kufu lumuka oku nfulumisire oku matabâro ene.» Eli anacimudôsa, erhi: «Kurhi byabire mwana wâni»? 17 Olya muntu walimumanyisa omwanzi anacimushuza, erhi: «Israheli anahimirwe n’Abafilistini, n’abantu mwandu bafire omu lubaga, ciru na bagala bâwe bombi, Hofni na Pinehasi, oku banali babirhi bafire, na gulya Mucîmba gwa Nyamuzinda gwanyazirwe.» 18 Oku anayusiderha oku kwo omucîmba gwanyazirwe ntyôla, Eli ahenanguka, cinyumanyuma kuli cirya citumbi, acirhimba okw’idaho olunda lw’omuhango, avunika akasiragosi, afà, bulya ali akola mushosi na muntu muzirho. Abire mucîrânuzi w’Israheli myâka makumi anni.

Okufa mutula kwa muka Pinehasi

19 Naye omwalikazi ye waligi muka Pinehasi, agôla mango erhi al’izîmi likulu, erhi ayumva oku Omucîmba gwa Nyamuzinda gwahesirwe ntyo, n’oku ishazala n’iba bafire, afurhama n’oku afurhama aburha erhi malumwa garhuma. 20 Ali akola bufa, ci ababo bakazi bahali bamuha omurhima mpu rhulula, kali wamaburha omwanarhabana. Ci arhashuzagya cici kuli ebyo binwa. Arhabitwaga ihuzihuzi. 21 Nyamukazi ayîrika oyo mwana izîno lya Ikabodi, bulya amaderha erhi: «Irenge lyarhenzire omu Israheli.» Erhi okwo kunyagwa kw’Omucîmba gwa Nyamuzinda kurhuma, n’okwôla kufa kw’ishazala n’okw’iba kurhuma. 22 Anaciderha, erhi: «Irenge lyarhenzire omu Israheli, bulya Omucîmba gwa Nyamuzinda gwanyazirwe».

Omucîmba gw’Amalaganyo emw’Abafilistini

1 Abafilistini erhi bayusinyaga Omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho, bagurhengana e Ebeni-Ha-Azeri baguheka emwabo e Ashdodi. 2 Abafilistini banacirhôlaga Omucîmba gwa Lungwe bagujana omu nyumpa y’omuzimu wabo Dagoni, bagudekereza hofi na Dagoni. 3 Erhi kuca abantu b’e Ashdodi bazukiriza, bashimana Dagoni akola akumbire bûbi aha mbere z’Omucîmba gwa Nyamubâho. Bazusa Dagoni bashubimushubiza aha anali. 4 Kandi erhi buca ba shubizukiriza, bashimana kandi Dagoni akumbirc obusù embere z’Omucîmba gwa Nyamubâho, ci kwônene erhi irhwe lya Dagoni haguma n’amaboko gâge gombi byatwisire, erhi na byoshi biri aha muhango oku c’olusò. 5 Hayôrha olya w’omubiri okola oyosire nka cibumburugu ca nfi. Co cirhuma abadâhwa ba Dagoni, na boshi baja omu ka-Dagoni aha Ashdodi barhankalabarha oku c’olusò ciru na kuhika ene, ci bahame. 6 Okuboko kwa Nyamubâho kwazidohera olubaga lw’e Ashdodi, kwabayobohya bwenêne, boshi bakalwalira amahurhe omu magala. Byaba ntyo oku lubaga lwa Ashdodi, n’omu cihugo câge mwoshi, 7 Erhi babona kurhi ebyôla byoshi bidwîrhe byabarhogera, olubaga lwa Ashdodi lwaderha mpu ogu Mucîmba gwa Nyamubâho gurhacibêraga emwirhu bulya okuboko kwa Nyamubâho kwamarhugônza buzibu, rhwe na nyamuzinda wirhu Dagoni.

8 Banacirhuma entumwa emwa abarhambo ba Abafilistini, banababwîra, mpu: «Kurhi rhwajiraga ogu Mucîmba gwa Lungwe w’Israheli?» Babashuza, mpu: «Guje e Gati ogwola omucîmba gwa Lungwe w’Israheli.» Banaciguhêkayo. 9 Ci kwônene oku bamaguhisayo ntyala, okuboko kwa Lungwe kwazidohera lulya lugo, yaba ntemu erhasagiderhwa, ogwola Mucîmba gwanacilerha mahanya manji bwenêne oku bantu bw’omola lugo, kurhenga oku mwana kuhika oku mukulu, boshi bakalwalira amahurhe omu magala. 10 Lero aho barhô1a gulya Mucîmba gwa Lungwe, baguhêka e Ekroni. Erhi gulya Mucîmba gwa Nyamubâho guja omu Ekroni, olubaga lwayo lwayôboha bwenêne, lwadc rha, mpu: «Barhudwirhire ogula Mucîmba gwa Lungwe mpu lyo barhumalîra rhweshi n’olubaga lwirhu.»

11 Banacirhuma entumwa cmwa abarhambo b’Abafilistini banababwîra mpu: «Galuli ogu Mucîmba gwa Nyamuzinda w’Israheli, mugushubize emunda gwabaga lyo gulekirhuherêrekeza rhwene n’olubaga lwirhu.»

12 Bulya omu lugo abantu bali n’obwôba bw’okulonzibayirha, n’okuboko kwa Lungwe kubagonzize bwenêne, abantu aha kufa, abandi aha kulwala, amahurhe omu magala. N’emirenge y’okwôla kuhanyagala kw’olubaga, kwahika cingana empingu.

Abafilistini bagalula Omucîmba

1 Omucîmba gwa Nyamubâho gwajizire myêzi nda omu cihugo c’ Abafilistini. 2 Abafilistini banacihamagala abadâhwa n’abashonga babo banacibadôsa mpu: «Kurhi rhwajira Omucîmba gwa Nyamubâho? Murhumanyise kurhi rhwankahashigalula ogu Mucîmba emunda.gwarhengaga.» Banacibashuza, mpu: 3 «Akaba mwagalula ogwola Mucîmba gwa Nyamuzinda w’Israheli, mumanye mwakanagugalula busha. Ci mukombere okujira enterekêro y’okuhyula; lyoki mwankafuma okwôla n’okumanya cici carhumaga okuboko kwâge kurhamurhengakwo duba.» 4 Babadôsa mpu: «Nterekêro nci yakuhyulira ebyâha, rhugwâsirwe okurhûla? » Obwo babashuza mpu: «Omu kushimbana n’emibale y’abarhambo ba Abafilistini mugwâsirwe okurhûla mishoko irhanu na mizinge irhanu y’amasholo, bulya cibande ciguma camujirekwo mwene n’abarhambo kuguma na ba- nyamuzinda binyu n’ecihugo cinyu, 5 Mutule enshusho z’ebizimbirwa bidwîrhe byamurhindibuza, n’ez’embeba zidwîrhe zayona ecihugo, lyoki mwankaha Lungwe w’Israheli irenge lyage, na ntyo, nkaba lero okuboko kwâge kwanamuyanguhira, mwene, banyamuzinda binyu n’ecihugo cinyu, 6 Cankarhuma mujira omurhima muzibu kulya Abanyamisiri na Faraoni, balibazibuhize ogwâbo? K’amango abadubuliragakwo oburhe bwâge, ka barhacilikaga banaleka bene Israheli bagenda?

7 Mukanyagye buno mujire engâlè mpyahya, murhôle na nkafu ibirhi zakamwa, zirhasagiheka murhamba bundi, mwanashwekera zirya nkafu ibirhi oku ngâlè, na hano muba mwamazinyaga amanina, mwanagashubiza omu cogo. 8 Buzinda bw’aho mwanarhôla gulya Mucîmba gwa Nyamuâho, muguhire kulya ngâlè, kandi mugaliyanka birya birugu by’amasholo mubidekereze aha burhambi omu cirhimbiri; birigi birya birugu by’okuhongera ebyâha, buzinda mwanaleka Omucîmba gucigendere. 9 Ci kwônene muyishilolêreza kwinja, mukabona ogwola Mucîmba gurhôla enjira yaja ebwa cihugo cago, enjira esôkire e Bet-Shemeshi erhi kwo binali Nyamubâho ye walirhudwirhire gala mababale, akaba nanga kandi rhwanamanyira aho oku arhali kuboko kwâge kwarhubabazagya, ci bwanali buhanya kwônene bwarhurhogire.» 10 Lulya lubaga lwanacijira kulya: Barhôla nkafu ibirhi ziri zakamwa, bazi shwekera kuli erya ngâlè n’amanina gazo bagashubiza omu cogo. 11 Gulya Mucîmba gwa Nyamuzinda baguhira kuli erya ngâlè kuguma na cirya cirhimbiri cirimwo galya marhu na birya bizinge by’amasholo. 12 Zirya nkafu burhalindiriza na burhakabagana, zarhô1a enjira y’e Bet shemeshi. Zarhôla enjira yazo, zanacigenda zilalisire buzira okulola oli ekulyo, oli ckumosho, zanagenda zaja zayana. Abarhambo ba Abafilistini bazikulikira kuhika olubibi n’emwabo na e Bet-Shemeshi.

Omucîmba gwahika e Bet-Shemeshi

13 Abantu b’e Bet-Shemeshi bakagisârûla engano omu lubanda, oku bagala mira balangira gulya Mucîmba, banacisima bwenêne erhi bagubona. 14 Erya ngâlè yacidahiriza omw’ishwa lya Yozwè w’e Bet-Shemeshi yanayimangamwo. Ahola habaga ibuye linenene. Erya ngâlè bayibeza nshâli bayanka zirya nkafu, bazirherekêra Nyamubâho. 15 Abaleviti banaciyandagaza gulya Mucîmba na cirya cirhimbiri calimwo birya birugu by’amasholo, babidekereza kw’olya kasenende w’ibuye. Abantu b’e Bet-Shemeshi baêra enterekêro nsingônole, nyôce n’embâgwa kuli olwôla lusiku, babirherekêra Nyamubâho. 16 Balya barhambo barhanu ba Abafilistini, erhi bayusibona oku byabire kwoshi bacishubirira emwabo olwo lusiku lwonene e Ekroni. 17 Alaga oku galya marhu g’amasholo, bahyuliraga Nyamubâho oku bubî bwâbo gali gagabirwe: «irhu liguma lyaba lya Ashidodi, liguma lya Gaza, liguma lya Ashkeloni, liguma lya Gati, liguma kuli Ekroni. 18 Nabyo birya bizinge by’amasholo, bizinge bunya nshusho y’embeba, byo byali biyimangire ebishagala byoshi by’abarhambo barhanu b’Abafilistini, kurhenga oku bishagala byâbo bizibu-zibu kuhika oku mirhundu yâbo. Omuhamirizi w’okwo: y’olya kasenende w’ibuye badekerezagya kw’Omucîmba gwa Nyamubâho, kuhika bunôla anaciba omw’ishwa lya Yozwè w’e Bet-Shemeshi. 19 Ci kwônene Nyamubâho ahana abantu b’e Bet-Shemeshi, bulya babwîne Omucîmba gwa Nyamubâho; abayirhamwo bantu bihumbi makumi arhanu na makumi galinda omu luhaga. Abantu baja omu mishibo hwenêne kuli okwôla Nyamubâho ahungumulaga embaga.

Omucîmba e Kiriyati-Yarimi

20 Okubundi obwôla ahantu b’e Bet-Shemeshi banaciderha mpu: «Ndi wakaciyimanga embere za Nyamubâho, Nyamuzinda mwimana? Ci kwônene emwa ndi rhwakalisôkezagya lirhurhengekwo? » 21 Banacilika entumwa yaja emwa bene Kiriyati-Yarimi mpu bagendibabwîra oku: «Abafilistini bagalwire Omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho, muyandagale muyishigurhôla, mugusôkeze emwinyu».

1 Abantu b’e Kiriyati-Yarimi banacibunguluka bayisha barhôla gulya Mucîmba gwa Nyamubâho bagusôkana; bagendiguhira omu nyumpa ya Abinadabu oku karhondo, banaciyimika omugala Eleyazari mpu ye wakalanga Omucîmba gwa Nyamubâho.

Abafilistini bahimwa na Israheli

2 Kurhenga amango Omucîmba gwajaga aha Kiriyati-Yarimi, hagezire myâka erhali minyi, myâka makumi abirhi n’olubaga lwa Israheli lwadumukira Nyamubâho. 3 Samweli anacibwîra bene Israheli boshi, erhi: «Akaba munayagalukire Nyamubâho n’omurhima gwinyu goshi, murhenzagye ekarhî kinyu banyamuzi nda b’ahandi na ba-Astarte. Ci muyerekeze Nyamubâho omurhima gwinyu munamukolere yenene, lyoki ankamulikuza oku Bafilistini. 4 Okubundi bene Israheli banacirhenza ekarhi kabo banyamuzinda ba Bali, na ba-Astartè^d, bakarhumikira Nyamubâho yenene. 5 Enyuma ly’ahola Sa mweli anaderha erhi: «Mushubûlize olubaga lwa bene Israheli loshi aha Mispa. Nagendimushengera emwa Nyamubâho.» 6 Banacishubukira aha Mispa. Banashamarha amîshi bagashahuliza embere za Nyamubâho, banacishenga olwo lusiku, banaciderha mpu: «Rhwabihire Nyamubâho. » Samweli arhegeka ntyo bene Israheli aha Mispa.

7 Okubundi Abafilistini bamanya oku bene Israheli bashubuzinye aha Mi spa; Abarhambo b’Abafilistini basôka barhêzire bene Israheli. Bene Israheli bamanya omwanzi banayôboha bwenêne Abafilistini. 8 Bene Israheli banacibwîra Samweli mpu: «Mâshi orhalekaga, okula kurhusengerera emwa Nyamubâho, Lungwe wirhu, ly’arhulikuza omu maboko g’Abafilistini.» 9 Samweli arhôla omwanabuzi wacigoba amurherekera yeshi Nyamubâho, Samweli ashengera bwenêne bene Israheli emwa Nyamubâho, na Nyamubâho ayumva omusengero gwâge. 10 Agola mango Samweli akagihêra Nyamubâho, Abafilistini banaciyisha barhêzire bene Israheli, ci olwo lusiku Nyamubâho arhontomera bwenêne Abafilistini; ashakanya banacijamwo entemu, banacihimwa na Israheli.

11 Bene Israheli banacirhenga aha Mispa, bagenda bamininisire kw’Abafilistini babahima kuhika hofi na Bet-Kar. 12 Okubundi Samweli anaciyanka ibuye aliyimânika ekarhî ka Mispa na Yoshana, analiyirika izîno lya Ebeni-Ha-Azeri, kwo kuderha mpu kuhika aha Nyamubâho orhulwirire. 13 Kw’Abafilistini bahimirwe ntyôla, bagokola okukaziyisha barhêzire bene Israheli; okuboko kwa Nyamubâho kwahorheza Abafilistini amango ga Samweli goshi. 14 Emirhundu Abafilistini bali erhi banyazire bene Israheli yoshi, bene Israheli bayishubirana kurhenga aha Ekroni kuhika aha Gali.

Bene Israheli barhenza ntyo ecihugo câbo omu maboko g’Abafilistini. Omurhûla gwaba ekarhi k’Israheli n’Abanyamoriti. 15 Samweli arhegesire bene Israheli amango g’akalamo kabo kwoshi. 16 Ngasi mwâka àkazigenda, kurhenga e Beteli kugera e Gilgali na e Mispa erhi ye na murhegesi w’Israheli muli aho hantu hoshi. 17 Buzinda bwaho anashubira e Rama, ho enyumpa yage yabaga, erhi n’aho anakagirhegekera Israheli, aliyubasireho oluhero lwa Nyamubâho.

II. Samweli na Saulu

Olubaga lwa bene Israheli lwahûna okubà n’omwâmi

1 Erhi Samweli aba akola mushosi wa luvandagwa, ayimika abagala mpu barhegeke Israheli. 2 Enfula yage yo yali Yoweli n’owa kabirhi ye wali Abiya. Bali barhegesi aha Bersheba. 3 Ci kwônene abagala barhashimbaga enjira zâge, bulya balibamekize ebirugu amasu, bakayanka empongano n’okushimba obushinganyanya kwohahe bakubula. 4 Abagula b’Israheli boshi bashubûzanya, baja emwa Samweli e Rama. 5 Banacimubwîra mpu: «Lola oku w’oyo okola mushosi n’abana bâwe barhashibiriri enjira zawe; orhuhage omwâmi wakarhu rhegeka erhi kwo nka kula agandi mashanja ganajira.» 6 Ako kanwa kagayisa Samweli bulya bamaderha mpu: «Orhuhe Omwâmi wakarhurhegeka.» Samweli ashenga Nyakasane. 7 Nyamubâho abwîra Samweli erhi: «Ojire okwo lubaga lunakuhûnyire bulya arhali we lulahire ci nie lulahire, lurhacilonza ndurhegeke. 8 Ntyo kwo banayôrhaga bajira kurhenga galya mango nabarhenzagya e Mîsiri kuhika bunôla, oku bandeka mpu bagend’îkolera abandi banyamizinda na ntyo kwo nâwe bakujirira. 9 Buno oyumve oku badesire, ci kwônene obayu mvise bwenêne okwôla na kandi obamanyise obuhashe bw’omwâmi waba rhegeka.»

Embaka z’okubâ mwâmi

10 Ebyola binwa bya Nnâmahanga, Samweli anacibibwîra olwo lubaga lwahûnaga okuhâbwa omwâmi. 11 Anacibabwîra, erhi: «Yumvagyi obuhashe bw’obwâmi mucihambire. Owayima ekarhi kinylu arhôla bagala binyu bakakola oku ngâlè zâge, abandi babe barhabâzi omu ngabo zâge zigenda oklubihêsi, bagwâsirwe oklakazibakolera. 12 Akola agendibarhôlamwo abarhambo, baguma bakarhambula abantu b’ebihumbi, abandi babe barhambo b’abantu makumi arhanu. Abandi akabarhuma ebwa mashwa gâge, bakahinga n’okusârûla emyâka yage, abandi bakola bagenditula eby’emirasano yage y’oku matabâro n’ebindi by’engâlè zâge. 13 Akola arhola bali binyu, baguma bakamushiga emigavu n’okumuyendera n’okumujirira emigati. 14 Akola akamurhôla amashwa, enkoma zinyu z’emizeti minjinja byoshi akabinyaga n’okubihà abarhonyi bâge. 15 Akola akavurhisa amashwa, enkoma zinyu z’emizâbîbu, lyo abona eby’akamasamwo abagula n’abaganda bâge. 16 Ayishikamunyaga abaja binyu n’abaja-kazi binyu, bagala binyu binjabinja, endogomi n’empanzi zinyu, n’ebyo byoshi abikolese oku bunguke bwâge. 17 Mwakahyulira amasò ginyu na mwene mube baja bâge. 18 Agola mango mwalaka munalakûle erhi oyôla Mwâmi mwacishogaga orhuma, na Nyakasane arhamudumize agôla mango.»

19 Olubaga lwalahira okuyumva akanwa ka Samweli, lwanacimushuza mpu: «Nanga, kukwaninc nirhu rhube n’owirhu Mwâmi. 20 Na ntyo nirhu rhwanaba nka agandi mashanja; oyo mwâmi wirhu ye wanakarhutwira emanja, akaja oku matabâro nirhu arhushokolere anagendikalwa naye akirhu entambala rhwalwa.» 21 Erhi aba amayumva ebyôla binwa byoshi by’olubaga, Samweli akanya agendibibwîra Nyamubâho. 22 Nyamubâho anacibwîra Samweli erhi: «Obajirire nk’oku banakuhunyire, obahe omwâmi». Okubundi Samweli abwîra bene Israheli erhi: «Mugendage, ngasi muguma omu lugo lwâge».

Okuhamagalwa kwa Saulu

1 Hali muntu muguma w’omu bûko bwa Benyamini izîno lyage ye Kisi mugala wa Abiyeli, mugala wa Serori, mugala wa Bekorati, mugala wa Afiyahi, mugala wa Munya-Benyamni muguma; abaga mntu wa burhwâli bunene. 2 Oyola muntu ali agwerhe omugala izîno lyage ye Saulu, mwana wa mubagabaga na mwinja bwenêne. Nta mwana w’omu Israheli wali omulushire bwinja n’oku buli bwâge, abantu boshi bw’omu lubaga bakazagimuhikira omu birhugo.

3 Mango maguma endogomi za Kisi ye waligi îshe wa Saulu zanacihera. Kisi anacibwîra omugala Saulu, erhi: «Kanya mweshi na muguma omu bambali birhu, muhume enjira, muje mwalonza zirya ndogomi zirhu.» 4 Banacikanya, bagera omu birhondo bya Efrayimu, bagera omu cihugo ca Shalisha, barhabona cici. Bakanya baja omu cihugo ca Shalimu, barhabonaga cici, bayikira ewwa bene Benyamini, nayo barhazibonaga.

5 Erhi bahika omu cihugo ca Sufu, Saulu abwîra olya mwambzli wabo wali omulusize, erhi: «Rhugaluke bulya hali amango wankabona larha rhwe akola ayobohire kulusha endogomi.» 6 Olya mwambali wabo amubwîra erhi: «Lola oku omula lugo muli omuntu wa Nnâmahanga. Ali muntu bakenga bwenêne na ngasi byoshi anaderha binabe kulya? Rhukanye rhuje emunda ali, hali amango akarhubwiriza njira ehi rhwageramwo». 7 Saulu anacidôsa olya mwambali wabo. erhi: «Rhukayija, bicigi rhudwîrhe rhwagendimuha oyôla muntu wa Nnâmahanga; bicigi obwîne rhugwerhe.» 8 Olya murhumisi ashubishuza Saulu amubwîra, erhi: «Lola oku ncigwerhe ecihimhi c’ifundo ly’amagerha g’amarhale, oyishiciha oyôla muntu wa Nnâmahanga, n’ahola anayishirhuyêreka enjira».

9 Mango ga mira omu Israheli erhi babaga bakola bagendidôsa embûko ya Nyamuzinda bakazagikomerera okuderha, erhi: «Mukanye rhujidôsa omugeremwa». Bulya omulêbi wa bunôla akazagiderhwa mira mpu mugeremwa. 10 Saulu anacibwîra mwambali wabo erhi: «Ebyola binwa biri binja; okanyagye rhuyije.» Banacija emw’olya muntu wa Nnâmahanga omu lugo.

Saulu arhimanana na Samweli

11 Erhi haba bakola barherema oku murhezi gusôkîre okwôla lugo, bashimana abanyere bajagidoma amîshi, banacibadôsa mpu: «Kw’omugeremwa kw’ali kuno?» 12 Banacibashuza bababwîra mpu: «Kw’ali mpu loli ye embere zinyu, ci mukanyagye bulya ene lyo anayishaga omu lugo ebwa kuba olubaga lugwâsirwe okugendihêrera oku ntôndo. 13 Hano muhika omu lugo mwanashimana arhacisôkera enyanya aj’irya, bulya olubaga lurhankalya arhanaciyisha, agwasi rwe arhangigisha enterekêro n’enyuma ly’aho abayemêrere okulya. Musôkage buno-buno, bulya ene mwanamubona.» Banacisôkera omu lugo. 14 Oku banasôka ntya, bakola bali omu karhi kw’olugo, tundu kuli Samweli oyishire emunda bali, ago mango asôkeraga ebwa ntôndo.

15 Ci kwônene lusiku luguma embere Saulu ayîshe, Nyamubâho ali amarhangibonekera Samweli amubwîra erhi: 16 «Irhondo nka ganôla mango, nakurhumira omuntu w’omu bûko bwa Benyamini, omushîge amavurha, omuyîmike ye waba mwâmi w’olubaga lwâni lw’Israheli, ye wayôkola olubaga lwâni omu buja bw’Abafilistini, bulya nabwîne olubaga lwâni na bulyala omulenge gwalo gwahisire emunda ndi.» 17 Oku Samweli analangira Saulu ntya, Nyamubâho abwîra Samweli erhi: «Lola omuntu nakubwiraga, oyôla ye wayîma, abe mwâmi w’oluhaga lwâni.» 18 Saulu ahika hofi na Samweli omu karhî kw’omuhango, anacimudôsa erhi: «Mâshi nkusengire onangule aha mw’olya mugeremwa wa Nnâmahanga».

19 Samweli ashuza Saulu amubwîra erhi: «Niono nie mugeremwa. Shokolaga, osôkere oku ntôndo ebwa luhêro, ene wajirya haguma na nani, n’irhondo nanakusengaruka ogende na ngasi hikuli emurhima hyoshi nanakulangûlahyo. 20 Oku biyêrekîre endogomi zinyu zali zihezire, orhaciyôbohaga cici, bulya zikola zibonekine hamagera nsiku isharhu. Na kandi obuhirhi boshi bwa Israheli buli bwandi. Ka burhali bwâwe n’enyumpa ya sho yoshi?» 21 Saulu ashuza aderha, erhi: «Niono, ka ntaciberiri w’omu bûko bwa Benyamini, bûko busungunu omu bene Israheli » N’omulala gwâni ka gurhali gwo mulala munyi bwenêne omu milala ya bene Benyamini yoshi? Cankarhuma wambwîra akanwa ka bene akwo?»

22 Samweli erhi aba amayanka Saulu n’omwambali abahêka omu nyumpa y’okulya, abahira embere omu karhî ka balya bali balalike bali hofi makumi asharhu. 23 Samweli abwîra owakazagiyenda erhi: «Lerhaga cirya cigabi nakubisagya cirya nakubwiraga nti ocilange». 24 Owakazagiyenda alerha okugulu kw’ecibuzi n’ezindi nyama ziba ziri eburhambi bwako, ahira embere za Saulu. Samweli anacimubwîra erhi: «Ala ebi rhwalirhukubikire ebira embere zâwe; obirye, bulya we nalimbikire kuli olu lusiku lukulu ene ndalika olubaga.» Saulu alya boshi na Samweli mw’olwo lusiku. 25 Banaciyandagala barhenga ebwa luhêro bashubira omu lugo, babambira Saulu encingo omu nyumpa 26 naye alalakwo.

Saulu ashîgwa amavurha gw’obwâmi

Erhi buca Samweli ayakuza Saulu ebwa nyumpa erhi: «Zûka nkusengaruke ogende». Saulu azûka bahuluka oku banali babirhi boshi na Samweli^e. 27 Erhi babunguluka bahika oku kafendefende kw’olugo, Samweli abwîra Saulu, erhi: «Bwira oyu mwambali wâwe abe ashokola, aj’embere oku rhwayisha». Naye anacishokola. Samweli erhi: «Ci kwônene w’oyo orhangibera aha kasanzi kasungunu, nkubwire akanwa ka Nyamubâho».

1 Samweli ayanka ecihakabiro c’amavurha, agadubulira Saulu okw’irhwe, amuhôbera amubwîra, erhi: «Ka Nyamubâho arhamakushiga mpu obe Mwâmi w’olubaga lwâge, Israheli? We wakaz’itwira olubaga lwa Nyamubâho emmanja n’okulurhenza omu maboko g’abashombanyi balwo. Lolaga ecimanyiso Nyamubâho ayêrekinemwo oku akushizire mpu obe mwâmi w’olubaga lwâge.

2 Buno wanantegaho, washimana bantu babirhi hofi h’ecusho ca Rasheli, omu cihugo ca Benyamini, aha Selisaha, bayishikubwîra oku babwîne zirya ndogomi wajaga walonza; mpu lola oku sho arhaciba oku lw’endogomi n’omurhima gwâge gwakangalire erhi we orhuma, anadwîrhe aderha mpu gurhi nankacibona mugala wâni? 3 Kurhenga ahola omu kushimba enjira yawe wanahika omu rhurhondo rhwa Tabora rhukulikirine, ahola bantu basharhu barherema emwa Lungwe e Beteli, muguma ayisha ahuga banahene basharhu, owundi ayisha agwerhe birhiri bisharhu bya migati, n’owundi ayisha agwerhe akabindi k’idivayi. 4 Banakulamusa banakuhe migati ibirhi nâwe wanayiyankirira omu maboko gabo. 5 Enyuma lyaho wanaja emwa Lungwe e Gibeya, halya abarhambo b’Abafilistini bakahanda. Na hano okola waja omu lugo wanashimana omurhwe gw’abalêbi bâhona ebwa ntôndo, emunda balihêra, banayishire ba shokolirwe n’emijegereza, engoma, orhurhera n’ennanga, wababandana balêba. 6 Omuka gwa Nyakasane gwanakuja okw’irhwe, nâwe wanarhôndêra okulêba, na ntyo ohinduke muntu muhyahya. 7 Hano onabona ebyo bimanyiso byoshi, bikurhindakwo, aho wanajira oku oyumvîrhe kwakujamwo bulya Nyamubâho akurhuzirekwo. 8 Kandi wanabungulukira embere zani e Gilgali, nani ngaliyisha mbungulikire emunda oli nkushimane yo, nterekêre enterekêro z’embâgwa n’ez’okushenga omurhûla. Waninda nsiku nda ngali kushimana, gwo mango nakubwîra oku ogwâsirwe okujira.

Okugaluka kwa Saulo e Gibeya

9 Oku Saulu anahindamula omugongo ntyala, akola alekana na Samweli, Lungwe amuhindula omu kumuha gundi gundi murhima, ci kwônene birya bimanyiso byoshi byagaliba olwo lusiku lwonene. 10 Erhi bahika aha Gibeya, omurhwe gw’abalêbi gwafununukira kuli ye, omûka gwa Lungwe gwamurhula kwo, naye arhôndêra okulêba haguma nabo. 11 Ngasi bamuyishigi agandi mango, injo na lishinjo, erhi babona adwîrhe alêba haguma n’abandi balêbi, boshi badôsanya mpu: «Bici byayishire muli mwene Kisi? Kusiga Saulu naye akola ali omu balêbi?» 12 Muntu muguma omu lubaga lw’ahôla anacirhenga omu kanwa aderha erhi: «Ishe w’abo ye ndi?» Kurhenga ago mango hazûka omugani gw’okuderha mpu: «Kuziga Saulu naye akola aba mulêbi?» 13 Erhi ayusa okulêba, asôkera ebwa luhêro enyanya. 14 Mwîshe wa Saulu anacidôsa Saulu bone olya mwambali wabo, erhi: «Ngahi mwali mujire?» Saulu ashuza erhi: «Rhwali rhujire rhwalonza endogomi, ci ene rhuba rhurhazibwini, rhwaja emwa Samweli». 15 Oyo mwîshe wa Saulu anacimubwîra erhi: «Mbwiragi nani kurhi Samweli anamubwizire?» 16 Saulu anacimushuza, erhi: «Anarhubwizire bwinjabwinja oku endogomi zabonekine. Ci oku biyêrekîre obwâmi, orhavuhûlaga ebi Samweli adesire.»

Nyamubâho acî shoga Saulu mpu abe mwâmi

17 Samweli anacihamagala olubaga lwoshi embere za Nyamubâho aha Mispa. 18 Anacibwîra bene Israheli, erhi: «Nyamubâho, Lungwe w’Israheli adesire ntyala: Niene nakûlaga Israheli omu Mîsiri, kandi nanamulikûza oku bâmi bakagimulibuza boshi. 19 Ci mwehe mw’oyo mugayire Nyamubâho, Nyamuzinda winyu ene n’obwo ye wamuyôkolaga omu malumwa n’omu mbaka zoshi, mwagali mubwîra mpu: orhuyimikire nirhu omwâmi wakarhurhegeka. muyishage bunôla muciyerekane embere za Nyamubâho. Lero muyishage mucihebe embere za Nyakasane nk’oku amashanja ginyu ganali.» 20 Samweli akashegeza amashanja goshi ga bene Israheli, n’ishanja lya Be nyamini lyagwarhwa n’ecigole. 21 Anaciyegeza ishanja lya Benyamini, mulala oku mulala, n’omulala gwa Matri gwagwarhwa; kandi Saulu mwene Kisi agwarhwa muli gwo. Bamulonza bamubula. 22 Okubundi bashubicidôsa Nyamubâho, mpu: «K’oyo muntu ananayishire hano?» Nyamubâho ashuza, erhi: «Ci yola ocifulisire omu birugu!» 23 Balibirha bamugogonyola halya, anaciyimanga ekarhî kw’olubaga abarhaluka boshi buli kurhenga omu birhugo ciru na kulusha. 24 Samweli abwîra olubaga, erhi: «Ka mubwîne oyu Lungwe acishozire? Omu lubaga loshi murhali owundi oli nka ye.» Olubaga lwoshi lwanacibanda orhuhababo, mpu: «Mwâmi aganze anagandaze!» 25 Okubundi obwôla, Samweli anacibwîra olubaga olw’oyôla Mwâmi wayishibayîmamwo, ayandika galya mahashe gâge omu citabu, anacidekereza embere za Nyamubâho, okubundi Samweli abwîra olubaga oku lwanashubûkaga. 26 Saulu naye ashubira emwâge e Gibeya, ci erhi anakola alusibwe n’abantu b’entwâli, aba Lungwe anazusagya omurhima. 27 Ci kwônene abâli babi, bene Beliali (Shetani mumînya) bakaciduduma, mpu: «Kurhi oyula ayishirhuyôkola?» Bamugayaguza bwenêne, ciru barhaderhaga mpu bankamurhula kantu kalebe. Ci yehe acihulikirira.

Saulu ahima bene Amoniti

1 Mango maguma, Nahashi mu-Amoniti aja oku matabâro, agenditwa olugerêro aha Yabeshi omu Gileadi. Abantu bw’omu Yabeshi boshi banacibwîra Nahashi mpu: «Mashi rhunywane na ntyo rhwanakulwira». 2 Ci kwônene go mango olya mu-Amoniti Nahashi abashuzize, erhi: «Alagi okwarhuma rhwanywana rhweshi na ninyu: Muleke nje namurhomola mweshi ngasi muguma isu ly’ekulyo na ntyo Israheli yeshi enshonyi zimubumbe. 3Abashamuka bw’omu Yabeshi banacimubwîra mpu: «Orhangirhuleka nirhu nsiku nda rhulike entumwa omu cihugo ca Israheli coshi, n’akaba ntâye wankarhurhabâla rhwanacihana rhweshi emunda oli». 4 Entumwa zanacihika e Gibeya emwa Saulu, zanacibwîra olubaga ebyôla binwa, n’olubaga lwayâma bwenêne. 5 Mw’agôla mango erhi Saulu akola afu luka ebwa mashwa gâge, ayisha akulikire enkafu zâge. Saulu anacidôsa erhi: «Bici ebyôla olubaga lwalakira?» Banacimumanyisa birya binwa by’abantu b’e Yabeshi.

6 Oku anayumva ebyôla binwa, omûka gwa Nyakasane gwamuyandagalirakwo, gwamugwârha. 7 Anaciyanka nkafu ibirhi aja azitwa bihimbi bihimbi, anacilika entumwa zaja omu cihugo ca bene Israheli coshi n’okuja kwabwîra abantu, erhi: «Mpu ngasi orhajiri oku matabâro boshi na Saulu haguma na Samweli, naye banaja bamurhôla bihimbi bihimbi aka ezira nkafu zâge». Okubundi obwôla, obwôba bwa Nyamuzinda bwanacibarhogerakwo boshi, bashagamukira oku matabâro nka muntu muguma. 8 Saulu abaganja, boshi okubanali erhi bakola bali aha Bezeki: Bene Israheli bali bihumbi magana asharhu, na bene Yuda bali balume bihumbi makumi asharhu. 9 Banacibwîra zirya ntumwa zaliyishire, mpu: «Mugendibwîra abantu b’e Yabeshi omu Giieadi, erhi: “Irhondo mwabona obuyokoke gala mango izûba liyerêra» . Zirya ntumwa zagaluka zajibwîra abantu b’e Yabeshi kulya zarhumagwa, nabo boshi bajamwo omwishingo munene bwenêne. 10 Abo bantu b’e Yabeshi banacibwîra balya Banya-Amoniti erhi: “Irhondo Lyo rhwayisha emunda muli, mwene murhujirirage oku mubwîne kuii kwinja» . 11 Oku lusiku lwakulikiraga, Saulu agabanya engabo yage muii mirhwe isha rhu. Boshi bayongoberera omu legerero lw’Abanya-Amoniti mucêracêra. Babahima erhi izûba Iiyerera. Abashugunukaga bagenda emihanda erhashinganana.

Saulu ayîmikwa

12 Olubaga lwanacibwîra Samweli, mpu: «Ndi olya waderhaga mpu: Ka Saulu ye wakaba Mwâmi wirhu? Orhuhe abola bantu rhubanige». 13 Ci kwônene Saulu ashuza erhi: «Ntaye wakayirhwa ene, bulya oku lw’ene Nyamuzinda ye yokwire olubaga lwâge lw’Israheii.» 14 Samweli abwîra olubaga, erhi: «Mukanye duba, rhuje aha Giligali rhuge nd’iyimanikiraho obwâmi. » 15 Olubaga lwanacija e Giligali, lwayimikiraho Saulu omu masu ga Nyamubâho. Barherekêra ahola Giligali enterekêro z’okushenga omurhûla emwa Nyamubâho na bene Israheli bashagalukira halya bwenêne.

Ebinwa bya Samweli by’okuleka Saulo omu bucîrânuzi

1 Samweli anacibwîra bene Israheli, erhi: «Ka murhabwini oku nakagiyumvirhiza akanwa kinyu, muli ebi mwanampunaga byoshi, kwarhuma nyimika omwâmi winyu. 2 Lero mubonage, oku ye mwâmi okola wakamurhegeka oyo. Bulya ncikolera mushosi, muntu wa mvi, na bagala bani abala ekarhî kinyu. Niono nàmushokolire kurhenga eburho bwâni kuhika gano mango. 3 Mumbwîne niono ndi hanola, mumbwire embere za Nnâmahanga n’embere z’oyu mwambali wâge, nkafu erhi ndogomi ya ndi nkola nyanzire. Indi nababazize nisi erhi kumurhindibuza? Indi nkola mpunyire empongano, mpu lyo muh’olubanja. Mweshi mwananyêrera.» 4 Boshi banacishuza, mpu: «Orharhujiriraga bubî buci, orhanarhulihuzagya orhanahambiraga mpongano ya ndi». 5 Anashubibabwîra, erhi: «Nyamubâho yêne muhamiriza ekarhî kirhu rhweshi, n’oyôla mwambali ali muhamiriza wâni olu lusiku lw’ene, oku nta kantu kabi mwavumbwire omu bworhere bwâni.» Olubaga lwanacishuza mpu: «Neci ali muhamirizi.» 6 Samweli anacibwîra olubaga erhi: «Nyamubâho wayimanikaga Musa na Aroni anakûla olubaga lwinyu e Mîsiri, ali muhamirizi wâni. 7 Mushegerage hanola, bunôla nkolaga namuyêreka aminja Nyamubâho amujirire mwe n’aba busi binyu. 8 Neci erhi Yakobo aba akola ali e Mîsiri, Abanya-Mîsiri barhindubuza ababusi binyu, nabo bayimbirira Nyamubâho abarhumira Musa na Aroni mpu babarhenze eyo, abatulire hano hantu. 9 Ci kwônene bayibagira Lungwe wabo, naye abahâna emwa Sisera murhambo w’engabo ya Hasori: Kandi ashubibahâna emwa Abafilistini n’emwa mwâmi w’e Mowabu, abola boshi babalibuza n’entambala nyinji. 10 Go mango bayakuzize Nyamubâho, mpu: Rhwakuhemukire Yagirwa Nyakasane rhwakuleka, lero rhwagendikolera abandi banyamuzinda, bo ba Bali, ba Astarte: mpu ci bunôla orhulikuzagye oku bashombanyi birhu, lero rhukolaga rhuhizire okukukolera.» 11 Lungwe abarhumira Yerubali, abarhumira Baraki, abarhumira Yefutè, na Samweli, abalikuza oku bashombanyi, bali bazongolosire, n’enyuma ly’aho mwabona omurhûla. 12 Kandi amango mwabonaga Nahashi, mwâmi muguma wa bene Amoniti, mweshi erhi mubona oku adwîrhe amurhega, mwene mwambwîra mpu lero ninyu mube n’omwâmi wakamurhegeka n’obwôla Nyamubâho yenene ye Mwâmi winyu. 13 Alagi bunôla omwâmi mwacishogaga, ye mwâmi mwashengaga; sinzagyi oku Nyamubâho amamushobôza omwâmi wakamurhegeka. 14 Mukarhînya Nyamubâho, munamukolere, mukanayumwa izu lyage, n’akaba murhacicîhindwiri oku kanwa ka Nyamubâho, na kandi mwoyo, haguma n’oyo mwâmi winyu, erhi mwakashimba Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, kuli kwinja.

15 Ci kwônene erhi mwakabula kushimba izu lya Nyamubâho, okuboko kwâge kwanamugombya nka kula kwagombagya ababusi binyu. 16 Murhangibera ahala buno, lyo mubona ecirhangazo Lungwe ajira omu masu ginyu. 17 Ka garhali mango ga kurhema engano gano? Nkola nashenga Nyamubâho, amurhumire emilazo n’enkuba mwabonerako bubî bunene bunganaci mwajizire embere za Nyamubâho erhi muhambira okuba n’omwâmi. 18 Samweli ashenga Nyamubâho, na Nyamubâho alika olwôla lusiku emilazo n’enkuba, ntyo olubaga lwayôboha bwenêne Nyamubâho na Samweli. 19 Oluhaga lwoshi lwanacihwira Samweli mpu: «Oshengere abarhumisi bâwe oyula Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, rhurhafaga, bulya oku mabi girhu rhwayushwirekwo okuhûna omwâmi». 20 Samweli ashuza olubaga erhi: «Murhayobohaga, mwajizire agôla mabi goshi, ci mumanye murhacihinduliraga Nyamubâho, ci mukolere Nyamubâho n’omurhima gwinyu goshi. 21 Mumanye mwakashubiderha mpu mukola mwagendikulikira eby’obukurungu n’obwo birhankanamuciza ciru, bulya bya busha. 22 Bulya arhankalekerera oluhaga lwâge erhi izîno lyage lirhuma, bulya Nyamubâho yenene ahîzire okumujira lubaga lwâge^f.

23 Kuli nie nta mango nankagomera Nyamubâho, omu kuleka okukamushengera. Ci namubwiriza enjira nyinja na nongedu. 24 Casiga murhinye Nyakasane munamukolere n’omurhima gwinyu goshi. Mwene mwanahashibona minja maci amajira ekarhî kinyu. 25 Ci kwônene, erhi mwankashubikajira amabî, abe mwe, abe oyo mwâmi winyu, mwanahungumuka.

1 Saulu alwîsa Abafilistini anarhangira okugoma

1 Saulu ali akola agwerhe emyâka erhi aba Mwâmi. Ayimire myâka ibirhi ali mwâmi omu Israheli^g. 2 Saulu anacicîshoga bantu bihumbi bisharhu omu bene Israheli: Bihumbi bibirhi byakazagibêra boshi naye aha Mikimasi n’oku ntôndo ya Beteli, n’abandi ba cihumbi bàbaga boshi na Yonatani aha Gibeya emwa bene Benyamini. Abandi basigalaga omu lubaga abarhuma ngasi baguma omu mwababwe. 3 Yonatani ayirha owali murhambo w’Abafilistini wabaga aha Gibeya n’Abafilistini bamanya ogwo mwanzi. Saulu abûhisa omushekera omu cihugo coshi, na Bene Israheli boshi bayumva ogwola mwanzi oku: 4 Saulu anayisire omurhambo w’Abafilistini, n’Israheli yeshi akola ahigirwe n’ Abafilistini. Olubaga lwoshi lwashubukiraho Saulu aha Giligali. 5 Abafilistini banacishubûzanya mpu bagendilwîsa bene Israheli; bali badwîrhe ngâlè bihumbi makumi asharhu, na bihumbi ndarhu bya basirika balwira oku nfarasi n’eyindi ngabo y’abantu bali banji nka mushenyi gw’oku nyanja. Banaciyisha batwa olugerêro aha Mikimasi olunda lwa Beti-Aweni. 6 Erhi abantu b’Israheli babona oku ntaho bacifunyukira bulya bali erhi bagosirwe enyunda zoshi, barhôndêra okucifulika baguma omu nyâla, abandi omu malumba, abandi omu mabuye, abandi omu nyenga n’abandi omu mina y’okulega amîshi, abandi omu mahwa. 7 Abahabraniya bayikira ciru Yordani kuhika e Gadi n’e Gileadi.

Samweli na Saulo barhenganakwo

Agola mango erhi Saulu^h aciri e Gilgali n’olubaga erhi ludwîrhe lwajugumira e burhambi bwâge. 8 Alinda nsiku nda nka kulya amango omulêbi Samweli anali atwire. Ci Samweli arhayishaga duba aha Gilgali. Olubaga lwarhôndêra okuyaka n’okucijira kuli na Saulu. 9 Lero ahola Saulu aderha, erhi: «Nderheri enterekêro y’embâgwa n’enterekêro y’okushenga omurhûla. Yene anacihêra enterekêro.» 10 Oku ayusihêra ntya, naye Samweli ayisha, Saulu ahuluka mpu agendimuyankirira anamulamuse. 11 Samweli anacimubwîra, erhi: «Kurhi wajizire?» Saulu ashuza, erhi: «Ene mbona oku olubaga lukola ludwîrhe lwandeka, lwanayakira kuli, n’erhi oba orhayishaga lulya lusiku watwâga, n’ene mbona oku Abafilistini bamahanda aha Mikimasi. 12 Naderha nti Abafilistini ene bakola banyandagilirakwo aha Gilgali na ciru ntanacishenga Nnâmahanga. Okubundi namarhôla omuhigo namarherekêra enterekêro y’embâgwa. 13 Samweli anashuza Saulu erhi: «Wajizire nka musirhe; ocishimbaga irhegeko lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe anakuhaga, Nyamubâho anali ayimânika obwâmi bwâwe omu Israheli ensiku zoshi. 14 Ci kwônene obwâmi bwâwe nta misi bwacijira. Nyamubâho analongize owundi olya oli n’omurhima gwâge, olya wankahasha okukacîkubagira ye, oyo ye anajizire mwâmi w’olubaga lwâge, bulya orhashimbire oku Nyamubâho anali akurhegesire. 15 Samweli ayimuka e Gilgali aja e Geba emwa bene Benyamini. Saulu aganja abantu bali bacisigire boshi naye, bahika omu bantu magana gali ndarhu.

Okucîrheganya oku ntambala

16 Saulu n’omugala Yonatani n’olubaga lwali lucisigire boshi nabo, babêra aha Geba emwa bene Benyamini, nabo Abafilistini bajitwa olugerêro aha Mikimasi. 17 Omurhwe gw’Abafilistini balya banali b’entwâli barhenga omubirâlo bayisha bigamba bisharhu: cigamba ciguma cayisha omu njira y’e Ofra ebwa cihugo ca Shuwala. 18 Ecindi cigamba cayisha omu njira y’e Betoroni, n’ecindi cigamba carhôla enjira cayisha burhambirhambi oku kabanda ka Sebayini, olunda lw’irûngu. 19 Muli agôla mango, omu Israheli murhabaga mutuzi n’omuguma, bulya Abafilistini bali erhi badesire mpu irhondo mumanye Abayahudi bakatula engôrho nisi erhi amatumu. 20 Na ntyo bene Israheli bakagigendishâshula ngasi muntu: oyula omugushu gwâge, ola enfuka yâge, ola embasha yâge erhi kabangûlo kage emwa Abafilistini. 21 Na ntyôla lero, ebyoji byâbo byoshi byali erhi byatuhire: ebigembe, emisholo, emigera, emishurhi, embasha nsungunu n’ene nene byoshi byali bihûnyire okushâshulwa. 22 Ciru na mw’olwo lusiku lw’oku lwa lwoncne, omu lubaga murhali owaligwerhe itumu nisi erhi ngôrho omu maboko gâge. Saulu n’omugala Yonatani bone bali babigwerhe. 23 Murhwe muguma gw’Abafilistini gwakanya gwagcndikubikira omu njira y’e Mikimasi.

Oburhwâli bwa Youataui mugala wa Saulu

1 Lusiku luguma, Yonatani mwene Saulu anacibwîra omwambali wakazagimurhwaza omurhana gw’emirasano, erhi: «Kanya rhuyikire mwa lula lugerêro lw’Abafilistini luli hala ishiriza». 2 Ci kwônene arhamanyisagya îshe ogwo muhigo. Mw’agôla mango erhi ahanzire oku kafendefende ka Gibeya idako ly’omurhi baderha grenadina gwabaga aha Migroni, haguma n’omurhwe gwâge gw’abantu hofi magana gali ndarhu. 3 Ahiya mugala wa Ahitubu, mulumuna wa Ikabodi, mugala wa Pinehasi, mugala wa Eli, ye wali mudâhwa wa Nyakasane aha Silo, ye wali odwîrhe ecishuli c’omudâhwa mukulu. Olubaga lurhali lumanyire oku Yonatani anabarhenziremwo.

4 Omu myongobana Yonatani alonzagya okugera mpu ayikirire mw’Abafilistini mwali ebirimbirimbi by’amabuye olunda n’olundi, ciguma caderhagwa Bosesi ecindi caderhagwa Sene, byayôrhaga nka mino ekanwa. 5 Lino liguma lyabaga olunda lw’e Mikimasi. Elindi olunda lw’e Geba. 6 Yonatani anacibwîra olya wakagimurhwaza omurhana gw’emirasano, erhi: «Yisha rhuhike omu lugerêro lw’ebira bimpubi birhakembûlwa. Hali amango Nyamuzinda ankarhujirira akantu, kalya kankarhuciza, bulya anakolesa akantu kanyinyi nk’oku akakolesa akanene.»

7 Olya mwambali anacimushuza, erhi: «Ojire ngasi kantu onayumvîrhe kakuli emurhima; kanya rhugende obwo oyumvîrhe omurhima gukuhire». 8 Yonatani anacimubwîra, erhi: «Lola oku rhukola rhwayikirira emunda bala babisha bali, rhunaciyerekebo. 9 Bakarhubwîra mpu: Yimangi aho kuhika rhuhike emunda muli, rhwanabêra halya, rhurhakasôkera emunda bali. 10 Ci kwônene bakarhubwîra mpu: Musôkere eno, rhunasôke bulya erhi kwo kuderha oku Nyamubâho anabahizire omu maboko girhu. Co cimanyiso cirhu ecôla.»

11 Oku banali babirhi baciyêreka lulya lugerêro lw’Abafilistini, nabo Abafilistini erhi bababona baderha mpu: «Langiri Abayahudi bahuluka omu mina bali bacifulisire». 12 Balya bantu bali oku lugerêro banacibwîra Yonatani n’olya mwambali wakazagimurhwaza omurhana gw’emirasano, erhi: «Muyîshe enola munda rhwamubwîra akantu». Yonatani anacibwîra olya mwambali wâge wakazigimurhwaza omurhana gw’emirasano, erhi: «Sôka onkulikire bulya Nyamubâho anabahânyire omu maboko ga Israheli». 13 Yonatani ayisha ayandala n’amaboko n’amagulu, erhi ayimizibwe n’olya mwambali omurhwaza omurhana gw’emirasano yage. Abashombanyi bayisha bahenanguka embere za Yonatani n’olya mwambali ayisha abanigûza omu nyuma zâge. 14 Kunigûza abantu kwabo kurhanzi, Yonatani boshi n’olya mwambali omurhwaza omurhana gw’emirasano bayirha bantu hofi makumi abirhi omu hantu ha bugali busungunu hali nka cihimbi ca aha omuntu akahinga mulegerege muguma.

Entambala yalumira omu lugerêro n’omu lugo lwoshi

15 Oboba bwazûka omu lugerêro, Omu lugo, kuguma n’omu karhî k’olubaga lwoshi; abali okw’icumbi nabo bajuguma, ciru n’ezàli ntwâli zageramwo ogwa nyegenye, idaho lyageramwo omusisi: Barhungwa n’obwôba bwa Nyamuzinda. 16 Bene Saulu bali ebulabi aha Gibeya n’emwa bene Benyamini, balangira olubaga lw’ababisha lwazukamwo obunyagasi n’akavulindi olunda n’olundi. 17 Saulu anacibwîra erya ngabo yali boshi naye, erhi: «Geranimwo mulole ndi rhwali rhweshi arhanaciri muli rhwe». Boshi bagezanyamwo amasu, babona ‘ Yonatani n’omwambali omurhwaza omurhana gw’emirhasane arhahali. 18 Sau lu abwîra Ahiya, erhi: «Oyegeze omucîmba gwa Nyamuzinda hanôla». Mw’agôla mango omucîmba gwa Nyamuzinda gwali boshi na bene Israheli mw’olo lugerêro. 19 Agola mango Saulu akazagishambâla boshi n’omudâhwa, okushamîra kwaluga bwenêne omu lugerêro lw’Abafilistini. Saulu anacibwîra omudâhwa, erhi: «Galula okuboko kwâwe». 20 Okubundi obwôla, Saulu n’erya ngabo y’abantu bali boshi naye erhi baba bamaja mulali balikûla baja oku matabâro, nalolà: eyola munda, erhi engôrho ya muguma eri oku wabo, bazukamw’akavange kanene bwenêne. 21 Abayahudi bali bashizire Abafilistini bali bagenzikinwe oku matabâro erhi bahika halya bagoma, bagwasanya haguma n’abandi bene Israheli baliyishire haguma na Saulu na Yonatani. 22 Na ngasi bene Israheli bali bacifulisire omu ntôndo ya Efrayimu, erhi bayumva oku Abafilistini bakuzire omulindi bayaka, nabo bayandagala n’abandi bene Israheli omu kulwa. 23 Kwo Nyamubâho ayokwire bene Israheli ntyo olwôla lusiku.

Yonatani arhashimbaga akanwa ka Saulo

Entamhala yanacija yayushuka kuhika aha Betoroni. 24 Oku olubaga luli bufa n’omurhamo lwamakoya bwenêne, Saulu agalilugasha erhi: «Mâshi abe buligo owankaderha mpu ahira akalyo ekanwa kuhika bijingo, embere nani ncîhôlere omu kuniguza abanzi bani!». Ntaye wadesire mpu akalya akalyo n’obwôla igulu lyoshi lidwîrhe lyacishalula aha kasirahinga. 25 Banacihika omu muzirhu na muli ogola muzirhu erhi obllci budwîrhe bwahululiramwo okw’idaho. 26 Nalo olubaga lwanacija omu muzirhu halya obûci bwakazigihululira; ci ntâye wadesire mpu akahira okuboko ekanwa bulya lwali luyobohire gulya mwigasho. 27 Ci kwônene Yonatani arhamanyaga amango îshe Saulu agashaga olubaga. Ayerekeza irhwerhwe ly’akarhi, ali afumbasire, alifunda omu cigukulu c’obûci ahêka okuboko kwâge ebwa kanwa, amasu gâge gashubizibûka. 28 Lero muntu muguma omu lubaga anacirhenga omu kanwa aderha, erhi: «Sho anagashire olubaga mpu: Ahere ene owankahuma oku biryo; olubaga erhi kukola kukoya bwenêne». 29 Yonatani anacishuza erhi: «Larha amasherêza ccihugo. Ka murhabwini oku amasu gani gakola magumaguma bulya namalya hitya kuli obu buci! 30 Aye! olubaga lucilyage ene oku munyago rhwanyagaga abashombanyi, k’okuhimwa kw’Abafilistini kurhali kwaba kunene mw’olu lusiku?»

Olubaga lwahemukira Nyamubâho

31 Olwo lusiku banacihima Abafilistini kurhenga aha Mikimasi kuhika aha Ayayaloni, ci olubaga erhi lwamadaga bwenêne. 32 Olubaga lwacirhunika kwa birya banyagaga, banaciyanka ebibuzi, enkafu n’amanina babibâgira okw’idaho, engabo yarhôndêra yabirya bibishiⁱ 33 Oku bundi obwo banacibwîra Saulu mpu: «Lola oku olubaga lwamahemukira Nyamubâho bulya lwamalya ebiryo bibishi biciri n’omuko». Saulu aderha, erhi: «Mwahemukire Nyamubâho kuli okwôla, muhirikage ibuye linene emunda ndi». 34 Saulu anaciderha erhi: Entumwa ekanyagye eje emunda olubaga luli loshi, mubabwire, erhi: Mpu mukâlerha ngasi muguma ow’enkafu, ow’ecibuzi, mubibâgire ahala; munabirherekêre na ntyo mwanashukûlwa kuli okwôla mwahemukiraga Nyamubâho omu kulya ebiri n’omuko. Ngasi muguma akayisha adwîrhe budufu enkafu, ali agwerhe banacibibâgira ahôla. 35 Saulu ayûbakira Nyamubâho oluhêro, lwaba lwo luhêro lurhanzi Saulu ayûbakira Nyamubâho.

Yonatani ayemêra ecâha câge

36 Enyuma lyahôla Saulu anacibwîra olubaga, erhi: «Muyandagale obula buciri budufu, mushimbulire Abafilistini, mubanyage kuhika bucanûle muyirhe mubamalîre, harhasigalaga ciru n’omuguma muli bo». Nabo bashuza, mpu: «Ngasi oku obwîne kuli kwinja rhwakujira». Ci kwônene omudâhwa amubwîra, erhi: «Burhanzi murhangija emunda Nyamubâho ali». 37 Saulu anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Ka nabunguluka nshimbulire Abafilistini? Ka wabaheba omu maboko ga bene Israheli?» C’arhashuzagya muli olwo lusiku. 38 Saulu anaciderha, erhi: «Mushegere hano, mweshi mizinzi y’olubaga; mumanye munabone cici olubaga lwajiziremw’ecaba ene. 39 Bulya okuli niono mubwizire oku izîno lya Nyamubâho côkola wa Israheli; akaba ecâha kuli mugala wâni Yonatani ye cirikwo, okuli anafe». Ci ntâye wamushuzize omu lubaga. 40 Anacibwîra olubaga erhi: «Mw’oyo muje lunda luguma, na nani rhweshi na mugala wâni Yonatani rhwaja olundi lunda». Olubaga lwanacishuza mpu: «Oku obwîne kulikwinja rhwakujira». 41 Saulu anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Nyamuzinda w’Israheli wenene oyerekanage okushingânîne!» Yonatani na Saulu banacigwarhwa, n’olubaga lwasigala embuga. 42 Saulu anaciderha, erhi: «Murhuyeshere ecigole oku rhuli babirhi nie rhwe na mugala wâni Yonatani». Yonatani anacigwarhwa.

43 Saulu anacidôsa omugala Yonatani, erhi: «Mbwiraga ebi wajizire?» Yonatani amubwirabyo aderha erhi: «Nalire hyûci hisungunu n’irhwerhwe ly’akarhi kani, cikone niono nkolaga nafa». 44 Saulu anaciderha, erhi: «Nyamuzinda anjirire okwôla anakuyushule; okuli, wafa Yonatani». 45 Olubaga lwanacishuza mpu: «Kurhigi Yonatani akafa ye na muntu orhumire Israheli ahashihima okungan’aha. Mpu okwôla rhweshi rhukulahire. Aganze Nyamubâho! Okw’irhwe lyage kurhagûguke ciru n’oluviri luguma, bulya boshi na Nyamubâho bakolaga ene.» Ntyo kw’olubaga lwafumizemwo Yonatani arhacifaga. 46 Saulu arherema buzira kucishîmbulula Abafilistini, nabo Abafilistini bacîshubirira emwabo.

Oburhegesi bwa Mwâmi Saulo omu binwa bisungunu

47 Neci Saulu akomeza obwâmi bwâge omu Israheli; arhera anahima abashombanyi bali bamuzongolosire boshi, ahima Mowabu, Amoni, Edomu, ahima abâmi b’e Soba n’ Abafilistini, na ngasi lunda anayerekeraga loshi erhi anali muhimanyi. 48 Akanya ashubirhêra anahima Amaleki, na ntyo alikûza Israheli oku bashombanyi bâge boshi, balya bakazagiyôrha bamunyaga. 49 Bagala ba Saulu banali: Yonatani, Yishwi na Malikishuwa; n’abâli bali babirhi: owaburhanzi ye wali Mêrabu n’omurho ye wali Mikala. 50 Izîno ly’engoli ya Saulu ye wali Ahinowama mwali wa Ahimasi. Omurhambo wâge w’akashala ye wali Abneri, mwene Neri, mw’îshe wa Saulu. 51 Kisi ye waligi îshe wa Saulu na Neri îshe wa Abneri, baburhagwa na Abiyeli. 52 Entambala nkulu yakatulirwa Abafilistini amango ga Saulu goshi. Na Saulu erhi abonaga omuntu mulenga na ntwâli omu kulwa, anamujire nshagi yage.

Saulu alwîsa Amaleki anagoma obwa kabirhi

1 Samweli anacibwîra Saulu erhi: «Nie olya Nyamubâho arhumaga mpu nkushige amavurha gw’okukuyîmanika nka mwâmi w’olubaga lwâge Israheli. Yumvagya oku Nyamubâho adesire. 2 Amaderha ntya Nyamubâho w’emirhwe, erhi: Nkolaga nahana Amaleki kwa bulya bubî ajiriraga Israheli erhi ayinamuka arhenga e Mîsiri burhuma. 3 Okanyagye bunôla oyirhe Amaleki^j, oherêrekeze na ngasi ebi ajira byoshi, orhamubabaliraga^k, onigûze akaba mulume, mukazi, ebirhaba ciru n’enkafu, ebibuzi, engamiya n’endogomi, byoshi ohire okw’idaho.»

4 Saulu anacimanyisa olubaga ogwola mwanzi, boshi abashubûza anabagabanyamwo aha Telayimi: aganja balume bihumbi magana abirhi b’empamagulu omu lubaga lwoshi na bandi ba bihumbi ikumi ba bene Yuda. 5 Saulu ahika oku lugo lwa Amaleki, ahira abantu b’okukubika omu kabanda. 6 Saulu abwîra bene Keniti^l, erhi: «Muyîshe muyandagale murhenge ekarhî ka bene Amaleki bulya hali amango nakamusherêza haguma mweshi naye. N’obwo walijirire bene Israheli bwinja galya mango barhengaga e Mîsiri.» Na ntyo ngasi Keniti yeshi aciberûla kuli Amaleki. 7 Saulu ahima Amaleki kurhenga e Hawila kuja aha muhango gwa Shuru^m, oba olunda lw’e Mîsiri. 8 Agwârha Agagi anaciri mugumaguma, ye waligi mwâmi wa bene Amaleki n’engabo yâge yoshi ayiherêrekeza oku bwoji bw’engôrho. 9 Ci kwônene Saulu n’engabo yâge ababalira Agagi kuguma na ngasi bîntu byâge byali binja: ebibuzi, enkafu, abanabuzi na ngasi bîntu byâge byanali binja; barhalonzagya okubiherêrekeza, ci kwônene birya byanali bya mihera, bya mijojo, byoki banigûzizagye.

Nyamubâho agayisibwa n’obworhere bwa Saulu

10 Akanwa ka Nyamubâho kacihondakwo Samweli ntyala, erhi: 11 «Ngayire omu kubona najizireⁿ Saulu mwâmi, bulya amacinyimpindulira arhalonzizi okujira oku ebinwa byâni bidesire». Samweli yeshi ayunjula njoli, alâla abirikira Nyamubâho obudufu boshi. 12 Erhi kuba mucêracêra Samweli azûkiriza mpu aje emunda Saulu ali; barhangibwîra Samweli oku Saulu anajire e Karmeli ananayûbasire yo oluhêro^o; ci kwônene anarhenzire yo, agendirhandanya kuli kulusha, ajiyandagalira e Gilgali. 13 Samweli akanya aja emunda Saulu ali. Saulu anacimubwîra, erhi: «Ogishwe na Nyamubâho. Najizire oku akanwa ka Nyamubâho kanadesire.» 14 Samweli anacimudôsa, erhi: «Olwo lubi lw’ebibuzi n’eco cihôgêre c’enkafu campusa amarhwiri, ngahi kwarhenga?» 15 Saulu anacihuza, erhi: «Rhwabirhenzagya emwa bene Amaleki; bulya olubaga erhi lwamaderha mpu baleke ngasi biri binja omu bibuzi na omu nkafu bagendibirherekêra Nyamubâho; ebindi byasigala byoshi rhwabijegenjire ». 16 Samweli anacibwîra Saulu, erhi: Hulikaga, hoshi aho! Nkolaga nakubwîra oku Nyamubâho anambwizire ene budufu. Anacimbwîra, erhi: Derhaga! 17 Samweli anaciderha, erhi: «Ka ciru wene orhakagibona n’amasu gâwe oku onali munyi; k’orhacibaga mwâmi wa bene Israheli, ka Nyamubâho arhaciyimanikaga mwali w’Israheli? 18 Nyamubâho wakuhiraga omu njira erhi: Kanya onigûze bala bantu babi bo bene Amaleki, obalwise kuhika boshi obajegenje. 19 Carhumirage orhaciyumva izu lya Nyamubâho, ci aba oku by’obuhaguzi by’okola wacihunikakwo n’omu kujira ntyo wahonya ebigalugalu omu masu ga Nyamubâho.»

20 Saulu anacishuza Samweli erhi: «Neci mâshi nayumvirhize izu lya Nyamubâho, nanakulikire enjira yâge anantumagamwo yoshi. Nayishire ndwîrhe Agagi ye mwâmi wa bene Amaleki, Israheli nanabalambika nk’oku byanali birhegesirwe. 21 Ci kwônene olubaga lwanyazire, oku bibuzi na oku nkafu banyagaga byo byali birhangiriza omu byaherêrekezibwa, babirhôla mpu bâgendibirherekêra Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe aha Gilgali.» 22 Samweli anacimushuza, erhi: «Ka omanyire mpu okubâga n’okurherekêra kulushire okuyumva^p n’okushimba izu lya Nyamubâho? Okurhumikira kwo kukulu aha kurherekêra, okurhega amarhwiri kulushire amashumi g’engandabuzi. 23 Obugoma kwo buli nka ecâha c’obulaguzi. Okuba n’irhwe lirhayumva kwo kuguma n’okuharâmya enshusho n’abazimu. Bulya wagayaguzize akanwa ka Nyamubâho, naye akola akukazire omu bwâmi; orhaciri mwâmi.»

Saulu ahûna obwonjo

24 Oku bundi Saulu anacibwîra Samweli, erhi: «Najizire ecâha^q bulya ntashimbaga irhegeko lya Nyamubâho n’ebinwa byâwe, bulya namarhînya olubaga kulusha nanayumva oku ludesire. 25 Nkuhûnyirage bunôla onkûlire ecâha cani, ogalukage rhunagende rhwembi ngendiharâmya Nyamubâho. 26 Samweli ashuza Saulu, erhi: «Ntagaluke rhwembi, bulya wagayaguzize akanwa ka Nyamubâho, naye akola akukuzire okuba mwâmi^r, orhaciri mwâmi w’Israheli». 27 Na oku Samweli ahindamuka mpu akola agenda, Saulu amugwarhira oku cikwi c’ecishuli câge, na cirya cishuli cahahanyuka. 28 Samweli anacimushuza, erhi: «Kwo na Nyamubâho akuhahanyulirekwo^s ntyo obwâmi bw’Israheli; amanabuha owinyu oli mwinja kukulusha». 29 Ci omanye oku irenge lya Israheli lirhankacirheba lirhankanacîyûnjuza, bulya arhali muntu, olya yeki ogwâsirwe okucîyûnjuza^t. 30 Oku bundi Saulu aderha, erhi: «Najizire ecâha! Ci kwônene nkusengirage, onkengesagye nani embere z’abagula b’olubaga lwâni na embere za Israheli; ogaluke rhugende rhwembi ngendiharâmya Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe». 31 Samweli agaluka ashimba Saulu, Saulu anaciharâmya Nyamubâho.

32 Samweli anaciderha erhi: «Mundêrhere Agagi, mwâmi w’aba-Amaleki. Agagi ayisha akananda na omwishingo aja emunda ali; Agagi akazagicidesa, erhi: Mâshi okuli oburhe bw’okunyirha bwahwire! 33 Samweli anaciderha, erhi: Nka kulya engôrho yâwe yarhumaga abakazi babula abana, ntyo na nyoko naye arhakacibona bana omu babo bakazi!» 34 Samweli ayanka Agagi amutwa bihimbi bihimbi embere za Nyamubâho aha Gilgali. 35 Na kurhenga ahola Samweli arhacibonanaga bundi na Saulu kuhika aha kufa kwâge.

III. Saulu na Daudi

Samweli ashîga Daudi amavurha g’obwâmi

1 Ago mango Samweli ali agwerhe n’omungo munene erhi Saulu orhuma na kandi kulya kuba Nyamubâho anagayire bulya ajizire Saulu mwâmi omu Israheli, Nyamubâho anacibwîra Samweli, erhi: Mangaci omungo gwâwe Saulu orhumire gwahwa n’obwo mîra namuyîmwire nti arhaciba mwâmi omu Israheli. Yunjuzagya ihembe lyâwe mavurha onagende; Nkurhumire emwa Yese w’e Betelehemu, bulya mbwîne oku omu bana bâge nakûla omwâmi. 2 Samweli anacishuza, erhi: «Kurhi nagenda wâni? Hano Saulu akumanya ayishinyirha». Nyamubâho ashuza, erhi: «Oyanke enkafu y’endaku oyiheke onayishiderha, erhi: Kurherekêra Nyamubâho enterekêro kurhumire nayisha. 3 Kandi wanalalika Yese kuli eyôla nterekêro, na muli agôla mango nanakumanyisa ebi ogwâsirwe okujira, kandi oyu nakanayishikubwîra^u wanamushîga amavurha^v g’obwâmi.» 4 Samweli ajira kulya Nyamubâho amubwîraga, akanya aja e Betelehemu. Abagula ba muli olwo lugo bayishimuyankirira erhi banayisha bageramwo omusisi banacidôsa mpu: «Waliha ka murhûla gukudwîrhe?» 5 Samweli ashuza, erhi: «Neci murhûla nyishire. Ndi rherekêra Nyamubâho. Mucîyôbôlage, munayîshe rhugendihêra rhweshi.» Ayôbôla Yese n’abagala anabalalika mpu bayîshe ebwa nterekêro. 6 Erhi baba bamaja omu nyumpa na erhi abona Eliyabu, Samweli aderha erhi: «Buzira kurhindira, ye mwîshogwa wa Nyamubâho oyula onali embere zâge».

7 Nyamubâho abwîra Samweli, erhi: «Orhashimbaga iranga n’ecirhuluko, nyegwire oyo bulya arhali oku omuntu abona kwo Nyamuzinda abona. Omuntu abona iranga, ci Nyamubâho yehe murhima abona^w.» 8 Yese ahamagala Abinadabu, amugeza embere za Samweli naye ashuza, erhi: «Arhaciba oyula ye Nyamubâho acishozire» . 9 Yese amuyêreka kandi Shama, omulêbi anacishuza, erhi: «Naye oyu arhali ye Nyamubâho acihozire». 10 Yese ageza bagala bâge nda embere za Samweli, Samweli aderha, erhi: «Ntaye ciru n’omuguma Nyamubâho acishozire muli abâla». 11 Samweli anacidôsa Yese erhi: «Ka abâla bone bo bagala bâwe ojira boshi?» Amushuza, erhi: «Haciri hilumuna hyâbo, hyanayabwire ebibuzi^x». Samweli abwîra Yese, erhi: «Bagendihilonza, bulya rhurhaje oku cîbo hirhanaciyisha». 12 Yese arhuma entumwa yagendihilêrha. Ehyo hyana hyali hya mviri za kakonge, masu minjinja, n’iranga na wa mabonwa minja. Nyamubâho aderha, erhi: «Yimuka, ohishîge amavurha, bulya ye yoyôla!» 13 Samweli arhôla lirya ihembe liyunjwire mavurha, amushîgago^y ekarhî ka bakulu bâge na kurhenga agôla mango omûka gwa Nyakasane gwarhôndêra okukarhula kwo Daudi n’omu mango gakulikiraga. Samweli ayimuka acishubirira e Rama.

Daudi aha mwa Saulu

14 Omûka gwa Nyakasane gwarhenga muli Saulu, Nyamubâho agalimurhogeza^z obuliba bw’omûka mubi. 15 Abarhumisi ba Saulu banacimubwîra, mpu: «Ka orhabwini oku mûka mubi gwa Nyamuzinda ogûla gwamakujamwo. 16 Nnahamwirhu aderhe konene. Obwîne oku bambali bâwe bali ahâla mbere zawe, obarhume baje balonza omuntu oyishi ziha olulanga, na ntyôla amango oyôla muzimu mubi wa Nyamuzinda amakugwârha, oyôla muzihi anaziha kwa lulya lulanga na Ahôla wanarhulirira.» 17 Saulu anacishuza abambali, erhi: «Munongezagye oyôla muntu wankamanya okuziha olulanga bwinja mumunderhere». 18 Muntu muguma omu barhumisi bâge anacija omu kanwa aderha, erhi: «Nabwîne mweene Yese ayishiziha, w’e Betelehemu, ali mwana wa burhwâli^a, mulenga w’iderha na okulwa, mwana mwinjinja na Nyamubâho ali haguma naye».

19 Saulu arhuma entumwa emwa Yese bagendimubwîra, erhi: «Ontumire Daudi mugala wâwe, olya oyabula ebibuzi». 20 Yese agoshôla endogomi, omugati, akabindi k’idivayi na omwanahene, Omugala Daudi abijana emwa Saulu. 21 Erhi aba amaja aha mwa Saulu, Daudi akamubêra aha burhambi; Saulu amurhonya bwenêne ciru alinda aba ye okola wakamurhwaza emirasano yâge. 22 Saulu arhuma emwa Yese, erhi: «Nkuhûnyire olekage Daudi abêre hanôla mwâni bulya namurhonyize bwenêne». 23 Erhi gulya mûka gwa Nyamuzinda gwanamurhogeraga, Daudi anazihe lulya lulanga lwâge n’abwola Saulu anarhûlirira, ashubicîyumva bwinja, na gulya mûka mubi gwanamurhengamwo.

Goliyati ajugumya engabo ya bene Israheli

1 Abafilistini erhi baba bamashubûza engabo zoshi z’abalwi, mpu baje oku matabâro, boshi aha Soko omu Buyahudi, batwa olugerêro lwâbo ekarhî ka Soko na Azeka, aha Efezi-Damimi. 2 Saulu n’engabo ya bene Israheli bashubûzanya bahumba ebiralo omu kabanda ka Terebinti; batwa olugerêro aha ishiriza lya Abafilistini. 3 Abafilistini badêka ishiriza liguma oku ntôndo nabo bene Israheli badêka oku ntôndo y’erindi ishiriza, akabanda kabaja ekarhî. 4 Oku bundi omu ngabo ya Abafilistini, mwarhenga muntu muguma wa ntwâli, izîno lyâge ye Goliyati^b, aj’eruhya; oyôla muntu abaga w’e Gati, obuli bwâge bwali bwa meteri isharhu. 5 Omu irhwe lyâge ali ayambirhe ensirha y’ecûma c’omulinga, ali acihundikire empenzi y’ecuma c’amagamba, eyôla mpenzi obuzirho bwâyo bwali nka sikeli^c bihumbi birhanu. 6 Emagulu gâge yali ebicikirizo by’ecuma c’omulinga, n’itumu ly’omulinga aha birhugo. 7 Olusârhi lw’itumu lyâge lwali nka mulindizo gwa kahunga-migozi na engerembe y’itumu lyâge, obuzirho bwâyo bwali bwa sikeli magana ndarhu za cûma. Owakazagiheka empenzi yâge erhi amushokolire. 8 Ayisha ashigalisire anacibwîra emirhwe ya bene Israheli, erhi: «Bici ninyu mwayishiraga mpu muli tula entambala»? Kali niono Mufilistini ntarhungânwa ninyu mwe bambali ba Saulu? Cishogagi muli mwe muntu muguma wankahashiyandagala ayîshe rhulwe naye. 9 Akandwisa akananyirha, rhwanaba baja binyu; ci kwônene erhi akaba nie muhima nkanamuyirha, mwanaba bajii birhu, mukarhukolera. 10 Olya mufilistini anaciderha, erhi: «Niono namajacira ene emirhwe ya 11 Erhi bayumva ebyôla binwa by’oyôla mufilistini, Saulu haguma na bene Israheli boshi barhemuka, bageramwo omusisi bwenêne.

Daudi arhumwa n’îshe oku lugerêro lwa bene Israheli

12 Ci kwônene haligi omuntu w’e Efrata omu Betelehemu ya Yuda, izîno lyâge ye Yese, ali agwerhe bagala munani; oyu mushamuka, omu mango ga Saulu ali akola mushosi bwenêne. 13 Muli abôla bagala, abasharhu barhanzi bali oku matabâro boshi na Saulu amazîno gâbo bwo: Eliyabu yo nfula, Abinadabu ye wali wa kabirhi, na Shama ye wali wa kasharhu. 14 Daudi go gwali muziba; abôla basharhu barhanzi bali bakulikire Saulu. 15 Daudi akazagiyisha emunda Saulu ali anabuligaluka agendiyabula ebibuzi by’îshe e Betelehemu. 16 Oyôla mufilistini akazagiyîsh’isholoshonza Israheli ntyo sêzi na bijingo kuhika nsiku makumi ani. 17 Yese anacibwîra omugala Daudi, erhi: «Hêkera bakulu bâwe oyo namaha w’engano nkalange n’eyira migati ikumi, okanye oyishegule bakulu bâwe okwoôa lugerêro. 18 Orhu rhushoko ikumi rhw’amakave orhuhêkere olya murhahâzi wabo orhambula ecihumbi, ogendirhangula ntyo bakulu hawe olole erhi bazibuhire, kandi wanalêrha n’emikamarho yâbo. 19 Saulu na bene Israheli boshi, bali bahanzire omu kabanda ka Terebinti oku matabâro badwîrhe balwîsa Abafilistini.

20 Daudi azûka sêzi sêzi, ebibuzi byâge abiyabuza owabo, abarhula, anagenda nka kulya îshe Yese ananamurhcgckaga. Erhi Daudi ahika oku lugerêro e rhi engabo ekola yaja oku lugamba baja babanda orhuhababo rhwa amatabaâro. 21 Bene Israheli n’Abafilistini bayimânika cbigamba by’okulwa, engabo oku yâbo. 22 Daudi, omushekero gwâge agubîkisa omuntu wakazagibîka ebirugu, alibirhira emunda engabo eri. Oku anahika ntya, alamusa bakulu bâge. 23 Oku adwîrhe ashambâla boshi na bakulu bâge, kandi olya muntu w’entwâli oderhwa Goliyati w’e Gati, apamuka omu mirhwe y’ Abafilistini arhôndêra aderha ebinwa biri nka birya birhanzi erhi na Daudi adwîrhe ayumva. 24 Bene Israheli boshi erhi babona olya muntu bamuyaka, barhungwa^d n’obwôba bunji. 25 Munya-Israheli muguma amubwîra, erhi: «K’orhabwini ola muntu watakâza. Kujacira okwôla adwîrhe ajacira bene Israheli. Owankamuyirha, mwâmi anamuha oluhembo lunenene, anamuha omwali n’enyumpa yâbo enabe ya kurhinywa omu Israheli.» 26 Daudi anacidôsa abantu bàli hofi naye erhi: «Kurhi bankajira omuntu wayirha oyo mufilistini na ntyo akûle enshonyi omu Israheli! Bulya, oyo mufilistini aligi yeki muntu muci, oyo murhindi orhakembulagwa wacishomya okujacira engabo ya Nyamuzinda Ozine.» 27 Olubaga lwanacimurhôndereza kulya banalagana oku bankahemba omuntu wakahashimuyirha, mpu: «Omuntu wanamuyirhe kwo hanamuhembe ntyo». 28 Mukulu wâge Eliyabu ayumva oku adwîrhe ashambâla n’abôla balume bali ahôla, Eliyabu akunirira bwenêne Daudi anacimubwîra, erhi: «Bici wayandagaliraga eno, na ndi wasigire bulya buso busungunu bw’ebibuzi omu irûngu? Niono nyishi obucîbone ojira n’ohwengehusi bw’omu murhima gwâwe; kwali kuderha mpu oyishilola entambala kwônene kwakudwîrhe». 29 Daudi anacishuza erhi: «Kurhi namajira buno? K’omuntu arhankaciganira». 30 Anacimuyêrekeza omugongo arhôndêra aganira n’owundi kwa bene kulya; abantu banakamushuza nka balya babo barhanzi. 31 Abayumvagya ebyôla binwa Daudi akagiderha bakanya bagendibwîra Saulu, naye amurhumiza mpu ayîshe.

Daudi akula Saulo nshonyi

32 Daudi anacibwîra Saulu, erhi: «Ntaye waderhaga mpu arha omurhima! Mwambali wâwe ajilwîsa oyo mufilistini». 33 Saulu abwîra Daudi, erhi: «Orhankahasha okukoza oyôla mufilistini, bu lya ociri murho, ci yehe matumu alwa kurhenga eburho hwâge». 34 Daudi ashuza Saulu, erhi: «Niono mwambali wâwe amango nakagiyabula ebibuzi bya larha erhi hakayishire entale nisi erhi kakiri akarhôla ecibuzi omu buso, 35 nanyikulikire nyigwarhe nshurhe, nshugule ecibuzi cani omu kanwa kayo; erhi yankadesire mpu yampindamukira, nanyigwarhire oku bwoya bw’olubongo nyishurhe nyiyirhe. 36 Mwambali wâwe ayisire entale n’akakiri n’ecôla cirhindi c’omufilistini cirhakembûlagwa nacinigûza nka oku nigûza ngasi nguma muli ezôla nsimba, bulya anajacire engabo ya Nyamuzinda Ozine». 37 Daudi ashubiza aderha, erhi: «Nyamuzinda wandikûzagya kuli eyôla ntale na kuli oyôla kakiri, ye wanandikuza kuli oyôla mufilistini». Saulu anacibwîra Daudi, erhi: «Gendaga, Nyamubâho abe haguma nâwe!».

Daudi ayirha Goliyati

38 Okubundi Saulu ayambisa Daudi emirasano yâge, amuhira ensirha yâge y’ecûma omu irhwe amuhundikira n’omwambalo gwâge gw’empenzi. 39 Oku bundi Daudi ayambalira engôrho oku nyanya ly’emyamhalo yâge arhangula okugenda bulyâlya arhalisagibiyambala bundi. Daudi anacibwîra Sauli, erhi: «Ntakahasha okugenda n’eyira mirasano bulya ntakukômeraga». N’erhi aba amayihogola, 40 Daudi afumbarha akarhi kâge, akanya aja omu lwîshi, arhôlamwo rhubuye rhurhanu rhwanshangabuye arhuyômeka omu nshoho yâge ahagarhira nka ayabula, gwo gwaligi nka murhana^e gwâge; afumharha omuzareti gwâge, akulikira olya mufilistini. 41 Olya mufilistini ayisha ashegera emunda Daudi ali, erhi anashokoliragwe n’olya muntu okahêka empenzi yâge. 42 Olya mufilistini alola Daudi, amusingiriza amugaya bulya amaba mwana murho ciru akaba wa kakonge na w’iranga linja.

43 Olya mufilistini abwîra Daudi, erhi: «Ka omanyire mpu ndi kabwa obwôla ontezire n’akarhi?» Olya mufilistini anacigasha Daudi ba nyamuzinda b’emwabo. 44 Anacibwîra Daudi, erhi: «Yishaga emunda ndi, ene omurhumba gwâwe naguha orhunyunyi n’ebiryanyi by’erubala». 45 Naye Daudi ashuza olya mufilistini, erhi: «W’oyo onyishire n’engôrho, itumu n’omuherho; ci niono ntabîre oku izîno lya Nyamubâho w’emirhwe, ye Nyamuzinda w’abarhabâzi b’e Israheli okazigayaguza. 46 Nyamubâho ene akuhânyire omu maboko gâni, nakuyirha na nkuyambale, ene omurhumba gwâwe n’emirhumba y’engabo z’Abafilistini nayiha orhunyunyi rhw’emalunga n’ensimba z’igulu, igulu lyoshi lyamanya ene oku Israheli yêne ojira Nyamuzinda. 47 Kukwânîne eyi ndêko yoshi emanye oku arhali ngôrho, arhali n’itumu Nyamubâho ahimamwo bulya ye Nnamatabâro, anabahanyire omu maboko girhu.» 48 Olya mufilistini ashigalika^f, ayisha afulêkera Daudi, naye Daudi alibirhira duba ebwa bigamba, anayisha abwandira akola ajilwîsa olya mufilistini. 49 Daudi ahuma omu nshoho yâge, ayankamwo ibuye, aligobeka omu muzareli gwâge alityabula olya mufilistini omu busu, lyanacimuhobera omu k’amalanga akumbira obusù. 50 Ntyo n’omuzareti haguma n’enshangabuye Daudi ahima oyo mufilistini, amubanda anamuyirha. Daudi arhali agwerhe ngôrho. 51 Akanya alibirha, ahamirakwo Goliyati, amuyômola engôrho e lûba, amunigûzamwo anamutwa irhwe. 52 Abafilistini erhi babona entwâli yâbo ya mafa, bakûla omulindi bayaka. Nabo bene Israheli haguma na bene Yuda bacirhunika kulibo banayisha babanda orhuhababo, bacandabuka oku Bafilistini kuhika aha muhango gwa Gali na kuhika aha nyumvi za Ekroni. Enjira ya Shaaraimi yayunjula mirhumba ya Bafilistini kuhika aha Gali n’aha Ekroni. 53 Erhi barhenga eyôla munda bàli bacandabusirekwo Abafilistini, baja omu birâlo byâbo babihâha. 54 Daudi ayanka irhwe ly’oyo mufilistini alihêka e Yeruzalemu, n’emirasano yâge ayijâna omu cirâlo câge.

Daudi muhimanyi ahêkwa embere za Saulo

55 Saulu erhi abona Daudi apamuka akola ajilwîsa omufilistini, adesa Abneri ye murhambo w’engabo yâge, erhi: «Gula mushebenge ali mwene ndi wâni Abneri?» Abneri ashuza, erhi: «Yagirwa mbo kuyirha erhi nakamanya.» 56 Mwâmi aderha, erhi: «Dôsa, oyo musole ali mwene ndi wâni? » 57 Erhi Daudi ashubûka erya munda anayirhaga omufilistini, Abneri amurhôla amuhêka emunda Saulu ali, Daudi erhi anafumbasirage lirya irhwe ly’omufilistini. 58 Saulu arnudôsa, erhi: «Sho ye ndi, mwana?» Daudi anacishuza, erhi: «Ndi mwene mwambali wâwe Yese w’e Betelehemu».

Obwîra bwa Daudi na Yonatani n’oku ajiragwa murhambo w’abalwi

1 Erhi Daudi ayusa akushambâla bone Saulu, omurhima gwa Yonatani gwalungana n’ogwa Daudi, Yonatani amuzigira nk’oku acizigira yêne. 2 Olwo lusiku lwonêne, Saulu ahira Daudi aha mwâge, arhacizigaga mpu ashubire emwabo. 3 Yonatani anywana boshi na Daudi bulya amuzigiraga nk’o ku anacizigira yenene. 4 Yonatani ahogola ecishuli akazagiyambala aciha Daudi, kuguma na emirasano yâge, ciru n’oli engôrho yâge, ciru n’omuherho gwâge n’omukaba gwâge. 5 Daudi, ngasi aha Saulu anakazagimurhuma hoshi anabêrwe, ahime. Ntyo Saulu amujira murhambo w’engabo yâge y’abalwi. Olubaga lwamurhonya bwenêne ciru n’abarhumisi ba Saulu.

Obumvu bwa Saulo kuli Daudi

6 Erhi engabo zija omu lugo, galya mango Daudi arhengaga oku matabâro, erya munda ayirhaga Omufilistini, abakazi bashagamuka omu bishagala byoshi bya Israheli, bayisha bayimba banasâma^g, bahika emunda Mwâmi Saulo ali erhi banashagalusire, bayisha barhimba engoma baziha n’ennanga. 7 Abôla bakazi bayisha basama banayimba mpu: «Saulu ayisire bantu bâge cihumbi na Daudi ayirha bantu bâge bihumbi ikumi». 8 Saulu akunira, okwo kwamubabaza omurhima anaciderha, erhi: «Bahire Daudi bihumbi ikumi nani bamampa ecihumbi! Bwami bone bucimusigalire!» 9 Saulu arhôndêra okulola Daudi n’isu libi kurhenga agôla mango. 10 Omu lusiku lwakulikiraga, omuko mubi gwa Nyamuzinda gwaja muli Saulu, arhôndêra okukahahabukira omu nyumpa yâge. Daudi anaziha oku lulanga lwâge anakomereraga okuziha na Saulu naye erhi afumbasire itumu lyâge. 11 Saulu aderha, erhi: «Nkola natumirha Daudi itumu limuhangire kula nyasi». Ci Daudi abaduka acizibuka ye kabirhi kabirhi. 12 Saulu ayobôha bwenêne Daudi bulya amabona oku Nyamubâho ali naye^h.

Daudi arhenga aha mwa Saulu.

13 Saulu amuyegûla kuli naye, agendimujira murhambo wa bantu ba cihumbi. Daudi anakagenda anagaluka embere z’olubaga. 14 Daudi akabonekana muntu mulenga omu majira gâge goshi erhi na Nyambubaho ali naye. 15 Saulu erhi abona oku Daudi ali mwenge bwenêne arhôndêra okumuyôboha. 16 Ci Israheli yeshi na Yuda bazigira bwenêne Daudi bulya akazagigenda anagaluka embere zâboⁱ.

Daudi ayanka Mikala mwali wa Saulu

17 Saulu anacibwîra Daudi, erhi: «Lola oku nkola nakuha mwali wâni wa olubere ye Merabi abe mukâwe; casînga oyemere okuba ntwâli yani omu kulwa, na kandi okalwira Nyamubâho. Bulya Saulu akazagiderha, erhi: «Mashi irhondo ntahemukaga, ntamuyirhaga, casînga ayirhwe n’ Abafilistini». 18 Daudi ashuza Saulu, erhi: «Yagirwa ndigi muci n’omulala gwâni guligi mulala muci omu Israheli obwo nagendiba mukwi wa Mwâmi?» 19 Ci agôla mango, ahali ha okuha Daudi oyôla munyere Merabi mwali wa Saulu, aba Adriyeli w’e Mehola ye bamuha mpu abe ye muyanka. 20 Ci kwônene Mikala mwali wa Saulu asîma bwenêne Daudi, ogwo mwanzi bagendigumanyisa Saulu, naye asîma bwenêne. 21 Saulu akazagiderha omu murhima gwâge, erhi: «Namuha ye gube murhego kuli ye lyo na Abafilistini baha shimugwârha». Saulu anacibwîra Daudi obwa kabirhi, erhi: «Ene waba mukwi wâni». 22 Saulu akomêreza abambali, erhi: «Mugendibwîra Daudi, ci arhamanyaga oku nie nakuderhaga mpu: ka orhabwini oku mwali wâni akurhonyize n’abambali nabo bakurhonyize! Oyemere obe mukwi wâge». 23 Daudi erhi ayumva ebyôla binwa abashuza, erhi: «Ka mumanyire mpu kuli kunyi okuba mukwi wa mwâmi? Niono ndi mukenyi na wakugaywa omu bantu». 24 Abarhumisi ba Saulo bagendimubwîra, mpu: «Byo binwa Daudi adesire ebira».

25 Saulu ashuza, erhi: «Mugendibwîra Daudi, erhi: Mwâmi mpu arhalonza ngulo ci binyirha^j igana bya Bafilistini barhakembûlagwa lyo mwâmi acîhôla abashombanyi bâge». Saulu ahûnaga ntyo bulya akazagilangalira mpu nkaba hali amango Daudi akagwarhwa omu maboko g’Abafilistini. 26 Abarhumisi ba mwâmi bagendibwîra Daudi birya binwa bya mwâmi. Daudi erhi ayumva ntyo, asima okuba mukvi wa mwâmi. 27 Oku ensiku zirhacihika Daudi arhabala n’engabo yâge arhera Abafilistini abahima anabayirhamwo bantu magana abirhi, abashugula ebinyirha birhakembûlagwa abirhtua mwâmi oku binali byoshi lyo aba mukwi wa mwâmi. 28 Saulu abona anayumva oku Nyamubâho ali haguma na Daudi; naye Mikala mwali wa Saulu azigira Daudi bwenêne. 29 Saulu ayumva oku okuyôboha Daudi kwayûshuka. Saulu anacîyôrha mushombanyi wa Daudi ensiku zoshi. 30 Abarhambo ba Abafilistini bakayisha balilwa, na ngasi mango erhi bayishaga ntyôla Daudi anabahirekwo omuhero gwâge na obukengere bunene kulusha abandi barhumisi ba Saulu. Ntyo izîno lyâge lyaja irenge bwenêne.

Yonatani afungira Daudi embere z’îshe Saulo

1 Saulu abwîra omugala Yonatani na abambali boshi oku akola ayirha Daudi. Ci kwônene oyôla Yonatani mwene Saulu arhonyagya bwenêne Daudi. 2 Yonatani ajimanyisa Daudi okwôla amubwîra, erhi: «Larha Saulu adwîrhe alonza okukuyirha. Ocilangâge, irhondo sêzi ohirigirhe ogendicîfulika. 3 Niono nahuluka nshimbe larha omu cirhwa erya munda ocîfulisire. Nayisha naganiza larha ebikuyêrekîre nyumve bici bihali na buzinda nanayishikumanyisa». 4 Yonatani anacishambaza îshe Saulu oku biyêrekîre Daudi, anacimubwîra, erhi: «Mâshi mwâmi amanye akajira ecâha omu kuyirha omurhumisi wâge Daudi, bulya yêne nta mabi akujirire. Ciru na kandi, kali ebijiro byâge byoshi biri bya bunguke bunene emwâwe. 5 Afulumusire olufu erhi ayirha olya mufilistini, na ntyo Nyamubâho ayôkola Israheli erhi ye orhuma, Wene wabwîne okwôla koshi wanasima bwenêne. Kurhigi wankacihumâna^k n’omuko gw’omuntu mwêru-kwêru, omu kuyirha Daudi buzira igwarhiro». 6 Saulu ayumva okwôla Yonatani amubwîraga, Saulu acigasha, erhi: «Alame Nyamubâho, Daudi arhafe». 7 Yonatani ahamagala Daudi, anacimurhondêreza ebyôla binwa byoshi; buzinda Yonatani ayisha adwîrhe Daudi emunda Saulu ali, Daudi ashubira Omu mukolo gwâge nk’oku byanali.

Kandi Saulu ashubilonza okuyirha Daudi

8 Kandi entamabala yashubizûka, Daudi arhabâlira Abafilistini, abakozagya entambala^l bahimwa bwenêne, boshi abacandabukakwo bamuyaka. 9 Lero mûka mubi wa Nyamubâho anacirhogerakwo Saulu erhi anali omu mwâge, itumu lyâge erhi alifumabasire omu nfune; agôla mango Daudi erhi adwîrhe aziha olulanga lwâge. 10 Saulu acisimu za mpu akola arhimba Daudi li rya itumu limugalikc oku nyasi, ci Daudi acizibuka lyo, lyagendigwârha omu nyasi.

Daudi aciyakira. Mikala afungira Daudi

11 Saulu arhuma engabo mpu bagendigorha enyumpa ya Daudi na hano bucanûla bamuyirhe. Ci kwônene Mikala muka Daudi amumanyisa oku kwo bamulalire ntyo, anacimubwîra, erhi: «Akaha orhayasiri hunola hudufu, irho ndo sêzi erhi wafire». 12 Mikala ayanka Daudi amuyandagaza omu kabonezo, Daudi alibirha, akanya ayaka^m. 13 Enyuma z’aho, Mikala ayanka ecibumburugu, acihira oku ncingo acibwikira n’omushangi gw’oboya bw’empene oku irhwe, buzinda acibwikira n’ogundi mushangi. 14 Erhi Saulu acirhuma engabo yagendigwârha Daudi, mukâge Mikala aderha, erhi: «Ali mulwala». 15 Lero Saulu arhuma entumawa yagcndilola oku Daudi ayosire, anabako mêreza, erhi: «Muyîshe mumubarhwire lyo mpashimuniga». 16 Balya bantu bali barhumirwe banacija omu nyumpaⁿ, babona oku cibumburugu ciri oku ncingo, cibwikirwe n’omushangi gw’amoya g’empene ahali h’irhwe. 17 Saulu adôsa Mikala, erhi: «Carhumaga onteba ntya, kandi wamayasa omushombanyi wâni». Mikala ashuza Saulu, erhi: «Kali ambwîra erhi: oleke ngende n’akaba arhali ntyo, nakuniga».

Daudi ayakira emunda Samweli ali e Rama

18 Daudi ayaka obwo, afuma Saulu. Aja emunda Samaweli ali e Rama anacimushambalira oku Saulu anamujiriraga koshi. Oku bundi bayimuka boshi na Samweli baja e Nawiti. 19 Ogôla mwanzi bagumanyisa Saulu, mpu: «Ka wamanya oku Daudi ahika e Nawiti, omu Rama». 20 Saulu arhuma entumwa y’abagendigwârha Daudi, balya bantu bali barhumirwe, bashimana murhwe muguma gw’abalêbi^o badwîrhe balêba, erhi na Samweli abayimangîre, omûka gwa Nyamubâho gwarhulakwo balya bantu babo, barhôndêra okulêba. 21 Bakanya bagendikumanyisa Saulu, naye ashubirhuma engabo y’abandi bantu^p nabo; erhi bahika, kwo na kulya barhôndêra okulêba. Ashubirhuma eyindi ngabo obwa kasharhu nabo kwo na kulya barhôndêra balêba. 22 Lero Saulu akanya aja yêne e Rama. Erhi ahika aha iriba linene liba aha Seku, adôsa erhi: «Samweli na Daudi ngahi bali? Bamushuza mpu: «Lola e Nawiti omu Rama».

23 Anacilikula akanya aja e Nawiti omu Rama. Naye omûka gwa Lungwe gwamurhulakwo arhôndêra aja eyi n’eyi analêba kuhika alinda aja aha Nawiti omu Rama. 24 Erhi aba amahogola emyambalo yâge, naye akalêba embere za Samweli, yeshi alambûka bushugunu oku idaho. Abêra aho omulegerege n’o budufu boshi. Co cirhumire bahijûla mpu: «Kali Saulu naye analigi omu balêbi?»

Yonatani ashubisengerera Daudi emw’îshe Saulo

1 Daudi ashubiyaka kurhenga e Nawiti omu Rama n’erhi agaluka ashubidôsa Yonatani, erhi: «Mbwîra nani bici najizire, bubî buci, câha cici najirire sho obu ahivulwire obuzîne bwâni ntya?». 2 Yonatani amushuza, erhi: «Orhashibiriraga orhafe, Larha arhankajira akantu arhanambwiziri kabe kanene erhi kasungunu; cankarhumaga anfulika okwôla? Mâshi harhali cici».

3 Daudi alahira aderha erhi: «Sho amanyire bwinja oku ontonya bwenêne, co cirhumire aderha erhi kurhakwânîni akumanye, bulya Yonatani ashuba amanya kwa bene okwo kwanamubabaza bwenêne. Ci kwônene Nyamubâho aganze nâwe wene oganze! Nkubwire, hacisigire hisungunu hyône nfe.» 4 Yonatani abwîra Daudi erhi: «Oku omurhima gwâwe gubwîne kuli kwinja nakujirirakwo».

5 Daudi anacibwîra Yonatani, erhi: «Lola oku irhondo omwêzi gwabaluka, ngwâsirwe mbêre aha burhambi bwâge amango gw’okulya; ci ondeke ngendicîfulika omu lubala kuhika oku lusiku lwa kasharhu. 6 Erhi sho ankakudôsa ogwâni, onamubwire, erhi: «Daudi anampunyire oluhusa mpu aja duba duba e Betelehcmu omu cishagala câbo, bulya mwa gano mango bagwerhe enterekêro ya ngasi mwâka omu mulala goshi. 7 Akaderha erhi: kwoko! mwambali wâwe anaba n’omurhûla. Ci kwône erhi wankabona akunira bwenêne, onamanye oku niono mwambali wâwe nahigirwe okufa. 8 Mâshi ocizagye mwambali wâwe, bulya omanyire oku izîno lya Nyamubâho wahizire erhi olêrha mwambali wâwe hano mwâwe. Akaba hali okubi najizire wene obe we onyirha, bulya bicigi byankarhuma ompeka emunda sho ali? 9 Yonatani amushuza, erhi: «Mâshi omurhima gwa bene ogwo ogukwebe kuli bwenêne, bulya erhi nakayumva oku hali obubî larha ahizire okukujirira, kurhigi ntankakumanyisa?» 10 Daudi anacishuza Yonatani, erhi: «Ndi wanakamanyisagya obwo oku sho anakushuzize na ebinwa bikali?»

11 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Kanya rhuje rhwagera omu mashwa rhwembi». Banacihuluka baja omu mashwa bombi. 12 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Okuli, oku izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda wa Israheli, akaba irhondo erhi lisirhondo, nayenja larha oku binwa bikuyêrekîre, n’akaba bigendesire bwinja kuli we Daudi, n’erhi akaba ntalisiri entumwa eje emunda oli, 13 Nyamubâho ananjire kubi anakunyushulire niono Yonatani akaba ntakumayisizi. larha erhi ankahiga okukujirira amabî, nanakumanyisa nkubwire oyake onacigendere n’omurhula, na ntyo Nyamubâho ayôrhe ali haguma na nâwe nk’oku ali haguma na larha! 14 Na erhi akaba ncirimwo omûka, ka wakabula kunyêreka obwinja bwa Nyamubâho? Ci kwônene erhi nankafa, 15 ka wanayibagiraga lwoshi omulala gwâni obwo? Na kandi nka Nyamuzinda amamalîra abashombanyi ba Daudi hanôla igulu, 16 k’izîno lya Yonatani linakolaga lyahirigirha omu nyumpa ya Daudi? Akaba arhali ntyo, ecihango ca Nyamubâho cinakuyirhe wâni Daudi!» 17 Yonatani ashubicîgasha obwa kabirhi embere za Daudi oku amuzigira nk’oku azigira iroho lyage .

18 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Irhondo ly’omwêzi gukola gwabaluka, babona oku ntebe yawe kurhali ndi, 19 oku lusiku lwa kasharhu, lero abantu banabona okwôla bwinja, lero ahôla wanafululuka halya wali ocifulisire mw’ezira nsiku z’entambala yawe, kandi wanagendiyimanga hofi n’ibuye lya Ezeri. 20 Ahôla nanalasha myampi ibirhi olunda lwa lirya ibuye, abe nka kuyumbiza nayumbiriza yo nalonza. 21 Kandi, oyumve, nayishirhuma omwana nti akanye agendinongcza emyampi yani. Nkabwîra oyôla mwana nti agendintôlera eyôla myampi enali olunda lwâwe, aho wanayisha erhi buli buholo kuli we, aganze Nyamubâho. 22 Ci kwônene erhi nakabwîra oyo mwana nti akanye arhaluke agendintôlera era myampi eri olunda lwâwe, Ahôla wanayaka bulya erhi Nyamuzinda oyôla odesire mpu oyake. 23 Na kuli ebyôla binwa rhushambire rhwembi, Nyamubâho yêne ye na muhamirizi ekarhî kirhu rhwembi.

24 Daudi ajagicîfulika omu lubala obwo. Erhi omwêzi gubaluka, bajaga oku cibo mpu balye. 25 Nk’oku banakomereraga, mwâmi atamala oku ntebe yage ayegemire olukuta; Yonatani atamala embere, naye Abneri atamala aha bu rhambi bwa mwâmi Saulu. Entebe ya Daudi yayôrha konene. 26 Saulu arhaderhaga kanwa mw’olwo lusiku, bulya amacikebwa mpu: «Nkaba hali okubi kwamuhonire, erhi nkaba arhali acire bulya arhali acicîyobôla». 27 Olusiku lwa kabirhi lw’okwo kubaluka kw’omwêzi, kandi entebe ya Daudi yayôrha konene; lero Saulu adôsa omugala Yonatani, erhi: «Bici birhumire mwene Yese arhayishiri oku cibo oli njo oli ene?»

28 Yonatani anacishuza erhi: «Daudi ampunyire bwenêne okudungira e Betelehemu. 29 Arnbwîra, erhi: rnashi nkusengire oleke ngende bulya rhugwerhe enterekêro y’ornulala goshi omu cishagala na mukulu wâni asezize mpu rnpab e; erhi waliha ombabalire kuli okwo kurhayisha, nagendilola bene wirhu, Kwo kurhumire arhali oku cibo ca mwâmi okôla». 30 Ahôla oburhe bwa Saulu bwanaciyaka bwenêne kuli Yonatani anacirnu bwîra, erhi; «Oyu rnwana w’ecishungu-kazi na ndyâlya, ka kuhaba rnpabire oku kurhenga mira mwene Yese akola aba mwira wâwe, ziri nshonyi zawe n’obushugunu bwa nyoko. 31 Bulya oku mwene Yese anaciba hanola igulu ntako mwalama oli we oli obwâmi bwâwe. Na bunôla orhumage abagendimungwarhira bulya ali mwana wa kuyirhwa». 32 Yonatani anacishuza îshe Saulu, erhi: «Carhuma afa obwôla, bubî buci ajizire?» 33 Saulu akubula iturnu mpu akola atumirha Yonatani. Amanyira ahôla oku îshe anarhôzire omuhigo gw’okuyirha Daudi. 34 Yonatani ayimuka kulya cibo analubire bwenêne, arhalyaga cici mw’olwo lusiku lwa kabirhi lw’okubaluka kw’omwêzi; n’ecarhumaga kwali kufa Daudi mungo, bulya îshe akola amuhigire.

35 Erhi buca, Yontatani akanya aja omu cirhwa nk’oku banayumvanyagya boshi na Daudi, ali alusibwe na hyana higuma hya hirhabana. 36 Anacibwîra hirya hyana hyage, erhi: «Kanya ojikantôera emyarnpi yani nakazilasha». Yonatani anacilasha ornwarnpi gwayumbira kurhaluka olya mwana. 37 Erhi olya mwana ahika halya omwampi Yonatani alashaga gwali gwagwa, Yonatani ayakuza olya mwana, erhi: «K’ornwampi gurhali kuli kulusha aha oli obwo?» 38 Yonatani anaciyakuza olya mwana erhi: «Kanya duba orhaciyimangaga!» Olya rnwana wa Yonatani arhôla gulya mwampi, ashubira ernunda nnawabo ali; nyamwana arhacikebagwa cici. 39 Yonatani boshi na Daudi bone bali bamanyire kwo kuderha kuci okwôla. 40 Yonatani ayanka erya rnirasano yage ayiha nyamwana, anacimubwîra, erhi: «Kanya oheke eka». 41 Erhi olya mwana aba arnagenda, Daudi ayirnuka halya ali acifulisire, ayisha ayubika amalanga oku idaho afukamiriza kasharhu, kandi bahôberana ngasi muguma alakira oku wabo kuhika Daudi amusengaruka. 42 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Ogendage n’omurhûla. Binabâge kulya rhwagashanaga oku izîno lya Nyamubâho galya mango rhuderha nti: Nyamubâho abe hagurna na nani na nâwe, abe haguma n’iburha lyani n’iburha lyâwe, emyâka n’ernyaka».

Yonatani ashubisengerera Daudi emw’îshe Saulo

5 Daudi anacibwîra Yonatani, erhi: «Lola oku irhondo omwêzi gwabaluka, ngwâsirwe mbêre aha burhambi bwâge amango gw’okulya; ci ondeke ngendicîfulika omu lubala kuhika oku lusiku lwa kasharhu. 6 Erhi sho ankakudôsa ogwâni, onamubwire, erhi: «Daudi anampunyire oluhusa mpu aja duba duba e Betelehcmu omu cishagala câbo, bulya mwa gano mango bagwerhe enterekêro ya ngasi mwâka omu mulala goshi. 7 Akaderha erhi: kwoko! mwambali wâwe anaba n’omurhûla. Ci kwône erhi wankabona akunira bwenêne, onamanye oku niono mwambali wâwe nahigirwe okufa. 8 Mâshi ocizagye mwambali wâwe^q, bulya omanyire oku izîno lya Nyamubâho wahizire erhi olêrha mwambali wâwe hano mwâwe. Akaba hali okubi najizire wene obe we onyirha, bulya bicigi byankarhuma ompeka emunda sho ali? 9 Yonatani amushuza, erhi: «Mâshi omurhima gwa bene ogwo ogukwebe kuli bwenêne, bulya erhi nakayumva oku hali obubî larha ahizire okukujirira, kurhigi ntankakumanyisa?» 10 Daudi anacishuza Yonatani, erhi: «Ndi wanakamanyisagya obwo oku sho anakushuzize na ebinwa bikali?»

11 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Kanya rhuje rhwagera omu mashwa rhwembi». Banacihuluka baja omu mashwa bombi. 12 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Okuli, oku izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda wa Israheli, akaba irhondo erhi lisirhondo, nayenja larha oku binwa bikuyêrekîre, n’akaba bigendesire bwinja kuli we Daudi, n’erhi akaba ntalisiri entumwa eje emunda oli, 13 Nyamubâho ananjire kubi anakunyushulire niono Yonatani akaba ntakumayisizi. larha erhi ankahiga okukujirira amabî, nanakumanyisa nkubwire oyake onacigendere n’omurhula, na ntyo Nyamubâho ayôrhe ali haguma na nâwe nk’oku ali haguma na larha! 14 Na erhi akaba ncirimwo omûka, ka wakabula kunyêreka obwinja bwa Nyamubâho? Ci kwônene erhi nankafa^r, 15 ka wanayibagiraga lwoshi omulala gwâni obwo? Na kandi nka Nyamuzinda amamalîra abashombanyi ba Daudi hanôla igulu, 16 k’izîno lya Yonatani linakolaga lyahirigirha omu nyumpa ya Daudi? Akaba arhali ntyo, ecihango ca Nyamubâho cinakuyirhe wâni Daudi!» 17 Yonatani ashubicîgasha obwa kabirhi embere za Daudi oku amuzigira nk’oku azigira iroho lyâge .

18 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Irhondo ly’omwêzi gukola gwabaluka, babona oku ntebe yâwe kurhali ndi, 19 oku lusiku lwa kasharhu, lero abantu banabona okwôla bwinja, lero ahôla wanafululuka halya wali ocifulisire mw’ezira nsiku z’entambala yâwe, kandi wanagendiyimanga hofi n’ibuye lya Ezeri. 20 Ahôla nanalasha myampi ibirhi olunda lwa lirya ibuye, abe nka kuyumbiza nayumbiriza yo nalonza^s. 21 Kandi, oyumve, nayishirhuma omwana nti akanye agendinongcza emyampi yani. Nkabwîra oyôla mwana nti agendintôlera eyôla myampi enali olunda lwâwe, aho wanayisha erhi buli buholo kuli we, aganze Nyamubâho. 22 Ci kwônene erhi nakabwîra oyo mwana nti akanye arhaluke agendintôlera era myampi eri olunda lwâwe, Ahôla wanayaka bulya erhi Nyamuzinda oyôla odesire mpu oyake. 23 Na kuli ebyôla binwa rhushambire rhwembi^t, Nyamubâho yêne ye na muhamirizi ekarhî kirhu rhwembi.

24 Daudi ajagicîfulika omu lubala obwo. Erhi omwêzi gubaluka, bajaga oku cibo mpu balye. 25 Nk’oku banakomereraga, mwâmi atamala oku ntebe yâge ayegemire olukuta; Yonatani atamala embere, naye Abneri atamala aha bu rhambi bwa mwâmi Saulu. Entebe ya Daudi yayôrha konene. 26 Saulu arhaderhaga kanwa mw’olwo lusiku, bulya amacikebwa mpu: «Nkaba hali okubi kwamuhonire, erhi nkaba arhali acire bulya arhali acicîyobôla». 27 Olusiku lwa kabirhi lw’okwo kubaluka kw’omwêzi, kandi entebe ya Daudi yayôrha konene; lero Saulu adôsa omugala Yonatani, erhi: «Bici birhumire mwene Yese arhayishiri oku cibo oli njo oli ene?»

28 Yonatani anacishuza erhi: «Daudi ampunyire bwenêne okudungira e Betelehemu. 29 Arnbwîra, erhi: rnashi nkusengire oleke ngende bulya rhugwerhe enterekêro y’ornulala goshi omu cishagala na mukulu wâni asezize mpu rnpab e; erhi waliha ombabalire kuli okwo kurhayisha, nagendilola bene wirhu, Kwo kurhumire arhali oku cibo ca mwâmi okôla». 30 Ahôla oburhe bwa Saulu bwanaciyaka bwenêne kuli Yonatani anacirnu bwîra, erhi; «Oyu rnwana w’ecishungu-kazi na ndyâlya, ka kuhaba rnpabire oku kurhenga mira mwene Yese akola aba mwira wâwe, ziri nshonyi zawe n’obushugunu bwa nyoko. 31 Bulya oku mwene Yese anaciba hanola igulu ntako mwalama oli we oli obwâmi bwâwe. Na bunôla orhumage abagendimungwarhira bulya ali mwana wa kuyirhwa». 32 Yonatani anacishuza îshe Saulu, erhi: «Carhuma afa obwôla, bubî buci ajizire?» 33 Saulu akubûla iturnu^u mpu akola atumirha Yonatani. Amanyira ahôla oku îshe anarhôzire omuhigo gw’okuyirha Daudi. 34 Yonatani ayimuka kulya cibo analubire bwenêne, arhalyaga cici mw’olwo lusiku lwa kabirhi lw’okubaluka kw’omwêzi; n’ecarhumaga kwali kufa Daudi mungo, bulya îshe akola amuhigire.

35 Erhi buca, Yontatani akanya aja omu cirhwa nk’oku banayumvanyagya boshi na Daudi, ali alusibwe na hyana higuma hya hirhabana. 36 Anacibwîra hirya hyana hyâge, erhi: «Kanya ojikantôera emyarnpi yani nakazilasha». Yonatani anacilasha ornwarnpi gwayumbira kurhaluka olya mwana. 37 Erhi olya mwana ahika halya omwampi Yonatani alashaga gwali gwagwa, Yonatani ayakuza olya mwana, erhi: «K’ornwampi gurhali kuli kulusha aha oli obwo?» 38 Yonatani anaciyakuza olya mwana erhi: «Kanya duba orhaciyimangaga!» Olya rnwana wa Yonatani arhôla gulya mwampi, ashubira ernunda nnawabo ali; nyamwana arhacikebagwa cici. 39 Yonatani boshi na Daudi bone bali bamanyire kwo kuderha kuci okwôla. 40 Yonatani ayanka erya rnirasano yâge ayiha nyamwana, anacimubwîra, erhi: «Kanya oheke eka». 41 Erhi olya mwana aba arnagenda, Daudi ayirnuka halya ali acifulisire, ayisha ayubika amalanga oku idaho afukamiriza kasharhu, kandi bahôberana ngasi muguma alakira oku wabo kuhika Daudi amusengaruka. 42 Yonatani anacibwîra Daudi, erhi: «Ogendage n’omurhûla. Binabâge kulya rhwagashanaga oku izîno lya Nyamubâho galya mango rhuderha nti: Nyamubâho abe hagurna na nani na nâwe, abe haguma n’iburha lyani n’iburha lyâwe, emyâka n’ernyaka».

1 Daudi ayimuka, arhôla enjira agenda, naye Yonatani ashubira omu Lugo.

Daudi ayakira e Nobi

2 Daudi akanya aja e Nobi, aha mwa omudâhwa Ahîmeleki; Ahîmeleki ayishimuyankirira erhi anayisha ageramwo omusisi, anacidôsa erhi: «Ka buholo, kurhi oyishire lero wenene wâni?» 3 Daudi ashuza omudâhwa Abimeleki, erhi: «Mwâmi ontumire anankomereza, erhi: Ntaye wamanyaga ebi nkurhumire n’ebirhumire nakuha elira irhegeko. Na bambali bani nababwizire ahantu haguma rhwashimânana. 4 Ka ntâco ogwerhe buno? Mpa nani migati irhanu erhi nisi akandi kantu onagwerhe.» 5 Omudâhwa ashuza Daudi, erhi: «Ntagwerhi yindi migati ya kulibwa okuleka eyira migati migishe yône. Casinga erhi abo bana bakayiryakwo barhabaga bacihemwire n’abakazi.» 6 Daudi ashuza, erhi: «Neci omukazi kali kantu karhuhanzibwe kurhenga mira, injo na lishinjo, nka naja oku matabâro emirasano y’abana bani eri kantu kagishe, ciru akaba mpu amabalamo gone garhali magishe, kurhigi ene ebyo birugu birhankaba bitakatifu kulusha?» 7 Oku bundi omudâhwa ayanka emigati migishe amuhereza, bulya arhali agwerhe yindi erhali migishe, eyôla migishe yonene bali bamarhenza embere za Nyamubâho, bayigombôla n’eyindi eciri midûrhu^v. 8 Muli olwôla lusiku ahôla hali muntu muguma w’omu barhumisi ba Saulu, ye wali ogwâsirwe okuhêra embere za Nyamubâho, izîno lyâge ye Doegi, muntu w’e Edomu, ye wali lungere w’abangere ba Saulu. 9 Daudi adôsa Abimeleki, erhi: «Ka orhagwerhi itumu kandi erhi ngôrho? bulya ntarhôzire ciru n’ôli engôrho yani nisi erhi eyindi mirasano yani bulya irhegeko lya mwâmi lyali lya dubaduba». 10 Omudâhwa amushuza, erhi: «Hali engôrho ya Goliyati olya Mufilistini wayirhiraga omu kabanda ka Terebinti, yone eyôla eri mbwikire n’ecishuli enyuma ly’ecishuli c’omudâhwa. Okalonza okuyirhôla, rhôlayo, bulya nta yindi eri muno». Daudi anacishuza erhi: «Nta yindi eyilushire, mpayo».

Emunda Daudi ajaga ayâkira

11 Daudi ayimuka ayakira Saulu kuli bwenêne olwôla lusiku; aja emwa Akishi, mwâmi w’e Gati. 12 Abarhumisi ba Akishi banacimubwîra mpu: «K’arhali Daudi ola, mwâmi w’ecihugo? K’arhali y’olya bajaga bayimbira banasamira mpu: «Saulu ayisire abâge cihumbi na Daudi abâge bihumbi ikumi?» 13 Daudi ayumvirhiza ebyôla binwa, ayôboha bwenêne oyôla Akishi mwâmi w’e Gati. 14 Caligumiza abalandula obukengêre^w embere zâbo, ayôrha nka musirhe omu maboko gâbo, arhôndêra okushurhashurha oku nyumvi nka owarhimba engoma na akagâve kakahululira omu bwânwa bwâge. 15 Akishi abwîra abambali erhi: «Ka murhabwini oku oyûla muntu ali musirhe^x; bici mucimundwîrhîre ko?^y 16 Ka kubula mbuzire abasirhe obûla mundwîrhîre oyu mpu ayishihenyera ebi by’isirhe lyâge embere zâni? Muntu wa bene oyu kurhi akaja emwâni?

Daudi aba murhambo wa cikembe ciguma ca bantu

1 Daudi arhenga ahôla kandi, agendicifulika omu lwa Adulami^z. Bene wabo n’abandi b’omu mulala gw’îshe boshi bamanya okwo, nabo bayandagalira eyôla munda ali. 2 Ngasi boshi bali omu mbaka, ngasi boshi bali erhi balire emyenda ya bene na ngasi bandi banali omu bukunizi bunene, abôla boshi bashigira Daudi ahôla: aba ye okola murhambo wabo, boshi bahika omu bantu magana ani.

3 Kurhenga aho, Daudi aja e Mispa emwa bene Mowabu, anacihûna omwâmi w’eyôla Mowabu erhi: «Nkusengire nani mashi waliha, oleke abala babusi bani, larha na nyama bajibera emwâwe kuhika mmanye bici Nyamuzi nda annongezize. 4 Anaciyisha abadwîrhe emwa olya mwâmi w’e Mowabu, nabo banacibera aha mwâge muli agôla mango goshi Daudi anali ahôla hantu hazibuzibu. 5 Omulêbi Gadi abwîra Daudi: «Orhabêraga ahala hantu hazibu-zibu hone, ci oje wacigezageza omu Yuda wanagaluka. Daudi akanya aja omu muzirhu gwa Hereti^a.

Saulu ayirha abadâhwa b’e Nobi

6 Saulu amanya oku abantu bayishi bwinja olwa Daudi n’abantu bali boshi haguma naye. Muli agôla mango erhi Saulu abwarhire aha Gibeya idako ly’e bishakashaka oku karhondo n’itumu lyâge omu nfune, abambali boshi bayisha bamuyimanga eburhambi. 7 Saulu abwîra abôla bambali bali bamuyimanzire eburhambi, erhi: «Yumvagi wâni bene Benyamini: ka mwene Yese anakolaga ayishimugabira mweshi amashwa, amuhe n’enkorna z’emizâbîbu, ka muma nyire mpu ayishibajira barhambo b’ebihumbi n’aba amagana. 8 Carhumaga mweshi mucinyihindulira, ebwa kuba nta ciru n’omuguma wamanyisize oku mugala wâni anywanine boshi na mwene Yese na ntâye muli mwe okwôla kwababazize, ciru ntâye wampwehusire oku mugala wâni adwîrhe ankoza kuli mwambali wâni, nfire omu mirhego nk’oku munabwîne bunôla.» 9 Doegi w’e Edomu, ali ayimanzire haguma n’abandi barhumisi ba Saulu, anaciderha erhi: «Nabwîne mwene Yese aja aha Nobi, emwa Ahîmeleki mugala wa Ahitubu. 10 Agendimudokeza embûko emwa Nyamubâho, amuha ebi aciyikiraga na ciru amuha erya ngôrho y’olya Mufilistini Goliyati». 11 Mwâmi arhuma abagendihamagala Ahimeleki mwene Ahitubu, na omulala gw’îshe goshi bo badâhwa babaga e Nobi. Boshi banaja emunda mwâmi ali.

12 Saulo anacibadôsa, erhi: «Yumva wâni mwene Ahitubu!» Naye erhi: «Karame waliha!». 13 Saulu aderha, erhi: «Carhumaga ocinyihindulira, w’oyo mweshi na mwene Yese galya mango wàmuhâga umugati n’engurho kandi wagaligendimudokeza embûko emwa Nyamuzinda lyo ankozakwo amatumu n’okunjirira mirhego nk’oku munabwîne adwîrhe ajira bunôla?» 14 Ahimeleki ashuza mwâmi amubwîra. erhi: «Ombwire nani ndi omu barhumisi bâwe oli aka omwikubargirwa Daudi mukwi wa Mwâmi, murhambo wa abasirika balanga mwâmi yêne na kandi muntu ojire irenge bwenêne omu mulala gwâge? 15 Ka, ene Lyo narhangiraga okugendikamudokeza embûko e mwa Nyamubâho? Nanga okola kurhanjagakwo! Mwâmi amanye akaderha mpu akola ambarhuza okwo nie n’omulala gwâni goshi, bulya omurhumisi wâwe arhayishigi okwôla ciru n’ehitya.» 16 Mwâmi aderha, erhi: «Ahimeleki kukwânîne ofe we na omulala gwa sho».

17 Mwâmi abwîra abalibisi bali aha burhambi bwâge, erhi: «Hindamuki muyirhe abala badâhwa ba Nyamubâho, bulya nabo boshi bali njira nguma na Daudi: bali bamanyire oku aja ayaka barhananmanyisagya aha ali»! Ci abôla barhumisi ba mwâmi barhalonzagya okulambula okuboko mpu bayirhe abadâhwa ba Nyamubâho. 18 Lero mwâmi abwîra Doegi, erhi: «Hindamuka, w’oyu, oyirhe aba badâhwa». Doegi olya munya-Edomu ahindamuka, ye wayisirage abadâhwa; muli olwo lusiku ayirha bantu makumi gali munani na barhanu, bantu bali bayambirhe ebishûli by’enondwè. 19 Mwâmi ahehêrera olwo lugo lwa Nobi, lwabaga lugo lwa badâhwa: abalume, abakazi, abana bakola bayushuka, ciru n’orhubonjo, kuguma n’enkafu, endogomi n’ebibuzi byâbo abimalîra oku bwoji bw’engôrho.

20 Mwene Ahimeleki^b mugala w’Ahitubu muguma yêne wafumire muli bo izîno lyâge ye Abiyatari, acijira emunda Daudi ali. 21 Abiyatari anacirhôndêra aganirira Daudi okwôla Saulu anayirhaga abadâhwa ba Nyamubâho. 22 Daudi abwîra Abiyatari erhi: «Neci nali mmanyire oku kwo byanaba ntyo erhi mbona olya munya-Edomu ali halya lulya lusiku, nabona oku okunali agendimanyisa Saulu. Nie ntumire abôla bantu b’omulala gwa sho boshi bafà. 23 Ombêrage ho nani, orhayôbohaga cici, bulya ohigire akalamo kani ye nahigire na akâwe kalamo, ci amango onaciri haguma na nani, erhi onalanzirwe bwinja.»

Daudi ayâkira e Keyila

1 Babwîra Daudi mpu: «Lola oku Abafilistini badwîrhe balwîsa abantu b’e Keyila^c banadwîrhe bahagula enguli zâbo zoshi». 2 Daudi akanya agendidôsa Nyamubâho erhi: «Ka ngendilwîsa abôla Bafilistini?» Nyamubâho anacishuza Daudi, erhi: «Kanya, wahima abôla Bafilistini na ntyo walikuza Keyila.» 3 Abantu ba Daudi bamubwîra, mpu: «Ka orhabwini oku omu Yuda rhugwerhwe n’obwôba, ka burhayishiyushukage kulusha hano rhuja e Keyila rhukola rhwajilwîsa Abafilistini?» 4 Daudi akanya ashubigendidôsa Nyamubâho, Nyamubâho amushuza ntyala, erhi: «Yimuka, oyandagalire e Keyila bulya abôla Bafilistini nabahizire omu maboko gâwe ene». 5 Daudi akanya n’engabo yâge, aja e Keyila, alwîsa Abafilistini abahima, abanyaga amasò gâbo, boshi abahima bwenêne. Kwo Daudi ayokwiremwo ntyo abantu b’c Keyila. 6 Ci kwône, amango Abiyatari mugala wa Ahîmeleki ayakiraga emunda Daudi ali aha Keyila, abungulukira yo erhi anadwîrhe n’ecishuli câge c’obudâhwa. 7 Banacimanyisa Saulu oku Daudi anajire e Keyila, naye Saulu anacishuza, erhi: «Nyamuzinda anamuguzize, bulya yêne ocihamikire ene aja omu lugo lugwerhe enyumvi n’akakomyo». 8 Saulu alalika olubaga lwoshi mpu luje oku matabâro, mpu bayishibungulukira e Keyila bagorhe Daudi n’abantu bâge. 9 Ci kwônene erhi Daudi amanya oku kwo Saulu amuhigire ntyo, abwîra omudâhwa Abiyatari, erhi: «Mpereza ecishuli c’obudâhwa». 10 Daudi anaciderha, erhi: «Yagirwa Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, mwambali wâwe anayumvîrhe oku Saulu ali n’omuhigo gw’okurhabâlira c Keyila mpu ashereze olugo erhi nie ntuma. 11 Ka abantu b’e Keyila bayishimpana omu maboko gâge obwo? Ka Saulu anayisha ayandagire nk’okwo mwambali wâwe ananayumvagya obwo? Yagirwa Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli hanûla mwambali wâwe naye mâshi!» Nyamubâho anashuza, erhi: «Ayandagala». 12 Daudi ashubidôsa, erhi: «Ka abarhambo b’e Keyila bayishimpana niono n’engabo yani omu maboko ga Saulu?» Nyamubâho ashuza, erhi: «Neci bakuhâna». 13 Lero Daudi haguma n’engabo yâge bali hofi bantu magana galindarhu barhenga muli lulya lugo lwa Keyila, baja baja eyi n’eyi. Erhi Saulu amanya oku Daudi anarhenzire omu Keyila, ayaka, aleka okuja oku matabâro. 14 Daudi agendiciberera omu hantu hazibuzibu bwenêne, abera omwola ntôndo omu irûngu lya Zifa. Saulu akazagija amulonza ngasi lusiku ci kwônene Nyamuzinda arhamuhaga ye.

Yonatani abalamira Daodi aha Horesha

15 Daudi amanya oku Saulo ashubiizize engabo mpo kuhika ayirhe Daudi. Daudi aciberera omwola irûngu lya Zifa aha Horesha. 16 Yonatani mugala wa Saulo, akanya aja emunda Daudi ali aha Horesha. Amuha omurhima muli Nyamuzinda anacimubwîra, erhi: 17 «Orhayôbohaga cici bulya larha Saulu arhakuhikekwo. W’oyula wayishiba mwâmi w’Israheli, nani nyishiba wa kabirhi enyuma zawe. Larha Saulu amanyire okwôla naye.» 18 Banacinywana oku banali babirhi embere za Nyamubâho; Daudi asigala ahôla Horesha naye Yonatani ashubira emwâge.

Saulu aja ahîvahîva Daudi

19 Abantu b’e Zifa basôkera emunda Saulu ali aha Gibeya banacimubwîra, mpu: «Daudi, k’arhali emwirhu acibêra acifulisire omu hantu hazibuzibu, aha Horesha, oku karhondo ka Hakila, olunda lw’ifo ly’entôndo ebwa bishaka. 20 Obungulukagc mâshi yagirwa mwâmi nk’oku omurhima gwâwe gunadwîrhe gwacifinja; rhwayishimuhira rhwene omu maboko ga mwâmi». 21 Saulu anaciderha, erhi: «Mugishwe na Nyamubâho okuba mwanfire bwonjo 22 Gendagi, mmuhunyire, muje mwalongereza mumanye bwinja ngahi ahika na ndi wamubwîne ahôla: bulya akacikebwa naye ananjirira omurhego. 23 Muje mwalola munaje mwadôkereza bwinja aha acifulika hoshi. Enyuma z’ahôla mwanashubira emunda ndi, mummanyise bwinja, na ntyôla nani nanagenda rhweshi eyôla munda ali. Akaba omu cihugo ali, naja nalonza kuhika mubone, nfukule omu Yuda mwoshi.»

24 Banaciyimuka bagenzikanwa boshi na Saulu bamulongolana e Zifa. Ci kwône Daudi n’engabo yâge erhi bacibêrire omu irûngu lya Maoni, omu kabanda olunda lw’emukondwè ebwa bishaka. 25 Saulu haguma n’abantu bâge bakanya bakola baja balonza Daudi. Erhi amanyisibwa omwanzi, ayandagala oku ibuye anacibêrera omwôla irûngu lya Maoni. Saulu amanya omwanzi, ashimbûlira Daudi omwola irûngu lya Maoni. 26 Saulu ajaga agera lunda luguma lw’eyôla ntôndo, naye Daudi boshi n’abantu bâge baja bagera olundi lunda lw’entôndo. Daudi hali amango ajaga akanyiriza lyo afuma Saulu, naye Saulu boshi n’engabo yâge bakazagilonza oku bankagorhamwo Daudi boshi n’engabo yâge lyo babagwârha boshi. 27 Entumwa yanaciyisha emunda Saulu ali yanacimubwîra, erhi: «Mâshi oyîshe duba bulya Abafilistini bali hagula ecihugo.» 28 Saulu agaluka eyôla ajaga ahîvira Daudi, agaluka ajilwîsa Abafilistini^d. Co cirhuma ahôla hantu haderhwa mpu aha kabuye ntarhunganwa.

Daudi ababalira Saulo

1 Daudi ayinamuka eyôla munda, agendicibêrcra ahantu ha amahukulu haderhwa Engedi. 2 Amango Saulu arhengaga eyôla munda ali ajirilwîsa Abafilistini, bamubwîra mpu: «Lola oku Daudi akola acibêrire omu irûngu lya Engedi.» 3 Saulu arhôla bantu bihumbi bisharhu balya banali balenga na ntwâli ba kulwa muli bene Israheli boshi, akanya aja alonza Daudi n’abambali balinda bahika oku mabuye gabinjirwe nka mahembe ga nshagarhi. 4 Anacihika aha bakazagiyabulira ebibuzi hofi n’enjira; Ahôla habaga obulumba. Saulu anacija muli bulya bulumba mpu arhamukizamwo amagulu. Kuziga erhi Daudi boshi n’abambali mwo bacitamalire, oku kafendefende kw’obwo bulumba. 5 Bambali ba Daudi banacimubwîra mpu: «Lola lulya lusiku Nyamubâho akubwiraga erhi: «Ala oku namakuha omushombanyi wâwe. Omujirirage kulya onabwîne kuli kwinja». Daudi ayimuka bufunda-funda, atwa oku cikwi c’ecishuli ca Saulu.

6 Oku anayusijira ntyo omurhima gwa Daudi gwadûrha bwenêne bulya amatwa oku cikwi c’ecishuli ca nnawabo Saulu. 7 Anacibwîra abambali erhi: «Mâshi Nyamubâho anyegule nani kuli obubî bwa bene obula, nta mango nankahumakwo Nnawirhu, omushîgwa wa Nyamubâho.» 8 Na ebyôla binwa, Daudi atwa omu muhigo gw’abambali arhacibayemêreraga okucihunika kuli nnawabo Saulu. Saulu azûka arhenga mulya bulumba alikula ahuma enjira yâge agenda. 9 Naye Daudi erhi aba amarhenga muli bulya bulumba, arhôndêra ahama gala Saulu, erhi: «Ewe, Yagirwa mwâmi!» Saulu akabagana enyuma zâge, naye Daudi ayunama afukamiriza. 10 Daudi anacibwîra Saulu, erhi: «Yagirwa cirhuma okaziyemêreza bala bantu bakazikushumika kuli nie mpu Daudi alonza okukuyirha? 11 Wene n’amasu gâwe, wamacibonera kurhi Nyamubâho amakuhira omu maboko gani muli obula bulumba. Nalahire nti ntakakuyirha, nti ntankahumakwo Nnawirhu, bulya ali mushîgwa wa Nyamubâho.

12 Obuhamirizi bw’oko, lola oku nfumbasire ecirho c’ecikwi c’ecirondo câwe. N’ebwa kuba natwire oku cikwi c’ecirondo câwe ntanakuyisire, wanamanyira ahôla oku ntagwerhi murhima gwa bubî buci, nta haguma nkubihire. N’okwôla kurharhumiri wehe orhaja wampivahiva mpu kuhika onyirhe. 13 Nyamuzinda yêne abe ye muhamirizi ekarhî kirhu rhwembi, yêne anabâge mwihôzi ci kwônene ntakakuhumakwo. 14 Aba mira banatwe mugani mpu: Ababi bo banahonya amabî! Ci kwônene nta mango okuboko kwâni kwankakuhumakwo. 15 Ndi omwâmi w’Israheli anali arhabalire ntyala? Ndi oshimbulire ntya? Kabwa ka mufiriri? Ciherhe? 16 Nyamubâho yêne arhutwire olubanja, alola yêne, yêne ye wanansambira, yêne ye wananyeza emunda oli»! 17 Daudi erhi ayusibwîra Saulu ebyôla binwa, Saulu amudôsa, erhi: «Ka linali izu lyâwe eryo mwana wâni Daudi?» Saulu ecifufu camugwârha, ayama alaka.

18 Anacibwîra Daudi erhi: «Wamaba mushinganyanya kundusha: bulya wehe wamangalulira aminja n’obwo niehe mabi nakujirire. 19 Neci oyêrekîne oku minja onjirira bulya Nyamubâho anali ampanyire omu maboko gâwe, ci kwônene wehe orhacinyisire. 20 Erhi lebe ankagwanyanya omushombanyi wâge, k’ankacimuleka mpu ahume enjira yâge agende? Nyamubâho akugalulire aminja kuli agala minja wamanjirira ene. 21 Namabonaga buno oku neci we wanaba mwâmi w’Israheli n’obwâmi bwâwe bwagandaza omu Israheli. 22 Cinyigashirage, oku izîno lya Nyamubâho, oku orhakahungumula omulala gwâni mango nabe nafire n’oku orhakaherêrekeza izîno lyani omu mulala gwa larha». 23 Daudi acigasha embere za Saulu, Saulu arhôla enjira yâge ashubira emwâge. Naye Daudi boshi n’engâbo yâge bacisôkera bashubira omu mahukulu gâbo.

Okufa kwa Samweli

1 Oku bundi Samweli anacifa, olubaga lwoshi lwashubuzanya, bamushiba bwenêne, bamubisha omu ishwa lyâge aha Rama. Enyuma ly’aho, Daudi alikûla ayandagalira omu irûngu lya Parani.

Daudi ayinjira Abigayila muka Nabala

2 Aha Maoni habaga muntu muguma wakazagirhimbûlira e Karmeli. Oyo muntu abaga mugale bwenêne, ali agwerhe bibuzi bihumbi bisharhu na mpene cihumbi muli agôla mango erhi e Karmeli, alijirikembûlaa amoya g’ebibuzi byâge . 3 Oyo muntu izîno lyâge ye wali Nabala n’engoli yâge ye wali Abigayila. Nyamukazi abaga mwirhonzi bwenêne na w’iranga linja. Ci iba abaga muntu wa kazizi n’omu bijiro byâge muntu mudarhi. Oku bûko bwâge abaga wa kuli bene Kalebu.

4 Daudi ayumviza omwôla irûngu oku Nabala adwîrhe akemba amoya g’ebibuzi byâge . 5 Daudi arhuma bana bâge ba misole ikumi, anacibwîra balya bana b’emisole, erhi: «Mukanye musôkere e Karmeli, muje aha mwa Nabala; mumumpere omusingo.» 6 Munayishimubwîra, erhi: «Oku kalamo kâwe, murhula kuli we, murhûla oku mulala gwâwe na murhûla oku ngasi byoshi onajira. 7 Nayumvîrhe bambwîra mwa zinôla nsiku oku oli n’abakembi. Ci omanyâge oku abangere bâwe bakazagiyabulira emunda rhuli, rhurhanabajiraga gurhi, n’amango goshi bakazagiyabulira e Karmeli, nta cintu câbo cahezire. 8 Odôsagye abôla bambali bâwe bonene banakushambalire bwinja. Abala bana bani kuziga obalole kwinja, bulya rhwamayisha omu lusiku lukulu. Nsengire, ohe abala barhumisi bâwe kuguma na mugala wâwe Daudi ngasi ehi okuboko kwâwe kwankanabona». 9 Balya bana ba Daudi banacija emwa Nabala, banacimushambalira birya binwa barhumagwa na Daudi, batamala barhamûka. 10 Nabala ashuza balya bambali ba daudi ababwîra, erhi: «Daudi ali muci, n’oyo mwene Yese ali muntu muci? Bali mwandu mwa ganôla mango abaja bali bashugunuka ba nnahamwabo. 11 Kali nkolaga nayanka oku mugati gwâni, oku mîshi gani n’oku nyama nabâgiraga abala bali kembûla amoya g’ebibuzi byâni, mbihage abantu ntishi bali ba ngahi?

12 Balya bambali ba Daudi bahindamuka bacishubirira emwabo na erhi baba bamahika emwabo barhôndereza nnawabo kulya byabire kwoshi. 13 Oku bundi Daudi anacibwîra engâbo yâge, erhi: «Ngasi muguma muli mwe ayambale engôrho yâge!» Boshi banaciyambala ngasi muguma engôrho yâge na Daudi naye ayambala eyâge ngôrho; balume hofi magana ani basôka boshi na Daudi, bandi ba magana abirhi basigala oku birugu.

14 Ci mw’agôla mango, muguma omu barhumisi ba Nabala akanya ajibwîra Abigayila muka Nabala, erhi: «Ka orhabwini oku Daudi ashuba arhumire entumwa kurhenga omu irûngu kuja enôla munda mpu bayishilamusa nnawirhu ciyehe amabacinagiza. 15 N’obwo aba bantu babaga bantu binja kuli rhwe, ba rharhujiriraga kurhi n’omu bîntu birhu, ntâco n’eciguma cahezire amango rhwanakazagigenda rhweshi nabo, ago mango rhwanali omu mpinga. 16 Bo bakazagirhulanga mushi na budufu, rhukola rhuyabwire ebibuzi birhu. 17 Ci kwônene bunôla omanyâge onalole kurhi wajira, bulya balalire okuheza nnawirhu n’omulala gwâge; yehe ali mwene Beliyali!»

18 Oku bundi obwo, Abigayila akanya ashana migati magana abirhi, ahirakwo rhubindi rhubirhi rhwa idivayi, bibuzi birhanu biyende, mishoko irhanu ya ngano nkalange, ajira nsisi igana za mizâbîbu na zindi magana abirhi za mitini. 19 Endogomi zabihêka, anacibwîra abana bâge b’emisole, erhi: «Shokolagi oku nani nayisha». Ci kwônene arhabwiraga iba Nabala cici. 20 Erhi akola ayandagala, aligi oku ndogomi yâge, erhi ahika omu cigonzi c’entôndo, tundu kuli Daudi n’engâbo yâge babungulukiraga emunda ali. 21 Daudi ayishaga acidesa, erhi: «Kwo kumbonesa nshonyi kurhi oku wâni: niono nakazagilanga ngasi bîntu oyu mulume ali agwethe omu irûngu byoshi, na ntâco ciru n’eciguma cahezire omu bîntu byâge byoshi yehe amangalulira amabî oku minja! 22 Mâshi Nyamuzinda ayirhe anaherêrekeze abashombanyi ba Daudi boshi. Omu ngasi ebi Nabala ajira byoshi namunyaga, ntamusigalize akantu, hano sêzi erhi arhacigwerhi akantu muli ebi bîntu byâge biganga oku nyasi.»

23 Oku Abigayila anarhinda kwo Daudi ntyala, Abigayila ashonoka dubaduba oku ndogomi yâge, afukama ayunamiriza embere za Daudi akamalanga kahika oku idaho. 24 Oku bundi nyamukazi acirhimba aha magulu gâge amubwîra, erhi: «Mâshi yagirwa nie nabihire, obubî bunali bwâni! Amarhwiri gâwe gayumve ebinwa bya mwambalikazi wâwe, waliha oyumve oku mwambalikazi wâwe akubwîra. 25 Muhanyi orhashibiriraga okôla kulogorha kwa mwene Beliyali, yerigi Nabala bulya izîno linamanyise obworhere bw’omuntu, ntyôla banakaderha mpu musirhe, erhi kwo binali, isirhe limubamwo. Ci kwônene nie onôla mwambalikazi wâwe ntabwîne abôla bambali bâwe wali orhumire. 26 Ci yagirwa muhanyi, oku irenge lya Nyamubâho, oku irenge ly’iroho lyâwe, Nyamubâho anakuhanzize okubulaga omuko, na ntyôla mpu ebi olagirirekwo ocihebyo wenene n’okubûko kwâwe. Na bunôla abanzi bâwe na ngasi boshi bakulongeza amabî yagirwa, bakaba aka Nabala mâshi! 27 Lolaga olula luhembo lusungunu mwambalikazi wâwe adwirhire nnawirhu muhanyi lwanahashihabwa abala bana balusize nnawirhu. 28 Obabalire, nkusengire yagirwa obubî bwa mwambalikazi wâwe, bulya okuli, Nyamubâho atugikiza buzibu enyumpa ya Nnawirhu. Bulya nnawirhu ali oku matabâro ga Nyamubâho na nta bubî babona buli muli we omu nsiku zawe. 29 Erhi hankajira owacishomya mpu akurhêra, anakuyirhe, iroho lya nnawirhu lyanabonerwa omu irhu lya balya balama hofi na Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe, n’iroho ly’abashombanyi bâwe, analiyôha kuli n’engondôzo. 30 Amango Nyamubâho anayukirize galya minja alaganyagya nnawirhu na hanola aba amakusimika mwâmi omu Israheli, 31 gurhabaga mulenge na kafulo kanene mpu wabulazire omuko buzira cirhumire cinene ci mpu lyo obona e byakurhabâla. Ntyo amango Nyamubâho anakushobôze agôla minja goshi oyibuke mwambali-kazi wâwe naye.

32 Daudi anacishuza Abigayila, erhi: “Aganze Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli owakurhumaga emunda ndi«. « 33 Obu bukengere bwâwe bukonkwa na nâwe wene kwokwo bulya wamancîka okuhulaga omuko ene omu kulonza okuciha akantu n’okuboko kwâni! 34 Ci naye ayagirwe Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, owancîkaga okukujirira amabî okuli nka orhacîsezagya okuyisha duba eno munda ndi. Nabala aha mwâge burhankacire erhi haciba akantu kaganga oku nyasi.« 35 Daudi anaciyemera okuyankirira lulya luhembo nyamukazi ali amurhuzire anacimubwîra, erhi: «Sôkeraga emwâwe n’omurhûla, nyemire okwôla osengire, namashagaluka n’obusù bwâwe». 36 Abigayila ayinamuka ashubira emwa Nabala, ashimana adwîrhe ajirisa olusiku lukulu yeshi erhi anarhwangusire analalusire okurhankaderhwa. Arhamubwiraga akantu, ciru n’ehitya kuhika bwaca. 37 Ci erhi buca, Nabala amarhenga mw’erya ndalwe yâge, mukâge aba lyo amuganirira ebyôla byabire. Nabala yeshi asikirira omurhima gwaba muzibu nk’ibuye. 38 N’erhi kugera hofi nka nsiku ikumi, Nyamubâho arhingamira Nabala, afa.

39 Erhi babwîra Daudi ogw’olwo lufù lwa Nabala, aderha, erhi: «Ayagirwe Nyamubâho owamatwa olubanja lwa kulya najaciragwa na Nabala na kandi amabulilanga omurhumisi wâge alekijira okubi. Ci obubî Nabala ajiraga, Nyamubâho amamuhirimizabwo oku irhwe lyâge.» Enyuma ly’okwôla, Daudi alika entumwa yagendibwîra Abigayila oku alonza okumuyinjira. 40 Bambali ba Daudi banacilikula baja emunda Abigayila ali, aha Karmeli, banacimubwîra mpu: «Daudi arhuhumire emunda oli n’okukubwîra oku alonza okukuyinjira.» 41 Nyamukazi anaciyimuka, afukama afukamiriza, ak’amalanga kahika oku idaho, anacishuza erhi: «Lola oku mwambalikazi wâwe akola aba muja-kazi w’okukashuka amagulu g’abarhumisi ba Nnawirhu».

42 Abigayila acikurumanya duba duba, ashonera oku ndogomi yâge, bananyere barhanu omu banyere bâge bamuyimiza n’amagulu; akulikira balya bali barhumirwe na Daudi, agendiba ntyo muka Daudi. 43 Daudi ayanka kandi Ahinowami w’e Yisreeli, oku banali bombi bashuba bakâge. 44 Ci kwônene agôla mango, Saulu ali erhi amayanza Mikala, owali muka Daudi, amuha Palti w’e Galimi, mwene Layishi.

Daudi ashubibabalira Saulu

1 Abantu b’e Zifa baja emunda Saulu ali aha Gibeya banacimubwîra mpu: «Ka orhamanyiri erhi Daudi acîfulisire omu karhondo ka Hakila olunda lw’amashaka?» 2 Saulu ayimuka ayandagalira ebwa irûngu lya Zifa, ali adwîrhe engabo ya bantu bihumbi bisharhu balya bali balwi bakulu omu bene Israheli, mpu bajage bashakula Daudi omwôla irûngu lya Zifa. 3 Saulu ahanda oku karhondo ka Hakila, ebushoshôkero bw’izûba olunda lw’amashaka hofi n’enjira. Daudi muli agôla mango erhi aciberire omu irûngu. Daudi amanya oku Saulu ayisha amuhivahiva omu irûngu. 4 Daudi arhuma abaj’ishamba banajimubwîra oku Saulu neci anahisire ahôla hantu.

5 Daudi anaciyimuka ahika halya Saulu ali ahizire ecirâlo. Daudi abona ahantu Saulu ali agwîshîre boshi n’omurhambo w’engabo yâge ye Abneri mugala wa Neri. Saulu ali agwîshîre ekagarhi n’engabo yamuzunguluka. 6 Daudi anacibwîra Ahimeleki boshi na Abishayi mugala wa Seruya, mulumuna wa Yowabu, ababwîra, erhi: «Ndi walonza okunkulikira rhuyandagalire mula cirâlo ca Saulu?» Abishayi ashuza erhi niono nabunguluka rhwembi. 7 Daudi boshi na Abishayi banacibungulukira muli cirya cirâlo budufu bukulu, lola oku oyo Saulu abali ekagarhî, erhi alangusire n’iro, itumu lyâge ligwike aha mushego gwâge. Naye Abneri haguma n’olubaga bali bagwîshîre eburhambi bwâge. 8 Obwo Abishayi anacibwîra Daudi, erhi: «Lola oku Nnâmahanga oyula wamahira omushombayi wâwe omu maboko gâwe; bunôla nkuhunyire, oleke mmushinge itumu liguma lyonene lirya lyamubamba oku idaho ntanaci shubirize» . 9 Ci Daudi ashuza Abishayi erhi: «Nanga omanye wankamuyirha, bulya ndi wankahumakwo omushîgwa wa Nyamubâho anabule kujira ecâha?» 10 Daudi aderha, erhi: «Alame Nyamubâho! Nyamubâho yêne wanamuyirhe; kwanabe amango olusiku lwâge lwamahika, ahôla anafa, nisi erhi aderhe mpu aya ndagalira oku matabâro lero anabe yo afira». 11 Ci Nyamubâho annange oku kuhuma oku mwâmi wâge w’ishungwè. Orhôlage bunôla eryo itumu liri oku mushego gwâge, kuguma n’eyo ntendere y’amîshi rhunacigendere». 12 Daudi anacirhôla oku mushego gwa Saulu lirya itumu n’erya ntendere, banacihuma enjira yâbo bagenda. Ntaye wabwîne, ntâye wazusire, bulya boshi bali iro, bulya boshi Nyamubâho amabarhogezakwo iro lizirho. 13 Daudi ayikira erindi ishiriza, agendiyimanga kuli oku irhwerhwe ly’entôndo, ecirêre cinene cali ekarhî kabo. 14 Daudi anacibirikira olubaga boshi na Abneri aderha, erhi: «K’orhanshuze obwôla wâni Abncri mwene Neri.» Abneri ashuza, erhi: «We ndi oyôla wabera mwâmi irhwe ntyôla wâni?»

15 Daudi anacibwîra Abneri, erhi: «Ka orhali mulume bulya? Ndi olinganine na nâwe omu Israheli? Carhumirage orhalanga mwâmi, nnahamwinyu? Bulya hali muguma w’omu lubaga wali oyishire okuyirha mwâmi, nnawinyu. 16 Mâshi arhali kwinja okwôla wajizire. Oku izîno lya Nyamubâho wali okwânîne olufu we muntu orhamanyirilanga nnawinyu, omushîgwa wa Nyamubâho. Lolaga bunôla ngahi liri lirya itumu lya mwâmi n’erya ntendendêrè yâge y’amîshi yali omu mushego gwâge?» 17 Saulu amanyîrira izu lya Daudi, anacimubwîra, erhi: «K’arhakanaba izu lyâwe eryo, mwana wâni Daudi?» Daudi anacishuza, erhi: «Neci izu lyani eryo waliha mwâmi Nnawirhu» . 18 Anaderha, erhi: «Yagirwa bici nnawirhu ashimbîre omurhumisi wâge? Bici najizire na bubî buci bundikwo? 19 Yagirwa, mwâmi nnawirhu, okalonza oyumvagye bunôla ebinwa bya mwambali wâwe: Akaba Nyamubâho okunsunisirekwo, neci ayankirire e enterekêro y’obuhumule bwinja. Ci akaba bantu bakunsunikirekwo, mâshi bakahehêrerwa na Nyamubâho obûla baja bampivulula mpu bamperêrekeze omu kashambala ka Nyamubâho ebwa kuderha mpu ogende ojilolera ba nyamuzinda b’ahandi. 20 Ci bunôla, mâshi omuko gwâni gurhabulajikiraga oku idaho kulî n’obusù bwa Nyamubâho mâshi! Bulya mwâmi w’Israheli aj’ahîvulula enguku nka kulya bankahîva enkwale omu ntôndo».

21 Saulu ashuza, erhi: «Najizire ecâha, ci ogalukage mwana wâni Daudi bulya ntacikujire kurhi, bulya wayêrekîne oku wakenzire obuzîne bwâni.» 22 Daudi ashuza, erhi: «Alaga itumu lyâwe waliha mwâmi; muguma omu barhumisi ayikirage ayishilirôla. 23 Nyamubâho yêne agalulira ngasi muguma okukwânîne n’obushinganyanya bwâge bulya Nyamubâho ali akuhizire ene omu maboko gani ci ntalonzize okuhira okuboko kwâni oku mushîgwa wa Nyamubâho. 24 Olole, nka okula obuzîne bwâwe buli bwa lukengwa omu masu gani, kwo n’obwâni buzîne bwaba bwa lukengwa omu masu ga Nyamubâho, ye wanandikûza oku ngasi mabi goshi. :25 Saulu ashuza Daudi, erhi: «Ogishwe mwana wâni Daudi! Wakayôrha wajira ntyôla onarhabaluke okunali^e. Daudi ahuma enjira, naye Saulu ahi ndamuka ashubira emwâge.

Daudi ayakira e Gati

1 Daudi acija emurhima erhi: «Lusiku luguma hali amango nankacigwa omu maboko ga Saulu obu, obone amanyirha. Nta kundi mbwîne kwinja kulusha okumuyakira duba-duba omu cihugo c’ Abafilistini, lyo Saulu aleka okuja anfukula omu cihugo c’Israheli coshi; na ntyo okwo mbwîne nankamufumamwo.» 2 Daudi ahuma ntyôla enjira yâge bone balya bambali bâge magana galindarhu banali boshi naye, bayakira emwa Akishi, mugala wa Maoki, mwâmi w’e Gati. 3 Daudi ashigira Akishi aha Gati, ye n’abambali, ngasi muguma n’omulala gwâge, naye Daudi erhi ali na balya bakâge bombi: Ahinowami w’e Yizreeli na Abigayila w’e Karmeli wali muka Nabala. 4 Erhi Saulu amanya oku Daudi anayakire e Gati, ntyo arhaciderhaga mpu ashubija amuhîvulula.

Daudi emwa Abafilistini

5 Daudi anacibwîra Akishi erhi: “Akaba nnani ntonyire omu masu gâwe, onshobôze nnani omu lugo luguma ishwa nayûbakamwo, lyo nnani mbera haguma nâwe eno mwâwe.» 6 Olwo lusiku Akishi amutulira Siklagi. Co cirhuma Siklagi ayôrha aba w’abâmi b’omu Yuda kuhika ciru na bunôla. 7 Ensiku Daudi ashinzire emwa Abafilistini zali za mwâka muguma na myêzi inni. 8 Daudi boshi n’engabo yâge bagendihagula emwa bene Geshuri na emwa Girizi n’emwa Abameleki, omu cihugo câli cilambusire kurhenga aha Talami lubibi na Shuru, kandi kuja e Mîsiri. 9 Daudi alibuza ecôla cihugo, ngasi ahajaginyaga ananigûze akaba mulume, akaba mukazi, anyâge ebibuzi, enkafu, endogomi, engamiya, n’okuhagula ciru n’emishangi, kandi abishubukane emwa Akishi. 10 Erhi Akishi adôsagya Daudi, erhi: «Ngahi wali nyaga ebira ene wâni?», naye Daudi anamushuza, erhi: «Omwola mahirinji g’Abayahudi, erhi omwola mahirinji ga bene Yerameli n’omu ga bene Keniti.» 11 Daudi arhazigaga baleka mulume mulebe nisi erhi mukazi mulebe mpu babaheke bagumaguma e Gati bulya akazaglyôboha bayishimubera enda, obo ne rhwamabona cnshonyi omu kuderha amabî babajirire. Anakajira ntyôla muli agôla mango goshi anali emwa Abafilistini. 12 Akishi akazagilangalira bwenêne Daudi, bulya akagiderha erhi: «Oyu muntu acishombanyize emwa bene wabo, bene Israheli! Co cirhuma ayôrha mwambali wâni ensiku zoshi.

Saulu azimulirwa Samweli

1 Mw’agôla mango, Abafilistini bashubûzanya, oku emirhwe yâbo yanali mpu bagendilwîsa Israheli. Akishi anacibwîra Daudi, erhi: «Omanye oku rhwagenzikanwa rhwembi emunda naja oku matabâro, w’oyo haguma n’e ngabo yawe.» 2 Daudi anacishuza, erhi: «Neci waliha ene wabona ebi mwambali wâwe abamwo.» Akishi anacibwîra Daudi erhi: «Niono nkola nakujira murhambo w’okukandalira n’okulanga obuzîne bwâni ngasi mango»!

Saulu n’omukazi mugeremwa

3 Obwôla Samweli anacifa, bene Israheli bamushiba banamubisha aha Rama omu lugo lwâbo. Ci muli agôla mango erhi Saulu arhegesire mpu bayirhe ngasi boshi balaguza n’okurherekêra abazimu omu cihugo^f. 4 Erhi Abafilistini baba bamashubûzanya bagenditwa olugerêro aha Shunemu, naye Saulo ashubûza bene Israheli boshi, bacumbika nabo aha Gilibowa. 5 Saulu oku anabona ntya olugerêro lw’Abafilistini, ayôboha, entemu yamuja oku murhima. 6 Saulo akanya ajidôsa Nyamubâho, ci nta kuguma Nyamubâho amushuzize oli omu bilôrho oli omu lujimbi, oli omu bugeremwa. 7 Lero Saulu anacibwîra abambali, erhi: «Gendi munnongeze omukazi w’omugeremwa nje emwâge mmudose.» Abambali banacimushuza mpu: «Aha Endori hoki haba mukazi muguma, oharhûla abazimu.» 8 Saulu agoshôla ayija, ci bwifulikwe, erhi ahogwire emyambalo yâge aliyambirhe, ayamhala yindiyindi, bambali bâge babirhi banacimulusa bahika budufu aha mw’olya mukazi. Saulu anacimubwîra, erhi: «Mâshi onyôlere ensambwe, nkuyôlere emihigo onanzukize oyu nankakakubwîra». 9 Oyo mukazi anamushuza erhi: «Ala oku wene nâwe oyishi ebi Saulu ajizire omu cihugo, omanyire kurhi anigûzagya omu cihugo ngasi boshi bahêra abazimu na ngasi boshi balaguza. Cirhumirage oyishi ntega mpu lyo onyisa.» 10 Saulu amulahirira oku izîno lya Nyamubâho, aderha, erhi: «Alame Nyamubâho ozine, niehe ananyirhe, okwôla kukakulerhera omutuko». 11 Nyamukazi anacimudôsa, erhi: «Indi olya nakuhamagalira?» Anacishuza erhi: «Ompamagalire Samweli.»

12 Lero nyamukazi anacibona Samweli, kwarhuma nyamukazi afuduka anayama bwenêne abwîra Saulu, erhi: «Carhumaga onteba ntyala? Kali we Saulu!» 13 Mwâmi anacimushuza, erhi: «Orhayôbohaga, ci kwônene cici wabwîne?» Olya mukazi abwîra Saulu erhi: «Namabona omuntu afununuka omu idaho.» 14 Saulo amudôsa, erhi: «Enshusho yâge kurhi eyosire?» Nyamukazi erhi: «Mushosi wayisha arherema anacihundikire ecishuli.» Saulo amanya oku Samweli oyo, anacifukama ayunama ayunamiriza. 15 Samweli anacibwîra Saulo erhi: «Cirhumire odwîrhe wansholoshonza obûla warhuma nashubiyinamuka?» Saulo ashuza, erhi: «Waliha ndi n’endyagane nyinji omu murhima: Abafilistini bantezire, na Nyamuzinda anacîyegwire kuli nie; ntaho adwîrhe anshugiza, oli oku balêbi, oli oku bilôrho. Nakuhamagire nti ombwire kurhi najira.» 16 Samweli amushuza, erhi: «Cankarhuma wandôsa n’obwo Nyamuzinda aciyegwire kuli we, aba omu winyu mw’aja. 17 Nyamubâho anajizire nk’oku anakubwiraga n’akanwa kâni. Nyamubâho akunyazire obwâmi abuha owinyu Daudi.

18 Na ecirhumire bulya orhakagiyumva izu lya Nyamubâho, walekaga okuherêrekeza bene Amaleki nk’oku Nyamubâho anali abakunirire. Co cirhumire Nyamubâho akujirira kwoshi ene. 19 Ciru Nyamubâho akuhâna mpira we na bene Israheli boshi emwa Abafilistini.» 20 Irhondo mweshi na bagala bâwe mwanshanga eno, na Nyamubâho ahâna engombe ya bene Israheli emwa Abafilistini. 21 Aho honene, Saulo acîrhimba oku idaho n’obulî bwâge boshi, bulya ebinwa bya Samweli byamamujugumya bwenêne; ciru na kulusha aho, yeshi arha emisi, bulya arhalicihira akalyo ekanwa muli ogwôla mulegerere gwoshi na muli obwôla budufu bwoshi.

21 Nyamukazi ashubira halya Saulo ali, ci erhi acibona ayôbohire bwenêne, amubwîra erhi: «Mwambalikazi wâwe anajizire nka oku wamurhumaga, nàhizire omûka gwâni omu maboko gâwe omu kujira nk’oku wambwiraga. 22 Ci nâwe oyumvagye bunôla izu lya Mwambalikazi wâwe: Ka nankahasha okukuhêreza ecihimbi c’omugati ocilye ly’obona emisi hano ogenda?» 23 Ci Saulo ahakana anaderha erhi: «Ntalya». Abambali bombi n’olya mukazi banacimuseza mpu alye, naye anaciyumva akanwa kabo. Ayimuka oku idaho, atamala oku ntebe. 24 Nyamukazi ali gwerhe omudege gwâge mwinjinja, agubaga dubaduba, anaciyanka enshâno, ayishengeshera, anacijiramwo emigati erhalimwo lwango. 25 Ayisha adwîrhe birya biryo byoshi abihêreza Saulu boshi n’abambali, nabo banacilya. Banaciyimuka, balala bagenda obwôla budufu boshi.

Abafilistini balahira mpu Daudi arhabashimba oku matabâro

1 Abafilistini bashubûgiza engabo zâbo zoshi aha Afeki, naye Israheli erhi ahanzirage aha iriba lya Yizreeli. 2 Oku abarhambo b’Abafilistini balongoline, baguma amagana, abandi ebihumbi, Daudi naye abayisha oku nyuma bone Akishi, abarhambo b’Abafilistini, banaciderha mpu: «Abala bayahudi kwo kuderha kurhi?» 3 Naye Akishi anacishuza balya barhambo b’Abafilistini erhi: K’arhali olya Daudi washigaga mira Saulo, Mwâmi w’Israheli oyo, na buno akola anshiga, hamagera ensiku ciru n’emyâka? Ntasagimubonakwo kantu ka kuyobohya kurhenga amango atwikaga nnawa bo, kuhika oku lusiku lw’ene.»

4 Balya barhambo b’Abafilistini bacigakabula kuliye, banacimubwîra mpu: «Ogalulage oyo muntu ashubire omu ishwa lyâge wamutuliraga, omanye wankaderha mpu ayîshe na nirhu oku matabâro, bulya hali amango ankarhugolonjoka, obone akola mushombanyi warhulwîsa. Ka bantu bali ahala? 5 Karhali olya Daudi oyula bayishaga bayimbira banasama mpu: Saulu ayisire bâge cihumbi, na Daudi ayirha amakumi gâge bihumbi?»

6 Kuli okwôla Akishi ahamagala Daudi anacimubwîra, erhi: «Nyamubâho aganze! Neci kwo kunali oli muntu mushinganyanya, nsimire okubona rhwagenda rhwembi oku matabâro, bulya nta hibi nakubwinekwo kurhenga amango wayishiginshiga kuhika ene. Ci abarhambo b’ Abafilistini barhakusimiri. 7 Kuziga kuli kwinja ocishubirire emwâwe n’omurhûla, halikiba ebyarhuma washombwa n’abarhambo b’Abafilistini.»

8 Daudi anacidôsa Akishi erhi: «Ci kwônene yagirwa, hibi hici obwîne najizire galya mango nayishigikushiga kuhika oku lw’ene, kwankarhuma ntagendilwîsa abashombanyi ba Mwâmi Nnawirhu?» 9 Akishi ashuza, anabwîra Daudi, erhi: «Oyishi oku omu masu gani oli mwinja nka malahika wa Nyamuzinda. Ci kwônene abarhambo b’Abafilistini balahire mpu orhankasôkera oku matabâro haguma nirhu. 10 Co carhuma irhondo mucêracêra, we n’abala bambali ba nnahamwinyu bayishaga haguma nâwe ogende. Mugende lubungubungu, irhondo bunacanûla ntya, munagende.» 11 Daudi boshi n’abambali bazûka lwifusèfusè, mpu lyo hano bunacanula ntya, bahasha okugaluka omu cihugo c’Abafalistini; nabo balya Bafilistini basôkera aha Yizreeli.

Daudi acihôla kuli bene Amaleki

1 Daudi bone engabo yâge, erhi bahika aha Siklagi oku lusiku lwa kasharhu, bashimana bene Amaleki bahyajire amahirinji g’e Siklagi; bali erhi bahagwire Siklagi yeshi, erhi banamudulisire muliro. 2 Bali erhi bahesire mpira abakazi na ngasi bandi balimwo boshi, abarho n’abakulu buzira okuyi rha omuntu ciru n’omuguma, habalongôlana bacigendera. 3 Daudi bone ahambali, oku banarhinda omu lugo, bashanga luli ludulike muliro, na bakabo boshi n’abana babo erhi babagendine buja. 4 Daudi haguma n’engabo yâge bagwira omulenge, balaka bene Israheli kuhika bahwerwa n’emisi y’okulaka. 5 Balya baka Daudi bombi, nabo erhi bahesirwe buja, bo bali Ahinowami wa Yizreeli na Abigayila w’e Karmeli, olya wali muka Nabala.

6 Daudi amagala gamulya bwenêne, bulya olubaga lwali lwamahiga mpu lukola lwamuyirha, bulya lwoshi lwali erhi lwafire omurhima omu kubona abana babo b’abarhabana n’abanyere bahesirwe. Ci Daudi ashubiyumva omu rhima gw’oburhwâli muli Nyamubâho, Nyamuzinda wâge. 7 Daudi anacibwîra omudâhwa Abiyatari mwene Ahimeleki, erhi: «Nderheraga ecishuli c’abadâhwa.» Abiyatari ayisha adwirhire Daudi cirya cishuli. 8 Daudi anacidôsa Nyamubâho, erhi: «Waliha, ka nkulikire guno muzinzi gw’abantu? Ka nanabagwârha obu?» Anacimushuza erhi: «Obashimbe bulya okunali wabahikakwo n’okunali wabalikuza.» 9 Daudi akanya boshi na balya bantu bâge magana nka galindarhu. Erhi bahika oku mugezi gwa Besori, abali bamarhama boshi bayimanga. 10 Daudi akulikira balya bantu n’engabo yâge ya bantu magana anni, bulya magana abirhi gamasigala enyuma erhi kurhama kurhuma, barhaciyikiraga ogwôla mugezi gwa Besori.

11 Banacishimana muntu muguma w’e Mîsiri omu ndimiro, bayisha bamudwirhire Daudi, bamuha omugati n’amîshi anywa. 12 Banacimuha oluhande lw’omugati gw’emitini n’amangaka mumu. Erhi aba amalya, ashaluka, obukengere bwâge bwagaluka bulya amayusa miregerege isharhu na madufu asharhu arhalya arhananywa. 13 Daudi amudôsa erhi: «Oli mwambali wa ndi? Na ngahi emwinyu?» Naye ashuza erhi: «Ndi muntu w’e Mîsiri, muja w’omunya-Amaleki muguma, lola oku zikola nsiku isharhu zino kurhenga nahamwirhu andesire mpu okwenge namalwala. 14 Rhwayishire rhwahagula omu mahirinji g’emwa bene Kereti, kandi rhwaja omu ga Yuda, rhwayikirira emahirinji ga bene Kalebu, rhwayoca Siklagi.»

15 Daudi amudôsa erhi: «Ka orhankampisa eyo munda ogwôla muzinzi gujire obwo?» Olya muntu ashuza erhi: «Orhangindahirira oku izîno lya Nyamuzinda, erhi orhayishinyirhe, nisi erhi orhayishimpane emwa Nnahamwirhu, na ahôla nanakulongola na emunda ogwôla muzinzi guli.» 16 Anacimulongolana, na lola oku abantu bali bashandabine boshi omu lugo badwîrhe balya banaywa, kwo kujira olusiku lukulu na birya byoshi bahagula ga omu cihugo c’ Abafilistini n’eca Yuda.

17 Daudi abalwîsa anabahima kurhenga bijingo oku cirembabaja kuhika oku bijingo bya olundi lusiku. Abahima loshi, ntâye wafumire mulibo okuleka bana ba misole magana anni gone, bashonera oku ngamiya zâbo baciyakira. 18 Daudi arhesa ntyo birya bene Amaleki bali bamanyaga, kuguma na balya bakâge bombi. 19 Barhabalekeraga ciru n’akantu kaguma muli birya bananyagaga byoshi, oli omu bikulu oli omu birho, oli akarhabana oli akanyere, barhabalekeraga ciru n’eciguma muli birya bananyagaga byoshi: Daudi abigalula byoshi. 20 Daudi ayanka ebîntu bishwekwa byoshi ebinene n’ebinyinyi, banacimuheka embere z’obwo buso, banaciderha mpu: «Go munyago gwa Daudi ogôla».

21 Daudi erhi akola ashubûka ayirukira halya bantu magana abirhi banyakurhama bali basigire oku mugezi gwa Besori. Bayishiyankirira Daudi na lulya lubaga lwayishaga boshi naye. Erhi Daudi abahikaho abalamusa. 22 Abantu bali bagwerhe omurhima mubi guli nka gwa bene Beliyali, muli balya banali bagenzire boshi naye baja omu kanwa baderha mpu: «Bulya barhali haguma nirhu, rhurhabahe akantu muli ebira bîntu rhwamarhesa; okuleka ngasi muguma na mukâge n’abana bâge. Babarhôle bagende. 23 Ci Daudi abashuza erhi: «Arhali kwo rhwakajira ntyôla bene wirhu oku bîntu Nyamubâho arhuhaga. Bulya yêne wajaga warhulanga, yêne warhuhaga gulya muzinzi gwali rhuyishire. 24 Ndi wankabayumva omu bîntu bya bene ebyôla? Nanga, mwanya muguma kuli boshi oku bali erugamba, kuguma nka abali oku mizigo: boshi bahabwe kuguma.» 25 Kurhenga agôla mango na kuhika bunôla likola irhegeko omu Israheli ye shi. 26 Erhi bashubira e Siklagi, Daudi aja arhumira abira bâge b’abashamuka b’omu Yuda kuli birya by’omunyago, akababwîra erhi: «Lolagi oluhembo kuli mwe, luli kwa birya byanyagagwa abashombanyi ba Nyamubâho.» 27 Arhumira abantu b’e Beteli, ab’e Rama y’omu Nêgebu. 28 Arhumira abira bâge b’e Yatiri, aba e Aruweri, aba e Sifemoti n’aba e Eshitemowa. 29 Arhumira ab’e Karmeli, ab’e Yerameheli, ab’omu ngo za Keniti na Horma. 30 Arhumira ab’e Bor-Ashani, ab’e Heteri, 31 arhumira ab’omu Hebroni n’aba ngasi aha Daudi anagezire hoshi ye n’engabo yâge.

Okufa kwa Saulo n’abagala

1 Erhi Abafilistini baba bamakoza entambala kuli bene Israheli, bene Israheli bahimwa, bakul’omulindi bakolaga bayaka Abafilistini, batumirhwa banayirhirwa banji oku ntôndo ya Gilibowa. 2 Abafilistini baharhiriza bwenêne Saulu n’abagala bâge, Abafilistini bayirha Yonatani, bayirha Abinadabu na Malkishuwa, boshi bene Saulu. 3 Eyo ntambala yaba ya kubabaza bwenêne Saulu, erhi abalwi b’emyampi bamuyulubula, bamubandira aha ndashi. 4 Oku bundi Saulu anacibwîra omwambali wakazagibarhula emirasano yâge erhi: «Yômola engôrho yawe oyinfunde lyo aba barhakembûlwa barhagiba bo bayishiyingwika n’okumpemukirakwo.» Ci olya mwambali a rhayemeraga erhi bwôba burhuma. Lero Saulu yêne arhega engôrho yâge ayikumbamwo. 5 Erhi olya mwambali abona oku Saulu amafa, naye arhega eyâge ngôrho ayikumbamwo bafa boshi kuguma ntyôla.

6 Ntyôla kwo bagukumusire boshi lusiku luguma, Saulu na bagala basharhu, omubarhuzi w’emirasano yâge n’engabo yâge yoshi. 7 Bene Israheli bali olundi lunda lw’akabanda n’abali olunda lwa Yordani e rhi babona oku bene Israheli bayasire, erhi banamanya oku Saulu anafire haguma n’abana bâge, barhenga omu bishagala byâbo baciyakira, erhi Abafilistini bayisha babibêramwo.

8 Erhi buca, Abafilistini bayisha bakola balitungôla emifu, bashimana Saulu na bagala basharhu batulamire oku ntôndo ya Gilibowa. 9 Bamutwa irhwe, barhôla n’emirasano yâge, buzinda bw’aho barhuma entumwa mpu bagendimanyisa ogwôla mwanzi mwinja omu cihugo c’Abafilistini coshi, omu nyumpa za banyamuzinda babo n’omu lugo lwoshi. 10 Emirasano yâge bayibika omu ka-Astarte n’emirhumba bayimânika oku côgo ca Betisheani.

11 Abantu b’e Yabeshi erhi bayumva ebi Abafilistini bahenyire Saulu, 12 ngasi balume banakola balwa entambala boshi bakomekera, balala bagenda kuhika bagendimanula omubiri gwa Saulu n’ey’abagala kulya côgo ca Beti-Sheani, banashubiyisha bahindamusire bahika aha Yabeshi, ho babadulikiraga muliro. 13 Bayanka amavuha gâbo bagabisha idako ly’omurhi ahôla Yabeshi, banaja omu mishibo y’okucîshalisa nsiku nda.

^a2.25 : Okufa kw’abana ba Eli buli buhane bw’ebijiro byâbo bibî bonene bagendekeraga okujira n’amarhwiri gâbo mazibu, bacihira omu bworhere bubî n’obo balibacikubagîrwe nka ntagengwa.

^b3.19 : Kwo kuderha oku Nyamuzinda ayujuliza ngasi kanwa amanyisize Samweli. Ko na kuguma nk’oku akudesire muli 2 Bam 10, 10.

^c4.12 Mishangi misharhule n’irhwe liyunjwire katulo: Guli mwerekano gw’emishîbo (Rhulole muli 2 Sam 1, 2-12; 18, 19-32; Murh 37, 29; Bac 11, 35; Eze 27, 30).

^d7.4 : Hali na Astartè: bwo banyamuzinda (bazimu banabinji) b’emahanga.

^e9.26 Aha ho emyanzi y’okushîgwa amavurha erhangirire : Ahashizirwe amavurha gw’obwâmi bali: Abami b’Israheli, omuntu wa â, omudâhwa erhi mulêbi (Iola 1Sam 16, 13; 1 Bam 1, 39; 2 Bam 9, 6; 11, 12).

^f12.22 Nyamubâho ahizire okujira Israheli lubaga lwâge: Rhulole omu Lul 94, 14; Yoz 7, 9; Eze 20, 9. 14. 44; 36, 22; Lul.79, 9-10 (na ntyo na ntyo).

^g13.1 : Omwandisi arhalimanyire emyâka ya Saulu erhi aba Mwâmi, kandi kube erhi kuhera yamuhezire. Omwandisi arhamanyiri bwinjinja erhi neci myâka ibirhi arhegesire Israheli. Buzinda bwanyuma bacikebirwe mpu Saulu ayîmire myâka makumi ani (Ebj 13, 21). 13, 7: Saulu alicîshozîrwe na Nyarnuzinda, afungira Israheli; bunzinda Saulu alikirirwa na Nyamubâho. Omu bulonza bwâge, Nyamubâho azigira Yakobo, aleka Ezau; acîshoga Israheli ekarhî k’agandi mashanja. Nyamubâho agendekera ntyo erhi acîshoga entumwa, erhi ahamagala Paolo, erhi ahamagala ngasi mukristu. Ci kwone, Nyamubâho arhuyigîrizize oku anagendekere okurhushobôza engalo zage amango rhumuyemîre. Saulu arhashuzagya oku izù lya Nnâmahanga, ntyo Nnâmahanga amuleka (Lola 1 Sam 15, 10-23).

^h13.7 : Saulu alicîshozîrwe na Nyarnuzinda, afungira Israheli; bunzinda Saulu alikirirwa na Nyamubâho. Omu bulonza bwâge, Nyamubâho azigira Yakobo, aleka Ezau; acîshoga Israheli ekarhî k’agandi mashanja. Nyamubâho agendekera ntyo erhi acîshoga entumwa, erhi ahamagala Paolo, erhi ahamagala ngasi mukristu. Ci kwone, Nyamubâho arhuyigîrizize oku anagendekere okurhushobôza engalo zage amango rhumuyemîre. Saulu arhashuzagya oku izù lya Nnâmahanga, ntyo Nnâmahanga amuleka (Lola 1 Sam 15, 10-23).

ⁱ14.32 Babibagira oku idaho: Abayahudi bàlihanzîbwe n’irhegeko lya Nnâmahanga okulya omuko gwa ngasi nyama yoshi (Lola Murh 9. 4). Bulya omu muko obuzîne buba na ngasi buzî ne bukwânîne bushubire emwa Lulema ( lola Lev 17, 11), ntyo emwa Abayahudi, owalya omwamba erhi acihambire ociha obukulu bwa Nnâmahanga walemaga cirya cintu carhengagamwo omwamba.

^j15.3 : Okanye oyirhe Amaleki: Bac 27, 28; Mib 21. 2-3; Lush 2, 34; 13, 15.

^k15.3 Okuherêrekeza Amaleki: Nkolaga nagendihâna Amaleki: Lub 17, 8; Lush 25, 17.

^l15.6 : Bene Keniti: Mib 10, 29.

^m15.7 : Aha muhango gwa Shuru: Murh 25, 18; 20, 1.

ⁿ15.11 : Namaciyunjuza, nagayire omu kubona najizire Saulu mwâmi … : Murh 6, 6 7; Lub 32, 12-14; 2 Sam 24, 16; Yer 18, 8-10.

^o15.12 Samweli anaciyubakira êc Karmeli: 2 Sam 18, 18.

^p15.22 Okuyumva kulushire okurherekêra: Iz 1, 2; Hoz 6, 6; Am 5, 22; Mik 6, 8.

^q15.24 Najizire ecâha: Lub 9, 27; Mib 22, 23; 1 Nga 21, 17; Mt 27, 4; 9, 13; Lk 15, 18.

^r15.26 Nyamubâho akukuzire omu bwâmi: 1Bam 2, 2.

^s15.28 : Nyamubâho anahahanywîre obwâmi bwâwe: 1 Bam 2, 30.

^t15.29 :Lola omu Mib 23, 19.

^u16.3 : Oyu nakanayishikubwira: Lush 17, 15.

^v16.3 : Yunjuza ihembe lâwe mavurha: 2 Bam 9, 1-3; Iz 11, 1; Rut 4, 17-22; Ebj 13, 22; Rm 15, 12. 16, 3: Oyu nakanayishikubwira: Lush 17, 15.

^w16.7 : Nyamuzinda yehe murhima abona: 1 Bam 8, 39; Yer 11, 20; 12, 3; Lul 17,10.

^x16.11 : Hilumuna hyâbo hiyabwîre ebubuzi: 17, 15; Burh 47, 2; Lul 23.

^y16.13 : Amushîga amavurha: 10, 1; 1 Bam 1, 39; 2 Bam 9, 6.

^z16.14 : Bene Israheli bàli bamanyire oku ngasi byoshi emwa Nnâmahanga birhenga. Bayemêra oku eyo ndwâla ya Saulu erhengerire emwa Nnâmahanga. Co cirhumire Ebibliya yaderha oku Nyamubâho arhogeza Saulu omûka mubî

^a16.18 : Daudi mwana wa burhwâli, gwarhi Lul 89, 20.

^b17.4 Goliyati: Obuli bwage bwali burhalusire metere ibirhi na galimunani.

^c17.5 : Soko na Azeka: bishagala biha hofi na Yeruzalemu aha Km 30. Akabanda ka Terebinti kaba hofi n’ebyo bishagala Soko na Azeka. Sikeli bihumbi birhanu: zanaba nka Kg 60.

^d17.24 : Barhungwa n’obwôba: bagwârhwa n’obwôba.

^e17.40 : Omushabîro gwâge: murhana ogwo yo nshoho ya kubikira eby’okulwa.

^f17.48 : Okushigalika: kuyimanga n’obucibonyi.

^g18.6 : Bayisha bayimba banasâma: 21, 12; Lub 15, 20; Bae 5, 1; Yud 15, 12.

^h18.12 : Amabona oku Nyamubâho ali haguma naye: 16, 18; 17, 37; Murh 39. 2.

ⁱ18.16 : Akazagigenda anagaluka; akazagigenda oku matabâro anahime: 2 Sam 21, 8.

^j18.25 : Ebinyirha, ecinyirha: mubiri gwa bulume bwa muntu.

^k19.5 : Wankacîhemula n’omuko gw’omuntu mwêru-kwêru: Lush 19, 10; 21, 8-9; 2 Bam 21, 16; 24, 4; Yer 14, 3.

^l19.8 : Entamhala yashubizûka: Iz 40, 2; Hoz 2, 16.

^m19.12 : Amuyandagaza aha kabonezo: Yoz 2, 15; Ebj 9, 25; 2 Kr 11, 32-33.

ⁿ19.16 : Banacija omu nyumpa……. 1 Sam 10, 8; 11, 14; Yoz 4, 19.

^o19.20 Eyi milongo 20-24: Anali omu balêbi: Mib 11, 25-29; 24, 4; 2 Bam 4, 38; 6, 3.

^p19.21 : Ashubirhuma eyindi ngabo: 2 Bam 1, 9-14.

^q20.8 : Oyôkolage mwambali wâwe: Bac 3, 16.

^r20.14 Eyi milongo, 14-15: 2 Sam 9: 21, 7; 1 Bam 15, 20; 2 Bam 15, 29.

^s20.20 Yonatan abwira ishe kurhi ayishicîfulûla.

^t20.23 Eyi milongo, 23-26, eri kandi omu 8, 15-18; 1 Bam 4, 1-6.

^u20.33 : Saulu akubula itumu: 18, 11; 19, 10.

^v21.7 : Ayanka emigati migishe amuhêreza: Mib 25, 30; Mt 12, 3-4.

^w21.14 : Abalandula obukengere: ayôrha nka musirhe: Lul 34, 1.

^x21.15 Erhi ayumva bakola bamumanya, Daudi aciyêrekana nka musirhe lyo barhagimumanya, bamuyirhe.

^y21.15 : Bici mucimundwirhireko: Lul 56, 1..

^z22.1 : Adulami: Cishagala ciguma ciba aha Km 25 kurhenga e Yeruzalemu.

^a22.5 : Omuzirhu gwa Hereti: Muzirhu guba hofi na Adulami.

^b22.20 : Mwene Abimeleki muguma yene wafumire: 2 Bam 11, 2; Ayu 1, 15-19; Abiyatari: 1 Bam 2, 26-27.

^c23.1 : Keyila: Cishagala ciguma ciri hofi na Adulami. Okuhagula enguli: kunyaga omu mbîko y’emburho zamasârûlwa.

^d23.28 Eyi milongo 23-28, : Saulo agaluka emunda ajaga ahiva Daudi… : 2 Bam 7, 6-7; 19, 8-9.

^e26.25 : Ebinwa bya Saulu biri binja, ci Daudi agwerhe obwengehusi, arhalangaliraga Saulu. Okushîgwa amavurha kwâge kwamujizire mwâmi na muntu wa Nnâmahanga, kwo kuderha mujabugo wa Nnâmahanga.

^f28.3 : Irhegeko lyali lihanzize omu Israheli oku harhabonekaga owadôsa emyômoka erhi abazimu, owagashâniza abafire, Lush 18, 9-11.

2SA – – Bible en mashi du Congo

ECITABU CA KABIRHI CA SAMWELI שמואל

Daudi ayumva empanya y’okufa kwa Saulo

1 Daudi ashubûkaga emunda ali ajir’ilwîsa anahima bene Amaleki erhi bamubanda empanya y’olufu lwa Saulu. Daudi ashinga nsiku ibirhi aha Siklagi. 2 Oku lusiku lwa kasharhu, lôla oku muntu muguma amarhenga omu lugerêro lwa Saulu n’emishangi yâge erhi eri misharhangule, yeshi erhi anacîshizire ebidaka omw’irhwe. Erhi ahika aha Daudi ali acîrhimba okw’idaho, yeshi ayunamiriza. 3 Daudi amudôsa, erhi: “Ngahi warhenga?» Naye amushuza, erhi: «Namarhulubuka omu lugerêro lwa bene Israheli.» 4 Daudi anaci mudôsa, erhi: «Kurhi byabîre Nganirira byo la?» Nyamusole anacimurhô ndêreza erhi: «Olubaga lwahimirwe na bantu mwandu balufiremwo; ciru Saulu n’omugala Yonatani nabo bombi bafire.»

5 Daudi ashub’idôsa gulya musole gwali mubanda empanya, erhi: «Kurhi wamanyire oku Saulu n’omugala Yonatani bafire?» 6 Gulya musole gwashuza, erhi: «Oku buhanya bwâni nali ciberire oku ntôndo y’abalwi, Gilbowa, boshi n’abanyakulwira oku biterusi banacimugorha kwa hofi hofi.» 7 Oku bundi akabagana anacinnangîra, ampamagala, nani nanacimushuza, nti: «Niono waliha.» 8 Akaz’indosa. erhi: «We ndi?» Nani nanacishuza, nti: «Niono ndi Munyamaleki.» 9 Anacimbwîra, erhi: «Yisha onyirhe bulya nacinyunva kubi bwenêne ciru akaba mpu nciri mw’omûka.» 10 Kwo kumuyegeraga, nanamuyirha ebwa kuba nalimbwîne oku hano akumba arhacizûke. Nayanka engôrho yamuli omu nfune n’ishungwè lyamuli okw’irhwe, byo bira ndwîrhe embere zâwe nnahamwirhu.»

11 Daudi ayanka emyamhalo yâge ayisharhangula^a, n’abambali naho kwo na kuguma. 12 Okubundi baja omu mishibo, balaka balakûla, bacîshalisa kuhika bijingo erhi Saulu n’omugala barhuma, olubaga lwa Nnâmahanga n’enyumpa y’Israheli erhuma ngasi banakumbire oku bwoji bw’engôrho boshi. 13 Daudi anacidosa gulya musole gwal’imubwîra emyanzi, erhi: «Oli wa ngahi?» Naye ashuza, erhi: «Ndi mwana w’omubunga Munyamaleki.» 14 Kandi Daudi anacimubwîra, erhi: «Kurhi orhayumvîrhe obwôba bwalambûla okuboko n’okuyirha omwâmi mushîgwa wa Nnânahanga?» 15 Daudi anacihamagala muguma w’omu bambali bâge b’emisole, amubwîra, erhi: «Yegêra ye, omutumi rhe.» Amutumirha afa. 16 Daudi anaciderha, erhi: «Omuko gwâwe guje okw’i rhwe lyâwe wenene, bulya kanwa kâwe kakuyisire ene oderha, erhi: «Nie nayirhaga omushîgwa wa Nyakasane.»

Daudi alakira Saulu n’omugala Yonatani

17 Erhi Daudi akôla alakira Saulu n’omugala Yonatani, 18 aderha, erhi: (ebyo biyandisirwe omu citabu c’obushinganyanya omu muhigo gw’okuyigiriza n’okuherha bene Yuda):

19 «Yajewe weki Israheli we, oburhwâli bwâwe obula bulambamire oku ntôndo, kurhigi entwaii zakumbire?

20 Okôla orhakumanyisagya omu Gati, orhakuyumvisagya omu njira ya Askoloni, lyo abanyere b’ Abafilistini balek’icishinga, lyo balek’ihama n’omwishingo, abanyere b’entakembûlwa!

21 Ninyu, ntôndo z’omu Gilibowa mâshi irhondo murhacifâga mwajire kw’olume, nisi erhi nkuba, amashwa gayera irhondo garhacihiraga gabonekana muli mwe, bulya empenzi y’entwâli, empenzi ya Saulu ekabuliwe.

22 Empenzi ya Saulu erhashîgagwa mavurha, ci, omuko gw’ababande, n’amashushi g’entwâli; omuherho gwa Yonatani ye ntatunda mahiji, n’engôrho ya Saulu ntayômokera busha.

23 Saulu na Yonatani bazigirwa na bakengwa, mwe bantasigana omu kalamo n’omu lufù, mwali babidu nka makozi na ntwâli kulusha entale.

24 Banyere b’Israheii, mulakire Saulu ye wakazâg’imuyambisa emishangi y’olukengwa mweshi muyambalize bwinjinja, ye wakazâg’ihira emishumi y’amasholo oku myambalo yinyu.

25 Kurhigi entwâli zafirire omu matabâro? Yonatani amatumirhwa n’okufira oku manga.

26 Namayumva ecifufu erhi werhuma, yaga Yonatani, mwene wirhu. Nakurhonyagya bwenêne, n’okukurhonya kwâni kwali kulushire okuzigira abakazi.

27 Kurhigi entwâli zakumbire? Kurhigi yahirigisirage emirasano y’amatabâro?

Daudi ashîgwa amavurha gw’obwâmi e Hebroni

1 Enyuma ly’aho, Daudi akanya aj’idôsa Nyamubiiho, erhi: «Ka nsôkere muli cishagala ciguma omu bishagala bya Yuda?» Nyamubâho anacimushuza, erhi: «Osôkereyo.» Daudi ashub’idôsa, erhi: «Lunda luhi nasôkera?» Nyamubâho amushuza, erhi: «Oje e Hebroni.» 2 Daudi asôkerayo ye na bakâge oku banali babirhi: Ahinowami w’e Yizreeli n’Abigayila wali muka Nabala w’e Karmeli. 3 Daudi ayinamukirayo kuguma na balya bantu bàbâga boshi naye, ngasi muguma n’omulala gwâge na mukagc, bayûbaka omu bishagala bya Hebroni. 4 Abantu b’e Yuda banaciyisha, bashigira Daudi amavurha gw’o bwâmi ahôla Hebroni. Bamuyimika mwâmi w’omulala gwa Yuda.

Daudi arhumira abantu b’e Yabeshi entumwa

Banacimanyisa Daudi oku abantu b’e Yabeshi omu Galadi, babishaga Saulu. 5 Daudi arhuma entumwa emwa abôla bantu b’e Yabeshi omu Galadi mpu bagend’ibabwîra: 6 «Mugishwe na Nyakasane kuli ccôla cijiro cinja c’obwonjo mwajiriraga Saulu, omwâmi winyu ene mumubisha. Nyamubâho akaz’iyôrha amulola n’obwonjo anamugishe, nani nacimugalulira aminja kuli ecôla cijiro cinja mwajiraga. 7 Na bunôla, musezagye omurhima omu nda, mube ntwâli: Neci mwâmi winyu Saulu afire, nani ecihugo ca Yuda canyimisire mwâmi.»

Abneri ayîmika Ishibali mwâmi w’Israheli

8 Ci agôla mango erhi Abneri mwene Neri, yeri murhambo w’akashala w’engabo ya Saulu, ayanka lshibali, mugala wa Saulu, amuyikirana e Mahanayimi, 9 amuyîmika mwâmi w’e Galadi emw’Aba-Asheriti, mwâmi w’abantu be Yizreeli, mwâmi wa bene Efrayimu, mwâmi wa bene Bcnyamini, mwâmi w’Israheli yeshi. 10 Oyo Ishibali mugala wa Saulu alikola agwerhe myâka makumi ani ali muburhe ago mango àbaga mwâmi omu Israheli, ayîmire myâka ibirhi. Enyumpa ya Yuda yonene yashiga Daudi. 11 Emyâka Daudi ayusize ali mwâmi wa bene Yuda aha Hebroni, eri myâka nda na myêzi ndarhu.

Yuda alwîsa Israheli, Entumba y’e Gabaoni

12 Abneri, mugala wa Neri, ayimuka n’abambali ba Ishibali, mugala wa Saulu, barhenga aha Mahanayimi barhera Gabaoni. 13 Yowabu mugala wa Seruya, boshi n’abambali ba Daudi, nabo barhabâla. Babuganana hofi n’eciyanja ca Gabaoni, baguma batwa olugerêro ishiriza ly’ecôla ciyanja n’ababo nabo erindi ishiriza.

14 Abneri anacibwîra Yowabu, erhi: «Abasirika misole bayîshe balwisanye embere zirhu.» Yowabu ashuza, erhi: «Bagende.» 15 Bakanya baja eruhya: Boshi mubalè guyumanine kw’oku banaderhaga: bantu ikumi na babirhi muli bene Benyamini bambali ba Ishibali, na bandi bantu ikumi na babirhi, omu balâlîzi ba Daudi. 16 Ngasi murhabâzi anagwarhire owundi murhabâzi okw’irhwe, bakadikana engôrho omu lubavu, boshi banacîfira caligumiza. Ahôla bahayîrika izîno ly’ishwa ly’embavu; liba omu Gabaoni.

17 Entumba yadarhabala bwenêne olwo lusiku. Abneri n’engabo ya bene Israheli banacihimwa na bambali ba Daudi. 18 Mw’eyo ntumba mwali bene Seruya oku banali basharhu, Yowabu, Abishayi, n’Asaheli. Asaheli ali mubidu bwenêne bulya agwerhe orhugulu rhuli nka rhwa kashafu kw’omu mpinga. 19 Asaheli anaciyisha aminisirekwo Abneri buzira kuderha mpu ankamunioka ekulyo nisi erhi ebwa kumosho. 20 Abneri ahindamuka aderha, erhi: «Ka woyo, Asaheli?» Asaheli anacishuza, erhi: «Niono, neci niono.» 21 Abneri anacimubwîra, erhi: «Gerera ebwa kulyo nisi erhi ebwa kumosho; ogwarhe muguma muli abôla bana, oyambûle muguma mulimwo. Cikwoncne Asaheli arhalonzagya oku mulikamwo. 22 Abneri ashubiriza abwîra Asaheli, erhi: «Ntenga enyuma ntag’ikugalika okw’idaho. Kurhigi nankacilôlakwo muci wâwe Yowabu?» 23 Asaheli arhalonzagya okuciyegûla. Abneri amushinga cinyuma nyuma omusholo gw’itumu omu nda, gwahulûkana emugongo. Akûmba lugali^b, anafa, bakayimanga ahôla.

24 Yowabu n’Abishayi banacihîvulula Abneri; erhi izûba lizika, bahika oku hirhondo hya Arna, eburhambi bwa Giyahu, oku njira y’e Gabaoni omw’irûngu. 25 Bene Benyamini boshi bali n’Abneri, bashubûzanya, bacihira murhwe « muguma enyuma zâge bagend’itwa ecigamba oku karhondo. 26 Abneri ayakûza Yowabqli amubwîra, erhi: «Kali engôrho ekolaga yakayôrha yajira enkumba muli rhwe obwo? K’orhamanyiri oku okwôla kwankahwa kubi? Mangaci wabwîra engabo yawe baleke okuhîvulula bene wabo? 27 Yowabu anacishuza, erhi: «Alame Nyamubâho bulya nk’orhaderhaga sêzi lyali lyabafungakwo bene wabo». 28 Yowabu abûha omushekera olubaga lwayimanga; barhacishimbuliraga bene Israheli barhanacikulikizagya okulwa.

29 Abneri n’engabo yâge balâla bagenda obudufu boshi, Omu kabanda ka Araba, bayikira Yordani, balinda bahika aha Mahanayimi. 30 Yowabu aleka a rhacihîvululaga Abneri, ashubûza olubaga lwoshi; lwayîsh’ibulikanamwo bantu ikumi na mwenda, Omu bene Daudi, haguma n’ Asaheli. 31 Ci bene Daudi bali bayisire bantu magana asharhu na bantu makumi gali ndarhu muli bene Benyamini yo yali ngabo yadwirhwe na Abneri. 32 Bayisha baecrhe Asaheli baj’imubisha omu cusho c’îshe ciba aha Betlehemu. Yowabu n’engabo yâge balâla bagenda obudufu boshi, bahika aha Hebroni lukula arhanda.

1 Entumba yanaciluga bwenêne ekarhî ka bene Saulu na bene Daudi. Ci muli eyôla ntumba Daudi ayisha azibuha, n’owabo Saulu aja afunyala.

Bagala ba Daudi baburhirwa e Hebroni

2 Agôla mango erhi Daudi ayûbasire aha Hebroni, anali amaburha abanarhahana. 3 Enfula yâge yo yali Amnoni, aburhagwa na Ahinoamu muka Daudi, arhengaga e Yizreeli. Owa kabirhi ye wali Kileabu, aburhwa na Abigayila w’e Karmeli, olya mukazi wali muka Nabala. Owa kasharhu ye wali Absalomo, aburhwa na Maaka Mwa Talamayi mwâmi w’e Geshuri. 4 Owa kani ye Adoniya aburhwa na Hagiti, owa karhanu ye Shefatiya, aburhwa na Abitali. 5 Owa kali ndarhu ye Yitreamu aburhwa na Egla naye muka Daudi. Abôla bo bana Daudi alikola agwerhe amango ali ayubasire aha Hebroni.

Abneri aciberûla na Ishibali

6 Lolagi ebyabire amango Saulu alwisagya Daudi: Abneri aciha obwâmi Omu mwa Saulu. 7 Mango maguma, Saulu al’igwerhe eciherula, izîno lyaco co cali Rispa, câli ca Ayiya. Abneri amuyinjira. 8 Lusiku luguma Ishibali anacimukangula, erhi: « Cici carhumaga wayinjira muka larha?« Abneri akunira bwenêne n’ebyôla binwa bya Ishibali, anacishuza, erhi: «Kw’omanyire mpu ndi irhwe lya kabwa ka bene Yuda. Mwa gano mango ndwîrhe najirira enyumpa yinyu aminja mwe muli bene Saulu, kuguma na balumuna, n’abira bâge, n’obwenge ntacikuhanaga emwa Daudi, bwo bwôla okôla wankangula oyôla mukazi?» 9 Nyamuzinda anjirire kubi anakuyushule akaba ntajiriri Daudi nk’oku anamulaganyagya: 10 Okurhenza omulala gwa Saulu omu bwâmi n’okuyîmanika omulala gwa Daudi omu Israheli n’omu Yuda, kurhenga e Dani kuhika e Bersheba. 11 Ishibali arhashuzagya Abneri akanwa ciru n’akaguma, bulya ali amuyobohire bwenêne.

Abneri arhuma obugo emwa Daudi

12 Okubundi Abneri yehe oku bwâge anacirhuma entumwa emwa Daudi mpu bagend’imubwîra ntyala: «Eci cihugo ciri ca ndi? Rhuyumvanye rhwembi, ka orhabwini oku okuboko kwâni kwanakurhabala okuyerekeza Israheli yeshi emunda oli?» 13 Daudi anacishuza, erhi: «Neci là, kwinja okwo, rhwayumvanya rhwembi, ci kwônene nkuhunyirage kantu kaguma: Omanye oku nta mango wankabona obusù bwâni akaba burhanzi orhandwirhiri olya mukazi wâni Mikala mwali wa Saulu hano okôla wayisha mpu rhuyumvanye.» 14 Daudi anacirhuma entumwa emwa Ishibali, mwene Saulu mpu bagend’imubwîra ntyala: «Ngalulira mukanie Mikala, oyu nagulaga binyirha igana^c bya Bafilistini.» 15 Ishibali anacirhuma abagend’iyanka nyamukazi emwa olya mulumc wali wamamuyanka ye Palitieli, mugala wa Layishi. 16 Oyôla mulume anayisha akulikire nyamukazi, anaja avugumula emirenge kuhika aha Bahurimi. Erhi bahika ahôla, Abneri anacimubwîra, erhi: «Galukaga!» Nyamulume anacigaluka.

17 Muli agôla mango, Abneri anacikanya agend’iyumvanya n’abashamuka b’olubaga ababwîra erhi: «Kurhenga mira erhi kulakira mulakira Daudi mpu abe mwâmi winyu.» 18 Mukujirage lero bunôla, bulya Nyamubâho abwizire Daudi erhi: «Kuboko kwa mwambali wâni Daudi kwo nayokôlamwo bene Israheli omu maboko g’Abafilistini na kuli ngasi bandi bashombanyi bâge boshi.» 19 Abneri anacikanya agend’ibwîra bene Benyamini okwôla nabo. Erhi ayus’ijira ntyôla, Abneri akanya agend’ibwîra Daudi oku bene Israheli na bene Benyamini babwîne oku kuli kwinja okujira ntyo.

20 Abneri ashimana Daudi aha Hebroni, Abneri al’ilusibwe na balume makumi abirhi; Daudi anacijira olusiku lukulu bwenêne kuli Abneri boshi na balya balume bali bamulusize. 21 Abneri anacibwîra Daudi, erhi: «Nkolaga naja nabwîra olubaga lwa bene Israheli loshi luyumvanye na nâwe nnahamwirhu, na ntyo wanayima oku onalonzize». Daudi asengaruka Abneri, naye anacilikula n’omurhilla.

Okunigwa kwa Abneri

22 Ka muli agôla mango, erhi bambali ba Daudi boshi na Yowabu barharhenga ebwa kunyaga, erhi banakolaga badwîrhe eminyago yâbo minji, agôla mango Abneri arhaciri haguma na Daudi bulya Daudi ali erhi mira amusengarukaga, naye erhi analigi omu njira y’okuja emwâge n’omurhula. 23 Yowabu boshi na lulya lubaga lwanali boshi naye, banacishubûka, honahalya banacirhonda Yowabu omwanzi mpu: «Abneri mwene Neri anali emwa Daudi, naye Daudi anamusengaruka mpu agende n’omurhûla.» 24 Yowabu anacikanya aja emunda mwâmi Daudi ali anacimubwîra, erhi: «Kurhi wajizire? Mpu Abneri anali ayishir’ikulamusa nâwe wanagal’imuleka agende ntyala? 25 Omanyire bwinja Abneri, mwene Neri: Kali kuyenja kwamudwîrhe mpu amanye amajira gâwe goshi, amanye na ngasi bindi ojira byoshi.»

26 Yowabu anacihuluka, arhenga aha mwa Daudi, akanya arhuma entumwa yaj’igalula Abneri, kurhenga aha iriba lya Sira, na Daudi arhamanyiri luhi na luhi. 27 Oku Abneri anahika aha Hebroni ntyala, Yowabu amukulukuliza eburhambi omu konga k’ecogo nka owamuheka mahwe, n’erhi banahika ahôla, Yowabu amutumirhira oku nda. Ho na halya Abneri arhengamwo omûka, amuyirha ntyo lwali lwiholo lwa Asaheli mulumuna wa Yowabu. 28 Buzinda anacigend’imanyisa emwa Daudi oku kwo byabire ntyôla, naye anaciderha, erhi: «Niono n’obwâmi bwâni boshi rhuli bêru kwêru n’ogwo muko gwa Abneri mwene Neri.

29 Mâshi ogwo muko guyandagalire oku irhwe lya Yowabu n’oku mulala gw’îshe goshi, mâshi! Irhondo omu mwa Yowabu murhacibulikanaga owalwala omushunzi, olushomyo, n’abakenyi baja bahunahuna, bagukumuke n’engôrho nisi erhi n’ishali.» 30 Kwo Yowabu n’omulumuna Abishayi bayirhaga Abneri ntyôla, bulya ye wayirhaga mulumuna wabo Asaheli mw’erya ntambala ba lwiraga aha Gabaoni. 31 Okubundi obwo, Daudi anacibwîra Yowabu n’olubaga lwanali boshi naye, erhi: «Musharhule emyambalo yinyu, muyambale sunzu, mushibe Abneri». Mwâmi Daudi anaciyunamiriza omugongo. 32 Abneri, bamubisha aha Hebroni. Mwâmi alaka alakûla n’izu linene aha cusho ca Abneri kuguma n’olubaga loshi.

Mwâmi Daudi alakira Abneri

33 Mwâmi erhi akôla alakira Abneri aderha erhi: «K’omu maboko g’encuku mwo Abneri anankafirire? 34 Amaboko gâwe nta kantu kagashwesire; amagulu gâwe nta mugufu gwankagaziririnzire. Nka obanzirwe n’ebishungu ntyo kwo wehe wafire». Olubaga loshi lwashiba lwamulakira ntyôla. 35 Olubaga loshi lwanakanya lwaja emunda Daudi ali mpu lumuseze okuhira akantu omu nda muli ogwo mulegerere. Ci Daudi alahira ibango erhi: «Nyamubâho anjire buligo anabuyushule erhi nankaderha nti nalya omugati nisi erhi okuhira akandi kantu omu nda kuhika bijingo». 36 Olubaga loshi lwanacibona okwo kwanalusîmîsa, caba mushana ngasi ebi Daudi anakazâg’ijirira byoshi embere z’olubaga byanali binja. 37 Olwo lusiku olubaga lwayumva oku arhali Daudi warhumaga mpu bayirhe Abneri mwene Neri. 38 Mwâmi Daudi ashubiriza abwîra abambali, erhi: «Ka murhamanyiri oku omurhambo mukulu amafa omu Israheli ene? 39 Kuli nie mubwîne oku ndi muntu ofunyire, ene n’obwo nashîzirwe amvurha g’obwâmi. Ci kwônene abala ba ntu bene Seruya bali bantu badârhi kundusha. Nyamuzinda yêne agalulire ngasi nyankôla-maligo oku anahenyaga amaligo gâge!»

Okufa kwa Ishibali

1 Mwene Saulu bamumanyisa okwôla Abneri afiraga aha Hebroni, yeshi arhà amaboko na bene Israheli boshi barhemuka. 2 Oyôla Saulu ali agwerhe bantu babirhi bakazâg’irhambula abaganda bâge. Muguma izîno lyâge aderhwa Bânâ, owundi ye Rekabu; bombi baburhagwa na Rimoni w’e Beroti wa muli bene Benyamini. Bulya Beroti kwo bamulolaga kuhika ene wa muli bene Benyamini. 3 Abôla bene Beroti bali bayakire e Gitayimi, banaciyankirirwa yo nka babunga kuhika na bunôla. 4 Yonatani ali agwerhe omwanarhabana wajaga ahegera amagulu gombi. Ali akôla agwerhe myâka irhanu ali muburhe amango hayîsh’igiderha oku Saulu na Yonatani bafirire aha Yizreeli. Omukazi wakag’i mulera anacimurhôla mpu akôla amuyakana, emunda aciribirhiraga omu kuya ka nyamwana akulumba analemala; izîno lyâge ye wali Mefibali.

5 Okubundi obwôla, bene oyo Rimoni w’e Beroti, bwo baligi Bânâ na Rekabu banaciyisha baja omu mwa Ishibali kalengerere erhi n’idûrhu lirigi linene bwenêne; bashimana agwîshîre adwîrhe ahumûka muli agwôla mûshi. 6 Ka muli agôla mango omukazi wakag’ilanga olumvi anakazâg’ishuka engano, ka naye erhi iro lirhanamugonyire. Rekabu boshi na mwene wâbo Bâna, ba shodokera omu nyumpa, na ntâye obabwîne. 7 Ago mango ali agwîshîre oku ncingo yâge yali omu hiyumpa hyâge hy’okulâla, bamutumirha bamuyirha banamutwa irhwe. Okubundi banacirhôla liryala irhwe lyâge, balâla bagenda obudufu boshi kuhika ebwa kabanda k’Araba. 8 Bakanyana lirya irhwe lya Ishibali emunda Daudi ali aha Hebroni, banacibwîra Daudi, mpu: «Alaga irhwe lya Ishibali mwene Saulu, ye mushombanyi wâwe wakazâg’ilonza okukuheza. Ene Nyamubâho anahîre nnahamwirhu olwihôlo kuli Saulu n’omluala gwâge.»

9 Daudi anacishuza Rekabu boshi na muci wâge Bânâ bombi oku banali bene Rimoni w’e Beroti anacibabwîra, erhi: «Aganze Nyamubâho wandangaga kuli obula buhanya. 10 Neci olya wayishig’immanda empanya erhi: «Ala oku Saulu anafire, oyo muntu omukuciremba kwâge ali amanyire mpu adwîrhe omwanzi mwinja; ci kwônene namugwârha namuyirhira aha Siklagi, namuha ntyo oluhembo lw’ogwôla mwanzi gwâge. 11 Kurhi nankalekaga lyohe abantu babi bayîsh’iyirhira omuntu mwêru kwêru omu mwâge, oku ncingo yâge, ka ntagwasirwi okubadosa ogwo muko gwâge mwabulagaga n’amaboko ginyu, ka ntagwasirwi okubaherêrekeza hanôla igluu.» 12 Daudi anacirhegeka abambali b’emisole mpu babayirhe; banacibatwa amaboko n’amagulu banacibamanika hofi n’eciyanja cabaga aha Hebroni. Buzinda bw’ahôla banaciyanka lirya irhwe lya Ishibali, balibisha omu nshinda y’Abneri aha Hebroni.

Daudi ashîgwa amavurha gw’obwarni

1 Abantu b’amashanja goshi ga bene Israheli banacikanya baja emunda Daudi ali e Hebroni banacimubwîra mpu: K’orhabwini oku rhuli mavllha na minyofu yawe. 2 Kurhenga mira, amango Saulu anali mwâmi wirhu erhi onaheka engabo ya bene Israheli oku matabâro. Nyamubâho akubwizire erhi: «We wayabula olubaga lwâni lwa bene Israheli, we wanaba mukulu walo». 3 Ntyo abagula b’Israheli boshi bashimanana na mwâmi Daudi aha Hebroni; banacinywana naye embere za Nyamubâho aha Hebroni, Daudi bamushîga amavurha g’okubà mwâmi w’Israheli. 4 Agôla mango Daudi àbaga mwâmi omu Israheli ali akola agwerhe myâka makumi asharhu kurhenga abusirwe, agal’iyîma na yindi myâka makumi ani. 5 Aha Hebroni Daudi alamireho nka mwâmi wa bene Yuda bone myâka nda na myêzi ndarhu, ayîma myâka makumi asharhu aha Yeruzalemu nka mwâmi wa bene Israheli na bene Yuda boshi.

Daudi arhêra Yeruzalemu anamuhimwa

6 Daudi arhêra abanya-Yebusi bayûbakaga aha Yeruzalemu, boshi n’engabo yâge, abôla bantu bo banaligi bene olugo. Banacibwîra Daudi, mpu: «Orhâje muli olu lugo; kali emihurha n’ebirema byonene byakulibirhakwo.» (Kwo kwaligi kuderha mpu: Daudi arhankaja muli olwôla lugo). 7 Ci Daudi ahima olwo lugo Luzibuzibu lwa Siyoni, aluyirika mpu lwo lukôla lugo lwa Daudi. 8 Olwo lusiku amango balwaga alaganana erhi: «Owankatumirha omunya-Yebusi akasôka omu mugezi^d. Kuziga Yowabu mwene Seruya yehe asôka omu mugezi… » Eyôla ngabo y’emihurha n’abakunagizi bali bashombanyi bashologosire Daudi. Co cirhuma batwa mugani mpu: «Abakunagizi n’emihurha barhaja omu nyumpa.» 9 Daudi ayûbaka cirya cishagala anaciyirika mpu co cikola «Lugo lwa Daudi». Aciyûbakira ecogo cizibu amarhambi goshi kurhenga aha Milo, ayûbaka n’omu ndalâla. 10 Daudi aja azibuha bwenêne la ngasi lusiku, na Nyamuzinda Nnâmahanga w’Emirhwe erhi anali haguma naye. 11 Hiramu mwâmi w’e Tiri alika entumwa yaja emunda Daudi ali. Amurhumira n’emirhi mizibu bwenêne ederhwa karhonda, amurhumira n’ababinji b’empaho, n’abagoya amabuye mpu bagend’iyûbakira mwâmi Daudi enyumpa. 12 Daudi abona oku neci Nyamubâho ayisha amuyîmanika nka mwâmi wa bene Israheli, anabona oku ayisha akuza obwôla bwâmi erhi lubaga lwa bene Israheli lurhuma.

Bagala ba Daudi aha Yeruzalemu

13 Erhi aba akola amayûbaka aha Yeruzalemu amanarhenga aha Hebroni, ashub’iyanka abandi bakazi, baguma ba biherula abandi abaja omubuhya, ntyo ashub’ibaburhakwo akarhabana n’akanyere. 14 Alaga amazîno g’abana Daudi aburhiraga aha Yeruzalemu: Shamuwa, Shobabu, Natani, Salomoni, 15 Yibehari, Elishuwa, Nefegi, Yafiya, 16 Elishama, Eliyada na Elifêleti.

Daudi ahîma Ahafilistini

17 Abafilistini banacimanya agôla mango oku Daudi ye washîzirwe amavu rha g’okuba mwâmi w’Israheli, boshi bashubûzanya, mpu baje balongereza Daudi. Daudi anacimanya omwanzi, ayandagalira ebwa nyumpa yâge nzibuzibu. 18 Engabo y’Abafilistini yanacishagamuka, boshi bashandabana omu kabanda ka Refayimi. 19 Daudi akanya agend’idôsa Nyamubâho, erhi: «Ka ngend’i lwîsa Abafilistini, ka wabahira omu maboko gani mbahime?» Nyamubâho anacibwîra Daudi, erhi: «Kanya osôkere yo, bulya kwo binali, Abafilistini nabahizire omu maboko gâwe.» 20 Daudi anacija aha Baali-Perazimi, Daudi anacihimiraho. Daudi anaciderha, erhi: «Nyamubâho anahenangwire abashombanyi bani kula amîshi gahenangula ebigacisire.» Okôla kwo kwarhumire ahôla bahayîrika izîno lya Bali-Perasimi. 21 Abafilistini banacijandika empivu zâbo ahôla, Daudi n’engabo yâge bayisha ahôla bazigukumba banazigendana. 22 Abafilistini bashub’iyisha barhabire kandi bashandabana omu kabanda ka Refayimi. 23 Daudi akanya ashub’igend’idôsa Nyamubâho, naye amushuza, erhi: «Orhasôkaga, ci obayubuke obayîshe emugongo olunda lw’emirhi y’emiforsadi. 24 Hano onayumva olubi enyanya ly’eyôla mirhi, onacirhunike ho na halya kuli bo, bulya Nyamubâho ayisha akushokolire, oshandabanye eyôla ngabo y’Abafilistini.» 25 Daudi anacijira kulya Nyamubâho anamubwiraga, ahima abôla Bafilistini kurhenga e Geba kuhika e Gezeri.

Omucîmba gw’amalaganyo gwahêkwa e Yeruzalemu

1 Daudi anacishubishubûza engabo y’abalwi bâge boshi omu Israheli, bahika omu balume bihumbi makumi asharhu. 2 Daudi boshi n’engabo yali kulikire, barhôla enjira yâbo kurhenga e Baale-Yuda, mpu bagend’iyinamula eyôla munda omucîmba gw’amalaganyo gwa Nyamubâho, ogwayirikagwa izîno lya «Nyamuhâho, Nyakasane w’Emirhwe obwarhire kuli bakerubi.» 3 Ogwo mucî mba gwa Nyamuzinda banaciguhira omu ngâlè mpyahya, bagurhenza omu nyumpa ya Abinadabu, kuhika oku karhondo. Uza boshi na Ahiyo, bo bayishaga bagendesa eyôla ngâlè mpyahya. 4 Bayirhenza omu nyumpa ya Abinadabu eyali oku karhondo, erhi omucîmba gwa Nyamubâho gunaligimwo; Ahiyo ashokolera ogwôla mucîmba na Uza aja agenda eburhambi bw’omucîmba. 5 Naye Daudi boshi n’engabo ya bene Israheli, bakulikira bayisha basamira Nyamubâho, banaja baziha ebizihwa bya ngasi lubero, by’emirhi y’ensindani, ebitari, ennanga, engoma, na ngasi bindi bya bulenga banahashire okukuzamwo Nyamubâho. 6 Erhi bahika aha câno ca Nakoni, Uza alambûla okuboko mpu agwarhirizemwo omucîmba gw’amalangayo^e bulya enkafu zali zigudwîrhe luhengu. 7 Oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyaka bwenêne kuli Uza, Lungwe anacimulambika okw’idaho erhi ecôla citumule cirhuma, afira ahôla, aha burhambi bw’omucîmba gw’amalaganyo gwa Nyamubâho. 8 Daudi abahala bwenêne erhi okwôla Nyamubâho anayirhaga Uza kurhuma. Ciru ahôla alinda ahayîrika izîno mpu ho hakôla aha «kurhingamirwa kwa Uza».

9 Daudi ayôboha bwenêne Nyamubâho kurhenga agôla mango; anaciderha erhi: «Kurhi omucîmba gwa Nyamubâho gwankaja emwâni wâni?» 10 Daudi a rhacilonzagya okuhêka ogwôla mucîmba gwa Nyamubâho emwâge, omu lugo lwâge. Daudi anaciguhêka emwa Obededoni w’e Gati. 11 Ogwôla mucîmba gw’amalaganyo gwanacibêra aha mwa Obededomi myêzi isharhu, Nyamubâho anacigisha bwenêne enyumpa ya Obededoni, naye yêne.

12 Banacigend’ibwîra Daudi mpu ka wakamanya, kali Nyamubâho anagishire Obededomi na ngasi ehi anajira hyoshi erhi gulya mucîmba gw’amalaganyo gurhuma. Daudi akanya agend’irhôla gulya mucîmba gw’amalaganyo anagusôkana emwâge, aguhêka omu lugo lwâge n’obusîme bunene. 13 Erhi ababarhuzi bw’ogwo mucîmba gwa Nyamubâho bayus’igenda magulu ndarhu, banacirherekêra enkafu n’akanina kashushagire. 14 Daudi ayisha asâma n’emisi yâge yoshi, anali ayambirhe omwirhêro gw’enondwè. 15 Daudi haguma na bene Israheli boshi banacihêka omucîmba gw’amalaganyo gwa Nyamubâho n’obusîme bunene bwenêne, emishekera yayisha yabûhwa. 16 Agôla mango omucîmba gwa Nyamubâho gwajaga omu lugo lwa Daudi, Mikala mwali wa Saulu, agend’iyunama aha kabonezo mpu alôla, n’erhi acibona kurhi Daudi ahamira anaja asâmira Nyamubâho, nyamunyere amugaya emurhima gwâge. 17 Erhi baba bamahisa bamanadekereza ogwôla mucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho omu karhi k’enyumpa y’ihêma Daudi ali amaguyûbakira, Daudi ahêra Nyamubâho enterekêro y’embâgwa n’ey’omurhûla. 18 Erhi ayusa okurherekêra ezôla nterekêro z’embâgwa n’ez’omurhûla, agisha olubaga oku izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Emirhwe. 19 Aja agabira olubaga lwa bene Israheli boshi, omulume n’omukazi, ngasi muguma aja ahâbwa obuntu, ecihimbi c’ecituntume c’emizâbîbu. Olubaga lwanacishubira ngasi muguma omu mwâge.

20 Daudi mpu akôlaga ahindamuka agend’igisha omulala gwâge, Mikala mwâli wa Saulu anacija emunda ali, amubwîra, erhi: «Neci nabwinage omwâmi w’Israheli acihêka irenge ene la. Owajaga acibwikula kulya embere z’abaja n’abaja-kazi, nka kulya omuntu wa bushabusha akanacibwikula.» 21 Daudi anacishuza Mikala, erhi: «Nasâmiraga embere za Nyamubâho, okuli oku izîno lya Nyamubâho ozine, owantonyagya kulusha sho, na kulusha enyumpa ya sho, kuhika anyimika mwâmi w’Israheli lwo lubaga lwa Nyamubâho, nakayô rha nasamira embere za Nyamubâho. 22 Ciru nacinyihya okurhalusire ahôla. Neci omu masu gâwe nanabonekana nka muntu wa busha, ci embere z’abôla baja-kazi odesire, nakuzibwa nka muntu mukulu.» 23 Oyôla Mikala mwâli wa Saulu ayîsh’ifa bugumba arhabona mwana.

Obulêbi bwa Natani

1 Erhi Daudi abaga akôla adekerire bwinja aha mwâge, na Nyamubâho amamurhamûlaga bulya amamulikûza oku bashombanyi bâge bali bamugosire boshi, 2 mwâmi Daudi anacibwîra omulêbi Natani erhi: «K’obwîne nâwe okûla; niono nyûbaka omu nyumpa y’enshebeye, n’omucîmba gw’emalaganyo ga Nyamubâho gwagal’ibêra omu ihêma.» 3 Natani ashuza, mwâmi Daudi, erhi: «Kanya ogend’ijira nk’oku omurhima gwâwe gunakubwizire, bulya Nya mubâho okugashanire».

4 Muli obwôla budufu bonene, akanwa ka Nyamubâho kanacirhinda kuli Natani kaderha, erhi: «Kanya oj’ibwîra mwambali wâni Daudi, erhi: 5 Mpu akanwa ka Nyamuzinda kadesire ntyala: ka we wakanyûbakira enyumpa naberamwo? 6 Bulya ntasag’ihanda omu nyumpa ciru n’eriguma kurhenga ha lya narhenzagya bene Israheli e Mîsiri kuhika ene; ci nakaz’ibera omu ihêma n’aha mbuga. 7 Agôla mango najaga nagenda na bene Israheli boshi, ka hali muciranuzi muguma omu baciranuzi b’Israheli balihirwe okuyabula olubaga lwâni Israheli, ka hali oyu nadosize nti: «Cirhuma orhanyûbakira enyumpa y’enshebeye? 8 Bunôla ojag’ibwîra mwambali wâni Daudi ntyala: «Erhi mpu oku akanwa Nyamuzinda kadesire kw’oku: Niene nakurhenzagya ebulambo erhi oyabula ebibuzi, nakwishoga nti obe mwâmi w’olubaga lwâni Israheli; 9 nyôrha ndi nâwe omu majira gâwe goshi. Namalire na ngasi bashombanyi banali bakuzongolosire boshi, izîno lyâwe nalihêka irenge nka mazîno g’abandi bakulu ba hano igulu. 10 Olubaga lwâni nalusingira ecihugo, Israheli neci namuyubasize anafumbamira arhacilala ajuguma erhi abana b’abashombanyi babo barhuma barhakacibahumakwo aka mira. 11 Kurhenga amango nayîmanikaga abaciranuzi omu lubaga lwâni lw’Israheli, nakuluhwire erhi nkufumya abashombanyi bâwe boshi. Na Nyamubâho akumanyisize oku ye okôla wakuyûbakira enyumpa. 12 Mango ensiku zawe zaheka, na hano oshanga bashakulûza bâwe ekuzimu obûko bwâwe nabuhêka enyanya, n’obwâmi bwâwe nabuyîmika bwinja, omwana w’enda yawe mutugike omu bwâmi bwâge. 13 Oyo mwana ye wayîsh’iyûbaka enyumpa oku izîno lyani, nani nayîmanika obwâmi bwâge busimbe ensiku zoshi. 14 Oku bwâni, naba îshe naye abe mugala wâni. Erhi akajira okubi nanamuhîmbaguza n’empimbo z’akirume, nanamuha n’ebifundo, birya omuzire akanaha omwana wâge. 15 Cikwône ntankamunyaga obwâmi bwâni nka kulya nabunyagaga Saulu namurhenza embere zani. 16 Enyumpa n’obwâni bwâni byayôrha ho ensiku zoshi embere zani, n’entebe y’obwâmi bwâwe yasimba ensiku zoshi.» 17 Natani anacibwîra Daudi ebyôla binwa byoshi nk’oku anabonekeragwa omu bilôrho.

Omusengero gwa Daudi

18 Daudi anaj’ishenga Nyamubâho, anaciderha, erhi: «Yagirwa niono ndigi muntu muci, n’omulala gwâni guligi muci obôla wandaganya okungana aha. 19 N’okôla kuciri kunyi omu masu gâwe yagirwa Nyamubâho; wadesire n’ebiyêrekîre omulala gwa mwambali wâwe omu nsiku zayisha, wene orhahabiri oku lyo linali irhegeko ly’omuntu eryo yagirwa Nyakasane. 20 Bicigi Daudi ankaciderha bilushire aho? Wene omanyire mwambali wâwe bwinja yagirwa Nyamubâho. 21 Akanwa kâwe n’obwinja bw’omurhima gwâwe, byo birhumire ojira agala minja goshi, byo birhumire onagamanyisa mwambali wâwe yagirwa. 22 Kuli okwôla oganze, yagirwa Nyamubâho, bulya ntâye oli akâwe na nta wundi Nyamuzinda aha nyuma zawe, omu kulôla ebi rhwanayumvîrhe n’amarhwiri girhu. 23 Ndi oli nka olubaga lwâwe, ndi oli nka Israheli yagirwa, ishanja liguma toro eri alijiriremwo eby’okurhangaza, bunguke bw’igulu burhuma. Wakungusha embere z’olwo lubaga warhenzagya e Mîsiri, amashanja n’aba nyamuzinda babo bw’obwihambi. 24 Neci yagirwa wasinzire wene olubaga lwâwe Israheli mpu luyorhe lwâwe ensiku zoshi, mpu na nâwe, yagirwa Nyamubâho, oyorhe oba Nyamuzinda walo. 25 Na bunôla yagirwa Nyamubâho, Nyamuzinda, ebyôla binwa waderhaga kuli mwambali wâwe n’oku mulala gwâwe, birhume wabalanga ensiku zoshi, onabajire nka okwôla onabalaganyize. 26 N’izi no lyâwe lije irenge ensiku zoshi muli ebi binwa: Nyamubâho w’Emirhwe, yêne ye Nyamuzinda w’Israheli. N’enyumpa ya mwambali wâwe Daudi efumbamire bwinja embere zâwe. 27 Bulya wene, yagirwa Nyamubâho w’Emirhwe, Nyamuzinda w’Israheli, wakumanyisagya mwambali wâwe wamubwîra erhi: Niene nakuyûbakira enyumpa co carhumire mwambali wâwe abona omurhima gw’okukuhisakwo guno musengero. 28 Na bunôla Yagirwa Nyamubâho, wene we oba Nyamuzinda n’ebinwa byâwe biba by’okuli. Lero wene wabwiraga mwambali wâwe akôla kanwa k’omulagi. 29 Bunôla ogishage yagirwa ogwôla mulala gwa mwabambali wâwe, lyo gukaz’iyôrha guli ensiku zoshi embere zâwe. Bulya yagirwa Nyamubâho, wene wakuderhaga, na kuli ogwo mugisho gwâwe enyumpa ya mwambali wâwe yayôrha ngishe ensiku zoshi.»

Oku Daudi ahimaga amashanja

1 Enyuma ly’aho Daudi ahima Abafilistini. àbagendesa ebifukamiro. Daudi abahima bwenêne anabanyaga amarhwali gâbo goshi. 2 Ahima n’abantu b’e Mowabu, boshi abagwishiza oku idaho anabalambûlira kwo omugozi. Baguma abalambûlirakwo migozi ibirhi, erhi bo bafa abâla, abandi abalambûlirakwo omugozi mugumaguma erhi mwe ntacimuyirhe mwâlama. Ntyo abôla banya Mowabu bashuba bajà ba Daudi, abagwâsirwe okukamurhûla eby’omushigo.

3 Daudi ahima Hadadezeri, mugala wa Rehobu, mwâmi w’e Soba, amuhima erhi akôla ahika oku lwîshi lwa Efrata. 4 Daudi amunyaga barhabâzi cihumbi na magana gali nda ga banyakulwa n’ebiterusi, amunyaga na bandi barhabâzi bihumbi makumi abirhi, bo barhabâzi bayisha bagenda n’amagulu. Daudi atwa ebiterusi byâbo byoshi emisi. Ci kwônene asigalanamwo igana lyone. 5 Abanya-Sîriya b’e Damasko bayisha mpu bakola bal’irhabala Hadadezeri, oyôla mwâmi w’e Soba. Muli abôla banya-Sîriya Daudi abayirhamwo bantu bihumbi makumi abirhi na bibirhi. 6 Daudi ayîmika abarhambo n’abasirika omwôla Sîriya y’e Damasko, na ntyo abôla bantu banya-Sîriya bashuba barhumisi bâge banakaz’imurhûla eby’omushigo. Nyamubâho ayimangira Daudi omu majira gâge goshi. 7 Daudi arhôla empenzi z’amasholo abôla bene Hadadezeri bâli bagwerhe, azihêka e Yeruzalemu. 8 Omu bishagala bya Hadadezeri biderhwa Betaha na Berotayi, mwâmi Daudi ahagulamwo ebyuma by’amarhale mwandu.

9 Erhi Toî, mwâmi w’e Hamati ayumva oku Daudi anahimire Hadadezeri n’emirhwe yâge yoshi, 10 arhuma omugala Yorami mpu agend’ilamusa Daudi anamuvuge omunkwa bulya anatuzirekwo Hadadezeri entambala anamuhima, bulya Toî na Hadadezeri barharhenzanyagyakwo ntambala; Yorami ayisha adwîrhe orhubehe n’ebindi byankizo by’amasholo n’amarhale abisholôlera Daudi. 11 Daudi arhôla ebyôla birugu abirherekêra Nyamubâho, kuguma na ngasi gandi masholo n’amarhale ali amanyaga emwa agandi mashanja ali amahima. 12 Agôla mashanja galigi bantu b’e Sîriya, abantu b’e Mowabu, bene Amoni, Abafilistini, bene Amaleki n’ebi ahagulaga emwa Hadadezeri, mwâmi w’e Rehobu n’e Soba.

13 Daudi, neci izîno lyâge lyaja irenge amango ahimiraga abantu b’e Edomu omu kabanda k’Omunyu, bali bihumbi ikumi na munani. 14 Omwôla Edomu ayubasamwo abarhambo b’abasirika na ntyo abantu b’e Edomu boshi baba baja ba Daudi. Nyamubâho ajayimangira Daudi omu majira gâge goshi.

Oburhegesi bwa Daudi

15 Daudi àyîma ntyo omu Israheli mwoshi, n’olwo lubaga lwâge loshi akaz’ilutwira olubanja n’obushinganyanya. 16 Yowabu mugala wa Seruya, ye wali murhambo kashala w’abalwi ba Daudi, naye Yehoshafati mugala wa Ahiludi ye wali murhindisi w’emyandiko. 17 Sadoki, mugala wa Ahitubu, boshi na Ahimeleki mugala w’Abiyatari bo bali badâhwa. Na Seraya ye wali mwandisi. 18 Benayahu, mugala wa Yehoyada aba murhambo w’abanya- Kereti n’aba-Peleti, bagala ba Daudi baja omu mukolo gw’obudâhwa.

Obwinja bwa Daudi kuli mwene Yonatani

1 Daudi anacidôsa erhi: «Ka hali omuntu ocisigire w’omu mulala gwa Saulu, mmunjirire aminja erhi Yonatani orhuma?» 2 Mw’agôla mango hali murhumisi muguma w’omu mulala gwa Saulu, izîno lyâge ye Siba. Banaciyisha bamudwîrhe emunda Daudi ali, mwâmi anacimudôsa, erhi: “Ka we Siba bulya?» Naye Siba amushuza, erhi: «Neci mwambali wâwe ono waliha.» 3 Mwâmi amudôsa, erhi: «Ka nta muntu wasigire w’omu mulala gwa Saulu nkamuyêreka aminja gali nka aga Nyamubâho». Siba anacishuza mwâmi erhi: «Hacisigire mwene Yonatani, mwana walemire amagulu gombi.» 4 Mwâmi anacidôsa erhi: “Ngahi ali?» Siba anacishuza mwâmi, erhi: «Aba aha mwa Makiri, mugala wa Amieli w’e Lo-Debari». 5 Daudi amurhuma mpu agend’igirhôla oyôla mwana aho mwa Makiri g’Amieli w’e Lo-Debari.

6 Erhi ahika hali mwâmi Daudi, Mefibali, mugala wa Yonatani mwene Saulu olya mwana yeshi afukama afukamiriza. Daudi anacimuyakuza, erhi: «Mefibali!» Naye ashuza erhi: «Yagirwa niono mwambali wâwe.» 7 Daudi anacimushuza, erhi: «Orhayobohaga cici, bulya nalonza okukujirira aminja erhi sho Yonatani orhuma. Nakugalulira amashwa ga shakulu wâwe Saulu goshi, nâwe wene ngasi mango wâkàlira oku cîbo cani». 8 Mefibali anayunamiriza afukama aderha erhi: «Mwambali wâwe aligi muntu muci mpu wangalamira nie nkôla ncibera kabwa?»

9 Okubundi mwâmi Daudi anacihamagala Siba, olya murhumisi wa Saulu anacimbwîra, erhi: «Ngasi ebi omulala gwa nnawinyu Saulu gwanajiraga, na ngasi ebi yêne anali agwerhe byoshi mbihîre mwene nahamwinyu. 10 Wakamuhingira amashwa gâge woyo mweshi n’abana bâwe, n’abarhumisi bâwe, wakaz’imuhumbulira ntyo ebi omulala gwâwe gwakalyamwo omugati; ci konene Mefibali oyo mwene nnahamwiyu akaz’ilira oku cîbo cani.» Oyôla Siba ali agwerhe bagala ikumi na barhanu, na barhumisi makumi abirhi. 11 Siba ashuza mwâmi Daudi erhi: Yagirwa mwambali wâwe ajira nk’okwôla nnawirhu anamurhegesire.»

Mefibali akaz’ilira oku cîbo ca Daudi nka muguma omu bana bâge. 12 Mefibali ali agwerhe omwanarhabana murho, izîno lyâge ye Mika. Na ngasi bantu banabaga aha mwa Siba boshi bali barhunisi bâge. 13 Mefibali ali ayubasire aha Yeruzalemu akazâg’ilira oku cîbo ca mwâmi anali alemire amagulu gombi.

Ecijâci oku baganda ba Daudi

1 Oku byarhondire kw’oku: Omwâmi w’aba-Amoniti anacifa, omugala ayîma ahali hage. 2 Daudi anaciderha erhi: «Nacîyêrekana muntu mwi nja embere za Hanuni, mwene Hanashi, nka kulya îshe naye anali muntu mwinja kuli nie». Daudi anacirhuma abagend’irhûliriza Hanuni kuli obwôla bufire bw’îshe. Abôla bambali ba Daudi bahika omu cihugo ca bene Amoni. 3 Ci kwônene abarhambo b’ecôla cihugo ca bene Amoni banacibwîra nnahamwabo Hanuni, mpu: «Ka omanyire mpu Daudi kukuza okûla akuzize sho ene arhuma abayîsh’ikurhûliriza? K’okûla kurhali kuyîsh’iyunja olugo abone ngahi hale mbu muli lwo na ngahi ankahashig’ilugwarhira, kali kwo kurhumire abala ba mbali baja eno?» 4 Okubundi Hanuni anacigwârha balya bambali ba Daudi, anacibamômla obwânwa luhande, emishangi yâbo baja bayibera mpande kuhika oku lurhungu bagali balika mpu bagendage. 5 Omwanzi banacigurhomya Daudi mpu kwo byabirage ntyo; naye ho na halya alika entumwa yagend’ilâba kurhi bayosire bulya bayishire balubire n’enshonyi bwenêne; mwâmi arhuma mpu bababwire oku: «Babere aha Yeriko kuhika obwânwa bwâbo bushub’imera bagaligaluka.»

Entumba ntanzi n’ Aba-Amoniti

6 Aba-Amoniti babona oku bonene bacishombanyisize emunda Daudi ali, banacigend’iyinjibana abasirika babarhabala okulwa emwa aba-Aramiya b’e Bet-Rehobu n’emwa aba-Aramiya b’e Soba boshi bahika omu bantu bihumbi makumi abirhi bya basirika baja balambagira n’amagulu. Omwâmi w’e Maaka abaha basirika cihumbi nayo engabo y’e Tobi yajira basirika bihumbi ikumi na bibirhi. 7 Daudi amanya oku ntyo kwo bakomekire, anacilika omurhambo Yowabu n’engabo ngasi banali balwi ba burhwâli boshi. 8 Nayo engabo ya bene Amoni, yahuluka, yatwa olugerêro oku muhango gw’olugo. Nabo abasirika b’e Aramiya y’e Soba, ab’e Rehobu, n’ab’e Tobi, boshi batwa olugerêro omu kabanda. 9 Erhi Yowabu abona oku bacigabire mpu bamuyîshe embere n’enyuma, Yowabu anacicîshoga abasirika b’entwâli omu bene Israheli abahira murhwe muguma embere za bene Aramiya. 10 Abandi basigalaga anacibabwîra oku burhegesi bw’omulumuna Abishayi, naye abahira oku cigamba embere za bene Amoni. 11 Yowabu anacibwîra Abishayi, erhi: «Nka wakabona oku abaAramiya bali bazibu kundusha wanayisha ontabâle, na erhi akaba bene Amoni bo bali bazibu kukulusha nani nanayîsh’ikurhabâla. 12 Ozibuhe rhubayêreke oku rhunali ntwâli za kulwira olubaga lwirhu, n’olugo lwa Nyamubâho, Nya muzinda wirhu, naye yêne Nyamubâho anajiraga ngasi bindi anabwîne binja embere zâge. 13 Okubundi Yowabu ayisha akomekire n’engabo yâge akolaga al’ilwîsa abanya-Aramiya n’erhi bamubona bakûla omulindi baciyakira. 14 Nabo bene Amoni erhi babona oku aba-Aramiya bayasire, nabo baciyakira bacîshubirira omu lugo lwâbo. Yowabu arhabaluka ebwa matabâro, eyo munda ajag’ilwikiza aba-Amoniti, ashubira e Yeruzalemu.

Aba-Aramiya bahimwa

15 Aba- Aramiya erhi babona oku bahimiragwe na bene Israheli, bashub’ishubûzanya boshi haguma. 16 Hadadezeri arhuma entumwa yagend’ishubuza abandi ba-Aramiya bayûbakaga erindi ishiriza ly’olwîshi, banahika aha Helami, bali badwirhwe na Shobaka ye wali murhambo w’engabo ya Hedadezeri. 17 Banacibwîra Daudi ogwôla mwanzi, naye erhi ayus’ishubûza engabo ya bene Israheli yoshi, ayikira Yordani, ahika aha Helami. Aba-Aramiya batwa ecigamba, bakoza entambala kuli Daudi. 18 Ci kwônene Daudi n’engabo yâge ya bene Israheli bahima aba-Aramiya, bakûla omulindi bakola bayaka. Daudi ayirha biterusi bya ngâlè magana gali nda za bene Aramiya, abayirhamwo n’abasirika banyakulwira oku biterusi bantu bihumbi makumi ani. Olwo lusiku, Daudi atumirha n’omurhambo wabo Shobaka, anafa ho na halya. 19 Erhi abâmi balikola bashiga Hadadezeri babona oku Israheli amabahima bayisha bahuna obwonjo, bashiga bene Israheli, aba-Aramiya bagokôla barhaciîiraga barhabâla aba-Amoniti omu kutula entambala.

Entumba ya kabirhi n’Aba-Amoniti. Obugonyi bwa Daudi

1 Cihumba-mwâka, gala mango abâmi barhabâla, Daudi arhuma Yowabu haguma n’enganda yâge n’Israheli yeshi: banigûza bene Amoniti, bagwika omurhi gwâbo embere za Raba. Daudi erhi asigire aha Yeruzalemu. 2 Erhi kuba bijingo Daudi azûka, aja ageragera omu luso lw’enyumpa yâge; oku aja acigezageza ntyo, alangira omukazi adwîrhe acishuka; n’oyo mukazi ali w’iranga. 3 Daudi aj’idôsa emyanzi y’oyo mukazi, bamubwîra, mpu: «Ye Betisheba’, mwa Eliyamu, muka Uriya w’e Hita!» 4 Daudi arhuma abaganda, baj’imulêrha. Nyamukazi ayisha, balala bo na Daudi n’okusiga aciyus’irhenga omu mugongo. 5 Nyamukazi arhô1a izîmi, arhumiza Daudi, erhi: «Lyabire izîmi!»

6 «Lero, Daudi arhumiza emwa Yowabu, erhi: «Ontumire Uriya w’e Hita.» Yowabu arhuma Uriya emwa Daudi. 7 Erhi Uriya ahika hali Daudi, Daudi arhôndêra okumudôsa emyanzi ya Yowabu, ey’engabo n’amatabâro. 8 Buzinda Daudi abwîra Uriya, erhi: «Jaga emwâwe, okalabe amagulu.» Uriya ahuluka omu ndâro bamukulikiza n’ibimbi ly’oku cîbo c’ebugale. 9 Cikowone Uriya alâla omu luso lw’endâro haguma n’abaganda ba nnawabo, arhajaga emwâge.

10 Baj’ikubwîra Daudi, mpu: «Uriya arhajire emwâge.» Daudi adôsa Uriya, erhi: «K’arhali kubalamuka wacibalamuka? Cici carhumire orhaj’emwâwe?» 11 Uriya ashuza Daudi erhi: «Muhanyi obwinage oku omucîmba gwa Nyakasane omurwana gw’Israheli n’ogwa bene Yuda omw’ihêma balibalâla. Nnawirhu Yowabu n’enganda yâge balibalâla omu lubala, ka nie nkolaga naj’omu mwâni ndye, nnywe nnangwîshîre^f rhwene mukanie! Ncigashire Nyakasane ozine na nâwe wene oku ntakahira najira ntyo.» 12 Lero Daudi abwîra Uriya erhi: «Orhajaga ngahi, oshub’ibêra hano ene n’irhondo na nakuyemerera ohumûke.» Ntyo Uriya abêra e Yeruzalemu olwo lusiku. Bwaca sêzi, 13 Daudi ahamagala Uriya mpu alye ananywe embere zâge, amulalusa. Erhi kuba bijingo, Uriya ahuluka, aj’igwîshira kandi halya haguma n’abalalîzi, arhajaga kandi emwâge.

14 Kandi lyaba sêzi, Daudi ayandikira Yowabu amaruba, agaha Uriya mpu amuhekerego. 15 Ayandikamwo erhi: «Oshokoze Uriya halya obwîne entabala eri ndârhi bwenêne, mugal’icitunda enyuma zâge: bamulashe afe.» 16 Yowabu, ye wali ogosire ecishagala, ahira Uriya ahantu ali amanyire oku banyamurasa badârhi bahali. 17 Ben’ecishagala bashagamuka, barhêra Yowabu. Bajira enkumba omu ngabo, omu nganda ya Daudi, Uriya w’e Hita naye abafamwo.

18 Yowabu anacimanyisa Daudi ebyabire byoshi oku ntambala. 19 Abwîra olya muganda erhi: «Hano oyusa waganirira mwâmi ebyabire byoshi oku ntambala, 20 erhi wakabona akaliha agali nakubwîra, erhi: «Cici carhumaga mwayegera bwenêne olugo ene muli oku ntambala? Kamurhamanyiri oku banalikire emyampi enyanya ly’ecôgo? 21 Ndi wayirhaga Abimeleki mwene Yerubali? K’arhali mukazi wamubandaga olusho enyanya ly’ecôgo, k’arhafiraga e Tebesi? Cici carhumaga mwayegera bwenêne ecôgo?», oderhe erhi: «Mwambali wâwe Uriya w’e Hita naye anafire.»

22 Erya ntumwa yanacigenda, n’erhi ehika yashambalira Daudi emyanzi yoshi Yowabu amurhumaga. Daudi akalihira Yowabu, abwîra olya muganda erhi: «Cici carhumaga mwayegera bwenêne ecôgo c’olugo ene mukola mwalwa entambala? Ka murhamanyiri oku banalikire emyampi enyanya ly’ccôgo? Ndi wayirhaga Abimeleki mwene Yerubali? K’arhali mukazi wamubandaga olusho enyanya ly’ecôgo, k’arhafiraga e Tebesi? Bulya gurhi mwayegeraga ecôgo c’olugo?» 23 Olya muganda ashuza Daudi erhi: «Kwo kuderha oku abo bantu bàli bazibu kurhulusha, barhujalabukakwo kuhika omu mashwa; nirhu rhwamabakwamukakwo kuhika oku c’olusò. 24 Cikwonce enfôla miherho zamarhulashira enyanya y’ecôgo. Co carhumire basirika bâwe baguma baguma bafa, balimwo Uriya w’e Hita.» 25 Ago mango Daudi abwîra erya ntumwa, erhi: «Yumvagya oku wayîsh’ibwîra Yowabu: «Mpu omanye okwo kurhakufudusagya. Oku matabâro, engôrho eyôrha ekuba baguma na baguma olunda n’olundi. Ocihangane, olwise olwo lugo, onaluherêrekeze». Ntyo wanamujira bushiru.

26 Erhi muka Uriya ayumva oku iba anafîre, aja omu mishibo. 27 Erhi emishibo ehwa, Daudi arhumiza mpu bacimulerhera olya mukazi, amuheba omu mwâge, ashuba mukâge, amuburhakwo omurhabana. Eco cijiro cagayisa Nyamubâho.

Natani akalihira Daudi. Daudi acîyûnjuza

1 Mw’ezo nsiku, Nyakasane arhuma omulêbi Natani emwa Daudi. Erhi aja aha mwâge, amubwîra, erhi: «Hali bantu babirhi omu cishagala ciguma, muguma mugale, owundi mukenyi.

2 Omugale àli agwerhe bîntu binji, aha bisungunu, aha binene. 3 Omukenyi yehe erhi ajira hibuzi hyâge higuma hyône, n’ehyo hibuzi kugula ahigulaga. Ahishibirira bwinja nnahyo, akahiyabula, hyaja hyakula haguma naye n’abana bâge; hyakâlya kw’ebi alya, hyakânywera kabehe kaguma naye, hyakamulâla aha burhambi: kwo hyali nka mwâli wâge. 4 Lero olya mugale ajakwo ecigolo. Olya mugale erhi abona kulya, aderha mpu arhahaza omu bintu byâge lyo a shêgera omwîra wâge. Akanya emw’ôlya mukenyi, amuzimba hirya hibuzi hyâge, ahishêgera omwîra wâge.» 5 Daudi erhi ayumva ntyo, akunirira oyo mu ntu wajiraga ntyo bwenêne, àbwîra Natani, erhi: «Mbotumirha Nyamuzinda ozine, arhabe oyo muntu wajiraga ntyo, akwânîne olufu! 6 Alyule eco cibuzi cani; bulya anajizire ebirhankajirwa, abula n’olukogo.» 7 Lero Natani abwîra Daudi, erhi: «Oyo muntu ye we! Ntyo kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire: «Nakushîzire amavurha, nakujira mwâmi w’Israheli, nakukûla omu maboko ga Saulu, 8 nalikirira nnawinyu mpu lyo omurhegeka, bakâge boshi wabarhegeka, nakuha enyumpa y’Israheli n’eya Yuda, n’akaba obwîne oku ebyo byanyihire, ntâco ntakuyushulire. 9 Cici carhumire wagayaguza akanwa ka Nyakasane, wajira n’ebi arhasima? Cici carhumire wayirha Uriya w’e Hita, wamuyirhisa n’engôrho y’aba-Amoniti, na ntyo warhôla mukâge? 10 Kurhenga ene engôrho^g erhakacileka enyumpa yâwe, bulya wangayaguzize, na bulya wayansire muka Uriya w’e Hita wamujira mukâwe.

11 Ntya kwo Nyakasane adesire: «Omu nyumpa yâwe mwo na nênê mwo nakuzukiza obuhanya. Narhôla erhi wanasinza, mbahe owundi mulu me, abajire bakage erhi lyanabasha. 12 Ebi wajizire byoshi, wabijizire bufunda, ci niehe nkôla nakuyêreka byo erhi Israheli yeshi asinza n’izâba lyabasha!» 13 Daudi abwîra Natani, erhi: «Najirire Nyakasane ecâha!» Naye Natani abwîra Daudi, erhi: «Oku bwâge, Nyakasane akubabalire ecâha câwe, orhacife. 14 Cikwône, bulya wajacire Nyakasane, oyo mwana wâwe yeki wafa.» 15 Natani agenda, acijira emwâge.

Olufu lw’omwana wa Betisheba’. Okuburhwa kwa Salomoni

Nyakasane ahâ olya mwana Daudi aburhagakwo muka Uriya ibeza, e ndwâla nkali yamurhibukira. 16 Daudi ashenga, alakira omwana embere za Nyamuzinda: akalâla ntyo n’okulegerera arhaliri bici, aj’omu mwâge, alale agwîshîre oku idaho bumu. 17 Abarhonyi b’aha mwâge barhamurhengagaho mpu bamuzûse, akacilahirira, ciru n’okuderha mpu akaheba obulye ekanwa haguma nabo, kwàmuyabira. 18 Oku lusiku lwa kali nda, omwana afa. Bambali ba Daudi bayôboha okumumanyisa oku omwana anafire. Bacijamwo baderha erhi: «Ene omwana aciri mugumaguma, rhwalimubwizire ci arharhudumizize. Kurhigi lero rhukolaga rhwamubwîra oku omwana afire? Hali amango akako la amaligo. 19 Daudi alangira oku abambali bali bahwehwezanya bone na nnene, kuhika aho amanya oku omwana anafire. Daudi adôsa bambali bâge, erhi: «K’omwana anafire?», nabo bamushuza, erhi: «Neci, afire.»

20 Ago mango Daudi azûka, acishuka, acishîga ahindula n’emyambalo. Okubundi aj’omu ka-Nyamuzinda afukama. Erhi agaluka emwâge, aderha oku bamuhe ebiryo; arhôndêra okulya. 21 Abambali bamudôsa erhi: «Bici wakag’ijira halya? Ene omwana aciri azine, waleka okulya, wagendekera okulaka. Buno omwana ànafire wamagangamuka, wamarhôndêra n’okulya.» 22 Ashuza erhi: «Amango omwana aciri azine, naleka okulya, narhôndêra n’okulaka, bulya nakag’iderha erhi: Ndi omanyire? Ka harhali amango Nyakasane ankanfa lukogo n’oyo mwana alame. 23 Lero buno anafirage bicigi byarhuma nacîshalisa? Ka kugalula nacimugalula? Nie nkola nânamushimane, ci yehe arhakacigaluka emunda ndi.» 24 Daudi arhuliriza mukâge Betisheba’. Amuyegêra, ab’izîmi. Aburha omwanarhabana. Amuyirika izîno lya Salomoni. Nyakasane arhonya oyo mwana, 25 anakumanyisa omu kanwa k’omulêbi Natani. Natani amuha izîno lya Yedidya^h omu kushimba akanwa ka Nyakasane.

Daudi arhôla ecishagala c’e Raba

26 Yowabu arhêra Raba, bo bwâmi bukulu bwa Aba-Amoniti, agwârha aha bwâmi. 27 Ago mango Yowabu arhuma entumwa mpu bajibwîra Daudi, erhi: «Narhêzire Raba, nagwasire ciru n’ecishagala babikiramwo amîshi. 28 Bonabuno, oshubûzagye omurhwe gw’abalwi gucisigire, oyerekezagye olugerêro lw’abasirika muli luno lugo, olurhôlage lyo arhacibâga nie ndurhozire n’okuluha izîno lyâni.» 29 Daudi ashubuza abasirika boshi anaja e Raba. Arhera lulya Lugo analugwârha. 30 Arhôla ecimane cali oku irhe lya Milkoniⁱ. Eco cimane c’amasholo cali ca buzirho bwa biro makumi asharhu na kulusha, calikwo n’ibuye ly’engulo ndârhi; balihira Daudi omu irhwe mpu akalimbamwo. 31 Abantu ba muli eco cihugo, abagwârha mpira, akaz’ibasêza okukôla, baguma bakaz’ibera enshâli, n’ababeza amabuye, n’abandi bakaz’iforhomola amatofali. Ntyo kwo ajirire ebindi bishagala by’aba-Amoniti byoshi. Daudi n’abasirika bâge bagalukira e Yeruzalemu.

Amnoni ahemukira mwâli wabo Tamari

1 Yumvagya oku byayîsh’iriba. Absalomu mwene Daudi, aligwerhe mwâli wabo wayinjihaga, izîno lyâge ye Tamari, naye, Amnoni mugala wa Daudi amurhonya. 2 Amnoni abul’irhwe hofi kulwâla erhi Tamari, mwâli wabo orhumire^j; ci bulya ali acigwerhe ibikira, Amnoni akaz’ibula aha amurhangirira^k. 3 Amnoni aligwerhe omwîra wâge; izîno lyâge ye Yonadabu, mwene Shimeya, mwene wâbo Daudi. Yonadabu ali muntu oyengehusire bwenêne. 4 Amubwîra, erhi: «Ewe! mwene mwâmi, bici birhuma na ngasi sêzi erhi oliwa shushubirwa? K’orhakambwita obwo?» Amnoni amushuza, erhi: «K’ali bulya ntonya Tamari, mwâli wabo mwene wirhu Absalomu.» 5 Lero Yonadabu amubwîra, erhi: «Ogend’igwîshira oku ncingo, oyorhe nk’owalwala, na hano sho ayisha alikulaba, onamubwire erhi: oyemêrere mwâli wirhu Tamari ayîshe ampereze ebiryo; ayîshe abirheganye erhi nanabona, abimpereze lyo mbirya.» 6 Amnoni agwîshira, ayôrha nk’owalwala. Mwâmi ayisha ali mulâba, naye A mnoni abwîra mwâmi, erhi: «Oyemêrere mwâli wirhu Tamari ayîshe anyendere rhugati rhubirhi erhi nanabona, arhumpereze nani ntulye.» 7 Daudi a rhumiza mpu bajibwîra Tamari aha burhwâli, erhi: «Genda oj’emwa mushinja wâwe Amnoni omurheganyize eci alya.» 8 Tamari agenda aj’emwa mushinja wâge Amnoni. Erhi Amnoni agwîshîre. Tamari aduga obuntu ajiramwo orhugati erhi Amnoni ali anabona, arhôndêra okurhuyenda. 9 Arheganya rhulya rhugati, ci Amnoni alahira mpu arhalya. Amnoni amubwîra, erhi: «Hulusa aba bantu.» Boshi banacihuluka. 10 Ntyo Amnoni abwîra Tamari, erhi: “Lerhaga ebiryo muno mbirire omu maboko gâwe.» Tamari arhôla rhulya rhugati ayendaga, arhuhekera mushinja wâge omu mwâge. 11 Erhi aba akôla ali amuhereza ebiryo, Amnoni amurhuluba amubwîra, erhi: «Yisha ogwishire na nani, ma shi mwali wirhu!» 12 Tamari amushuza, erhi: «Nanga mushinja wâni orhangwarhe n’emisi, bulya barhajira ntyo omw’Israheli, omanye wahemuka. 13 Ezi nshonyi, ndi nazihekakwo? Nawe, okôla wayôrha nka mukagwa omu Israheli! Orhang’igend’ibwîra mwâmi: arhalahire okumpana emunda oli.» 14 Cikwône Amnoni arhalonzagya okumuyumva, amusegereza, amuhima misi, amuyanka. 15 Buzinda Amnoni amushomba bwenêne kuhika enshombo yarhaluka galya masîma ali amugwerhekwo. Amnoni amubwîra, erhi: «Yimuka, ogende!» 16 Tamari amushuza, erhi: «Arhali ntyo, mushinja wâni, okundibirhakwo kwo kuli kugalugalu bwenêne kulusha agandi mabi wanjirire.» Ci arhalonzagya okumuyumva. 17 Ahamagala omurhabana wakazâg’imukolera, amubwîra, e rhi: «Mpulukiza oyo munyere, omukwebe embuga ohamike n’olumvi!» 18 (Ta mari aliyambirhe ecishuli c’engulo ndârhi, mango mira ogo go gwali mwambalo bâli ba mwâmi barhaciheruka bakazâg’iyambala). Olya mukozi amuhulusa, ahamika n’olumvi. 19 Tamari, aguka akatulo, aciyolerakwo omu irhwe, abera kalya kanzo kinjinja al’iyambirhe, ahira okuboko oku irhwe, agend’abanda endulu^l. 20 Mushinja wâge Absalomu amudôsa, erhi: «Ewe mwâli wirhu, ka kulya kuba mwàli mwene Amnoni co cirhumire wayisha wabanda endulu? Mwâli wirhu hulikaga, oyo ali mushinja wâwe: omanye wabîkira ebyo emurhima.» Tamari abêra buhumba omu nyumpa ya mushinja wâge Absalomu. 21 Erhi mwâmi Daudi amanya ogwo mwanzi, akunira. Ci arhalonzagya okuha omugala Amnoni obuhane bulya amurhonyagya bwenêne, ye wanali nfula yâge. 22 Absalomu yehe arhacidesagya Amnoni ciru bulya Absalomu ali abikîre Amnoni akarhinda kwa cirya cijiro cibi ajiriraga mwâli wabo Tamari.

Absalomu ayirhisa Amnoni anaciyakira

23 Ago mango erhi Absalomu agwerhe abakemba amwôya g’ebibuzi aha mwâge e Baali-Hasori hofi n’e Efrayimu. Enyuma lya myâka ibirhi, ahamagala abaluzi ba mwâmi boshi. 24 Absalomu anacija emunda mwâmi ali amubwîra erhi: «Waliha niono mwambali wâwe njira abakemba ebibuzi obwôya. Waliha akaba onyemêrire, kwankabire kwinja nani ohike aha mwâni mwene abarhambo bâwe». 25 Mwâmi ashuza Absalomu, erhi: «Nanga mâshi mwana wâni, kurhankaba kwinja rhulundukire emwâwe rhweshi rhweshi, rhwanakuyushulira omuzigo.» Absalomu amulakîrira bwenêne, ci mwâmi acilahirira mpu arhayija, amusengaruka anamusûhira obwangà. 26 Absalomu ashubirira, erhi: «Waliha oyemêrage ciru mwene wirhu Amnoni abe ye yisha.» Mwâmi amushuza, erhi: «Bulya kurhi?» 27 Absalomu ashub’imulakîrira, lero mwâmi alikûla Amnoni haguma n’abaluzi boshi mpu bagende yo. Absalomu arheganya olusiku lukulu nka mwâmi. 28 Absalomu akomêreza abambali, erhi: «Mulange bwinja! Hano Amnoni ajamwo orukara, muyumva namubwîra, nti: «Torhagi Amnoni!», munamuyirhe^m, murhayobohaga. Kali niene mmubwizireko? Munakujire buzira bwôba, muyêrekane oburhwâli bwinyu. 29 Bambali ba Absalomu bayirha Amnoni nka kulya nnawâbo anabarhegekaga. Ho n’aho abandi baluzi boshi bayimukanana, ngasi muguma ashonera oku cihêsi câge, bayiika. 30 Oku baciri omu njira, ogwo mwanzi gwahikakwo Daudi, mpu: «Absalomu anayisire bene mwâmi boshi, harhasigire ciru n’omuguma.» 31 Mwâmi ayimuka abera emyambalo yâge, anagwîshira oku idaho. Abarhambo bâge boshi bayimuka babera emyambalo yâboⁿ. 32 Cikwône Yonadabu mwene Shimeya, mwene wâbo Daudi, aderha aka kanwa: «Muhanyi wâni, orhayemêrezagya oku abaluzi boshi bafire, bulya Amnoni yêne wafire: Absalomu al’iyôsire abisire akarhinda kurhenga lulya lusiku Amnoni asherezagya Tamari, mwâli wâbo. 33 Waliha ozâze olwo lukengêro omu murhima gwâwe lw’okuderha mpu abana bâwe boshi bafire. Nanga, Amnoni yêne wafire 34 na Absalomu anayasire.» Omusole gwàli ebulabi gwalangira bantu banji banji bayishire omu njira y’e Bahurimu. Gulya musole gwayîsh’ibwîra mwâmi, erhi: «Namalangira abantu bahonôka omu njira y’e Bahurimu oku irango.» 35 Yonadabu abwîra mwâmi, erhi: «Abaluzi abo bakôla bayishire nka kulya naderhaga.» 36 Oku anayus’iderha ntyo, bene mwâmi batâhîra, barhangira babanda endulu banalaka. Mwâmi n’abarhambo bâge nabo barhangira babanda endulu bwenêne. 37 Ago mango, erhi Absalomu ayâkire emwa Talmayi mwene Amihudi, mwâmi w’e Geshuri. Mwâmi abera omu mishîbo.

Yowabu asengerera Absalomu okuyagaluka

38 Absalomu abera e Geshuri myâka isharhu. 39 Mwâmi alinda ayibagira olufu lwa Amnoni, n’akarhinda kâge kuli Absalomu kaja kahwa.

1 Yowabu mwene Seruya amanya oku mwâmi arhacigwerhi karhinda kuli Absalomu. 2 Na ntyo Yowabu arh.uma mpu bacilonza omukazi oye ngehusire e Tekowa. Abwîra oyo mukazi, erhi: «Nkuhûmyire, ocijire nka muntu oli omu mishibo, oyambale emishangi y’emishibo, orhacishigaga mavurha, oyorhe nka mukazi okôla oli omu mishibo kurhenga nsiku zirhali nyi. 3 Oje emunda mwâmi ali omubwire ntya na ntya… » Yowabu amurhwesa ebinwa aj’iderha byoshi.

4 Olya mukazi w’e Tekowa erhi ahika emunda mwâmi ali, ayunamiriza ahisa ak’amalanga oku idaho, aderha, erhi: «Mwâmi ontabale nani Yagirwa!» 5 Mwâmi amudosa, erhi: «Kurhi byabire?» Nyamukazi ashuza, erhi: «Waliha! Ndi mukana. lbanie afire, 6 na niono naligwerhe bana babirhi: abo bana bombi lusiku luguma balwira omu bulambo babula cafunga, lero muguma asburha owabo bwenêne anamuyirha. 7 Aho omulala gwoshi gwantulikakwo amatumu, muhanyi; boshi mpu: «Orhuhe oyo munizi: Nirhu rhwamuniga, rhucihôlere mulumuna wâge ayirhaga na ntyo omwimo gurhacibeho.» Bohe balonza okuhirigisa ntyo akamole kali kacinsigalire^o n’izîno ly’iburha ly’ibanie liherêrekere lwoshi hano igulu.» 8 Mwâmi abwîra olya mukazi, erhi: «Shubira emwâwe, niene namanya kurhi nakujira.» 9 Olya mukazi w’e Tekowa ashub’ibwîra mwami, erhi: «Muhanyi wâni, obwo bubî bumberekwo niene n’omulala gwâni. Mwâmi abere n’oburhegesi bwâge burhalikwo izâbyo». 10 Mwâmi ashubirira, erhi: «Onderhere oyo wakudwirhekwo akadugundu, arhakacishubirira.» 11 Nyamukazi anaciderha, erhi: «Muhanyi wâni, ondaganye oku izîno lya Nyamuzinda wâwe oku olya mwihôzi arhacicihôlera omuko gwa mugala wâni mpu anyirhire omwana osigire. Oku izîno ]ya Nyamuzinda ozine, nkulaganyize oku nta luviri ciru n’oluguma lwarhenga oku irhwe lya mugala wâwe.»

12 Nyamukazi ashubirira erhi: «Muhanyi onyemêre nshub’iderha cinwa ci guma» Mwâmi naye, erhi: «Derhaga!» 13 Olya mukazi, erhi: «Cici carhumaga wajirira olubaga ntyo? Erhi oderha nk’oku ojizire buno buno, wene waciyazize, bulya orhalonzagya okugalula Absalomu mpu arhenge emunda ayakire. 14 Ntaye orhakafà, omuntu kwo ayôrha nka kula babulagira amîshi oku idaho barhanacigarhôle. Nyamuzinda arhazûsa owafire: Yagirwa oyemêrere oyo mukagwa Absalomu arhenge eyo munda abâ, agaluke hano mwâwe.»

15 «Akaba nyishire bunôla nd’ibwîra mwâmi nnahamwirhu ebyôla binwa; kunali kuba bulya olubaga lwageziremwo omusisi. Mwambalikazi wâwe anaciderha erhi: Nkola najibwîra nnakuno okula nkaba hali amango ankajira oku mwambalikazi wâge amubwîra. 16 Neci nnakuno ayumve okwôla, lyo alikuza mwambalikazi wâge omu maboko g’abantu balonza okurhukula nie na mugala wâni omu kashambala k’abana ba Nyamuzinda^p. 17 Mwambalikazi wâwe anaciderha, erhi: «Akanwa ka nnakuno kanderhere nani mâshi omurhûla bulya Yagirwa, mwâmi kw’ali nka malahika wa Lungwe: oyumva aminja n’amabi^q. Nyamubâho Nyamuzinda wâwe abe haguma nâwe.»

18 Nnakuno erhi akola ashuza nyamukazi anacimubwîra, erhi: «Omanye orhafulikaga akantu muli ebi nakudosa. Nyamukazi anacishuza, erhi: «Nnakuno oderhage yagirwa.» 19 Nnakuno anacidosa, erhi: «Ka okuboko kwa Yowabu arhali kwo kumudwîrhe mw’ebira byoshi?» Nyamukazi anacishuza nnakuno, erhi: «Liganze iroho lyâwe, yagirwa mwâmi nnawirhu, ntako omuntu ankaderha mpu agera eburhambi ebwa kulyo nisi erhi ebwa kulembe, muli ebi nnawirhu mwâmi adesire. Neci mwambali wâwe Yowabu wantegekaga okwôla, ye wabwîraga mwambalikazi wâwe ebyôla binwa. 20 Neci nnakuno agwerhe oburhondekezi buli nka obwa malahika wa Nyakasane omu kumanya ebigera hano igulu lyoshi.»

21 Nnakuno anacibwîra Yowabu, erhi: «Okwôla kuhwerage ahôla. Kanya gya ogend’igalula oyôla mwana Absalomu.» 22 Yowabu afukama, ayunama, ayunamiriza ak’amalanga kahika okw’idaho, avuga mwâmi omunkwa, anaciderha, erhi: «Mwambali wâwe akôlaga amanyire oku kurhona arhona c mwâge yagirwa Nnawirhu, bulya nnakuno amajira oku mwambali wâge amubwizire.»

23 Yowabu alukula aja e Geshuri, anaciyisha adwîrhe Absalomu aha Yeruzalemu. 24 Nnakuno anaciderha, erhi: «Akanye aje emwâge, arhalôlaga oku busu bwâni.» Absalomu anacija emwâge arharhinyukaga okuja emalanga ga mwâmi.

Biguma biguma biyêrekîre Absalomu

25 Omu Israheli mwoshi murhabonekaga omuntu wali w’iranga aka Absalomu, nta wundi walijire irenge akage; kurhenga oku ino linene, kuhika aha ntôndo y’irhwe nta hy’ishembo hya mubagakwo ciru n’ehisungunu. 26 Akazag’imomwa irhe aha buzinda bw’omwâka, erhi emviri zabaga zamamuzidohe ra, erhi abaga amamomwa banagend’igera obuzirho bw’ezôla mviri: Zakaba za buzirho bwa sikeli^r magana abirhi bw’oku minzani ya mwâmi. 27 Absalomu abusire bana basharhu: barhabana babirhi na munyere muguma. Izino lya nyamunyere ye wali Tamari. Abaga mukazi w’iranga linja bwenêne.

Daudi ashub’iyumvanya na Absalomu

28 Absalomu ayusa myâka ibirhi yoshi buzira okubona obusù bwa mwâmi. 29 Absalomu arhumiza emunda Yowabu ali mpu ayîshe amurhume oku bwâmi. Ci arhalonzagya kuyisha emunda ali. 30 Anacibwîra abambali, erhi: «Ka murhabwini oku ishwa lyâge eri liri oku lubibi lwâni, linayeziremwo engano: mukanyagye mulidulike muliro.» 31 Yowabu akanya agend’iyagulira Absalomu aha mwâge anacimubwîra, erhi: 32 Bici byarhumaga bambali bâwe badulika ishwa lyani muliro? Absalomu anacishuza Yowabu, erhi: «Lôla oku narhumire entumwa emwâwe nti oyîshe onjire nani oku bwâmi, ogend’indokeza: Nti bici bantengezagya e Geshuri? Nciberaga yo ko kwali kukulu emwâni. Ci bunôla nkolaga nonzize nani mbonane na mwâmi n’akaha hali bubî ngwerhe, anyirhage erhi kwo.» 33 Yowabu akanya aja emunda mwâmi ali. Anacimurhondêreza birya binwa. Nnakuno arhuma abagend’ihamagala Absalomu, naye ayisha oku bwâmi n’erhi ahika embere zâge afukama. Ayunama ayunamiriza, akamalanga kahwera oku idaho embere za mwâmi. Lero mwâmi ahôbera Absalomu.

Oku Absalomu alonzagya okucîjira mwâmi

1 Buzinda bwa nyuma Absalomu agula ngâlè ngurna n’ebiterusi n’abantu rnakumi arhanu bamushiga. 2 Sêzi sêzi Absalomu, akag’izûka aj’iyimanga hofi h’olugo. N’erhi hankabire ornuntu oyishire alarnukire mpu ahêka oluhanja lwâge oku bwâmi, Absalomu anarnuhamagala amudose erhi: «Oli wa luhi?» Olya mulume anaushuza erhi: «Mwarnbali wâwe ali w’omu bûko bwa bene Israheli». 3 Okubundi Absalomu anarnubwîra, erhi: «Lôla oku olubanja lwâwe luli Iwinja na ntâco cankarhurna orhaluyâza, cikwônene ntâye wankahash’ikuyumva emunda rnwami ali. 4 Kandi Absalomu anayushula, erhi: «Ndi wankanjira mutwî w’emmanja rnuno Israheli wâni, ngasi yeshi wankananyishira mpu mmutwire olubanja nanamutwiralwo n’obushinganyanya»^s. 5 N’erhi omuntu ankayegire mpu amuyunamira, analarnbula okuboko, amugwarhe anamuhôbere. 6 Absalomu akag’ijira ntyo ngasi boshi banakazâg’iyisha mpu baje oku bwâmi babatwire olubanja. Ntyôla asirnisa mirhirna ya bantu banji muli bene Israheli.

Absalomu aja e Hebroni

7 Erhi kugera myâka makumi ani Absalomu anacibwîra mwâmi, erhi: «Waliha nsengîre akaba kwankahashikana oyemêre nje e Hebroni ngend’iyukiriza eciragâne nahanaga ernwa Nyamubâho. 8 Bulya arnango nali e Geshuri omu Arami, mwambali wâwe ali ahanyire eciragâne aderha, erhi: Nyamubâho erhi ankananshubiza e Yeruzalemu, nanagend’ikolera Nyamubâho aha Hebroni.» 9 Mwâmi amubwîra, erhi: «Genda n’omurhûla». Naye ayimuka alikula aja e Hebroni.

10 Absalomu arhuma entumwa omu mashanja goshi ga bene Israheli mpu aj’ibwîra abantu mpu: «Mango mukayumva omushekera gwabuhwa munakaderha mpu Absalomu amayîma mwâmi aha Hebroni». 11 Bantu magana abirhi b’e Yeruzalemu bali balusize Absalomu bali bantu balalike konene ci barhali bacikebirwe cici kuli ogôla muhigo gwa Absalomu. 12 Erhi baba bakola badwirle barherekêra, Absalomu alika enturnwa yâge ej’iharnagala Ahitofeli, Munyagiloni wayûbakaga omu cishagala câge ca Gilo, abaga muhanûzi mukulu wa Daudi. Ntyôla obugoma bwaja bwakula bwenêne n’olubaga lwakazâg’ishiga Absalomu lwaja lwayushuka bwenêne.

Daudi ayaka Absalomu

13 Banaciyisha balibwîra rnwami Daudi, mpu: «Ornurhima gwa bene 13 sraheli gukôla guyêrekire emunda Absalomu ali^t». 14 Daudi abwîra ngasi ba mbali banali boshi naye aha Ycruzalernu erhi: «Kanyi rhuyake, bulya ntako rhufume Absalomu. Kanyi duba rhugende bulya erhi ankaba yerhang’irhugwa rha mwanabona arhuhenyere amabî kandi obone ccihugo coshi amacigeza oku boji bw’engôrho.» 15 Ahôla abarhumisi ba mwâmi banacimubwîra, mpu: «Emunda wankaja erhi yo nirhu rhunajire, rhuli bambali bâwe». 16 Mwâmi alikola, agenda boshi n’omulala gwâge, bajabagenda n’amagulu, anacisiga bakazi ikumi ba biherula mpu balange enyumpa yâge. 17 Nnakuno alikûla boshi n’engabo yâge, agenda n’amagulu aj’iyimanga enyuma ly’cnyumpa yabuzi ndazinda. 18 Abambali boshi bagenda naye, bamuja cburhambi n’obundi, bali gi Abakereti boshi, Abapeleti boshi, ltaya n’Aba-Gititi, boshi bahika bantu magana gali ndarhu, abôla bo bayishaga bali boshi na mwâmi kurhenga e Gali bayisha bamushokolire. 19 Nnakuno anacibwîra Itaya Munyagititi muguma, erhi: «Nawe bici birhumire orhushimba? Oleke oyorhe mweshi n’oyôla mwâmi bulya wehe ociberire cigolo na kandi kulibirha bakulibisirekwo kurhenga emwinyu. 20 Njo waciyishaga, gurhigi ene rhukôla rhwaja rhwazungula eyi n’eyi rhweshi? Galuki mushubire eka mweshi na bene winyu. Omugisho n’obushi nganyanya bya Nyamubâho bimuyandagalirekwo.» 21 ltaya anacishuza mwâmi amubwîra, erhi: «Aganze Nyamubfiho, aganze na mwâmi aha Nnawirhu aka naja erhi ho nani nandi, akaba oku bucire erhi lufu, aha ho mwambali wâwe naye anaba.» 22 Daudi anacibwîra ltaya, erhi: «Kanyagya eyikire». Itaya Mu nyagititi anaciyikira kuguma n’abantu bâge boshi n’abana bali boshi naye. 23 Ecihugo calaka calakula erhi ago mwandu gw’abantu guyikira. Nnakuno ayikira omugezi gwa Kedroni n’abantu bashimba enjira eri ebw’irûngu.

Omucîmba gw’Amalaganyo ga Lungwe

24 Ayisha naye Sadoki haguma n’ Abaleviti bali babarhwire Omucîmba gw’Amalaganyo ga Lungwe, barhûla Omucîmba gwa Nyamubâho hofi na Abiyatari kuhika olubaga nalo lwahîruka kurhenga omu lugo. 25 Mwâmi abwîra Sadoki erhi: «Shubiza emucîmba gw’amalaganyo omu lugo. Nka Nyamuzinda antonyize anacingalula ananyêreke endaro yâge. 21 Ci erhi akadcrha erhi: Ntacikuliko, niono anjiriragc oku analonzire.» 27 Mwâmi ashub’ibwîra omudii hwa Sadoki, erhi: «Yaga, we na Abiyatari, shubiri omu luge n’omurhûla, mwe shi na mugala wâwe Ahimasi na Yehonatani mugala wa Abiyatari, mugaluke mweshi na bala bana bâwe eku banali babirhi. 28 Lôla oku niono nkelanaja nacilalira omu mahukule gali omw’irûngu, kuhika mbene akanwa karhenga e mwâwe kwu kambwîra kurhi najira.» 29 Sadoki na Abiyatari banacigalula Omucîmba gw’Amalaganyo e Yeruzalemu, banabêra yo.

Hushayi arhabâza Daudi

30 Daudi anacisôka ehirhondo hy’e Mizeti erhi anayisha avugumula emirenge n’irhwe libwike n’amagulu garhalimwo nkwerha kuguma n’abantu bali bo shi naye nabo bayishaga bagenda n’irhwe libwike banaja bavugumula emirenge. 31 Banaciyisha balibwîra Daudi omwanzi mpu: «Ahitofeli akôla ali boshi na Absalomu omu bugoma». Daudi aderha erhi: «Mâshi Nyakasane nkusengire nani Muhanyi, ojire amahano Ahitofeli ankanamuha gabe ga buhalanjisi mâshi». 32 Erhi Daudi abà amahika oku irhwerhwe ly’ako karhondo, hantu h’okurherekêra Nyamuzinda, Hushayi muntu muguma w’e Ariki anaciyisha n’emyambalo yâge misharhule n’irhwe liyunjwire katulo. 33 Daudi amubwîra, erhi: «Okayikira nani, woyo waba muzigo kuli nie. 34 Cikwônene, erhi wankagaluka eka okanabwîra Absalomu erhi: «Niono nalinshizire omushi wâwe Yagirwa, ci kurhenga ene we nkôla nshizire, ohazahaze amahano ga Ahitofeli, n’okula kwanankwanana. 35 K’eyola munda orhashimane eri abadâhwa Sadoki na Abiyatari na ngasi ebi wankayumva ebwâmi, wanagend’ibimanyisa abôla badâhwa Sadoki na Abiyatari. 36 Lôla ciru okubali eyo na bagala babo, Ahimasi mugala wa Sadoki na Yehonatani mugala wa Abiyatari. Mujire abala bana bakampisakwo nani emyanzi munayumvîrhe.» 37 Ntyôla kwo Hushayi mwira wa Daudi ashubiraga omu lugo amango Absalomu ajaga omu Yeruzalemu.

Daudi boshi na Siba

1 Oku Daudi ayus’irhaluka hitya irhwerhwe ly’entôndo, Siba mwambali wa Mefibali anaciyisha alibabugana, al’idwîrhe ndogomi ibirhi mba mbire zali zidwîrhe migati magana abirhi, nsisi igana za mizâbîbu myumu, n’agandi malehe igana n’akabindi k’idivayi. 2 Mwâmi anacidosa Siba, erhi: «Bici wajira n’ebyôla?» Siba ashuza, erhi: «Ezira ndogomi ziri z’ebwâmi zana rhabala ab’ebwâmi okusoka. Ogu mugati n’agala malehe abaganda banabilya, n’elira idivayi nti nkaba ahakarhama n’enjira y’omw’irûngu banahasha okuli nywa.» 3 Mwâmi anacidosa, erhi: «Ngahi mwene winyu ali?” Siba anacishuza, erhi: «Lôla anasigire e Yeruzalemu bulya amadcrha erhi: Ene cnyumpa y’I sraheli yampa obwâni bwa larha.» 4 Mwâmi anacibwîra Siba, erhi: «Namakoma akagasha waliha, nani nkaziyôrha nashobôla emwâwe, yagirwa.

Shimeyi aheherera Daudi

5 Erhi mwâmi ahika aha Bahurimi, muntu muguma w’omu mulala gwa Saulu anacihuluka aho. Oyôla muntu ye wali Shimeyi mwene Gera anaciyisha abahchcrera. 6 Akahanda Daudi amabuye boshi n’abambali n’obw’olubaga n’entwâli zoshi zali ekulyo n’ekumosho kwa Daudi. 7 Agôla mango Shimeyi akazâg’ibanda amabuye anaheherera, akaderha erhi: «Rhenga kunôla, rhenga kunôla wâni mwisi w’abantu! 8 Nyamubâho akuharhuzize omuko gw’enyumpa ya Saulu yoshi, olya wanyagaga obwâmi. Lero ene Nyamubâho amakunyaga obwâmi nâwe amabuha mugala wâwe Absalomu. Oleke nawc orhang’ilagirira we kaheza-ngabo, kabulaga-muko.» 9 Okubundi Abishayi mwene Seruya anacibwîra mwâmi, erhi: «Carhuma aka kabwa kw’omufiriri kayisha kahehere ra mwâmi Nnawirhu’? Leka nyikire ngend’imutwa igosi.» 10 Nnakuno ashuza, erhi: «Bunguke bucigi okwôla kwankarhulerhera oli nie oli we, wâni mwene Seruya? Leka ajacire! Bulya akaba Nyamubâho wamubwiraga mpu ahehêrere Daudi, ndi wankamuhanza mpu carhuma wajira ntyôla?» 11 Daudi anacibwîra Abishayi n’abandi bambali boshi, erhi: «Ka murhabwini oku omwana niene naburhaga oyula wampivulula mpu anyirhe; kw’oyôla akujire, oyula mwene Benyamini akuleke? Leki ye ampeherere bulya Nyamubil.ho wamurhumaga.» 12 Hali amango Nyamubilho naye akacîbona okfila narhindibuka obone ama ngalulira aminja ahali h’okula kuhehêrerwa kw’ene.» 13 Daudi n’abambali banacihuma enjira yâbo, naye Shimeyi ayisha burhambirhambi ishiriza oku ntôndo, ayisha abakulikirc, aja aheherera anabatuhulira akatulo. 14 Mwâmi n’engabo yâge yoshi yali naye bahika hofi n’e Yordani erhi barhamire bwenêne n’oku bahika ahôla, bahumuka.

Hushayi ashiga Absalomu

15 Absalomu n’abandi bene Israheli boshi n’Ahitofeli baja omu Yeruzalemu. 16 Amango Omunya-Arkiti, owali mwira wa Daudi ajag’ishiga Absalomu, Hushagi abwîra Absalomu, erhi: «Mwâmi aganze, mwâmi aganze!» 17 Absalomu abwîra Hushayi erhi: «Ka kwo wayinjibanaga mweshi n’omwîra wâwe ntyôla? Carhumire orhashimba omwîra wâwe?» 18 Hushayi ashuza Absalomu, erhi: «Nanga, oyu Nnâmahanga acishozire n’olubaga loshi na bene Jsraheli bo shi, oyôla ye nashiga ye nabera haguma naye. 19 Kandi ndi nakolera? K’arhali omugala? Nk’oku nakoleraga sho kwo nâwe nakukolera.» Absalomu boshi na bak’îshe 20 Absalomu abwîra Ahitofeli, erhi: «Mudôsanye mwene na nnene, mulole kurhi rhwajira.» 21 Ahitofeli anacibwîra Absalomu, erhi: «Kanya oje emunda birya biherula sho asigaga mpu bimulangire enyumpa biri, obiyanke^u. Ntyo Israheli yeshi anamanya oku mwagambine mweshi na sho, n’abakushizire boshi banasimikira kuli we.» 22 Bayûbakira Absalomu ihêma ahôla nyumpa, naye Absalomu aj’emunda abôla bak’îshe bali erhi na bene Israheli boshi basinza. 23 Ihano Ahitofeli ahanaga agôla mango lyali nka bugeremwa bwa Nyamuzinda. Agandi mango ga Ahitofeli goshi kwo ganayôrhaga ntyôla, abe kuli Daudi, abe kuli Absalomu.

Hushayi agolonjôla emihigo ya Ahitofeli

1 Ahitofeli abwîra Absalomu erhi: «Oleke ncîshoge bantu bihumbi ikumi na bibirhi ngend’irhêra Daudi mwa bunôla budufu. 2 Narhinda kuliye erhi anacirhamire arhanagwerhi bushiru. Nanafudusa n’olubaga lwâge lwoshi luyâke, kandi obwôla nyirhe mwâmi amasigala yêne yêne. 3 Na ntyôla nanayêrekeza olubaga loshi emunda oli nka kula omuhya anashubira emw’iba. Buzîne bw’oyôla muntu muguma yêne nalonza n’olubaga loshi lwanaba n’omurhûla.» 4 Okuhandi ebyôla binwa byasîmîsa bwenêne Absalomu kuguma n’abashamuka bâge b’omu Israheli boshi.

5 Ci kurharhumaga Absalomu arhaderha, erhi: «Muhamagale Hushayi Munya-Arkiti naye rhuyumve kurhi adesire.» 6 Hushayi anacija emunda Absalomu ali, Absalomu anacimubwîra erhi: «Lôla oku Ahitofeli anarhubwizire, ka kukwânîne rhushimbe eryôla ihano? N’akaba arhali ntyo derhaga nâwe okwâwe?» 7 Hushayi anaciderha, erhi: «Lero burhanzi obûla Ahitofeli ahâna ihano ligalugalu wâni!» 8 Hushayi ayushula aderha erhi: «Omanyire oku sho n’engabo eri boshi naye ziri ntwâli. Kandi bali bantu bakumbire omurhima nkakula wankabona engoromora yamanyagwa abana ekôla ehangazize. Kandi sho ali muntu wa malwa bwenêne, anali nka arhaleke omurhwe gw’abasirika gwahumûka budufu. 9 Acifulisirage bunôla omu bulumba bulebe nisi erhi handi hantu. Na nk’oku batula entambala ntyôla, hakajira abantu bafa muli rhwe, abandi banakumanya. Kandi banaderha mpu: Abantu bashizire Absalomu bahimirwe. 10 Na muli okwôla, ciru n’omuntu w’entwâli olya ojira omurhima guli nka gwa ntale naye anajuguma bulya olubaga loshi luyishi oku sho buba buhanya omu kulwa; n’abambali boshi ntwâli. 11 Oku mpanwîre niehe kw’oku: Oshubuze Israheli yeshi aje eburhambi bwâwe, kurhenga e Dani kuhika aha Bersabeya. Ali nyamugege w’abantu oyôla, ngabo mwandu nka mushenyi gw’oku nyanja, nâwe wene wanaja ekarhî oku matabâro. 12 Aha akanaja ho rhwanamugwarhira, rhumuvangukirekwo kulâla olume luvangukira okw’idaho na ntyôla harhasigale omuntu oli ye, oli abambali. 13 Akayakira lugo lulebe, Israheli yeshi anazongolose lulya lugo emigozi, rhuyishe rhwakulula kuhika oku mugezi na ntyo lurhasigalemwo ciru n’ibuye lyo linyi.» 14 Absalomu na bene Israheli boshi baderha mpu: «Ihano lya Hushayi Omunya-Arkiti lyamaba linja kulusha erya Ahitofeli». Nyamubâho warhegeka okugayaguza eryo ihano linja lya Ahitofeli, bulya alonzagya mpu obuhanya buje kuli Absalomu.

15 Hushayi abwîra abadâhwa Sadoki na Abiyatari erhi: «Ahitofeli amahâna eri ihano nani namahâna eri rindi. Ci niehe birebe nanadesire. 16 Kusiga murhumage buno buno entumwa emwa Daudi ecimubwîra erhi: Orhacumbikaga omw’irûngu obudufu bw’ene ci oyikire erhi kwo lyo mwâmi n’abambali balek’iherêrekera.»

Daudi ayikira Yordani anakol’amanyire eyo myanzi

17 Yehonatani na Ahimasi bali balangûza ah’iriba lya Fuloni. Mujakazi muguma akaz’ibalerhera emyanzi, nabo banayihisakwo Daudi bulya barhankacîyêrekîne bakôla baja omu lugo. 18 Ci lero mwana muguma wa musole ababona, akanya agend’ibwîra Absalomu. C’oku banali babirhi bacikanyiza bagenda bahika aha Bahurimi aha mwa muntu muguma wali ohumbire ecideka c’okulega amîshi omu ngo, bacifulikamwo. 19 Nyamukazi wa halya ayanka omufuniko agulambulira oku nyanya, anayanikirakwo ecihere c’engano, ntyôla ntâye wankacimanyire ebyahali.

20 Abaganda b’Absalomu banacija aha mw’olya mukazi baja omu nyumpa, bamudôsa mpu: «Ngahi Ahimasi na Yehonatani bali?» Nyamukazi abashuza erhi: «Bayikirire ishiriza». Basâgarha n’erhi babulirwa, bacishubirira e Yeruzalemu. 21 Erhi baba bagenzire, Yehonatani na Ahimasi bayomoka mulya cideka, bakanya bagend’ibwîra Daudi oku byabire^v. Babwîra Daudi mpu: «Okanye oyikire olwîshi^w oku liciri duba, bulya Ahitofeli anahanyire ihano libi kuli we». 22 Daudi boshi n’engabo yâge banaciyimuka, bayikira Yordani mucêracêra, erhi bucanûla erhi boshi bâyikire. 23 Naye Ahitofeli erhi abona oku barhacishimbire ihano lyâge, ashumika e ndogomi yâge ayimuka ashubira omu lugo lwâge. Erhi aba amayumanyanya e by’omu mwâge byoshi, acimanika afà. Bamubisha omu nshinda y’îshe.

Absalomu ayikira olwîshi lwa Yordani. Daudi aha Mahanayimi

24 Daudi ahika aha Mahanayimi^x, naye Absalomu agôla mango ayikira Yordani n’engabo ya bene Israheli boshi naye. 25 Absalomu ali amajira Amasa^y murhambo w’engabo yâge y’abalwi ahali ha Yowabu. Oyo Amasa ali mwene muntu muguma waderhagwa Yitra munya-Isamaeli, engoli yâge ye wali Abigayila mwali wa Yese, oyôla mukazi balondanaga boshi na Seruya nnina wa Yowabu. 26 Ntyôla Ismaeli boshi na Absalomu batwa icumbi lyâbo omu cihugo ca Galadi.

27 Erhi Daudi ahika aha Mahanayimi, Shobi, mugala wa Nahasha w’e Raba emwa aba-Amoniti, Makiri mugala wa Amiyeli w’e Lo-Debari na Barzilayi w’e Galadi omu Roglimi, 28 bayisha banadwire ebi balâlamwo, ebi bacîbwika, ebi balîramwo, kuguma bayisha banadwîrhe engano, amashanza, ebishimbo n’enkole n’emihuli miyôce; 29 bahirakwo obûci, amavurha makâve, ebibuzi n’enyama z’enkafu; ebyôla biryo bayisha babidwîrhîre Daudi n’olubaga lwali boshi naye, mpu bacîshalulemwo. Bulya bakagicîdesa bone mpu: «Engabo y’abalwi yalilibusire n’ishali, n’enyôrha n’okurhama kw’omw’irûngu.»

Okuhimwa kw’Absalomu

1 Daudi erhi aba amaganja engabo yali boshi naye aja ahira abarhambo oku ngasi murhwe, ajira abarhambo b’ebihumbi, n’abarhambo b’amaga na. 2 Mwâmi alikûla engabo, ayanka ecigabi ca kasharhu, aciha Yowabu, n’ecindi cigabi ca kasharhu aciha Abishayi mugala wa Seruya na mulumuna wa Yowabu, n’ecindi cigabi omu maboko ga Itaya munya-Giti. Mwâmi abwîra olubaga erhi: «Nani naja oku matabâro haguma ninyu.» 3 Olubaga lwashuza mwâmi mpu: «Orhankaja eyôla! Bulya erhi rhwankayaka, barhankaderha mpu barhushibirira, ciru rhwankafamwo cigabi ca kabirhi, barhankaderha mpu barhushibirira, cikwônene woyo oli nka bantu bihumbi ikumi ba muli rhwe, kandi kukwanince oyîsh’ibâ erhi we orhurhabâla kurhenga omu lugo.» 4 Nnakuno abashuza, erhi: «Okumubwîne kwinja kwo nakanajiraga». Nnakuno agend’iyimanga aha muhango, amango engabo y’olubaga yakazâg’ihuluka bikembe bikembe b’igana na bya cihumbi. 5 Nnakuno akomêreza Yowabu, Abishayi na Itaya erhi: «Mâshi mulwe n’obwirhonzi mumanye mwankanambera enda, mulange olya mwana Absalomu». Engabo yoshi yakazâg’iyumva erhi mwâmi akomêreza abarhambo bâge mpu balange omugala Absalomu. 6 Engabo yanacihuluka bakola baj’ilwîsa bene Israheli, entambala yakolera omu muzirhu gwa Efrayimu. 7 Engabo ya bene Israheli yahimirwa eyôla munda na bene Daudi. Olwo lusiku lwaba lwa kuhungumula embaga: Bantu bihumi makumi abirhi bafà. 8 Entambala yalumira omu cihugo coshi. N’olwôla lusiku abayisirwe n’omuzirhu bwo bali banji kulusha abayisirwe n’engôrho.

Absalomu afa

9 Absalomu anacirhinda kuli bambali ba Daudi. Agôla mango Absalomu ali ashonyire oku ndogomi, ci mpu aciyaka, endogomi yâge yashesherera omu ishaka ly’amashami manji, irhwe lyâge lyanacihangarhana omu mashami ga gulya murhi, asigala ayêrera omu cirêre, n’endogomi yâge yacîkulira omulindi. 10 Muntu muguma amubona akanya agend’ibwîra Yowabu, erhi: «Namabona Absalomu ahangarhine omu murhi, adwîrhe ayerêra.» 11 Yowabu ashuza olya walimubwîra omwanzi erhi: «Kuziga wamubwîne! Carhumirage orhamunigira aho honene? Rhinga ngwâsirwe okukuhemba na sikeli ikumi za nsaranga na kandi nkuyambike omukaba gw’irenge.» 12 Olya mulume anacishuza Yowabu erhi: «Ciru bakagerera omu nfume zani sikeli cihumbi mpu bazimpa, ntakahumakwo mwene mwâmi; bulya rhwayumvîrhe ene mwâmi akuha irhegeko we mweshi na Abishayi na Seruya. Abakomereza erhi: Mâshi mumanye mwankanyirhira omwana wâni Absalomu! 13 Na kandi ncihirhaga nti namuyirha ngalifulika, kurhakarhuma mwâmi arhakumanya na nâwe ciru wene wali waciyegûla kuli obwôla bubî.» 14 Yowabu anacishuza erhi: «Ntalonza ombonese nshonyi ntyôla.» Anaciyanka matumu asharhu agagwika omu murhima gwa Absalomu, erhi Absalomu anacizine ci ahangarhanyire mulya murhi. 15 Abana b’emisole ikumi bakazâg’ibarhula emirasano ya Yowabu bagorha Absalomu bamutumirha bamunigûza. 16 Yowabu ahuma omw’iholere, engabo yagaluka erhaciminikagakwo bene Israheli bulya Yowabu amabahanza. 17 Bayanka Absalomu bamukweba omu mwina munene omu muzirhu, banamulundikakwo ecirundo cinene c’amabuye. Nabo bene Israheli bakula omulindi bayakira ngasi muguma omu mwâge. 18 Absalomu amango aciri mugumaguma, ali amaciyûbakira oluhêrero omu lubanda lwa mwâmi, ajiraga ntyôla erhi amaderha erhi: «Niono ntagwerhi mwana bakaz’inkengererakwo hano igulu». Olwo luhêrero aluyirika izîno lyâge. Nakuhika buno kwo banaciderha mpu aha lluhêrero lwa Absalomu.

Emyanzi yahikakwo Daudi

19 Ahimasi mugala wa Sadoki aderha erhi: «Nkola nalibirha ngend’ibwîra mwâmi ogu mwanzi mwinja oku Nyamubâho anamukuzize omu bashombanyi bâge. 20 Yowabu ashuza erhi: «Arhali we wagend’ij’imanyisa omwanzi mwinja ene; wacigumanyisa agandi mango, ci ene nta mwanzi mwinja wakamanyisa bulya mwene mwâmi anafire». 21 Yowabu anacibwîra muntu muguma w’e Kushi, erhi: «Kanya ogendibwîra mwâmi kurhi wabwîne byaba.» Olya munya-Kushi afukama embere za Yowabu akûa omulindi. 22 Ahimasi mwene Sadoki ashubiriza abwîra Yowabu, erhi: «Okubyaba bikube ci nani nkolaga nalibirha nkulikire oyôla munya-Kushi.» Yowabu ashuza, erhi: «Bici waharhirakwo eyôla munda, mwana wâni? Orhacîbona luhembo luci omu kuderha mpu wagend’imanyisa omwanzi mwinja.» 23 Ahimasi a shubiriza aderha, erhi: «Oku byakaba bikube ci ndibisire.» Naye erhi: «Libirhaga.» Ahimasi akula omulindi, atwikanya omu njira y’omu kabanda, arhaluka olya muntu w’e Kushi. 24 Daudi ali atamire ekarhî k’emihango yombi^z. Omulanzi wajaga acigezâge za oku bûbake bw’olumvi enyanya ly’ecôgo ayinamula amasu, alaba, alangira muntu muguma olibisire yêne yêne. 25 Olya wali ebulabi ahamagaza amanyisa mwâmi. Mwâmi aderha, erhi: «Akaba ali yenene, mwanzi mwinja ogwôla avubasire.» 26 Oku olya nyakulibirha ayisha ayegera, olya muntu wali ebulilbi anacilangira owundi muntu oli buhena naye, olya mulanzi ahamagala omuntu wakag’ilanga olumvi aderha erhi: «Langira omuntu oli buhena yêne.» Mwâmi ashuza, erhi: «Naye mwanzi mwinja ogwôla adwîrhe.» 27 Olya mulanzi anaciderha, erhi: «Igenda ly’owaburhanzi lyamalinzishusha igenda lya Ahimasi mwene Sadoki». Mwâmi ashuza, erhi: «Muntu wa bwinja oyo, mwanzi mwinja ayishire.»

28 Ahimasi anaciyegera mwâmi, amubwîra erhi: «Omurhûla!» Afukama ayunamiriza embere za mwâmi Nnakuno; amalanga gahika okw’idaho, anaciderha erhi: «Aganze Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, bulya ene amafo rhamya balya boshi bali bamabangalaza okuboko mpu bayirhe Nnahamwirhu, mwâmi!» 29 Mwâmi anacidosa erhi: «Ka guligi na murhûla kuli mugala wâni Absalomu?” Ahimasi ashuza, erhi: «Nabwîne engabo yashandabana kwône ene mwambali wâwe Yowabu antuma niono murhumisi wâwe, cikwône ntamanyire kurhi byabire.» 30 Mwâmi anacimubwîra, erhi: «Jaga halala burhambi obere ho». Naye anacija halya burhambi abera halya.

31 Muli akôla kasanzi, olya munya-Kushi anaciyisha naye. Aderha, erhi: «Yagirwa Nnakuno Nnahamwirhu oyumve guno mwanzi: Ene Nyamubâho anayêrekîne obushinganyanya kuli we emwa balya boshi balibakola bakuhizirekwo amatamu.» 32 Mwâmi anacidôsa olya munya-Kushi, erhi: «Ka guligi murhûla kuli mugala wâni Absalomu?» Olya munya-Kushi anacishuza, erhi: «Mâshi boshi bakahera aka oyôla mwana, abashombanyi ba Nnawirhu mwâmi na ngasi boshi bacishomya okukujirira amabî!»

Daudi alakira omugala

1 Nanakuno ajunjugurhwa n’omutula munji, asôkera omw’izege ly’enyu mpa yâge, arhoza omulenge, erhi: «Yajeewe! ala mugala wâni Absalomu, ala mugala wâni Absalomu, ala mugala wâni Absalomu! Ntanarhang’ibâ nie nfa ahali hawe mâshi mwana wâni Absalomu, Absalomu mugala wâni!» 2 Banacigend’ibwîra Yowabu, erhi: «Mwâmi adwîrhe akungula, alakira Absalomu.» 3 Ntyôla omwishingo gw’okuhima gwahinduka mushibo omu luba ga, bulya lwamayumva baderha olwôla lusiku mpu: «Mwâmi ababire bwenêne erhi kufa kw’omugala kurhuma.» 4 Olwôla lusiku olubaga lwayisha lwajo njojokera omu lugo nka bantu bagwâsirwe n’enshonyi z’okuhimirwa emunda bal’ilwa. 5 Mwâmi anacicibwika obusù, mwâmi arhôndêra ayama n’izu linene bwenêne erhi: Yajeewe! ala omwana wâni Absalomu, Absalomu mwana wâni, mugala wanil»

6 Yowabu akanya asôkera emunda mwâmi ali, anacimubwîra, erhi: «Wamabonesa bambali bâwe nshonyi, bo bakucizagya, baciza bagala bâwe, baciza na bali bâwe, kuguma na bakâwe n’ebiherula byâwe. 7 Omu kuzigira abakushomba n’omu kushomba abakuzigira, wamamanyisa ene oku abarhambo na bambali bâwe bali busha emwâwe; namanamanya ene oku Absalomu acilamaga na nirhu akaba rhwe rhufa omu lusiku lw’ene, okwôla kwo kwali kwaba kwinja bwenêne omu masu gâwe. 8 Kanya ogend’iha olubaga omurhima, bulya nkubwire oku izîno lya Lungwe, akaba orhahulusiri nta muntu ciru n’omuguma wacibera nâwe muli obula budufu bw’ene: n’okwôla kwaba bubî bulushire ngasi gandi mabi goshi wamabona kurhenga aha kuburhwa kwâwe kuhika ene.» 9 Okubundi obwôla mwâmi ahuluka agend’ibwarhala aha muhango g’olugo. Banacimanyisa olubaga loshi mpu: «Labi oku mwâmi atamire aha muhango.» Olubaga lwoshi lwanacishubukira emunda mwâmi ali.

Amarheganyo g’okugaluka kwa Daudi

Bene Israheli bôhe erhi bacishandabanire boshi ngasi muguma omu mwâge. 10 Olubaga lwoshi omu ngasi bûko bwa bene Israheli, ngasi muguma muli bwo akaja kadali omu kuderha erhi: «Mwâmi ye warhulikuzagya oku bashombanyi birhu, ye warhulikuzagya oku Bafilistini na bunôla lera amarhenga bulibirha omu cihugo mpu ayake Absalomu. 11 Oyôla Absalomu rhwashigaga amavurha mpu abe mwâmi wirhu, y’oyôla wafirire oku matabâro. Cankarhuma barhagend’ibwîra Nnakuno ayagaluke?» 12 Okubundi obwôla mwâmi Daudi anacilika entumwa emwa abadâhwa Sadoki na Abiyatari mpu bagend’ibwîra ahashamuka ba bene Yuda, erhi: «Carhuma muba mwe babuzinda b’okugalula mwâmi aha mwâge?» N’obwo ngasi ebi bakag’iderha omu Israheli byoshi, byakaz’irihikakwo mwâmi aha mwâge. 13 Muli bene wirhu, muli mavuha gani, muli na minyafu yani, carhuma mwoyo muba bazinda h’okugalula mwâmi? 14 Mugend’ibwîra n’Amasa erhi: «Mpu ka weki orhali mavuha na minyafu yani? Nyamuzinda ajira ntya na ntya akaba orhabiri murhambo w’engabo yani ahali ha Yowabu» 15 Lero bene Yuda boshi bagomba omurhima nka muntu muguma; banacirhuma entumwa emunda mwâmi ali mpu: «Yagirwa oyagaluke mweshi na bambali bâwe.»

Ebigabi by’okuyagaluka: Shimeyi

16 Mwâmi ayagaluka obwo, anacihika oku Yordani. Bene Yuda bashagamukira e Giligali mpu bagend’iyankirira mwâmi banamuyikize Yordani. 17 Shimeyi mugala wa Gera, munya-Benyamini w’e Bahurimi, akanya ayandagala naye haguma na bene Yuda mpu agend’iyankirira mwâmi Daudi. 18 Ali ayishire na bantu cihumbi omu bene Benyamini; Siba mwambali wa Saulu boshi n’abagala ikumu na barhanu n’abambali makumi abirhi bakunju kira e Yordani mpu bagend’iyankirira mwâmi. 19 Banacirhôndêra bajira omukolo gwâbo gw’okuyikiza bene mwâmi boshi ngasi okwankanabasimisize kwoshi. Shimeyi mwene Gera anacicirhimba aha magulu ga mwâmi agôla mango ayikira Yordani anaciderha, erhi: 20 «Mashi Yagirwa Nnahamwirhu orhacintumuzagya kubi kuci, orhacigererezagya kulya nakulogorheraga galya mango warhengaga omu Yeruzalemu, mwâmi mâshi omanye orhabikiraga ebyôla omu murhima gwâwe. 21 Neci niono mwambali wâwe manyire oku najizire okubi, ene niono nie murhanzi w’omu mulala gwa Yozefu nyishire nti nyankirire mwâmi Nnahamwirhu.» 22 Abishayi mwene Seruya anacirhenga omu kanwa, aderha erhi: «Ka Shi meyi arhakwânîni okufa, omuntu wahehêreraga mwâmi n’ishungwè lya Nnâmahanga?» 23 Ci Daudi ashuza, erhi: «Bici rhufanwa rhwembi wâni Seruya obu ene okôla wacinyampindulira? Ka hali omuntu ogwâsirwe okufa omw’I sraheli olusiku lw’ene? Ka ntakahamirizagya embere zinyu oku kurhenga ene, niene mwâmi omu Israheli?» 24 Mwâmi anacibwîra Shimeyi erhi: «Orhafe, mwâmi alahiriza, acigashira ye».

Daudi ayumvanya boshi na Mefibali

25 Naye Mefibali mugala wa Saulu anacibunguluka aliyankirira mwâmi. A rhalisag’iderha mpu akakômbera amagulu gâge, nisi erhi kushokôza obwânwa bwâge, ciru n’okushuka emyambalo yâge halya mwâmi anayakiraga kuhika agôla mango ayagalukaga omu murhûla. 26 Amango arhengaga e Yeruzalemu ayisha mpu aliyankirira mwâmi Nnakuno, mwâmi amubwîra, erhi: «Wani Meribali^a, carhumire rhurhagenda rhweshi bulya?» 27 Anacishuza, erhi: «Yagirwa mwâmi, Nnawirhu, mwambali wâwe wantebire bulya mwambali wâwe ali amalahira, erhi: Nkôla nagend’ishanira endogomi yani nanyishonerekwo ngende nshimbe mwâmi bulya mwambali wâwe ali cirema. 28 Kandi abuligend’ileka mwambali wâwe emwa mwâmi Nnawirhu. Ci manyire oku mwâmi Nnahamwirhu kwo ali nka malahika wa Nyamuzinda; oku abwîne kwinja kw’akanajira. 29 Bulya abantu by’omulala gwirhu boshi barhalimwo orhali kwânîne okuyirhwa na mwâmi Nnahamwirhu, wagalihira mwambali wâwe omu barhonyi balira oku cîbo câwe. Buhashe buci ncigwerhage nani bw’okusengera emunda mwâmi ali?» 30 Mwâmi amubwîra erhi: «Bici walugiza kw’ebinwa? Nakudesire we na Siba mwagaba amashwa.» 31 Mefibali anacibwîra mwâmi erhi: «Ciru ayanke byoshi, casînga erhi mwâmi Nnawirhu ayagalusire n’omurhûla aha mwâge.»

Barzilayi

32 Barzilayi w’e Galadi anacibunguluka kurhenga e Roglimi mpu aj’ise ngerukira mwâmi e Yordani. 33 Oyo Barzilayi alikola mushosi wa mira, ali akôla agwerhe myâka makumi gali munani abusirwe. Ye wakag’iyikuza mwâmi aha Mahanayimi bulya ali muntu muhirhi. 34 Mwâmi anacibwîra Barzilayi erhi: «Okanye rhugende rhweshi nagend’ikakurhabâla kuli byoshi emwâni aha Yeruzalemu.» 35 Barzilayi anacishuza mwâmi erhi: «Myaka inga ncigwerhage y’okulama obwo nasôkera rhweshi na mwâmi e Yeruzalemu? 36 Niono ngwerhe myâka makumi gali munani buno. Ka ncimanya ehinja n’ehibi? Nisi ka mwambali wâwe akacimanya ebiri binunu mw’ebi alya na mw’ebi anywa? Na kandi k’omanyire mpu nakaciyumva izu ly’abimbiza-lume erhi abimbiza-kazi? Cankarhuma mwambali wâwe agend’iba muzigo konene emwa Nnawirhu mwâmi? 37 Ci mwambali wâwe ayikira Yordani atunde mwâmi hitya. Cikwône carhuma mwâmi ampa luhembo lungana aha? 38 Nkuhunyire Yagirwa, oleke mwambali wâwe acigalukire agend’ifira omu cishagala câge, bambîshe aha burhambi bw’enshinda ya larha na nyâma. Ci mwambali wâwe Kimhama oli aha abe ye oyikira boshi na Nnawirhu mwâmi, omulirire nk’oku anabwîne kwinja omu masu gâge.» 39 Mwâmi anaciderha, erhi: «Kimhana abâge ye rhugenda rhweshi naye, naj’imulirira nk’okwôla onabwîne kuli kwinja, na ngasi kundi onasimire mpu nkujirire nanakujira». 40 Erhi olubaga loshi luba lwamayikira Yordani mwâmi naye ayikira wa buzinda. Banacihôberana boshi na Barzilayi, amugisha na ntyo nyamushosi acishubirira emwâge.

Yuda na Israheli balwira obwâmi

41 Mwâmi alikulira e Giligali erhi banali boshi na Kimhana. Olubaga lwa bene Yuda loshi kuguma n’ecigabi c’olubaga lwa bene Israheli banaciyisha balusize mwâmi. 42 Bene Israheli boshi banaciyisha bashubûzinye emunda mwâmi ali banacimubwîra mpu: «Carhumire bene wirhu bene Yuda bo bakola bacihalira bonene okukayikiza mwâmi n’enyumpa yâge n’engabo yâge yoshi?» 43 Bene Yuda boshi banacishuza bene Israheli mpu: «Ebwakuba mwâmi ali mwene wirhu k’okwôla kwamamujiraga burhe? Ka hali hyâge rhwalire? Ka hali akantu anahonzire kuli rhwe?» 44 Bene Israheli banacishuza bene Yuda mpu: «Rhugwerhe obuhashe kali ikumi kuli mwâmi^b, na ciru omu mulala gwa Daudi, nie nfula mwo. Carhuma wangayaguza ntya? K’arhali nie narhanzig’irhumiza wa burhanzi nti mwâmi ayagaluke? » Ci ebinwa bya bene Yuda byaba byo bikali kulusha ebinwa bya bene Israheli.

Obugoma bwa Sheba

1 Ahôla hali muntu muguma w’omurhima mumînya, izîno lyâge ye Sheba mwene Bikiri w’omu bûko bwa Benyamini, anacibûha omushekera ahamagaza erhi: «Nta bushangire rhwankaba na Daudi, ntabyo rhushangira na mwene Yese. Ngasi muguma abere omu mwâge, bene Israheli weee!» 2 Bene Israheli boshi baciyegûla kuli Daudi banacishimbira Sheba mwene Bikiri. Ci bene Yuda bôhe banacisêra kuli mwâmi wabo kurhenga oku Yordani kuhika aha Yeruzalemu. 3 Nnakuno ayisha aja aha mwâge, omu bwâmi bwâge aha Yeruzalemu, arhôla birya biherula byâge oku binali ikumi alisizire mpu bilange enyumpa yâge, abihira omu yindi nyumpa, anabihirakwo abalâlîzi. Abikombêra kwinja ci arhacijaga nyumpa nguna nabyo banakabiyigalira ntyôla kuhika aha kufa kwabyo. Byalama nka bakana.

Amasa anigwa

4 Mwâmi anacibwîra Amasa erhi: «Onshubûlize bene Yuda boshi omu nsiku isharhu nâwe obe hano.» 5 Amasa akanya aja ashubûza bene Yuda, ci alegama arhalusa amango mwâmi amutwiraga. 6 Okubundi Daudi anacibwîra Abishayi, erhi: «Sheba mwene Bikiri yekôla muzibu kulusha Absalomu.» W’oyo orhôle engabo ya Nnawinyu, okanye omushimbulire oku arhacihika omu mirhundu mizibuzibu na ntyo obone amarhufuma.» 7 Bakunjukira oku matabâro. Nayo engabo ya Yowabu, Abanyakereti, Abapeleti na ngasi bandi banali ntwâli boshi, barhenga aha Yeruzalemu mpu baj’ilwîsa Sheba mwene Bikiri. 8 Bali bakola bali hofi n’ibuye linene liba aha Gabaoni erhi Amasa ayi sha ayêrekîre emunda bâli. Yowabu ali kenyire emishangi yâge y’amatabâro, n’oku nyanya yayo aliyambalirekwo omushumi gulikwo engôrho eri elûba, erhi ayihagarhire. Oku aja agenda erya ngôrho yaciyomôla. 9 Yowabu anacibwîra Amasa erhi: «K’odendezize mwene wirhu?» Okuboko kulyo kwa Yowabu kwanacirhuluba obwânwa bwa Amasa, nka kumuhôbera. 10 Amasa a rhacikebagwa cici kuli erya ngôrho yali omu kuboko kwa Yowabu. Yowabu amubwabwarhula nayo enda, obula bwasheshukira oku idaho, arhacicirhamagya mpu ankamufunda yo bwa kabirhi: Amasa afa obwo. Yowabu bone omulumuna Abishayi banacihuma enjira yâbo bashimbire Sheba mwene Bikiri.

11 Muntu muguma w’omu bantu ba Yowabu, akanya aj’iyimanga hofi na Amasa, ahamagaza erhi: «Oli kuli Yowabu, anali wa mwâmi ashimbe Yowabu!» 12 Agôla mango, Amasa erhi yeshi omuko gwamamufulungana omwôla njira. Olya mulume erhi abona oku olubaga lwoshi ludwîrhe lwasikanana, anacibulula Amasa, amurhenza mulya njira, amuheba omu ishwa anamubwikirakwo ecishuli bulya amabona ngasi yeshi wakamuhikaho kuyimanga adwîrhe ayimanga. 13 Erhi baba bamamurhenza omwôla njira lyo ngasi muguma ashub’ilongôla, akulikira Yowabu eyo munda banajaga bashimbulira Sheba mwene Bikiri.

Okuhwa kw’obugoma

14 Yowabu ahulukana amashanja goshi ga bene Israheli kuhika aha Abeli Bet-Maaka, ngasi ezanali ntwâli za kuli Aba-Bikiriti zamukulikira. 15 Balinda bagorha Sheba, omu Abeli-Bet-Maaka banacizongolosa emirhi olunda lurhanzi lw’ecôla côgo c’amabuye, n’olubaga lwali boshi na Yowabu lwarhôndêra okuhumba idaho mpu bacihongole.

16 Okubundi obwôla omukazi mwengehusi anacirhôndêra ahamagaza ku rhenga mulyala lugo erhi: «Ala, muyumve, munyumve, mmuhunyire! Mu bwire Yowabu erhi: Oyegere hanôla nkubwire.» 17 Yowabu anaciyegera olya mukazi amudôsa. erhi: «Ka we Yowabu bulya?» Anacishuza, erhi: «Neci niono.» Olya mukazi amubwîra erhi: «Yumva ebinwa bya mwambalikazi wâwe.» Naye ashuza erhi: «Ndwîrhe nayumvirhiza.» 18 Olya mukazi anacimubwîra, erhi: «Obwali burhanzi bakazâg’iderha mpu: «Orhangigend’idôsa embûko ya Abeli na Dani erhi enkomedu y’olubaga lw’Israheli yahwire. 19 Woyo walonza okusherêza omurhundu guli nka muzire w’omu Israheli. Carhuma walonza okushâba olugo lwa Nyamubâho» Yowabu ashuza erhi: «Nanga, nanga, enkengero za mwene ezôla zije kuli kwâni. 20 Ntal’ishâba ntanali sherêza. Okwôla ntakulikwo. 21 Ci muntu muguma w’omu birhondo bya Efrayimu, izîno lyâge ye Sheba mwene Bikiri, anagomire mwâmi Daudi. Mukamumpa yêne, hoshi aho, nanciyegûla oku lugo lwinyu.» Nyamukazi ashuza Yowabu, erhi: «Ala okw’irhwe lyâge, bakukweba lyo enyanya ly’ecôgo lirhogere emunda oli.» 22 Olya mukazi aj’irhondêreza olubaga birya binwa binja, banacitwa irhwe lya Sheba mwene Bikiri, balikweba Yowabu. Naye abûha omushekera, baciyegûla kuli lulya lugo ngasi muguma ashubira aha mwâge. Yowabu naye ashubira e Yeruzalemu emunda mwâmi ali.

Abarhambo ha Daudi

23 Yowabu ye wali murhambo w’engabo y’abalwi omu bene Israheli boshi, Benaya mugala wa Yehoyada ali murhambo w’aba-Kereti n’aba-Peleti. 24 Adorami ye wali oku bantu b’emikolo. Yehoshafati, mugala wa Ahiludi ye wali murhindisi w’emyandiko; Shiya ye wali mwandisi. 25 Sadoki na Abiyatari bo bali badâhwa. 26 Naye Ira, munya-Yairi ali mudâhwa wa Daudi.

IV. Enyushulo

Amango g’ecizombo n’okufa kwa bene wabo Saulo

1 Amango Daudi ali mwâmi, omu cihugo mwanacizûka ecizombo ca myâka isharhu ekulikirine. Daudi akanya agend’idôsa embûko ya Nya mubâho, Nyamubâho anacimubwîra erhi: «Omuko guli kuli Saulo n’omulala gwâge bulya ayisire abantu b’e Gabaoni». 2 Mwâmi anacihamagala abantu b’e Gabaoni anacibabwîra, erhi: «Mubwîne mwene oku abala bantu b’e Gabaoni barhàbaga Bayahudi, ci babàga misigala y’Abanya-Amoriti, n’Abayahudi bali erhi bacigashire mpu barhankabahumakwo. Kurharhumaga Saulu arhalonza okubayirha, lyo ayêrekana oku akunda bwenêne kulusha bene Israheli na bene Yuda.» 3 Daudi anacibwîra abôla bantu b’e Gabaoni erhi: «Bici nankamujirira na bici nankamuhongera lyo rhukûla ogûla mutuko, omu kashambala ka Lu ngwe?» 4 Abantu b’e Gabaoni bashuza, mpu: «Gurhali mwenda gwa nsaranga erhi gwa masholo rhujira emwa Saulu nisi erhi omu mulala gwâge, kandi ku rhali kuderha mpu ali muntu bagwâsirwe okuyirha omu Israheli». Nnakuno abashuza, erhi: «Bici biguma mudesirage? Nani namujirira byo.» 5 Bamushuza mpu: «Oyôla muntu ye warhumaliraga analonza okurhuherêrekeza mpu irho ndo rhurhacilamaga muli bene Israheli. 6 Kuziga kukwânîne barhuhe bantu nda b’omu bana bâge, rhubamanikire aha Gabaoni, embere za Nyamubâho, oku ntôndo ya Nyamubâho». Nnakuno ashuza erhi: «Nnamuhabo». 7 Ci mwâmi ababalira Mefibali mwene Yonatani, mugala wa Saulu erhi cihango cabali kwo cirhuma, embere za Nyamubâho, ekarhî ka Daudi na Yonatani, mugala wa Saulu. 8 Nnakuno agwârha banarhabana babirhi ba Rispa, mwali wa Ayiya aburhiraga Saulu, Armoni na Mefibosheti na bandi banarhabana barhanu ba Mika, mwâli wa Saulu aburhaga bone Adriyeli, mugala wa Barzilayi w’e Mehola, 9 anacibaha abôla bantu b’e Gabaoni, nabo bagend’ibamanika oku ntôndo, embere za Nyamubâho. Abo bantu nda bayirhwa boshi caligumiza, bafaga omu nsiku ntangiriza z’okusarhula emburho, erhi barhangira okurhema engano. 10 Rispa mwali wa Ayiya, erhi aba amarhôla omwambalo gw’emishibo, acibambira gwo oku ibuye. Anakabêra ahôla kurhenga agôla mango barhangira okurhema kuhika amango enkuba yahangukaga. Arhazigaga enyunyi z’emalunga zayîsh’ibarhondomola mûshi nisi erhi ensimba zabalya budufu. 11 Banacimanyisa Daudi olwôla Rispa mwa Ayiya, muherula wa Saulu ajiraga. 12 Daudi akanya aj’iyanka amavuha ga Saulu n’ag’omugala Yonatani emwa abarhambo b’e Yabeshi omu Galadi. Abôla bantu bwo bagamanulaga e Bet-Sheani, aha Abafilistini bagamanikaga galya mango bahimira Saulu aha Gilibowa. 13 Daudi anacirhenza ahôla ago mavuha ga Saulu n’ag’omugala Yonatani, bagayanka bagalunda haguma n’amavuha ga balyala bamanikagwa. 14 Ntyo babisha amavuha ga Saulu n’ag’omugala Yonatani ha guma n’ag’abôla bamanikagwa nabo, bagend’igabisha omu cihugo ca bene Benyamini, aha Sela, omu nshinda y’îshe Kishi, banajira nka oku mwâmi anal’irhegesire kwoshi. Buzinda bw’ahôla Lungwe arhulula agashanira ecihugo.

Okulwîsa Abafilistini

15 Lusiku luguma entumba yanacizûka ekarhî ka bene Israheli n’Abafilistini. Daudi ahunguluka n’abambali barhôndêra okulwîsa Abafilistini, lero Daudi arhama. 16 Ago mango hali entwâli, Yishebibenobi omu bûko bwa Rafa. Itumu lyâge lyali lya buzirho bwa sikeli magana asharhu g’obuzirho bw’omulinga, anali ahagarhire engôrho mpyahya. Oyo muntu ayisha ahiga mpu kuhika ayirhe Daudi. 17 Abishayi mugala wa Seruya ayisha akôla al’irhabâla Daudi, atumirha olya Mufilistini amuyirha. Okubundi abantu ba Daudi banacimulahiriza mpu: «Nta mango wanaciyîshe mpu rhuje oku matabâro rhweshi, ntyo olek’izimya akamole ka Israheli».

18 Enyuma ly’aho eyindi ntumba yashub’izûka aha Gobe ekarhî k’abo n’Abafilistini, aho ago mango Sibekayi Munyahushi ayirha Safi naye ali wa muli bene Rafa. 19 Kandi bashub’ikoza amatumu boshi n’Abafilistini aha Gobe. Elehanani mugala wa Yayiri Oregimi w’e Betelehemu ayirha Goliyati w’e Gati; olusârhi lw’itumu ly’oyo Goliyati lwali nka mulindizo gw’omuhunzi w’emigozi. 20 Ahôla hali muntu muguma mulimuli, ali agwerhe minwe ndarhu oku ngasi kuboko na mano ndarhu ebwa ngasi kugulu, amano n’eminwe yâge byali makumi abirhi n’ini, naye ali w’omu bûko bwa Rafa. 21 Anacijacira Israheli ci Yehonatani, mugala wa Shimeyi w’omu bûko bwa bene wabo Daudi amuyirha. 22 Abôla bantu bani bali bene wabo Rafa w’e Gali boshi bakumba omu maboko ga Daudi n’aga bambali bâge.

Olulanga lwa Daudi

1 Daudi erhi Nyamubâho aba amamulikuza oku banzi bâge boshi na kuli Saulu anaciyimba olwimbo. 2 Aderha erhi:

Nyakasane ye misi yani ye lwakiro lwâni, Nyamuzinda ye Mucunguzi wâni.

3 Neci Nyamubâho y’ibuye lyani, ncifulikamwo, ye mpenzi yani ye na cisiki c’obuzîne bwâni.

Mucunguzi wâni, we wandikuzize omu ntambala.

4 Nayakuza olya wajire irenge, ye Nyamubâho, nafuma abanzi bani.

5 Bulya neci emigozi y’olufu yali yamanziriringa n’emigozi y’abaminya yali yamangezamwo omusisi.

6 Emigozi y’omu kuzimu yali hofi h’okunziriringa, n’emirhego y’olufu yalikola enyêrekîre.

7 Omu malibûko gani nabirikira Nyakasane, emunda Nyamuzinda wâni ali, nalaka nalakûla.

8 Naye oku ali omu ndaro yâge ayumva izu lyani, omulenge gwâni gwanacihika omu marhwiri gâge.

Idaho lyajuguma lyageramwo omusisi, emitungo y’amalunga yadirhimana, yamânyuka erhi kugulumira kurhuma.

9 Ecigi catumbûka omu mazulu gâge, engulumira yavubuka omu kanwa kage yayisha

yasingonôla yanayisha yamokôla amasese gadukumbusire.

10 Ayunamya amalunga, ayandagala, erhi na ecitu c’endunduli ciri aha magulu gâge.

11 Ashonera kuli Kerubi, azurunduka n’empûsi y’ebyubi byâge .

12 Acihundikira endunduli nka nyumpa, kuguma n’emibumbuli y’amîshi n’ebirundo by’ebitû.

13 Omu ngulumira yali mushokolire mwakacilashira amakala g’omuliro.

14 Nyamuzinda arhontomera emalunga, izu ly’Ow’enyanya lyashakanya omu malunga.

15 Abalasha emyampi yanacibashandabanya, abalikira omulazo gwabatulutumbya.

16 Lero babona obululi bw’enyanja, amakondo g’igulu gabwikûka erhi Nyamubâho akankama, gabwikûka n’omuhusi gw’empûsi gwarhengaga emazulu gâge.

17 Anacilambula okuboko kwâge kurhenga eyôla nyanya, andikuza ankula emuhengere.

18 Andikuza oku mwanzi wâni wali mudârhi, andikûza oku banzi bani, n’obwo bo bali bazibu kundusha.

19 Bantera omu nsiku z’amalibûko, ci Nyamubâho aba ye nyamwegeme rwa wâni.

20 Ankwebire ahantu hagali, anyokwire bulya amantonya.

21 Nyamubâho angalulire nk’oku obushinganyanya bwâni bwanali, ampemba nk’oku amaboko gani ganali meru-kwêru.

22 Bulya nashimbire enjira za Nyamubâho, ntahenyaga amabî, ntaciye gulaga kuli Nyamubâho wâni.

23 Bulya obuciranuzi bwâge boshi bwali embere zani, ntajandikaga amarhegeko gâge.

24 Nanaciyôrha mwimana emunda ali, nacilanga oku câha.

25 Nyamubâho anshubiza nk’oku obushinganyanya bwâni bwanali, nk’oku obucese bwâni bwanali omu masu gâge.

26 Omuntu mwinja, nâwe onamulole kwinja, omuntu mwimana, nâwe onamuyêreke oku oli mwimana.

27 Omuntu mwêru-kwêru, onamuyêreke oku oli mwêru-kwêru, ci endya lya we oyiyeshula.

28 We oyokôla olubaga luli omu marhabi, n’abacîbona onabayase obusù bwâwe.

29 Bulya we kamole kani Yagirwa Nyamubâho. Nyamubâho ye omoleke ra omu mwizimya ndimwo.

30 Bulya oku burhabâle bwâwe nancirhunike oku bashombanyi bani,

oku burhabâle bwa Nyamuzinda wâni nagagambe oku côgo cizibu.

31 Nyamubâho!… Enjira yâge eba eshingânîne, akanwa ka Nyamubâho omu muliro kashukirwa.

Abâ mpenzi ya ngasi boshi bacîkubagira ye.

32 Bulya ndi wundi Nyamuzinda okuleka Nyamubâho, ndi wundi ibuye Nyamwegemerwa kulusha Nyamuzinda wirhu?

33 Nyamuzinda ye lwakiro ncîkubagira, ye oyokôla okunali obuzîne bwâni.

34 Amagulu gani anagajire mabidu nka ga kashafu, anarhume nashigalika oku lwimana.

35 Ye okomereza enfune zani oku ntambala, n’amaboko gani ganafole omuherho gw’enshungurhi.

36 Wampire empenzi y’obucire bwâwe, n’obutudu bwâwe bunampeke enyanya.

37 Onagalihye ikano lyani, na ntyo ntamango nakajuguma entege.

38 Namminike abashombanyi bani kuhika mbashandaze, ntanagaluka ntanacibamalîra.

39 Nabamalire, nabavungunyula, barhakaciyulubuka, bagugumikira aha magulu gani.

40 Onanyunjuze misi nka naj’ilwa, n’abashombanyi bani obagombeze emunda ndi.

41 Abashombanyi bani onarhume banyerekeza omugongo n’abashombanyi bani onarhume nabamalîra.

42 Banalole eyi n’eyi, ntâye wabalikûza, bagalamire Nyamubâho arhanabashuze!

43 Nambavunyungule nka katulo k’idaho, mbahinogole nka byondo by’o mu njira, mbakome nka nyale.

44 Wandikuzize omu bugoma bw’olubaga lwâni, wananga mpu onjire mwâmi w’amashanja,

olubaga ntayishigi lukôla lunkolera.

45 Abana ba abanya-mahanga bakola banyinginga, babalagaze burhahusa amarhwiri mpu lyo bayumva eci naderha. 46 Abana ba abanya-mahanga banashandabane, basige ebishagala byâbo bizibuzibu.

47 Aganze Nyamubâho , agishwe kabuye kani, aj’irenge Nyamuzinda y’i buye ly’obucire bwâni.

48 Nyamuzinda ye onyîhôlera, ye onahungumulira embaga aha magulu gani.

49 Y’orhuma nayongoloka abashombanyi bani, yagirwa we orhuma nafo kanana embere z’abânzi bani,

we ondikûza oku muntu w’akavulindi.

50 Co carhuma nakukuza ekarhî k’amashanja, Yagirwa Nyamubâho, n’oku izîno lyâwe naziha olulanga.

51 Ashobozize olya ajiraga iragi linjinja, ayêrekana obwinja bwâge emwa omushîgwa wâge, ye Daudi n’iburha lyâge ensiku zoshi.

Olulanga luzinda lwa Daudi

1 Alaga ebinwa bizinda bya Daudi:

Obugeremwa bwa Daudi mugala wa Yese,

obugeremwa bw’omuntu wahekagwa irenge n’Ow’enyanya,

ye olya mushîgwa wa Nyamuzinda wa Yakobo, muzihi w’ennanga z’Israheli.

2 Omuka gwa Nyamubâho gwanderhiremwo, n’ecinwa câge cindi oku lulimi:

3 Nyamuzinda w’Israheli adesire, ibuye ly’Israheli ambwizire erhi:

Orhegeka abantu n’obushinganyanya, arhegeka erhi anarhînya Nyamuzinda,

4 Kw’ anali kula bucanûla sêzi erhi izûba lishoshoka,

sêzi nka nta lwikungu, linalangashane.

Na nka kula amango g’enkuba, olubala lufunûnuka ekuzimu.

5 Neci, enyumpa yani edekerire omu masu ga Nyamuzinda.

Bulya ampire endagâno yâge y’ensiku n’amango,

eri nungedu enalanzirwe bwinja;

k’arhali yemeza obucire bwâni n’oburhabâle bwâge?

6 Abantu b’encuku, bo bene Beliali^c

kwo bali boshi nka mishugi mikabulire erhashamarhwa na nfune.

7 Omuntu wayihumakwo anarhôla ecuma

nisi erhi lusarhi lw’itumu ayikwebe oku ciko esingônoke loshi.

Ezindi ntwâli za Daudi

8 Alaga amazîno g’entwâli za Daudi: Ishibali mugala wa Tahakimoni ahekaga ngabo ya bantu makumi asharhu. Azunguza itumu lyâge omu ngabo ya bantu magana gali munani, abatumirha bafa oku irinda liguma. 9 Enyuma zâge akuheba Eleyazari, mugala wa Dodo munya-Ahohiti, muguma wa muli zirya ntwâli isharhu za Daudi amango bashandabanyagya Abafilistini, abali batwire olugerêro mpu balwise bene Israheli aha Pasi-Damimu. 10 Okubacisoka oku murhezi arhôndera atumirha Abafilistini kuhika okuboko kwarhama, kwalinda kuga- ngabalira oku ngôrho. Nyamuzinda ayokôla olubaga lwâge olwo lusiku, n’erhi olubaga lushubira enyuma kwali kuyîsh’itungôla emirhumba. 11 Akuheba Shama mwene Ela, munya-Harari. Abafilistini banacitwa olugerêro aha Lehi, ahôla hali ishwa liyunjwire nkole, olubaga lwarhôndêra okuyaka Abafilistini. 12 Ci yêne abahagalika mulya karhi k’ishwa, afungira lirya ishwa anahima Abafilistini. Kandi Nyamubâho ayokôla ntyo olubaga lwâge bwenêne.

13 Kandi bantu basharhu omu ntwâli makumi gâge asharhu banacibu nguluka, gali mango ga kusârûla, babunguluka mpu baja emunda Daudi ali omu bulumba bwa Adulami, n’obwo erhi Abafilistini batwire olugerêro omu kabanda ka bene Refayimi. 14 Daudi ali omu lwako, nabo Abafilistini erhi ba twire olugerêro aha Betelehcmu. 15 Daudi anacijamwo idulwe, aderha erhi: «Ndi wakacinywesa oku mishi ga lirya iriba liba aha Betelehemu wâni?» 16 Zirya ntwâli oku zinali isharhu zaciha enjira omu karhî k’olugerêro lw’Abafilistini, bakanya bagend’idôma amîshi ahôla iriba ly’e Betelehemu. Bagabarhula bayisha bagahekire Daudi, ci Daudi arhalonzagya okuganywa. Ahali h’okuganywa ajiramwo ecuhagizo (lukagulo) embere za Nyamubâho, anaciderha erhi: 17 «Nanga woliha Nyamubâho, ntankajira ntyôla; ka kurhali kuguma n’okunywa omuko gw’abala bantu barhababaliri obuzîne bwâbo?» Daudi alahira ntyôla okunywa agôla mîshi. Ezo ntwâli zanacijira kwa bene okwo.

18 Abishayi mulumuna wa Yowabu mugala wa Seruya ali murhambo wa zindi ntwâli isharhu. Naye azunguza itumu lyâge omu bantu magana asharhu anabayirha, aja ntyôla naye irengc muli ezôla ntwâli makumi asharhu. 19 Ye wali n’olukengwa muli ezôla ntwâli makumi asharhu, ye wanali murhano wazo ci konene arhalushaga balya bandi basharhu. 20 Benayahu mugala wa Yehoyada ali mwene muntu muguma wabaga ntwâli naye, ali amanyikîne oku ye kaheza-mbaga, abaga w’e Kabuseli. Ye wayirhaga balya bana babirhi b’e Mowabu. Naye, lusiku luguma anacibunguluka ayirhira entale omw’iriba amango g’olukayu. 21 Ayirha n’omuntu w’e Mîsiri, oyôla muntu ali wakurhînywa bwenêne erhi afumbasire n’itumu. Oyôla mwana w’entwâli ayandagalira emunda ali erhi anafumbasire akarhi konene, amushugula lirya itumu anamuyirhamwo. 22 Lôla oku kwo ajizire ntyôla Beneyahu mwene Yehoyada, naye aja irenge muli ezôla ntwâli makumi asharhu. 23 Ali wa lukengwa muli galya makumi asharhu g’cntwâli, cikwônene arhahikaga kuli balya basharhu. Daudi amulira murhambo w’omurhwe gw’abalâlîzi bâge.

24 Asaheli mulumuna wa Yowabu naye ali wa muli zirya ntwâli makumi asharhu. Elehanani mugala wa Dodo naye w’e Betelehemu, abalimwo 25 Shama w’e Harodi; abalimwo Elika w’e Harodi; 26 na Helesi w’e Peleti, kuguma na Ira mugala wa Ikeshi, w’e Tekowa. 27 Abalimwo Abiyezeri, w’e Anatoti, Sibekayi w’e Husha. 28 Abalimwo Salmoni Muhohiti na Maharayi w’e Netofa. 29 Abalimwo Helebi mugala wa Bânâ w’e Netofa, na Itaya mugala wa Ribayi w’e Gibeya w’omu bûko bwa Benyamini. 30 Beneyahu w’e Pireyatoni, Hidaya w’omu kabanda ka Gaashi. 31 Abibali w’e Beti-ha-Araba, Azimaveti w’e Baburimi. 32 Eliaheba w’e Shaalboni, Yasheni w’e Gimuzo. 33 Yehonatani mwene Shama w’e Harari, Ahiyamu mugala wa Sharari w’e Harari. 34 Elifêleti mugala wa Ahasbayi w’e Beti-Maka, Eliamu mugala wa Ahitofeli w’e Gilo. 35 Hesrayi w’e Karmeli, Parayi w’e Arabi. 36 lgeyali mugala wa Natani w’e Soba, Bani w’e Gadi. 37 Seleki munya-Moniti Naharayi w’e Beroti, ye wakaz’igihaka emirasano ya Yowabu mugala wa Seruya. 38 Ira w’e Yatiri, Garebi w’e Yatiri. 39 Uriya munya-Hiti. Boshi haguma bali makumi asharhu na nda.

Omubale gwa bene Israheli

1 Oburhe bwa bene Israheli bwashub’igwârha Nyakasane, anacisunika Daudi kuli bo anamubwîra, erhi: «Kanya ojire omubale gwa bene Israheli na bene Yuda». 2 Nnakuno anacibwîra Yowabu n’abarhambo b’engabo yâge bali boshi erhi: «Kanyi mugend’ilalika amashanja goshi ga bene Israheli kurhenga e Dani kuja e Betisheba’ muganje abantu boshi lyo mmanya omubale gw’olubaga lwâni.» 3 Yowabu anacibwîra mwâmi, erhi: «Mâshi Nyamubâho Nyamuzinda wâwe ayushule olubaga lwâwe kali igana na kulusha oku luli ene. n’amasu ga mwâmi Nnawirhu erhi ganabona; ci konene cirhumire mwâmi Nnawirhu alonzize okujira ntyo?» 4 Ci kwônene akanwa ka mwâmi karhaluka akôla ka Yowabu n’aka abarhambo b’engabo. Yowabu n’abandi barhambo b’engabo balîkûla baja bajira omubale gwa bene Israheli.

5 Bayikira Yordani barhangirira e Aroweri n’omu lugo lwali omu lubanda, baja emw’Abagaditi kuhika e Yazeri. 6 Banacihika omu Galadi n’omu cihugo c’Abahititi aha Kadeshi, lero bahika e Dani na kurhenga e Dani barhambikira e Sidoni. 7 Banacihika omu karhî ka olugo lwa Tiri n’omu ngasi lugo lw’Abahi titi n’eza abanya-Kanani bahika omu mahirinji Nêgebu g’emwa bene Yuda aha Bersheba. 8 Erhi baba bamahulukana ntyôla ecihugo coshi, bashubira e Yeruzalemu erhi hamagera myêzi mwenda na nsiku makumi abirhi. 9 Yowabu anaciyêreka Nnakuno omubale gw’olubaga. Erhi omw’Israheli muli bihumbi magana gali munani ga balume bakalwa n’engôrho, n’omu Yuda muli balume bihumbi magana arhanu.

Ecahira n’obwonjo bwa Nyakasane

10 Ci Daudi erhi aba amaganja abantu ntyôla, ayumwa omurhima gwadu rha, anacibwîra Nyamubâho, erhi: «Najizire ecâha cinene mw’ebi bijiro. Ci Yagirwa Nnâmahanga nkusengire ombabalire obwo bubî bwâni bulya isirhe likulu lyandimwo.» 11 Erhi buca erhi Daudi aba amazûka, akanwa ka Nyamubâho kanacirhindakwo Gadi, mulêbi, ye wakazâg’ilêbera Daudi, kaderha erhi: 12 «Okanye ogend’ibwîra Daudi oku kwo Nyakasane adesire ntya: Nahira embere zâwe bintu bisharhu, wenene ocishoge ciguma muli byo nankujirireco.» 13 Gadi akanya aja emwa Daudi anacimurhondereza kulya, anacimubwîra erhi: «K’olonzize ecizombo cimugwarhe myâka isharhu omu cihugo coshi nisi erhi ojire myêzi isharhu waja wayaka omushombanyi wayîsh’ikuhiva, nisi kandi erhi walonza ecahira cishinge nsiku isharhu omu cihugo câwe? Bunôla ololage wene bici ocishozire, ngend’ibwîra nani owantumaga.» 14 Daudi anacishuza Gadi, erhi: «Neci namarhindibuka wâni! Rhufirage erhi kwo omu maboko ga Nyamubâho, bulya obwonjo bwâge buba bunji, casînga ntakumbaga omu maboko g’abantu.» 15 Ntyo, Daudi acîshoga ecahira.

Gali mango ga kusârûla engano. Okubundi Lungwe anacirhuma ecahira Omu cihugo ca bene Israheli kurhenga sêzi ly’olwo lusiku, kuhika oku lusiku ali atwire. Kurhenga aha Dani kuhika aha Betisheba’, kwafa bantu bihumbi makumi gali nda omu lubaga. 16 Malahika anacilambulira okuboko kuli Yeruzalemu mpu naye amusherezagye. Ci Nyamubâho ayumva obwonjo, anacibwîra olya malahika wajaga aheza olubaga erhi: «Kurhali kunyi okwo, ogalulage okuboko kwâwe.» Oyôla malahika wa Nyamubâho ali ayimanzire hofi n’ecanikiro ca Aravna (Arauna) munya-Yebusi^d. 17 Erhi Daudi abona oyôla malahika wajaga ayirha abantu anacibwîra Nyakasane erhi: «Mâshi k’orhabwini oku nie najirize ecâha, nie najiraga agala mabi ci abôla buli buso^e. Bubi buci bajizire? Okuboko kwâwe kubâge nie kujakwo n’oku nyumpa yani.»

Oluhêrero lwayûbakwa 18 Olwo lusiku Gadi anacija emunda Daudi ali anacimubwîra, erhi: «Osôke okanye ogend’ihêrera Nyamubâho aha luhêrero lwa Aravna omunya-Yebusi. 19 Daudi anacisôkera eyôla nk’oku Gadi anamubwiraga, nk’oku Lungwe anali arhegesire. 20 Aravna erhi agalamira abona mwâmi n’abaganda bâge bayêrekîre emunda ali. Aravna ajaga ahula engano. 21 Aravna anacihuluka, afukama afukamiriza embere za mwâmi, ak’amalanga koshi kahwera okw’idaho. Aravna aderha erhi: «Waliha bici bidwîrhe Nnakuno aha mw’omwambali wâge?» Daudi anacishuza, erhi: «Nyishire nti ompe ecira canikiro nyûbakire ho Nyamubâho oluhêrero lyo eci cahira cirhenga oku lubaga.» 22 Aravna naye erhi: «Yagirwa ocirhôle ojireho oku obwîne kuli kwinja omu masu gâwe. N’ebimasha by’enterekêro bino woliha, n’emirindizo, haguma n’emirhamba zibe nshâli. 23 Yagirwa ebyôla byoshi Aravna abihire mwâmi». Aravna anacishubiriza erhi: «Nyamubâho Nyamuzinda wâwe akugashanire Yagirwa.» 24 Ci mwâmi anacishuza Aravna erhi: «Nanga, nalonza ongulize ecira canikiro, nkuhe ensaranga bulya ntalonza nterekêre Nyamubâho enterekêro erhafaga cici». Daudi anacigula cirya canikiro na birya bimasha nsaranga sikeli makumi arhanu ga marhale. 25 Daudi anaciyûbakira Nyamubâho oluhêrero ahôla anacihêra enterekêro z’embâgwa n’ez’omurhûla emwa Nyamubâho. Ntyo Nyamubâho ababalira ecihugo n’ecôla cahira cahwa omu Israheli.

^a1.11 : Okusharhangula emyambalo ciri imanyiso c’oburhe bunene emw’Abayahudi.

^b2.23 : Akumba lugali kwo kuderha «anafà ho na halya».

^c3.14 : Lyo Daudi ayanka Mikala, ali agwasirwe ayirhe Bafilistini balume igana, ahekere Saulu ebinyirha abatungôlaga.

^d5.8 : Ogwo mugezi gwo gurhulukanyire omu côgo c’abanya Yebusi.

^e6.6 Omucîmba gw’Amalaganyo gurhahumagwakwo na ngasi ye. Ntaye ênk’ahadàhwa barhacigubwîka. Uza agomera ntyo Nyakasane.

^f11.11 : Daudì alonza Uriya ayêgere mukage. Nyamukazi akabà izimi, bayish’icikebwa oku linali ly’iba Urîya. Amango g’amatabâro omusirika arhakajire omu mwa mukâge. Lyali irhegeko eryo kuli okwo. Lola 1 Sam 21,5.

^g12.10 : Ebyo binwa bidesire okufa kw’abana ba Daudi: Amonì, Absalomu na Adoniya.

^h12.25 : Okuburhwa kwa Salomoni ciri cimanyîso oku Nyakasane àbabalîre Daudi ecâha câge. Salomoni erhi Yediya kwo kuderha mukundwa erhi muzigirwa wa Nyamuzinda. Eryo izîno lyo limanyisa oku Salomoni ye wayîme eby’ishe Daudi ciru ankaba arhakwânini omu maburhwa nk’abandi bana ba Daudi.

ⁱ12.30 : Milkoni: nshusho y’omuzimu w’abapagani.

^j13.2 Emilongo 28-29, Absalomu erhi ayirha mukulu wâge Amnoni, alerhera omulala gwa Daudi obuhanya bunene bwenêne. Obwo buhanya bwalandirira omu lsraheli mwoshi.

^k13.2 : Amnoni akayansire Tamari omu buhya bulya ali mwali wa muk’ishe. Ci okwo kwayi sh’ihanzibwa n’amarhegeko gabo.

^l13.19 : Ebyo byo bimanyiso oku omunyere arhaciri mushugi. Akola ayosire nka muzûka, arhankaciyankwa na ndi. Byo na bimanyiso by’emishîbo n’okuyêrekana oku alemîre n’eco cijiro.

^m13.28 : Absalomu acihôlera mwâli wabo Tamari. Kwo karhinda agwêrhekwo Amnoni.

ⁿ13.31 : Cimanyîso c’oburhe bunene.

^o14.7 : Bohe balonza okuherêrekeza omuguma ocinsigalire.

^p14.16 : Akashambala k’Abana ba Nnàmahanga kuli kuderha olubaga lwa Nnàmahanga.

^q14.17 : Oyumva amìnja n’amabî kuli kuderha oyishi aminja n’amabî.

^r14.26 14,26: Sìkeli: Iugero lwa buzirho bwa grama ndarhu.

^s15.4 : Kwo kuderha ndi wankanjira mwâmi omu lsraheli bulya mwâmi ye wanali mutwi w’emmanja omu cihugo.

^t15.13 : Bene Israheli bàshizire Absalomu, barhacikudesiri mwâmi wâbo.

^u16.21 Mpu ayanke ebiherula b’ishe: Acîyimika omu by’ishe n’obwo ishe arhacifà erhì ayinjira bak’ishe. Bwo bugoma boshi obwo bunali buhanya bunene!

^v17.21 : Bamuhugûlira oku Ahitofeli anamujirire irhigi.

^w17.21 : Okanye oyikire olwishi: Iwishi lwa Yordani olwo.

^x17.24 : Mahanayimi: Lola muli Murh 32,3 .

^y17.25 : Amasa àli muzala wa Absalomu na mwihwa wa Daudi.

^z18.24 Ekarhî k’emihango yombi kwo kuderha «omuhango gw’emuhanda n’ogw’omu ndalâla…».

^a19.26 : Erhi Meribali ahika aha Yeruzalemu aliyankirira mwâmi, Nnakuno mwâmì amubwira e rhi: «Ewe·Meribali, càrhumire… »

^b19.44 : Rhugwerhe obuhashe kal’ikumi kuli mwâmi:· bulya bàli hanji kal’ikumi kulusha bene Yuda.

^c23.6 : Beliali: kwo kuderha «Shetani, muntu w’encuku, w’omurhima mubî».

^d24.16 : Aravna (Arauna) munya-Yebusi: Yebusi lyo lyali izîno lya îlya Yeruzalemu. Arauna: Nkaba ye mwami w’e Yeruzalemu embere za Daudi.

^e24.17 : Ebyola bibuzi, lwo lubaga akazag’iyahula, erhi kurhegeka.

1KI – – Bible en mashi du Congo

EBITABU BY’ABAMI Melakhim (מלכים, – I -II)

Enshokolezi

Ecitabu cirhanzi c’Abami cishambâla emyanzi mizinda y’akalamo ka mwaâmi Daudi n’okushwinja emyanzi y’okuj’enyanya kw’obwâmi bwa Yuda.

Owayandikaga ebitabu by’Abami ahamirize ebi abwîne n’amasu gâge omu burhegesi n’omu bworhere bwa ngasi mwâmi. Abami boshi b’e Israheli batwîrwa olubanja bulya bashimbaga olwiganyo lubi lw’omwâmi murhanzi: Yerobwami wajiraga amabî omu masu ga Nyamuzinda. Omu bâmi bw’omu cihugo ca Yuda, bâmi munani bakuzibwa bulya bashimbire amarhegeko makulu ga Nnâmahanga.

Embaka zilushire ezindi zoshi ebyo bitabu bishambâlakwo kuli kubonekana kw’ecitabu c’okukengêza amarhegeko g’obwâmi bwa Yozwè. Ebyo bitabu bibirhi byo bijirwa n’emyanzi y’okukengêza amarhegeko gw’obushinganyanya. Bilonza okukomeza olu luderho: lshanja lishimba amarhegeko ga Nnâmahanga liba ligishe naye, na likagavuna lyanahanwa naye (1 Bam 8; 2 Bam 17).

Ebitabu by’abâmi birhukengêza «Omwanzi gw’okucunguka». Olubaga lwishogwa lwoshi lurhashimbaga irhegeko lya Nnâmahanga. Cikwône hali bantu baguma basungunu barhafukamiraga nyamuzinda w’obunywesi; abo bemêzi babìkirira endagâno bajiraga huguma na Nyamuzinda.

Kuli kwa kurhangâza okubona Nyamuzinda akûla omulala gwa Daudi omu mbaka. Ciri cimanyîso oku Nyamuzindu arhankahindula endagâno yage y’okurhukûla omu buja. Arhurhumira Omuciza warhengaga omu mulala gwa Daudi.

Omu cigabi cizinda c’ecitabu ca kabirhi c’abami, barhushambâlira kurhi mwâmi w’e Babeli ababaliraga Yoyakini, mwâmi w’Abayuda; amukûla omu mpamikwa. Nyamuzinda ye langaliza abantu okubakûla omu buja, okubacungula.

EBIRI OMU CITABU CIRHANZI C’ARAMI

1. Obwami bwa Sa/omoni: cigabi 1-11

2. Yuda n’Israheli erhi bayus’igomerana: cigabi 12-22

EBIRI OMU CITABU CA KABIRHI C’ABAMI

1. Yuda n’Jsraheli kuhika oku buja bwa Samariya: cigabi 1-17

2. Yuda kuhika oku buja bwa Yeruzalemu: cigabi 18-25

Obushosi bwa Daudi n’obugoma bw’Adoniyasi

1 Mwâmi Daudi ali akola mushosi, n’emyâka erhi yamamugombya. Bakamuhundikira emishangi ci erhakag’imujira idûrhu. 2 Abambali bamu bwîra, erhi : «Balongeze mwâmi Nnawirhu omwana-nyere w’omubikira; akabêra embere za mwâmi akamukolera n’okumulala omu cifuba lyo akayumva idû rhu.» 3 Banacilongereza omu cihugo c’Israheli coshi, omwana-nyere mwinjinja, banacibandâna Abishagi w’e Shunemi, banacimuhêkera mwâmi. 4 Oyo mwana-nyere ali mwinja bwenêne, anaciba ye mukazi w’okulalîra mwâmi n’okumukolera ci mwâmi arhamumanyaga.

5 Lero Adoniyasi, mugala wa Hagiti erhi obucîbone buba bwamamujamwo, akaderha, erhi : «Nie nabe mwâmi». Anacilonza engâlè n’ebiterusi, na bantu makumi arhanu birongôzi byâge . 6 N’obwo îshe arhamujiriraga ehibi ciru n’amango maguma omu kumuhakanya, erhi: «Kurhi oku wajira». Cikwône oyo Adoniyasi ali w’iranga linja, ye wanalondaga Absalomu. 7 Banaciganîra boshi na Yowabu mugala wa Seruya n’omudâhwa Abiyatari, banacirhabâla engabo ya Adoniyasi. Cikwônene omudâhwa Sadoki, Benayahu, mugala wa Yehoyada, Natani ye wali mulêbi Shimeyi, Reyi na ngasi zanali ntwâli za Daudi zoshi, barhakulikiraga Adoniyasi. 9 Adoniyasi anacirherekêra ebibuzi, empanzi n’amanina gashushagîre eEben-ha-Zoheleti, hofi n’Ein-Rogweli, anacilâlika bene wabo boshi, ngasi bene mwâmi na ngasi bantu b’e Yudeya bambali ba mwâmi. 10 Ci arhalâlikaga oli omulêbi Natani, oli Benayahu, oli zirya ntwâli za Daudi ciru na mulumunawâge Salomoni.

Obwengehusi bwa Natani na Betisabeya

11 Okubundi Natani anacibwîra Betisabeya nnina wa Salomoni, erhi: «K’o rhacimanya oku Adoniyasi, mugala wa Hagiti akola mwâmi n’obwo mwâmi Daudi arhamanyiri? 12 Yumva nkubwire ihano oku wajira lyo ociza obuzîne bwâwe n’obwa mugala wâwe Salomoni. 13 Okanye oje emunda mwâmi Daudi ali omubwire, erhi: «Mwâmi, yagirwa nnawirhu, k’arhali wene olya walagânanaga na mwambalikazi wâwe erhi: Mugala wâwe Salomoni ye wayishiyîma omu byâni, ye wanabwârhala oku ntebe yani? Carhumirage Adoniyasi aba ye okola mwâmi?» 14 Na muli agôla mango wayîsh’ishambâla mweshi na mwâmi nani nanayisha enyuma zawe ngereze halya ebinwa byâwe bigezire.»

15 Betisabeya anacikanya aja emunda mwâmi ali omu nyumpa yâge; mwâmi ali akola mushosi bwenêne, na Abishagi w’e Shunemi ye wakazâg’imukolera. 16 Betisabeya ayûnama ayûnamiriza embere za mwâmi; mwâmi anacimubwîra erhi: «Bici walonza?» 17 Naye anacishuza, erhi: «Yagirwa Nnahamwirhu, walaganyize mwambalikazi wâwe oku izîno lya Nyamubâho, erhi: Salomoni mugala wâwe, ye wayîsh’iyîma enyuma zani ye wanabwârhala oku ntebe yani. 18Alaga buno oku Adoniyasi ye okola mwâmi na mwâmi Nnahamwirhu a rhamanyiri! 19 Anarherekîre empanzi, amanina gashushagîre n’ebibuzi mwandu, analâlika bagala ba mwâmi boshi, omudâhwa Ebiyatari, Yowabu murha mbo w’engabo y’abalwi ba mwâmi, ci arhalâlisire omurhumisi wâwe Salomoni! 20 Cikwônene yagirwa mwâmi Nnahamwirhu, Israheli yeshi wene ahizirekwo amasu, mpu omumanyîse ndi okwânîne okuja oku ntebe ya mwâmi Nnahamwirhu. 21 Cikwônene amango mwâmi Nnahamwirhu aba akola agwishîre haguma na bashakulûza, nie na mugala wâni Salomoni rhwanatumula.»

22 Oku acidwîrhe aderha ntyala omulêbi Natani naye apamuka. 23 Banacige nd’imanyisa mwâmi bamubwîra mpu: «Omulêbi Natani onôla». Anacija embere za mwâmi, anacifukamiriza embere zâge, ak’amalanga kahika oku idaho. 24 Natani anaciderha, erhi: «Yagirwa mwâmi Nnahamwirhu, wadesire erhi: “Adoniyasi ye wayîsh’iyîma omu byâni, ye wanayîsh’itamala oku ntebe yani!” 25 Bulya anayandagîre ene, amanarherekêra empanzi, amanina gashushagîre, ebibuzi mwandu, amalâlika bagala ba mwâmi boshi, abarhambo b’engabo ya mwâmi n’omudâhwa Abiyatari. Lolaga oku bakola badwîrhe balya bananywera embere zâge banakaderha mpu: “Alame mwâmi Adoniyasi!” 26 Cikwônene arhalâlisire oli niono mwambali wâwe, oli omudâhwa Sadoki, oli Benayahu, mugala wa Yehoyada, oli Salomoni murhumisi wâwe. 27 Akaba o kwôla emwa mwâmi Nnahamwirhu kurhenzire, kuziga orhamanyisize bambali bâwe ndi okwânîne aje oku ntebe ya Nnahamwirhu, mwâmi enyuma zâge.»

Daudi acîshoga Salomoni mpu abe mwâmi

28 Mwâmi Daudi anacishuza, erhi: «Mpamagaliri Betisabeya.» Anacija e mbere za mwâmi ayimangayo. 29 Mwâmi anacilahira ibango, erhi: «Alame Nyamubâho owandikuzagyakwo abashombanyi bani boshi!» 30 Bulya nk’oku nanakulaganyagya nkwigashira oku izîno lya Nyamuâaho Nyamuzinda w’I sraheli amango nakubwiraga, nti: Salomoni mugala wâwe ye wânayime omu byâni, ye wanatamale oku ntebe yani, neci, ene kwo najira ntyo.» 31 Betisabeya ayunama ayunamiriza, ak’amalanga kahika oku idaho, afukamîriza embere za mwâmi anaciderha, erhi: «Alame ensiku zoshi, Nnahamwirhu mwâmi Daudi!» 32 Mwâmi Daudi anaciderha kandi erhi: «Mumpamagalire omudâhwa Sadoki, omulêbi Natani, Benayahu, mugala wa Yehoyada». Erhi baba bakola bali embere za mwâmi, 33 mwâmi anaciderha, erhi: «Murhôle bambali ba Nnaha mwinyu, mushoneze mugala wâni Salomoni oku cihêsi cani mumuyandagalize e Gihoni; 34 eyôla munda, omudâhwa Sadoki n’omulêbi Natani bamushîge amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli; mubûhe emishekera munaderhe mpu: «Alame mwâmi Salomoni!» 35 Enyuma z’aho muyinamuke muyîshe mumuyi mizize, ayîshe aj’itamala oku ntebe yani, anayime ahali hani, bulya ye nyîmisi re mwâmi omu Israheli n’omu Buyahudi. 36 Benayahu mugala wa Yehoyada anacishuza mwâmi erhi: «Amen!» Ko na Nyamubâho Nyamuzinda wa Nnahamwirhu anadesire ntyôla! 37 Kulya Nyamubâho ali na mwâmi, kwo anabêra na Salomoni, anayinjihya entebe yâge kulusha entebe ya Nnahamwirhu Daudi!»

38 Omudâhwa Sadoki anaciyandagala boshi n’omulêbi Natani, na Benayahu, mugala wa Yehoyada, abantu b’e Keriti n’ab’e Peleti, n’erhi baba bamashoneza Salomoni oku ndogomi y’îshe mwâmi Daudi banacimujana e Gihoni. 39 Omudâhwa Sadoki anaciyanka ihembe lyamavurha omu ihêma, anacigashîga Salomoni, babûha emishekera, olubaga lwanaciderha, erhi: «Ala me mwâmi Salomoni!» 40 Okubundi olubaga loshi lwanacisôka lwayisha lu muyimizize. Olubaga lwayisha lwaziha orhurhêra, lwasima bwenêne; idaho lyageramwo omusisi erhi lubi lwâbo lurhuma.

Adoniyasi arhungwa n’obwôba

41 Adoniyasi, anaciyumva kuguma na balya bali balalisirwe bali boshi naye, erhi banaciyûsa okulya ntya. Erhi ayumva omulenge gw’omushekera, Yowabu anaciderha, erhi: «Lubi n’ishababe lici eryo lyamayisha omu lugo?» 42 Oku aci dwîrhe aderha ntya, lola oku Yonatani mugala w’omudâhwa Abiyatari anaci pamuka. Adoniyasi anacimubwîra erhi: «Yisha bulya oli mulume, orhubwire omwanzi mwinja.» 43 Yonatani anacibwîra Adoniyasi, erhi: «Okuli Nnawirhu Daudi anayîmisirc Salomoni. 44 Mwâmi anarhumire omudâhwa Sadoki, omulêbi Natani, Benayahu, mugala wa Yehoyada abantu b’e Keriti na ab’e Peleti, banamushonîze oku cihêsi ca mwâmi. 45 Omudâhwa Sadoki n’omulêbi Natani bamushîgîre amavurha g’obwâmi aha Gihoni; kurhenga aho basôka n’omwishingo na ntyo l’olwo lubi luli omu lugo: lw’olwo lubi mwayumva. 46 Ciru Salomoni anatamîre oku ntebe ya mwâmi. 47 Ciru na bambali ba Daudi bayishire balikûza Daudi banacimubwîra, mpu: «Nyamuzinda wâwe ajire izîno lya Salomoni lije irenge kulusha elyâwe, anakuze entebe yâge kulusha eyawe! Mwâmi anayunamirîze erhi anali oku ncingo yâge.

48 Ciru na mwâmi yêne anadesire erhi: Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli, ye wampaga ene omuntu w’omu iburha lyani mpu aje oku ntebe yani, na nani niene namanamubona n’amasu ganî» 49 Abali balalisirwe na Adoniyasi boshi barhungwa n’obwôba; bayimuka ngasi muguma agera yâge yâge njira. 50 Adoniyasi omu kuyôboha Salomoni, ayimanga akanya agend’igwarhiriza oku bikwi by’oluhêrero^a. 51 Omwanzi gwahikakwo Salomoni, mpu: «Adoniyasi ayobohire mwâmi Salomoni n’oku a gwarhirize oku bikwi by’oluhêrero amaderha, erhi: Mâshi mwâmi Salomoni acîgashe oku arhayirhe omwambali n’engôrho!» 52 Salomoni aderha, erhi: «Ankaba n’obworhere bw’omuntu mushinganyanya, nta luviri lwagc ciru n’o luguma lwamurhengakwo; ci kwône ankaba agwerhe ecâha, nanamuyirha». 53 Salomoni arhegeka mpu bamushonôle oku luhêrcro. Adoniyasi afukama embere za Salomoni. Naye Salomoni amubwîra, erhi: «Genda omu nyumpa yawe».

Amahano mazinda ga Daudi kuli Salomoni

1 Erhi ayumva ensiku zikola zimunyihire n’olufu lukola lumuli hofi, Daudi anacirhumiza omugala Salomoni, anacimukomêreza amubwîra, erhi: 2 «Nie oyu nkola nyêrekîre emunda abandi boshi baja: ozibuhage oyerekane oku onali mulume! 3 Oshimbulire amarhegeko ga Nyakasane Nyamuzinda wâwe, okulikire amajira gâge goshi, omu kulanga amarhegeko gâge na ngasi bindi akanakuhûna byoshi nk’oku binayandisirwe omu citabu c’amarhegeko ga Musa. Aho wanayîsh’ihasha okuyunjuliza bwinja byoshi ebi wajire n’ebi wanalalire okujira; 4 n’okwôla lyo Nyakasane ayunjuza kalya kanwa kâge ambwîraga, erhi: Bagala bâwe erhi bankacilanga bakanaba n’olugendo lwinja embere zani n’omurhima n’iroho lyâbo lyoshi, hanakaz’iyôrha hali ow’omu mulala gwâwe oyîmire oku ntebe ya Israheli.

5 Nawe wene orhahabiri ebi Yowabu^b mwene Seruya anjirire, oku ajirire abarhambo babirhi b’engabo ya bene Israheli, Abneri mwene Neri na Amasa mwene Yeteri: abayisire amango g’omurhûla omu kulonza okucihôla oku muko gwabulagagwa amango g’amatabâro, anyambisa ntyo omuko mwêru kwêru oku mukaba gwâni n’oku nkwerho y’amagulu gani. 6 Okole nk’oku o bwenge bwâwe bunakuhire, cikwônene orhazigaga emviri zâge zabungulukira ekuzimu n’omurhûla buzira kuhanwa. 7 Kuli bene Barzilayi w’e Galadi, obaji rire aminja, babe baguma b’omu bakayîsh’ilya oku cibo câwe; bulya nabo kwo banjirire aminja ntyôla amango najaga nayaka mukulu wâwe Absalomu. 8 Ala oku ogwerhe hofi na nâwe Shimeyi, mugala wa Gera w’omu bene Benyamini w’e Bahurimi. Ye wampehêreraga okurhankaderhwa amango najaga e Mahmanayimi. Cikwônene, ebwa kuba amango ayishaga ankulikire kuhika oku lwîshi lwa Yordani, namulahirire oku izîno lya Nyamubâho namubwizire oku ntakakuyirha n’engôrho. 9 Buno orhamuleke buzira kumuhana, bulya oba mushinganyanya, orhahabe oku wamujira, orhogeze emvi zâge ekuzimu erhi ziyunjwire muko.

10 Buzinda Daudi arhamuka haguma na bashakulûza, abishwa omu cishagala ca Daudi. 11 Daudi ali ayîmire omu Israheli myâka makumi ani: ayîma myâka nda aha Hebroni, na yindi makumi asharhu n’isharhu aha Yeruzalemu.

Olufu lwa Adoniyasi

12 Salomoni anacija oku ntebe y’îshe Daudi, n’obwâmi bwâge bwagandaza bwenêne. 13 Adoniyasi anaciyisha aj’emunda Betisabeya ali, ye nnina wa Salomoni, naye anacimudôsa, erhi: «Ka murhûla gukudwîrhe?» Naye ashuza erhi: «Neci murhûla nalonza.» 14 Anacishubirira aderha erhi: «Woliha, hali oku nakudôsa.» Nyamukazi erhi: «Derhaga.» 15 Anaciderha, erhi: «Omanyire oku obwâmi bwali bwâni, n’oku Israheli yeshi ali anyêrekîre nk’oku ba nkanayerekera mwâmi. Cikwône obwâmi bwayîsh’ija handi, bwayîsh’ija emwa mulumuna wâni, bulya ye Nyamubmaho ali abuhîre. 16 Bunôla nkusengire kantu kaguma, orhakandahiraga!» 17 Nyamukazi anacimubwîra, erhi: «Kaderhe.» Naye anaciderha, erhi: «Nkusengire oj’ibwîra mwâmi Salomoni bulya manyire oku arhakulahirire – ampe nani omukazi Abishagi w’e Shunemi.» 18 Betisabeya anacishuza, erhi: «Kwinja, nayîsh’ibwîra mwâmi kuli okwo kwâwe.» 19 Betisabeya anacikanya aja emunda mwâmi ali agend’imushambalira ogwa Adoniyasi. Mwâmi anaciyimuka akola agend’iyankirira nnina, anaciyunamiriza embere zâge agal’itamala oku ntebe yâge y’obwâmi. Balerha eyindi ntebe ya nnina wa mwâmi, naye amutamala ekulyo. 20 Okubundi anaciderha, erhi: «Ngwerhe kantu kasungunu nd’isengera: Orhandahiriraga nani.» Mwâmi anacishuza, erhi: «Sengeraga, nyâma bulya ntankakulahirira.» 21 Aderha, erhi: Ohe mwene winyu Adoniyasi ola musunamiti, Abishagi abe mukâge.» 22 Mwâmi Salomoni anacishuza abwîra nnina, erhi: Cirhumire oba Abishagi w’Omusunamiti ye ohûnira Adoniyasi? Muhûnire obwâmi^c erhi bwo bulya ali mukulu wâni, n’abadâhwa Abiyatari, na kuli Yowabu, mugala Seruya bali kuli ye. 23 Mwâmi Salomoni anacilahira okw’izîno lya Nyamubâho anaciderha, erhi: «Nyamuzinda anyirhe anampeze akaba arhali lufu olwo Adoniyasi acilongize muli ako kanwa! 24 Na bunôla, alame Nyamubâho, owanyîmikaga anantamaza oku ntebe ya larha Daudi, ye wananyûbakiraga enyumpa nk’oku yêne anade rhaga – ene lyonêne Adoniyasi ayirhwe!» 25 Mwâmi Salomoni anacirhegeka Benayahu mugala wa Yehoyada mpu amutumirhe, anacifa.

Obuhanya kuli Abiyatari na Yowabu

26 Mwâmi anacibwîra omudâhwa Abiyatari, erhi: «Genda emwâwe e Anatoti, bulya okwânîne okuyirhwa, cikwônene ntakuyirhise ene bulya wabarhwire omucimba gw’amalaganyo ga Nyamubâho, embere za larha Daudi, na bulya walibusire na ngasi kwalibuzagya larha kwoshi.» 27 Salomoni anacilibirhakwo Abiyatari mpu irhondo arhacibaga mudâhwa wa Nyamubâho lyo kayunjula kalya kanwa Nyamubâho aderheraga enyumpa ya Heli aha Silo. 28 Omwanzi gwanacihikakwo Yowabu, bulya Yowabu ali olunda lwa Ado niyasi, n’obo arhali ajire olunda lwa Absalomu. Yowabu anayakira omu ka-Nyamuzinda, anacigwarhiriza oku bikwi by’oluhêrero. 29 Banacikumanyisa mwâmi Salomoni, mpu: Yowabu ayakire omu kaNyamuzinda yôla onali hofi n’oluhêrero. Salomoni anacirhuma Benayahu mugala wa Yehoyada, erhi: 30 «Kanya, omutumirhe.» Erhi aja omu ka-Nyamuzinda Banayahu anacibwîra Yowabu, erhi: «Mwâmi mpu: Ohuluke!» Naye anacishuza, erhi: «Nanga, ho nanafiraga ahala.» Benayahu akanya ahekera mwâmi kalya kanwa, erhi: Kwo Yowabu anadesire ntya, kwo ananshuzize okûla.» 31 Mwâmi anacishuza Be nayahu, erhi: «Ojire nk’okwo anadesire, omutumirhe onamubîshe, ntyo wa ntenzakwo n’oku mulala gwâni gulya muko mwêru kwêru Yowabu abulagaga buzira cirhumire. 32 Nyamubâho ayandagalize ogwo muko okw’irhwe lyâge, ye muntu wayirhaga bantu babirhi, bantu bashinganyanya, na binja kumulusha, owabayirhaga n’engôrho buzira kumanyisa larha Daudi: Abneri mugala wa Neri na murhambo w’engabo ya Israheli kuguma na Amasa mugala wa Yeteri, murhambo w’omurhwe gw’abalwi b’e Yuda. 33 Omuko gwâbo gwayandagalira okw’irhwe lya Yowabu n’oku iburha lyâge ensiku zoshi; cikwônene omurhûla gwayôrha guli kuli Daudi, oku iburha lyâge, oku nyumpa yâge, omulala gwâge, n’oku ntebe yâge erhi Nyakasane orhuma.» 34 Benayahu mugala wa Yehoyada anacisôka, atumirha Yowabu, amuyirha, anacibishwa aha mwâge omu irûngu. 35 Mwâmi anacihira ahali hâge, Benayahu mugala wa Yehoyada nka murhambo w’engabo y’abalwi bâge, mwâmi anayimika omudâhwa Sadoki ahali ha A biyatari. Olwa Shimeyi

36 Mwâmi anacirhumiza mpu balerhe Shimeyi, anacimubwîra, erhi: «Oyû bake enyumpa aha Yeruzalemu onabereho, n’irhondo orhahîraga mpu warhengaho oje halebe erhi halebe. 37 Amango wananarhenge yo oyikira omugezi gwa Kedroni, onamanye oku erhi olufu lwo na lwâwe.» 38 Shimeyi anacishuza mwâmi, erhi: «Akola kanwa kali kinja, okwôla Nnahamwirhu, mwâmi amanaderha ko na mwambali wâwe akola ajira.» Shimeyi abêra nsiku zirhali nyi aha Yeruzalemu. 39 Cikwônene erhi kugera myâka isharhu, ka bambali ba Shimeyi babirhi barhayakira emwa Akishi, mugala wa Maaka, mwâmi w’e Gati. Banaciyîsh’ikumanyisa Shimeyi, mpu: Lola oku bambali bâwe yo bali e Gali.» 40 Shimeyi anayimuka, erhi abâ amashumika endogomi yâge, acibanda e Gali, emwa Akishi, akola ajalonzayo bambali bâge. 41 Banacimanyisa Salomoni oku Shimeyi anarhenzire e Yeruzalemu aj’e Gati n’oku anarhenzireyo. 42 Mwâmi anacirhumiza Shimeyi anacimubwîra, erhi: «Ka ntakulahirizagya nanakukomêreza nti amango wagende mpu waja lunda lulebe erhi olundi nti onamanyâge oku okufa kwo na kwâwe? K’orhanashuzagya, erhi: Ecôla cinwa nyumvîrhe ciri cinja. 43 Carhumirage orhacilanga endahiro walahiriraga Nyakasane n’irhegeko nakuhaga?» 44 Mwâmi anacibwîra Shimeyi erhi: «Oyishi n’omurhima gwâwe gukumanyire mabi maci wajirire larha Daudi; Nyamubâho akubarhuza galya mabi goshi wanajizire. 45 Ci mwâmi Salomoni yehe agishwa n’entebe ya Daudi yazibuha embere za Nyamubâho.» 46 Mwâmi anacirhegeka Benayahu mugala wa Yehoyada, naye anacihuluka, aj’imutumirha, afa. Ntyo obwâmi bwagandaza omu maboko ga Salomoni.

Salomoni aja omu buhya

1 Salomoni aba mukwi wa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri. Ayanka mwâli wa Faraoni aj’imuyûbakira omu lugo lwa Daudi, alinda ayûbaka eyâge nyumpa, enyumpa ya Nyakasane n’ecôgo c’amabuye cizongolosire Yeruzalemu. 2 Mw’ago mango olubaga lwagendekera okukaz’igashâniza oku ntôndo bulya barhal’isag’iyûbaka enyumpa y’izîno lya Nyakasane. 3 Salomoni akengaga Nyakasane bwenêne, akashimbûlira amarhegeko g’îshe Daudi, ci erhi n’oku ntôndo naye agend’ikarherekêrera n’okuyôkerakwo obukù.

Ebilôrho aha Gabaoni

4 Mwâmi anacija e Gabaoni agend’ihêra bulya lwo lwali luhêrero lukulu. Salomoni arhûla nterekêro cihumbi oku luhêrero^d. 5 Lero Nyakasane abonekera Salomoni budufu omu bilôrho aho Gabaoni. Nyamuzinda amubwîra erhi: «Ombwire eci nakuha». 6 Salomoni erhi: «Wabêrire larha Daudi mwambali wâwe lukogo lunji bulya omu bijiro byâge byoshi ayosire mushinganyanya embere zâwe wanayôrha omurhonyize kuhika wamuha omwana oyimire oku ntebe yâge kuhika buno. 7 Waliha Nyakasane Nyamuzinda wâni wene wayîmikaga mwambali wâwe mwâmi aha larha Daudi n’obwo ndi mwana murho, ntamanyicirhegeke. 8 Mwambali wâwe y’oyu omu karhî k’olubaga lwâwe, lu baga lurhamanyirwi omubalè, lurhankamany’igerwa erhi kuganjwa, bulya luli buvu. 9 Oshobôze mwambali wâwe abe murhimanya, amanyirhegeka^e olubaga lwâwe luli ntya, amanyirire aminja n’amabî.» 10 Ebyo Salomoni ashengaga byasîmîsa Nyamubâho. 11 Nyakasane amubwîra erhi: «Bulya oshenzire ebyo, ci orhahunyire okulama nsiku nyinji, orhahunyire obugale, orhahunyire okufa kw’abashombanyi bâwe, ci kulya kuba wahunyire oburhimanya n’obugula 12 kwo kurhumire okwo kwo nakujirira, nakuha omurhima murhirnanya na mwenge, okurhasag’ibonekana embere zâwe n’enyuma zawe harhakabonekana oli akâwe. 13 Ciru nkola nakuha n’ebi orhahûnyire: Bwo bugale n’irenge amango goshi onali oku bwasi, nta wundi mwâmi wayorhe akâwe. 14 Okakulikim enjira zani omu kushimbulira amarhegeko gani aka sho Daudi, ensiku zawe naziyushula.» 15 Salomoni asinsimuka ayumva oku bilôrho; ashubira e Yeruzalemu, agend’iyimanga embere ly’omucîmba gw’Amalaganyo, arhûla enterekêro y’omurhûla kandi abâgira ananywesa abambali boshi.

Salomoni atwa olubaja

16 Ago mango bakazi babirhi ba mbaraga banaciyisha emalanga gâge. 17 Muguma muli bo anaciderha erhi: Rhwene oyu wirhu mukazi, nyumpa nguma rhuba, nal’ingwishizize omwana wâni aha burhambi bwâge omu nyumpa. 18 Nali nsiku isharhu mbusire, naye agal’iburha; rhwali nyumpa nguma, nta wundi muntu wamuli, rhwali babirhi rhwenene. 19 Mugala w’oyu wirhu afà budufu, erhi amamugwishirakwo. 20 Azûka budufu erhi mwambalikazi wâwe ali iro, nali mugwishizize aha burhambi bwâge, amubagalira, n’owâge ofire amugwishiza aha burhambi bwâni. 21 Erhi nzûka sêzi nti nyonkêse omwana nabugana anafire. Erhi mmuhenganula sêzi, nabona oku arhali ye mwana naburhaga! 22 Olya wundi mukazi naye, erhi: «Kunywêrha! Mugala wâni yezîne na mugala wâge ye wafire.» Naye erhi nanga! mugala wâwe ye wafire na mugala wâni yezîne. Bombi kwo bakag’ibwirana embere za mwâmi. 23 Mwâmi erhi: «Oyu mpu mugala wâni yezîne na mugala wâwe ye wafire. N’owundi naye erhi kunywêrha! mugala wâwe ye wafire na mugala wâni yezîne. 24 Lero mwâmi, erhi: «Mumpe engôrho.» Balerhera mwâmi engôrho. 25 Mwâmi erhi: «Muberangule omwana ozîne muhe ngasi muguma oluhande.» 26 Aho ôlya mukazi omwana wâge ali azîne abwîra mwâmi, erhi: Omusisi gwamangera omu nda; muhanyi orhahîraga wajira ntyo, omulekere oyu mwana ozîne, orhamuyîrhaga.» Ci owâbo erhi: «Omuberangule, amurhale kwo rhwe naye!» 27 Mwâmi erhi: «Muyanke oyu mwana ozîne, murhamunigaga, mumuhe oyu mukazi murhanzi ye nnina.» 28 Omw’Israheli, boshi bamanya oku mwâmi Salomoni atwaga olwo lubanja, bakenga mwâmi, bulya bamabona oku obushinganyanya n’obuciranuzi bwâge emwa Nyamuzinda burhenga.

Abarhambo b’emirhwe ya Salomoni

1 Mwâmi Salomoni ayîma ecihugo c’Israheli coshi. 2 Abarhambo bâge bali baba: Azariyahu, mwene Sadoki, mudâhwa, 3 Elihorefi na Ahiya, mwene Shisha, bandisi. Yozafati, mugala wa Ahiludi, murhindisi. 4 Benayahu, mwene Yehoyada, murhambo w’engabo y’abalwi. Sadoki n’ Abiyatari, badâhwa 5 Azariyahu, mwene Natani murhambo wa barhambo, Zabudi, mwene Natani, mudâhwa na mwira wa mwâmi, 6 Ahishari, cibwindi c’omu nyumpa ya mwâmi. Eliyahu, mugala wa Yowabu, murhambo w’abasirika. Adonirami, mugala wa Abda, murhambo w’abanyakasi.

7 Salomoni ali agwerhe barhambo ikumi na babirhi omu cihugo coshi c’Israheli, bo bakag’ilerha ebiryo bilibwa aha bwâmi; ngasi muguma agwerhe ogwâge mwêzi g’okurhûla. 8 Amazîno g’abo barhambo gaga: Bene-Huri, w’omu mirhezi y’e Efrayimu. 9 Bene-Dekeri e Makasi, e Shaalbimu, e Bet-Shemeshi na Eloni-Bet Hanani. 10 Bene-Hesedi w’aha Aruboti; ali agwerhe na Soko n’ecihugo coshi c’e Heferi. 11 Bene-Abinadabu ali arhegesire entambirhambi z’e Dori; mukâge ye wali Tafata, mwâli wa Salomoni. 12 Bâna, mwene Ahiludi, erhi arhambula e Tanaka n’e Megido na kuhika e Yokimeyamu, n’e Beti-Sheani yoshi ebibikanwa na Sartani enyanya ly’e Yizreeli, kukahika e Abeli-Mehola ishiriza ly’e Sartani. 13 Bene Geberi enyanya ly’e Galadi kuhika oku cishagala c’e Yayiri emwa bene Menashè, abayûbaka e Galadi. Ali arhegesire ecihugo c’e Argobu ciba e Bashani, bishagala binene makumi gali ndarhu, bizonzirwe n’e byôgo n’empamikizo y’amarhale. 14 Ahinadabu mwene Ido aha Mahanayimu. 15 Ahimasi e Nefutali, naye ali ayiankire Salomoni omwali oderhwa Basmati. 16 Bâna mugala wa Hushayi akag’irhegeka e Asheri n’e Beyaloti. 17 Yehozafati mwene Paruwah omu Isakari. 18 Shimeyi mugala wa Ela omu Benyamini. 19 Geberi mwene Uri arhegeka ecihugo ca Gadi, eca Sihoni mwâmi wa Abamoriti n’ecihugo ca Ogu, mwâmi wa Bashani. Hali n’omurhambo w’engabo orharhengaga omu cihugo. 20 Bene Yuda na bene Israheli bali banji, banji nka mushenyi gw’oku nyanja: bakalya bananywa, banalama n’omurhûla.

1 Ago mango erhi Salomoni arhegesire amâmi goshi kurhenga oku lwîshi kuhika emwa Abafilistini, na kuhika oku lubibi lw’e Mîsiri. Bakaz’ilerha e ntûlo yâbo n’okukolera Salomoni amango goshi ali oku bwasi. 2 Ebiryo bya Salomoni by’olusiku luguma, byali ngero makumi asharhu ga nshâno ya ngano nyinjinja na ngero makumi galindarhu g’eyindi nshâno kwône. 3 Bimasha bitwedu ikumi na mpanzi makumi abirhi z’ebulambo kwône, bibuzi igana kuyûshûla kwo enshagarhi, empongo, orhushafu, engoko, engûkù, n’orhundi rhunyunyi rhushwekwa. 4 Kulya kuba obwâmi bwâge bwahikaga oluhande lulyo lyoshi lw’olwîshi Efrata. Kurhenga kuli Tapsaki kuhika kuli Gaza, abâmi boshi b’eluhande lwa Efrata kushiga bamushigaga, omurhûla gwacibêra hoshi. 5 Bene Yuda na bene Israheli bayôrha n’omurhûla buzira kadugundu; ngasi muguma adekerera omu lukoma lwâge lw’emizâbîbu n’olwa emitini, kurhenga Dani kuhika Bersheba, amango goshi Salomoni ali oku bwasi. 6 Salomoni ali agwerhe maso bihumbi bini bya biterusi bya kukabulula engâlè zâge na biterusi bihumbi ikumi na bibirhi bya kuhêka abantu. 7 Abarhonyi bakag’ishibirira mwâmi haguma n’abayorhaga balalikwa okulya haguma na mwâmi. Abarhambo bakag’ishêgula ebiryo, ngasi muguma agwerhe ogwâge mwêzi, nta mango akantu kabulikine. 8 Ebyasi n’obukere bw’okulisa ebiterusi na ngasi bishwekwa, bo babilerhaga, ngasi muguma aheke aha anabwizirwe. Oburhimanya bwa Salomoni

9 Salomoni ali ahirwe na Nyakasane Nyamuzinda omurhima mushinganya nya n’ogw’obugula, amuha obukengere bunene, omurhima gulambûsire nka lubanda lw’oku nyanja. 10 Obushinganyanya bwa Salomoni bwalusha obw’abana boshi b’ebuzûka-zûba n’obwa ab’e Mîsiri boshi. 11 Aba murhimanya kulusha ngasi muntu, alusha Etani na Esra, alusha Hemani, Kalkoli na Darda; irenge lyâge lyalumira hoshi hoshi omu bihugo by’ezo ntambi. 12 Salomoni asinga migani bihumbi birhanu anayandika enyimbo z’amahano; zahika oku cihumbi n’irhanu. 13 Omu bwenge bwâge bunene, amanyisa emirhi n’ebyasi kugwarhira oku lushasha kuhika oku byasi bilandira oku côgo. Ali mulenga wa kumanya binji biyêrekîre ensimba, orhunyunyi, orhunyegere n’enfi^f. 14 Abantu n’abâmi bakurhenga hoshi hoshi, eyi n’eyi haliyumvirhiza oku Salomoni aganîra. Obwîra bone Hiramu n’okurheganya okuyûbaka aka-Nyamuzinda

15 Hiramu mwâmi w’e Tiri arhuma abambali emwa Salomoni bulya ali amayumva oku bamushîzire amavurha g’obwa a ahali h’îshe, erhi na Hiramu ayorhaga aba mwira wa Daudi. 16 Salomoni arhumiza mpu bajibwîra Hiramu e rhi: 17 Orhahabiri oku larha Daudi arhacibonaga oku ayûbakira Nyamubâho enyumpa, erhi kukarherwa n’abashombanyi bali bamuzungulusire kurhuma kuhika Nyakasane abaheba idako ly’oburhegesi bwâge. 18 Buno Nyakasane arhumire nkola ndekerire, ntahugunywa: ntagwerhi bashombanyi, ntacigonza buhanya. 19 Bw’ôbûla ndi omu milali y’okuyûbaka enyumpa y’izîno lya Nyaka sane Nyamuzinda wâni, kwo abwizire larha Daudi erhi: «Omwana nayîmika oku ntebe yawe, ye wayûbakira izîno lyani enyumpa.» 20 Nawe ontwirage emirhi y’e Libano. Bambali bani bagwasanya na bambali bâwe, nakuha ebi wakampûna by’okulyula bambali bâwe, bulya emwâni erhankaboneka owamay’ikuba emirhi nka Abasidoni.» 21 Erhi Hiramu ayumva ebyo binwa bya Salomoni, asîma bwenêne, aderha, erhi: «Agishwe, Nyakasane wahâga Daudi omwana murhimanya ntya mpu arhegeke olubaga lwâge!» 22 Hiramu arhuma mpu babwire Salomoni erhi: Omwanzi warhumaga naguyumvîrhe. Ngasi oku olonzize kw’eyo mirhi kwo nakujirira. 23 Bambali bani bayiyandagaza kurhenga e Libano kuhika oku nyanja; kandi nani nayishanira haguma bihimbi bihimbi mbilikire omu nyanja kuhika aha olonzize biyômokere. Ahala nayishanûlira, nâwe wene oyisôkeze eka. Kandi nâwe wajira oku nsimire: ontumire ebi nalisa mwo abani.» 24 Ntyo Hiramu akarhumira Salomoni emirhi y’e Sedre n’ey’ensindani nka oku anal’ilonzize. 25 Na Salomoni akarhumira Hiramu ngero bihumbi makumi abirhi za ngano z’okulisa ab’omu mwâge, engero makumi abirhi na kulusha za mavurha ga mizâbîbu ntuntume. Byo Salomoni akag’irhumira Hiramu ngasi mwâka ebyo. 26 Nyakasane ali ahîre Salomoni obwenge n’oburhimanya nka oku anali amulaganyize n’omurhûla, n’obumvikane byaba ekarhî ka Hiramu na Salomoni: Banywana bombi.

27 Salomoni alalika bene Israheli boshi: barhengamwo bantu bihumbi makumi asharhu. 28 Abarhuma e Libano: bihumbi ikumi ngasi mwêzi, bakabêra yo mwêzi muguma na yindi myêzi ibirhi eka. Adaramu ye wali murhambo wabo. 29 Salomoni al’igwerhe na babarhuzi bihumbi makumi gali nda na bihumbi makumi gali munani ga bantu b’okubeza amabuye oku ntôndo. 30 Abimangizi n’abarhambo babo barhaganjirwi bone bali bihumbi bisharhu na bantu magana asharhu. 31 Mwâmi Salomoni arhegeka okuhumba amahuye manene, mabuye minjinja g’okuyimanza eciriba c’enyumpa. 32 Abûbasi ba Salomoni n’aba Hiramu haguma n’Abagibliti bakakombêza amabuye n’okubinja emirhi y’okuyûbaka enyumpa.

Okuyûbakwa kw’aka-Nyamuzinda

1 Omu mwâka gwa magana ani na makumi gali munani kurhenga bene Israheli barhenzire e Mîsiri, omu mwâka gwa kani kurhenga Salomoni ali mwâmi omw’Israheli, omu mwêzi gwa Ziva gwo guligi mwêzi gwa kabirhi, Salomoni ayûbaka aka-Nyamuzinda. 2 Eyôla nyumpa Salomoni ayûbakaga yali egwerhe makoro makumi gali ndarhu ga bulîri, makoro makumi abirhi ga bugali na makoro makumi asharhu ga burherema. 3 Omuhango gw’embere z’akôla ka-Nyamuzinda gwali gwa makoro makumi abirhi ga bulîri omu kushi mba obugali bwa enyumpa na makoro ikumi omu kuja omu ndalâla y’enyumpa. 4 Mwâmi ahira orhubonezo kuli eyôla nyumpa, rhwajaga rhwasunguhana olunda lw’embuga. 5 Omu marhambi g’aka-Nyamuzinda ayûbakamwo entala rhala ziri nka nyumpa oku côgo c’enylumpa, omu marhambi g’aka-Nyamuzinda kwônene n’omu marhambi g’ahatagatifu bwenêne, ayushula n’ezindi nyumpa omwôla marhambi mwoshi. 6 Entalarhala z’idako zali zigwerhe makoro arhanu ga bugali, eza aha kagarhî zali zigwerhe makoro ndarhu ga bugali n’eza kasharhu zali za makoro nda oku bugali; ebwa kuba bajaga bashuba oku birhebo by’enyumpa omu marhambi mwoshi n’embuga lyo balek’ikacihondereka kuli ebyo birhebo by’enyumpa. 7 Agôla mango bayûbakaga eyôla nyumpa bayiyû baka n’amabuye gali gakola marheganye goshi bwinja. Na ntyôla amango bayûbakaga enyumpa barhayumvagya oli enyundo oli embasha nisi erhi ecindi cintu c’ecuma catêrha oku nyumpa. 8 Omuhango gw’enyumpa y’enyanya yali omu kagarhî, gwali olunda lw’ekulyo kw’enyumpa. Bakazâg’isôka oku ma shonezo g’ebinzongo gagolonjosire kurhenga oku nyumpa y’enyanya yali aha kagarhî kuja oku nyumpa ya kasharhu. 9 Salomoni ayûbaka anayunjuza ako ka-Nyamuzinda, muli eyôla nyumpa ahiramwo olurhalarhala lw’emirhi analuyinjihya n’empaho z’emirhi mizibu. 10 Anaciyûbaka ezindi nyumpa enyanya zali zishegemire enyumpa yoshi, aja azijira makoro arhanu arhanu ga burherema anacilunga oku nyumpa n’emirhi mizibu. 11 Oluderho lwa Nyamuzinda lwanacirhindakwo Salomoni ntyala: 12 «Kuli eyira nyumpa oli wayûbaka, nka wankanashimba amarhegeko gani, okanakajira nka oku nakuhûna kwoshi na ntyôla olange amarhegeko gani goshi, olugendo lwâwe erhi lwankanayôrha lulinganine, akanwa kani nabwiraga sho Daudi, kuli we erhi kankayunjulira 13 nanayôrha ndi ekarhî ka bene Israheli na nta mango nankalekerera olubaga lwâni lw’Israheli. 14 Obwola, Salomoni ayûbaka enyumpa anayiyunjuza.

Endalâlâ y’enyumpa. Ahatagatifu h’ahatagatifu

15 Ebyôgo by’ezo nyumpa abibambakwo empaho z’emirhi mizibuzibu omu ndalâlâ kurhenga oku lugendambeba kuhika oku lurhalarhala, azishîga n’irangi omwôla ndalâlâ. Oku idaho ahirakwo empaho z’ensindani. 16 Kuli makoro makumi abirhi g’eyôla nyumpa omu ndalâlâ, Salomoni ahirakwo empaho z’eyo mirhi y’enduluma kurhenga okw’idaho kuja enyanya oku mirhamba, haba ho hantu h’okurhînywa bwenêne, ho hatagatifu ha ahatagatifu. 17 Enyumpa kwo kuderha akaligi ka-Nyamuzinda konêne, kali ka makoro makumi ani omu ndalâlâ. 18 Empaho z’e mirhi y’enduluma zali omu·ndalâlâ, zali zijire zabinjûlwakwo ebizingebizinge n’ebiri nka bwaso bushanjusire, omwola ndalâlâ zali mpaho za «sedre» zonene murhankabonesire ibuye. 19 Salomoni, ahantu h’okurhînywa bwenêne, ahayubakiraga omu karhî k’enyumpa mpu lyo aha shihiramwo omucîmba gw’amalaganyo ga Nyakasane. 20 Endalâlâ y’ahôla hatagatifu ha ahatagatifu yali egwerhe makoro makumi abirhi bulîrî na makumi abirhi ga bugali na makumi abirhi ga burherema. Salomoni ashigamwo amasholo galabuka bwenêne, kuguma ayûbaka n’oluhêrero lw’empaho z’e sedre anazishiga amasholo. 21 Salomoni ashiga amasholo galabuka omu ndalâlâ y’enyumpa mwoshi. 22 Kwo enyumpa yoshi ayishîzire masholo ntyôla, enyumpa yoshi ayishîga masholo kuguma n’oluhêrero lwali embere za halya hantu h’okurhînywa.

Bakerubi

23 Omwôla hantu hatagatifu anagwikamwo bamalahika babirhi babinjirwe omu mirhi y’emishahi y’emuzirhu bali bagwerhe makoro ikumi ga burherema. 24 Cûbi ciguma ca malahika cali ca makoro arhanu n’ecindi naco cali ca makoro arhanu; kurhenga ebuzinda bw’ecûbi kuhika ebuzinda bw’ecindi gali makoro ikumi, 25 Malahika wa kabirhi naye kwo nakuguma ali agwerhe makoro ikumi, lugero luguma na nshusho nguma kuli abo bamalahika bombi. 26 Obuli bwa ngasi malahika bwali bwa makoro ikumi kuguma n’owa kabirhi. 27 Salomoni anacihira balya bamalahika oku bali babirhi omu nyumpa y’omu ndalâlâ, cûbi ca muguma cahuma kuli cirhebo ciguma, ecûbi c’owundi malahika cahuma oku cindi n’ebindi byûbi byayerekerana omwôla ndalâlâ y’enyumpa. 28 Abôla ba malahika nabo Salomoni abashîga amasholo. 29 Ajirisa ebitâke bitâke byakazâg’ibonekana oku ngasi côgo cali omu nyumpa oku mihiro yoshi, omu ndalâlâ n’emugongo banaja batâka kwo aha bamalahika, aha amabo nisi erhi bwâso bushanjusire. 30 Omu bululi bw’eyôla nyumpa ashîgamwo amasholo omu ndalâlâ n’emugongo.

Emihango. Engo.

31 Aha muhango gw’aho hatagatifu bwenêne, ahiraho nyumvi ibirhi zakaza g’iyîguka caligumîza, zali za mishahi y’emuzirhu. Ebyali bizungulusire olwo lumvi kuguma n’emitungo yalo, byoshi byasimikira omu cirhebo ca karhanu. 32 Kuli ezôla nyumvi ibirhi z’ogwola muhango, atâkakwo bamalahika, emibo n’amâso gashanjusire. Kandi ashîgakwo amasholo gàhululira kuli balya bamalahika na kuli erya mibo. 33 Kuguma n’oku muhango gw’aka-Nyamuzinda ahirakwo emitungo y’emishahi y’emuzirhu, yasimikira omu cihimbi c’e côgo n’olumvi lwa mpande ibirhi za mpaho za nsindani. 34 Lumvi luguma lwali lwa kugonywamwo kabirhi n’olundi lunda nalo kwo na kuguma, na kuli ngasi luguma 35 baja batâkakwo bamalahika, emibo n’amâso gashanjusire anayishîga masholo nk’oku ebitâke byanali. 36 Ayûbakakwo ebicîkirizo biri kuli mirongo isharhu ya mabuye marhendêze bwinja bya mirhi ya sedre.

Amango aka-Nyamuzinda kayûbakagwa

37 Omu mwâka gwa kani, mwêzi gwa kabirhi lyo babandaga eciriba c’akôla ka-Nyamuzinda, 38 n’omu mwâka gwa kali ikumi na muguma omu mwêzi gwa munani enyumpa yayunjula loshi nk’oku yanali ekwânîne. Salomoni ayiyûbaka ntyôla myâka nda.

Obulenga oku nyumpa ya Salomoni n’oku ka-Nyamuzinda

1 Mwâmi Salomoni ayûbasire aka-Nyamuzinda anakayunjuza lwoshi, akayunjuliza koshi oku myâka ikumi n’isharhu. 2 Ayûbaka n’enyumpa ederhwa «Nyumpa y’omu Muzirhu gw’e Libano» obuli bwâyo bwali bwa makoro igana, obugali makoro makumi arhanu n’oburherema bwâyo gali makoro makumi asharhu ya mirongo ini ya nkingi z’esedre n’emitungo y’esedre. 3 Omu nyanya lyayo namwo mwali muyûbasirwe n’esedre, mpaho makumi ani n’i rhanu zali zisimikîre kuli zirya nkingi ikumi n’irhanu oku ngasi mulongo. 4 Mwali byûmpa makumi ani na birhanu, kuli ngasi mulongo kwali byûmpa ikumi na birhanu. Orhubonezo rhwali rhwa milongo isharhu, na ngasi hibone zo erhi hiyerekerine n’ehyâbo. 5 Enyumvi zal’iyerekerine isharhu isharhu n’enyunda zazo zal’iyumanine ibirhi ibirhi. 6 Ahirakwo olulenga nalwo lwali lugwerhe enkingi n’obulîrî bwalwo bwali bwa makoro makumi arhanu, obugali makoro makumi asharhu embere yali obushafu n’olubigabiga. 7 Ayûbaka olulenga aha ntebe yâge y’obwâmi emunda bakazâg’itwira emmanja, mwo muderhwa «omu k’emmanja», koshi akayûbaka n’esedre zonene kurhenga oku idaho kuj’enyanya. 8 Enyumpa yâge y’okukaz’ilâlamwo nayo ayiyûbaka nka eyôla ci omu ngo ya kabirhi kurhenga okwôla muhango; anaciyûbaka n’eyindi mbaraza eyumanine n’olwôla lulenga, yali ya mukâge mwali wa Faraoni.

9 Eyôla myûbako yoshi yali ya mabuye ga ngulo ndârhi na goshi gali marhendeze n’ecikezo ngasi liguma n’olugero lwalyo, oku yali omu ndalâlâ kwo yali n’emugongo kurhenga oku ciriba kuhika oku burhungiri, kandi kurhenga omu ndalâlâ kuja ebwa nyumpa nene. 10 Ebiriba by’eyôla nyumpa nabyo byali biyûbasirwe n’amabuye g’engulo ndârhi, mabuye ga bunene burhali bunyi aha mabuye g’amakoro ikumi, aha mabuye g’amakoro munani. 11 Oku nyanya kwali agandi mabuye g’engulo ndârhi, gali marhendeze ngasi liguma oku lugero lwalyo, kwali n’emirhi y’esedre. 12 Oku côgo c’omu muhanda gwâge, mwali nkere isharhu za mabuye marhendeze n’olukere lw’emirhi y’esedre, kuguma n’omuhanda gw’omu ndalâlâ y’aka-Nyamuzinda kuguma n’omuhango munene.

Omutuzi w’amarhale Hiramu

13 Mwâmi Salomoni analika entumwa y’okugend’ilonza Hiramu e Tiri. 14 Ali mwana wa mukana w’omu bûko bwa Nefutali, cikwônene îshe abaga muntu w’e Tiri anali mutuzi wa marhale. Ali muntu wa bwirhonzi, muntu wa bukengere na wa bulenga omu kutula orhulugu rhunji na rhwa ngasi lubero rhw’amarhale, anaciyisha aja aha mwa Salomoni arhangira okutula ebyôla birugu byâge .

Emilunga y’amarhale

15 Anacitula mirhamba ibirhi ya marhale; ngasi muguma gwali gwa makoro ikumi na munani, omu kuguzongoloka gwali gwa makoro ikumi n’abirhi; gwali gwa murhule n’amarhambi gâgwo ga minwe ini; kwo omunara gwa kabirhi gwali ntyôla. 16 Atula nsirha ibirhi za marhale, zali za kuja oku irhwerhwe ly’eminara; oburherema bwa ngasi nsirha bwali bwa makoro arhanu n’eyindi nayo yali ya makoro arhanu. 17 Aluka orhw’emizizi rhuli nka lushangi rhunalikwo obushengerere, rhwabwikira ezôla nsirha zali oku nyanya lya zirya nsirha, nda kuli nsirha nguma na yindi nda oku yindi nsirha. 18 Ajira mirongo ibirhi ya bushengerere kuli ngasi lushangi lw’okubwikira ezôla nsirha zali oku minara; ajira ntyôla kuguma n’oku ya kabirhi. 19 Ensirha zali oku nyanya ly’eminara yali omu c’olusò, zalikwo ensalamu ziri nka lisi, zali za makoro ani. 20 Ensirha zali oku nyanya ly’eminara zalikwo bushengerere magana abirhi, oku bugufu bubwikire n’olushangi byoshi oku mirongo ibirhi y’obwôla bushengerere maga na abirhi. 21 Agwika eminara oku c’olusò lw’aka-Nyamuzinda. Agwika omunara gw’ekulyo aguyirika izîno lya Yakini; agwika omunara gw’ekumosho aguyirika Boazi. 22 N’oku nyanya ly’eminara kwali ensalamu ziri nka lisi. Ntyôla kwo eminara yakozirwe.

Eciyanja c’amarhale

23 Ajira n’eciyanja c’amarhale. Cali cigwerhe makoro ikumi kurhenga oku cikwi kuja oku cindi cikwi, canali camburunguse hoshi; oburherema bwaco gali makoro arhanu n’omugozi gw’olugero lwaco gwali gwa makoro makumi asharhu kuzonga. 24 Oku nyanya lyaco kwali amalehe garhalibwa galicizungulusire: gakagizunguluka eburhambi bw’eco ciyanja aha nyanya ha makoro makumi asharhu; ago malebe gali kuli milongo ibirhi misindagire omu ciyanja. 25 Ecôla ciyanja cali cisimikire kuli mpanzi ikumi n’ibirhi, mulizo isharhu zayerekera olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, zindi isharhu ebuzika-zûba, zindi isharhu ebwa kulyo n’isharhu ekumosho; ecôla ciyanja cali enyanya zâzo n’amahiji gazo gayerekera omu ndalâlâ. 26 Oburhunu bwaco bwali nka mubo n’omuhiro nka muhiro gwa kabehe, kwali na ensalamu eri nka bwaso bwa lisi. Lwankajiremwo litri bihumbi bibirhi.

Enteberhebe n’enyogero z’amasholo

27 Ahirakwo enteberhebe ikumi z’amarhale. Ngasi nguma yali egwerhe makoro ani ga bulîrî na makoro ani ga bugali kandi na makoro asharhu ga bu rherema. 28 Alaga oku ezôla nteberhebe zali zikozirwe: zali za nambi n’ezôla nambi zali zigwîsirwe omu mirhamba ibirhi. 29 Kuli ezôla nambi zalingwike muli eyôla mirhamba bali bajire batâkakwo aha ntale aha mpanzi na bamalahi ka; oku mirhamba nako kwo na kuguma; enyanya kuguma n’idako ly’ezôla « ntale na bamalahika, yakazâg’inagana obushengerere. 30 Ngasi nambi yali e gwerhe mizizi ini ya marhale n’emirhamba y’amarhale kuguma n’oku magulu gazo ani nako kwali ebitugikizo, ebyo bitugikizo byali idako ly’ecidekêra n’olundi lunda lw’obushengerere. 31 Omurhule gw’okukashwekeramwo ecôla cidêkêra gwali omu bushwinjiro bw’eyôla nteberhebe, gwali gugwerhe obugali bw’ikoro liguma n’ecihimbi c’ogwôla murhule gwali muburunguse nka nteberhebe ya munara, gwanali gugwerhe ikoro liguma ly’obuli; na kuli ogwôla murhule kwali ezindi nsanamu, ennambi zali za nyunda ini ziyumanine ci zirhali mburunguse. 32 Nayo erya mizizi ini yali esimikire idako lya zirya nambi emi rhamba nayo yali yanal’imishwekere eyo idako, ngasi muzizi gwali gugwerhe ikoro liguma n’ecihimbi oku burherema. 33 Eyôla mizizi yali eyosire nka mizizi ya ngâlè, emirhamba na ngasi bindi byanali biyishwesire byoshi byali bitule. 34 Oku rhufendefende rhuni rhwa ngasi nteberhebe kwali mitungo inni, n’eyôla mitungo yali migwîke omwôla nteberhebe byayôrha nka kantu kaguma. 35 Oku nyanya ly’enteberhebe kwali emburunguse ya buhamu bw’ecihimbi c’ikoro n’oku nyanya ly’enteberhebc kwali amagonyero n’ebitugikizo byoshi byanacijira kantu kaguma n’enteberhebe. 36 Oku malanga g’agôla magonyero n’oku bitugikizo kwali ensalamu za bamalahika, ez’entale, emibo ngasi ciguma n’olugero lwaco, n’obushengerere omu marhambi goshi. 37 Ntyo kwo ali atuzire ezôla nteberhebe oku zinali; zatulwa kuguma zayumanana zoshi zanashushana zoshi. 38 Atula n’enyongero ikumi za marhale, ngasi lwôgero lwakazâg’ijamwo litri makumi ani, ngasi lwôgero lwali lugwerhe buhamu bwa makoro ani, ngasi lwôgero lwakasimikira oku nteberhebe nguma mwa zirya nteberhebe ikumi. 39 Oku ali azisimisire kw’oku: irhanu olunda lw’ekulyo kw’enyumpa, zindi irhanu olunda lw’ekumosho kw’enyumpa, nalwo olwôgero lwaja ekarhî k’ekulyo n’ebushoshôkero bw’izûba.

Orhulugu rhusungunungunu

40 Hiramu atula n’enyungu, atula ebyankizo, emidugo n’orhubêhe. Ntyôla kwo Hiromu ayunjuzize obushanja Salomoni ali amuhunyire boshi omu ka- Nyamuzinda. 41 kwo kuderha erya minara ibirhi; zirya nsirha ibirhi zakazâg’i bwikira amarhwerhwe g’eyôla minara yombi, zirya nshangi ibirhi z’okubwikira ezôla nsirha, 42 obushengerere magana ani bw’okuja kuli zirya nshangi ibirhi, emirongo ibirhi y’obushengerere kuli zirya nsirha ibirhi zakazâg’ibwikira amarhwerhwe g’eminara. 43 Zirya nteberhebe ikumi na zirya nyôgero ikumi z’ezo nteberhebe; 44 eciyanja na zirya mpanzi ikumi n’ibirhi idako lyaco; 45 enyungu, emidugo n’orhubêhe. Ebyôla birugu Hiramu ajiriraga Salomoni omu ka-Nyamuzinda, byoshi byali bya marhale gakazâg’ilabuka. 46 Mwâmi arhuma abagend’ibitula omu kabanda ka Yordani, bakabijongeza omu mibumbuli y’obudaka bwali ekarhî ka Sukoti na Sartani. 47 Salomoni arhaderhaga mpu bagere ebyôla birugu bulya byali binji bwenêne, ntyo obuzirho bw’amarhale gabitulaga burhamanyirwi.

48 Salomoni ajira na ngasi bindi birugu by’aka-Nyamuzinda byoshi: Oluhêrero lwa amasholo, amêza g’amasholo bakazâg’ihirakwo emigati y’enterekêro, 49 ebinara by’emishuma by’amasholo gonegone, birhanu ekulyo na birhanu ekumosho embere z’aha bugêremwa; kuguma n’amatara, amawuwa n’ebizimizo byoshi byali by’amasholo. 50 Atula amasahani, orhwere, orhubêhe, ebikombe bisungunu, ebitumbukizo by’enshangi nabyo byali bya masholo gonene, kuguma n’orhukomyo rhwa emihango y’omu ndalâlâ y’enyumpa narho rhwali rhwa masholo, oku mihango ya ahatagatifu bwenêne n’ahatagatifu konene, n’ey’enyumpa. 51 Ntyôla kwo Salomoni ayusize emikolo y’omu ka-Nyamuzinda, Salomoni anaciyisha adwîrhe ngasi birugu îshe Daudi ali amarherekêra Nyamubâho: ensaranga, amasholo, ebindi birugu byoshi abihira omu mbîko y’aka-Nyamuzinda.

Okuhêkwa kw’Omucîmba gw’endagâno

1 Okubundi obwôla mwâmi Salomoni anacishubûliza aha mwâge aha Yeruzalemu abagula ba bene Israheli boshi, abakulu b’amashanja n’abakulu ba ngasi mulala gwa bene Israheli kurhenga halya basôsagya omucîmba gw’amalaganyo oku lwa mwâmi Daudi kuhika ahôla aka-Nyamuzinda kanayûbakagwa. 2 Abo bene Israheli boshi banacishubûkira ahôla bwâmi bwa Salomoni, mwali omu mwêzi gwa kali nda go mango olwo lusiku lukulu lwabaga. 3 Erhi abagula ba bene Israheli boshi baba bamashubûzanya ntyôla, abadâhwa bayimusa gulya mucîmba gw’amalaganyo. 4 Neci bayinamula ogwôla mucîmba gw’amalaganyo kuguma n’ihêma ly’embuganano na ngasi bindi birugu bitagatifu byanabaga muli eryôla ihêma; abadâhwa n’Abaleviti bo babibarhwire. 5 Mwâmi Salomoni n’olwôla lubaga anali ahamagire aha mwâge loshi, banaciyimuka banacishokolera omucîmba gw’amalaganyo, bagend’irherekêra ebibuzi n’ebimasha mwandu birya birhankaganjwa erhi bunji burhuma. 6 Abadâhwa banacihêka gulya mucîmba gw’amalaganyo omu cirhînyiro c’aka-Nyamuzinda halya gwanali gukwânîne okubêra omu hatagatifu hakulu bwenêne, idako ly’ebyûbi bya bamalahika. 7 Abôla bamalahika bali balambulire ebyûbi byâbo enyanya ly’ahôla bali bagwâsirwe okuhira omucîmba gw’amalaganyo ntyo bamalahika babwikira omucîmba n’emishumi yago. 8 Emirhamba obuli bwâyo bwakag’irhuma yaboneka ahôla hantu hatagatifu honene ci owali embuga arhankayibwîne. Kuhika bunôla ho enaciba ahôla. 9 Muli ogwôla mucîmba gw’amalaganyo mwali zirya nambi z’amarhegeko, Musa wazihiragamwo galya mango banali aha Horebu, zo nambi z’amalaganyo Nnâmahanga alagananaga boshi na bene Israheli amango barhengaga e Mîsiri.

Nyamuzinda alanga aka-Nyamuzinda kage

10 Erhi bunôla bayus’irhenga omwo hatagatifu, ecitu cayisha cabwikira aka-Nyamuzinda. 11 Abadâhwa barhahashaga okurherekêreramwo bulyala ecôla citu c’irenge lya Nyamuzinda camayunjuza akôla ka-Nyamuzinda. 12 Okubundi mwâmi Salomoni anacija omu kanwa aderha, erhi: «Nyakasane adesire mpu yeki omu mwizimya âbêra. 13 Nahizirage cnyumpa yawe ahantu wakayôrha oli ensiku zoshi.»

Salomoni ashambâza olubaga

14 Enyuma ly’okwo, mwâmi anacihindamukira olubaga lwa bene Israheli lo shi alugisha; bene Israheli boshi bal’ibadêsire ahôla. 15 Anaciderha erhi: · «Ayagirwe Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, owaderheraga omu kanwa ka larha Daudi anayunjuliza ngasi ebi anali amubwizire byoshi erhi: 16 Kurhenga halya narhenzagya olubaga lwâni e Mîsiri, bo bene Israheli, ntaderhaga nti nacîshoga lugo luguma lwa bene mpu abe mwo mpira endaro yani, ci naci shozire mwambali wâni Daudi nti ayîme ekarhî k’olubaga lwâni lwa bene I sraheli. 17 Larha Daudi ali n’ogwôla muhigo gw’okuyûbakira Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli endaro. 18 Ci anacibwîra larha Daudi erhi: «Obwôla o gwerhe ogôla muhigo gw’okunyûbakira enyumpa neci kuli kwinja. 19 Ci kwônene arhali we wayinyubakira ci mugala wâwe owarhenga omu nda yawe, ye wayûbaka enyumpa oku irenge ly’izîno lyani. 20 Nyamubâho amayunjuzagya akôla kanwa aderhaga: Nayimirage omu bya larha Daudi, nanajîrage oku ntebe yâge y’obwâmi omu bene Israheli nk’oku anaderhaga, nanayûbasirage enyumpa okw’izîno lya Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli. 21 Namayûbakaga ahantu h’omucîmba gw’amalaganyo Nyamubâho alagananaga na ba larha galya mango abakulaga omu cihugo c’e Mîsiri.»

Omusengero gwa Salomoni

22 Salomoni anaciyimanga embere z’oluherero lwa Nyakasane, embere z’e ndêko y’olubaga lwa bene Israheli boshi arhega amaboko emalunga aderha, erhi: 23 «Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, nta wundi Nyamuzinda wankaba nka we, abe omu malunga, abe hanôla igulu: welanga bwinja ebi walagananaga mweshi n’abarhumisi bâwe bakushimba n’omurhima gwâbo go shi. 24 Yagirwa washimbulwire ngasi ebi wanabwizire mwambali wâwe larha Daudi, ebi waderhaga omu kanwa kâwe wamabiyunjuza n’okuboko kwâwe nk’oku olu lusiku lunakuyêrekîne. 25 Bunôla Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli omanyâge kulya wabwiraga mwambali wâwe larha Daudi galya ma ngo wamubwiraga ebira binwa, erhi: Wakaz’iyôrha ogwerhe owayîma oku ntebe yawe omw’Israheli, casînga bagala bâwe bacilange omu majira gâbo goshi, babe na olugendo lwinja embere zani nk’oku nâwe wanali oyosire embere zani. 26 Na bunôla Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli kabâge kalya kanwa wabwiraga mwambali wâwe Daudi, larha! 27 Cikwônene ka kwo binali Nyamuzinda ho anaba hanôla igulu? Ci lola okw’igulu lirhankabona aha lya muhira: kurhigi byankaba lyohe mw’eno nyumpa namayûbaka! 28 Cikwoncne Yagirwa Nyamuzinda omusengcro gwa mwamhali wâwe ogurhege okurhwiri, oyumvirhize omulenge gwa mwambali wâwe kuli ngasi cbi akanakuhûna cne. 29 Ntyôla Yagirwa amasu gâwe gakayôrha gali kuli eyîra nyumpa eyi wcne waderhaga erhi: «Ahôla ho irenge lyani lyakabonekera omu kuyumvirhiza amahûno ga mwambali wâwe bunôla adwîrhe ahûna muli eno nyumpa yawe.

Omusengero oku lubaga

30 Neci oyumvirhizc omusengero gwa mwambali wâwe n’ogw’olubaga lwa we oludwîrhe lwasengerera muli eno nyumpa yawe. Yagirwa ogulole bwinja n’oku waguyankirira bunôla kwo gunasôkerage emunda oli omu malunga, okarhuyumva onarhubabalire. 31 Owankanajirira mwene wâbo kubi, n’erhi ankamuseza mpu ayîshe acîgashe, akanayisha alicîgashira embere z’oluhêrero lwâwe munôla ka-Nyamuzinda, 32 Yagirwa izu lyâge linasôkere emunda oli omu malunga, onaje aho otwire bambali bâwe olubanja, omubi anahye, obubî bwâge bunaje okw’irhwe lyâge yenene, omushinganyanya anayêre nk’oku obushinganyanya bwâge bunali.

33 Mango olubaga lwâwe lukahimwa n’omushombanyi ebwa kuba lwamakugomera, bakanakuyâgalukira bashenga izîno lyâwe, bakanayisha bali kuyingingira munola nyumpa, 34 Yagirwa onabayumvirhize n’oku oli omu malunga onabarhege okurhwiri, obabalire olubaga lwâwe lw’Israheli onashub’ilugalula muli cinôla cihugo wahaga b’îshe wabo.

35 Yagirwa erhi amalunga gankazibala, enkuba ehirigirhe ebwa kuba bakujirire okubi bakanayîsh’isengerera muli enôla nyumpa bakakuza izîno lyâwe, bakanaleka enôla byâbo muli kulya obahanyire, 36 Yagirwa n’omu malunga onababalire ebyâha bya bambali bâwe n’eby’olubaga lwâwe lw’Israheli, ona bayigirize enjira nyinja bakwânîne okushimba ovâmulire enkuba yawe oku idaho eri wahaga olubaga lwâwe mpu luliyimemwo.

37 Erhi ecizombo cankanayisha omu cihugo, kandi erhi cihûsi kandi erhi kashûshu nisi erhi cikaba cingalangala, akaba kurhêrwa n’enzige, kandi erhi omushombanyi ankabagorha nisi erhi bube bundi buhanya n’endwala, 38 n’akanayisha ali kushenga abe muntu muguma, lube lubaga lwa bene Israheli boshi, ngasi muguma akanamanya ecibande câge cimuli oku nyonvu, erhi akalambulira amaboko ebwa enôla nyumpa, 39 Yagirwa onayumvirhize okwôla bakuhûnyire omu mpingu omu bwâmi bwâwe onabe bwonjo, ojirire ngasi muguma oku amalagirire gâge ganali, bulya wenene we oyishi omurhima gwa ngasi muguma, na bulya wene oyishi omurhima gw’abantu boshi. 40 Na ntyôla banakurhînya omu buzîne bwâbo boshi muli elira idaho wahaga ababusi birhu.

Enyushûlo

41 Oku muntu w’embuga orhali mwene Israheli, cikwônene arhenge omu cihugo c’ihanga erhi izîno lyâwe lirhuma, 42 bulya bamamanya izîno lyâwe likulu, bamarhînya obuhashe bw’okuboko kwâwe kugala byoshi, bakayisha balikushengera munôla nyumpa yawe, Yagirwa onabayumvirhize kurhenga omu mpingu omu bwâmi bwâwe. 43 Oyôla muntu w’ecigolo onamujirire nka okwôla anadwîrhe akulakira ly’amashanja goshi ga hanôla igulu gamanya izîno lyâwe, gakurhinye nk’olubaga lwâwe lwa bene Israheli, banamanye oku izîno lyâwe lidwîrhe lyaderhwa muli eno nyumpa nayûbakaga.

44 Olubaga lwâwe mango lukakomekera mpu lukola lwaja oku matabâro, lwagend’ilwîsa abashombanyi balwo, omwôla njira banali erhi bankanashenga Nyakasane bayêrekera ebw’olûla lugo wacishogaga wene n’ebw’eyîra nyumpa nayûbakaga. 45 Yagirwa ogwôla musengero n’amalagirire gâbo onagayumvirhize omu mpingu onajire bahimane.

46 Erhi bankakujirira kubi bulya nta muntu orhali munya-byâha hanôla igulu, n’erhi omu bukunizi bwâwe wankabahâna omu maboko g’abashombanyi n’abamabahima erhi bankabagwârha babahêka buja emwabo, cibe cihugo ca hofi erhi c’ihanga, 47 bone bone omwôla cihugo bajire buja erhi bankacija emurhima bakuyagûkira, bakanakulakira eyôla munda muli ecôla cihugo c’abo bandi banahamwabo, bakanaderha mpu rhwajizire kubi, rhwabihire, rhwahemusire 48 bakanakugomôkera n’omurhima gwâbo goshi, n’omûka gwâbo gwoshi banaciri muli ecôla cihugo c’abashombanyi babahêkaga buja, bakanakushenga bayerekera ebwa cirya cihugo wahaga b’îshe, ebwa olula lugo wacishogaga wene n’ebw’eyîra nyumpa nayûbakaga izîno lyâwe lirhumire, 49 Yagirwa ama lagirire gâbo n’omusengero gwâbo onaguyumvirhize omwôla mpingu omu bwâmi bwâwe, wene onabagwase; 50 wanababalira olubaga lwâwe ebyâha bakujirire na ngasi mabi lwakujirire, onajire abôla banahamwabo babafe lukogo banababêre obwonjo; 51 bulya luli lubaga lwâwe, birugu byâwe ebi wene warhenzagya e Mîsiri omu karhî k’engulumira y’omuliro gw’ecûma.

Okufundika omusengero n’okugisha olubaga

52 Na ntyôla waliha amasu gâwe ganabona amalagirire ga mwambali wâwe n’ag’olubaga lwâwe lw’Israheli, onaluyumve omu ngasi malibûko banaku lakirekwo. 53 Bulya wene walushomôrholaga ekarhî k’agandi mashanja mpu lube lubaga lwâwe, mpu lube birugu byâwe nka kulya wene wanaderhaga omu kanwa ka mwambali wâwe Musa galya mango wakulaga ba larha e Mîsiri, Yagirwa Nyakasane.» 54 Salomoni erhi ayusa okushenga n’okusengera ebyôla byoshi, ayimuka ha lya ali afukamire aha mbere z’oluhêrero lwa Nyakasane anayinamulira amabo ko enyanya. 55 Ayimanga agisha olubaga lwa bene Israheli boshi aderha n’izu linene erhi: 56 «Ayagirwe Nyakasane owahaga olubaga lwâge okuluhûka nk’oku anaderhaga omu binwa by’obwanga ahâniraga omu kanwa kw’omwambali Musa, byoshi ntâco ciru n’eciguma cabulabuzire. 57 Nyakasane Nyamuzinda wirhu akaz’iyôrha ali haguma nirhu mâshi nk’oku ànali haguma na ba larha arharhulekêreraga arhanarhujandikaga. 58 Ci ayêrekeze emirhima yirhu emunda ali lyo rhushimba enjira zâge bwinja, rhushimbe rhunalange ebinwa byâge n’amarhegeko gâge nka oku anabirhegekaga ababusi birhu. 59 Ebi binwa by’okusengera nderhire embere za Nyakasane bikaz’iyôrha byahika emwa Nyamuzinda wirhu mûshi na budufu, ly’akalola amalagirire girhu ga ngasi lusiku, ahash’irhabâla mwambali wâge n’olubaga lwâge, 60 na ntyôla amashanja goshi g’igulu ganamanya oku Nyakasane yêne ye onali Nyamuzinda nta wundi kulusha ye. 61 Omurhima gwinyu goshi guyêrekere Nyakasane Nyamuzinda wirhu muhashishimba ebinwa n’amarhegeko gâge nk’oku munagashimbire ene.»

Enterekêro y’olnsiku lukulu lw’aka-Nyamuzinda

62 Mwâmi na bene Israheli boshi banacihêra ntyôla Nyakasane. 63 Salomoni abâga nkafu bihumbi makumi abirhi na bibirhi, na bibuzi bihumbi igana na makumi abirhi oku nterekêro y’omurhûla arherekêraga Nyakasane, ntyôla kwo mwâmi na bene Israheli boshi bagishiremwo aka-Nyamuzinda. 64 Olwôla lusiku mwâmi agisha obululi bw’ecirhînyiro ciri embere z’enyumpa ya Nyakasane bulya ahôla ho ayôkire enterekêro z’embâgwa, amashushi g’enterekêro z’omurhûla ebwa kuba oluhêrero lw’amarhale lwali embere za Nyakasane lwamaba lunyi lurhankahashir’ihirwakwo ezôla nterekêro zoshi ez’embâgwa ez’okuyôca amashushi g’enterekêro y’omurhûla. 65 Neci kwo mwâmi Salomoni akuzize olwôla lusiku ntyo haguma na bene Israheli boshi, yali ndêko ya ngabo nyinji yagwarhira oku muhango gwa Hamati oku mugezi gw’e Mîsiri. Bajira olwôla lusiku lukulu embere za Nyakasane Nyamuzinda wirhu, burhanzi nsiku nda, kandi zindi nda kwo kuderha ikumi n’ini zoshi haguma. 66 Oku lusiku lwa kali munani mwâmi abasengaruka. Nabo bagisha mwâmi kandi bashubira emwababwe n’amasîma n’obushagaluke bunene omu murhima erhi binja byoshi Nyakasane anajirire omwambali Daudi n’olubaga lwâge lwa bene Israheli birhuma.

Salomoni ashub’ibonekerwa na Nyakasane

1 Erhi Salomoni ayusa okuyûbaka aka-Nyamuzinda n’obwâmi bwâge na ngasi yindi myûbako yoshi, Salomoni ali alalire okuyûbakisa; 2 Nyakasane ashub’ibonekera Salomoni obwa kabirhi nk’oku anarhangig’imubonekera aha Gabaoni. 3 Nyakasane anacimubwîra, erhi: «Nayumvîrhe omusengero n’amahûne gâwe embere zani; nagishire eyîra nyumpa wayûbakaga mpu izîno lyani likayôrha lirimwo ensiku zoshi n’omwo mwo amasu n’omurhima gwâni byakaz’iyôrha biri ensiku zoshi. 4 Nawe okag’igenda bwinja embere zani nka kulya sho Daudi anali ayosire n’omurhima mwîmâna, omurhima mushinganya nya okanakajira nk’oku nakurhegeka kwoshi, okanashimba amarhegeko gani n’obulonza bwâni, 5 nayîsh’igwika entebe y’obwâmi bwâwe omu Israheli e nsiku zoshi nka oku nanalaganyagya sho Daudi amango namubwiraga nti: Wakaz’iyôrha oli n’omukûla oku ntebe y’obwâmi omu Israheli. 6 Cikwône we n’abana bâwe, mukandeka n’okurhashimba amarhegeko namuhaga n’okuya gûka oku bandi banyamuzinda b’obwihambi, 7 narhenza Israheli omu cihugo namuhaga, eyo nyumpa nagishaga okw’izîno lyani nanayilangabûla embere zani, kandi Israheli anaba masheka na lwimbo omu gandi mashanja. 8 Eyira nyumpa ntagatifu yanaha bigûkà na ngasi yeshi wankayigera hofi anarhemuka ahebe olushungurho; banakaderha mpu carhumaga Nyakasane ajira olu lugo n’eyîra nyumpa ntyâla? 9 Kandi banakabashuza, mpu: Bulya balekêrire Nyakasane Nyamuzinda wabo, owakulaga ababusi baho omu cihugo c’e Mîsiri, babul’igend’icishwêkera oku bandi banyamuzinda b’obwihambi. bakaz’ibafukamira banakaz’ibakolera: bwo bula Nyakasane abahiziragekwo agala mabi goshi.»

Ebishagala Salomoni ahaga Hiramu

10 Enyuma lya myâka makumi abirhi, erhi Salomoni aba amayûbaka akaNyamuzinda n’obwâmi bwâge, 11 naye Hiramu abire amayûsa okuhâ Salomoni emirhi y’emiyerezi n’ensindani, abire amamuhâ amasholo nk’oku analonzagya, mwâmi Salomoni naye ahâ Hiramu bishagala makumi abirhi omu cihugo c’e Galileya. 12 Hiramu anaciyîmuka kurhenga e Tiri mpu agend’ilola ebyo bishagala Salomoni amuhâga, arhabonaga bimusimisize. 13 Anaciderha, erhi: Bishagala bici ebi ompire mwene wirhu? Abiyirika izîno lya Kabuli, eryo izîno lyo binaciderhwa kuhika buno. 14 Hiramu arhumira Salomoni talenta igana na makumi abirhi g’amasholo. Okuyubakîsa obukukuru

15 Alaga oku Salomoni ali akerekinye emikolo omu kuyûbaka aka Nyamuzinda n’enyumpa yâge, e Milo, olukuta lwa Yeruzalemu, aha Hasori, aha Megido n’ aha Gezeri. 16 (Faraoni mwâmi w’e Mîsiri naye anasôka mpu agend’inyaga olugo lw’e Gezeri. Erhi aba amaludûlika muliro n’okunigûza abanya-Kanani bayûbakagamwo boshi, aluhâna nshololo oku buhya bw’omwali, muka Salo moni. 17 Salomoni ayûbaka Gezeri buhyahya) na Beti-Hononi wali olunda lw’idako. 18 Ayûbaka Baalati na Tamari omu cihugo ca Yuda olunda lw’irûngu. 19 Ayûbaka n’ezindi nyumpa zo nyumpa z’embîko za Salomoni, bishagala biguma bya kukabîkira engalc zâge, ebindi bya kushwêkera ebihêsi byâge , na ngasi bindi bimusimîsize okuyûbaka aha Yeruzalemu, omu Libano n’omu bwâmi bwâge mwoshi. 20 Abantu bali basigire omu banya-Moriti, omu ba Hititi, omu ba Perizi, omu ba Yebusi, ngasi balya boshi barhali bene Israheli, 21 nisi erhi bagala babo ngasi bantu banalisigire omu cihugo, n’abarhaherêrekezibagwa (abarhaherhereragwa) na bene Israheli, Salomoni abahira kw’ogwo mukolo gw’obukukuru kwo banaciba kuhika buno. 22 Cikwône arhajiraga bene Israheli bantu babarhuzi, bulya babagamwo abakwi: bakarhengamwo abasirika, abambali, abakulu b’ernirhwe abahêka engâlè, n’abashonera oku biterusi. 23 Bantu magana arha nu na makumi arhanu, bali barhambo bakazâg’ikolesa eyôla mikolo n’oku rhabâla abantu bakazâg’ijira eyôla mikolo. 24 Mwali wa Faraoni arhenga ebwa murhundu gwa Daudi asôkera mulya nyumpa Salomoni amuyubakiraga. Buzinda agûkira e Milo.

Emikolo Salomoni ajiriraga omu ka-Nyamuzinda

25 Salomoni akag’irherekêra enterekêro z’okusiriza n’ez’omurhûla, kasha rhu ngasi mwâka oku luhêrero ayûbakiraga Nyakasane, akatumbûkiza n’e nshangi oku luhêrero lwali embere za Nyakasane. Akombêra bwenêne aka Nyamuzinda.

Salomoni ajirîsa amasuha g’okurhimbûla

26 Salomoni ajirîsa amasuha e Esiyoni-Geberi hofi n’Elati, omu irûngu ly’enyanja ndukula, omu cihugo c’Edomu. 27 Hiramu amurhumira oku bambali bâge bayishig’ivugama n’okumanyîrira bwinja enyanja. 28 Baja e Ofiri barholayo talenta igana na rnakumi abirhi ga masholo, bayisha babidwîrhîre mwâmi Salomoni.

Omwamikazi w’e Saba ayîsh’irhangula Salomoni

1 Omwamikazi w’e Saba erhi ayumva kurhi mwâmi Salomoni ajir’irenge oku izîno lya Nyakasane anaciyisha mpu ali muyenja omu kumutwa emigani. 2 Ayisha aha Yeruzalemu n’obusò bw’endogomi zali zibarhwire enshangi n’amasholo manji bwenêne n’amabuye g’engulo ndârhi. Anacija aha mwa Salomoni anacimushambâlira ngasi byanamuli oku murhima byoshi. 3 Sa lomoni anacimuhâ ihano oku ngasi cinwa anamudôsagya: Nta cinwa cafumire mwâmi mpu lero camamuyabira kuhugûla. 4 Oyôla mwamikazi w’e Saba erhi aba amazânwa n’oburhondekezi bwa Salomoni n’enyumpa ayûbakaga, 5 erhi abona kurhi enyama zadarhulwa oku cibo câge, kurhi enyumpa z’abambali ziyinjihire, erhi alola oku mikolo n’emyambalo y’abarhumisi bâge, abarhanza amamvu, obunji bw’enterekêro arherekêra omu ka-Nyamuzinda, arhaciha shig’ibikira emurhima anacibwîra mwâmi erhi: 6 «Neci kwo binali ehi nabwîra gwa omu cihugo cani oku biyêrekîre obwirhonzi n’oburhondekezi bwâwe. 7 Ntayemêrezagya ebi bakazâg’inshambâlira ci naderha ni kukwaninc niene nyîshe ncibonere n’amasu gani, lola oku ciru barhali bambwizire ecihimbi omu burhondekezi bwâwe n’omu bwololoke n’irenge lishushire ebi nabwiragwa. 8 lragi lya bambali bâwe n’abarhumisi bâwe bakub’eburhambi; barhanahwa barhayumva n’okubona obushinganyanya bwâwe. 9 Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, ye wasimaga okukubwarhaza oku ntebe y’Israheli mpu ly’akuzibwa. Kurhonya ayôrhaga arhonya Israheli, kwo kwarhumire akuyîmika mwâmi mpu orhegeke omu bwirhonzi n’omu bushinganyanya. 10 Anacirhûla mwâmi talenta igana na makumi abirhi za masholo, enshangi mwandu n’ama buye g’engulo ndârhi. Harhal’isag’ibonekana enshangi nyinganaho nk’ezira mwamikazi w’e Saba arhûlaga mwâmi Salomoni. 11 Amârho ga Hiramu gakazâg’ilêrha amasholo g’e Ofiri ganakayisha gadwîrhe kurhenga eyôla Ofiri emirhi minji y’ensantali n’amabuye g’engulo ndârhi. 12 Mw’eyôla mirhi y’ensantali, mwâmi ajiramwo amashonezo g’aka-Nyamuzinda n’ag’obwâmi bwâge, ennanga z’enzenze oku bayimbiza. 13 Mwâmi Salomoni aha olya mwamikazi w’e Saba ngasi byoshi ankanacifinjire, ngasi byoshi anahûnaga, buzira kuganja ebi mwâmi amufumbasagya yêne omu nfune. Enyuma z’ahôla, omwamikazi ase ngaruka, ashubira omu cihugo câge boshi n’abambali.

Obugale bwa Salomoni

14 Obuzirho bw’ amasholo bakazâg’ilerhera Salomoni omu mwâka muguma bwali nka magana gali ndarhu na makumi gali ndarhu na ndarhu ga talenta. 15 Buzira okuganja amasholo gakag’irhûlwa n’ababalama n’isoko ly’abarhunzi, n’ery’abâmi boshi b’omu Arabiya. 16 Mwâmi Salomoni atulîsa mpenzi magana abirhi za masholo, ngasi mpenzi ya sikeli magana gali ndarhu ga masholo; 17 na zindi mpcnzi nsungunu magana asharhu nazo za masholo za lugero luguma oku ngasi mpenzi; mwâmi abibîkira omu nyumpa yâge y’Omuzirhu gw’e Libano. 18 Mwâmi anacibinja entebe nnene y’obwâmi y’ihembe, anayishîga amasholo gone gone. 19 Eyôla ntebe yali egwerhe mashonezo ndarhu, enyanya ah’oku shegemwa kw’eyôla ntebe hali haburunguse, ngasi lunda lwayo lwali enshusho z’empangaza ibirhi zali ziyimanzire hofi na ngasi hadêkerezibwa okuboko. 20 Zindi ntale ikumi n’ibirhi zali kuli eyôla mibungo, ngasi lunda. Ha rhasag’ibonekana ntebe ya bene eyo ciru n’omu gandi mami. 21 Orhubêhe rhwa Salomoni rhw’okunywêra rhwali rhwa masholo gonene, kuguma n’entebe y’omu nyumpa y’omu Muzirhu gw’e Libano, byali bya masholo goncne, bulya amarhale garhakengagwa ciru. 22 Neci mwâmi ali agwerhe amârho e Tarsisi haguma n’amârho ga Hiramu na ngasi myâka isharhu agôla mârho g’e Tarsisi gakazâg’iyisha gadwîrhe amasholo, amarhale, amahembe, encima n’enduku. 23 Mwâmi Salomoni agalûluka kulusha abandi bâmi boshi ba hano igulu, omu birugu n’omu bugula n’omu bushinganyanya. 24 Igulu lyoshi lyakag’ilonza okuyankirirwa na Salomoni n’okuyumva obwirhonzi Nyakasane ahiraga omu murhima gwâge. 25 Na ngasi wanakazâg’iyisha yeshi akayisha amurhûzire ebirugu by’amarhale n’arnasholo, emishangi, emirasano, enshangi, ebiterusi, ebihêsi, ntyo ngasi mwâka.

Engâlè za Salomoni

26 Salomoni alunda engâlè n’ebiterusi, ali agwerhe ngâlè cihumbi na maga na ani, abasirika b’oku biterusi bali bihumbi ikumi na bibirhi, abahirira embîko z’ezôla ngâlè omu bishagala by’okubîkirwa n’ebindi hofi n’obwâmi aha Yeru zalemu. 27 Mwâmi Salomoni àhirhîre oku birugu, byaluga nka mabuye aha Yeruzalemu, n’emirhi y’enduluma yaba mwandu nka mihumbahumba y’ekabanda. 28 Ebiterusi bya Salomoni byakag’irhenga e Mîsiri n’e Sisiliya, abarhunzi ba mwâmi bakaz’igula. 29 Engâlè nguma yakag’ifa sikeli magana ndarhu. Mwâmi w’e Hititi n’ow’e Aramu nabo bakâg’ibiguza ntyo.

Abakazi ba Salomoni b’omu gandi mashanja bamuhêka omu kuharâmya abazimu

1 Mwâmi Salomoni aziga bwenêne abakazi b’agandi mashanja okuleka mwali wa Faraoni: aba-Mowabiti-kazi, aba-Amoniti-kazi, aba-Edomiti kazi, aba-Sidoni-kazi, aba-Hititi-kazi, 2 ba muli galya mashanja Nyakasane akomêrezagyakwo bene Israheli mpu: Murhankabayanka, nabo barha nkanayankwa na ninyu, bulya banayîsh’ihindula emirhima yinyu bayiyêrekeze ebwa abazimu babo. Salomoni acishwêkera kuli agôla mashanja erhi kuziga bakazi kurhuma. 3 Ali agwerhe abakazi b’abaluzi-nyere magana gali nda, na baherula magana asharhu; abo bakazi banacimuhindula omurhima. 4 Amango ali akola mushosi, abôla bakazi banacihindulira omurhima gwâge ebw’abandi banyamuzinda bw’obwihambi; omurhima gwâge gurhacicîshwekeraga kuli Nyakasane Nyamuzinda wâge nka kulya omurhima gw’îshe Daudi gwali. 5 Salomoni aj’ihêra Astartè, muzimu-kazi w’abanya-Sidoni aj’ihêra Milkomi, ibala lya aba-Amoniti. 6 Salomoni ajira ebigalugalu bwenêne embere za Nyakasane, arhanacishimbûliraga lwoshi Nyakasane ak’îshe Daudi. 7 Lero aj’iyûbaka oluhêro lwa Kemoshi muzimu w’e Mowabu, oku ntôndo yali ah’ishiriza lya Yeruzalemu, ayubakira na Milkomi muzimu wa bene Amoni. 8 Ajirira ntyôla n’abandi bakâge barhengaga omu gandi mashanja, mpu lyo bakatumbûkiza obukù n’okurherekêra abazimu babo^g.

9 Nyakasane anacikunirira Salomoni bwenêne bulya ayêgwire omurhima gwâge kuli Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, owamubonekeraga kabirhi; 10 n’obwo ali amamuhâ irhegeko ly’okurhaharâmya abazimu; ci Salomoni arha shimbaga eryo irhegeko. 11 Nyakasane anacibwîra Salomoni, erhi: «Kulya kuba olugendo lwâwe kwo lwahimbire ntyâla embere zani na bulya orhacishimbaga endagâno yani n’amarhegeko gani, nkola nakunyaga obwâmi, mbuhe muguma omu barhumisi bâwe. 12 Cikwônene ntajire ntyo omu nsiku z’akalamo kâwe, e rhi sho Daudi orhuma omu maboko ga mugala wâwe nayîsh’ibukûla. 13 Cikwône kandi ntamunyâge obwâmi bwoshi: Nalekera mugala wâwe ishanja liguma erhi omurhumisi wâni Daudi orhuma, na Yeruzalemu nacishogaga.»

Abashombanyi ba Salomoni

14 Nyamuzinda anacizûkiza Salomoni omushombanyi, ye Hadadi, mu nya-Edomu w’omu baluzi b’Edomu. 15 Amango Daudi ahimaga Edomu, erhi Yowabu ye murhambo w’abalwi bâge, ayija mpu agend’ibisha emifu, anigûza yo ngasi wa bûko yeshi w’omu Edomu. 16 Yowabu ashinga yo myêzi ndarhu boshi n’engabo y’Israheli mpu kuhika anigûze ngasi wa bûko mulume yeshi w’omu Edomu. 17 Hadadi abafulumukamwo, boshi na banya-Edomiti baguma, bali bambali b’îshe, ayakira e Mîsiri. Agôla mango Hadadi aciri mwana wa musole. 18 Erhi barhenga e Madiyani baja e Parani, barholayo ngasi balume b’omwôla Parani, banacija e Mîsiri emwa Faraoni, mwâmi w’e Mîsiri, anacihâ Hadadi enyumpa n’ebiryo anahiga ciru n’okumuhâ amashwa. 19 Hadadi anacirhona bwenêne emunda Faraoni ali, ciru alinda amuhâ mulumuna wa mukâge mpu abe ye ayanka, ali mulumuna w’omwamikazi Tahibnesi, mugoli mukulu. 20 Mulumuna wa Tahibnesi anacimuburhira omwana-rhabana ye Genubati; Tahibnesi akamulerera omu côgo ca Faraoni; Genubati anaciyôrha omu nyumpa ya Faraoni boshi na bene Faraoni. 21 Hadadi erhi ayumva e Mîsiri oku Daudi ashimbire b’îshe ekuzimu, n’oku Yowabu ye wali murhambo w’abalwi naye afire, anacibwîra Faraoni, erhi: «Ondike ngende nshubire omu cihugo cani.» 22 Faraoni anacimubwîra, erhi: «Bici wamabula hano mwâni obwôla okola walonza okushubira omu cihugo cinyu?» Naye anacishuza, erhi: «Ntaco; ci ondike ngende.»

23 Nyamuzinda ashub’izûkiza Salomoni owundi mushombanyi: ye Rezoni. mugala wa Elyada, muntu warhengaga aha mwa nnawabo Hadadi-Ezeri, mwa mi w’e Soba, ayishaga ayaka. 24 Ali amashûbûza ngabo erhali nyi eburhambi bwâge, anaciba murhambo w’ecôla cikembe, amango Daudi anigûzagya engabo za nnawabo. Rezoni anyaga ecihugo ca Damasko, anaciciyûbaka, anaciyîmanwo ahà mwâmi w’e Damasko. Alaga amabî Hadadi ajiraga: 25 Ayôrha mushombanyi w’Israheli omu mango ga Salomoni goshi. Ali agwerhe akagayo kuli Israheli anaciyîma kuli Edomu.

Yerobwâmi alwîsa mwâmi

26 Yerobwâmi ali mwene munya Efrayimiti Nebati w’e Sereda, naye nnina ye Seruya, ali mukana, yenc ali mwambali wa Salomoni lero akalwîsa mwâmi. 27 Engwarhiro y’okulwîsa mwâmi yeyi: Salomoni adwîrhe ayûbakira obwâmi bwâge e Milo n’okulungûla ecôgo c’îshe Daudi. 28 Oyo Yerobwâmi abonekana ntwâli ya mulume. Erhi Salomoni acibona oku oyu mwana w’obusole adwîrhe amukolera bwinja amujira murhambo w’abakozi boshi b’omu bûko bwa Yozefu. 29 Muli ezo nsiku, Yerobwâmi erhi arhenga e Yeruzalemu, anacibuganana omu njira n’omulêbi Ahiya w’e Silo, ali ayambirhe ecirondo cihyahya; bali oku banali babirhi bonene omw’irûngu. 30 Ahiya ayanka cirya cirondo cihyahya acisharhangulamwo mpande ikumi n’ibirhi. 31 Kandi abwîra Yerobwâmi erhi: «Yanka mpande ikumi. Bulya kwo adesire ntya Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, erhi: Laba oku nkola naberangula obwâmi, mbukule omu maboko ga Salomoni, nakuhâ mashanja ikumi. 32 Asigalana ishanja liguma erhi mwambali wâni Daudi orhuma, na Yeruzalemu lugo nacishogaga omu mashanja ga bene Israheli goshi: 33 Nkola nakujira bulya antwisire kwo aj’ifukamira Astarte muzimu-kazi w’e Sidoni, aj’ifukamira Kemoshi, muzimu w’e Mowabu, aj’ifukamira Milkomi muzimu wa bene Amoni na bulya arhashimbaga enjira zani ak’îshe Daudi akajira ehishingânîne omu masu gani, ayibagira olushika n’amarhegeko gani. 34 Cikwône ntamunyâge obwâmi bwoshi bulya namuleka muluzi omu kalamo kage koshi erhi mwambali wâni Daudi orhuma, oyu niene nacishogaga, anashimbulira kwinja obulonza n’amarhegeko gani. 35 Mugala wâge ye nayishinyaga obwâmi nankuhebwo, kwo kuderha mashanja ikumi. 36 Naha omugala ishanja liguma, lyo mwambali wâni Daudi akayôrha agwerhe akamole kayâsire embere zani aha Yeruzalemu, cishagala nacishogaga nti mpiremwo izîno lyani. 37 Kuli w’oyûla nayîsh’ikuyanka ojiyîma omu ngasi ebi omurhima gwâwe gunalonzize byoshi, wanayîsh’iba mwâmi omu Israheli. 38 Okayumva oku nayîsh’ikurhegeka kwoshi okashimba enjira zani, okakajira ebishingânîne omu masu gani, omu kushimba amarhegeko n’obulonza bwâni aka mwambali wâni Daudi, lyoki nayîsh’iyôrha nâwe, nanyîsh’ikuyûbakira enyumpa nkomo komo nka kulya nayiyûbakiraga Daudi. Nayîsh’ikuhâ Israheli. 39 Obûko bwa Daudi nabubonêsa nshonyi erhi okwo kurhuma cikwône kurhabe kwa ensiku zoshi.» 40 Salomoni akalonza okuyirha Yerobwâmi ci yehe aciyakira, aja e Mîsiri emwa Shishak, mwâmi w’e Mîsiri, anabera e Mîsiri kuhika Salomoni afà.

Okuhwa k’obwâmi bwa Salomoni n’okuyîma kwa Roboami

41 Eyindi rnyanzi ya Salomoni, ebi ajizire byoshi n’obushinganyanya bwâge bwoshi, k’ebyôla birhali biyandike omu citabu c’Ebijiro bya Salomoni? 42 Salomoni ayîmire aha Yeruzalemu, mwâmi wa bene Israheli boshi rnyaka rnakumi ani. 43 Buzinda Salomoni agend’igwîshira aha burhambi bwa bashakulu bâge, bamubisha omu cishagala c’îshe Daudi. Omugala Roboami ayîma omu byâge.

III. Okugabanyikana kw’obwâmi bwa Salomoni

Endêko aha Sikemi

1 Roboami alikûlira e Sikemi bulya olubaga lwa bene Israheli lwoshi lwali lwamalundûkirayo mpu baj’imujira mwâmi. 2 Yerobwâmi mugala wa Nebati erhi akuyumva, -bulya agôla mango erhi aciri e Mîsiri, erya munda ayakiraga Salomoni, anacirhenga eyôla Mîsiri-, 3 banacimurhumiza mpu ayâgaluke. Okubundi Yerobwâmi n’endêko yoshi ya bene Israheli, bayisha banacibwîra Roboarni, mpu: 4 «Sho ali amarhuma okushiga kwirhu kwaba kushigalala, ci w’oyûla buno orhulembuhikizagye ogwôla mushigo muzirho gwa sho n’ogwôla muzigo muzirho sho ali amarhubarhuza; rhwânakurhumikira». 5 Anacibabwîra erhi: «Murhang’igenda mulinde nsiku isharhu, mubul’igaluka rhushimânane, olubaga lwanacigenda.

6 Mwâmi Roboami anacidôsa ihano emw’abagula bayôrhaga baba boshi n’îshe Salomoni amango anacirimw’omûka, abadôsa erhi: Bici mumpanwire nayishishuza olubaga? 7 Nabo banacimushuza mpu: «Nk’ene wankaciyêrekana murhumisi rnwinja w’olula lubaga, nka wankanabarhumikira, nka wankabashuza okabaderheza n’ebinwa by’omurhûla, banakushiga ensiku zoshi.» 8 Cikwônene Roboami alangabula ihano balya bagula bamuhaga, aj’idôsa ihano emw’emisole yayushukaga kuguma boshi naye, eyanayôrhaga eba boshi naye. 9 Abadôsa erhi: «Kurhi mumpanwire kulya rhwankayishishuza olula lubaga lwambwiraga mpu: Orhulembuhize omushigo sho ali amarhudarhabaliza?» 10 Balya bana bayushukaga boshi naye banacimushuza, mpu: «Ogend’ishuza o lwôla lubaga lwakubwiraga mpu sho ali amarhuma rhwashigalala; ci w’oyo o rhulembuhizagye ogwôla mushigo; oyîsh’ilubwîra ntyâla: Akanshanashanwe kani ko kanene aha nsiko za larha. 11 Larha al’izidohize omushigo gwinyu, nani nayushûla obuzirho bwâgo; larha akazâg’ibahanûla n’eminyuli, niono namuha nmula n’emikôba y’endobo z’ebyuma.»

12 Yerobwâmi haguma n’olubaga lwoshi aj’emunda Roboami ali nka kulyâla mwâmi anababwiraga, erhi: Muyîshe emunda ndi enyuma lya nsiku isharhu. 13 Mwâmi ashuza olulaga n’ebinwa bizibu. Abula bwashimba ihano lya ba lya bagula bamuhanulaga, 14 Abashuza omu kushimba lirya ihano ly’abana b’emisole erhi: «Larha al’izidohize omushigo gwinyu, nani nayushûla obuzirho bwâgo, larha akazâg’ibahanûla n’eminyuli niono namuhanûla n’ebyûma by’endobo.» 15 Ntyôla mwâmi arhayumvanyagya n’olubaga lyo kayunjula kalya kanwa Nyakasane abwiraga Ahiya w’e Silo kuli Yerobwâmi muga!a wa Nebati. 16 Erhi Israheli yeshi abona oku mwâmi arhamuyumvirhi, olubaga lwanacishuza mwâmi muli ebi binwa:

«Bici rhufanwa na Daudi? Ntabyo rhushangira rhwe na mwene Yese.

Bene Israheli, shubiri omu mahêma ginyu!

Daudi buno wene okazâg’ilanga enyumpa yawe!

17 Israheli acishubirira omu mwâge, bene Israheli bayûbakaga omu bishagala bya Yuda bonene bayosire bambali ba Roboami. 18 Okubundi mwâmi Roboami anacirhuma Adorami murhambo wâge w’emikolo: ci abandwa amabuye na bene Israheli boshi, anacifa. Mwâmi Roboami anacishonera dubaduba omu ngâlè yâge, ayakira e Yeruzalemu. 19 Ntyôla Israheli atwika, omulala gwa Daudi gwashandabana kuhika oku lusiku lw’ene.

Obwâmi bwacigaba kabirhi

20 Erhi Israheli yeshi ayumva oku Yerobwâmi ayagalusire, bamurhumiza mpu ayîshe omu ndêko, banacimuyîmika mwâmi kuli bene Israheli boshi. Nta bandi bashimbire omulala gwa Daudi kuleka bene Yuda bonene. 21 Oku anahi ka aha Yeruzalemu, Roboami anacishubûza engabo y’ab’omulala gwa Yuda n’ey’ab’omulala gwa Benyamini, bahika boshi bantu bihumbi igana na makumi gali munani, boshi balume ba ntwâli, balwi haj’ilwîsa omulala gw’Israheli ly’obwâmi bushub’igalukira Roboami mwene Salomoni. 22 Ci akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Shemaya, muntu wa Nyamuzinda erhi: 23 «Oj’ibwîra Roboami, mwene Salomoni, mwâmi wa bene Yuda na bene Benyamini n’olubaga lucisigire, 24 erhi mpu omanye wankasôka mpu ogend’ilwîsa bene winyu, bene Israheli. Shubiri ngasi muguma omu mwâge, bulya nienc narhumaga okwôla kwaba. Banaciyumva akôla kanwa ka Nyakasane bagaluka omu kushimba akôla kanwa ka Nyakasane. 25 Yerobwâmi ayûbakira obwâmi bwâge aha Sikemi, oku irango lya Efrayimu, anacibêra ahôla; ashub’iyimuka ahôla agend’ iyûbaka aha Penueli.

Oku balekanaga omu kushenga

26 Yerobwâmi anacicîja emurhima, erhi: «Obu bwâmi hali amango bwankacishubira omu mulala gwa Daudi obu. 27 Olu lubaga erhi lwankanasôka mpu lukola lwaj’irherekêrera omu ka-Nyamuzinda aha Yeruzalemu hali amango omurhima gw’olubaga gwankashub’igalukira nnahamwabo Roboami, mwâmi w’e Yuda, hali amango bankanyîrha bacishubirire emwa Roboami mwâmi w’e Yuda.» 28 Okubundi erhi ayus’icîj’emurhima, atulîsa manina abirhi ga masholo, anacibwîra olubaga erhi: «Ntaco mwacikasôkera e Yeruzalemu! Wani Israheli lolagi banyamuzinda binyu^h abamukûlaga e Mîsiri.» 29 Banacigend’iyîmanza kanina kaguma aha Beteli, n’akandi aha Dani. 30 Okwôla kwahira Israheli omu câha bulya olubaga lwakaja ebwa ngasi kaguma kuhika aha Dani. 31 Yerobwâmi aja ayûbaka empêro oku ntôndo, n’ahali ezôla mpêro aja ahiraho abadâhwa ajaga arholêreza omu lubaga koneneⁱ aba rhali bene-Levi. 32 Asinga olusiku lukulu omu mwêzi gwa munani, omu nsiku ikumi n’irhanu z’ogwo mwêzi, kugurna n’olusiku lukulu lujirwa omu Yuda, anacisôkera oku luhmero agwikaga aha Beteli mpu aj’ihêrera galya manina ajiraga. Ahôla Beteli, ayîmika abadâhwa ba mw’ezôla mpêro ayûbakaga . 33 Asôkeraga oku luhero ayûbakaga yêne aha Beteli, omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa munani, mwêzi achishogaga yenene, asinga ntyo olusiku lukulu kuli bene Israheli, anacisokera oku luhero, aj’itumbûsa enshangi.

Oluhêro lw’e Beteli lwahehêrerwa

1 Hanaciyisha muntu muguma wa Nyakasane ahika e Beteli kurhenga omu lya Yuda, arhumirwe na Nyakasane amango Yerobwâmi ali oku luhêro adwîrhe atumbûkizakwo enshangi. 2 Anacihamagaza oku irhegeko lya Nyakasane erhi anayêrekîre ebwa lulya luhêro erhi: «We luhêro! we luhêro! Kwo Nyakasane adesire ntya: Omwanarhabana amaburhwa omu nyumpa ya Daudi, izîno lyâge ye Yoshiyahu, akuyokera kw’abadâhwa baja barherhekêra oku ntôndo balya bakag’itumbûkiza kw’enshangi. Amavuha gâbo gakusi ngonokerakwo.^j» 3 Na muli olwo lusiku lonene anacihûna ecimanyiso, aderha erhi: «Alaga ecimanyiso wamanyirakwo oku Nyakasane wakuderhaga: Ala oku oluhêro lwahahanyuka n’oluvu luli oku nyanya lushandale.» 4 Erhi mwâmi ayumva akôla kanwa omuntu wa Nyakasane akazâg’ihamagaliza oluhêro lw’e Beteli, alambûla okuboko al’idekerize oku luhêro, anaciderha erhi: «Gwârhi ye!» Kulya kuboko amulambuliraga kwanaciyuma, ciru arhacihashaga okuku shubiza emunda ali. 5 Lulya luhêro lwanacihahanyuka n’oluvu lwanacivamûka kulya luhêrero nka kulya omuntu wa Nnâmahanga anaderhaga mpu co caba cimanyiso c’akanwa ka Nyakasane. 6 Mwâmi ashub’ilîka akanwa anacibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, erhi: «Mâshi onsengerere Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ompunire ly’okuboko kwâni kushubira emunda ndi.» Olya muntu wa Nyamuzinda anacisengera Nyakasane n’okuboko kwa mwâmi kwanacishubira emunda ali, kwayôrha nk’oku kwanali embere. 7 Mwâmi anacibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, erhi: «Kanya oje omu nyumpa rhwembi ogalule amarhi omu kulya hitya, ngali kuha oluhembo. 8 Olya muntu wa Nyamuzinda anacishuza mwâmi, erhi: Ciru wakampa oluhande lw’enyumpa yawe ntankajamwo rhweshi, ntankanalyamwo akantu ciru amîshi go manyi; 9 bulya okwo liri irhegeko nahirwe, n’akôla kanwa ka Nyakasane, erhi: Orhalyaga akalyo orhanywaga amiîhi, orhanagalukaga omu njira nguma kabirhi.» 10 Anacikanyiriza omu yindi njira; arhacigalukaga omu njira ayîshagamwo e Beteli.

Oku olya muntu wa Nnâmahanga ahanagwa

11 Hali mulêbi muguma wa mushosi, ayûbakaga aha Beteli, abagala banaci yîsha bamuganirira ebi olya muntu wa Nyamuzinda anajirire aha Beteli byoshi, na birya bindi binwa abwiraga mwâmi nabyo babiganirira îshe. 12 Anacibadôsa erhi: Njira ehi anagalusiremwo? Abagala banacimuyêreka njira ehi olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda anagalusiremwo. 13 Anacibwîra abagala erhi: Muntindire endogomi. Banacirhinda erya ndogomi, naye anaciyishonera kwo. 14 Anacikulikira olya muntu wa Nyakasane amushîmâna atamire aha idako ly’omuhumbahumba anacimubwîra, erhi: Ka we olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda? Naye anacimushuza erhi: Neci, niono. 15 Olya mulêbi anacimushuza, erhi: Yîsha rhugende rhwembi omu nyumpa yani oj’irya hitya. 16 Ci yehe amushuza, erhi: Ntankagaluka rhwembi nisi erhi okuja emwâwe rhwembi, ntankalya, ntankanywa eyo munda, 17 bulya nahirwe irhegeko na Nyakasane, erhi: Orhalyagayo akalyo, orhanywagayo amîshi, orhagalukaga omu njira wayishagamwo. 18 Naye anacimushuza, erhi: «Nani ndi mulêbi akâwe, na malahika ananshambâzize n’ebinwa bya Nyakasane ntyâla: Erhi, ogaluke mweshi naye omu nyumpa yawe, ahash’irya anaywe.» Kwali kumurheba, 19 Olya munttu wa Nyamuzinda anacigaluka boshi naye, alya anaywa omu mwâge.

20 Oku banaciri oku cibo: Lero oku banacitamire oku cibo, akanwa ka Nyamubâho kanacirhinda kuli olya mulêbi wamugalulaga, 21 anaciyakuza olya muntu wa Nyakasane warhengaga e Yuda, erhi: «Oku Nyakasane adesire kw’oku: Bulya orhaciyumvirhize izu lya Nyakasane orhanacishimbire irhegeko Nyakasane Nyamuzinda wâwe akuhâga: 22 bulya wagalusire walya wananywêra ahantu Nyakasane akuhanzagya oku orhankalîra ho orhankananywêraho, omugogo gwâwe gurhankaciyîsh’ibishwa omu nshinda ya basho. 23 Erhi ayus’i lya ananywa, olya mulêbi w’omushosi amurhindira endogomi yâge anacigaluka acigendera. 24 Entale yanacimushanga omu njira yanacimuyîrha; omugogo gwâge gwalambûkira oku idaho, endogomi yâge yanacimubêra aha burhambi n’erya ntale aha bundi burhambi bwa gulya mugogo. 25 Abantu bageraga babona kurhi ogwôla mugogo gulambûkîre okw’idaho na kurhi erya ntale emuli aha burhambi, banacija baganira kuli okwôla mulya lugo lw’olya mulêbi w’omushosi. 26 Erhi olya mulêbi wamugaluliraga omu njira akuyumva anacide rha erhi: Ali olya muntu wa Nyamuzinda orhayumvagya izu lya Nyakasane. Lero Nyakasane amamuha entale nayo yamamuhinaga yamamuyîrha nka kulya akanwa ka Nyamuzinda kanali kadesire. 27 Anacibwîra abagala erhi: Muntindire endogomi. Banaciyirhinda, 28 okubundi akanyà arhimana omugogo gulambûkîre oku njira, endogomi n’entale byombi biri eburhambi bwa gulya mugogo. Erya ntale erhanalyaga gulya mugogo, erhanahinagaga erya ndogomi. 29 Olya mulêbi anayanka gulya mugogo gw’olya muntu wa Nnâmahanga, erhi aba amamushonêkeza oku ndogomi, agugendana, olya mulêbi w’omushosi anacija omu lugo mpu amubîshe anamushibe. 30 Anacihira gulya mugogo omu nshinda yâge, banacilaka mpu: Aye! mushâna mwene wirhu! 31 Erhi aba amamubisha anacibwîra abagala, erhi: Mango nafa munambîshe omwôla nshînda omuntu wa Nyamuzinda abishirwe n’amavuha gani munagahire aha burhambi bw’amavuha gâge. 32 Bulya kanayunjule kalya kanwa ka Nyakasane kuli lulya luhêro luba aha Beteli na ngasi mpêro z’omu bishagala by’e Samâriya.

33 Kulya kwanaciba kwoshi ci Yerobwâmi arhaderhaga mpu ahindula olugendo lwâge lubî; ashub’ijira abandi badâhwa b’empêro zali omu birhwa; aja abarhôla omu lubaga konene analonzize. 34 Okwôla kwaba citumulo oku nyumpa ya Yerobwâmi yoshi, kwarhuma bahungumuka baherêrekera loshi hanôla igulu.

IV Amami gombi kuhika kuli Eliya

Obulwâla bwa mwene Yerobwâmi I (931-910)

1 Muli ago mango, Abiya mugala wa Yerobwâmi anacilwâla. 2 Yerobwâmi abwîra mukâge, erhi: «Kanya oyambale yindi yindi myambalo lyo balek’imanya oku oli muka Yerobwâmi, oj’e Silo. Eyôla munda wâshimanayo omulêbi Ahiya, ye wambwîraga oku nâcibe mwâmi w’olubaga. 3 Ohekc migati ikumi y’orhumunirizi ohirekwo n’ehilaha hy’obuci, oje e mwâge, ayîsh’ikubwîra olw’oyu mwana.» 4 Muka Yerobwâmi anajira kulya, akanya alikulira e Silo, aja ahamw’olya mulêbi Ahiya. Cikwône Ahiya àrhacihashig’ibona kwinja bulya àrhacihinyagya amasu erhi bushosi burhuma. 5 Nyakasane amubwîra, erhi: «Muka Yerobwâmi al’ikudôsa kurhi Nyamuzinda aderhire omwana wâge bulya kulwâla alwâla. Kwo wamubwîra ntya na ntya. Hano aja muno ayîsh’acidwîrhe nka wundi mukazi kwône. 6 Erhi Ahiya ayumva omudindiri gw’amagulu, anacimubwîra erhi: «Yisha muno wâni muka Yerobwâmi, cici cirhumire ocîhindula, oyisha nka wundi wundi mukazi kwône? Niono ntumirwe mpu nkubwire akanwa kazibu. 7 Okanye ogend’ibwîra Yerobwâmi erhi kwo Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli adesire ntyâla: W’oyu kali nie nakukulaga omu lubaga, nakuyimanza mukulu w’olubaga lwâni lw’I sraheli; 8 kali we warhumaga obwâmi mbunyaga cnyumpa ya Daudi, nakuhabwo, cikwônene wehe orhaciyôrhaga aka mwambali wâni Daudi, owashimbaga amarhegeko gani goshi anankulikira n’omurhima gwâge gwoshi omu kukajira okushingânîne omu masu gani. 9 Cikwônene wehc wajizirage amabî kulusha abandi boshi bàli embere zâwe, wajirig’icîjirira abandi banyamuzinda bw’obwihambi n’ensanamu watulaga mpu ly’onshologosa, wanankabulira enyuma ly’omugongo gwâwe. 10 Co carhuma nkola nahira obuhanya omu nyumpa ya Yerobwâmi, nahungumula ngasi hy’iburha lya Yerobwâmi, nisi erhi omuja erhi munyamurhûla omw’Israheli, ahyajira enyumpa ya Yerobwâmi nka kula banahyajira ecamvu kuhika cihirigirhe lwoshi. 11 Ngasi w’omu bûko bwa Yerobwâmi wankanafira omu nyumpa, alibwa n’orhubwa, na ngasi wankanafira omu mpinga, alibwa n’enyunyi z’emalunga bulya Nyakasane okudesire. 12 Nawe kanya oshubire omu nyumpa yawe, hanôla okugulu kwâwe kunarhinda omu cishagala ntya omwana wâwe arhengemwo omûka. 13 Israheli yeshi amushîba, banamubisha bulya yêne mwene Yerobwâmi wayîsh’ibishwa omu nshinda oyu, bulya yêne w’omu mulala gwa Yerobwâmi wabonekinemwo ehya nkasimîsa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. 14 Nyakasane âsinga yencnc owundi mwâmi omu Israheli ye wâmalîra enyumpa ya Yerobwâmi. Lola olwo lusiku! Kurhi? Ci lw’oluno buno buno! 15 Nyamubâho ashembula Israheli, nka kula olusheke luhugunyibwa n’amîshi kwo Nyakasane amanyula Israheli muli ecira cihugo cinja ahâga b’îshe, nâbashandabanyiza olundi lunda lw’olwîshi bulya bajizire enshanga zishologosa Nyakasane. 16 Ahâna Israheli bunya mpira ntyôla erhi byâha bya Yerobwâmi birhuma n’okwôla ajirisagya Israheli ecâha kurhuma.» 17 Muka Yerobwâmi anahuma njira anacihika aha Tirsa oku anatwa ec’olusò ntyâla, omugala arhengamwo omûka. 18 Bamubisha n’Israheli yeshi amushîba nka kulya akanwa ka Nyakasane kanaderhagwa n’omulêbi Ahiya murhumisi wa Nyakasane.

19 Ngasi kundi kusigire oku myanzi ya Yerobwâmi, oku alwaga amatumu, oku ayîmaga, kwoshi okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 20 Emyâka Yerobwâmi ayîmire eri myâka makumi abirhi n’ibirhi, agalicîhengeka hali b’îshe. Omugala Nadabu ayîma ahali hage.

Okuyîma kwa Roboami omu Yuda (931-913)

21 Roboami mwene Salomoni ayîma omu Yuda. Ali akola agwerhe myâka makumi ani na muguma amango ayîmaga, anaciyîma myâka ikumi na nda aha Yeruzalemu, cishagala Nyakasane acishôgaga omu bishagala byoshi bya amashanja ga bene Israheli mpu ahiremwo izîno lyâge. Nina ye wali Naama w’e Amoniti. 22 Yuda naye ajira ebigalugalu omu masu ga Nyakasane, n’ecâha ajiraga byazusa obukunizi bwa Nyakasane kurhalusa ababusi babo. 23 Nabo bayûbaka empêro omu birhwa, bagwika amabuye n’orhugombe oku ngasi hirhondo n’idako lya ngasi murhi mubishi. 24 Ciru haba n’entazi ziyemerirwe okuja kwajira amabî omu cihugo. Bajira galya mabi goshi g’amashanja Nyakasane alibirhagakwo embere zâbo, bali bene Israheli.

25 Omu mwâka gwa karhanu gw’okuyîma kwa Roboami, Sisaki mwâmi w’e Mîsiri, arhêra Yeruzalemu. 26 Ahagula obuhirhi bw’aka-Nyamuzinda n’obuhirhi bw’omu bwâmi: Agukumba byoshi byoshi. Asabunga zirya mpenzi z’amasholo zoshi Salomoni ajirîsagya. 27 Ahali h’ezôla mpenzi mwâmi Roboami atulîsa ezindi mpenzi z’amarhale, azibîsa abantu bayishig’ilibirha bo banakazâg’ilanga omuhango gw’enyumpa ya mwâmi. 28 Ngasi mango, erhi mwâmi ajag’omu ka-Nyamuzinda, abôla bantu bayishig’ilibirha banayisha bazidwîrhe. buzinda banaz’igalula omu nyumpa y’abalibisi.

29 Ebisigîre by’ebijiro bya Roboami n’oku ajizire koshi, k’okwôla kurhaya ndisirwi omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’e Yuda? 30 Entambala erhahusagya ekarhî ka Roboami na Yerobwâmi. 31 Roboami acihengeka hali b’îshe, anacibi shwa boshi na b’îshe omu cishagala ca Daudi. Nina ye wali Naama w’e Amoniti; omugala Abiyam ayîma omu byâge.

Okuyîma kwa Abiya Omu Yuda (913-911)

1 Omu mwâka gw’ikumi na munani kurhenga Yerobwâmi ali mwâmi, Abiya naye aba mwâmi omu Yuda, 2 ayîma myâka isharhu omu Yeruzalemu. Nnina ye wali Maaka mwâli wa Absalomu. 3 Naye anacigera muli galya mabî îshe akazâg’ijira embere zâge, n’omurhima gwâge gurhali mushinganyanya embere za Nyakasane nk’omurhima gw’îshe Daudi. 4 Ci kwônene Daudi arhuma Nyakasane Nyamuzinda wâge, amuha akamole aha Yeruzalemu, omu kuyîmika omugala enyuma zâge n’omu kulanga Yeruzalemu. 5 Bulya Daudi akazâg’ijira ebishingânîne byonene omu masu ga Nnâmahanga, n’omu kalamo kage koshi nta mango acihindwire kuli ebi ali amurhegesire kuleka olwa Uriya munya-Hititi.

6 Entambala erhahusagya ekarhî ka Roboami na Yerobwâmi amango ana cirimw’omûka. 7 Ebisigîre oku bijiro by’Abiya n’oku ajizire kwoshi, k’okwôla kurhali kuyandike omu citabu c’empiriri z’abâmi b’e Yuda? Entambala yanayôrha eri ekarhî k’Abiya na Yerobwâmi. 8 Abiya acihengeka hali b’îshe banacimubisha omu cishagala ca Daudi. Asa ye mugala, ayîma ahali hage.

Asa mwâmi w’e Yuda (911-870)

9 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi kurhenga Yerobwâmi ali mwâmi, Asa ayîma omu Yuda. 10 Anaciyîma myâka makumi ani na muguma aha Yeruzalemu. Nakulu ye wali Maaka mwali w’Absalomo. 11Asa ajira ebishi nganine omo maso ga Nyakasane ak’îshe Daudi. 12 Akula abagonyi bakazâg’ilangalangwa omu cihugo; akûla na ngasi bazimu b’îshe bàli bamajira boshi. 13 Ciru anyaga nakulu Maaka ecikono c’okuderhwa mwamikazi, bulya amajira enshanga Ashera^k. Asa ahongola eyôla nshanga agend’iyiyôkera oku mugezi gwa Kedroni. 14 Ci konene engombe zirharhengaga omu birhwa ciru akaba omurhima gwâge gwayosire mushinganyanya omu kalamo kage koshi. 15 Ana cihira omo ka-Nyamuzinda ngasi birugo byali byamagishwa n’îshe, na ngasi bindi byali byamagishwa naye: amarhale, amasholo n’ebirugu.

16 Entambala erhahusagya ekarhî kage boshi na Baesha omu kalamo kage koshi. 17 Basha mwâmi w’Israheli anacirhabalira e Yuda, anaciyûbaka Rama ly’ahanza okukaja n’okurhenga emwa Asa mwâmi w’e Yuda. 18 Asa anaciyanka amarhale n’amasholo goshi gali gacisigire omu mbîko ya Nyakasane kuguma n’ebirugu by’omu nyumpa ya mwâmi, anacibibarhuza abambali; mwâmi Asa anacibirhuma emwa Ben-Hadadi mugala wa Tabrimoni, mwene Heziyoni, mwâmi w’Aramu ayûbakaga aha Damasko mpu bagend’imubwîra erhi: 19 «Haba okunywana kwâni rhweshi na nâwe, okunywana kwa larha boshi na sho. Nkurhumire olula luhembo lw’amarhale n’amasholo. Oje aho, oleke okuyumvanya mwene Basha mwâmi w’Israheli ly’anyegukakwo.» 20 Ben-Hadadi ayumva mwâmi Asa, anacirhuma abarhambo b’engabo yâge mpu bagend’inyaga ebishagala by’Israheli; anacihagula Iyoni, Dani, Abel-Bet-Maaka na Kinereti yeshi haguma n’ecihugo ca Nefutali coshi. 21 Erhi Basha amanya okwo ayîmanza okuyûbaka Rama, acibêrera aha Tirsa. 22 Mwâmi Asa anacishubûza abantu b’e Yuda boshi buzira kurhalukira ndi; banaciyisha bagukumba amabuye n’emirhi Basha ayûbakagamwo aha Rama, mwâmi Asa agend’iyûbakamwo Geba emwa bene Benyamini na Mispa.

23 Ebisigîre by’ebijiro bya Asa oku ajaga ahimana koshi, oku ajizire koshi, n’ebishagala ayûbasire, k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’E mpiriri z’abâmi b’e Yuda? Ci konene, omu bushosi bwâge, endwala yamugwarhira omu magulu. 24 Asa acihengeka hali b’îshe, abishwa na b’îshe omu cishagala c’îshe Daudi, omugala Yozafati ayîma ahali hage.

Olwa Nadabu, mwâmi w’Israheli (910-909)

25 Nadabu mwene Yerobwâmi anaciba mwâmi omu mwâka gwa kabirhi ku rhenga Asa ali mwâmi w’e Yuda, anaciyîma myâka ibirhi omw’Israheli. 26 Ahenya ebigalugalu omu masu ga Nyakasane anacishimba enjira y’îshe, aja n’omu byâha byâge kulyâla agomêsagya mwo Israheli. 27 Basha mugala w’Ahiya w’omu mulala gw’Isakari ahiga okumurhêra; Basha amuhimira aha Gibetoni lwali lugo lw’Abafilistini erhi Nadabu boshi n’Israheli badwîrhe balwisanya. 28 Basha amuyirha omu mwâka gwa kasharhu kurhenga Asa ali mwâmi omu Yuda, anaciyîma ahali hage. 29 Erhi aba akola ali mwâmi, anigûza ab’omu mulala gwa Yerobwâmi boshi, arhanasigiraga Yerobwâmi ciru n’ehya bunya muka higuma buzira kuhimalîra nka kulya oluderho Nyakasane aderhaga omu kanwa k’omu rhumisi wâge Abiya w’e Silo kanali kadesire, 30 ecarhumaga: byali birya byâha Yerobwâmi ajiraga na kulya ajirîsagya Israheli ecâha akunizamwo ntyo Nyaka sane Nyamuzinda w’Israheli.

31 Ebisigîre by’ebijiro bya Nadabu n’oku ajizire kwoshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli? 32 Entambala erhahusagya ekarhî ka Asa na mwâmi w’Israheli omu kalamo kabo koshi.

Okuyîma kwa Basha omw’Israheli (909-886)

33 Omu mwâka gwa kasharhu kurhenga Asa ali mwâmi omu Yuda. Basha mugala wa Ahiya anaciba mwâmi omu Israheli yeshi, ayûbaka aha Tirsa, ayîmire myâka makumi abirhi n’ini. 34 Ajira ebigalugalu omu masu ga Nyakasane, anacishimba enjira za Yerobwâmi na muli bulya bubî bwâge kulyâla ajirîsagyamwo Israheli ecâha.

1 Akanwa ka Nyakasane kayêrekîre Basha kanacirhindakwo Yehu mugala wa Hanani kaderha mpu: 2 «Nàkurhenzagya omu katulo nanakujira mwimangizi w’olubaga lwâni lw’Israheli, cikwône washimba olugendo lwa Yerobwâmi, na ntyo wajirîsa olubaga lwâni lw’Israheli ebyâha binkunizize. 3 Nkolaga nahyajira Basha n’enyumpa yâge: enyumpa yâwe nayijira ak’eya Yerobwâmi mwene Nebati. 4 Irhondo ow’omu mulala gwa Basha akafîra omu lugo, analibwe n’ebibwa, akafîra omu mpinga, orhunyunyi rhw’emalunga rhunamudôrhomole.»

5 Ebindi byoshi biyêrekîre Basha n’ebijiro byâge , entambala alwire, ka bi rhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli? 6 Basha naye anacicîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, bamubisha e Tirsa. Omugala Ela ayîma omu byâge .

7 Na kandi, akanwa ka Nyakasane kahekwa n’omulêhi Yehu mugala wa Hanani, kabwirwa Basha n’enyumpa yâge, burhanzirhanzi erhi obubî ajirire emalanga ga Nyamuzinda burhumire, erhi amugayîsa n’ebijiro byâge , kwarhuma amujira ak’enyumpa ya Yerobwâmi, n’obwa kabirhi kulya kuba àyihyajîre.

Obwâmi bwa Ela omw’Israheli (886-885)

8 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi na ndarhu kurhenga Asa ali mwâmi omu cihugo ca Yuda, Ela mugala wa Basha, aligi aha Tirsa, ayambala ishungwè omu Israheli myâka ibirhi. 9 Zimuri, murhambo mukulu w’ecihimbi ca kabirhi c’omurhwe gw’abaheka engâlè, amuhinduka anashuba mugoma. Oku Ela aligi omu Tirsa, ali anywa nka gwa canda omu mwa Arsa, mulanzi w’obwâmi bw’aha Tirsa, 10 Zimuri yônoyôno, acîshosha omu nyumpa amutumirha anamushibûka, mwali omu mwâka gwa kali makumi abirhi na nda gw’obwâmi bwa Asa w’e Yuda; buzinda ayîma ahali hage. 11 Erhi aba akola ali mwâmi amanadêkerera bwinjinja omu ntebe y’obwâmi, anigûza ab’omu nyumpa ya Basha boshi, arhamusigiraga ehy’oburhabana ciru n’ehiguma, na ngasi bira na bene wabo boshi àbajegenja. 12 Zimuri ahungumula enyumpa ya Basha yoshi, nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa k’omulêbi Yehu, 13 erhi ebyâha bya Basha n’eby’omugala Ela birhuma, ebi ahiragamwo Israheli, bagayîsa Nyamuzinda w’Israheli omu kushimba banyamuzinda bw’obwihambi. 14 Ebindi biyêrekîre akalamo ka Ela n’ebijiro byâge byoshi, biri omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Zimuri omw’Israheli (885)

15 Omu mwâka gwa kali makumi abirhi na nda gwa Asa, mwâmi w’e Yuda, Zimuri ayambal’ishungwc nsiku nda aha Tirsa. Ago mango erhi engabo zitwire ecirâlo zirhezire Gibetoni wali wa Bafilistini. 16 Engabo zamanya omwanzi mpu: «Zimuri anagomire, ayisire na mwâmi.» Olwo lusiku lwonêne omwôla cirâlo banali, bene Israheli banaciyîmika Omuri, bamuyambika ishungwè ly’obwâmi, ye wali murhambo mukulu kulusha w’abalwi. 17 Omuri n’engabo ya bene Israheli boshi baleka Gibetoni bagend’igorha Tirsa. 18 Erhi Zimuri abona oku olugo lwamanyagwa, ayâkira omu ndaro ya mwâmi, ayidûlika muliro, yamuhorherakwo. 19 Anacifà ntyo erhi byâha akazâg’ijira birhuma n’obubî akag’igayisamwo Nyamuzinda, omu kushimba olwiganyo lwa Yerobwâmi n’omu kuhira Israheli yeshi omu câha. 20 Ebindi byoshi biyêrekîre akalamo ka Zimuri n’obugoma bwâge biri byandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’I sraheli.

21 Okubundi olubaga lwa bene Israheli lwacîgabamwo kabirhi: Cigabi cigu ma cacîshwêkerakwo Tibuni mugala wa Ginati mpu abe mwâmi, ecindi kuli Omuri. 22 Cikwône abacishwêkeraga kuli Omuri bahima bene Tibuni mugala wa Ginati; Tibuni anacifà, Omuri ayambal’ishungwè ly’obwâmi.

Obwâmi bwa Omuri omw’Israheli (885-874)

23 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na muguma kurhenga Asa ali mwâmi w’e Yuda, Omuri anaciyambal’ishungwè myâka ikumi n’ibirhi. Ayîma myâka ndarhu aha Tirsa. 24 Buzinda agulira Shemeri entôndo ya Samâriya oku talenta ibirhi za magerha, ayûbakaho olugo, aluyirika izîno lya Samâriya, kushimbana n’îzino lya Shemeri ye wali nn’entôndo. 25 Omuri agayîsa Nyakasane kulusha ngasi boshi bali bamushokolîre. 26 Akulikira muli byoshi olugendo lugalugalu lwa Yerobwâmi mugala wa Nebati n’ebyâha ahabuliragamwo olubaga lw’Israheli bagayisa Nyakasane Nyamuzinda wabo omu kushimba ba nyamuzinda bw’obwihambi.

27 Ebindi byoshi biyêrekîre akalamo ka Omuri, ebijiro byagc n’entambala alwire, biri byandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 28 Omuri anacicîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, abishwa e Samâriya. Omugala Aha bu ayîma omu byâge , ayambala ishungwè.

Enshokolezi y’obwâmi bw’Ahabu (885)

29 Ahabu mugala wa Omuri ayambala ishungwè omu Israheli omu mwâka gwa kali makumi asharhu na munani kurhenga obwâmi bwa Asa, mwâmi w’e Yuda; ayîma myâka makumi abiri n’ibiri kuli Israheli e Samâriya. 30 Ahabu mugala wa Omuri agayîsa Nyakasane kulusha balya boshi bamushokoleraga. 31 Ehy’obushalashala hyarhuma ayiga ebyâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati: aherula Yezabeli mwali wa Itobali mwâmi w’e Sidoni, arhôndêra okukolesa omuzimu oderhwa Bali, n’okufukama embere w’enshusho zâge; 32 amuyubakira oluhêrero omu nyumpa ayûbakiraga oyo Bali e Samâriya. 33 Ahabu amuyûbakira orhugombe, agwika emisholo y’ebujinji, ajira n’agandi maligo, agayîsa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli kulusha abandi bâmi boshi bamushokoleraga omw’Israheli. 34 Go mango Hiyeli w’e Beteli ayûbakaga Yeriko buhyahya^l; oku buhanya bw’enfula yâge Abiramu abanda eciriba, n’oku buhanya bw’omuziba gwâge Segubu ahiramw’enyumvi, nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa ka Yozwè mugala wa Nuni.

V. Amango ga Eliya

Embala-mwanzi y’ecâhira

1 Eliya w’e Tishibiti omu Galadi abwîra Ahabu erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, oyu nkolera, ye ndahîre. Mw’eyi myâka yoshi, harhabe lume, harhabe nkuba nka ntacikuderha.»

Aha lwîshi lwa Keriti

2 Akanwa ka Nyakasane kanacimurhindakwo mpu: 3 «Orhenge kuno, ociyerekeze olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, ocifulike aha lwîshi lwa Keriti, luba ishiriza lya Yordani. 4 Wakaz’inywêra aha nshôko, nantegesire ebihungu bikaz’ikushegula eci walya ahôla.» 5 Eliya anacigenda obwo, ajira nk’oku Nyakasane anamubwîraga, aj’ihanda oku lwîshi lwa Keriti ishiriza lya Yordani. 6 Ebihungu byakaz’imulêrhera emigati sezi n’enyama bijingo, naye akanywa kuli ago mîshi.

E Sarepta. Ecisomerine c’enshâno n’amavurha

7 Cikwône erhi kugera nsiku, lulya lwîshi lwanacigana, bulya nta nkuba yaciniaga omu cihugo coshi. 8 Okubundi akanwa ka Nyakasane kamurhinda kwo erhi: 9 «Yîmuka! Oje e Sarepta omu cihugo ca Sidoni onayibêre. Ntegesire omukana w’eyo munda akaz’ikuhà eci walya.» 10 Eliya ayîmuka, aj’e Sarepta. Oku anahika aha muhango gw’olugo ntya, abona omukana adwîrhe ashenya e nshâli; amuyakûza amubwîra, erhi: «Ndêrhera nani amîshi gw’okunywa muli eco cibindi câwe!» 11 Oku akola aj’igadoma, ashub’imuyakûza, erhi: «Ondêrhere n’ecihimbi c’omugati omu nfune zawe!» 12 Nyamukazi amushuza erhi: «Alame Nyakasane Nyamuzinda wâwe, ciru ntagwerhi mugati muyôce; ngwerhe hishâno hisungunu hyône omu hyungu na rhuvurha rhusungunu omu hibindi; niono nayisha narhôlogola rhushali rhubiri na hano ngaluka nanabirheganya rhubirye nie na mugala wâni, na buzinda bw’aho rhucifire.» 13 Eliya amubwîra erhi: «Orhayôbohaga, genda ojire nk’okwo onadesire; cikwône orhang’injiriramwo higati hisungunu ohindêrhere; buzinda wanabul’irheganya kuli we wene na mugala wâwe. 14 Bulya ntya kwo adesire Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli:

Hyungu hya nshâno orhayonde,

hibindi hya mavurha orhahwe,

kuhika olusiku Nyakasane arhuma

enkuba omw’igulu.»

15 Nyamukana agenda, ajira nk’oku Eliya anaderhaga, bâlya boshi: nyamukazi n’omugala na Eliya. 16 Hirya hyungu hy’enshâno hirhayondaga na hirya hibindi hy’amavurha hirhahwaga nk’oku Nyakasane anaderhaga omu kanwa ka Eliya.

Eliya afûla mugala w’omukana

17 Enyuma ly’ebyo byoshi, lero mugala w’olya mukazi nnanyumpa anacilwâla n’endwâla yanacimudarhabalira bwenêne kuhika arhengamwo omûka. 18 Oku bundi Nyamukazi abwîra Eliya erhi: «Bici rhufanwa rhwembi, wâni muntu wa Nyamuzinda? Ka wayishaga muno mwâni mpu okengêze obubî bwâni na ntyo onyîrhire omwana! » 19 Eliya amubwîra, erhi: «Mpêrezagya mugala wâwe». Amurhenza ye oku cifuba, amusôkana enyanya omu nyumpa ali ahanzire, amugwishiza oku ncingo yâge. 20 Okubundi ashenga Nyakasane aderha erhi: «Nyakasane Nyamuzinda wâni, kali onakolaga wajirira oyu mukana walimpandisize aha mwâge amabî, omu kuyîrha omugala?» 21 Eliya ayûbarhira nyamwana kasharhu koshi erhi anashenga Nyakasane, erhi: «Nyakasane Nyamuzinda wâni, nkuhunyire oyu mwana omushubizemwo omûka!» 22 Nyakasane anaciyumva omusengero gwa Eliya, olya mwana ashubiramwo omûka, ashub’ibà mugumaguma. 23 Eliya amurhôla, amuyandagaza, amushubiza nnina; amubwîra erhi: «Omwana wâwe oyûla, akola azîne.» 24 Nyamukazi ashuza Eliya, erhi: «Nkolaga manyire oku oli muntu wa Nyamuzinda n’oku akanwa ka Nyakasane kanali k’okuli.»

Eliya arhimânana na Obadyahu

1 Erhi kugera nsiku zirhali nyi, enyuma za myâka isharhu^m, akanwa ka Nyakasane karhindakwo Eliya mpu: «Genda ociyêreke Ahabu bulya nkola naniesa enkuba omw’igulu.» 2 Eliya agendaga obwo mpu aciyêreke Ahabu. Kulya kuba ecizombo cali camakaliha bwenêne omu Samâriya, 3 Ahabu arhuma entumwa emwa Obadyahu, murhambo w’enyumpa yâge -oyo Obadyahu akengaga Nyakasane bwenêne: 4 amango Yezabeli ahungumulaga abalêbi ba Nyakasane, Obadyahu arhôla caligumiza balêbi makumi arhanu abafulika omu lwâla anakaz’ibashêgulamwo omugati n’amîshi. 5 Ahabu abwîra Obadyahu, erhi: «Kanya obone! Rhusâgarhe ecihugo coshi, rhuj’ebwa nshoko z’enyîshi zoshi, akanaba rhwabona ebyasi byalamya ebiterusi n’ebihêsi rhuleke okubibâga.» 6 Bagabana ecihugo mpu bacisâgarhe: Ahabu ashimba eyâge njira yêne, na Obadyahu ashimba eyâge yêne. 7 Oku ali omu njira, Obadyahu ashimana Eliya; amumanyirira anacihwêra oku idaho aderha erhi: «Nnawirhu Eliya, ka w’oyu!» 8 Eliya amubwîra erhi: «Nie nnêne! Kanyagya obwire nnawinyu mpu: Eliya ola!» 9 Anacimushuza erhi: «Bubi buci nakujirire obu okola wahana omurhumisi wâwe omu maboko g’Ahabu mpu amuyirhe? 10 Alame Nyakasane Nyamuzinda wâwe! Nta cihugo erhi bwâmi nahamwirhu arhasag’ikulongczamwo, n’erhi baderha mpu: Nanga ntâye osag’ishisha Eliya omu isu eno mwirhu, analahirize cirya cihugo na liry’ishanja mpu akanaba barhakulonzagya. 11 Lero w’oyu wamambwîraga bunôla mpu: «Kanya oj’ibwîra nnahamwinyu erhi: Langira Eliya!» 12 Cikwône hano nankurhenga ho, Mûka wa Nyakasane akola akugendana ntishi ngahi; buzinda ngend’igibwîra nnahamwirhu; nkulonze nkuzuguluke; hoshi aha anajira antingamira nfe! N’obwo nie murhumisi wâwe ntahimwa kukenga Nyakasane kurhenga eburho bwâni. 13 Nnahamwirhu, nkaba barhakubwîraga ebi najizire amango Yezabeli ayabukaga omu balêbi ba Nyakasane anabaholola? Nafulika caligumiza baleli makumi arhanu omu lwâla, nanakaz’ibashêgulamwo omugati n’amîshi. 14 Lero w’oyu wamambwîraga erhi: «Gcnda obwire nnahamwinyu mpu: «Lola Eliya». Kunyirha ananyisire!» 15 Eliya amushuza erhi: «Alame Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe, oyûla nkolera bwaca bwâyira, en’ene naciyêreka Ahabu.»

Eliya na Ahabu

16 Obadyahu agenda, aj’emwa Ahabu, naye Ahabu ayîshaga alirhîmâna Eliya. 17 Erhi Ahabu anabona Eliya ntya, amubwîra erhi: «Ka w’oyu wâni mabonwa-mabi, kaheza muno Israheli!» 18 Eliya amushuza erhi: «Arhali nie kaheza muno Israheli ci w’oyu mwen’omulala gwâwe, bulya mwajahisire Nya kasane wanakolera banyamuzinda bw’obwihambi. 19 Kano kanya, orhumage bashubûlize bene Israheli eburhambi bwâni oku ntôndo ya Karmeli, olalike na balya balêbi magana ani na makumi arhamu bw’obwihambi, bala balêbi ba Bali badwîrhe bâlîra oku cîbo ca Yezabeli.»

Enterekêro oku ntôndo ya Karmeli

20 Ahabu anacilalika bene Israheli boshi ashubûliza n’abalêbi oku ntôndo ya Karmeli. 21 Eliya ayêgera olubaga aderha erhi: «Mangaci mweki mwaleka oku kuja mwahegera na gombi? Akaba Nyakasane ali Nyamuzinda, mumukulikire; akaba Baali yeri Nyamuzinda kulikiragi ye.» Olubaga lurhashagalaga kanwa. 22 Eliya agendekera aderha erhi: «Niene nsigire nka mulêbi wa Nyakasane, n’abalêbi ba Baali bali magana ani na makumi arhanu. 23 Murhuhe mpanzi ibirhi za micûkà, bacishogemwo nguma, bayirhongêre banayihire oku cîko cikwône barhayidûlikaga muliro. Nani eyindi nayirhongêra ntanayidûlike muliro. 24 Mujageho mushenge oyo muzimu winyuⁿ, nani nashenga Nyakasane: owankahâna ishuzo ly’omuliro, erhi ye na Nyamuzinda w’okuli. Olubaga lwoshi lwashuza mpu: «Kuli kwinja okwo.» 25 Eliya abwîra abalêbi ba Baali erhi: «Mwenene mucîshogâge nguma muli ezira mpanzi. Mwe mwanarhôndêra bulya mwe banji, mushenge oku izîno ly’omuzimu winyu, cikwône murhayihiragakwo muliro.» 26 Bacîshoga mpanzi nguma, bayirhongêra; bashenga okw’izîno lya Baali kurhenga sezi kuhika izûba lyayîmanga omu nkuba-karhî. Bakaz’iderha mpu: «Mâshi Baali, orhushuze nirhu!» Cikwône barhayumvagya, ol’izu, ol’ishuzo lyo linyi; banakazâg’isâma, bafukama banafukamuka embere z’oluhêrero bayûbakaga. 27 Erhi izûba lij’omu kalengerêre, Eliya abahà amasheka n’ebinioko erhi: «Muhamagale bwenêne kulusha buly’ali nyamuzinda, nkaba alimw’entanya erhi nisi emikolo yamulugira, kandi erhi kubè kubalama abalamire; akaba iro ajire, atulûka!» 28 Bahamagaza, bayâmaga kulusha; bacishakashaka n’eng6- rho n’amatumu gâbo nk’oku banakomercraga okujira amango bakola bahera, kuhika bakaz’ihulula muko. 29 Erhi gaba mafuluko barhôndêra okulêba kuhika gala mango bahânamwo enterekêro y’ebijingo; cikwône nt’izu bayumvîrhe, nt’ishuzo babwîne, ciru na nta cindi cimanyiso babwîne.

30 Okubundi Eliya abwîra olubaga lwoshi erhi: «Muyêgerage hano ndi.»; n’olubaga lwoshi lwàmulirâna. Anacilumula oluhêrero lwa Nyakasane bulya bali erhi bàluhongwire. 31 Eliya arhôla mabuye ikumi n’abirhi nk’oku omubalè gw’amashanja ga bene Yakobo gwanali, balya Nyakasane ayagânaga ababwîra erhi: «Israheli, lyo lyaba izîno lyâwe». 32 Anaciyûbaka oluhêrero oku izîno lya Nyakasane. Ahumba omubunda gwakajiremwo milongo ibirhi ya mburho omu burhambi bw’oluhêrero. 33 Arhondeka enshâli bwinja, arhongô1a erya mpanzi, ayilambika kuli zirya nshâli. 34 Okubundi aderha, erhi: «Mubumbe rhubindi rhuni rhwa mîshi, mubulagirerho kuli eyi mbâgwa na kuli ezi nshâli». Banaku jira. Ashubibabwîra erhi: «Mushubirize bwa kabirhi». Banakujira kandi. A shub’ibabwîra: «Shubirizi obwa kasharhu.» Banakujira. 35 Amîshi gasha ndabana oku burhambi bw’oluhêrero, ciru na gulya mubunda gwayunjula mîshi. 36 Omu kasanzi bahâna enterekêro, omulêbi Eliya ayêgera, aderha erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Abrahamu, Nyamuzinda w’Izaki na w’Israheli, olw’ene bamanye oku we Nyamuzinda omw’Israheli, bamanye oku ndi murhumisi wâwe, bamanye kandi oku okw’izîno lyâwe najizire ebi byoshi. 37 0nshuze Nyakasane, onshuze ly’olu lubaga lumanya oku we Nyakasane we na Nyamuzinda, na wene wahindula emirhima yâbo.» 38 Okubundi omuliro gwa Nyakasane gwamanuka, gwasingônola erya mbâgwa n’enshâli, gwayumya na galya mîshi goshi gali Omu mubunda. 39 Olubaga lwoshi lwabon’ebyo byoshi^o; abantu banacirhimba ehy’akamalanga oku idaho baderha mpu: «Nyakasane ye na Nyamuzinda! Nyakasane ye na Nyamuzinda!» 40 Eliya ababwîra erhi: «Abalêbi ba Baali, mubahire nfune, nta ciru n’omuguma warhulubukaga»! Banabahira nfune. Eliya abayandagaliza omu muhengere gwa Kishoni, abanigûza.

Okuhwa kw’ecanda ciri

41 Eliya abwîra Ahabu erhi: «Yînamuka, olye onanywe, bulya namayumva enkuba yakungula.» 42 Oku Ahabu aciri omu njira arheremera emwâge mpu alye ananywe, Eliya asôkera oku ntôndo ya Karmeli, ayûnamira oku idaho, ahira amalanga omu madwi. 43 Abwîra hyambali hyâge erhi: «Oyînamuke, olole olunda lw’enyanja.» Ayînamuka, alola anaciderha erhi: «Ntaco ciyiri ciru.» Eliya ashubirira erhi: «Oshubirire kali nda.» 44 Oku bwa kali nda, ehyambali hyaderha erhi: «Namabona ehitu hisungunu nka nfune ya muntu hyayînamuka ebwa muhengere gw’enyanja.» Okubundi Eliya aderha erhi: «Kanya obwire Ahabu mpu: Shumûla ecihêsi câwe oyandagale ly’enkuba erhag’ikucîka.» 45 Ho na halya, amalunga gashuba mwizimya erhi bitu biru birhuma n’empûsi. Nyamugege w’enkuba acihonda okw’idaho. Ahabu ashonera omu ngâlè yâge alibirhira e Yizreeli. 46 Okuboko kwa Nyakasane kwajakwo Eliya, akabika irumerume, alibirha ebushokola bwa Ahabu kuhika bahika e Yizreeli.

Omu njira y’oku Horebu

1 Ahabu abwîra Yezabeli ebi Eliya anajizire byoshi na kurhi anigûzîze abalêbi ba Baali boshi n’engôrho. 2 Okubundi Yezabeli arhumira Eliya entumwa edesire mpu: «Abazimu b’emwirhu banampe obuhane bayushulekwo na bundi bulebe, akaba irhondo omu kasanzi kali nk’aka ntakukoliri nka muguma wa muli bwo.» 3 Eliya ayôboha; ayîmuka, agenda mpu ayâse amagala. Ahika e Bersheba omu cihugo ca Yuda, asigayo omwambali. 4 Oku bwâge, alambagira Omw’irûngu lugendo lwa lusiku luguma, buzinda abwarhala ah’idako ly’omurhi. Aciganya owafire, aderha erhi: «Nyakasane arhali ene lirya wamajira wantamya! Orholage obuzîne bwâni, bulya ntâco ndushire balarha.» 5 Eliya agwîshira, anacihunga. Ci kwônene, oku agwîshîre, malahika amuhumakwo, amubwîra, erhi: «Zûk’olye!» 6 Alambûla amasu, abona aha murhali gwâge hali omugati muyôce n’omukuzo gulimwo amîshi. Alya ananywa, kandi ashub’igwîshira. 7 Ci kandi, malahika wa Nyakasane ashub’imuhumakwo amubwîra, erhi: «Zûk’olye, bulya enjira eri ndi kuli we.» 8 Azûka, alya ananywa; ebyo biryo byamuzibuhya, alambagira omu irûngu lugendo lwa miregerege makumi ani na madufu makumi ani kuhika oku Horebu^p ntôndo ya Nyamuzinda.

Okurhimânana na Nyamuzinda

9 Okwôla ntôndo, ashesherera omu lwâla bwalinda buca. Akanwa ka Nyakasane kanacimurhindakwo mpu: «Eliya, bici wajira aha?» 10 Ashuza erhi: «Omutula gw’ebya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe gwangwasire, bulya bene Israheli bajahisire eciragâne câbo embere zâwe, bahongola ngasi luhêrero lwâwe, bayirha n’abalêbi bâwe n’engôrho. Niene kahungu-kahwerà nasigîre banankulikire mpu bankûlemwo omûka.» 11 Eliya abwirwa mpu: «Huluka mw’olu lwâla, oje omu ntôndo, oyîmang’embere za Nyakasane.» Okubundi, Nyakasane anacigera. Hanaciba empûsi ndârhi, ciru n’amabuye gabasha n’entôndo kwo nakwo ebushokola bwa Nyakasane. Ci kwônene Nyakasane arhali mw’eyo mpûsi; n’enyuma ly’eyo mpûsi, omusisi gwayisha, cikwône Nyakasane arhali muli gwo; 12 n’enyuma ly’ogwo musisi, omuliro gwayisha; cikwône Nyakasane arhali muli gwo; n’enyuma ly’omuliro; erhi omuliro gugera, hayisha ehibohôlolo hyahyuhyusa. 13 Erhi Eliya ahiyumva, acîfunikira obusù n’ecishûli câge, ahuluka, ayîmanga aha luso lwa lulya lwala. Okubundi, izu lyanaciyumvikana, lyamubwîra mpu: «Eliya, bici wajira kuno?» 14 Ashuza, aderha erhi: «Omutula gw’ebya Nyakasane Nyamuzinda w’Emirhwe gwangwasire, bulya bene Israheli bajahisire eciragâne câbo embere zâwe, bahongola ngasi luhêrero lwâwe, bayirha n’abalêbi bâwe n’engôrho. Niene kahungu-kahwerà nasigire banankulikire mpu bankulemwo omûka.»

15 Nyakasane amubwîra erhi: «Gendaga, ogaluke omu njira wanayishaga mwo, oshubire omw’irûngu ly’e Damasko. Ogend’ishiga Hazayeli amavurha gw’obwâmi, abe mwâmi w’e Aramu. 16 Naye Yehu mugala wa Nimushi, omushîge amavurha abe mwâmi w’Israheli; naye Elisha’ mugala wa Shafati w’e Abeli-Mehola, omushîge amavurha abe mulêbi ahali hawe. 17 Owafulumuka engôrho ya Hazayeli, Yehu anamuyîrhe; owafume Yehu, Elisha’ anamu shirame. 18 Ci kwônene, omu Israheli nasiga bantu nka bihumbi makumi gali nda, balya bantu boshi barhafukamaga embere za Baali^q n’abandi boshi barhamunûnugurhaga.»

Okuhamagalwa kwa Elisha’

19 Eliya arhenga aho, arhîmâna Elisha’ mwene Shafati, erhi adwîrhe ahinga. Akag’ihingîsa na nkafu ikumi n’ibirhi. Yene ali n’eya kali ikumi na kabirhi. Eliya amugeraho, anacimukweba ecishili câge^r. 20 Elisha’ ajahika enkafu ayîsha alibisire enyuma za Eliya anacimubwîra, erhi: «Ndeka nteng’ihôbera la rha na nyama ngali kushimba.» Eliya amushuza, erhi: «Kanya, ogende; cici nkujirire?» 21 Elisha’ aciyegûla, arhôla mahalwa abirhi ga nkafu azirherekera, n’enyama zayo aziyenda n’enshâli z’engâlè zakazâg’ihêka zirya nyama, aziha olubaga mpu luzirye. Okubundi anacilikûla, anacishimba Eliya, aba murhumisi wâge.

Oku Ahabu ahimaga Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya

1 Mwâmi Ben-Hadadi anacishubûza engabo yâge yoshi, bâmi makumi asharhu na babirhi. Banacirhabâla boshi naye, bahêka ebiterusi n’engâlè. Anacisôka, agorha Samâriya, anacirhêra eco cihugo coshi. 2 Alika entumwa cmunda Ahabu, mwâmi w’Israheli ali omu lugo mpu bagend’imubwîra, erhi: 3 «Ben-Hadadi adesire oku amasholo n’ensaranga zawe byoshi bikola byâge , bakâwe n’abana banali bâwe.» 4 Naye omwâmi w’Israheli anacihuza, erhi: «Bibe nk’okwo adesire, Yagirwa Nnâhamwirhu, ndi wâwe kuguma n’ebi njira byoshi.»

5 Zirya ntumwa erhi zishubirayo bwa kabirhi, zaderha erhi: «Ben-Hadadi adesire ntyâla: Nkurhegesire, ompe ensaranga zawe zoshi, ompe na bakâwe n’abana bâwe boshi. 6 Irhondo nka buno narhuma bambali bani aha mwâwe baje bafukula omu nyumpa zawe zoshi banaje bayanka ngasi ehibasimisize, babindêrhere.»

7 Mwâmi w’Israheli kwo kuhamagala abagula bâge boshi, ababwîra, erhi: «Mwene mucîbwinire oku oyu muntu andwirhekwo akigenzo, omuntu wa mpûma bakânie n’abana bani n’obwo ntamuhakanire oku ntamuhe ensaranga n’amasholo gani goshi!» 8 Abashamuka n’olubaga boshi bashuza, erhi: «O rhamuyumvagya, orhanacimuyemêreraga.» 9 Anacishuza zirya ntumwa za Ben-Hadadi, erhi: «Mugend’ibwîra mwâmi winyu ntya: Ngasi ebi wanahûnaga burhanzi, byoshi nabijira, cikwône kuli ebi bindi, ntakuyemeriri.» Entumwa zanacihêkera mwâmi wabo galya mashuzo.

10 Ben-Hadadi anacirhuma abagend’ibwîra mwâmi w’Israheli, erhi: «Abazi mu banampeze, erhi nasiga akarhali katulo omu Samâriya, ntakusigire enshangu, nammumalîra mweshi» 11 Mwâmi w’Israheli ashuza, erhi: «Mugend’imubwîra oku owacirhabâla arhacîtakira aka owamahima.» 12 Ago mango erhi Ben-Hadadi ali omu nyumpa adwîrhe anywa oku mamvu boshi na balya bandi bâmi. Erhi ayumva kulya, abwîra abambali. erhi: «Oku matabâro!» Boshi banacigorha lulya lugo.

Bene Israheli bahima

13 Mw’ago mango mulêbi muguma aj’ibwîra Ahabu, erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: K’obwîne ogwo mwandu gw’abantu? Ene nakufumbasagwo lyo omanya oku nie nandi Nyakasane.» 14 Ahabu adôsa, erhi: «Oku burhabale bwa bantu bahi?» Omulêbi, erhi: «Nyakasane amaderha ntya: ‘Oku burhabale bw’emisole bene abarhambo b’omu cihugo câwe!’ Ahabu, erhi: ‘Ndigi warha ng’ikoza entambala obwo?’ Omulêbi, erhi: «We.»

15 Okuhandi Ahabu anaciganja emisole omu bana b’abarhambo bâge, bahi ka bantu magana abirhi na makumi asharhu na babirhi. Enyuma ly’aho, aganja abalwi b’omu Israheli, bahika bantu bihumbi nda. 16 Ahabu anacikoza entambala, ago mango, erhi n’izûba likola lihika omu nkuba karhî. Ben-Hadadi erhi aciri anywa amamvu boshi na balya bâmi barhabazi bâge oku banali makumi asharhu na babirhi, erhi na boshi bakola balalusire. 17 Emisole bene abarhambo b’omu lugo bo barhabalaga ba burhangiriza. Ben-Hadadi anacirhuma mpu baje bulabi. Banaciyisha, bamushuza, mpu: «Bali bantu barhenzire e Samâriya». 18 Ashuza, erhi: «Akaba bayishire n’obuholo, mubagwarhe banazine, n’akaba ntambala bayishîre, kwo na kwo, mubagwarhe banazine!» 19 Balya b’emisole banacinyonyôka omu lugo n’engabo y’abalwi erhi ebakulikire, 20 ngasi muguma akaz’iyirha owâge muntu. Abanya-Sîriya bashukuma, bayaka. Israheli abaminika, mwâmi Ben-Hadadi w’e Sîriya ayakana mwambali wâge muguma yêne. 21 Mwâmi w’Israheli ahuluka omu lugo lwâge, anyaga ebihêsi n’engâlè, na ntyo ahima abanya-Sîriya bwenêne.

Ahabu ashub’ihima Ben-Hadadi

22 Okubundi omulêbi aj’emunda mwâmi w’Abayahudi ali, anacimubwîra, erhi: «Yushûla engabo y’ahalwi bâwe olole kurhi wankajira, bulya hano o mwâka gushub’irhôndêra omwâmi w’e Sîriya ayinamukira emunda oli». 23 Bambali ba mwâmi w’e Sîriya banacimubwîra, mpu: «Abazimu babo bali bazimu b’omu mpinga co carhumaga rhuhimwa, lero rhugend’imulwikiza omu kabanda, rhwamuhima!» 24 Okundi wajira kw’oku: «Okûle ngasi mwâmi oku ntebe, ohirekwo abarhambo bakulu bonene, baje babahingûla!» 25 Kandi wenene oshubûze engabo eri nka erya wahezagya, ojire n’ebihêsi n’engâlè ziri nka zirya z’embere. Rhwabalwîkiza omu kabanda. Kwo kunali rhwabahima bwinjinja!» Mwâmi ayemcra lirya ihano lyâbo, ajira kulya.

Okuhimana aha Afeki

26 Erhi omwâka gushubiza Ben-Hadadi alalûla abantu b’omu Sîriya, asôkera e Afeki mpu akola agend’ilwîsa bene Israheli. 27 Bene Israheli nabo banacishubûzanya, bashana olwiko, bàkomekera, baj’ikoza ababo oku matabâro. Bene Israheli batwa olugerêro aha ishiriza lyaho, bàkaz’ibonekana nka rhulundo rhutya rhutya rhwa mpene. Abanya-Sîriya bôhe habumba ccihugo coshi. 28 Omuntu wa Nyamuzinda anacij’emunda mwâmi wa bene Israheli ali, amuhwira. erhi: Nyakasane amaderha ntya: Kulya kuba Abaharamu badesire mpu Nyamuzinda ali muzimu w’omu mpinga ci arhali Nyamuzinda w’omu rhubanda, nkolaga nakuhà eyo ngabo, na ntyo wanamanya oku nie mba Nyakasane.» 29 Babêra kulya cihando nsiku nda zoshi na ngasi baguma badwîrhe balola oku babo. Olwo lusiku lwa kali nda, batula entambala. bene Israheli « bàyirha bantu bihumbi igana b’omu Sîriya lusiku luguma lwonene. 30 Abasiga laga bàyakira omu côgo c’olugo lw’e Afeki, eco côgo c’amabuye cahongokera bantu bihumbi makumi abirhi na nda bo banali bacisigîre.

Ben’Hadadi aciyakira, alibirhira omu nyumpa, aj’icifulika kulikuli. 31 Aba mbali banacimubwîra, mpu: «Rhwayumvîrhe barhubwîra oku abâmi b’omu Israheli barhahimwa kuba bwonjo. Rhuyambale amasunzu rhunashwêkere emigozi omu irhwe; rhucihekere oyo mwâmi w’Israheli, hali amango ankakubabalira.» 32 Banaciyambala basunzu, bashwêkera emigozi omu irhwe, baj’emunda mwâmi w’Israheli ali, bamubwîra, mpu: «Mwambali wâwe Ben-Hadadi adesire erhi: «Yagirwa ombabalire nani, ompe akalamo mâshi.» Ahabu ashuza, erhi: «Kuziga ho aciba? Abâ mwene wirhu ola! 33 Balya bantu erhi bayumva ntyo, bayumva oku biri binwa b’iragi kuli bo, bakaderha dubaduba, mpu: «Neci, Ben-Hadadi ali mwene winyu.» Ahabu, erhi: «Mugend’imulerha.» Ben-Hadadi erhi ahika emunda ali, Ahabu amushoneza omu ngâlè. 34 Ben-Hadadi anacimubwîra, erhi: «Nakushubiza ebishagala larha ali amanyaga sho na kandi wanayûbaka oburhwâli bwâwe aha Damasko nka kulya larha ali amabuyûbaka aha Samâriya.» Naye Ahabu, erhi: «Nani niono Ahabu nanakulika nka rhwamayumvanya.» Banacirhola mihigo miguma, Ahabu amuleka, agenda.

Mulêbi muguma agaya obworhere bwa Ahâbu

35 Cikwône mulêbi muguma w’omu balêbi abwîra owabo, erhi: «Ntya kwo Nyakasane adesire: «Onshûrhe.» Ci olya wabo alahira mpu arhamushurha. 36 Owabo anacimushuza, erhi: «Orhayemiri akanwa ka Nnâmahanga, hano o ntengakwo ntya, entale enakuyîrhe.» Olya wabo amuleka, agenda. Entale yanacimushîmâna, yamuyîrha. 37 Olya mulêbi abugana owundi muntu omu njira, amubwîra, ehi: «Nshûrha, kwo nkuhûnyire.» Olya muntu anacimushûrha, amuhirakwo ecibande. 38 Okuhandi olya mulêbi akanya, agend’iyimanga oku njira halya mwâmi ayîsh’igera, anacirhuba obusù lyo arhag’imanyîkana. 39 Erhi mwâmi agera, olya mulêbi amuyakûza, erhi: Yagirwa, mwambali wâwe amacirhulira omu ntambala, muntu muguma amanayegûka, amayîsha andwîrhîre wabo muntu muguma, amambwîra, erhi: «Onnangire oyu muntu. Akaku fuma, onahyule obwâwe buzîne oku buzîne bwâge, nisi erhi ohyule talenta nguma ya marhale.» 40 Ci amango mwambali wâwe anakazâg’icînyola eyi n’eyi, olya muntu ahirigirha.» Mwâmi w’Israheli amushuza, erhi: «Olubanja olwo, wene wamacitwiralwo.» 41 Okuhandi olya mulêbi anacirhubula obusù bwâge duba duba, mwâmi w’Israheli go mango amanyire oku oyo muntu ali mulêbi. 42 Olya mulêbi anacimubwîra, erhi: «Kwo Nyakasane adesire ntyo: Kulya kuba walisire omuntu nal’innonzize okuherêrekeza, obuzîne bwâwe bukola bwafà o bwâge buzîne, olubaga lwâwe lukola lwafà olwâge lubaga.» 43 Mwâmi w’I sraheli anacija emwâge n’omutula n’oburhe, ntyo aj’e Samâriya.

Naboti alahira okuhâna olukoma lwâge

1 Lolagi oku byabîre enyuma ly’aho: Naboti w’e Yizreeli àgwerhe olukoma lw’emizâbîbu aha burhambi bw’oburhwâli bwa Ahabu, mwâmi w’e Samâriya. 2 Ahabu anacibwîra Naboti erhi: «Ompe olukoma lwâwe, nahingamwo enshogo bulya luyêgire enyumpa yâni, naluhinganula n’olwinja kulusha, n’akaba olonzize, nakuhà,erhi kwo, ensaranga lunakwânîne.» 3 Naboti anacishuza mwâmi, erhi: «Nanga! Nyakasane ananyirha erhi nakahâna akashambala k’ababusi bâni.» 4 Ahabu aja omu mwâge n’omutula haguma n’omungo munene bwenêne erhi akôla kanwa ka Naboti w’e Yizreeli karhuma bulya amaderha erhi: «Ntakakuhà akashambala k’ababusi bâni». Anacija aha ncingo agwîshira anacifunika obusù, arhanacilyaga. 5 Mukâge Yezabeli anacimujaho, amubwîra, erhi: «Mutula muci gukuli omu murhima gurhumire orhalya?» 6 Anacimushuza, erhi: «Nashambalaga na Naboti w’e Yizreeli, namamubwîra nti: «Ompe olu lukoma lwâwe lw’emizabitu nkugulire lwo, n’akaba kwo osimire, rhukâbanwe nkuhe olundi lukoma lw’emizâbîbu». Ci yehe amaderha, erhi: «Ntankakuha olukoma lwâni lw’emizâbîbu.» 7 Mukâge Yezabeli anacimushuza, erhi: «K’erhi we onaligi mwâmi orhegesire Israheli obwo? Zûka olye n’omurhima gwâwe gurhulûle, niene nakuha olwo lukoma lw’emizâbîbu lwa Naboti w’e Yizreeli.»

Naboti afa oku lukoma lwâge. Yezabeli amujîra irhigi

8 Nyamukazi anaciyandika amaruba okw’izîno lya Ahabu, ahira kwo n’akashe ka mwâmi, arhuma agôla mamba emwa abarhambo n’abagula bali lugo luguma na Naboti. 9 Muli agôla maruba, nyamukazi ali ayandisiremwo erhi: «Muhuluze abantu bacishalise; munayîshe muhebe Naboti embere z’olubaga^s. 10 Embere zâge muhebeyo bantu babirhi bayîsh’ihamiriza baderhe^t, mpu: «Wajacire Nyamuzinda na mwâmi!» Buzinda bw’aho, mwanamulerha emuhanda, mumubande amabuye, afe!»

11 Abantu b’omu lugo lwa Naboti haguma n’abarhambo n’abagula banacijira nka kulya Yezabeli anabarhumaga, kulya kwali kuyandisirwe omu maruba abarhumiraga. 12 Banacilalika okucîshalisa, Naboti bamulerha embere z’olubaga. 13 Balya balume babirhi banaciyîsha, bayîmanga embere zâge, banacihamiriza obunywesi kuli Naboti embere z’olubaga, baderha erhi: «Naboti ajacîre Nyamuzinda na mwâmi!» 14 Banacirhuma emunda Yezabeli ali mpu: «Naboti anabanzirwe amabuye, anafa!» 15 Erhi Yezabeli ayumva oku Naboti anabanzirwe amabuye, anafîre, abwîra Ahabu, erhi: «Kanyagya oyanke olukoma lwa Naboti w’e Yizreeli owalahiraga mpu arhankaluguza nsaranga bulya Naboti arhacirimwo omûka, bulya anafîre.» 16 Erhi Ahabu ayumva oku Naboti anafîre, ayîmuka abungulukira ebwa lulya lukoma lwa Naboti w’e Yizreeli aluyîmamwo^u.

Eliya ayâlagaza obuhane bwa Nyamuzinda kuli Ahabu

17 Okuhandi, akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Eliya w’e Tishibiti erhi: 18 «Kanya oyandagale emwa Ahabu, mwâmi w’Israheli e Samâriya. Yôla oli omu lukoma lwa Naboti mpu alunyâge.» 19 Ogend’imubwîra, erhi: «Kanwa ka Nyakasane erhi: K’orhanizire wanashokôla! Co cirhumire, kanwa ka Nya kasane, erhi: Ahôla ebibwa byamîmiraga omuko gwa Naboti ho byâmîmira omuko gwâwe.» 20 Ahabu anacibwîra Eliya, erhi: «Neci wamanangwasagya bu lya wâni mushombanyi wâni!» Eliya, erhi: Namakugwasa bulya waciguzize ene ojira okugalugalu embere za Nyakasane. 21 Lola oku nkola nahira obuhanya kuli we: Nakuherêrekeza, namalîra abalume b’omu mulala gwa Ahabu, omujâ n’orhali ye omu Israheli. 22 Nakolera enyumpa yâwe nk’oku nakolire enyumpa ya Yerobwâmi, mugala wa Nebati n’eya Basha mugala wa Ahiya bulya wazusi ze oburhe bwâni wanarhuma Israheli agoma. 23 (Kuli Yezabeli, Nyakasane anaciderha erhi: «Ebibwa byalîra Yezabeli omu lukoma lwa Yizreeli.») 24 Omuntu w’omu mwa Ahabu wankafîra omu mpinga alibwe n’enyunyi z’emalunga.»

25 Harhacîbonekanaga omuntu osirahire aka Ahabu wacihemulaga omu kugomera Nyakasane erhi mashumi ga mukâge Yezabeli garhuma. 26 Akola amaligo garhankaderhwa, akarherekêra abazimu nka kulya Abamoriti Nyakasane akungushaga embere za bene Israheli, bakag’ijira.

Obuciyunjuze bwa Ahabu

27 Erhi Ahabu ayumva ebinwa bya Eliya, asharhula emyambalo yâge, acihundikira sunzu, acîshalisa, akalâla muli olya sunzu, anakagenda ayûbîza. 28 Akanwa ka Nyakasane kanacirhindakwo Eliya w’e Tishibiti erhi: 29 «K’obwîne oku Ahabu anacirhôhize embere zâni? Bulya amacirhôhya embere zâni, obwôla buhanya burhaciyîshe anacibamwo omûka, ci hano omugala ayîma lyo obuhanya bwayîshira enyumpa yâge.

Ahabu na Yozafati oku matabâro

1 Abantu barhang’ihumûka myâka isharhu, nta ntambala yazûsire ekarhî ka abanya-Sîriya na bene Israheli. 2 Omu mwâka gwa kasharhu, Yozafa ti, mwâmi w’e Yuda abungulukira emwa mwâmi w’e Israheli. 3 Omwâmi w’Israheli anacibwîra abarhambo bâge erhi: «Ka murhayishi oku Ramoti w’omu Gileyadi abà wirhu? Ci ntâco rhujirage lyo rhumuyôkola omu maboko ga mwâmi Aramu. 4 Anacidôsa Yozafati erhi: «Ka rhwarhabalira rhweshi e Ramoti omu Gileyadi?» Yozafati anacishuza omwâmi w’Israheli erhi: «Onkolese nk’oku wene wankacîkolesa, okolese olubaga lwâni nk’oku wankakolesa olubaga lwâwe, n’ebiterusi byâni nka biterusi byâwe.»

5 Yozafati anacibwîra omwâmi w’Israheli erhi: «Nkuhunyire orhag’igend’idôsa buno akanwa ka Nyakasane. 6 Omwâmi w’Israheli anacihamagala abalêbi bali bahisire hofi magana ani, anacibabwîra erhi: «Ka ngend’itula enta mbala e Ramoti omu Gileyadi erhi ndeke!» Banacishuza mpu: «Osôke na Nyamuzinda ahira olwôla lugo omu nfune za mwâmi.» 7 Ci Yozafati aderha, erhi: «K’eno munda erhankaboneka omulêbi wa Nyakasane oyu rhwankahash’idôsa?» 8 Omwâmi w’Israheli anacishuza Yozafati erhi: Haciri omuntu rhwankahash’idôsa ebya Nyakasane; cikwônene ntahimwa kumushomba bulya arhalêba bintu binja kuli nie, ci ngasi mango bibi byonene. Ye Mikayehu, mugala wa Yimula.» Yozafati anaciderha erhi: Mwâmi amanye arhaderhaga ntyôla.» 9 Okubundi, omwâmi w’Israheli anacihamagala mwambali wâge mu guma anacimurhuma erhi: Kanya duba oj’ihamagala Mikayehu, mugala wa Yimula.

10 Mwâmi w’Israheli na Yozafati mwâmi w’e Yuda, bàl’ibatamire ngasi muguma omu ntebe yâge y’obwâmi, banayambirhe emyambalo yâbo y’obwâmi, bàli batamire aha câno, aha muhango gw’olumvi lwa Samâriya; n’abalêbi boshi bakazâg’ilêbera embere zâbo. 11 Sedekiyasi mugala wa Kenana ali amacitulîkiza amahembe g’ecuma, anaciderha erhi: «Kwo adesire ntyâla: Nyakasane: agâla mahembe go watumirhamwo abanya-Sîriya kuhika obamalîre.» 12 N’abalêbi boshi kwo bakazâg’ilêba ntyôla omu kuderha mpu: «Sôkera e Ramoti omu Gileyadi ohimane bulya olwo lugo Nyakasane analuhîre mwâmi!»

Omulêbi Mikeyo aleba oku Ahabu ahimwa

13 Erya ntumwa yajag’ihamagala Mikeyo yanacimubwîra erhi: «Lola oku ebinwa bya abalêbi byoshi byahigwire mwâmi obwinja; akanwa kâwe nako kabâge nka akanwa ka ngasi muguma muli bo: ohigule obwinja!» 14 Mikeyo anacishuza, erhi: Alame Nyakasane! Oku Nyakasane akanambwîra kwo nakanayîsh’iderha!» 15 Erhi ahika hofi na mwâmi, mwâmi amubwîra, erhi: «Mikeyo ka rhuje e Ramoti omu Gileyadi rhugend’ilwa nisi erhi rhuleke? Amushuza, erhi: «Musôkage munahimane bulya Nyakasane ahâna olwo lugo omu maboko ga mwâmi. 16 Mwâmi amubwîra, erhi: «Kanga nkwânîne nkugashe ly’okaz’imbwîra eby’okuli oku izîno lya Nyamuzinda?» 17 Omulêbi anacishuza, erhi: «Namabona bene Israheli boshi bashandabanyire oku ntôndo nka bibuzi birhagwerhi mungere; na Nyakasane amaderha erhi: Bala bantu barhagwerhi nnawabo; bagaluke n’omurhima ngasi muguma omu mwâge.»

18 Omwâmi w’Israheli anacibwîra Yozafati, erhi: «Ka ntakubwizire kwo? Arhandêbera bintu binja ci bibi byonene.» 19 Mikeyo erhi: «Yumvagya akanwa ka Nyakasane: Nabwîne Nyakasane atamire oku ntebe yâge n’omurhwe gw’e mpingu goshi erhi gumuli eburhambi, ebwa kulyo n’ebwa kumosho. 20 Nyaka sane anaciderha, erhi: «Ndi wahabula Ahabu ly’asôkere e Ramoti omu Gileyadi anafire yo?» Bashuza muguma oku, owundi okûla. 21 Okubundi omuzimu anaciyisha anacija embere za Nyakasane anaciderha erhi: Nieki naj’imuhabula. Nyakasane amudôsa, erhi: Kurhi? 22 Ashuza erhi: Nagenda nj’iba muzimu wa bunywesi, omu kanwa k’abalêbi bâge boshi. Nyakasane anaciderha, erhi: Wamushumika ciru onamuhirimye, gendaga ojire ntyo. 23 Okolaga obwîne oku Nyakasane anàhizire omuzimu mubi omu kanwa k’abâla balêbi bâwe. Na Nyakasane anadesire kubi kuli we.» 24 Ci konene Sedekiyasi mugala wa Kenana anaciyegera, anacishûrha Mi keyo, amurhimba oluhi omw’irhama anaciderha erhi: «Ngahigi omuzimu wa Nyakasane antengiremwo abâ w’aganiza?» 25 Mikeyo anacishuza, erhi: «Lola oku wakubona muli olula lusiku lwayisha olu waja wajamwo omu nyumpa ku rhenga omu yindi okola walonza aha wacifulika.» 26 Omwâmi w’Israheli anaciderha erhi: «Mugwarhe Mikeyo mumuhêkere Amoni, ye murhambo w’olugo, n’emwa Yoash mugala wa mwâmi. 27 Ogend’iderha erhi: «Mwâmi adesire ntyâla: Muhire oyûla muntu omu mpamikwa, munakaz’imulisa n’omugati gw’amalibûko, munakaz’imunywesa n’amîshi g’amalibûko kuhika amango nâshubûka n’omurhûla.» 28 Mikeyo anaciderha, erhi: «Okunali nka wankashubûka n’omurhûla, erhi Nyakasane arhanadesire muli nie.» Anaciderha erhi: «Muyumve mweshi lubaga.»

Ahabu afira e Ramoti w’omu Gileyadi

29 Mwâmi w’Israheli boshi na Yozafati mwâmi w’e Yuda banacisôkera e Ramoti omu Gileyadi. 30 Omwâmi w’Israheli anacibwîra Yozafati erhi: «Nalonza okucîfulika omu kuj’ilwa, nyambale kundikundi, ci wehe oyambale emyambalo yâwe.» Omwâmi w’Israheli acîfulika omu kuyambala kundikundi, bakanya baja oku ntambala. 31 Omwâmi w’e Sîriya ali erhi anahire abarhambo b’engâlè zâge oku banali makumi asharhu na babirhi eri irhegeko erhi: «Murhahîra mukashimba omurho nisi erhi omukulu ci mushimbc omwâmi w’lsraheli.» 32 Erhi abarhambo b’engâlè babona Yozafati, banaciderha mpu: «Neci ye mwâmi w’Israheli ôla!» Banacimugorha bakola bamulwîsa. Yozafati anacibanda endulu y’okulwa 33 n’erhi balya barhambo b’engâlè babona oku arhali ye mwâmi w’Israheli, banacimuleka.

34 Lero muntu muguma anacilasha omwampi gwâge oku muherho gwâge mpu agereze, gwanacigwârha mwâmi halyala empenzi yâge erhali hisire. Mwa mi anacibwîra omurhumisi wâge erhi: «Ntenza omu ntambala namabandwa! 35 Olwôla lusiku entambala yaja mwo entemu. Mwâmi w’Israheli ali ayîmanzire omu ngâlè ah’ishiriza lya abanya-Sîriya kuhika bijingo anafa ebyôla bijingo; omuko gw’ecibande câge gwabulajikira omwôla ndalâlâ y’engâlè. 36 Erhi izûba lizika olubi lwanacizûka omu cihando: Ngasi muntu omu cishagala câge, ngasi muntu omu cihugo câge bulya mwâmi anafire!» 37 Bajogonjera e Samâriya, banacibisha mwâmi aha Samâriya. 38 Erhi bakola badwîrhe bashuka engâlè, omu ciyanja c’aha Samâriya ebibwa byayisha byakaz’imima gulya muko n’embaraga zacishukiramwo nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanali kadesire.

Okuhwa kw’obwâmi bwa Ahabu

39 Ngasi bindi biyêrekîre ebijiro by’Ahabu, ebi akozire, enyumpa y’ihembe ayûbakaga, emirundu ayûbasire k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’Israheli. 40 Ahabu acihengeka aha burhambi bwa b’ishe n’omugala Akhaziyasi ayîma ahali hage.

Olwa Yozafati omu Yuda (870-848)

41 Yozafati, mugala w’Asa aba mwâmi omu Yuda erhi Ahabu ajira myâka ini ali mwâmi omu Israheli. 42 Yozafati ali akola agwerhe myâka makumi asharhu n’irhanu erhi abâ mwâmi, ayîma yindi myâka makumi abirhi n’irhanu omu Yeruzalemu. Nnina ye wali Azuba. mwali wa Shilhi. 43 Ashimba loshi enjira y’îshe Asa, arhanayirhengagamwo akaz’iyôrha ajira okushingânîn omu masu ga Nyakasane. 44 Ci kwônene arhahash’igikûla empiriri z’ahantu h’enyanya omu rhurhondo, olubaga lwacikazâg’igend’ihêrera oku ntôndo n’okugend’itumbûkiza yo enshangi. 45 Yozafati alama n’omurhûla boshi n’omwâmi w’Israheli.

46 Eyindi myanzi esigire y’ebijiro bya Yozafati, ngasi oku anahimaga koshi, entambala atuzire, k’ebyôla byoshi birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’e Yuda? 47 Arhenza obworhere bw’oburhazi omu cihugo n’obw’embaraga bwacibagamwo amango g’îshe Asa. 48 Agôla mango nta mwâmi wàbaga aha Edomu, ci musirika wa mwâmi wabaga ho yêne. 49 Yozafati abinja amârho g’e Tarsisi mpu aj’ilonzamwo amarhale e Ofiri, cikwône arhaciyihikaga bulya ago mârho gakenyukira e Esiyoni-Geberi. 50 Okubundi Okoziya, mugala w’Ahabu anacibwîra Yozafati erhi: «Oyemêre abarhumisi bani bagende n’abarhumisi bâwe omu mârho g’enkuge.» Ci Yozafati arhalonzagya. 51 Yozafati acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, abishwa haguma na b’îshe omu lugo lwa Daudi shakulûza wâge. Omugala Yoramu ayîma ahali hage.

Olwa Akhaziyasi w’Israheli (853-852)

52 Akhaziyasi mugala w’Ahabu, anaciba mwâmi w’Israheli aha Samâriya omu mwâka gwa kal’ikumi na nda kurhenga Yozafati ali mwâmi omu Yuda. Ayîma myâka ibirhi omw’Israheli. 53 Ajira ebirhashinganini omu masu ga Nyakasane, ashimba olugendo lw’îshe n’olugendo lwa nnina, ashimba n’olugendo lwa Yerobwâmi, mugala wa Nebati, owarhumaga Israheli ajira ecâha.

^a1.50 : Omuntu wahemusire erhi akagwarhirize oku bikwi by’oluhêrero lwa Nyakasane, arhakacigwâsirwe mpu ahanwe nk’arhali muntu anayisire n’obulonza.

^b2.5 : Yowabu na Shimeyi barhalisag’ihanirwa amabî gâbo; amabî gabo gàli manene bwenêne. Yowabu ali mwîsi wa bantu naye Shimeyi akag’igayaguza mwâmi ago mango erhi arhenga e Yeruzalemu. Daudi akengezize Salomonì eyi myanzi. Olole muli cigabi ca 2, 8.

^c2.22 : Okuyanka muka mwâmi kwakag’irhuma omuntu ashobôla entebe y’obwami.

^d3.4 : Lola muli 2 Nga 1, 3.

^e3.9 : Akaba Salomoni asengire oburhimanya arhali oku bulagîrire bwâge ci mpu lyo amanyi’irhegeka ecihugo.

^f5.13 : Rhurhankarhindira okuderha oku Salomoni ayandisire ebitabu n’emigani. Enshambâlo za mîra z’Abayahudi zìnakamuganjira omu bayandikaga Olulanga lwa 72 n’olwa 127, n’Ecitabu c’Omuhanûzi, ec’Olwimbo lw’enyimbo n’ec’Oburhimanya.

^g11.8 : Rhurhamanyiri erhi Salomoni alesire obwo bubî omu bushosi bwâge embere afé, ci okuhanwa al’ihanyirwe. Okusima okuyanka bakazi banji banji kwamuyirhira bulya burhimanya aligwerhe.

^h12.28 : Erhi Yerobwami abinja enshusho z’amanina aderha mpu bo banyamuzinda bakulaga Israheli e Misiri, kuhemukira Nyakasane okwo n’okurherekêra abazimu kw’abanya-Kanani.

ⁱ12.31 : Haligi amango erhi Yerobwami al’ilonzize okukuza Nyakasane Nyamuzinda. Ci kwoki, obubî bwâge bwàli bwa mbero ibirhi: burhanzi abinjisa enshusho z’amanina; kandi arhangiza okurherekêra ezo nshusho. Ciru n’okundi Nyakasane ali ahanzize okumurherekêra aharhali aha Yeruzalemu bulya ho omucîmha gw’amalaganyo gwabàga. Yerobwami ye wahemulaga olubaga lw’Israheli n’ecâha c’okurherekêra abazimu n’enshusho za ngasi lubero.

^j13.2 Lola ebijiro bya Yoshiyahu, rhuderha Yoziyasi: 2 Bam 23, 15-20.

^k15.13 : Ashera na Astarte bàli banyamuzinda b’obwihambi. Bàli bazimu-kazi. Cikwône ago mango g’abâmi, ago mazîno gombi gali ga muzimu muguma, ye wàli muzimu w’iburha. Kanji kanji abantu bakag’imurherekêra bakag’ijira eby’enshonyi omu nterekêro.

^l16.34 : Yozwè erhi ahehêrire ngasi yeshi wanâcishomye mpu ashub’iyûbaka Yeriko, aderha erhi: «Anamuyûbakire kwo enfula yâge n’omuziba gwâge». Lola muli Yoz 6, 26.

^m18.1 : Erhi hagera myaka isharhu ya cizombo cikali.

ⁿ18.24 : Eco cijiro cirhahumanwiri bwinja ebi balonzize okumanya ndi Nyamuzinda w’entondo y’e Karmeli, ka Nyakasane erhi Baali? Kandi erhi okumanya ndi ogwerhe obuhashe kulusha. Balonzize okumanya ndi Nyamuzinda w’okuli. Cikwône akanwa n’amasâla g’omulêbi Eliya (Lola omulongo gwa 37) n’omunkwa gw’olubaga (mulongo gwa 39) byo bihumanwîre byoshi: obuyemere muli Nyamuzinda yo ngwarhiro lyo n’ishwinjiro ly’okwo kuhagîsanya kwâbo.

^o18.39 : Ecisomerîne c’omuliro omulêbi ali ashenga co cayêreka abalêbi b’omuzimu Baali n’abantu b’ihanga bàlikwo Yezabeli oku nta byâbo omw’Israheli bulya mwo Nyakasane ali Nyamuzinda, na kandi okuyêreka bene Israheli oku yene ye Nyamuzinda ye yobôla emirhima.

^p19.8 : Entondo ya Horebu yo ntondo y’e Sinayi.

^q19.18 : Nyakasane amalaganya omulêbi Eliya oku acungula balya boshi barhaharamyagya omuzimu Baali.

^r19.19 : Erhi Eliya ahundikira Elizeyo n’ecishûli cage, amanyisa ntyo oku amacimwishoga mpu abe mulêbi ahali hâge.

^s21.9 : Amango g’obuhanya bakag’ilalika abantu bacishalise banashenge bwenêne lyo barhuliriza Nyakasane n’okumanya obubî bwatulaga oburhe bwâge. Lola muli Bac 20, 26; Yow 1, 14; 2, 15. Obuhanya bw’ecihugo coshi bo bwàrhabire obulyalya bwa Yezabeli.

^t21.10 : Amango g’okutwa olubanja ekagomhe, hàli irhegeko lidesire oku hagwasirwe okuba bahamirizi babirhi nka ciri câha cinene. Lola muli Mib 35, 30; Lush 17. 6; Mt 26, 60.

^u21.16 eyi milongo, 15-16: Erhi omuntu ankafire, mwâmi ananyage ebirugu byage byosh!

2KI – – Bible en mashi du Congo

ECITABU CA KABIRHI C’ABAMI מלכים

Omulêbi Eliya

1 Mowabu anacigomera Israheli erhi Ahabu aba amafa. 2 Akhaziyasi ahona oku idirisha lyali liyûbake bunya lushangi, oku nyumpa yâge e Samâriya alemala bwenêne. Arhuma entumwa anacizibwîra erhi: «Mugende mujindokeza Baal-Zebub, nyamuzinda w’obwihambi w’Ekroni^a e rhi nankacintumwa eyi ndwâla». 3 Ci konene malahika wa Nyakasane anacibwîra Eliya w’e Tishibiti erhi: Kanya washimânana mweshi na entumwa z’omwâmi w’e Samâriya, ozibwire ntyala erhi: Kanta Nyamuzinda ociba omu Israheli obo mukola mwagend’idosa Baal-Zebub nyamuzinda w’obwihambi w’Ekroni? 4 Co cirhumire Nyakasane aderha ntyâla: «Eyola ncingo washoneragako o rhayibungulukekwo, okunali wafa». Eliya anacigenda.

5 Entumwa zashubiyisha zihindarmusire zaja emunda mwâmi Akhaziyasi ali, anacizidosa erhi: «Okula kugaluka kwinyu kuli kuderha kurhi?». 6 Banacimu shuza mpu: «Omuntu amarhushîmâna omu njira amarhubwîra erhi: Mugaluke mushubire emunda mwâmi wamurhumaga ali mujimubwîra erhi: Nyakasane adesire ntyâla: Ka omu Israheli murhaciba Nyamuzinda obwôla okola wâge ndidosa Baal-Zebub w’Ekroni?». 7 Mwâmi anacibadôsa erhi oyôla muntu wamushimanaga anamubwîra ebyôla binwa kurhi anali ashushire? 8 Banacimushuza mpu oyôla muntu anali ayambirhe ecishuli c’amôya erhi ashwekire na omukaba ecibunu». Okubundi anaciderha erhi: «Ali Eliya w’e Tishibiti»

9 Anacirhuma emunda ali omurhambo w’abantu makumi arhanu haguma n’abantu bâge mpu baje emunda Eliya alamire oku ntôndo mpu bagendimu bwîra mpu: «Wani muntu wa Nyamuzinda, mwâmi adesire mpu oyandagale»! 10 Eliya anacishuza olya warhambulaga omurhwe gwa bantu makumi arhanu erhi: «Akaba ndi muntu wa Nyamuzinda, omuliro gurhangibunguluka emalunga gukumalire n’omurhwe gwâwe gwa bantu makumi arhanu». Omuliro gwanacibunguluka e malunga gwanacimalîra balya bantu, omurhambo n’engabo yâge. 11 Mwâmi arhuma owundi warhambulaga makumi arhanu n’engabo yâge, naye anacija emunda Eliya ali anacimubwîra erhi: «We muntu wa Nyamuzinda, mwâmi adesire mpu: Oyandagale duba»! 12 Eliya anacishuza e rhi: «Akaba ndi muntu wa Nyamuzinda omuliro gurhangibunguluka e malunga gukumalire we n’engabo yâwe»! Omuliro gwanacibunguluka e malunga gwanacimalîra olya muntu boshi na balya bantu bâge makumi arhanu. 13 Kandi mwâmi anacirhuma owundi murhambo wa bantu makumi arhanu boshi n’engabo yâge. Olya murhambo wa kasharhu anacisôka na erhi ahika afukama embere za Eliya anacimubwirha erhi: Muntu wa Nyamuzinda! Mâshi akalamo kani na akalamo ka abala bantu bani okalange! 14 Kali omuliro gwahonyire emalunga gwamalîra abarhambo bombi na engabo yâbo; lero akalamo kani karhone omu masu gâwe.» 15 Malahika wa Nyakasane anacibwîra Eliya erhi: «Obunguluke mweshi naye orhamuyôbohaga. Eliya anacibunguluka lero boshi naye anacija emunda mwâmi ali. 16 Amubwîra, erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: Ebwa kuba warhumire entumwa emwa Baal-Zebub w’Ekroni – nka kulya omu Israheli murhaba Nyamuzinda wankadosize, co cirhumire okwôla ncingo washoneraga orhakubunguluke, ci okunali wafa»!

17 Akhaziyasi anacifa nk’oku Eliya anaderhaga akanwa ka Nyakasane, omu lumuna Yoramu – bulya arhali agwerhe murhabana – anaciyîma ahali hage, omu mwâka gwa kabiri kurhenga Yoramu mwene Yozafati ali mwâmi e Yuda. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Akhaziyasi, oku ajiraga, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’abâmi b’omu Israheli?

VI. Amango ga Elisha’

Eliya ahekwa omu malunga. Elisha’ aja ahali hâge

1 Erhi Nyakasane asôkana Eliya omu mpûsi ya kalemêra, agôla mango Eliya ali omu njira y’okuja e Gilgali boshi na Elisha’^b. 2 Eliya anacibwîra Elisha’, erhi: «Obêre ahâla kwo nkuhunyire, bulya Nyakasane antumire cingana e Beteli». Elisha anacishuza erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke»! Banaciyandagalira e Beteli. 3 Abalêbi babaga aha Beteli^c banacibwîra Elisha’ mpu: «Ka omanyirire oku ene Nyakasane agendana nawi nyu akugezaye ah’irhwe?» Anacishuza erhi: «Nani nkumanyire ci muhulike!». 4 Eliya anacibwîra Elisha’ erhi: «Obêre ahâla kwo nkuhunyire, bulya Nyakasa ne antumire e Yeriko». Anacishuza erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe ntakuleke! «Banacihika e Yeriko». 5 Abalêbi bali aha Yeriko banacija emunda Elisha ali banacimubwîra mpu: «Ka omanyire oku ene Nyamubâho agendana nawinyu akugezeye aha irhwe»? Anacishuza erhi: «Nkumanyire nani ci muhulike»! 6 Eliya anacimubwîra erhi: «Obêre aha kwo nkuhunyire bulya Nyakasane antumire oku Yordani. «Anacimushuza erhi: Alame Nyaksane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke»; banacigenda oku banali babiri.

7 Balêbi makumi arhanu bacinyabuguma, banaciyisha bayimanga kulî buzira kubayegêra; nabo oku bali babiri bayimanga eburhambi bwa Yordani. 8 Okubundi Eliya ayanka ecishûli câge acibungabunga, acirhimba oku mîshi, amîshi ganacicîgabamwo bihimbi bibiri, idako n’enyanya, bombi banaciyikira burhajoma. 9 Erhi baba bamayikira Eliya anacibwîra Elisha’ erhi: «Hûna ngasi ecikukwânîne okujira kuli we, oku ntacikunyagwa». Elisha’ anacishuza erhi: «Mbone ecihimbi ca kabiri c’omûka gwâwe»! 10 Eliya anacimushuza erhi: «Wamahûna akantu kazibu. Okayishinangira hano banyehukana embere zâwe, wanabona okwôla, n’akaba arhali ntyo, kwo kuderha oku nanga». 11 Banacija balambagira banashambâla, caligumiza babona engâlè y’omuliro n’enfarasi z’omuliro: zababerûla ngasi muguma olwâge lunda, Eliya anacihêkwa emalunga omu karhi k’empûsi ya kalemêra. 12 Elisha’ abona ebyo byoshi ahamagala erhi: «Larha! Larha! Ngâle y’Israheli n’abasirika bayo!». Ahôla azimêra a rhacimushishaga omu isu. Anaciyanka emyambalo yâge anaciyisharhangula mwo mpande ibiri. 13 Anacilengeza ecishuli ca Eliya erhi ànacilesirage. Okubundi ahika oku burhambi bwa Yordani; abwarhala oku cikunguzo.

14 Ayanka cirya cishuli Eliya àsigaga, acishûrha oku mîshi anaciderha erhi: «Mâshi ngahi Nyakasane Nyamuzinda wa Eliya ali?» Anacishûrha oku mîshi, nago gacigabamwo kabiri gaja olunda n’olundi, Elisha’ ayikira. 15 Abalêbi bamulangira, banaciderha mpu: «Omûka gwa Eliya gukola guli kuli Elisha’». Bakanya baja emunda ali; bafukama bayunamiriza embere zâge. Banacimu ‘ bwîra mpu: 16 «Lola oku omu barhumisi bâwe muli bantu makumi arhanu ba burhwâli, obarhume bagendilonza nawinyu. Ankaba ene omûka gwa Nyakasane guba gwamamuyêhûkana, gwajirimukweba kuli ntôndo nguma, nisi erhi omu kabanda». Anacibashuza erhi: «Murharhumaga yo ndi». 17 Ci bamushimbulula bamusêza bwenêne, anacibabwîra erhi: «Rhumagiyo». Banacirhuma bantu makumi arhanu baja bafukula Eliya, nsiku isharhu zoshi buzira kumubona. 18 Erhi bagaluka emunda Elisha’ ali, bulya agôla mango goshi erhi anali aha Yeriko anacibabwîra erhi: «Ka ntali erhi namubwizire nti murhagendaga»?

Ehisomerine bibiri bya Elisha’

19 Abantu b’omu lugo banacibwîra Elisha’ mpu: «Olu lugo luli ahali hinja nk’oku nahamwirhu anabwîne; ci konene amîshi^d gaba mabi na ecihugo cilibuzibwe n’okumoma». 20 Anacibabwîra erhi: «Nderheragi embehe mpyahya, muhirekwo omunyu». Banaciyisha bamudwirhireyo. 21 Anacija aha nshôko y’amîshi, anacikwebamwo gulya munyu, anaciderha erhi: «Nyakasane adesire ntyâla: «Ofumye agâla mîshi irhondo murhacirhengaga oli olufu oli n’okumo ma». 22 Galya mîshi ganacifuma erya ndwâla kuhika na buno nka kulya Elisha’ anaderhaga. 23 Anacirhenga eyôla munda asôkera e Beteli; ago mango ali omu njira asôka, abanarhabana banacirhenga omu lugo barhôndêra bamushekera; baka derha mpu: «Sôka luhala, sôka luhala!» 24 Ayerekera emunda bali abalola abahehêrera okw’izîno lya Nyakasane^e. Lero nsimba ibiri zarhenga omu muzirhu zashanshanyula makumi ani na babiri muli balya banarhabana. 25 Kurhenga ahôla ayinamukira oku ntôndo ya Karmeli, anacirhengakwo aja e Samâriya.

Yoramu mwâmi w’Israheli (852-841)

1 Yoramu mugala wa Ahabu aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya erhi Yozafati ageza myâka ikumi ali mwâmi w’e Yuda; ayusize myâka ikumi n’ibiri ali mwâmi. 2 Ajira ebigalugalu embere za Nyakasane ci konene arhali ak’îshe na nina, bulya ashabire omunara îshe ali ayûbakire Baali. 3 Ci konene naye ashaya muli birya byâha Yerobwâmi mwene Nebati ahebagamwo Israheli arhanabirhengagamwo. Israheli na Yuda bacihindulira Mowabu 4 Mesha mwâmi w’e Mowabu ali agwerhe amasò gâge anakazagihongera mwâmi w’Israheli empongo ya banabuzi bihumbi igana na ngandabuzi bihumbi igana zirya z’ebishamvu. 5 Erhi Ahabu afa olya mwâmi w’e Mowabu agomera omwâmi w’Israheli. 6 Mwâmi Yorami anacirhenga e Samâriya, alalula engabo yâge y’Israheli. 7 Okubundi akanya, anacirhumiza emunda Yozafati ali mpu bâge ndimubwîra erhi: Omwâmi w’e Mowabu anagomire, ka wayisha rhugendi lwîsa Mowabu rhwembi? Yozafati mwâmi w’e Yuda anacishuza erhi: Nyishire onkolese nk’oku wankanacikolesa wenene, n’olubaga lwâni nk’oku wa nkakolesa olubaga lwâwe, enfarasi zani nka enfarasi zawe». 8 Anacimudosa e rhi: «Njira ehi rhwayinamukamwo?» Anacishuza erhi: Omu njira eri omw’iru ngu ly’Edomu. 9 Omwâmi w’Israheli, omwâmi w’e Yuda n’omwâmi w’e Edomu, balikûla. Erhi bajira nsiku nda baja barhandanya omw’irûngu, amîshi gabulikana oku kunywesa engabo n’ebintu byali bibakulikire. 10 Okubundi mwâmi w’Israheli anaciderha erhi: Mâshi yaga wee! Kali Nyakasane anahamagirage abala bâmi oku banali basharhu mpu agendibahira omu maboko ga Mowabu? 11 Ci mwâmi w’e Yuda adôsa erhi: «Ka nta mulêbi wa Nyakasane wankahasha oku rhudôkeza Nyakasane»? Muntu muguma omu barhumisi b’omwâmi w’Israheli anacishuza aderha erhi: Eno munda eba Elisha’ mwene Shafati ye wakazagidubulira amîshi omu nfune za Eliya». 12 Yozafati anaciderha erhi: «Kanwa ka Nyakasane kali muli ye». Omwâmi w’Israheli Yozafati, omwâmi w’e Yuda n’ omwâmi w’Edomu, banaciyandagala baja emunda ali. 13 Elisha’ anacibwîra mwâmi w’Israheli erhi: «Bici kuli nie na nâwe? Kanya oje emw’abalêbi ba sho n’aba nyoko». Mwâmi w’Israheli anacishuza erhi: «Nanga bulya Nyakasane anahamagire abâla bâmi basharhu mpu abahâne emwa Mowabu», 14 Elisha’ anacishuza erhi: «Alame Nyakasane oyu nyimangire embere zâge! Nka ntali mbabalire Yozafati, mwâmi w’e Yuda, ntankakushibirire ntankanakulozirekwo. 15 «Ci nderheraga buno omuzihi w’olulanga». Na, erhi oyôla muzihi aba akola adwîrhe aziha, okuboko kwa Nyakasane kwamujakwo 16 anaciderha erhi: «Nyakasane amaderha ntya: Muhumbe emînamîna mwa cino cidekêra». 17 Bulya kwo Nyamuzinda adesire ntyâla: Murhabone empûsi murhabone n’enkuba, ci konene omu bululi bw’ecira cidekêra mwayunjula mîshi. mwakazinywa mwenene n’engabo yinyu n’ebintu binyu. 18 Ci konene ebyo biciri bisungunu omu masu ga Nyakasane, oku lw’ene amuhà Mowabu mumugwarhe omu maboko ginyu. 19 Muhongole ebishagala bizibu n’omu ngasi lugo muku ndule ngasi mirhi enali ya bunguke, mufunike ngasi iriba ly’amîshi musherêze ngasi mashwa minja omu kuhiramwo amabuye». 20 Lero, sezi gala mango banahâna enterekêro, babona amîshi gayisha gahulula garhenga olunda lw’e Edomu, ecihugo canaciyunjula mîshi. 21 Ci kone erhi Mowabu ayumva oku abâmi bayishire okumurhera, balya boshi banalikola bahashire okulwa amatumu bashubûzibwa, bagenditwa icumbi oku lubibi. 22 Banacizûka lubungubungu, n’erhi izûba lishoshoka erya ngabo ya Mowabu yabona amîshi goshi gakola gashusha omuko. 23 Banaciderha mpu: «Muko ogûla! mpu balya bâmi bamaline, bayirhine bonene na bone, Mowabu kanya buno ogendihâha». 24 Banaciyisha balibirhire ebwa cihando ca bene Israheli, bene Israheli ba shagamuka bahima okurhasagiboneka, bene Mowabu bakûla omulindi ba bayaka. Bayisha bayegera banaja bahima bene Mowabu. 25 Bashaba ebishagala n’omu mashwa minja ngasi muguma akabandamwo ibuye kuhika bagafûnika, bafuka amaliba goshi g’amîshi, bahongola emirhi y’amalehe yoshi ciru harhasigalaga agarhali mabuye gonene kurhenga aha Kiri-Harasheti, ababanda amabuye, bali erhi baluzongolosire banalurhindibuzize. 26 Omwâmi w’e Mowa bu erhi abona oku amahimwa omu ntambala ayanka bantu magana gali nda, bantu bikubagirwa omu ngabo yâge boshi bayomwire engôrho zâbo, balonza okuciha enjira olunda omwâmi we Edomu ali ci bayabirwa. 27 Anaciyanka omugala yo yali nfula, ye wankayîmire omu byâge , amuniga akola amu rherekêra kulya lukuta. Bene Israheli erhi babona kulya bashologorhwa, ba muleka bacishubirira omu cihugo câbo.

Amavurha g’omukana

1 Mukazi muguma wa mwene wâbo abalêbi, anaciyakûza Elisha’ anacimubwîra erhi: «Omurhumisi wâwe ibanie àfîre, orhanahabiri oku ali muntu orhînya Nyakasane, ci konene owalimubisize ebirugu anayîshire arhôla abana bâni bombi amabahêka bujà». 2 Elisha’ anacimudôsa erhi: «Kurhigi nankahashikujirira? Ombwire bici ogwerhe omu mwâwe»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Mwambalikazi wâwe arhagwerhi kantu aha nyuma ly’amavurha nkazicishîga». 3 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Okanye oje wahûna abandi oku bulungu bwâwe boshi orhulugu rhulya rhurhalimwo cici olerhe mwandu. 4 Hano ohika eka onaje omu mwâwe n’abana bâwe, wanayigala olumvi; kandi wanarhondêra okudubulira kwa galya mavurha gâwe omu ngasi kalugu, n’akankayunjula wanakahira eburhambi». 5 Nyamukazi anacikanya anacija omu mwâge n’abana bâge, anaciyigala olumvi, bakazimuhêreza ngasi kalugu naye anabulagiramwo. 6 Erhi rhulya rhulugu rhoshi rhuba rhwamayunjula, anacibwîra omugala erhi: «Ompage akandi». Naye anacimushuza erhi; «Ntâko kacihali». 7 Nyamukazi akanya agendibwîra olya muntu wa Nyamuzinda, naye anacimubwîra erhi: «Okanyagye ojiguza agôla mavurha olyulemwo omwenda gwâwe, kandi we n’abana bâwe wanalama n’agasigire.»

Elisha’ afûla mugala w’omu-Sunamiti

8 Lusiku luguma Elisha’ anacigera e Shunemi, eyôla munda yàbâga omukazi w’omuhirhi, nyamukazi anacimusêza mpu ajirya aha mwâge; na ngasi mango erhi acigeraga anajiliraho. 9 Nyamukazi anacibwîra iba erhi: «Nabwîne oku oyûla muntu okaziyôrha agera hano aba muntu wa Nyamuzinda. 10 Ojire rhumuyûbakire iruli rhuhiremwo encingo, amêza, entebe n’itara na ntyo anahashikagwishiramwo amango amaja hano mwirhu». 11 Lusiku luguma Elisha’ anayisha, anacisôkera omu iruli lyâge anacigwishiramwo. 12 Okubundi anacibwîra omwambali Gehazi erhi: «Ompamagalire oyôla mukazi w’omusunamiti». Gehazi anacimuhamagala, naye nyamukazi anaciyisha emunda ali. 13 Elisha’ anacibwîra Gehazi erhi: omubwîrage ntyâla: erhi, «Ala oku wàrhujirîre aminja nk’oku onahashire koshi, kurhi obwîne rhwankakujirira? Ka rhugend’ikusengerera emunda mwâmi ali nîsi erhi emw’omukulu w’abasirika»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Niono ncibêrire haguma na bene wirhu». 14 Elisha’ anaderha erhi kurhi rwankamujirira wâni! Gehazi anacishuza erhi: Ci arhajira mwanarhabana n’iba oyûla okola mushosi. 15 Elisha’ aderha, erhi: «Hamagala ye.» Omwambali anacimuhamagala; naye nyamukazi anaciyisha ayîmanga aha muhango. 16 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Mwâka irhondo nka buno erhi obagalire omwanarhabana». Nyamukazi anacishuza erhi: «Nanga mâshi yagirwa we muntu wa Nyamuzinda orhantebe, orhashundule mwambalikazi wâwe». 17 Nyamukazi anacirhôla izîmi, anaciburha omwanarhabana omu mwâka gwakulikiraga galya mango gonene Elisha’ anamulaganyagya.

18 Olya mwana anacikula. Lusiku luguma akanya ashimana îshe emunda bakazagisârûla emburho. 19 Anacibwîra îshe erhi: «Namafa n’irhwe, namafa n’irhwe!» Ishe anacibwîra omwambali erhi: «Hekaye emunda nina ali». 20 Olya murhumisi anaciyanka olya mwana anacimuhêka emunda nina ali, nina anacimubagalira kuhika gala mango izûba lija omu nkuba karhî, okubundi arhengamwo omûka. 21 Nyamukazi anacisôka ajimugwishiza kw’erya ncingo y’omuntu wa Nyakasane, anacimuyigalira mulya anahuluka. 22 Anaciyakûza iba anaciderha erhi: «Mâshi nkuhunyire ontumire muntu muguma muli abâla barhumisi, anderhere na ndogomi nguma, nalibirhira dubaduba emunda omuntu wa Nyamuzinda ali mbuligaluka». 23 Iba anacimushuza erhi carhuma waja emunda ali ene? «Garhali mango ga mwêzi muhyahya nisi erhi olwa sabato». Nyamukazi anacishuza erhi: Murhûla! 24 Erhi baba bamashumika erya ndogomi, nyamukazi anacibwîra omwambali erhi: «Okanye olibirhe, orhananyimanzagya oku niene ntacikubwirakwo». 25 Akanya aja emunda omuntu wa Nyamuzinda ali oku ntôndo ya Karmeli.

Olya muntu wa Nyamuzinda erhi alangira ayiruka, anacibwîra omwambali Gehazi erhi: Langira olya mukazi w’e Shunemi. 26 Kanya oje emunda ali omudôse erhi k’ozibuhire? Erhi ka balo azibuhire? Erhi k’omwana wâwe azibuhire? Anacishuza erhi: «Bazibuhire»! 27 Erhi nyamukazi ahika h’olya muntu wa Nyamuzinda, oku ntôndo, amurhuluba amagulu. Gehazi anaciyisha mpu amukule kuli ye ci olya muntu wa Nyamuzinda anacimushuza erhi: Leka ye bulya omurhima gwâge guyunjwire amaganya na Nyamuzinda arhamanyisize, anakunfulisire. 28 Okubundi olya mukazi anaciderha erhi: «Ka nali mpunyire omwanarhabana emunda nahamwirhu ali? Ka ntali nkubwizire nti: «Omanye wankanshundula».

29 Elisha’ anacibwîra Gehazi erhi: «Kenyera bwinja, fumbarha akarhi kâni onagende. Erhi hankajira oyu washimana omu njira orhamulamusagya^f. Oyishihira akarhi kâni aha malanga g’oyo mwana». 30 Nina w’ôlya mwana anaciderha erhi: «Alame Nyakasane, gulame n’omûka gwâwe! ntakuleke». Elisha’ anacikanya amushimba. 31 Gehazi anali erhi abashokolire, anacihira kalya karhi aha malanga g’olya mwana; ci nyamwana arhayîsagya, arhanafukunyagya. Anaciyisha agalusire emunda Elisha’ ali anacimubwîra erhi: «Omwana arhazusire». 32 Erhi Elisha’ ahika omu nyumpa ashîmâna omwana anafire, banamuhizire oku ncingo. 33 Anacija omu nyumpa, abasiga embuga, ayigala olumvi, anacishenga Nyakasane. 34 Elisha’ anacisôka; ayubarhira omwana; ahira akanwa kage oku kanwa k’omwana, ahira amasu gâge oku masu gâge alambûlira amaboko gâge oku maboko ga nyamwana, acîlambulira kuli ye. Omubiri gw’olya mwana gwajamw’ecîdûrhu. 35 Oku bundi abungulukira idako omu nyumpa, aja acigeza eyi n’eyi; ashubisôka agendicîlambûlira kuli olya mwana kali nda, nyamwana anacityera, abungûla amasu. 36 Oku bundi anacihamagala Gehazi, anacimubwîra erhi: «Okanye ogendihamagala nina». Anacimuhamagala, naye anaciyisha anacija emunda Elisha’ ali, Elisha’ anacimubwîra erhi: «Yanka mugala wâwe». 37 Nyamukazi afukama aha magulu gâge ayunamiriza oku idaho, okubundi arhôla omwana wâge ahuluka.

Akabindi k’obwoge

38 Elisha’ ashubira e Gilgali, ci erhi n’ishali liri likali bwenêne omu cihugo. Bulya abalêbi bali batamire embere zâge anacibwîra omwambali erhi: «Yanka eyôla nyungu nenene oyendere abôla balêbi ibinda». 39 Muguma muli bo akanya aja omu lubala aja arhôleza enshâli, anacishimana emizâbîbu ahumba oku ntandagulè zali zijire zalandirakwo, abumba ecirondo câge. Ayisha aja azitwa rhuhimbi rhuhimbi anahira omu mishi na ababo barhamanyiri. 40 Barhôndêra okuja kwadubula banagabulira abantu mpu balye; ci erhi banywa kuli lirya ibinda boshi barhôndêra okuyâma mpu: «Rhwamafa! Rhwamafa! olufu luli muno nyungu wâni muntu wa Nyamuzinda»! Barhacihashaga okulya. 41 Elisha’ anacibabwîra erhi: Mundêrherage enshâno. Anacikwebakwo mulya nyungu anaciderha erhi: «Mudubulire abantu balye» Nta kantu ka bwoge kaciri muli erya nyungu.

Okuluza emigati

42 Muntu muguma anacirhenga e Baali-Shalisha, ayisha adwîrhîre omuntu wa Nyamuzinda emigati y’omwâka muhyahya: yali migati makumi abiri ya ngano, yali omu nshoho. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Ogabire abantu balye». 43 Omwambali anacimubwîra erhi: «Kurhi eyira nankayigabira abantu igana»? Elisha’ amushuza erhi: Ogabire abantu balye. Bulya Nyakasane adesire ntyâla oku: balya banasize. 44 Anacibagabulira, banacirya n’eyindi yasigala, nka kulya akanwa ka Nyakasane kanali kadesire.

Nahamani afuma olushomyo

1 Nahamani murhambo mukulu w’engabo z’abasirika ba mwâmi w’e Sîriya, abaga murhonyi bwenêne emwa nawâbo, muntu mugale na wa kukengwa, bulya ye Nyakasane acizagyamwo abantu b’e Sîriya; ali mulume wa ntwâli ci konene erhi anali wa lushomyo, 2 Cigabi ciguma c’abantu b’e Sîriya banacikanya bagendinyaga, erhi bashubûka, bayisha badwîrhe mpira hinyere higuma hy’omu cihugo c’Israheli, ehyo hinyere hyagendikakolera muka Nahamani. 3 Hyanacibwîra nn’omumwâbo, erhi: «Mâshi! Nawirhu acijaga emwa omulêbi oba omu Samâriya, oyu mulêbi anahashimubuka lula lushomyo lwâge». 4 Nahamani anacikanya agendibwîra nawâbo erhi: «Ntya na ntya kwo hirya hinyere hyarhengaga omu cihugo c’Israheli hyadesire». 5 Mwâmi w’e Sîriya anacimubwîra erhi: «Neci! ojage yo narhuma n’amaruba emw’omwâmi w’Israheli». Nahamani anacilikula anacihêka talenta ikumi za marhale, na nfaranga bihumbi ndarhu za masholo na mibungo ikumi ya mishangi. 6 Ahêreza mwâmi w’Israheli galya maruba, galimwo ebi binwa: «Agala maruba hano ganakuhikakwo, omanye oku nkurhumire mwambali wâni Nahamani nti omufumye olushomyo lumulikwo». 7 Erhi oyo mwâmi w’Israheli ayusisoma agôla maruba asharhula emyambalo yâge, anaciderha erhi: «Ka ndigi Nyamuzinda owankayirha anacize, obûla antumire oyu muntu mpu mubuke olushomyo? Yumvi bwinja, ka murhabwini oku mbaka ezi oyu muntu alindonzakwo»?

8 Erhi Elisha’ muntu wa Nyamuzinda ayumva oku mwâmi w’Israheli anacîberîre emishangi arhuma entumwa yaja emunda ali erhi: «Mpu cici carhumaga wacîberera emyambalo? Oyu muntu ayishe emunda ndi, amanyiraho oku omw’Israheli muba omulêbi». 9 Nahamani anaciyisha n’enfarasi zâge n’engâlè yâge, anaciyimanga aha lumvi lw’enyumpa ya Elisha’. 10 Elisha’ anacimurhumira entumwa yagendimubwîra erhi: «Okanye ocîshuke kali nda omu Yordani; wabona omubiri gwafuma, weshi oshuguke. 11 Nahamani aba burhe, acikenyangula, agenda aciderheza erhi: Nakazagicikebwa nti nkaba ahuluka, ampikeho anayâkuze izîno lya Nyakasane, Nyamuzinda wâge, nti nkaba azunguliza okuboko kwâge ebwa lunda lutakatifu ntyo anfumye nie nya-mubenzi. 12 K’enyîshi z’ e Damasko, Abana, Efrata na Parpara ka zirhalushiri enyishi z’omu Israheli zoshi bwinja? Ka ntankahasha okugendicîshukiramwo na nfume? Ahindamuka yeshi n’oburhe mpu akola agenda. 13 Abambali banacimujaho mpu bamushambâze banacimubwîra mpu: «Larha! Nyamulêbi acikuhûnaga akantu kadârhi, ka orhankahashire okukajira? Ci lero obûla amakubwîra erhi: «Ocîshuke wanyuguka». 14 Okubundi obwo anacibunguluka, aciyûbiza kali nda omu Yordani nka kulya omuntu wa Nyamuzinda anamubwîraga; omubiri gwâge gwanyuguka gwaba nk’omubiri gw’omwana murho, yeshi afuma.

15 Okubundi ahindamuka, aja emunda omuntu wa Nyamuzinda ali, boshi n’abambali. Erhi ahika embere zâge anaciderha erhi: «Namajaga namanya oku nta handi Nyamuzinda aba nka omw’Israheli. Ci buno oyemerage oluhembo lwa mwambali wâwe». 16 Elisha’ anacimushuza erhi: «Alame Nyakasane oyula nyimanzire embere zâge! ntâyemêre»! Anacimuseza bwenêne ci nyamulêbi acilahirira. 17 Nahamani anacishuza erhi akaba arhali ntyo, oyemêrage bahe mwambali wâwe kuli obûla budaka obwankahekwa na ndogomi ibiri; bulya mwambali wâwe arhakacirherekêra bandi bahi okuleka Nyakasane. 18 Ci konene Nyakasane ababalire mwambali wâwe kuli oku: Nawirhu erhi akola aja omu nyumpa y’e Rimoni mpu akola ajishenga, akanagwarhiriza oku kuboko kwâni, nani nanafukama omwôla nyumpa y’e Rimoni, nka kulya amanafukama omwôla nyumpa y’e Rimoni; mashi Nyakasane ababalire mwambali wâwe kuli okwôla. 19 Elisha’ anacimubwîra erhi: «Gendaga n’omurhûla». Anacisengaruka agenda.

20 Erhi aba akola ahika erhali hofi, Gehazi mwambali wa Elisha’, muntu wa Nyamuzinda acija emurhima erhi «Alaga oku nawirhu amaleka Nahamani w’e Sîriya acigendera buzira kuyankirira ebi ashuba amudwîrhîre. Alame Nyakasane, nkola nalibirha nje emunda ali nanacirhôlakwo bisungunu.» 21 Gehazi anacikanya alibisirekwo Nahamani. Nahamani erhi alangira ayisha alibirhira emunda ali, ashonôka duba duba oku ngâlè yâge akanya aja emunda ali anacimudôsa erhi: «Ka buholo»! 22 Gehazi anacishuza erhi: «Buholo». Nnahamwirhu antumire mpu nkubwire: Bana babiri b’omu murhundu gw’Efrayimu bamanyishira, bali balêbi, nkuhunyire ompe talenta nguma ya marhale na mibungo ibiri ya mishangi mbahêkere. 23 Nahamani anacimubwîra erhi: «Yêmera nkuhe talenta ibiri». Amuyinginga mpu azirhôle na erhi aba amahira zirya talenta zombi muli nshoho ibiri na erya mibungo ibiri abarhuza bambali babiri mpu bamurhwaze byo. Erhi bahika oku karhondo, 24 Gehazi abayanka birya bali badwîrhe abibika omu nyumpa okubundi alika balya bantu nabo banacigenda.

25 Enyuma z’ahôla akanya aja emunda nawabo Elisha’ ali, naye amudôsa erhi ngahi warhenga wâni Gehazi? Anacishuza erhi: «Mwambali wâwe arhajire ngahi». 26 Elisha’ anacimudôsa erhi: ka omurhima gwâni gurhali gukukulikire galy’amango olya mulume anashonôkaga oku ngâlè yâge anaja emunda oli? Lero warhôzire enfaranga okubundi wanagula nazo ishwa, emizâbîbu, emizeti,emibo, ebibuzi, enkafu, abarhumisi n’abaja-kazi. 27 Ci kwône olushomyo lwa Nahamani lukola lwakujakwo we n’obûko bwâwe ensiku zoshi. Gehazi erhi amurhengaho ali akola ayunjwire lushomyo, mwêru mwêru nka lubula.

Embasha yahera, yanabonekana

1 Lusiku luguma abalêbi banacibwîra Elisha’ mpu: «Lola oku ahâla rhutamîre rhweshi embere zâwe hamaba hafunda». 2 Rhuje oku Yordani rhutwe ngasi muguma omurhi, rhunayûbakemwo aha rhwakabêra. Elisha’ anaciba shuza erhi: «Gendagi.» 3 Muguma mulibo anacimubwîra erhi: «Yemêraga okuyija mweshi n’abarhumisi bâwe». Anacishuza erhi: «Nayija». 4 Banacigenzikanwa boshi. Erhi bahika oku Yordani barhôndêra okutwa emirhi. 5 Muguma muli bo oku adwîrhe atwa omurhi, embasha yâge yaharhûka yarhogera n’erwishi; anaciyama erhi: Yajeewe! mâshi Nnahamwirhu! ciru kuhoza nayihozagya! 6 Omuntu wa Nyamuzinda anacimudosa erhi: Ngahi erhogire? Anacimuyerekaho. Okubundi Elisha’ anacitwa ecihimbi c’ehirhi, anacihikweba halya n’erya mbasha yayerêra. Anaciderha erhi: «Rhôlaga yo». 7 Naye alambula okuboko ayirhôla.

Elisha’ agwârha cigabi ciguma c’ab’e Aramu

8 Omwâmi w’e Aramu ali lubibi n’Israheli. Anacijira ihano boshi n’abasirika bâge ababwîra erhi: «Muyandagalire kuli lula lugo». 9 Ci konene Elisha’ anacirhuma abagendibwîra omwâmi w’Israheli erhi: Obugoma burhacilangwa, bulya aha hantu ho bayandagala. 10 Mwâmi w’Israheli anacirhuma abagendikazilanga ahôla hantu omuntu wa Nyamuzinda amubwîraga anamulangûla ho, akayôrha ahalanga arhali liguma erhi kabiri.

11 Omurhima g’omwâmi w’e Aramu gwagayisibwa n’okwo, anahamagala abambali anacibadosa erhi: «Ka murhankambwîra nani ndi ogendikanvuhula emunda omwâmi w’Israheli ali»? 12 Muguma muli balya basirika bâge anacimushuza erhi: «Ntaye yagirwa nnawirhu; ci konene omulêbi Elisha’ aba omw’Israheli, ye ogendikazibwîra mwâmi w’Israheli ebinwa waderheraga omu mwâwe. 13 Mwâmi aderha erhi: «Mukanye mujc mwalongcreza aha aba, nayishirhuma bamugwarhe». Banacimubwîra mpu «Lola oku ali e Dotani». 14 Anacirhuma eyôla munda, enfarasi, engâlè n’engabo mwandu; banaciyisha budufu banacigorha olugo.

15 Omuntu wa Nyamuzinda azûka lubungubungu, ahuluka; sinza oku e ngabo nyinji yagosire olugo n’enfarasi n’engâlè. Mwambali wa Elisha’ anacimubwîra erhi: Yoo! Nnahamwirhu, kurhi rhwajira. 16 Anacishuza erhi: «Orhayobohaga bulya abarhuli rhweshi nabo bo banji kulusha abali boshi nabo». 17 Elisha’ ashenga anaciderha erhi: «Nyakasane, obwikule amasu gâge, lyo ahashibona». Nyakasane anacibungula amasu g’olya mwambali wa Elisha’, anacibona, alangira entôndo yoshi eyunjwire nfarasi n’engôle z’omuliro cburhambi hwa Elisha’.

18 Bulya aba-Aramu bahungulukiraga emunda Elisha’ ali, naye anacishenga Nyakasane aderha erhi: «Mâshi yagirwa ojire abâla bantu b’ihanga babe mihurha»! Nyakasane anacibahûsa amasu boshi nka kulya Elisha’ anaderhaga. 19 Elisha’ anacibabwîra erhi: «Arhali ho enjira eri hano, n’olugo arhali ho luli hano; munkulikire namuhêka emunda omuntu mwajamwalonza ali». Anacibahêka e Samâriya. 20 Erhi bahika omu Samâriya, Elisha’ anaciderha erhi: «Mâshi Nyamubâho obwikule amasu g’abâla bantu lyo babona»! Nyakasane anacibabwikûla amasu babona, babona oku bali omu ndalâla ya Samâriya.

21 Omwâmi w’Israheli erhi ababona anacidôsa Elisha’ erhi: «Ka mbanige, ka mbayirhe, larha»? 22 Anacishuza erhi: «Orhabayirhaga». Neci aba wagwarhaga mpira n’engôrho nisi erhi n’omuherho gwâwe abôla wanabayirha; ci abâla obahe omugati n’amîshi, balye bananywe bagalishubira emunda nawabo ali. Anacibajirira ebiryo by’olusiku lukulu. 23 Babirya bananywa; okubundi abalika, nabo bagenda bashuhira emunda nawabo ali. Ebyôla bigamba bya b’e Sîriya birhacishubiriraga mpu byankaja omu cihugo c’Israheli.

Ishali lyaba omu Samâriya

24 Enyuma ly’okôla, Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya ashubûza engabo yâge, asôka arhabalira e Samâriya. 25 Ecizombo canacizuka omu Samâriya; okwôla kuba bazongolosirwe n’abashombanyi kwarhuma abantu barhabona oku bakôla, bakazigula irhwe ly’endogomi oku nfaranga makumi gali munani n’ehirhiri hy’amazingonoko g’enjiwa sikeli irhanu za nfaranga.

26 Lusiku luguma erhi mwâmi aja agera oku côgo, mukazi muguma anaci muyakûza erhi: Mâshi mwâmi, orhurhabale! 27 Mwâmi anacishuza erhi: «Aka ba Nyakasane arhakurhabiri ngahigi nankabona ebi nakurhabalamwo? Ka nkuhumirage oku cibuga nisi erhi omu mukenzi»? 28 Mwâmi anacimudôsa erhi: «Bici ogwerhe»? Nyamukazi anacishuza erhi: «Mukazi muguma ambwizire erhi: «Lerha mugala wâwe rhumulye ene, n’irhondo rhulye owâni. 29 Rhwanaci yenda mugala wâni rhwamulya, omu lusiku lwakulikiraga namubwîra nti: «Lerhaga mugala wâwe rhumulye. Ci konene yehe afulika omugala». 30 Erhi mwâmi ayumva ebinwa by’oyôla mukazi anacisharhula emyambalo yâge agôla mango ajaga agera oku côgo olubaga lwabona, lwabona ciru oku ali ayambirhe na sunzu w’okucîbabaza^g. 31 Mwâmi anacishuza erhi: «Nyamuzinda anyirhe anampeze erhi irhwe lya Elisha’ mugala wa Shafati lyankamubêrakwo ene».

Elisha’ amanyisa okuhwa kw’amalumwa

32 Lero oku Elisha’ ali omu nyumpa yâge boshi na bashamuka baguma, mwâmi anacirhuma omuntu emunda ali. Ci konene embere erya ntumwa ehike emunda Elisha’ ali, Elisha’ anacibwîra balya bashamuka erhi: «Ka mubwîne; oyu mwene omwisi w’abantu arhumire mpu bantwe igosi. Loli, hano eyo ntu mwa eyisha mwanayîgala olumvi mumutundirike embuga. Ci konene nk’emidi ndîrî y’amagulu ga nawabo erhayumvikana enyuma zâge»? 33 Oku acidwîrhe aderha ntyâla, mwâmi anaciyandagalira emunda ali anacimubwîra erhi: «Lola oku obula buhanya emwa Nyakasane bwarhenga, cici nankacilangalirakwo Nyakasane»?

1 Elisha’ anaciderha erhi: «Yumvagyi akanwa ka Nyakasane; Nyakasane adesire ntyâla: irhondo omu mango gali nka gano, omurhemere gw’enshâno y’omula gwakafa sikeli nguma, na mirhemere ibiri ya nshâno yonene yakafa sikeli nguma aha muhango gwa Samâriya.» 2 Murhambo muguma w’abasirika oyu mwâmi ali agwarhirîzekwo anaciderha, abwîra omuntu wa Nyamuzinda erhi: «Lola, Nyamubâho, ka anajira orhubonezo omu malunga, ka okola kwanahashikana»? Elisha’ anacimushuza erhi: «Ala oku wabona n’amasu gâwe ci konene orhabiryekwo».

Olugo lwasigagwa n’Abanya-Sîriya

3 Muli agôla mango aha muhango hali balwala bani ba lushomyo, banaci bwirana mpu: «Carhuma rhubêra aha kuhika aha kufa kwirhu. 4 Ci konene rhukahiga nti rhukolaga rhwaja omu lugo, ishali liri omu lugo lyarhuyirha; rhukabêra ahala kandi kwo na kuguma nalyo rhwanafa. Kanyi, rhucihonde omu cihando c’abantu b’e Sîriya; akaba barharhuyisiri rhwanalama, bakarhuyi rha rhunacifire. 5 Gali mango ga ciremba baja, bakanya baja ebwa cihando c’abantu b’e Sîriya, banacihika oku burhambi bw’ecôla cihando c’abantu b’e Sîriya. Barhabonagamwo omuntu. 6 Muli ecôla cihando c’abanya-Sîriya, Nyamubâho ali amarhangiyumvîsamwo eri nka midindîrî ya enfarasi, emibo mboroganyo y’engâlè n’oluli nka lubi lwa engabo y’abalwi. Banacibwirana bone na bone mpu: «Lola oku omwâmi w’Israheli anarhizize abâmi b’e Hiti n’abâmi b’e Mîsiri mpu barhushagamukirekwo». 7 Bayimuka, bakûla omulindi oku mucêracêra bakola bayaka, bajahika amahêma gâbo, enfarasi zâbo, e ndogomi zâbo, basiga ecihando nk’oku canali, bayaka omu kufungira amagala konene. 8 Balya balwazi b’olushomyo erhi bahika oku burhambi, bw’ecirâlo, baja muli ihêma liguma, na erhi baba bamanywa bamanalya, barhôla enfara nga, amasholo n’emishangi, bakanya bagendifulika. Bashubigaluka baja omu lindi ihêma, bagukumba ebyalimwo bagendifulika.

Obuzinda bw’entebe n’amango g’ecizombo

9 Buzinda babwirana bone na bone, mpu: «Arhali kwinja okûla rhwajira. Olu lusiku lw’ene luli lusiku lwa mwanzi mwinja; erhi rhwankanahulika kuhika izuha libashe rhwanajira kubi. Kanyi rhugendimanyisa ebwâmi». 10 Bakanya bajihamagala abasirika bakazagilanga omuhango gw’olugo, banacibabwîra mpu: «Rhwamaja omu cihando c’abantu b’e Sîriya, rhwamashimana murhaciyimbwa muntu, ciru rhurhayumvirhemw’izu ly’omuntu; murhali ezirhali nfarasi nshweke, endogomi nshweke, n’amahêma nk’oku ganali mayûbake». 11 Balya balanzi bazânwa, bakanya bagend’imanyisa ogôla mwanzi ebwâmi.

12 Mwâmi azûka burhanacicanûka, anacibwîra abambali erhi: «Namubwîra kurhi abanya-Sîriya barhujirire. Bulya bamanyire oku rhushalisire, bamarhenga omu cihando, bamagendicîfulika erubala, mpu: Hanôla barhenga omu ‘ lugo rhwanabagwârha bagumaguma, kandi rhuje omu lugo». 13 Muntu mugu ma omu barhumisi bâge anacija omu kanwa aderha erhi: «Barholc nfarasi irhanu muli zira zicizîne zisigire ahâla, kali kwo zinali nk’abâla bene Israheli bagonyokirwe, rhurhume abagendilôla». 14 Banaciyanka ngâlè ibiri haguma n’enfarasi, mwâmi anacibarhuma mpu bakulikire engabo y’e Sîriya, ababwîra erhi: «Mukanye mugendilola». 15 Banacilikûla banacihika oku Yordani, bashimana omulimbwa goshi guyunjwire mishangi n’ebindi birugu Abanya-Sîriya bajaga bakabulira, emunda bashembukiraga bayaka. Zirya ntumwa zanacigaluka zayishimanyisa mwâmi.

16 Okubundi olubaga lwahuluka lwagendihaha omu cihando c’Abanya-Sîriya. Omurhemere gw’enshâno y’omula gwakazifa sikeli nguma na mirhemere ibiri ya ngano konene sikeli nguma nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanali kadesire. 17 Olwo lusiku mwâmi ali abwizire omurhambo wâge w’abasirika olya ali agwarhirîzekwo mpu alange omuhango; omu kafurhè olubaga lwamutundulika asarhala anafa, nka kulya akanwa k’olya muntu wa Nyamuzinda kanali kadesire galya mango mwâmi ahungulukiraga emunda ali. 18 Neci amango olya muntu wa Nnâmahanga abwîraga mwâmi erhi: «Abantu babona mirhemere ibiri y’enshâno y’engano konene, irhondo omu mango gali nka ganôla, aha muhango gwa Samâriya». 19 Oyôla murhambo w’abasirika ali abwizire omuntu wa Nyamuzinda erhi: «Ka Nyamubâho anajira orhubonezo omu malunga? K’okola kwanahashikana?» Naye Elisha’ ali erhi amubwizire erhi: «Ala oku wabona n’amasu gâwe ci konene orhabiryekwo». 20 Neci, ahôla muhango kwo kwanabirage, olubaga lwamutundulika, asarhala anafa.

Olwa ôlya mukazi w’e Shunemi n’ecizombo

1 Elisha’ anacibwîra olya mukazi affûliraga omwana erhi: «Kanya orhenge enôla munda we n’omulala gwâwe oje ah’onahashire; bulya Nyakasane anahamagire ecizombo, co cino ciyiruka omu cihugo, ca myâka nda». 2 Nyamukazi anacigenda ajira nka kulya omuntu wa Nyamuzinda anamubwîraga, akanya agenda boshi n’omulala gwagc, agendicîbêrera omu cihugo c’Abafilistini. 3 Enyuma lya myâka nda nyamukazi anacigaluka arhenga emwa aba filistini, aja cmunda mwâmi ali mpu ajîshenga enyumpa yâge n’amashwa gâge.

4 Muli agôla mango erhi mwâmi adwîrhe ashambâla boshi na Gehazi, mwa mbali w’omuntu wa Nyamuzinda, akazagimudosa erhi: «Nkuhunyire onganirire nani ngasi bisomerine Elisha’ anajizire byoshi». 5 Amango akazagi shambâlira mwâmi kurhi afûlaga omufu, olya mukazi afûliraga omwana anaci rhôndêra ashenga mwâmi enyumpa n’ishwa lyâge. Gehazi anaciderha erhi: «Ewe yagirwa mwâmi, alaga ôlya mukazi, alaga n’ôlya mwana Elisha’ afûlaga». 6 Mwâmi anacishambâza nyamukazi naye anacimubwîra kurhi byabire; mwâmi anacimuha omuganda anaciderha erhi: «Ojiderha bamugalulire ebyâge byoshi, ebyarhenzire omwôla ishwa lyâge kurhenga aha anarhengeraga omu cihugo kuhika bunôla.»

Elisha’ na Hazaheli w’e Damasko

7 Elisha’ akanya aja e Damasko; Ben-Hadadi mwâmi w’e Sîriya erhi ali mulwala agôla mango, banacimubwîra mpu: Omuntu wa Nyamuzinda anajire eno munda. 8 Mwâmi anacibwîra Hazaheli erhi: «Oyanke oluhembo oje emunda oyôla muntu wa Nyamuzinda ali ogend’imundôkeza erhi nafuma eyira ndwâla»?

9 Hazaheli anacikanya aja emunda ali. Ali ahesire oluhembo lwa ngasi binja binaba e Damasko, abarhuza ngamiya makumi ani. Erhi ayihika anacija emunda Elisha’ ali anacimubwîra erhi: «Mugala wâwe Ben-Hadadi, mwâmi w’e Sîriya antumire emunda oli mpu nkudôse erhi: «Ka nafuma eyi ndwâla»? 10 Elisha’ anacishuza erhi: «Okanye ogend’imubwîra oku: Neci afuma. Ci konene Nya mubâho ananyeresire oku okunali afa.» 11 Okubundi olya muntu wa Nyamuzi nda azinzibala obusù ecifufu camugwârha yeshi ayunjula eziri nka nshonyi, 12 anacivugumula emirenge. Hazaheli anacimudôsa erhi: «Carhuma nahamwirhu alaka». Elisha’ anacishuza erhi: «Bulya manyire amabî wayishijirira bene Israheli: wayishidulika omuliro oku bishagala byâbo biyûbakire buzibu-zibu, wanigûza n’engôrho abana b’emisole, warhonyongola abana babo b’ebirhaba wabwagûla n’abakazi bali izîmi. 13 Hazaheli anacimushuza erhi: «Mwambali wâwe aligi muntu muci, ka kabwa, omu kuhenya bya bcne ebyo?» Elisha’ anacimushuza erhi: «Nyamubâho ananyeresire oku waha mwâmi w’e Sîriya».

14 Hazaheli anacisengaruka Elisha’ anashubira emwa nawabo, naye anaci mudôsa erhi: «Kurhi anakubwizire Elisha’?» Anacishuza erhi: «Anambwizire erhi okunali walama». 15 Erhi buca Hazaheli anaciyanka obulengetwa n’erhi aba amabujomya omu mishi, abulambulira oku busu bwa mwâmi, mwâmi arhengamw’omûka. Hazaheli anaciyîma ahali hage.

0bwâmi bwa Yoramu w’e Yuda (848-841)

16 Omu mwâka gwa karhanu gw’okuyîma kwa Yoramu mwene Ahabu, mwâmi w’Israheli Yoramu mwene Yozafati naye aba mwâmi omu Yuda. 17 Ali akola agwerhe myâka makumi asharhu n’ibiri erhi aba mwâmi, ageza myâka munani ali mwâmi aha Yeruzalemu. 18 Akulikira enjira y’abâmi b’Israheli nka kulya enyumpa ya Ahabu yajiraga, anacijira ebiri bigalaugalu omu masu ga Nyamuzinda. 19 Ci konene Nyamubâho arhalonzagya okusherêza Yuda erhi mwambali wâge Daudi orhuma nka kulya anamulaganyagya oku ensiku zoshi aba n’akamole omu bana bâge. 20 Ago mango ga Yoramu, Edomu aciberûla kuli Yuda aciha owâge mwâmi. 21 Yoramu agera aha Sayiri n’engâlè zâge zoshi; azûka budufu budufu a lwîsa abanya-Edomu bali bamuzongolosire, ôli abarhambo b’engâlè, ôli oluba ga, bakûla omulindi bayakira emwa babwe. 22 Edomu anayôrha aberûlukinwe na Yuda kuhika n’ene. Naye Libna aciberûla kuli Yuda hofi mw’agôla mango. 23 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoramu, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’empiriri z’abâmi b’e Yuda? 24 Yoramu acihengeka hali b’îshe, banacimubisha aha burhambi bwa b’îshe omu lugo lwa Daudi, Akhaziyasi, mugala wâge ayîma ahali hage.

0bwâmi bwa Akhaziyasi omu Yuda (841)

25 Omu nwaka gwa kali ikumi na muguma kurhenga Yoramu mwene Ahabu ali mwâmi w’Israheli Akhaziyasi mwene Yoramu naye aba mwâmi e Yuda. 26 Akhaziyasi ali agwerhe myâka makumi abiri erhi aba mwâmi, ayîma mwâka muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Ataliya, mwa-Omuri mwâmi w’Israheli. 27 Ashimba olugendo lw’omulala gwa Ahabu, ajira ebigalugalu omu masu na Nyamubâho, nka kulya enyumpa ya Ahabu yanajiraga. 28 Anacikanya bona Yoramu mwene Ahabu mpu bakola bagendilwîsa Ha » zaheli mwâmi w’e Sîriya e Ramoti omu Galadi. 29 Abanya-Sîriya banacitumirha Yoramu, mwâmi Yoramu ayisha agendicibukikiza aha Israheli birya bibande bene Sîriya bamutumirhaga e Ramoti, galya mango akazagilwîsa Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya. Akhaziyasi mwene Yoramu, mwâmi w’e Yuda anaciyandagala ajirhangula Yoramu mwene Ahabu, okôla alwaliraga aha Yizreeli.

Yehu ashîgwa amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli

1 Omulêbi Elisha’ ahamagala muntu muguma omu bene abalêbi, anacimu bwîra erhi: Hwinja bwinja, orhôle eyi njebe y’amavurha oje e Ramoti omu Galadi. 2 Hano onahika eyôla munda onaje walongereza Yehu, mugala wa Yehozafati ya Nimushi, hano onamubona wanamukema omuyegûle kuli bene wabo wanamuhêka omu nyumpa eri hago hago. 3 Wanarhôla erya njebe yâwe wanamubulagira amavurha aha irhwe onaderhe erhi: Ntya kwo Nyamubâho adesire: Nkushîzire amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli. Buzinda bw’aho wanayigula olumvi ocilibirhire buzira kulinda.

4 Olya mwana murhumisi w’omulêbi, anacikanya aja e Ramoti omu Galadi. 5 Erhi ahika yo ashimana abarhambo b’engabo batamire. Anaciderha erhi: «Yagirwa ngwerhe akanwa nakubwîra». 6 Yehu anaciyimuka anacija omu nyumpa; olya mwana anacimubulagira amavurha ah’irhwe anacimubwîra erhi: «Kwo Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli adesire ntyâla: Nkushîzire amavurha g’okuba mwâmi w’olubaga lwa Nyamubâho omw’Israheli. 7 Omalire omulala gwa nawinyu Ahabu, na kuli Yezabeli nacihôla omuko gw’abalêbi, abarhumisi bani n’omuko gwa ngasi bandi barhumisi ba Nyamubâho. 8 Enyumpa ya Ahabu eherêrekere, omu nyumpa ya Ahabu nâmalîra ngasi boshi banashubala oku lukuta, omuja kuguma n’omuntu nkana omu Israheli. 9 Enyumpa ya Ahabu yâba aka enyumpa ya Yerobwâmi mwene Nebati; kuguma n’enyumpa ya Basha mwene Ahiya. 10 Orhubwa rhwâlira Yezabeli omw’ishwa lya Yizreeli arhanabone ecabisha.» Olya mwana anayîgula olumvi acilibirhira.

Yehu ayîmikwa mwâmi

11 Okubundi Yehu ashubira emunda bambali ba nawabo bali, banacimudôsa mpu ka bigendesire bwinja? Cici oyo musirhe analikulongeza? Naye anacibashuza erhi: «Muyishi omuntu n’oku aderha». 12 Banacimubwîra mpu: «Kubesha! rhuganirire nirhu»! Anacibabwîra erhi: «Oku anambwizire kw’oku: Nyamubâho adesire ntyâla! Nkushizire amavurha g’okuba mwâmi w’Israheli… 13 Ho na halya ngasi muguma abamba ecishûli câge, banacimutamazakwo e nyanya ly’emishonezo, banacibûha omushekera mpu: «Yehu ye okola oli mwâmi».

Oku Yehu ayirhaga Yoramu w’Israheli na Akhaziyasi w’e Yuda na Yezabeli

14 Yehu mugala wa Yehozafati ya Nimushi anacigomera Yoramu. Agôla mango erhi Yoramu na bene Israheli boshi barhabalîre e Ramoti omu Galadi badwîrhe balwîsa Hazaheli mwâmi w’e Sîriya. 15 Ci konene mwâmi Yoramu ali erhi arhenzire eyôla munda galya mango bamutumirhaga halya akazagilwira boshi na Hazaheli mwâmi w’e Sîriya. Yehu anaciderha erhi: Akaba munayemire okwôla, nta muntu orhengâge munôla lugo mpu ajimanyisa e Yizreeli… 16 Yehu anacishonera oku ngâlè yâge, anacikanya aja e Yizreheli bulya yo mwâmi Yoram ali agweshire, na Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda aliyishirimurhandûla. 17 Omulanzi wali oku munara aha Yizreheli, alangira ehîkungu hy’akatulo oku hizûsibwa n’omurhwe gwa Yehu oyêrekîre emunda bali, anaciderha erhi: «Namalangira akatulo k’engabo». Yoramu anacimubwîra erhi: Orhôle omusirika walibirha n’enfarasi, omurhume aje emunda bali agendibadôsa erhi: «Ka murhûla»? 18 Nyamusirika anacikanya n’enfarasi yâge anacija emunda Yehu ali anacimubwîra erhi: «Mwâmi adôsize mpu ka murhûla»? Yehu anacishuza erhi: «Bici wajira n’omurhûla»? Hindamuka oje enyuma zani. Olya wakazagilanga anacigendimanyisa erhi: owarhumagwa anabahisirekwo ci konene arhacigalusire. 19 Yoramu arhuma omusirika wa kabiri naye anacihika emunda bali anaciderha erhi: «Mwâmi adôsize mpu: Ka murhûla»? Yehu anacimushuza erhi: «Bici wajira n’omurhûla»? Hindamuka oje enyuma zani. 20 Omulanzi a shubigendimanyisa erhi: Amabahikakwo ci konene naye arhacigalusiri. Na omu kulaba olugendo lwâbo luli nka lwa Yehu mwene Nimushi, bulya kw’aba lagaza nka musirhe. 21 Okubundi Yoramu anaciderha erhi: «Murheganye engâlè». Banacirheganya engâlè. Yoramu mwâmi w’Israheli na Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda banacikanya ngasi muguma omu ngâlè yâge; banacikanya baja emunda Yehu ali, banacimurhimana oku ishwa lya Naboti omu Yizreeli.

Okuyirhwa kwa Yoramu

22 Erhi abona Yehu, Yoramu anacimudôsa erhi: «Ka murhûla, Yehu»? Yehu anacishuza erhi: «Kurhi n’omurhûla? Oku zira mbaraga za nyoko Yezabeli zicihaba na bala balozi bâge»? 23 Yoramu ahindamula enfarasi zâge ayaka abwîra Akhaziyasi erhi: «Bwamaba bugoma, Akhaziyasi»! 24 Ci konene bulya Yehu ali afumbasire omuherho gwâge, abanda Yoramu omwampi omu mbaga baga z’ebirhugo, omwampi gwarhulukana omu murhima atulongoka omu ngâlè yâge. 25 Yehu anacibwîra musirika wâge muguma ye wali Bidikari erhi: «Mumurhenze mumukwebe omu ishwa lya Naboti wa Yizreeli. Okengere kurhi lulya lusiku nie na nâwe oku rhuli babiri rhwali omu ngâlè enyuma z’îshe Ahabu, Nyamubâho aderha akanwa k’obugeramwa erhi: 26 Omuko gwa Naboti n’omuko gw’abana bâge injo nagubwîne bwinja! Nyamubâho okudesire, nakulyûgizago muli eri ishwa lyonene! Nyamubâho okudesire. Omurhenzagye bunôla okabulire omw’ishwa nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanadesire.» Okuyirhwa kwa Akhaziyasi 27 Akhaziyasi erhi abona kulya ayaka, agerera omu njira ya Beti-Hagani. Yehu anacimushimba aderha erhi: «Naye kwo na kuguma»! Bamutumirhira omu ngâlè yâge oku murhezi gwa Guri hofi na Yibleyamu. Ayakira e Megido anafirayo. 28 Bambali bâge bamuhêka e Yeruzalemu omu ngâlè, bamubisha omu nshinda yâge haguma n’ababusi bâge, omu cishagala ca Daudi. 29 Akhaziyasi abaga mwâmi w’e Yuda omu mwâka gwa kali ikumi na muguma kurhenga Yoramu mwene Ahabu ali ayîmire.

Okuyirhwa kwa Yezabeli

30 Yehu aja omu Yizreheli. Yezabeli erhi akuyumva acishîga irangi oku masu ayambala yeshi bwinja omw’irhwe, ayunama ajilolera aha kabonezo. 31 Erhi Yehu ahama omuhango Yezabeli anacimudôsa erhi: «Ka murhûla, wâni Zimri owayirhaga nawabo»? 32 Anaciyinamula irhwe lyâge ebwa kabonezo, anaciderha erhi: «Rhweshi na ndi rhuli? Ndi? » Bambali babiri erhi basharhu bayûnamire emunda ali, 33 anacibabwîra erhi: «Mumurhogeze okw’idaho». Banacimukweba oku idaho omuko gwâge gwashahukira oku nkuta n’oku nfarasi, zanacimuhonyogola. 34 Oku bundi aja omu nyumpa n’erhi aba amahikamwo, alya ananywa, aderha erhi: «Kanyi mugend’ilola bulya buhanya, munamubishe bulya ali mwali wa mwâmi». 35 Bakanya bakolaga bajimubisha, ci barhacishimânaga kuli ye erhali mpanga, emirundi n’obukumbukumbu bw’amaboko. 36 Bayisha bagalusire, bajimanyisa Yehu naye anaciderha erhi: «Okûla kali kanwa ka Nyamubâho kalya aderhaga muli Eliya w’e Tishibiti muli ebira binwa: Omw’ishwa lya Yizreeli mwo ebibwa byalira omubiri gwa Yezabeli; 37 N’omu- biri gwa Yezabeli gwayôrha nka cavu hanola igulu, omw’ishwa lya Yizreeli ciru barhakanaciderha mpu ho Yezabela aba ahâla.

Omulala gwa mwâmi w’Israheli gwaholoka

1 Omu Samâriya mwabaga bana makumi gali nda bene Ahabu. Yehu ayandika amaruba agarhuma oku barhambo babaga omu Yizreeli, omu Samâriya, agandi gaja emw’abashamuka n’abaleraga balya bene Ahabu, ago maruba gali gadesire ntyâla: erhi: 2 «Hano agala maruba ganabahikakwo ntyâla, bulya mwe mugwerhe bagala ba nawinyu mugwerhe engâlè n’enfarasi na olugo luhamisirwe bwinja n’emirasano mwandu, 3 mulole muli abôla bene nawinyu mwana ohi oli mwinja kulusha, ôlya onakwânîne mumuhire oku ntebe ayîme ahali h’îshe na ninyu mwene mulwîre nawinyu». 4 Banaciyôboha bwenêne banaciderha mpu: «Ala oku abâmi babiri barhamuhashaga; rhono ka rhwankahaliza?» 5 Omulanzi w’aha bwâmi, omukulu w’abasirika bàbaga omu lugo, abagula boshi n’abalezi bàrhuma entumwa emunda Yehu ali mpu: «Rhweshi rhuli bambali bâwe na okuwankarhurhegeka rhwanakujira; ntâye ciru n’omuguma rhwajira mwâmi; wene oku onabwîne kwinja.»

6 Yehu ashubibayandikira amaruba ga kabiri gali gadesire ntyâla: «Akaba muli bani n’akaba mwankayumva, muyanke ebirhwe by’abantu bya abôla bene winyu muyîshe mubidwîrhe, irhondo nka ganôla mango, mwananshanga aha Yizreeli». Abôla bana oku bali makumi gali nda babaga ngasi muguma e mw’omurhambo muguma omu lugo, bo bakazagibalera. 7 Erhi agôla maruba ganabahikakwo, banacigwârha balya bene mwâmi babaniga; bantu makumi gali nda; n’erhi baba bamahira amarhwe gâbo omu birhiri babirhuma emunda Yehu ali e Yizreeli.

8 Entumwa yakanya yagend’imubwîra erhi: «Baherhe amarhwe ga bene mwâmi». Naye abashuza erhi «Mugahire birundo bibiri aha muhango gw’olugo kuhika irhondo sêzi». 9 Erhi buca sêzi ahuluka, aja emunda olubaga luli anacilubwîra erhi: Mwôya muli bantu bashinganyanya, loli oku niehe nagomire nawirhu, nanamuyisire; ci konene ndigi wanizire abâla boshi? 10 Mumanye oku akanwa ka Nnâmahanga karhajîra busha hano igulu; akanwa ka Nyamubâho aderhaga kuli eyi nyumpa ya Ahabu; Nyamubâho anayukirîze akanwa kage aderhaga muli mwambali wâge Eliya. 11 Yehu anacimalîra ngasi hyali hisigire hya omu bûko bwa Ahabu aha Yizreheli, abarhambo bâge bakulu boshi, aharhonyi bâge, abadâhwa bâge, kuhika harhasigalaga ciru n’omuguma.

Abaluzi b’e Yuda banigwa

12 Okubundi akanya aja e Samâriya. Erhi ahika omu karhî k’enjira aha Beti-Ekedi hali aha mw’abangere, 13 Yehu anacibugana bene wabo Akhaziyasi mwâmi w’e Yuda anacibadôsa erhi: «Mwe bahi»? Banacishuza mpu rhuli bene wabo Akhaziyasi rhwayandagala okugend’ilamusa bene mwâmi na bene mwamikazi. 14 Anaciderha erhi: «Mubagwarhe banazîne». Na erhi baba bamabagwa rha banazîne bagend’ibayîrhira aha iriba lya Beti-Ekedi. Balume makumi ani, harhasigalaga ciru n’omuguma.

Yehu na Yonadabu

15 Erhi arhenga eyôla munda ashîmâna Yonadabu, mwene Rekabu erhi ayêrekîre emunda ali, amulamusa anacimudôsa erhi: «Ka omurhima gwâwe gunali mwinja emunda ndi nka kulya omurhima gwâni gunasima aba emwinyu»? Yonadabu anacishuza erhi: «Kwo guli». Yehu anaciderha erhi: «Akaba kwo biri ntyo, ompage omukono». Anacimuha omukono, Yehu anacimushoneza hofi naye omu ngâlè. 16 Anacimubwîra erhi: «Rhugende rhweshi wabona obushiru bwâni kuli Nnâmahanga». Anacimukanyanya omu ngâlè yâge. 17 Erhi banahika aha Samâriya, Yehu anacinigûza ngasi bene Ahabu banaciri aha Samâriya abaherêrekeza boshi omu kushimba kalya kanwa Nyamubâho aderhaga omu kanwa k’Eliya.

Okunigwa kw’abemêzi ba Baali n’okushâbwa kwa aka-nyamuzinda kage

18 Yehu anacishubûza olubaga loshi anacilubwîra erhi: «Ahabu akolire Baali kunyi bwenêne, Yehu yehe amukolera kulusha. 19 Mumpamagalire bunôla abalêbi ba Baali boshi, abamurhumikira boshi, abadâhwa bâge buzira kuleka ciru n’omuguma bulya ngwerhe enterekêro nnene narherekêra Baali; owa nkabula kuyîsha arhalame». Yehu ajiraga ntyo ci bwali bwenge bwa kulonza okuherêrekeza abarhumisi ba Baali. Yehu anacibabwîra erhi: 20 «Muciyobôle bulya haba ihano likulu ly’okukuza Baali». Boshi banacija bakulalika. 21 Yehu arhuma abâja balâlika omu Israheli lyoshi, abarhumisi ba Baali bayîsha boshi. Harhasigalaga ciru n’omuguma orhayîshaga; baja omu nyumpa ya Baali, yoshi yanacija ekakwi empande zoshi.

22 Yehu anacibwîra abakazâg’ibika ebirugu erhi: «Mulêrhe emyambalo oku barhumisi ba Baali boshi». Banaciyîsha badwîrhe emyambalo kuli bo boshi. 23 Erhi Yehu anaja omu bali omwôla nyumpa ya Baali, banali boshi na Yonadabu, mugala wa Rekabu, abwîra balya barhumisi ba Baali, erhi: «Mulonze mulole harhabaga muli mwe abarhumisi ba Nyamubâho, ci barhumisi ba Baali bonene. 24 Erhi baba bamaja omu nyumpa bakolaga barherekêra, abahirakwo balume makumi gali munani anacibabwîra erhi: «Owankafumya muli abala bantu mbahire, buzîne oku buzîne». 25 Oku banayusirherekêra ntyâla, Yehu anacibwîra engabo y’abalanzi n’abarhambo babo erhi: Mujemwo mubanige boshi, murharhengaga ciru n’omuguma. Balya balanzi n’abarhambo banacijamwo babanigûza babamalîra erhi baba bamaja omwôla mwa Baali. 26 Bahongola banakwêba embuga emitungo y’omu mwa Baali erya erhankahumirwekwo, bayiyôca. 27 Bahongola omutungo gwa Baali; bakundula n’enyumpa yâge banaciyijira ciguzi ciru na kuhika na bunôla.

Obwâmi bwa Yehu omu Israheli (841-814)

28 Yehu arhenza Baali omu Israheli. 29 Ci konene Yehu arhôndêra okukajira amabî gali nk’aga Yerobwâmi mwene Nebati owarhumaga Israheli ajira ecâha, aleka akanina k’amasholo aha Beteli n’aha Dani. 30 Nyamubâho anacibwîra Yehu erhi: «Bulya wajizire ebishingânîne embere zani na bulya wajirire enyumpa ya Ahabu nka kulya omurhima gwâni gwanalonzagya, abana bâwe kuhika oku iburha lya kani baba bâmi omw’Israheli. 31 Ci konene Yehu arhashibiriraga amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli; arhalekaga birya byâha byarhumaga Yerobwâmi ashombanyisa Israheli. 32 Muli agôla ma ngo Nyamubâho arhôndêra okufunyaza Israheli, Hazaheli anacirhôndêra okuhimira Israheli omu cihugo câbo conêne. 33 Kurhenga oku Yordani kuja ebushoshôkero bw’izûba, ahima ecihugo ca Gileadi coshi, ahima bene Gadi, ahima bene Rubeni, ahima bene Menashè, kurhenga oku Aroeri oku mugezi gwa Amoni, kuguma na Gileadi na Bashani.

34 Ebisigîre bya ebijiro bya Yehu, oku ajizire koshi entambala ahimire, okwôla ka kurhayandisirwi omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 35 Yehu anacicihengeka hali b’îshe, banacimubisha aha Samâriya. Omugala Yowakazi ayima ahali hage. 36 Emyâka Yehu alamire nka mwâmi w’Israheli aha Samâriya, eri makumi abiri na munani.

Olwa Ataliya (841-835)

1 Ataliya nina wa Akhaziyasi erhi abona oku omugala amafa, arhôndêra okuherêrekeza ngasi mwanarhabana w’omu bûko bwa mwâmi. 2 Ci konene Yehosheba mwâli wa mwâmi Yoramu na mwâli wabo Akhaziyasi, arhôla Yoash mwene Akhaziyasi amukûla muli balya bana ba mwâmi bakazagiyîrhwa agendimufulika boshi n’omukazi wakazagimulera omu nyumpa y’okubikira encingo. Bamukûla ntyo omu masu ga Ataliya^h arhacihashaga okumuyîrha. 3 Ageza myâka ndarhu erhi kucîfulika acîfulikaⁱ boshi na Yehosheba omu ka-Nyamuzinda. Ataliya aba ye oyîma omu cihugo coshi.

4 Omu mwâka gwa nda, Yehoyada arhuma abagendilonza abasirika b’e Kari n’abalanzi, abahira aha burhambi bwâge omu ka-Nyamuzinda. Banacinywâna boshi naye, abagasha omwôla ka-Nyamuzinda na buzinda abayêreka olya mwene mwâmi. 5 Anacibakomêreza erhi: Alagi oku mwakazijira: Cigabi ciguma ca kasharhu ca muli mwe cakalanga ngasi lwa Sabato, kandi banayinamuka bagend’ilalanga aha bwâmi. 6 Ecindi cigabi cikalanga aha Suru, na ecindi cigabi canakalanga aha muhango gw’abalanzi, mukalanga aha bwâmi muhanze okuhaja. 7 Kuli erya yindi yinyu mirhwe ibiri, ngasi boshi bankanagombolwa olwa Sabato, banagend’ilanga aka-Nyamuzinda hofi na mwâmi. 8 Mukalanga empande zoshi, ngasi muguma n’emirasano yâge omu nfune; erhi hankajira owaderha mpu amujamwo munamuyîrhe; mukalanga mwâmi aha akanaja.

9 Balya basirika banacijira nka kulya banabwiragwa n’omudâhwa Yehoya da. Erhi bâbâga bamagombolana, ngasi murhambo n’engabo yâge, oku lwa Sabato, banaja emunda omudâhwa Yehoyada ali. 10 Omudâhwa anahêreza ba lya bakulu b’abasirika amatumu n’empenzi za mwâmi Daudi zâbâga omu ka Nyamuzinda. 11 Balya balanzi, ngasi muguma n’emirasano yâge omu nfune, banakalanga olunda lw’ekulyo kuja olunda lw’ekumosho kw’ enyumpa hofi n’oluhêrero na hofi h’enyumpa ntyo banazonga mwâmi. 12 Okubundi omudâhwa anaciyêrekana olya mwene mwâmi, amuyambisa ishungwè n’ecêrekanè, bamuyîmika mwâmi, bamushîga amavurha, bakoma kagasha mpu: «Mwâmi aganze»!

13 Erhi Ataliya ayumva olubi lwa balya balanzi n’abandi bantu, ayisha ali lâba ebwa ka-Nyamuzinda. 14 Alangira mwâmi atamire oku ntebe nka oku banakomereraga; eburhambi bwâge erhi eri abarhambo n’emîshekera olubaga loshi luli omu bushagaluke, banadwîrhe babûha emîshekera. Ataliya asharhula emyambalo yâge anaciyâma erhi: «Bagoma! Bagoma!». 15 Okubundi omudâhwa Yehoyada anacirhegeka abakulu b’abasirika anacibabwîra erhi: «Hêki ye oku bwâmi, mumukûle omu ngabo, na ngasi wankaderha mpu amushimba munamuyîrhc». Bulya omudâhwa ali amaderha erhi: «Barhamuyîrhiraga omu ka-Nyamuzinda». 16 Bamugwârha, bamugerana omu njira y’enfarasi, lunda lw’ebwâmi yo banamuyîrhire. 17 Okuhandi Yehoyada ajira, ekarhî ka Nyamubâho, mwâmi n’olubaga, e ndagano y’okubasêza mpu babe lubaga lwa Nyamuzinda; kuguma kandi mwâmi n’olubaga. 18 Engabo y’omu cihugo yoshi yanacija omu nyumpa ya Baali, banaciyihongola, bavunangavunanga empêrero n’ensanamu zalimwo zoshi, na Matani bamuyîrhira embere z’ ezola mpêrero, ye wali mudâhwa mukulu wa Baali. Erhi aba cîshoga àbalanga omu ka-Nyamuzinda, 19 Omudâhwa Yehoyada arhôla abarhambo b’abasirika, abanya-Kari n’abalanzi n’olubaga loshi bayandagaza mwâmi omu Ka-Nyamuzinda bamuhêka e bwâmi, kugera omu muhango gwa abalanzi; mwâmi ajibwarhala ntyo oku ntebe y’obwâmi. 20 Olu baga loshi lw’omu cihugo lwashagaluka, na olugo lwaba n’omurhûla; Ataliya bamuyîrha n’engôrho omu bwâmi.

Obwâmi bwa Yoash omu Yuda (835-796)

1 Yoash^j ali agwerhe myâka nda ali muburhe erhi aba mwâmi. 2 Omu mwâka gwa kali nda gwa okuyîma kwa Yehu, Yoash naye aba mwâmi, anaciyîma myâka makumi ani aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Sibiya w’e Bersheba. 3 Yoasi ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, amango omudâhwa Yehoyada anali mulêzi wâge goshi. 4 Ci konene barharhenzagya e mpêro omu birhwa; na ntyo olubaga lwanakulikiza okukazihêrera omu birhwa, enterekêro n’okutumbûkizamwo enshangi.

5 Yoash anacibwîra abadâhwa erhi: «Ngasi nfaranga z’enterekêro banale rha omu ka-Nyamuzinda, enfaranga ngasi baguma banahonga, zirya nfaranga z’encungura y’obuzîne nk’oku ngasi muguma anahashire, enfaranga ngasi mu guma anahiga omu murhima gwâge mpu akola azirhûla omu ka-Nyamuzinda; 6 abadâhwa bazirhôle ngasi baguma oku bantu banayishi, bagendishakalamwo enyumpa, bafuke emirhule n’emyongobana y’enyumpa ngasi aha ba nkanayibona». 7 Yoash alinda ahika omu myâka makumi abiri n’isharhu ba rhanashoshêra emyongobana y’enyumpa. 8 Yoash ahamagala omudâhwa Yehoyada haguma n’abandi badâhwa anacibadôsa erhi: «Carhumirage murhagend’ishoshêra emyongobana y’enyumpa. Murhacirhôlaga enfaranga ngasi baguma oku bantu banayishi, ci mundêrhere ezi mukola mugwerhe rhusho r shêremwo eyo nyumpa». 9 Abadâhwa bayêmera okurhacirhôla enfaranga z’olubaga n’okurhacishoshêra emirhule y’enyumpa.

10 Oku bundi omudâhwa Yehoyada arhôla isanduku, erhi aba amajira omu rhule omu mufûniko gw’eryo isanduku, akanya alihira aha burhambi bw’oluhê rero, ebwa kulyo nk’abantu bakola baja omu ka-Nyamuzinda, abadâhwa bakazagilanga cmihango, bakahira enfaranga abantu bakazagilerha omu ka Nyamuzinda, mwa lirya isanduku. 11 Erhi babonaga omw’isanduku mukola muli nfaranga zirhali nyi, banagend’ihamagala omwandisi wa mwâmi naye anayinamuka boshi n’omudâhwa mukulu kandi banashubûza banaganje zirya nfaranga zoshi nk’oku zanali omu ka-Nyamuzinda. 12 Erhi bayûsagya okuganja ezo nfaranga banaziha abadwîrhe bajirisa emikolo, abali bahizirwe okwo ka Nyamuzinda; nabo banazigabira ababinji b’emirhamba, n’abayûbasi b’aka Nyamuzinda, 13 banakamasamwo abandi bayûbasi, n’ababera amabuye; banayankakwo bagule emirhi, n’amabuye marhendeze lyo bahash’ishoshêra emigâku y’aka-Nyamuzinda na ngasi bindi byanalikwânîne oku nyumpa. 14 Ezôla nfaranga barhaderhaga mpu bankagulamwo akandi kantu k’omu ka Nyamuzinda nka ebikombe by’amarhale, orhwere, ebikombe by’okukangûla, emîshekera, ebindi birugu by’amarhale n’eby’amasholo, 15 ci bakaziha abaka zagiyûbasa mpu bashakâlemwo aka-Nyamuzinda. 16 Barhankanadesire mpu badôsa abantu bahabagwa ezôla nfaranga kurhi bazikolêsize, na kurhi bazihîre ababo, bulya bali bantu bakazagikola n’obwirhonzi. 17 Enfaranga bakazagiho nga oku nterekêro y’okuhûna obonjo oku byâha, enfaranga za ngasi cindi citumule, ezôla nfaranga zirhakazigija omu ka-Nyamuzinda; zali za badâhwa.

18 Lero mwago mango Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya, anaciyîsha arhabire, akoza entambala aha Gati anahanyaga. Hazaheli acirheganya okurhêra Yeruzalemu. 19 Oku bundi Yoash, mwâmi w’e Yuda, ayanka ebintu byanali bigishe byoshi, birya Yozafati agishaga, ebi Yoramu agishaga, na ebya Akhaziyasi, ababusi bâge bâmi b’e Buyahudi, ngasi ebi yêne ali amagisha, arhôla ngasi ma sholo ganali omu mbîko y’aka-Nyamuzinda n’omu bwâmi, ashanîsa byoshi, ahêkera Hazaheli mwâmi w’e Sîriya, naye agandûla agenda.

20 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoash, oku ajizire kwoshi, ebyôla ka birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 21 Abambali bamugomera n’erhi baba bamajira irhigi ly’okumuyîrha, bayîrha Yoash omu nyumpa ya Milo oku mwandagalo gwa Sila… 22 Abôla bamuyîrhaga ali: Yozakari mwene Shimeati, ali Yehozabati mwene Shomeri, bo bambali bamutumirhaga aho anafa. Bamubisha haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi; omugala Amaziyahu ayîma ahali hage.

Yowakazi, mwâmi w’Israheli (814-798)

1 Omu mwâka gwa makumi abiri n’isharhu kurhenga Yoash mugala wa Akhaziyasi ali mwâmi omu Yuda; Yowakazi mugala wa Yehu naye aba mwâmi omw’Israheli, ayîma aha Samâriya; ayîma myâka ikumi na nda. 2 Ajira ebirhashinganini embere za Nyamubâho, ayîga ebyâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati, ye wajirisagya Israheli ecâha arhanagokôlaga omu mabi gâge.

3 Oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyaka bwenêne kuli Israheli. Bene I sraheli, Nyamubâho abahâna omu maboko ga Hazaheli, mwâmi w’e Sîriya n’omu maboko ga Ben-Hadadi mugala wa Hazaheli, akaziyôrha abalibuza ngasi mango. 4 Yowakazi ayinginga Nyamubâho na Nyamubâho naye anamuyumva bulya naye ali amabona kurhi Israheli alibuka ebwa kulibuzibwa n’omwâmi w’e Sîriya. 5 Nyamubâho aha bene Israheli omucunguzi n’erhi baba bamalikuzibwa oku bantu b’e Sîriya, bene Israheli bayûbaka n’omurhûla nk’oku banayôrhaga amango g’embere. 6 Ci konenc bakahirima omu byâha bya omulala gwa Yerobwâmi, ye wajirisagya Israheli ecâha; babishayamwo bwenêne, ciru n’erya nshanga yâbo ederhwa Ashera yanayôrha eri ngwike aha Samâriya. 7 Okwôla ebwa kuba Yowakazi arhali acigwerhe basirika banji: banyakulwira oku nfarasi makumi arhanu gonene, ngâlè ikumi zonene, na bihumbi ikumi bya basirika bagenda n’amagulu hoshi aho, bulya omwâmi w’e Sîriya ali erhi amalire engabo yoshi, ayihonyongola nka budaka.

8 Ebisigîre oku bijiro bya Yowakazi, oku ajizire koshi, entambala alwire e byôla ka birhali biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli? 9 Yowakazi acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, banacimubisha aha Samâriya. Omugala Yoash ayîma ahali hage.

Olwa Yoash mwâmi w’Israheli (798-783)

10 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda kurhenga Yoash ali mwâmi omu Yuda, Yoash mugala wa Yowakazi naye aba mwâmi omu Israheli aha Samâriya, ayîma myâka ikumi na ndarhu. 11 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho; ajira birya byâha Yerobwâmi mugala wa Nebati ajirisagyamwo Israheli, naye abishayamwo. 12 Ebisigîre by’ebijiro bya Yoash, ebi ajizire byoshi, okuhimana kwâge oku alwisagya Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, okwôla ka kurhali kuyandikc omu citabu c’empiriri z’abâmi b’Israheli? 13 Yoash acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, Yerobwâmi anacija oku ntebe ahali hage; Yoash abishwa aha Samâriya haguma n’abâmi b’Israheli.

Okufa kwa Elisha’

14 Elisha’ anacijakwo endwâla n’eyo ndwâla yanacimujâna oku idaho. Yoash mwâmi w’Israheli anacibungulukira emunda ali, arhôndêra okulakira embere zâge n’okuderha erhi: «Larha we! Larha we! We ngâlè y’Israheli na basirika bâge!». 15 Elisha’ anacimushuza erhi: «Orhôle omuherho n’emyampi». 16 Yoash anacirhôla omuherho n’emyampi. Elisha’ anacibwîra omwâmi w’Israheli erhi: «Fôla ogwo muherho». Okubundi Elisha’ ahira amaboko gâge oku maboko ga mwâmi, 17 anacimubwîra erhi: «Yîgula akabonezo kali ebushoshôkero bw’izûba». Anacikayîgula. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Lashaga»! Anacilasha. Elisha’ anacimubwîra erhi: «Gwo mwampi gw’obuhimanyi bwa Nyamubâho ogwo! gwo mwampi wahimamwo Abanya-Sîriya ogwo! Wahimira Abanya-Sîriya aha Afeki kuhika obamalire boshi». 18 Ashubibwîra Yoash erhi: «Rhôla emyampi». Yoash ayirhôla. Elisha’ anacibwîra mwâmi w’Israheli erhi: «Oshûrhe oku idaho». Yoash ashûrha ka sharhu oku idaho, analeka. 19 Olya muntu wa Nnâmahanga akunira anacibwîra Yoash erhi: «Kali wali okwânîne okushurha kasharhu nisi erhi kali ndarhu oku idaho ntyo kwo wali wahima Abanya-Sîriya, obamalire; ci kone okolaga wabahima kasharhu konene. 20 Elisha’ afa, banacimubisha. Emirhwe y’abantu b’e Mowabu bakayîsha ngasi mango balinyaga omu cihugo. 21 Lero barhôla muguma oku badwîrhe babisha omuntu, banacilangira murhwe muguma muli erya mirhwe y’Abanya-Mowabu, olya muntu banacimukweba omu nshinda ya Elisha’ banacicîyakira. Olya muntu oku ahika oku mavuha ga Elisha’ ntya ashubiramwo omuka, ayîmangira oku magulu gâge. Abanya-Aramu bahimwa 22 Hazaheli, mwâmi w’e Aramu, ali amalibuza bene Israheli amango mwâmi Yowakazi acirimwo omûka. 23 Ci konene Nyamubâho ababêra obonjo abababalira; ashubibayêrekeza obusù bwâge erhi erya ndagâno alagânanaga boshi na Abrahamu, Izaki na Yakobo erhuma; arhalonzagya okubaherêrekeza, arhanasag’ibalekêrera kuhika na buno. 24 Hazaheli, mwâmi w’e Aramu, afa, omugala Ben-Hadadi ayîma ahali hage. 25 Yoash mwene Yowakazi, anyaga Ben-Hadadi, mugala wa Hazaheli, birya bishagala Hazaheli arhôlaga omu ntambala boshi na Yowakazi, îshe wa Yoash. Yoash abahima kasharhu anabanyaga ebyôla bishagala by’Israheli.

VI. Amami abiri n’okugwârhwa kwa Samâriya

Obwâmi bwa Amaziyahu omu Yuda (796-781)

1 Omu mwâka gwa kabiri kurhenga Yoash mugala wa Yowakazi, ali mwâmi omu Israheli, naye Amaziyahu, mugala wa Yoash aba mwâmi omu Yuda. 2 Ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aba mwâmi, ajira myâka makumi abiri na mwenda ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Yehodani, w’e Yeruzalemu. 3 Ajira ebishingânîne embere za Nyamubâho, ci konene arhali ak’îshe Daudi; muli byoshi alama ak’îshe Yoash. 4 Ci konene arhakulaga empêro zali omu birhwa; olubaga lwanakayôrha lwahêrera omu birhwa n’okukatumbûkizayo obuku.

5 Erhi aba amayîmanza obwâmi bwâge bwinja, arhangira okuyîrha balya bambali bayirhaga îshe. 6 Ci konene arhayîrhaga abana ba abôla bayirhag’îshe nk’oku biyandisirwe omu citabu c’oburhegesi bwa Musa, mulya Nyamubâho ahanyire irhegeko erhi: «Ababusi barhankayirhirwa abana babo, n’abana ba rhankayirhirwa ababusi babo; ci konene ngasi muguma ayirhirwa obubî bwâge». 7 Ayîrha bantu bihumbi ikumi Banya-Edomu b’omu Kabanda k’Omunyu, arhabalira ecishagala ca Sela anacinyaga, aciyirika n’izîno lya Yokoteli, lyo cinacijira kuhika buno.

8 Oku bundi Amaziyahu alikira entumwa emwa Yoash mugala wa Yowaka zi, mwene Yehu, mwâmi w’e Israheli mpu bagend’imubwîra erhi: «Oyîshe rhubugânane». 9 Yoash mwâmi w’Israheli anacirhuma abagend’ibwîra Amaziyasi mwâmi w’e Yuda erhi: «Omushugi gw’e Libano gwanacirhuma abâge nd’ibwîra enduluma y’e Libano erhi: mwali wâwe ojire mugala wâni amuyanke! Lero nsimba nguma y’omu Libano yanacigera yahonyongola gulya mushugi. 10 Wabwinage wahima abantu b’e Edomu bw’obûla omurhima gwâwe gukola gudwîrhe gwashasharhwa. Ocihisagye ci konene obere aha mwâwe, carhuma wacirhega obuhanya? Omanye wacîyîsa wene haguma na Yuda.

11 Ci konene arhumvagya. Yoash mwâmi w’Israheli anacirhabala, bagwarhana boshi n’Amaziyahu mwâmi w’e Yuda, aha Beti-Shemeshi, omu Yuda. 12 Yuda ahimwa n’Israheli, bene Yuda bakalihirhira ngasi muguma omu mwâge. 13 Yoash mwâmi w’Israheli anacihima Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, mugala wa Yoash mugala wa Akhaziyasi amugwarhira aha Beti-Shemeshi. Anacija aha Yeruzalemu, ahongola oku lukuta lwa Yeruzalemu nka hantu ha makoro magana ani kurhenga oku muhango gwa Efrayimu kuja ebwa muhango guli omu kafende-fende. 14 Agukumba amasholo, amarhale n’ebirugu byoshi byanabaga omu ka-Nyamuzinda kuguma na ngasi byanahaga omu mbîko y’ebwâmi, na ngasi banagwâsirwe mpira, asabunga, ashubira e Samâriya. 15 Ebisigîre oku bijiro bya Yoash, oku ajizire kwoshi, oku ahimanyire, n’oku alwisagya Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli? 16 Yoash acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, abishwa aha Samâriya, haguma n’abâmi b’Israheli. Omugala Yerobwâmi ayîma ahali hage.

17 Amaziyahu, mugala wa Yoash mugala wa Yowakazi, mwâmi w’e Yuda, acilamire myâka ikumi n’irhanu enyuma ly’okufa kwa Yoash mugala wa Yowakazi, mwâmi w’Israheli. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Amaziyahu ka birhali biyandike omu citabu c’E mpiriri z’Abâmi b’e Yuda?

19 Bamujirira obugoma aha Yeruzalemu, ayakira e Lakishi, ci konene barhuma abagend’imuyîrhira eyôla Lakishi. 20 Bayîsha bamubarhwire oku nfarasi, bamubisha aha Yeruzalemu, haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. 21 Olubaga lwa bene Yuda loshi lwanaciyanka Azariyasi, mwana walikola agwerhe myâka ikumi na ndarhu ali muburhe, lwanacimujira mwâmi ahali h’îshe Amaziyahu. 22 Ye washubig’iyûbaka Elati n’okumushubiza kuli Yuda, erhi mwâmi Amaziyahu aba amacihengeka aha bu rhambi bwa ababusi bâge.

Oburhegesi bwa Yerobwâmi wa kabiri omu Israheli (783-743)

23 Omu mwâka gwa kali ikumi na kasharhu gwa okuyîma kwa Amaziyahu, mugala wa Yoash, mwâmi w’e Yuda, Yerobwâmi mugala wa Yoash mwâmi w’Israheli, aba mwâmi aha Samâriya, ashinga ho myâka makumi ani na mwâka muguma. 24 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho, ajira ebyâha biri nka ebya owundi Yerobwâmi mugala wa Nebati birya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 25 Ashubiyumanyanya embibi z’Israheli, kurhenga oku muhango gwa Hamati kuhika oku nyanja y’Araba omu kushimba akanwa ka Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, aka aderhaga omu kanwa k’omulêbi Yona, mugala wa Amitayi, owayubakaga e Gati-Heferi. 26 Nyamubâho ali amabona amalibûko g’Israheli galushire olugero, emunda erhacibaga ôli muja, ôli ntagengwa, ôli ciru n’omwîra olya wankahasha okurhabala Israheli. 27 Nya mubâho arhalonzagya okuherêrekeza Israheli hano igulu, ahali h’okujira ntyo, amuyôkola na Yerobwâmi mugala wa Yoash.

28 Ebisigîre oku bijiro bya Yerobwâmi, ebi ajizire byoshi, oku ahimanaga koshi, oku ashubizagya Hamati na Damasko kuli Yuda omu Israheli, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 29 Yerobwâmi acihengeka aha burhambi bwa ababusi bâge, haguma n’abâmi b’Israheli. Omugala Zakariya ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Uziyahu w’e Yuda (781-740)

1 Omu mwâka gwa kali makumi abiri na nda gw’okuyîma kwa Yerobwâmi, mwâmi w’Israheli, Uziyahu naye, mugala wa Amaziyahu, aba mwâmi omu Yuda. 2 Ali agwerhe myâka ikumi na nda ali muburhe erhi aba mwâmi, abulijira myâka makumi arhanu n’ibiri ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Yekolyahu, w’e Yeruzalemu. 3 Ajira ebishingânîne embere za Nyamubâho, ashimba engeso z’îshe Amaziyahu. 4 Ci konene empêro zitharhengaga omu birhwa; olubaga lwanashimbulira okushubikarherekêrera omwôla birhwa, n’okukatumbûkizamwo enshangi. 5 Nyamubâho amurhimbakw’obuhanya, aba mushonyo kuhika aha kufa kwâge, yeneyêne akabêra omu nyumpa mberûle oku zindi. Omugala Yotami ye wakazagirhegeka aha ka, ye wakazagitwira olubaga emanja omu cihugo.

6 Ebisigîre oku bijiro bya Azariya, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 7 Uziyahu acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, bamubisha haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. Omugala Yotami anaciyîma ahali hâge.

Obwâmi bwa Zakariya omw’Israheli (743)

8 Omu mwâka kwa kali makumi asharhu na munani gw’okuyîma kwa Azariyasi mwâmi w’e Yuda, Zakariya mugala wa Yerobwâmi ayîma omu Israheli aha Samâriya myêzi ndarhu. 9 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho aka ababusi bâge; arhalekaga galya mabi ga Yerobwâmi mugala wa Nebati, galya ajirisagyamwo Israheli ccâha. 10 Shalumu mugala wa Yabeshi anacijira obugoma kuli ye, n’erhi aba amamutumirha n’abantu boshi basîma, amuyîrha anayîma ahali hage.

11 Ebisigîre oku bijiro bya Zakariya, laba oku ebyo biri biyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli. 12 Nyamubâho ali amabwîra Yehu akâla kanwa erhi: «Bagala bâwe, kuhika oku iburha lya kani, bayîma oku ntebe y’o bwâmi bw’Israheli. Kwo byanabire.

Obwâmi bwa Shalumu omw’Israheli (743)

13 Shalumu mugala wa Yabeshi anaciba mwâmi, mwali omu mwâka gwa kali makumi asharhu na mwenda kurhenga Uziyahu ali mwâmi omu Yuda, ajira mwêzi muguma ali mwâmi aha Samâriya. 14 Menahemu, mugala wa Gadi, anaciyînamuka e Tirsa, na erhi aba amahika aha Samâriya atumirhira Shalumu mugala wa Yabeshi omu Samâriya, anamuyîrha; anaciyîma ahali hage. 15 Ebisigîre oku bijiro bya Shalumu, na okwôla agomaga, laba oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Israheli. 16 Okubundi Menahemu ahagula olugo lwa Tifsah asabunga ngasi byanali omwôla lugo n’omu cishagala coshi, ahagula olwôla lugo ntyo ebwa kuba lurhamuyiguliraga enyumvi zalwo aja abwagûla abakazi bali mazimi boshi.

Obwâmi bwa Menahemu omw’Israheli (743-738)

17 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na mwenda kurhenga Uziyahu ali mwâmi w’e Yuda, Menahemu, mugala wa Gadi naye aba mwâmi omu Israheli; ayîmire myâka ikumi aha Samâriya. 18 Ajira ebibi cmbere za Nyamubâho, arharhengaga muli birya byâha bya Yerobwâmi mugala wa Nebati, birya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 19 Omu mango gâge, Pulu mwâmi w’e Sîriya aja omu cihugo, Menahemu aha Pulu talenta cihumbi za marhale mpu lyo balama boshi haguma anamudekereze omu bwâmi bwâge. 20 Agôla marhale, Menahcmu agakulaga kuli bene Israheli, akahongesa ngasi banali ba burhwâli boshi, n’okuha oyôla mwâmi w’e Sîriya. Ngasi muntu akazagivurha sikeli makumi arhanu. Oyôla mwâmi w’e Sîriya, ahindamuka, arhaberaga omwôla cihugo.

21 Ebisigîre oku bijiro bya Menahemu, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli’ 22 Menahemu, anacicîhengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, omugala Pekahya ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Pekahya omw’Israheli (738-737)

23 Omu mwâka gwa karhanu gwa okuyîma kwa Uziyahu, mwâmi w’e Yuda, Pekahya mugala wa Menahemu aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya, ashinga myâka ibiri. 24 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho, arhalekaga amabî ga Yerobwâmi mugala wa Nebati galya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 25 Pekahe mugala wa Remalyahu, ye wali mukulu w’abasirika bâge, agomera mwâmi amuyîrhira omu munara gw’omu bwâmi aha Samâriya, kuguma n’ Argobu, na Ariye, ali ayîshire n’engabo y’abantu makumi arhanu b’e Gileyadi. Ayirha Pekahya ntyo anayîma ahali hage. 26 Ebisigîre oku bijiro bya Pekahya, oku ajizire koshi, ala oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Pekahe omw’Israheli (737-732)

27 Omu mwâka gwa makumi arhanu n’ibiri kurhenga Uziyahu ali mwâmi omu Buyahudi Pekahe, mugala wa Remalyahu ayîma omu bwâmi bw’Israheli aha Samâriya myâka makumi abiri. 28 Ajira ebigalugalu omu masu ga Nyamubâho; arhalekaga galya mabi ga Yerobwâmi mugala wa Nebati, galya ajirisagyamwo Israheli ecâha. 29 Agôla mango Pekahe ali mwâmi w’Israheli, Tiglati-Pileseri mwâmi w’e Asîriya ayisha arhabîre, anaciyanka Iyoni, arhôla na Abel-Bet-Maaka, arhôla Yanoha, ahirakwo Kadeshi, Hasori, na Gileyadi, kuguma na Galileya n’e cihugo ca Nefutali, abali bagwâsirwe mpira abajana e Sîriya.

30 Hoseya mugala wa Ela erhi aba amajirira Pekahe obugoma, ayirha Pekahe, mugala wa Rema lyahu anaciyîma ahali hage, omu mwâka gwa kali makumi abiri gw’ okuyîma kwa Yotami, mugala wa Uziyahu. 31 Ebisigîre oku bijiro bya Pekahe, oku ajizire kwoshi, laba oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli.

Obwâmi bwa Yotami omu Yuda (740-736)

32 Omu mwâka gwa kabiri kurhenga Pekahe mugala wa Remalyahu ali mwâmi omw’Israheli, Yotami, mugala wa Uziyahu aba mwâmi naye omu Yuda. 33 Ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aba mwâmi, ayîma na yindi ikumi na ndarhu aha Yeruzalemu. Nina ye waderhagwa Yerusha, mwali wa Sadoki. 34 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, ashimba loshilo shi enjira y’îshe Uziyahu. 35 Ci konenc arhakulaga empêro omu birhwa; olubaga lwanakulikiza okukarherekêrera omu birhwa n’okukatumbûkizamwo enshangi. Ye wayubasagya omuhango gw’enyanya gw’aka-Nyamuzinda.

36 Ebisigîre oku bijiro bya Yotami, oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli. 37 Muli ezo nsiku, Nyamu bâho arhôndêra okurhumira Yuda Rasoni, mwâmi w’e Aramu na Pekahe, mwene Remalyahu. 38 Yotami acîhengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, anacibishwa haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi, îshe. Omugala Akazi ayîma ahali hage.

Obwâmi bwa Akazi omu Yuda (736-716)

1 Omu mwâka gwa kali ikumi na nda kurhenga Pekahe mwcne Remalyahu ali mwâmi, naye Akazi mugala wa Yotami aba mwâmi omu Yuda. 2 Akazi ali agwerhe myâka makumi abiri amango abaga mwâmi, anaciyôrha myâka ikumi na ndarhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. Arhajiraga okushingânîne omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge, nka kulya îshe Daudi ajiraga. 3 Ci ashimba enjira mbi y’abâmi b’Israheli, ciru ageza omugala omu muliro, omu kuyiga engeso mbi za galya mashanja Nyamuzinda akungushaga embere za bene Israheli: 4 Ajira enterekêro, anatumbûkiza obuku omu mpêro z’omu birhwa n’ eza aha idako lya ngasi mirhi mibishi.

5 Okubundi, Rasoni, mwâmi w’e Sîriya na Pekahe, mwene Remalyahu mwâmi w’Israheli, banacirhabalira e Yeruzalemu, banacigorha Akazi, ci kone ne barhahashigimuhima. 6 Muli agôla mango, Rasoni mwâmi w’e Sîriya-Edomi anyaga ecihugo ca Elati anacicilunga kuli Sîriya; alibirhakwo Abayahudi babaga omu Elati, anacihiramwo Abanya-Sîriya, bo banaciyûbakamwo kuhika gano mango. 7 Akazi arhuma entumwa emwa Tiglati-Pileseri, mwâmi w’e Asîriya, mpu bagendimubwîra, erhi: «Ndi mwambali wâwe na mugala wâwe, osôke oyîshe ondikûze kuli mwâmi w’e Sîriya n’omwâmi w’Israheli, bantabalire.» 8 Akazi anaciyanka enfaranga n’amasholo gali omu ka-Nyamuzinda kuguma n’ezali omu mbîko omu nyumpa ya mwâmi, abirhuma nka luhembo emw’omwâmi w’e Asîriya. 9 Olya mwâmi w’e Asîriya anacimuyumva, na erhi aba amarhabalira Damasko anacimunyaga, na erhi aba amumunyaga, abantu babagamwo abahêka e Kiri, naye omwâmi wabo Rasoni amuyîrha.

10 Mwâmi Akazi akanya aja e Damasko, ajiyankirira Tiglati-Pileseri, mwâmi w’e Asîriya. Erhi abona oluhêrero lwali aha Damasko mwâmi Akazi anacirhumira omudâhwa Uriya enshusho na engero zalo mpu baluyûbake banaluyunjuze loshi. 11 Omudâhwa Uriya anaciyûbaka lulya luhêrero, omudâhwa.Uriya anayunjuza lulya luhêrero omu kushimba kulya Akazi arhumaga erhi ali aha Damasko, alubumba embere mwâmi arhenge e Damasko. 12 Erhi arhenga e Damasko mwâmi abona lulya luhêrero, mwâmi ayegera lulya luhêrero anacilusôkerakwo. 13 Mwâmi ajirirakwo enterekêro zâge z’embâgwa n’ez’okuyôcibwa, alusuhira obwanga anacilushahulizakwo omuko gw’ enterekêro zâge z’omurhûla. 14 Lulya luhêrero lw’omulinga lwabaga embere z’aka-Nyamuzinda, anacilurhenza halya mbere z’aka-Nyamuzinda, lugendo luli nka kurhenga kwa lulya lundi luhêrero kuja omu ka-Nyamuzinda, aluhira eburhambi bw’olundi, ebwa kulyo. 15 Mwâmi ashubirhegeka omudâhwa Uriya erhi: «Okayôkera kuli olu luhêrero enterekêro y’e sêzi na ey’ebijingo, enterekêro y’okuyocibwa y’emwa mwâmi, na ey’omuko, enterekêro y’okuyôcibwa y’olubaga n’eyindi yalwo y’omuko, okashahulizakwo n’omuko n’ezindi nterekêro zoshi. Olwo luhêrero lw’amarhale, niene nacimanya oku nalujira. 16 Omudâhwa Uriya anacijira ngasi oku mwâmi anamurhegekaga koshi.

17 N’okundi mwâmi Akazi avunanga orhucîkirizo n’amakondo, akûla enyôgero abungulula eciyanja cabaga kuli zirya mpanzi z’omulinga zakazâg’icibarula, acihira oku idaho ahali habambirwe amabuye. 18 Acinyihya erhi oyo mwâmi w’e Asîriya arhuma ebyali byûbakirwe emikolo y’olwa sabato, omu ka-Nyamuzinda, kuguma n’emuhanda aha mwâmi akazagigera. 19 Ebindi by’olwa Akazi n’ebi ajizire byoshi, ebyo byoshi ka birhali biyandike Oku citabu c’Empiriri z’Abâmi b’Israheli? 20 Akazi acihengeka hali b’ishe, abishwa haguma n’ababusi bâge omu cishagala ca Daudi. omugala Hizekiyahu ayîma ahali hâge.

Obwâmi bwa Hozeya omu Israheli (732-724)

1 Omu mwâka gwa ikumi na kabiri gwa okuyîma kwa Akazi, mwâmi w’e Yuda, Hozeya mugala wa Ela aba mwâmi w’Israheli aha Samâriya, ajira myâka mwenda. 2 Ajira ebigalugalu embere za Nyakubâho, ci konene arhali nka abandi bâmi b’embere zâge. 3 Salamanasari mwâmi w’e Asîriya, asôka ajimulwîsa, Hozeya amushiga anakakuhongera. 4 Okuhandi oyo mwâmi w’e Asîriya, abona oku hali obugoma emunda Hozeya ali, owarhumaga entumwa emwa Sayisi, mwâmi w’e Mîsiri, na kulya kuba arhacihongaga ebwâmi, nk’oku anakomereraga okujira eyindi myâka; oyo mwâmi w’e Asîriya amugwârha amuhira omu mpamikwa.

Okugwarhwa kwa Samâriya (721)

5 Oyo mwâmi w’e Asîriya, azungula omu cihugo, asôka arhabalira e Samâriya; agorha ôlwo lugo myâka isharhu. 6 Omu mwâka gwa kali mwenda kurhenga Hozeya ali mwâmi, oyo mwâmi w’e Asîriya agwârha Samâriya; bene Israheli babagamwo abahêka e Asîriya, ajibahira aha Hala, oku Habori lwîshi lw’e Gozani, n’omu bishagala bya Mêdi.

Engerêrezo oku biyêrekîre okushabulwa kw’obwâmi bw’Israheli

7 Okwôla kwoshi kwanaciba ntyôla ebwa kuba bene Israheli bamabihira Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, owabakûlaga omu cihugo c’e Mîsiri abarhe nza omu maboko ga Faraoni mwâmi w’e Mîsiri, na ebwa kuba bakola bahara mya bandi bandi banyamuzinda. 8 Banacishimba n’engeso za galya mashanja Nyamuzinda akungushaga embere za bene Israheli, bashimba n’oborhere bubî bw’abâmi b’Israheli. 9 Bene Israheli baba n’enkengero zirhashinganini embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wabo. Bayûbaka empêro omu birhwa bya ebi shagala byâbo byoshi, kurhenga oku munâra gwa abalanzi kuja oku bishagala bihamike buzibu-zibu. 10 Bagwika amabuye, bahira enshanga oku ngasi hirhondo n’oku ngasi murhi mubishi. 11 Bagend’ikatumbûkiza enshangi omôla birhwa nka kulya galya mashanja Nyamubâho alibirhagakwo embere zâbo gakazagijira. Bajira ntyo ebintu bigalugalu bya okugayisa Nyamubâho. 12 Bakolera abazimu balya Nyamuzinda abahanzagya amango ababwîraga erhi: «Murhahmira mukajira okwôla».

13 Nyamuzinda ayumvisa okwôla omw’Israheli n’omu Yuda, aderha omu kanwa k’abalêbi, erhi: «Murhenge muli ezôla njira zinyu ngalugalu, mushimbe amarhegeko gani n’akanwa kani nka kulya narhegekaga ababusi binyu, na nka okula nshubir’ibabwirakwo omu binwa bya abalêbi bâni. 14 Ci konene barhayumvagya, baciyôrhera bacikanyi cirhagomba, bajira ecikanyi cirhagomba ak’ababusi babo erhi baleka okuyêmera Nyamubâho Nyamuzinda wabo. 15 Bajandika amarhegeko n’endagâno ajiraga haguma n’ababusi babo, baleka loshi obuhamirizi bwâge kuli bo. Bashimba ebintu bya busha ntyo baba bonene bantu ba busha bayiga amashanja Nyamuzinda ali amabahanza mpu barhayigaga. 16 Baleka amarhegeko goshi ga Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, batula enyana z’ebyuma, bajira enshanga, bafukamira abazimu ba omu malunga boshi, banakolera Baali. 17 Bakazigeza bagala babo na bali babo omu ngulumira z’omuliro, baja omu kulaguza n’okuloga haguma, baciguza omu kujira amabî embere za Nyamubâho, bamugayîsa. 18 Naye Nyamubâho alubira bwenêne Israheli kuhika amuhirigisa omu masu gâge. Ishanja lya Yuda lyone lyasigala.

19 Ciru naye Yuda arhashimbaga bwinja amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wabo, ashimba naye engeso z’Israheli. 20 Nyamubâho akabulira obûko bwa bene Israheli boshi, abalibuza, aleka banyagwa kuhika amango abayêgûlaga loshi embere z’obusù bwâge. 21 Amango bene Israheli baciberûlaga oku mulala gwa Daudi, kandi bone banasinga owabo mwâmi ye Yerobwâmi mugala wa Nebati, oyôla Yerobwâmi abayêgûla bwenêne kuli Nyamubâho, abajirîsa ntyo ecâha cinene bwenêne. 22 Bene Israheli baja boshi muli birya byâha Yerobwâmi anajiraga byoshi, barhanacibilekaga aba kushaya babi shiiyamwo. 23 Kuhika Nyamubâho alinda abakaga kuli embere zâge kulya anali amabarhonda omu kanwa k’abarhumisi bâge b’abalêbi. Israheli ahêkwa kuli n’ecihugo câge, omu Asîriya, yo anaciba kuhika mwa gano mango.

Omurhondêro gw’AbanyaSamâriya

24 Omwâmi w’e Asîriya anaciyîsha adwîrhe abantu kurhenga omu Babiloni, kurhenga omu Kuta, kurhenga omu Awa, kurhenga omu Hamati na e Safarwayimi, anacibayûbasa omu bishagala bya Samâriya, ahali ha bene Israheli. Banaciyîma ntyo muli Samâriya, bayûbaka omu bishagala byamwo.

25 Ci kulya kuba erhi barhangira okuyûbaka barhashibiriraga okurhînya Nyamubâho. Nyamubâho abalikira entale zabakolamw’emyone. 26 Banacihisa kwo omwâmi w’e Asîriya omwanzi mpu: «Galya mashanja wayishaga oguku mbire onagahira omu bishagala bya Samâriya, barhabaga n’obulyo bw’okushimba amarhegeko ga Nyamuzinda w’ecôla cihugo. Okwo kwarhuma abarhumira entale zinadwîrhe zabayirhamwo banji ebwa kuba barhayishi kurhi bankaharanya oyo Nyamuzinda w’ecôla cihugo.» 27 Naye Mwâmi w’e Asîriya anacirhegeka erhi: «Murhume yo muguma muli balya badâhwa bayishaga bahcrhwe buja, agendiyûbaka yo anakabayigiriza kurhi bankakolera oyo Nyamuzinda w’ecôla cihugo.» 28 Mudâhwa muguma muli balya barhenzibagwa e Samâriya ayisha ayûbaka aha Beteli, akabayigiriza kurhi bankarhînya Nyamubâho.

29 Ci konene okwôla kurhahanzagya ngasi ishanja okujira ngasi liguma omuzimu walyo n’okukabahira omu mpêro Abanya-Samâriya bayûbakaga omu birhwa, ngasi ishanja omu cishagala lyanayûbakaga. 30 Abantu barhengaga e Babiloni bajira omuzimu wabo ye Sukoti-Benoti, abantu barhengaga e Kuta bajira omuzimu wabo ye Nergali, abantu barhengaga e Hamati bajira omuzimu wabo ye Ashima, 31 abantu barhengaga e Hawa bajira Nibazi na Tartaki, abantu barhengaga e Safarwayimi bakakweba abana babo omu muliro omu kukuza Adrameleki na Anameleki bazimu b’Abanya-Sefarwayimi. 32 Ci kwône baharâmya na Nyamubâho, ntyo barhôla baguma muli bo babajira badâhwa b’okukabarherekêrera omwôla birhwa. 33 Ntyo kwo bakazagiharâmya Nyamubâho erhi banadwîrhe bakuza abazimu b’emwa galya mashanja barhengaga. 34 Kuhika bunôla bacishimba ezôla ngeso zâbo za mira, barhaharâmya Nyamu bâho, barhanashimba ôli amarhegeko gâbo n’engeso z’emwabo, n’ôli akanwa n’amarhegeko Nyamubâho ahaga bene Yakobo ôlya ayirikaga Israheli.

35 Nyamuzinda ali amasinga endagâno haguma nabo anabakomêreza erhi: «Murhakazâg’iharâmya abandi bazimu, murhanakazagibafukamira, murhabakoleraga nisi erhi okubajirira enterekêro. 36 Erhi cikonene, Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, olya wabakulaga omu cihugo c’e Mîsiri na obuhashe bunene na okuboko kubangalire, oyôla ye mwakaziharâmya, oyôla ye mwakazifukamira n’oyôla ye mwakazijirira enterekêro. 37 Mushimbe akanwa, mushimbe obulonza bwâge, na galya marhegeko amuyandikiraga mukagashimba ngasi lusiku munacilange murhaharamagya bazimu. 38 Murhayibagiraga endagâno najiraga haguma na ninyu, murhanakazâg’iharâmya abandi bazimu. 39 Ci konene murhinye Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, yenene ye wabalikûza oku ngasi bashombanyi binyu boshi.» 40 Ci kone barhamuyumvagya, banakulikiza okukashimba amarhegeko gâbo ga mira.

41 Ntyôla kwo agôla mashanja gakazagiharâmya Nyamubâho erhi ganadwi rhe gakuza ensanamu zâbo. Kuguma, abana babo nabo kwo banakazagijira, n’abana b’abana babo, kuhika bunôla banacikajira aka b’îshe wabo.

VI. Amango mazinda g’obwâmi bwa Yuda

Oku Yezekiyahu ayîmaga (716-687)

1 Omu mwâka gwa kasharhu g’obwâmi bwa Hozeya, mugala wa Ela, mwâmi w’Israheli, Hizekiyahu, mugala wa Akazi, ashuba mwâmi w’e Yuda. 2 Ali gwerhe myâka makumi abiri n’irhanu erhi aja oku ntebe na ntyo ayîma myâka makumi abirhi na mwenda e Yeruzalemu; nnina ye wali Abi mwali wa Zakariya. 3 Anacisîmîsa Nyakasane, ashimbulira obworhere bwinja bwa shakulûza wâge Daudi. 4 Ye walahiraga okukazigashâniza oku rhurhondo, ashaba emilunga, anahongola emilunga n’emihôla ya Ashera, ashandâza enjoka y’ecûma^k c’omulinga erya Musa atulaga; kuhika ago mango bene Israheli erhi banaciyirherekêre; erhi bayihire izîno lya Nehushtani.

5 Acîkubagira Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. Aha nyuma zâge, nta wundi mwâmi w’e Yuda wacimuhisirekwo, harhali ciru n’omuguma embere zâge. 6 Ayôrha acishwekire kuli Nyakasane buzira okumutwika, na kandi ashi mbûlira galya marhegeko Nyakasane abwîraga Musa. 7 Nyakasane ali muliye, emikolo yâge yoshi yakamubêra. Acikulakwo omwâmi w’e Asuru aleka n’okumurhumikira. 8 Ye wahimaga Abafilistini, abakwamûkakwo kuhika e Gaza, abahisa oku mbibi zâbo, ciru n’ebishagala byâbo bizibuzibu, byoshi abihagula.

Okugwarhwa kwa Samâriya

9 Oku mwâka gwa kani gw’obwâmi bwa Yezekiyahu, gwo gwali mwâka gwa kalinda gwa Hozeya mugala wa Ela, mwâmi w’e Israheli, Salmanasari, mwâmi w’e Asuru arhêra Samâriya, amugorha. 10 Amugwârha enyuma lya myâka isha rhu. Gwali mwâka gwa kalindarhu gw’obwâmi bwa Hizekiyahu; gwo gwali mwâka gwa kali mwenda gwa Hozeya, mwâmi w’Israheli, gwo mango Samâ riya agwarhagwa. 11 Omwâmi w’e Asuru aluliza ab’e Israheli, abakûla e Asuru abaheka e Hala hofi n’e Habori, lwo lwîshi lw’e Gozani, n’omu bishagala by’e Mêdi. 12 Kwali. kuba bulya barhakengaga akanwa ka Nyakasane, Nyamuzinda wabo na bulya barhashimbaga endagâno ajiraga nabo: ngasi byoshi Musa, mu rhumisi wa Nyakasane arhegekaga, barhabishimbaga barhanabijiraga.

Senakeribu arhêra obwâmi bw’e Yuda

13 Omu mwâka gwa kali ikumi na kani gw’obwâmi bwa Yezekiyahu^l; Senakeribu, mwâmi w’e Asuru arhêra ebisbagala bizibuzibu byoshi bya Yuda anabiyanka. 14 Ago mango Yezekiyahu, mwâmi w’e Yuda, arhumiza mpu babwire omwâmi w’e Asuru wali e Lakishi erhi: «Najizire kubi! Orhacinyîrhe. Ngasi ebi wankampuna, nabijira». Mwâmi w’e Asuru abwîra Yezekiyahu mwâmi w’e Yu da, mpu ajire talenta magana asharhu za byuma bya lunyerere na talenta makumi asharhu za masholo 15 Yezekiyahu anacihâna ebyuma by’olunyerere byoshi byali omu ka-Nyamuzinda n’ebyali omu bwâmi. 16 Ago mango lyo Yezekiyahu ashabaga enyumvi z’aka-Nyamuzinda ciru n’emilirango erya yêne mwâmi w’e Yuda azungulusagya ebyuma, abiha mwâmi w’e Asuru.

Mwâmi arhuma omukulu w’abasirika.

17 Kurhengerera e Lakishi, mwâmi w’e Asuru arhuma omusirika mukulu na murhabazi w’olugerêro lw’abasirika e Yeruzalemu emunda mwâmi Yezekiyahu ali, ali lusibwe n’omurhwe gw’abalwi. Asôkera e Yeruzalemu, asôka, ahika agendija hofi n’omubunda, ahanda hofi n’ecisima cali njiranyanya, cali oku njira eyêrekîre oku buzinda bw’ishwa lya Dobi. 18 Ahamagala mwâmi. Okubundi Eliyakimu mwene Hilkiyahu ye wali murhumisi, Shebuna mwandisi, na Yowahe mwene Asafi bahuluka, baja emunda ali. 19 Olya musirika mukulu n’omurhabazi w’olugerêro lw’abasirika ababwîra erhi: «Mubwire Yezekiyahu erhi ntya kw’omwâmi mukulu adesire, mwâmi w’e Asuru. Obwo bulangalire ocikubagire, bw’obulangalire buci? 20 K’ocikebirwe mpu ebinwa kone, byanagererwa oku ihano n’oburhwâli bw’okujira amatabâro? Indi olangalire obu wangomire? 21 Lola oku olangalire oburhabale bw’ehyo hishekesheke hivune, Mîsiri, hyo hiyagaza hinarhulungule enfune zicishomya mpu ahiyege rera? Ntyo kwo Faraoni mwâmi w’e Mîsiri, ayôrha kuli balya boshi baci mwikubagira. 22 Câba mukola mwambwîra mpu: «Nyakasane, Nyamuzinda ye rhulangalire», cikone k’arhali ye Yezekiyahu ashabiraga entulûlo n’oluhêrero anabwîra abantu b’omu Yuda n’ab’e Yeruzalemu erhi: «Ka kurheng’ene embere z’oluhêrero yo mwakazifukama e Yeruzalemu?». 23 Lero oshigane na nnahamwirhu mwâmi w’e Asîriya: anakuha biterusi bihumbi bibiri akaba wa nkabona abasirika babishonakwo. 24 K’onabwîne nka wankatundulika ciru muguma muli aba barhumisi banyi ba nnahamwirhu? Câba olangalire Mîsiri mpu akuha engâlè n’abagenda oku biterusi! 25 Na kandi k’omanyire mpu arhali oku bulonza bwa Nyakasane nsôsire nti mpyajire eci cihugo? Nyakasane yêne wambwizire: «Rhêra eci cihugo onacihyajire».

26 Eliyakimu, mugala wa Hilkiyahu, Shebuna na Yowahe babwîra omurhabazi mukulu w’olugerêro lw’abalwi mpu: «We kasinga okazibwîra bambali bâwe omu lulimi lw’eciarameyo bulya kuyumva rhuluyumva, orhacikazigirhubwîra omu cihebraniya n’olu lubaga luli omu mbaraza lwayumva». 27 Ci kwône omurhahazi mukulu w’olugerêro lw’abasirika ababwîra erhi: «Ka kuli nnawinyu erhi kuli we nnaha mwirhu antumire mpu nderhe ebyo binwa? Karhali emwa bala bantu babwarhire omu mbaraza, banasêzibwe okulya amazi gâbo, n’okunywa amashu gâbo^m haguma ninyu?».

28 Lero omusirika mukulu ayîmanga anaciyakûza n’izu linene omu lulimi lw’e Yuda aderha ebi binwa: «Yumvi akanwa k’omwâmi mukulu, mwâmi w’e Asuru. 29 Ntya kwo mwâmi adesire: Yezekiyahu arhamurhebaga bulya arhamu ‘ kule omu nfune zani. 30 Yezekiyahu arhamulangalizagya Nyakasane busha, Nya kasane arhuyôkola n’eci cihugo cirhahânwe omu maboko ga mwâmi w’e Asuru. 31 Murhayumvagya Yezekiyahu bulya ntya kwo mwâmi w’e Asuru adesire erhi: «Munkuze munanshige, ngasi muguma akalya omuzâbîbu gw’omu kwâge, ngasi muguma akalya ilehe ly’omutini gwâge, ngasi muguma akanywa amîshi g’omu cirhenga câge. 32 Kuhika amango nayîsha n’okumuhêka omu cihugo cishushine n’ecinyu; cihugo cirimwo enshâno n’idivayi, cihugo c’emigati n’emizâbîbu, cihugo ca mizeti, cihugo c’amavurha n’obûci, lyo mulama, lyo munalekifa. Lero mu rhaciyumvagya Yezekiyahu bulya ali amushumika kubi erhi amubwîra mpu: Nyakasane anarhuyôkole! 33 Ka banyamuzinda b’amashanja babwîne oku baciza ngasi cihugo mwâmi w’e Asuru aligwasire omu nfune? 34 Ngahi baligi ba nyamuzinda b’e Hamati n’ab’e Arapadi? Banyamuzinda b’e Sefarwayimi, b’e Hena na b’e Hawa, ngahi bali? Ngahi bali banyamuzinda b’ecihugo c’e Samâriya? Ka bakuzire Samâriya omu nfune zani? 35 Omu banyamuzinda boshi b’ebihugo, bahi balikûzize ecihugo câbo omu nfune zani lyo Nyakasane anfu mya Yeruzalemu omu nfune?». 36 Olubaga lwahwekêra, nta cinwa lwashuzize, bulya kwo mwâmi alirhegesire erhi: «Murhamushuzagya». 37 Okubundi Eliyakimu, mwene Hilkiyahu ye wali murhumisi, Shebuna, mwandisi na Yowahe mwene Asafi mubisi w’amandiko bagaluka emunda Yezekiyahu ali n’emyamhalo yâbo esharhusire, banacimurhôndêreza ebinwa by’omusirika mukulu.

Omusengero gw’omulêbi Yesha’yahu

1 Mwâmi Yezekiyahu erhi ayumva ebyôla binwa bya ebijâci, asharhula e myambalo yâge ayambala sunzu, akanya aja omu ka-Nyamuzinda. 2 Anacirhuma Eliyakimu ye wali murhambo w’oku bwâmi, boshi na Shebuna, omwandisi, boshi n’abakulu b’abadâhwa erhi banayambirhe sunzu, anacibarhuma emw’omulêbi Yesha’yahu mwene Amosi. 3 Banacimurhôndêreza mpu: «Yezekiyahu oku arhurhumire kw’oku: Olu lusiku lwabire lusiku lubi, lusiku lwa malibûko, lusiku lwa kuciganya na lusiku lwa nshonyi; bulya abana bali bufulumuka omu nda za ba nina na nta misi y’okubayankirira. 4 Akaba Nyamubâho wâwe anayumva ebira binwa byoshi, omuntu orhumirwe na mwâmi w’e Asîriya mpu ayishijaciramwo Nyamuzinda ozine, ci naye yêne ayerekane oku agayire ebyo binwa oyo Nyamuzinda wâwe. Co carhuma osôkezagye omusengero gwâwe emunda ali kuli ogûla musigala gw’olubaga.»

5 Balya bambali ba mwâmi Yezekiyahu banacikanya, baja emwa Yesha’yahu; 6 Yesha’yahu anacibashuza erhi: «Mujibwîra nawinyu erhi mpu Nyamuzinda oku adesire kw’oku: Mpu orharhemukaga n’ebyo binwa oyumvîrhe, ebyôla binwa bambali ba omwâmi w’e Asîriya banjaciragamwo. 7 Ala oku namuhiramwo ezindi-zindi nkengero, ezarhuma ayishirhemuka oku ngasi kanwa akanayumva n’okwo kurhume ashubira emwabo omu cihugo câge, nanayishirhuma ayirhwa n’engôrho muli ecôla cihugo câge.

Omusirika mukulu agaluka emunda mwâmi Yezekiyahu ali

8 Olya muntu anacigaluka, ashimana omwâmi w’e Asîriya anarhabalire e Libna, bulya bali erhi bamubwizire oku anarhenzire e Lakishi. 9 Cikonene erhi anayumvirhâge omwanzi guyêrekîre Tirhaka, mwâmi w’e Etiyopiya; banaci mubwîra mpu: «Ala oku ayishire ali kulwîsa».

Amaruba Senakeribu ayandikiraga Yezekiyahu

Anacirhuma kandi ezindi ntumwa emunda Yezekiyahu ali erhi: 10 Mujibwîra Yezekiyahu mwâmi w’e Yuda, ntyâla: Erhi mpu omanye oyôla Nyamuzinda wâwe ocîkubagira akanakurheba ocihwire erhi Yeruzalemu arhanyagwe n’omwâmi w’e Asîriya. 11 Omanyire wenene, ebi abâmi b’e Asîriya bahenyire ebihugo, babiherêrekeza! Nawe wene olangalirage oku wabafumamwo! 12 Abazimu b’eyôla mwabo ka balikuzizagye agôla mashanja ababusi bani baherêrckezagya: Gozani, Harani, Resefi, kuguma na bene Edeni bali bayubasire aha Telasari? 13 Ngahi bali abâmi b’e Amata, aba e Arpati, omwâmi w’ecishagala c’e Sefarwayimi, Hena na Hawa?

14 Yezekiyahu erhi ayusirhôla amaruba ga zirya ntumwa, anacigasoma; okuhandi Yezekiyahu anacisôkera ebwa ka-Nyamuzinda, abungûlira galya maru ba embere za Nyamubâho. 15 Ezckiyasi anacîshenga Nyamubâho anaciderha e rhi: «Mâshi Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, we otamire kuli bakerubi, wene we Nyamuzinda w’amashanja goshi g’igulu, wene we walemaga empingu n’igulu. 16 Mâshi Nyamubâho orhege okurhwiri kwâwe, oyumve; Nyamubâho olambûle amasu gâwe ocibonere, oyumve ebi binwa bya Senakeribu orhumire mpu bajacire Nyamuzinda ozine. 17 Neci kwo binali, abâmi b’e Asîriya ba sherezize amashanja n’ebihugo bya agôla mashanja 18 Neci kwo binali oku ba kwebire abazimu ba ebyôla bihugo omu muliro; barhali ba Nyamuzinda ci bu shanja bwajiragwa n’amaboko g’abantu, nshâli na mabuye, nk’oku byoshi banabihirigisize. 19 Ci konenc waliha, Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, nkuse ngire orhuyôkole, orhukûle omu maboko gâge, na ntyo agandi mashanja gamanyire ho oku wene we na Nyamubâho, oku wene we onaba Nyamuzinda.

Nyamubâho ashuza oku musengero gwa Yesha’yahu

20 Yesha’yahu mwene Amosi anacirhuma abagendibwîra Yezekiyahu erhi:

«Oku Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli adesire kw’oku: Omusengero gwâwe emunda ndi kuli Senakeribu naguyumvîrhe. 21 Alaga akanwa ka Nyamubâho kuli ye: Akugayire, akushekire, omwananyere w’e Siyoni, Akukengwire, akuniolire irhwe omwananyere w’e Yeruzalemu. 22 Ndi wajaciraga, ndi wagayaguzagya? Ndi wamokeraga, ndi wamorholeraga amasu? Ntarhunganwa w’Israheli! 23 N’entumwa zawe wajacire Nyakasane, wanaciderha erhi: «N’obunji bw’engâlè zani nasôsire entôndo, nafukula amahukulu garhankarhunganwa g’e Libano. Nakubire emirhi y’enduluma yâge akazagilimbira n’ensindani zâge mpu zo zihimana oku bwinja. Nahisire omu mahukulu gâge mazinda, kuhika omu muzirhu gw’emirehe yâge. 24 Nahumbire nananywa amîshi g’emwa bene; n’amagulu gani naganya enyishi z’e Mîsiri. 25 K’orhalisagimanya oku kurhenga mira najiraga ebyôla bintu, kurhenga mira nabilaliraga n’oku bunôla nkolaga nabiyêrekana, lyo ojonjaga cbishagala, ebishagala bizibu. 26 Abayubakaga ebyôla bishagala nta misi bacijira, bahwerire omu ntemu n’omu kavango bakola bayosire nka hyasi hy’omu ndimiro nk’emburho yacimera buhyahya nk’olubala lumera oku nyumpa, nk’engano ehuha erhanacijakwo emihuli. 27 Ci konene nkuyishi, amango otamire, amango wahulika n’amango wadahala n’amango omberire burhe. 28 Ebwa kuba oli burhe kuli nie n’ebwa kuba obucîbone bwâwe bwahisire omu marhwiri gani, nakuhira olugondo emazûlu, nakurhula emilomo n’omugera gwâni. Nakucandabusa omu njira wanayishaga. 29 N’okula co caba cimanyiso câwe: guno mwâka bakalya emishabuka y’eyindi myâka, omu mwâka gwa kabiri bâlya emburho yacimezagya yonene; omu mwâka gwa kasharhu mwarhwêra, munasarûle, mwagwika emizâbîbu manayiryekwo amalehe. 30 Ngasi hyanafumire hy’omu mulala gwa Yuda, ngasi hyanasigire hyanashubimera emizi idako hiyane n’amalehe oku irhwerhwe. 31 Bulya omu Yeruzalemu mwârhenge Omusigala n’oku ntôndo ya Sinayi abatwire okw’isi. Bushiru bwa Nyamuzinda w’Emirhwe bwajira ntyo. 32 Co cirhumire Nyamubâho aderha ntya kuli mwâmi w’e Asîriya:

Arhaje kuli olu lugo

Arhalushoshemwo emyampi

Arhalugorhe n’empenzi

Arhaluzonze mishonezo.

33 Enjira wayishagamwo yo wanashubigalukamwo ci orhaje kuli olu lugo, Nyakubâho okudesire. 34 Nayûbarhira olu lugo lyo nduyôkola, niene ntuma n’omurhumisi wâni Daudi».

Senakeribu ahimwa ananigwa

35 Muli obwôla budufu bonene, Malahika wa Nyakasane anaciyîmuka aja omu cihando ca bene Asîriya, ayirhamwo bantu bihumbi igana na makumi gali munani na birhanu; n’erhi bazûka sêzi, lola oku bali bakola mirhumba yonene. 36 Senakeribu mwâmi w’e Asîriya, ashana ebikunga, agandûla, ayîmuka, agenda, ajibêra e Ninive. 37 Erhi akolaga afukamire omu nyumpa y’omuzimu wâge, oderhwa Nisroki, Adrameleki na Sareseli, bamujaho bamugwika engôrho, omu cihugo ca Ararati. Omugala Asaradoni, ayîma ahali hâge.

Okulwâla n’okufuma kwa Yezekiyahu

1 Mwago mango, Yezekiyahuⁿ, endwâla yanacimurhogerakwo alonzifa. Omulêbi Yesha’yahu mwene Amosi anacija emunda ali anacimubwîra erhi: «Oku Nyakasane adesire kw’oku: Obâge wahâna oburhcgesi buzinda hanôla mwâwe, bulya okola walingifa orhanacifume». 2 Yezekiyahu anacihindamukira obusù oku lukuta anacishenga Nyamubâho ntyâla: 3 «Mâshi Yagirwa, Nyakasane, kengera oku nagenzire bwinja emalanga gâwe, nyosire ndi n’omurhima mwinja, nakajira okushingânîne embere zâwe». Yezekiyahu alaka alakûla. 4 Yesha’yahu arhali acihika omu karhi k’engo y’ekagarhi amango akanwa ka Nyamubâho kamurhindagakwo ntyâla erhi: «Ogaluke ojibwîra Yezekiyahu, mwâmi w’olubaga lwâni erhi: 5 Ntyâla kwo Nyamubâho, Nyamuzinda wa sho Daudi, adesire: «Nayumvîrhe omusengero gwâwe, nabwîne n’emirenge yâwe; alaga oku nkolaga nakufumya na hano kugera nsiku ibiri waja omu ka-Nyamuzinda. 6 Nayushûla oku nsiku zawe myâka ikumi n’irhanu. Nakulikuza we n’olu lugo omu maboko g’omwâmi w’e Asîriya. Nalanga olula lugo irengc lyani n’erya mwambali wâni Daudi lirhuma».

7 Yesha’yahu anaciderha erhi: «Murhôle bulembo bwa mutudu busungunu». Banacibuyanka babunanika oku kafinjo kamuliko anacifuma. 8 Yezekiyahu anacibwîra Yesha’yahu erhi: «Cimanyiso cici namanyirakwo oku Nyamuzinda anfumya n’oku enyuma lya nsiku ibiri nasôkera ebwa ka Nyamuzinda?» 9 Yesha’yahu anacimushuza erhi: «Alaga ecimanyiso Nyamubâho akuha: cerekane oku akanwa kage kâba oku anadesire: ka walonza ecizunguzungu cije embere magulu ikumi nisi erhi cishubire enyuma magulu ikumi?» 10 Yehizekiyahu anacishuza erhi: «Oku cizunguzungu kuli kulembu okuja embere magulu ikumi; ci konenc kuli kuzibu oku cizunguzungu okushubira enyuma magulu ikumi»! 11 Okuhandi, omulêbi Yesha’yahu anacîshenga Nyamubâho naye ashubiza ecizunguzungu enyuma magulu ikumi oku mashonezo ga Akazi kulya canayandagalaga.

Obugo bwa Merodaki-Baladani

12 Muli agôla mango, Merodaki-Baladani, mugala wa Baladani, mwâmi w’e Babiloni arhumira mwâmi Yezekiyahu amaruba n’oluhembo bulya ali erhi ayumvîrhe oku Hezekiyahu ali mulwâla. 13 Yehizekiyahu asima ashagaluka bwenêne n’okwôla bayishigimurhandûla, anacibalangûla enyumpa abikiramwo obuhirhi bwâge boshi, amarhale, amasholo, obuku n’amavurha g’engulo ndârhi, abala ngûla n’omu abikira emirasano yâge yoshi. 14 Omulêbi Yesha’yahu anacija emunda Yezekiyahu ali anacimubwîra erhi: «Bici bala bantu badesire na ngahi barhenga kuhika eno mwâwe?» Yezekiyahu anacishuza erhi: «Barhenga omu cihuugo c’ihanga, e Babiloni». 15 Yesha’yahu ashubidôsa erhi: «Bici babwîne omu nyumpa yâwe»? Yezekiyahu anacishuza erhi: «Babwîne ngasi by’omu mwâni byoshi, ntâco ntabalangwire c’omu buhirhi bwâni.» 16 Yesha’yahu anacibwîra Yehizekiyahu erhi yumvagya akanwa ka Nyamubâho: 17 Ala oku ensiku zayisha ezi bagukumbamwo banahêke e Babiloni, ngasi ehinali omu nyumpa yâwe yoshi, ngasi ebi ababusi bâwe banakazagibîka kuhika ene: harhasigale kantu. Nyamubâho okudesire. 18 Banayishirhôla omu bana bâwe balya wenene oburha, babajire nka baja (bibwindi) byakakola omu bwâmi bwa omwâmi w’e Babiloni. 19 Yehizekiyahu anacishuza Yesha’yahu erhi: «Akôla kanwa Nyamuzinda adesire kuli nie kali kanwa kinja». Akazagiderha omu murhima gwâge erhi: «Kuziga okwôla kuli kuderha oku nabona omurhûla omu kalamo kani koshi».

Emyanyanzi y’okufundika oburhegesi bwa Yezekiyahu

20 Ebisigîre oku bijiro bya Yehizekiyahu, oku atulaga entambala kwoshi, oku ajiraga ecidêka c’amîshi, n’omubunda gwa kazagikahâka amîshi omu lugo, koshi okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda. 21 Yehizekiyahu acihengeka aha burhambi bwa b’îshe wâge, n’omugala Menashè ayîma ahali hâge.

Oburhegesi bwa Menashè omu Yuda (687-642)

1 Menashè^o ali agwerhe myâka ikumi n’biri ali muburhe amango àbaga mwâmi ayîma myâka makumi arhanu n’irhanu aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Hefsibah. 2 Ahenya ajira amabî bwenêne embere za Nyamubâho, ayiga amabî ga galya mashanja Nyamubâho akungushaga embere za bene Israheli. 3 Ashubija ayûbaka empêro omu malango n’obwo îshe Yezekiyahu ali amazikûla, ashubigwîka empêro za Baali, akoma n’enshanga nka kulya Ahabu mwâmi w’Israheli ajiraga, afukamira emirhwe y’emalunga yoshi anayikolera. 4 Ayûbaka empêro omu ka-Nyamuzinda kalya karhumaga Nyamuzinda aderha erhi: «Aha Yeruzalemu ho nahira Izîno lyani».

5 Abazimu b’emalunga boshi abayûbakira empêro omu ngo z’aka-Nyamuzinda. 6 Omugala bamugeza omu muliro gw’abazimu, aja alaguza oku mbûko n’oku nyungu ashubijira abashanga n’abalozi, agayisa Nyamubâho arhalusa. 7 Erya nshanga akomaga ayihira mulya nyumpa yarhumaga Nyamubâho a hwira Daudi n’omugala Salomoni erhi: «Mw’eyîra nyumpa n’omwôla Yeruzalemu mwo nacîshozire omu mashanja ga bene Israheli goshi nti mwo nahira izîno lyani ensiku zoshi. 8 Amagulu ga bene Israheli garhakacija gazungula eyi n’eyi omu bindi bihugo kuleka ecihugo nahaga ababusi babo, casînga bakayôrha bajira nka kulya nanabarhegekaga, banakayôrha bashimba amarhegeko mwambali wâni Musa abahaga». 9 Ci konene barhayumvagya, Menashè àbaha bula, abajirîsa amabî galushire amabî ga galya mashanja Nyamubâho akungu shaga embere za bene Israheli.

10 Lero obwo, Nyamubâho aderha omu kanwa ka bambali bâge b’abalêbi e rhi: 11 «Kulya kuba Menashè amahenya amabî mangana aha, amabî galushire galya g’abantu b’Amoreni, na kulya kuba anarhumire Yuda ajira okubi erhi bazimu bâge barhuma, okwôla kwo kurhumire 12 Nyamuzinda w’Israheli ade rha ntya: erhi, Yeruzalemu na Yuda nkola nabalerhera obuhanya bulya bwa nkahusa amarhwiri ga ngasi yeshi wankanayumva babushambalakwo. 13 Yeruzalemu namulambulirakwo omugozi gwa Samâriya n’okumugalagaza ak’enyumpaya Ahabu. Yeruzalemu namucêsa nka kula banacêsa embale bayihindula olunda n’olundi. 14 Najandika ab’emisigala y’aha mwâni, nanabaleka omu maboko g’abashombanyi babo. 15 Okwôla ebwa kuba bajizire ebirhashinganini omu masu gani, banakayôrha bankuniza ngasi mango kurhenga halya ababusi babo barhengaga e Mîsiri kuhika bunôla».

16 Menashè àyirha abantu, àbulaga omuko gw’abantu beru kwêru gwayunjula omu Yeruzalemu kurhenga olunda n’olundi, buzira kuderha bulya bubî ajirisagya Yuda erhi ajira okurhashinganini embere za Nyamubâho.

17 Ebisigîre by’ebijiro bya Menashè oku ajizire koshi, ecâha câge, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 18 Menashè anacicî hengeka aha burhambi bwa ababusi bâge, bamubisha omw’ishwa ly’oku nyu mpa yâge, omw’ishwa lya Uza. Omugala Amoni ayîma ahali hâge.

Oburhegesi bwa Amoni omu Yuda (642-640)

19 Amoni ali akola agwerhe myâka makumi abiri n’ibiri erhi aba mwâmi, ajira na yindi myâka ibiri ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Meshulameti mwali wa Harusi w’e Yotuba. 20 Ajira ebigalugalu embere za Nyamuhaho ak’îshe Menashè. 21 Agera omu njira yoshi îshe anagezire, arhumikira abazimu anabafukamira. 22 Alekêrera Nyamubâho. Nyamuzinda w’ababusi bâge, arha shimbaga enjira ya Nyamubâho. 23 Bambali ba mwâmi Amoni banacimugomera, hanaciyîrhira mwâmi omu nyumpa yâge. 24 Ci konene olubaga lwanigûza ngasi boshi banagomeraga mwâmi Amoni; olubaga lwanaciyimika omugala Yoshiyahu ahali hâge.

25 Ebisigîre by’ebijiro bya Amoni. oku ajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 26 Bamubisha omu nshinda yâge, omu ishwa lya Uza. Omugala Yoshiyahu ayîma ahali hâge.

Omurhondêro gw’obwâmi bwa Yoshiyahu (640-609)

1 Yoshiyahu^p ali agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka makumi asharhu na muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Yehudita mwali wa Adaya w’e Boskati. 2 Akola okushingânîne omu masu ga Nyamubâho, ashimba loshi enjira y’îshe Daudi, arhageraga eburhambi, arhaderhaga mpu ankayihushira ôli ebwa kulyo ôli ebwa kumosho.

Okubonekana kw’ecitabu c’Amarhegeko

3 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani kurhenga halya aberaga mwâmi, Yoshiyahu anacirhuma Shafani, ye wali mwandisi, mwene Asalyahu, mugala wa Meshulami, ayanka amurhuma ebwa ka-Nyamuzinda anacimubwîra erhi: 4 «Osôke oje emunda Hilkiyahu ye mudâhwa mukulu ali oyanke zirya nfaranga zanabikagwa omu ka-Nyamuzinda zoshi, zirya abalanga emihango banahôzagya oku lubaga. 5 Bazihè abakulu b’abûbasi b’aka-Nyamuzinda, nabo bazigabire abûbasi badwîrhe bafuka emyongobana y’omu nyumpa, 6 bakamase – ntyo ababinji, abayûbasa, n’abûbasi boshi, bagulemwo emirhi n’amabuye magôye lyo bashakûlula bwinja akôla ka-Nyamuzinda. 7 Ci barhaderhaga mpu bankabadôsa kurhi bazikolesize bulya babaga bantu bakola n’omurhima mwinja.

8 Okubundi Hilkiyahu ye oligi mudâhwa mukulu, anacibwîra omwandisi Shafani erhi: «Narhôzire ecitabu c’ Amarhegeko omu ka-Nyamuzinda^q». Hi lkiyahu anahêreza Shafani cirya citabu, naye anacicisoma. 9 Oku bundi, omwandisi Shafani, agaluka aja emwa mwâmi anacimurhôndêreza kurhi byabire, erhi: «Bambali bâwe barhôzire zirya nfaranga zanali omu nyumpa, baziha abakozi, n’abalanzi b’aka-Nyamuzinda». 10 Kandi omwandisi Shafani anaci bwîra mwâmi ogu mwanzi erhi: omudâhwa mukulu anampire ecitabu». Shafani acirhôla arhôndêra okucisomera mwâmi.

Okucidôsa omulêbi-kazi Hulda

11 Mwâmi erhi ayumva ebinwa by’omwôla citabu c’ Amarhegeko, asharhula emyambalo yâge; 12 anacirhegeka omudâhwa Hilkiyahu, boshi na Ahikami, mugala wa Shafani, boshi na Akbori mugala wa Mikaya, boshi n’omwandisi Shafani, boshi na Asaya murhumisi wa mwâmi, erhi: 13 «Mukanye muge ndindokeza Nyamubâho ebinyêrekîre, ebiyêrekîre olubaga na Yuda yeshi muli ebira binwa bisomirwe mw’eci citabu barhôlaga; bulya obukunizi bwa Nyamubâho buli bunji kuli rhwe ebwa kuba ababusi birhu barhayumvagya ebinwa biri mw’ecîra citabu, barhaderhaga mpu bankanajira nka oku binayandisirwe».

14 Omudâhwa Hilkiyahu, boshi na Ahikami, boshi na Akbori, boshi na Shafani na Asaya bakanya baja emw’omulêbi-kazi ye Hulda muka Shalumu mugala wa Tikwa, mugala wa Harhasa ye wali mulanzi w’emyambalo; nyamu kazi abaga aha Yeruzalemu omu mubako gwa kabiri. Erhi baba bamamuganirira, nyamukazi anacibashuza erhi: 15 «Ntya kwo adesire Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli: Mugendibwîra oyôla muntu wabarhumaga emunda ndi oku Nyamubâho adesire ntya: 16 Ala oku nkola nalerha obuhanya kuli olûla lugo n’oku bantu bayûbakamwo: buli omu binwa bya cirya citabu omwâmi w’e Yuda anasomaga. 17 Bulyala banyasire, bagendikarherekêra abazimu, ebwa kuba bangayisize na ngasi mabi bajira goshi, oku bukunizi bwâni bwayasire kuli ahôa hantu, na ntako burhenge. 18 Kandi mugendibwîra oyôla mwâmi w’e Yuda wamurhumaga mpu mugendidôsa Nyamubâho, erhi kwo adesire ntya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli: Kuli ebyôla binwa wayumvagya. 19 Bulya omurhima gwâwe gwababire kuli abola hantu n’oku bantu bahayûbaka nti baba cerekane c’okuyôbohya na cijâci, kulya kuba washarhagwire emyambalo yâwe, wanavugumula emirengc embere zani, nani nkuyumvirhize bwenêne, Nyakasane okudesire. 20 Ala oku nayishikuyankirira aha burhambi bw’ababusi bâwe, wanayishibishwa n’omurhûla n’amasu gâwe gârhaboneko agôla mabi nâyishijirira ecôla cihugo». Banacigendibwîra mwâmi eryôla ishuzo.

Okuhamiriza Amarhegeko

1 Mwâmi anacirhuma mpu baje bashubûza abashamuka b’omu Yuda n’aba omu Yeruzalemu mpu baje ihano haguma naye. 2 Mwâmi anacisô kera ebwa ka-Nyamuzinda, ali boshi n’olubaga lw’e Yuda loshi n’olw’e Yeru zalemu, ali boshi n’abadâhwa n’abalêbi, kuguma n’olubaga loshi kurhenga oku munyinyi kuhika oku mukulu kulusha, anacibasomera, nabo erhi bana rhezirage amarhwiri, birya binwa bya ecitabu c’Amalaganyo barhôlaga omu ka-Nyamuzinda. 3 Mwâmi erhi aba akola ayîmanzire embere z’olubaga oku nkingi, ahana eciragâne embere za Nyamubâho, oku ashimba amarhegeko n’ebinwa bya Nyamubâho byoshi n’omurhima gwâge goshi, n’omuka gwâge gwoshi, n’okujira ngasi oku ebinwa biri muli ecôla citabu c’Amalaganyo binamuhunyire. Olubaga nalo lwanacigereza haguma na mwâmi muli eyôla ndagâno.

Empindulo y’ebiyêrekîre obuyemere omu Yuda

4 Mwâmi arhegeka omudâhwa mukulu Hilkiyahu n’owamulondaga omu bukulu kuguma n’abalanga emihango, mpu bakule omu ka-Nyamuzinda ngasi bintu banali bahirîremwo Baali, erya nshanga, abandi bazimu ba emalunga; banacigendibiyôkera enyuma lya Yeruzalemu omw’ishwa lya Kedroni n’oluvu lwabyo bagendilubulagira e Beteli. 5 Arhenza balya badâhwa b’abazimu, ngasi aba abâmi b’e Yuda banali bamajira mpu bo bakolaga baja bayôkera obuku omu birhwa, omu bishagala bya Yuda n’omu marhambi ga Yeruzalemu, balya banakazitumbûkiza Baali enshangi boshi, abadâhwa b’izûba, ab’omwêzi, na ngasi bandi bazimu b’emalunga boshi. 6 Omu ka-Nyamuzinda bakulamwo erya nshanga, bagendiyikwêba kuli na Yeruzalemu omu mugezi gwa Kedroni; babiyôkera omwôla mugezi gwa Kedroni na erhi baba bamayijira luvu balukabulira aha bakazagibisha eyindi mifu y’abantu barhishibwi omu lubaga. 7 Ashâba enyumpa z’ebigoli by’ennama omu ka-Nyamuzinda n’aha abakazi bakazagilukira orhwanzo rhw’erya nshanga ya Ashera.

8 Ashubûza abadâhwa b’omu bishagala bya Yuda byoshi, bashâba erya munda bagendigikatumbûkiza enshangi omu birhwa kurhenga e Geba kuhika e Bersheba, ahongola ngasi mpêro zanabaga oku mihango, nka oluhêro lwabaga oku muhango gwa Yozwè murhambo w’olwo lugo, lwali ebwa kumosho kwa omuntu nka akola aja muli olwo lugo. 9 Ci konene abôla badâhwa bakazagija omu birhwa, barhayemêreragwa okusôkera oku luhêrero lwa Nyamubâho, ci bakazilya oku mugati gurhalimwo lwango haguma na bene wabo. 10 Mwâmi ashâba Tofeti, omu kabanda ka bene Hinoni mpu lyo bagokôla okukazigeza bagala babo nisi erhi bâli babo omu muliro bakola babarherekêra omuzimu Moloki. 11 Ayîrha enfarasi abâmi b’e Yuda bali bamarherekêra Izûba aha muhango gw’aka-Nyamuzinda hofi n’enyumpa y’omurhambo Natani-Meleki yabaga omu myûbako y’eburhambi; kuguma ayôca n’engâlè za Izûba. 12 Mwâmi ahongola empêro zabaga oku cizimbêro c’enyumpa ya Akazi yabaga enyanya, zajiragwa n’abâmi b’e Yuda, kuguma n’empêro mwâmi Menashè ayûbakaga omu mihanda yombi y’aka-Nyamuzinda, azirhenza, na oluvu lwazo agedilukweba omu mugezi gwa Kedroni. 13 Mwâmi akundula empêro zabaga olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba e Yeruzalemu n’ezabaga olunda lw’entôndo ederhwa Kahenya ezi Salomoni mwâmi w’Abayahudi ayûbakiraga Astarte muzimu w’Abanya-Sidoni, ahongola empêro za Kemoshi muzimu w’abantu b’e Mowabu, ahongola empêro za Milikomi ibala lya bene Amoni. 14 Avunyongola ngasi mabuye ganali magwike, aja atwa enshanga ngasi aha zanali hoshi n’okuhabumba mavuha g’abantu.

Empindulo omu bwâmi bw’emwenè

15 Kuguma n’oluhêro lwabaga aha Beteli, lwayûbakagwa na mwâmi Yerobwâmi mugala wa Nebati, lwo ashombanyisagyamwo Israheli. Olwo luhêro kuguma na enyanya emunda lwali ayidûlika muliro, ayôca n’erya nshanga ya Ashera. 16 Yoshiyahu, erhi aderha mpu agalamira alangira ebyusho biri oku ntotondo, arhuma abagendiyanka amavuha gaciri muli ebyôla byusho, agayôkera oku luhêro analuhongola omu kushimba akanwa ka Nyamubâho akaderhagwa n’omulêbi muntu wa Nyamuzinda ye wajaga akûbiza ebyôla bintu (ahamagaza ebyôla bintu). 17 Okubundi anaciderha erhi: hira hirhondo nalangira hala kwo kuderha kurhi? Abantu b’omu lugo bamushuza mpu ciri cusho ca muntu wa Nyamuzinda, warhengaga e Yuda, ye wayîshaga alêba ebyôla bintu ojirire oluhêro lwa aha Beteli. 18 Aderha erhi: «Mumuleke nta muntu ciru n’omuguma oderhâge mpu ahindula agôla mavuha». Nkenga agôla mavuha, kuguma n’a mavuha g’omulêbi warhengaga e Samâriya.

19 Yoshiyahu akûlisa n’enyumpa zabaga nyûbake enyanya omu birhwa by’ omu bishagala by’ e Samâriya, byayûbakagwa n’abâmi b’Israheli, banagayisa mwo Nyamubâho; ahôla ahadûlika muliro nka kulya anajiraga aha Beteli. 20 Ngasi badâhwa b’omu birhwa banabaga eyôla munda, abayirhira oku luhêro, ayôkera kwo n’amavuha g’abantu, buzinda bwaho ashubira e Yeruzalemu.

Olusiku lukulu lwa Basaka

21 Mwâmi anacihana elira irhegeko oku lubaga erhi: «Mujire olusiku lukulu lwa Basaka mukuzemwo Nyamubâho, Nyamuzinda winyu nka oku binaya ndisirwe omula citabu c’amalaganyo». 22 Okuli nta Basâka bakuzize nka oyôla, ôli amango g’abaciranuzi, ôli n’amango g’abâmi omu Israheli n’omu Yuda. 23 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani kurhenga Yoshiyahu ali mwâmi lyonene bajizire olusiku lukulu lwa Basâka luli ntyo, omu kukuza Nyamubâho aha Yeruzalemu.

Yoshiyahu ayûsa eby’obukurungu omu Yuda

24 Kuguma Yoshiyahu aherêrekeza abashonga, abalaguzi, abalozi n’abazimu na ngasi bindi binyegenyege byabaga omu cihugo ca Yuda na aha Yeruzalemu, ayûkiriza ntyo ebinwa by’oburhegesi ebyali biyandike muli cirya citabu omudâhwa Hilkiyahu arhôlaga omu ka-Nyamuzinda. 25 Embere zâge harhabonekanaga washimba akage akanwa ka Nnâmahanga n’omurhima gwâge goshi n’iroho lyâge lyoshi n’emisi yâge yoshi nka oku byanali biyandisirwe na Musa, enyuma zâge kuguma harhacîbonekaga oli akage. 26 Ci konene Nyamubâho arhatwikaga oburhe ali agwerhekwo Yuda erhi galya mabi Menashè amugayisagyamwo garhuma. 27 Nyamuzinda anaciderha erhi: «Nkola naherêrekeza Yuda naye nka kulya naherêrekezagya Israheli n’olula lugo lwa Yeruzalemu nali namacîshoga nalo naluleka, kuguma n’eyi nyumpa nali ndesire nti mwo nahira izîno lyani».

Okufa kwa Yoshiyahu

28 Ebisigîre oku bijiro bya Yoshiyahu, oku ajizire koshi okwôla ka kurhali kuyandikc omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda. 29 Amango gâge Faraoni Neko mwâmi w’e Mîsiri asôka mpu ajilwîsa o mwâmi w’e Sîriya agera olunda lw’olwîshi lwa Efrata. Mwâmi Yoshiyahu amutulakwo entambala, Faraoni ayîrhira mwâmi Yoshiyahu aha Megido erhi anamugwako ntya. 30 Abarhumisi bâge bayisha bamubarhwire cikola na cirunda kurhenga e Megido, bayisha bamubarhwire omu ngâlè, na erhi bamuhisa aha Yeruzalemu bamubisha omu yâge nshinda. Olubaga lw’omu cihugo lwarhôla Yoyakazi, mugala wa mwâmi Yoshiyahu, lwamushîga amavurha lwamujira mwâmi ahali h’îshe.

Obwâmi bwa Yoyakazi omu Yuda (609)

31 Yoyakazi ali agwerhe myâka makumi abiri n’isharhu erhi aba mwâmi, anashinga myêzi isharhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Hamitali mwali wa Yirimiyahu w’e Libna. 32 Ajira ebirhashinganini omu masu ga Nyamubâho nka oku bashakulu wâge banajiraga. 33 Faraoni Neko amushwêkera aha Ribla mpu lyo alekiyîmira aha Yeruzale mu, Ribla abaga omu cihugo ca Hamati, akavurhisa ecihugo talenta igana z’amarhale na talenta nguma y’amasholo. 34 Faraoni Neko arhôla Eliyakimu mwene Yoshiyahu aba ye ajira mwâmi ahali h’îshe Yoshiyahu, ahindula izîno lyâge amuha erya Yehoyakimu. Olya Yehoyakimu agwarhaga aja e Mîsiri anajifira yo. 35 Yehoyakimu ahonga mwâmi Faraoni amarhale n’amasholo ci konene avurhisa ecihugo ezôla nfaranga Faraoni ali amusêzizekwo; buzinda aseza aba ntu omu cihugo, boshi bakahonga amarhale n’amasholo ngasi muguma oku anahashire, n’erhi bàbaga bamabishubûza, banaha Faraoni Neko.

Obwâmi bwa Yehoyakimu omu Yuda (609-598)

36 Yehoyakimu ali agwerhe myâka makumi abiri n’irhanu amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina ye wali Zebida mwali wa Pedaya w’e Ruma. 37 Ahenya ebigalugalu embere za Nyamubâho nka kulya ababusi bâge banajiraga.

1 Muli agôla mango Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, ayimuka akola aja alwa, Yehoyakimu anacimushiga ci buzinda acihindula kuli ye. 2 Nyamubâho arhumira Yehoyakimu engabo zarhenga e Kaldeya, engabo y’Abanya-Sîriya, engabo y’Abanya-Mowabu, n’engabo y’Abanya-Amoni, boshi bacihonda kuli Yuda mpu bamushabe nka kulya akanwa ka Nyamubâho kanaderhagwa n’abalêbi. 3 Obwo burhegesi bwa Nyamubâho bonene bo bwarhumaga okwôla kuyisha omu Yuda mpu lyo amukûla embere zâge erhi galya mabi Menashè ajiraga garhuma, 4 ci na ecindi carhumire, guli gulya muko gw’aberu kwêru abulagaga kuhika Yeruzalemu ayunjula muko gw’aberu kwêru. Nyamubâho arhali alonzize okubabalira.

5 Ebisigîre oku bijiro bya Yehoyakimu, ngasi oku anajizire koshi, okwôla ka kurhali kuyandike omu citabu c’Empiriri z’Abâmi b’e Yuda? 6 Yehoyakimu acihengeka aha burhambi bw’ababusi bâge, n’omugala Yoyakini ayîma ahali hâge.

7 Oyo mwâmi w’e Mîsiri arhacirhengaga bundi omu cihugo câge mpu ayisha arhabire; ali okuba omwâmi w’e Sîriya amamunyaga ngasi ebi oyo mwâmi w’e Mîsiri ali agwerhe kurhenga oku mugezi gw’e Mîsiri kuja oku lwîshi lwa Efrata.

Omurhondêro g’obwâmi bwa Yoyakini (598)

8 Yoyakini ali agwerhe myâka ikumi na munani ali muburhe erhi ayîma obwâmi, anaciyîma myêzi isharhu aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Nehushata mwali wa Elinatana, w’e Yeruzalemu. 9 Ajira ebigalugalu embere za Nyamubâho ak’îshe.

Okuhekwa kwa burhanzi omu buja

10 Mwagôla mango engabo ya Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, yarhenga e Yeruzalemu, yanacigorha ecishagala. 11 Nabukondonozori mwâmi w’e Babeli aja e mbere z’olwo lugo engabo yâge yali elugosire. 12 Okubundi Yoyakini ahuluka aja emunda olya mwâmi w’e Babiloni ali, yêne, nina, abambali, abagula bâge, n’enshangi zâge, naye olya mwâmi amugwârha mpira, mwali omu mwâka gwa kali munani kurhenga ali mwâmi. 13 Ahôla, asabunga obuhirhi boshi bwa aka-Nyamuzinda, kuguma n’obuhi rhi bw’omu bwâmi, avunyungula birya birugu by’amasholo, Salomoni mwâmi w’Israheli ali amahira omu ka-Nyamuzinda nka kulya Nyamubâho anali adesire. 14 Agukumba Yeruzalemu yeshi, abarhambo boshi, abalwi boshi, bantu bihumbi ikumi bagukumbwa, kuguma n’abalangaga n’abatuzi, barhasigalaga abarhali balya bantu banyi banyi bonene b’omu cihugo. 15 Aheka ntyo Yoyakini, mulûlize e Babiloni boshi na nina, kuguma na baka mwâmi eshangi zâge, abarhambo b’omu cihugo. 16 Kuguma asabunga n’abalwi, bantu bihumbi nda, asabunga abatuzi n’abandi ba obulenga, bantu cihumbi ngasi zanali ntwâli omu kulwa, mwâmi w’e Babiloni abaheka buja e Babiloni. 17 Mwâmi w’e Babiloni ayanka Matanya, mwîshe wa Yoyakini, aba ye ajira mwâmi ahali ha Yoyakini, anamuhindula izîno amuha erya Sedekiyasi.

Omurhondêro g’obwâmi bwa Sedekiyasi omu Yuda (598-587)

18 Sedekiyasi agwerhe myâka makumi abiri na muguma amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma aha Yeruzalemu. Nina ye wali Hamitali, mwali wa Yirimiyahu w’e Libna. 19 Ajira ebigalugalu embere za Nyamu baho, ayiga amabî Yehoyakimu ajiraga. 20 Okwôla koshi kwabaga omu Yeru zalemu n’omu Yuda erhi bukunizi bwa Nyamubâho burhuma kuhika amango abakagaga loshi embere zâge. Sedekiyasi anacicihindula kuli mwâmi w’e Babiloni.

Okugorhwa kwa Yeruzalemu

1 Omu mwâka gwa kali mwenda gwa okuyîma kwa mwâmi Sedekiyasi^r, omu nsiku ikumi z’omwêzi gwa kali ikumi, Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni ayîsha n’engabo yâge nyinji y’abalwi arhêra Yeruzalemu, atwa ebirâlo eburhambi bw’ecôla cishagala, acigorha acizungulusa ngurhu. 2 Ecôla cishagala bacigorha ntyo kuhika omu mwâka gwa kali ikumi na muguma gwa okuyîma kwa Sedekiyasi. 3 Omu nsiku mwenda z’omwêzi, erhi olubaga loshi lwahweriragwe n’ebiryo, cikolaga cizombo conene lurhaciyimbwa kwo ciru n’eby’okulya. 4 Bahumba omwina omu lugo, engabo y’abalwi yoshi yashe sheramwo yayaka: budufu yagera omu muhango gw’ekarhî ka byôgo bibiri olu nda lw’ishwa lya mwâmi, erhi n’engabo y’Abakaldeya enagosire ecihugo. Mwâmi agera omu njira y’e Araba. 5 Ci konene eyôla ngabo y’abanya-Kaldeya yanacishimba mwâmi, yamugwarhira omu kabanda ka Yeriko, engabo yâge yoshi yayaka yamusiga yenene. 6 Erhi baba bamagwârha mwâmi,. bamuhêka emunda omwâmi w’e Babiloni ali aha Ribla, hamuhenyera amabî. 7 Abana bâge babaniga erhi na yêne adwîrhe asinza, okubundi mwâmi Nabukondonosori arhula amasu ga Sedckiyasi gombi, bamushweka n’emigozi y’ecuma bamuhêka e Babiloni.

Yeruzalemu agwarhwa anahekwa buja obwa kabirhi

8 Omu nsiku nda z’omwêzi gwa karhanu mwali omu mwâka gwa kali ikumi na mwenda kurhenga Nabukondonozori, ayîmire omu Babiloni, omurhambo w’engabo yâge izîno lyâge ye Nabuzaradani, ayîsha aha Yeruzalemu. 9 Ayôca aka-Nyamuzinda ayôca enyumpa ya mwâmi, ayôca n’ezindi nyumpa z’omu Yeruzalemu zoshi, kuguma n’enyumpa z’abarhambo nazo azidûlika muliro. 10 Engabo y’abôla basirika b’e Kaldeya, yahongola enkûta zoshi z’omu Yeruza lemu. 11 Nabuzaradani asabunga olubaga loshi lwali lucisigire omu cishagala, ciru nabakazagiciheka bonene emunda mwâmi w’e Babiloni ali, na ngasi bandi banali bacisigire, agukumba ahêka. 12 Oyo murhambo w’engabo, aleka obuhinzi butya butya bonene bw’ecihugo mpu bukazihinga emizâbîbu n’amashwa.

13 Abôla banya-Kaldeya bavunanga eminara y’omulinga yabaga omu ka Nyamuzinda, n’enyôgero n’eciyanja byabaga omu ka-Nyamuzinda banacihêka ogôla mulinga goshi e Babiloni. 14 Banacirhôla enyungu, emirhwanzo, orhwere, ebikombe na ngasi bindi birugu bya mulinga bakazagijiriramwo enterekêro, bahêka. 15 Oyôla murhambo w’abasirika, kuguma arhôla ebitumbûkizo n’ebindi birugu by’okukangûla ngasi byanali bya masholo n’eby’amarhale, nabyo ahêka. 16 Eyôla miringa yombi, cirya ciyanja n’enyôgero, Salomoni ayûbakiraga omu ka-Nyamuzinda kurhankahashikine okujira omulengo gw’ebyôla birugu. 17 Oburherema bw’omunâra murhanzi bwali bwa makoro ikumi na munani, oku nyanya kwali ensirha y’omulinga n’oburherema bw’eyola nsirha gali makoro asharhu na oku muhiro gwa olubigabiga kwali obushengerere bw’emikûzo, byoshi byali bya mulinga. Omunâra gwa kabiri nago kwo gwanali muyûbake ntyôla na ngasi ebyanalikwo byoshi.

18 Oyôla murhambo w’abasirika agwârha omudâhwa mukulu Seraya n’owamulondaga, ye Sefanyahu agwârha n’abalanzi b’emihango oku banali ba sharhu. 19 Omu lugo agwarhamo enshagi yakazigirhegeka abasirika bakazagija oku matabâro, ahandi agwarhaho bantu barhanu omu barhonyi ba mwâmi, aba banarhôlaga omwôla lugo, bagwârha omwandisi w’omurhambo w’abasirika ye wakazigilalûla engabo omu cihugo, ashubigwarhamwo bandi balume makumi galindarhu, bantu b’omu lubaga konene baciri omwôla lugo. 20 Nabuzaradani, oyo murhambo w’abalwi, erhi aba amabagwârha, abahêka emunda mwâmi w’e Babiloni ali aha Ribla. 21 Oyôla mwâmi w’e Babiloni abayîrhirira aha Ribla omu cihugo ca Hamati. Ntyo kwo Yuda naye ahêkagwa buja kuli n’ecihugo câge.

Godoliyasi, mnrhambo mukulu w’e Yuda

22 Oku ngabo yasigalaga omu cihugo ca Yoda, kwa balya bantu Nabûko ndonozori mwâmi w’e Babiloni asigaga omu cihugo, abaha omurhambo izîno lyâge ye Gedaliyasi mugala wa Ahikamu, mugala wa Shafani. 23 Erhi abarhambo ba ngasi murhwe bayumva kuguma n’abantu babo, oku mwâmi w’e Babiloni anajizire Godoliyasi mukulu w’olubaga, boshi baja emunda Gedaliyasi ali aha Mispa. Balimwo: Yishimaeli, mugala wa Netanya, Yohanani mugala wa Kareahi, Seraya mugala wa Tanhumeti w’e Netofa na Yazanyahu mugala wa Maaka, bayisha boshi n’engabo zâbo. 24 Gedaliyasi abakomêreza boshi n’endahiro erhi: «Mwe n’abantu binyu murhayôbohaga okushiga abantu b’e Kaldeya; mubere omu cihugo, mukolere mwâmi w’e Babiloni mwabona oku bwaba bunguke bwinyu».

25 Ci konene omu mwêzi gwa nda, Yishimaeli mugala wa Netanya, mugala wa Elishama w’omu buluzi, ayîsha alusibwe n’abantu Banya-Kaldeya banali boshi naye aha Mispa. 26 Okubundi, olubaga loshi kurhenga oku murho, kuja oku mukulu, bashana ebikunga kuguma na balya barhambo babo boshi, baja e Mîsiri erhi kuyôboha Abanya-Kaldeya kurhuma.

Okubabalirwa kwa Yoyakini

27 Omu mwâka gwa makumi asharhu na nda gwa okululizibwa kwa Yoyaki ni mwâmi w’e Yuda, omu mwêzi gwa ikumi na kabirhi, omu nsiku makumi abirhi na nda z’omwêzi, Evil-Merodaki mwâmi w’e Babiloni omwâka ayîmaga mwo, ayinamula irhwe lya Yoyakini, amukûla omu mpamikwa. 28 Amushambâza n’obonjo, ishungwè lyâge lyaja enyanya ly’amashungwe g’abandi bâmi banalibashwekirwe boshi haguma naye e Babiloni. 29 Amuhogoza erya myambalo y’abashwêkwa, Yoyakini akâlîra oku cîbo câge boshi naye, amango anacihali goshi. 30 Omu kulama mwâmi akazimuha ngasi ebi analagirirekwo omu kalamo kâge koshi^s.

^a1.2 : Baal-Zebub: muguma mwa balya ba-nyamuzinda b’ohwihambi Abayahudì bakagiharamya erhi bagomera Nyakasane w’okuli.

^b2.1 Elisha’, lyo izîno liyêgîre olulimi lwâge eryo; cigereki n’enfarasè byamuhindwîre Elizeo

^c2.3 : Abalebi b’e Beteli balama haguma cikwône Eliya yehe alama yène.

^d2.19 : Ago mîshi mabi gali omu cihugo, gakagirhuma abantu n’ebinty byakamoma kwaba.

^e2.24 : Omuja-bugo arhashekerwa bulya Nyamuzinda ali haguma naye. Amagulu gâge ci ebinwa biri bya Nyamuzinda. Okamushekera erhi Nyamuzinda oshekire. Yêne akubone.

^f4.29 : Okurhalamusa omuntu omu njira ciri cimanyîso oku omukolo gw’obuja-bugo guli gwa kuyukiriza dubaduba buzira kuheza akasanzi.

^g6.30 : Okuyambala sunzu, ciri cimanyîso c’okucibabaza emw’Abayahudi, kucîyunjuza ebyâha embere za Nyakasane.

^h11.2 Ataliya kwo ahimbaga aka NAKESA, e Bugweshe, lola Trois siècles chez les Bashi omu nshokolezi y’eno Bibliya

ⁱ11.3 : Olu lukere lurhamanyisize kurhi Yehoyada, mudàhwa mukulu ago mango akagikalanga enyumpa ya mwâmi lyo Ataliya alekibona oku amuniga mzene mwâmi.

^j12.1 eri izîno Yoash kwo kuyegêra ecihebraniya ciru akaba ecigereki n’enfarasè byalihindwîre Joas, Yowasi

^k18.4 Enjoka y’ecuma c’olunyerere: Ahayahudi bali bamarhôndêra okugashâniza eyo nsalamu n’okuyiharâmya, balikirimanya mpu nkaba egwerhe obuhashe bw’okufumya endwâla; co ca rhumaga bakaziyitumbûlira obuku.

^l18.13 Entambala ya Senakeribu mwene Saragoni mwâmi w’e Asuru omu Israheli-Palestina yali omu mwâka gwa 701 embere za Kristu. Lola Iz 36-37.

^m18.27 Okulya amazi n’okunywa amashu ciri cimanyiso c’ecizombo cikali cirhogera abarhêzirwe.

ⁿ20.1 Yezekiyahu lyo izîno liyegire ecihebraniya ahala abakomire ecigereki n’enfarasè baderha mpu EZEKIYASI

^o21.1 Menashè kwo kuyegêra ecihebraniya, ahala abakomera ecigereki n’enfarasè baderha mpu Manassé

^p22.1 Yoshiyahu kwo kuyegêra ecihebraniya, ahala abakomera enfarasè n’ecigereki baderha mpu JOSIASI

^q22.8 : Ecitabu carholagwa omu ka-Nyamuzinda na Hilkiyahu mudâhwa mukulu ago mango càli c’olushika.

^r25.1 Omu kuyegera ecihebraniya, oyo mwâmi anaderha SEDEKIYAHU, kwo kuderha Nyakasane ye mushinganyanya.

^s25.30 : Olu lukere luyerekine gurhi Yoyakini arhonaga emwa mwami w’e Babiloni erhi ayusi mubabalira. Naye alamira oku bwami ensiku zoshi z’akalamo kâge.

1CH – – Bible en mashi du Congo

ENGANÎRO דברי הימים

Enshokolezi

Ebitabu bibirhi by’enganîro càli citabu ciguma. Bishambâla kulusha emyanzi ya Israheli eshambirwe omu bitabu bya Samweli n’eby’Abâmi. Cikwône owabiyandikaga agwerhe omuhigo gwâge gwâge: okumanyisa obwâmi bwa Nnâmahanga en’igulu, bwâmi bwarhengaga omu bwîmâna bw’enyanya

Daudi, Yezekiyahu na Yoshiyahu, abo bâmi bakulu bacihanganyire bwenêne okuyinjihya aka-Nyamuzinda. Mwâmi Daudi ye wali ntwâli nkulu muli abo bâmi boshi. Nnâmahanga ashubijira bo naye endagâno ajiraga omu mango ga mîra n’abantu bashinganyanya b’omu Israheli.

Ecitabu cirhanzi e’ Enganîro cimanyisa iburha lya Yuda, shakulûza wa Daudi. Na kandi ciderha abana ba Daudi yéne, omulala gwa Bene Levi, abakola omu ka-Nyamuzinda n’omulala gwa bene Yeruzalemu (I Nga 1-9). Omu myanzi y’Akalamo ka Daudi (1 Nga 10-29), amabî gâge ggali mafulike. Obulêbi bwa Natani bwajirikana (1 Nga 17), n’emikolo y’okuyinjihya obu rherekêre bw’omu ka -Nyamuzinda nayo yayunjula (1 Nga 13; 15; 16).

Amango ga Salomoni, eco citabu ciderha bwenêne kurhi aga aka Nyamuzinda na kurhi Nyamuzinda alagânanaga n’olubaga lwâge (2 Nga 1-9). Enyuma ly’okuberulukana kw’amashanja g’idako, owayandikaga eco citabu acîsêza okumanyisa emyanzi y’abantu b’eyo munda bone. Abâmi batwirwa e mmanja nk’oku ngasi muguma ashimbire lwiganyo lwa Daudi (2 Nga 10-36). Abâmi babi basherêza byoshi; na buzinda bwa nyuma ecishagala c’e Yeruzale mu calibuzibwa n’abashombanyi.

Ebi binwa biri bya kuyigiriza abantu oku luli lw’iragi olubaga, lwayunjulirana n’obwemêre kuli Nyamuzinda. Ebinwa bibirhi ebyo bitabu bibâmwo bibà binja bwenêne oku bantu ba ngasi mango:

1. Kuli kwa bulagirire bwenêne okurhindibukira ebiyêrekîre burhanzi iroho.

2. Nyamuzinda orhegeka igulu lyoshi. Rhurhegesirwe nirhu rhukukengêre omu malibûko n’omu mbaka zirhu z’ensiku z’ene.

EBIRl OMU CITABU CIRHANZI C’ENGANÎRO

1. Entondekanye y’emilala: cigabi 1-10

2. Obwâmi bwa Daudi: Owarhangiraga oburherekêre: cigabi 11-29

EBIRI OMU CITABU CA KABIRHI C’ENGANÎRO

1. Obwâmi bwa Salomoni: cigabi 1-9

2. Akalamo k’abantu b’omu Yuda kuhika amango g’okulibuzibwa kwabo: cigabi 10-36

ECITABU CIRHANZI C’ENGANÎRO

I. Olukalaba lw’amaburhwa kurhenga Adamu kuhika kuli Daudi

Olukalaba lw’amaburhwa oku gashimbìne kurhenga Adamu kuhika Ezau

1 Adamu aburha Seti; Seti aburha Enoshi, 2 Enosi aburha Kenani, Kenani aburha Mahalaleli, Mahalaleli aburha Yeredi, 3 Yeredi aburha Henoki, Henoki aburha Matuzalemi, Matuzalemi aburha Lameki, 4 Lameki aburha Nuhu. Nuhu aburha Semu, Kamu na Yafeti.

Bene-Yafeti

5 Alaga bagala ba Yafeti: Gomeri, Magegi, Madayi, Yavani, Tuvani, Tubali, Mesheki na Tirasi. 6 Bene Gomeri bo: Askenazi, Difati na Togarma. 7 Bagala ba Yavani, bo: Elisha, Tarsisi, Kiti na Danimu.

Bene-Kamu

8 Alaga bagala ba Kamu, bo: Kushi, Misrayimu, Puti na Kanani; 9 Bagala ba Kushi, bo: Seba, Havila, Sabta, Ragma na Sabteka, bagala ba Rama, bo: Saba na Dedani. 10 Kushi naye aburha Nemrodi, owabâga mwâmi-hanga murhanzirhazi wa hano igulu. 11 Misrayimu ye wali shakulûza w’abantu b’e Ludi, Anemi, Lehabi n’ab’e Nafutu, 12 w’abantu b’e Patrosi, b’e Kaslu n’e Kafutori, lwo lunda Abafilistini barhengaga. 13 Kanani aburha Sidoni, lubere lwâge, na Heti, 14 na shakulûza w’Abayebusi, w’Abamoriti, Abagirgashi, 15 Abahiti, Abaarki, Abasini, 16 Abaarvadi, Abasemari n’ Abahamati.

Bene-Semu

17 Bagala ba Semu, bo: Elamu, Asuru, Arpaksadi, Ludu na Aramu. Bagala ba Aramu, bo: Utsi, Huli, Geteri na Mesheki. 18 Arpaksadi aburha Selahi, na Selahi aburha Eberi. 19 Eberi aburha bana babirhi; omurhanzi izîno lyâge ye wali Pelegi, kwo kuderha «Lugabanyo», bulya omu mango gâge lyo olubaga lw’en’igulu lwacigabagamwo; omulumuna izîno lyâge ye wàli Yoktani. 20 Yoktani aburha Almodadi, Shelefu na Hasarmaveti, na Yera, 21 Hadoramu, Uzali, Dikla, 22 Ebali, Abimayeli, Seba, 23 Ofiri, Havila, na Yobabu. Abo boshi bo bagala ba Yoktani.

Kurhenga Semu kuhika kuli Abrahamu

24 Semu aburha Arpaksadi, Arpaksadi aburha Selahi, 25 Sela aburha Eberi, Eberi aburha Pelegi, Pelegi aburha Reu, 26 Reu aburha Serugi, Serugi aburha Nahori, Nahori aburha Tera, 27 Tera aburha Abramu, ye wayishirihâbwa izîno lya Abrahamu. 28 Bagala ba Abrahamu bo Izaki na Ismaeli. 29 Alaga olukalaba lw’amaburhwa gâbo:

Bene-lsmaeli

Olubere lwa Ismaeli ye wali Nebayoti, ahirakwo Kedari, Abdeli, Mibsamu, 30 Mishma, Duma, Masa, Hadadi, Tema, 31 Yeturi, Nafishi na Kedma. Bo bagala ba Ismaeli abo. 32 Ketura, mukazi wa kabirhi wa Abrahamu, anaciburha Zimurani, Yokshani, Medani, Madiyani, Yishbaki na Shuwahi. Bagala ba Yokshani, bo: Saba na Dedani. 33 Bagala ba Madiyani, bo: Efa, Eferi, Hanoki, Abida na Elda. Abo boshi lyo iburha lya Ketura.

Izaki na Ezau

34 Abrahamu anaciburha Izaki. Bagala ba Jzaki, bo Ezau na Ismaheli. 35 Bagala ba Ezau, bo: Elifazi, Reweli, Yeushi, Yalamu na Kora. 36 Bagala ba Elifazi, bo: Ternani, Omari, Sefi, Gatamu, Kenazi, Timna na Amaleki. 37 Bene Reweli, bo: Nahati, Zera, Shama na Miza. 38 Bagala ba Seyiri, bo: Lotani, Shobali, Sibeoni (ye wali îshe wa Ana na shakulu wa Dishoni), Eseri na Dishani. 39 Bagala ba Lotani, bo: Hori na Homani (Lotani agwerhe mwali wabo ye Timna). 40 Bagala ba Shobali, bo: Aliyani, Manahati, Ebali, Shefi na Onamu. Bagala ba Sibeoni bo: Aya na Ana. 41 Mugala wa Ana ye Dishoni; bagala ba Dishoni, bo Hamurani, Eshebani, Yitrani na Kerani. 42 Bagala ba Eseri, bo: Bilahani, Zaavani, Yaakani. Bagala ba Dishoni bo: Utsi na Arani.

Abâmi n’abarhambo b’obûko bwa Edomu

43 Aba bakulikire bo bâmi bàyimire omu cihugo ca Edomu embere abâmi barhangire okuyîma omu Israheli: Bela, mugala wa Beori; ecishagala câge càderhagwa Dinhaba. 44 Oyo Bela erhi ayusifà, Yobabu àyima ahàli hâge: Yobabu mugala wa Zeraha w’e Bosra. 45 Yobabu àfà na Hushamu wàrhengaga omu cihugo c’Abatemani ayîma omu byâge . 46 Hushamu erhi àyusifà, Hadadi mugala wa Bedadi ayîma ahàli hâge. Ye wàhimaga Abamadiyani omu irûngu lya Mowabu. Ecishagala câge càderhagwa Aviti. 47 Hadadi naye afà. Samla w’e Masreka ayîma omu byâge . 48 Samla erhi afà, Shaulu w’e Rohoboti-han-Nahari ayîma omu byâge . 49 Shaulu afà, Baal-Hamani, mugala wa Akbori ayîma ahàli hâge. 50 Baal-Hamani àfà, Hadadi àyîma omu byâge . Ecishagala câge caderha gwa Payi. Mukâge izîno lyâge ye wàli Mehetabeyeli, mwâli wa Matredi, mwinjikulu wa Me-Zahabu. 51 Erhi nwami Hadedi àyusifà, ecihugo ca Edomu cakazirhegekwa n’abakulu b’amûko. Alaga amazîno gâbo: Timna, Alva, Yeteti, 52 Oholibana, Ela, Pinoni, 53 Kenazi. Temazi, Temani, Mibsari, 54 Magdiyeli na Iramu. Abo bo bàli barhambo b’amûko g’e Edomu.

Abana ba Yuda mugala wa Yakobo

1 Aga go mazîno g’abana ba Yakobo, ye naligi Israheli obwo: Rubeni, Simoni, Levi, Yuda, Isakari, Zabuloni, 2 Dani, Yozefu, Benyamini, Nefutali, Gadi na Aseri. 3 Yuda àburha bana basharhu kuli mukâge w’omunya-Kanani, mwâli wa Shuwa. Bo: Eri, Onani na Shela. Eri yo yàli nfula, agayisa Nyakasane bwenêne kwarhuma amuyîrha. 4 Buzinda bwenêne, Yuda ashubiburha bana babirhi kuli nwali-kazi wâge Tamara, bo Peresi na Zera. Kwo kuderha oku abusire bagala barhanu. 5 Bagala ba Peresi, bo: Hesroni na Hamuli. 6 Bagala ba Zera, bo: Zimri, Etani, Hemani, Kalkoli na Dara. Boshi bana barhanu. 7 Mugala wa Karmi ye Akari, ye walêrhaga obuhanya omu Israheli erhi acifulikira ecigabi c’eminyago y’oku matabâro càligoshôlirwe Nyamuzinda. 8 Mugala wa Etani ye Azariya.

Ecisiki ca Daudi

9 Bagala ba Hesroni, bo: Yerameyeli, Ramu, Kelubayi. 10 Ramu aburha Abinadabu, Aminadabu anaciburha Nashoni, ye murhambo w’omulala gwa Yuda. 11 Nashoni anaciburha Salma, naye Salma aburha Boozi. 12 Boozi anaciburha Obedi, naye Obedi aburha Yese. 13 Yese aburha Eliyabu, lwo lubere lwâge, owa kabirhi Abinadabu, Shimeya wa kasharhu, 14 Netaneyeli wa kani, 15 Radayi wa karhanu, owa kali ndarhu Osema, na Daudi wa kali nda. 16 Bâli babo bo Seruya na Abigayili. Abana ba Seruya: Abisayi, Yowabu na Asaheli, boshi bantu basharhu. 17 Abigayili anaciburha Amasa, îshe ye wali Yeteri w’e Ismaheli.

Kalebu

18 Kalebu, muguma wa Hesroni, abusire bana bani kuli mukâge Azuba: mu nyere muguma, ye Yeriyoti, na barhabana basharhu, Yesheri, Shobabu na Ardoni. 19 Erhi Azuba afa, Kalebu arhôla omukazi ye Efrata, amuburhira omugala Huri. : 20 Huri anacìburha Uri, na Uri aburha Besaleli. 21 Hesroni erhi ajira myâka makumi gali ndarhu abusirwe, ayanka omunyere, mwâli wa Makiri, i she wa Galadi, amuburhira omugala Segubu. 22 Segubu naye anaciburha Yairi, ye warhegekaga bishagala makumi abirhi na bisharhu by’ecihugo c’e Gadi. 23 Ci kwône abâmi b’e Geshuri n’e Aramu banyaga ebishagala bya Yairi, haguma n’ecishagala ca Kenati n’ebindi bishagala by’eburhambi, byoshi haguma mirhu ndu makumi gali ndarhu. Ababiyûbakagamwo boshi bàli b’oku bûko bwa Makiri, îshe wa Gadi. 24 Erhi Hesroni àfà, àligwerhe omukazi ye Abiya, Kalebu ashubiyanka Efrata, amuburhira omugala ye Ashuru, ye Cûbaka w’e Tekowa.

Yerameli

25 Yerameli, lubere lwa Hesroni, naye aburha abàge bana: Ramu lwo lubere lwâge, ahirakwo Buna, na Oreni, Osemu, Ahiya. 26 Yerameli arhôla omukazi wa kabirhi, izîno lyâge ye Atara, ye wàli nnina wa Onamu. 27 Bagala ba Ramu lubere lwa Yerameli, bo: Maasi, Yamini na Ekeri; 28 Bagala ba Onamu, bo: Shamayi na Yada. Bagala ba Shamayi, bo: Nadabu na Abishuru. 29 Mukâ Abishuru ye wàli Abihayili. Amuhurhira Abani na Molidi. 30 Bagala ha Nadabu, bo: Seledi na Efrayimu. Seledi afa buzira mwana. 31 Mugala wa Efrayimu ye wàli Yîsheyi. Mugala Yisheyi ye wàli Sheshani. Mugala wa Sheshani ye wali Ahalayi. 32 Bagala ba Yada, mulumuna wa Shamayi, bo: Yeteri na Yonatani. Yeteri afa buzira mwana. 33 Bagala ba Yonatani, bo: Peleti na Zaza. Abo bo bàli bana ba Yeremeeli. 34 Sheshani arhaburhaga mwana-rhabana, ci banyere bonene. Agwerhe muja muguma warhengaga e Mîsiri, izîno lyâge Yarha. 35 Lero Sheshani anacihà oyo muja omwali mpu abe mukâge. Amuburhira Atayi. 36 Atayi anaciburha Natani; Natani aburha Zabadi. 37 Zabadi anaciburha Efladi; Efladi aburha Obedi. 38 Obedi aburha Yehu, Yehu anaciburha Azariya; 39 Azariya aburha Helesi; Helesi anaciburha Eleyasa; 40 Eleyasa aburha Sismayi Sismayi anaciburha Shalumu; 41 Shalumu aburha Yekamiya; Yekaniya aburha Elishama.

Abandi bagala ba Kalebu

42 Abana ba Kalebu, mwene wâbo Yerameli: omurhanzi ye Mesha, y’îshe wa Zifu. Naye aburha owâge mwana ye Maresha, naye ye wali îshe wa Hebroni. 43 Bagala ba Hebroni, bo: Kora, Tapuwa, Rekemi na Shema. 44 Shema aburha Rahamu, naye Rahamu aburha Yorkewamu. Rekemi anaciburha Shamayi, 45 Shamayi aburha Maoni, na Maoni aburha Bet-Suri. 46 Kalebu àgwerhe mukâge wa kabirhi, ye Efa. amuburhira Harani, Mosa na Gazezi. 47 Bagala ba Yadayi, bo: Regemu, Yotamu, Geshani, Peleti, Efa na Shaafu. 48 Kalebu ayanka owundi mukazi, ye Maaka, amuburhira Sheberi na Tirhana. 49 Buzinda kandi ashubiburha omugala Shaafu, naye ye îshe wa Madmanaa Sheva, naye Sheva ye îshe wa Makbena na Gibeya. Kandi Kalebu abusire omwananyere, izîno Iyâge ye Aksa. 50 Abo bo bana ba Kalebu.

Huri

Huri, lubere lwa mukâge Efrata, abusire bana basharhu: Shobali, owarhondê raga Kiriyati-Yearimu, 51 Salma naye arhondêra Betelehemu, na Harefu arhondêra Bet-Gaderi. 52 Shobali warhondêraga Kiriyati-Yearimu abusire abana: abayûbakaga e Harowe n’ecihimbi c’ab’e Manahoti. 53 n’amûko g’e Kiriyati-Yearimu, bo baligi Bayitri, Bashuma n’Abamishra bo bayûbasire ebishagala by’e Sora n’eby’e Eshtaoli.

54 Abana ba Salma: bo bantu b’e Betelehemu, b’e Netofa, b’e Atroti- Bet-Yowabu, n’ecihimbi c’ab’e Manahati, ab’e Sora, 55 n’amûko g’abantu b’e Yabesi, bo baligi Batireya, Bashimeya, Basuka. Abo baligi Bakeniti, nkomôka ya kuli Hamati, shakulûza w’omulala gw’Abarekabu.

lburha lya Daudi

1 Aga go mazîno g’abana ba Daudi baburahirgwa e Hebroni. Owa burhanzi, Amnoni, mugala wa Ahinowamu w’e Yizreyeli. Owa kabirhi, Daniyeli, mugala wa Abigayili, w’e Karmeli. 2 Owa Kasharhu, Absalomu, mugala wa Maaka, mwâli wa Talmayi mwâmi w’e Geshuri. Owa kani, Aniya, mugala wa Hagiti. 3 Owa karhanu, Shefatiya, mugala wa Abitali. Owa kali ndarhu, Yitrayamu, mugala wa Egla, naye mukâ mwâmi. 4 Aligwerhe bana ndarhu baburhiragwa aha Hebroni, ho àyîmaga myâka nda na myezi ndarhu. Ashubiyîma n’aha Yeruzalemu myâka makumi a sharhu n’isharhu. 5 N’aba bakulikire bo bana bâge baburhiragwa aha Yeruzalemu: Shimeya, Shobabu, Natani, Salomoni: bana bani ba Bati-Shuwa, mwâli wa Amiyeli. 6 Yibehari, Elishama, Elifêleti, 7 Noga, Nefegi, Yafiya, 8 Elishama, Eliyada, Elifeleti; bana mwenda. 9 Abo boshi bo bana ba Daudi. Abana b’ebiherula byâge barhaganjirwi. Abusire n’omwananyere, ye Tamari.

Abâmi ba Yuda

10 Abana ba Salomoni nk’oku banakulikiranaga, bo: Rehabamu, Abiya, Asa, Yehoshafati, 11 Yoramu, Akhazyahu, Yowash, 12 Amaziyahu, Azariyahu, Yotamu, 13 Ahazi, Hizekiyahu, Menashè, 14 Amoni na Yoshiyahu. 15 Bagala ba Yoshiyahu: Yohanani lwo lubere, owa kabirhi, Yehoyakimu, owa kasharhu, Sidekiyahu, n’owa kani Shalumu. 16 Bagala ba Yehoyakimu, bo: Yekoniya na Sidekiyahu.

Abana b’abâmi enyuma ly’olubungo

17 Bagala ba Yekoniya, olya walulizibagwa e Babiloni, bo: Sheyaltiyeli, 18 Malkiramu, Pedaya, Shenasari, Yekamiya, Hoshama na Nedabiya. 19 Bagala ba Pedaya, bo: Zorobabeli na Shimeyi. Zorobabeli aburha bagala babirhi: Meshulamu na Hananiya, na munyere muguma ye Shelomiti. 20 Buzinda a shubiburha bana barhanu: Hashuba, Oheli, Berekiya, Hasadiya na Yushabu-Hesedi. 21 Abana ba Hananiya, bo: Pelatiya na Yeshaya, haguma na bagla ba Refaya, bagala ba Arnoni, bagala ba Obadiya na bagala ba Shekanya. 22 Abana ba Shekaniya: Shemaya, Hatushi, Yigeyali, Bariyahi, Neariya, Shafati boshi bantu ndarhu. 23 Abana ba Neyariya: Eliyehoyenayi, Hizikiya, Azrikamu, boshi bantu basharhu. 24 Abana ba Eliyehoyenayi, bo: Hodaviyahu, Eliyasibu, Pelaya, Akubu, Yohanani, Delaya, Anani, boshi bantu nda.

Olundi lukalaba lw’amazîno g’abana ba Yuda

1 Abana ba Yuda: Peresi, Hesroni na Karmi, Huru na Shobali. 2 Reaya mugala wa Shobali aburha Yahati, naye Yahati anaciburha Ahumayi na Lahadi. Yo milala y’Abasoreya eyo.

lburha lya Huri

3 Alaga abana ba Etamu: Yizreyeli, Yîshema na Yidibashi, mwâli wabo ye wàli Hasileponi. 4 Penuweli ali îshe wa Gedori, na Ezeri, îshe wa Husha. Abo bo bene Huri, lubere lwa Efrata, îshe wa Betelehemu.

Iburha lya Hashuri

5 Naye Hashuri, îshe wa Tekowa, agwerhe bakazi babirhi, Hela na Naara. 6 Naara amuburhira bagala bani, Ahuzamu, Heferi, Temani na Ahashetari. 7 Hela amuburhira basharhu, Sereti, Sohari na Etinani. 8 Kotsi aburha Anubu na Hosobeba, na ishe w’emilala y’Abaharheli, mugala wa Harumu. 9 Yabetsi alusha bene wabo. Erhi nnina amuha izîno lya Yabetsi, aderha, erhi: «Namuburhîre omu malumwa.» 10 Yabetsi anaciderha ogu muse ngero, erhi: «Yagirwa Nyamuzinda w’Israheli, onsûhire nani obwanga bwâwe, onyushûlire amashwa gani, ondambûlirekwo okuboko kw’obulanzi bwâwe onanyegûlekwo obuhanya n’amalumwa!» Nyamuzinda anamushobôza ebyo asengeraga.

lburha lya Kalebu

11 Kelubu, mwene wâbo Shuha, ye wàburhaga Mehiri, Mehiri naye aburha Eshetoni, 12 Eshetoni aburha Bet-Rafa, Paseya na Tehina; Tehina ye îshe w’ecishagala ca Nahashi. Abana babo bagendiyûbaka e Reka. 13 Bagala ba Kenazi, bo: Otiniyeli na Seraya. Bagala ba Otiniyeli, bo: Hata na Meonotayi. 14 Meonotayi anaciburha Ofra. Seraya naye aburha Yowabu, shakulûza w’abakozi bayûbaka omu kabanda k’abakozi. 15 Kalebu, mwene Yefune abusire bana basharhu, Iru, Ela na Naamu, Ela naye aburha Kenazi. 16 Bagala ba Yehaleleyeli, bo: Zifa, Zita, Tirya, Asareyeli. 17 Bagala ba Ezra, bo: Yeteri, Meredi, Eferi, Yaloni. 18 Meredi ayanka mwâli wa mwâmi w’e Mîsiri, ye Bitiya, amuburhira Miriyamu, Shamayi na Isheba, îshe wa Eshitemowa. Meredi agwerhe n’omukazi muyahudi, amuburhira Yeredi, îshe wa Zonowa. 19 Hodiya ayanka mwâli wabo Nahamu; obûko bw’Abagarmiti, bo babâ e Keyila, n’obw’Abamakaati, bo babâ e Eshtemowa. 20 Bagala ba Shimoni, bo: Amunoni, Rina, Beni-Hanani, Tiloni. Bagala ba Isheyi: Zoheti bo na mugala wa Zoheti.

lburha lya Shela

21 Bagala ba Shela mwene Yuda, bo: Eri, îshe wa Leka, Lada, îshe wa Maresha, haguma n’amûko g’abalusi b’emyenda y’ecitâni ciniole e Bet-Asheba. 22 Shela ye wanali shakulûza wa Yokimu na w’abantu bayûbaka e Kozeba, na wa Yowashi na Sarafi, ye wajag’iyankirira abantu b’e Mowabu e mbere ashubiyîsh’ibera aha Lehemu. (Ebyo byageraga mira bwenêne). 23 Aba na babo bàli babumbi, bayûbakaga e Netayimu n’e Gedera, yo bakag’ikolera mwâmi.

lburha lya Simoni

24 Bagala ba Simoni, bo: Nemuweli, Yamini, Yaribu, Zera na Shaulu. 25 Bagala ba Shaulu nk’oku banakulikirana, bàli: Shalumu, Mibusamu na Mishema. 26 Abana ba Mishema bo Hamuweli, Zakuri na Shimeyi. 27 Shimeyi aburha bagala ikumi na ndarhu na banyere ndarhu, ci abandi barhambo b’emilala barhaburhaga bana banji. Co canarhumire emilala y’obûko bwa Simeoni nta mango yabire minji aka emilala ya Yuda. 28 Molada na Hasar-Shuwali bàyûbakaga e Berseba, 29 Bilaha, Esemu na Toladi, 30 Betuweli, Horma na Siklagi, 31 Bet-Markaboti. Hasari-Susimu, Beti Bereyi, Shaarayimi, ebyo byoshi byali bishagla byâbo kuhika amango Daudi arhondêraga okubà mwâmi w’Israheli. 32 Bagwerhe n’ebindi bishagala, Etamu, Remoni, Tokeni na Ashani, byoshi bishagla birhanu, 33 n’ebindi bishagala by’eburhambi kuhika e Baali. Eyo yo mirhundu babàgamwo. Olukalaba lw’emilala yâbo luba omu citabu c’amazîno. 34 Alaga olukalaba lw’amazîno g’abakulu b’emilala ya bene Simeoni; Meshobabu, Yamuleki. Yosha mwene Amasha, 35 Yoweli, Yehu mwene Yoshibiya, mwinjikulu wa Seraya, mwinjikulûza wa Asiyeli. 36 Eliyehoyenayi, Yakoba, Yeshohaya, Asaya, Adiyeli, Yesimiyeli, Benaya, 37 Ziza, Ben-Shifeyi, Ben-Aloni, Ben-Yedaya, Ben-Shimri, Ben-Shemaya. 38 Emilala yâbo yayushûka bwenêne. 39 Baja bagenda kuhika ebwa ntôndo ya Gedori omu lubanda lw’ebushoshôka-zûba, bajà balonza olwâbûko lw’ebibuzi byâbo. 40 Babugânayo olwâbûko lw’akahasi kinjinja, càli cihugo cinene bwenêne na ca murhûla, bene Kamu bo baciyûbakagamwo burhanzi.

41 Abo bene Simoni rhudesire amazîno gâbo, bàhikaga eyo munda omu nsiku Hezekiyahu mwâmi w’e Yuda. Balwîsa bene eco cihugo, Abanya-Maoni, baja babakundulira amahêma banabuganyire. Babaherêrekeza lwoshi kuhika ensiku z’ene. Bacibêrera ahàli habo, bulya yàli olwâbûko lwinja lw’ebibuzi. 42 Abandi muli abo bene Simoni, bantu magana arhanu, bahârhûla kuhika ebwa ntôndo z’e Seyiri, erhi bashokolirwe na Pelatiya, Neyariya, Refaya, Uziyeli, bagala ba Yisheyi. 43 Balwîsa amahânga ga kuli Amaleki gacibaga eyo munda, bagahima bacibêrera mw’eco cihugo kuhika ene.

lburha lya Rubeni

1 Abana ba Rubeni, lubere lwa Israheli. Kwo binali yo yàli nfula, cikwône erhi acishûbula omu kuhemula encingo y’îshe, anyagwa ecikono câge c’okuba nfula; cahâbwa bagala ba Yozefu, mwene Israheli. Obûko bwa Rubeni bwaheza ecikono c’obukulu. 2 Yuda naye, alusha bene wabo obuhashe, bulya mwinjikulu wayishiribâ mwâmi w’Israheli, ci eco cikono c’okuba nfula emwa Yozefu càjire. 3 Bagala ba Rubeni, nfula ya Israheli, bo: Hanoki, Palu, Hesroni na Karmi.

lburha lya Yoheli

4 Abana ba Yoheli nk’oku banakulikiranaga, bo: Shemaya, Gogu, Shimeyi, 5 Mika, Reaya, Baali na 6 Beera; oyo muzinda àli murhambo wa bene Rubeni, ye walulizibagwa na Teglati-Falasari, mwâmi w’e Asîriya. 7 Bazâlà ba Beera, barhambo b’oshi erhi milala, nabo balî bayandike omu citabu c’amazîno: owa burhanzi ye wali Yeiyeli, Zakariya akulikira, 8 na Bela mugala wa Azazi, mwinjikulu Shema, ye na mwinjikulûza wa Yoheli.

Ebishagala Rubeni ayûbasiremwo

Bene Rubeni bagend’ibêra e Aroweri, bayushûka baluga, balumira kuhika e Nebo n’e Baali-Meoni. 9 Olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba, olubibi lwâbo lwalumira kuhika ebw’irûngu ly’olwîshi lwa Efrata. Bàgwerhe maso manji g’ebisswekwa omu cihugo ca Galadi. 10 Oku ngoma ya Saulu bàlwisize Abahagiri, Abahagiri bababima, co carhumire Abahagiri bayishiciyûbakira omu cihugo coshi c’ebushoshôkero bwa Galadi.

Iburha lya Gadi

11 Abana ba Gadi balamaga omu cihugo c’ebulembe bwa bene Rubeni omu kabanda ka Bashani kuhika e Salka. 12 Yoheli ye murhanzi, Shafani akulikira, buzinda Yanayi na Shafati baja omu cihugo c’e Bashamu. 13 Bene wabo nabo, nk’oku emilala yâbo enali: Mikaheli, Meshulamu, ba, Yorayi, Yakani, Ziya, Eberi, boshi haguma bantu nda. 14 Aba nabo bo bana ba Abihayili: abana ba Huri, abana ba Yaroah abana ba Gilyad, abana ba Mikaheli, abana ba Yeshishay, abana ba Yahdo n’abana ba Bûz 15 Ahi, mugala wa Abdiyeli ye na mwinjikulu wa Guni. ye wali mukulu w’eyo milala. 16 Kwo kuderha oku iburha lya Gadi lyayûbakaga omu cihugo c’e Galadi n’e Bashani, haguma n’ebishagala byàli eburhambi, kuhirakwo n’amalambo go lwâbûko lw’e Sharoni, kuhika oku buzinda bw’olubibi lwabyo. 17 Abantu b’ogwo mulala bàyandikagwa omu citabu c’amazîno amango Yotamu àli mwâmi e Yuda, na Yerobwâmi mwâmi w’omu Israheli.

18 Bene Rubeni, bene Gadi, n’ecigabi ca bene Menashè, balimwo bantu banji ba birha b’okukolesa empenzi n’emigushu, banali ntwâli nfôla-miherho na benge ba kulwa amatumu, omubalè gwâbo gwali nka gwa bihumbi makumi ani na bini, na magana gali nda na makumi gali ndarhu. 19 Banacirhêra Abahagiri, haguma na bene Yeturu, Nafishi na Nodabu. 20 Omu mango g’ebyo birha, base ngera oburhabâle bwa Nyamuzinda, bulya bàli bamulangalire. Nyamuzinda ayankirira omusengero gwâbo bwinjinja anabarhabâla. Bahima ntyo Abahagiri haguma n’abàli babarhabire kw’eyo ntambala. 21 Bacirhulira omu bishwekwa byâbo, banyaga ngamiya bihumbi makumi arhanu, bihumbi magana abirhi na makumi arhanu ga bibuzi n’empene na ndogomi bihumbi bibirhi, na kulushisa aho, bashweka mpira bantu bihumbi igana. 22 Byabire ntyo bulya ebyo birha byàli biyerekîre Nyamuzinda. Baciyûbakira omwo cihugo c’Abahagiri banabêramwo kuhika omu nsiku balûlizibagwa ihanga lya bene.

Iburha lya Menashè olunda lw’e Yordaui

23 Ecigabi ca bene Menashè cagendiyûbaka omu cihugo ciri ekarhî ka Ba shani na Baali-Hermoni, Sheniri n’entôndo ya Hermoni. Bàli bantu banji. 24 Aba bo bakulu b’emilala yâbo: Eferi, Yisheyi, Eliyeli, Azriyeli, Yirmeya, Hodaviya, Yadiyeli. Boshi zàli ntwâli za kuderhwa, bantu bagwerhe amazîno g’olukengwa, bakulu b’emilala yâbo.

25 Cikwône barhali bikubagirwa kuli Nyamuzinda wa bîshe, bayemera barhebwa n’abazimu b’emw’abo bantu, balya Nyamuzinda ahungumulaga embere zâbo. 26 Okwo kwarhuma Nyamuzinda asinsimula obukunizi bwa Pulu, mwâmi w’e Asîriya, n’obukunizi bwa Tiglati-Falasari, naye mwâmi w’e Asîriya. Ahêka obûko bwa Rubeni n’obwa Gadi ihanga, na cirya cigabi c’obûko bwa Menashè. Abahêka cingana e Hala hofi n’enyîshi za Hobari na Gozani. Eyo munda yo banaciba kuhika ensiku z’ene.

Iburha lya Levi: Abadâhwa bakulu

27 Bagala ba Levi, bo: Gershoni, Kehati na Merari. 28 Bagala ba Kehati, bo: Amuramu, Yikari, Hebroni, Uziyeli. 29 Amuramu abusire barhabana babirhi, Aroni na Musa, ahirakwo mwananyere muguma, Miriyamu. Bagala ba Aroni: Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 30 Eleyazari aburha Pinahasi, Pinahasi aburha Abushuwa, 31 Abushuwa anaciburha Buki, Buki aburha Uzi; 32 Uzi anaciburha Zeraya; Zeraya aburha Merayoti; 33 Merayoti anaciburha Amariya; Amariya aburha Ahitubu; 34 Ahitubu naye aburha Sadoki; Sadoki anaciburha Ahimazi; 35 Ahimazi aburha Azariya; Azariya anaciburha Yohana ni; 36 Yohanani naye aburha Azariya. Oyo Azariya ye wajiraga omukolo gw’obudâhwa omu kâ-Nyamuzinda Salomoni ayûbakaga e Yeruzalemu. 37 Azariya aburha Amariya; Amariya anaciburha Ahitubu; 38 Ahitubu naye aburha Sadoki; Sadoki aburha Shalumu; 39 Shalumu naye aburha Hilkiya; Hi lkiya aburha Azariya; 40 Azariya anaciburha Seraya; Seraya aburha Yehosada ki; 41 oyo Yehosadaki ye wasezibagwa okurhenga omu budâhwa galya mango Nabukondonozori ashanashana abantu b’e Yuda n’ab’e Yeruzalemu boshi anabaluliriza ihanga oku irhegeko lya Nyakasane.

Abandi b’oku bûko bwa Levi

1 Bagala ba Levi, bo: Gershoni, Kehati na Merari. 2 Bagala ba Gershoni, bo: Libni na Shimeyi. 3 Bagala ba Kehati, bo: Amuramu, Yishari, Hebroni, Uziyeli. 4 Bagala ba Merari, bo: Mahali na Mushi. amûko ga Levi ago nk’oku bashakulûza babo banakulikirana.

5 Iburha lya Gershoni nk’oku banaburhine, bo aba: Libni, Yahati, Zima, 6 Yowa, Ido, Zera na Yetrayi. 7 Abana ba Kehati, bo: Aminadabu, Kore, Asiri, 8 Elkana, Abiyasafî, Asiri, 9 Tehati, Uriyeli, Uziyahu na Shaulu. 10 Elkana a shubiriburha bandi barhabana babirhi: Amasayi na Ahimoti. 11 Abana ba Ahimoti, bo: Elkana, Sofayi, Nahati, 12 Eliyabu, Yerohamu na Elkana. 13 Bagala ba Samweli, bo: Yoheli lwo lubere, na Ahiya ye wa kabirhi. 14 Iburha lya Merari nk’oku banaburhine bo: Mahali, Libni, Shimeyi, Uza, 15 Shima, Hagwiya na Asaya.

Abimbiza

16 Bene Levi, mwâmi Daudi abahà omukolo gw’okuyimbiza omu ndâro ya Nyakasane, oku omucîmba gw’amalaganyo gwanahirwamwo ho na halya. 17 Embere Salomoni ayusiyûbaka aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, abo bantu bakàgijira omukolo gwâbo gw’okuziha ennanga embere ly’ihêma ly’okubugânana nk’oku amarhegeko ganalidesire. 18 Ntya kwo hakag’ijira ogwo mukolo, haguma n’emirhwe y’abimbiza: Muli bene Kehati, Hemani mwimbiza, bashakulûza bâge omu kuburhana kwabo, àli Yoheli, Samweli, 19 Elkana, Yerohamu, Eliyeli, Toahi, 20 Sufu, Elkana, Yahati, Amasayi, 21 Elkana, Yoheli, Azariya, Sefaniya, 22 Tahati, Asiri, Ebiyasafu, Kore, 23 Yishari, Kehati, Levi na Yakobo. 24 Ekulyo kwa Hemani yakàgibà owabo mwimbiza Azafi, naye ba shakulûza bâge ntya kwo bàburhanaga: Berekuya, Shimeya, 25 Mikaeli, Baseya, Malkiya, 26 Etni, Zera, Adaya, 27 Etani, Zima, Shimeyi, 28 Yehati, Gershoni, Levi. 29 Olunda lw’ebulembe bakâgiyimangayo bene wabo bene Merari, nabo bashakulûza babo ntya kwo bàburhanaga: Etani, Kishi, Abdi, Maluki, 30 Hashabiya, Amasiya, Hilkiya, 31 Amsi, Bani, Shemari, 32 Mahali, Mushi, Merari, Levi.

Abandi b’omu mulala gwa Levi

33 Abandi bantu b’omulala gwa Levi bakagiyukiriza eyindi mikolo yoshi enayêrekîre endâro ya Nyakasane. 34 Aroni n’iburha lyâge bo bàgwerhe omukolo gw’okurherekêra enterekêro z’embâgwa n’entûlo z’enshângi oku mpêrero zàli ziyerekerîne. 35 Aroni n’abana bâge omukolo gwâbo kwali kusingônolera ebishwekwa enyanya z’oluhêrero lw’enshângî. Bakàgijira ntyo ngasi mikolo yoshi enayerekîre Nyamuzinda. Kandi bo banakâgiyimangira amagashânize g’okubabalira ebyâha by’olubaga lw’Israheli nk’oku byanalirhegesirwe omu marhegeko ga Musa, mwambali wa Nyamuzinda. 36 N’aga go mazîno ga bene Aroni nk’oku banakulikiranaga omu kuburhana kwabo: Elkana, Pinahasi, Abishuwa, Buki, Zeraya, 37 Merayoti, Amariya, Ahitubu, 38 Sadoki, Ahimasi.

Ebishagala byagabîrwe bene Levi

39 Amazîno g’enyunda z’omu cihugo bene Aroni b’oku mulala gwa Kehati bayûbasire, bo bàli barhangiriza okuhâbwa ecâbo cihugo omu kuyesha ecigole: , 40 bahâbwa ecishagla ca Hebroni, omu Yuda, haguma n’amalambo g’eburhambi; 41 cikwône amashwa n’emirhundu y’eco cihugo byàli erhi byàhîrwe Kalebu mwene Yefune; 42 Bene Aroni bayandikirwa n’ebishagla by’okuyâkiramwo, byo: Hebroni, Libna haguma n’olwâbuko lw’ebishwekwa, Yatiri, Eshtemowa haguma n’amashwa g’akahasi, 43 Hilasi n’olwâbûko lw’ebishwekwa, Debiri haguma n’amashwa g’akahasi, 44 Ashani n’amashwa gamwo, Beti-Shemeshi n’amashwa gamwo. 45 Ab’obûko bwa Benyamini bahâbwa Geba n’amashwa gâge, Alemeti n’amashwa gâge, Anatoti n’amashwa gâge. Ebishagala by’emilala yâbo boshi haguma byàli bishagala ikumi na bisharhu.

46 Bene Kehati, omu kuyesha ecigole bahâbwa bishagala ikumi byakûlagwa omu cihugo c’ecigabi c’obûko bwa Menashè. 47 Bene Gershoni n’emilala yâbo bahâbwa bishagla ikumi na bisharhu by’omu cihugo c’obûko bwa Isakari, obwa Aseri, obwa Nefutali n’obûko bwa Menashè omu cihugo c’e Bashani. 48 Bene Merari n’emilala yâbo omu kuyesha ecigole nabo bàhâbwa bishagala ikumi na bibirhi by’omu cihugo c’obûko bwa Rubeni, obwa Gadi n’obûko bwa Zabuloni. 49 Bene Israheli bagabira bene Levi ebyo bishagala byoshi haguma n’amashwa gabyo. 50 Omu bûko bwa Yuda, obwa Simoni, n’obwa Benyamini, nabo bayesherwa ecigole, bahâna ebishagala, bône babiyirika amazîno.

51 Omu bûko bwa Efrayimu, barhôlamwo ebishagala n’emirhundu, byahâbwa eyindi milala ya bene Kehati. 52 Bahâbwa ebishagala by’okuyâkiramwo, byo Sikemu n’amashwa gâge omu ntôndo za Efrayimu, Gezeri n’amashwa gâge, 53 Yokemeyamu n’amashwa gâge, Beti-Honori n’amashwa gâge, 54 Ayaloni n’amashwa gâge, Gat-Rimoni n’amashwa gâge, 55 Ebyo byoshi babihâbwa omu buzâla bw’eyindi milala ya bene Kehati. 56 Bene Gershoni barhôlerwa ebishagala omu milala y’ecigabi c’obûko bwa Menashè: ecishagala ca Golani omu Bashani haguma n’amashwa gâco, Ashtaroti haguma n’amashwa gâco. 57 Omu cihugo ca Isakari: ecishagala ca Kedeshi n’amashwa gâco, Dobrati n’amashwa gâco, 58 Ramoti n’amashwa gâco, Anemu n’amashwa gâco.

59 Omu bûko bwa Aseri: ecishagla ca Mashali n’amashwa gâco, Aboni n’amashwa gâco, 60 Hukoki n’amashwa gâco, Rehobu n’amashwa gâco. 61 Omu bûko bwa Neftali: ecishagala Kedeshi c’omu Galileya n’amashwa gâco, Hamoni n’amashwa gâco, Kiriyatîmu n’amashwa gâco.

62 Abandi bene Merari bahâbwa ebishagala omu cihugo c’obûko bwa Zabuloni: ecishagala Rimani n’amashwa gâco, Tabori n’amashwa gâco. 63 Ishiriza lya Yordani olunda lw’e Yeriko, yo erigi ebushoshôkero bwa Yordani, omu bûko bwa Rubeni: ecishagala Besheri ebw’irûngu, haguma n’mashwa gâco. 64 Kedemoti n’amashwa gâco, Meefati n’amashwa gâco. 65 Omu bûko bwa Gadi: ecishagala Ramati c’omu Galadi haguma n’amashwa gâco, Mahanayimu n’amashwa gâco. 66 Hesheboni haguma n’amashwa gâco, Yezeri n’amashwa gâco.

Ab’oku bûko bwa lsakari

1 lsakari abusire bana bani: Tola, Puwa, Yashubu na Shimuroni. 2 Abana ba Tola, bo: Uzi. Refaya, Yeriyeli, Yahmayi, Yibusamu na Shemuweli. Abo bo bàli bakulu b’emilala ya kuli Tola. Bàli bantu ba lukengwa omu milala yâbo. Omu mango ga Daudi omubalè gwabarhengaga kuli Tola gwàli gwa bantu bihu mbi makumi abirhi na bibirhi na magana ndarhu.

3 Uzi aburha omwana, ye Yiziraya. Yiziraya n’abagala Mikaeli, Obadiya, Yoheri na Yishiya oku banali barhanu babà bakulu b’emilala yâbo. 4 Omulala gwâbo gwalimwo abakazi banji bwenêne haguma n’abalume kuhika gwakazibonekamwo balume bihumbi makumi asharhu na ndarhu, ntwâli za kulwa bîrha. 5 Abandi bantu b’obûko bwa Isakari bali omu citabu c’amazîno, omubalè gwâbo guli gwa bantu hihumbi makumi gali munani na nda.

Obûko bwa Benyamini

6 Benyamini abusire bana basharhu, Bela, Bekeri na Yediyeli. 7 Bela naye abona iburha: Etsiboni, Uzi, Uziyeli, Yerimoti na Iri, bantu ba lukengwa babà bakulu b’emilala yâbo. Omu citabu c’amazîno eyo milala yagwerhe omubalè gwa bihumbi makumi abirhi na bibirhi na bantu makumi asharhu na banni. 8 Abana ba Bekeri: Zemira, Yowashi, Eliyezeri, Eliyehoyenayi, Omri, Yeremoti, Abiya, Anatoti, Alemeti. Abo boshi bûko bwa Bekeri.

9 Bantu bakengwa bo bali bakulu b’emilala yâbo. Omu citabu c’amazîno, eyo milala yagwerhe omubalè gwa bantu bihumbi makumi abirhi na magana abirhi. 10 Mugala wa Yediyeli: Bilahani. Bilahani naye aburha Yeushi, Benyamini, Ehudi, Kenaana, Zetani, Tarsisi, Ahishahari. 11 Abo bene Yediyeeli boshi bàli bantu bakengwa bakulu b’emilala yâbo, omubalè gwâbo gwali gwa bantu bihumbi ikumi na nda na magana abirhi, boshi nfôlamiherho. 12 Shupimu na Hupimu bàli bagala ba Iri. Hushimu naye erhi aburhwa na Aheri.

Obûko bwa Nefutali

13 Bagala ba Nefutali, bo: Yasiyeli, Guni, Yesheri, Shalumu baligi binjikulu ba Bila.

Obûko bwa Menashè

14 Abana ba Menashè, bo: Asriyeli na Makiri, Makiri ye waburhagwa na mukâge wa kabirhi w’omu Asîriya. Makiri naye aburha Galadi. 15 Makiri arhôlera abagala bombi Hupimu na Shupimu abakazi. Agwerhe mwâli wabo izîno lyâge ye wàli Maaka n’omwa kabiri Selofehadi, yehe arhaburhaga abarhali bananyere bonene. 16 Maaka, mukà Makiri, ashubimuburhira omwana, amuyirika izîno lya Pereshi, ahiraho owundi, amuyirika izîno lya Shereshi. Shereshi aburha Ulama na Rekemi, 17 na Ulama ye wali îshe wa Bedani. Bo bana ba Galadi abo, mugala wa Makiri mwinjikulu wa Menashè. 18 Hamoleketi, mwali wabo Galadi, naye aburha Ishodi, Abiyezeri na Mala. 19 Shemida naye aburha Ahiyani, Shekemi, Liki na Aniyamu.

Obûko bwa Efrayimu

20 Bene Efrayimu omu kukulikira okuburhana kwabo, bo: Shutela, Beredi, Tahati, 21 Zabadi, Shutela, Ezeri, na Eleyadi. Ezeri na Eleyadi bagala ba Efrayimu: bombi, bagereza okugendinyaga amasò g’enkafu z’abantu b’ecishagala c’e Gati, ci benezo babaniga. 22 Îshe wabo Efrayimu abalakira nsiku nyinji, na bene wabo bakaziyîsha balimurhûliriza kw’ogwo mungo gw’abana bâge. 23 Cazinda ashubija omu mwa mukâge, amuburhako mugala. Amuyirika izîno lya Beriya, bulya emulala gwâge erhi guli òmu rnishîbo. 24 Efrayimu àgwerhe n’omwana-nyere izîno lyâge ye wali Shera, ye wayûbakaga Bet-Heroni olunda lw’enyanya n’oluda lw’idako, ayûbaka na Uzeni-Shera. 25 Abana ba Beriya oku baburhîne, bo: Refa, Reshefu, Tela, Tahani, 26 Ladani, Amihudi, Elishama, 27 Nuni na Yozwè. 28 Ecihugo bene Efrayimu bahâbagwa mpu bayûbakemwo, calimwo Beteli haguma n’ebishagala bya hofi-hofi, Narani n’ebushoshôkero, Gezeri, n’ebishagala bimuyegîre ebwa buzikiro, haguma n’ecihugo ciri ekarhî ka Sikemu na Aya, n’ebishagla bya hofi-hofi. 29 Bagala ba Menashè bagwerhe ebishagala by’e Bet-Sheyani, Tamani, Megido na Dori, ngasi cigurna n’ebishagala byaciyêgêraga. Ebyo byo bishagala byayûbakagwa mwo n’obûko bwa Yozefu, mugala wa Yakobo.

Obûko bwa Aseri

30 Bagala ba Aseri, bo: Yimuna, Yishwa, Yishwi na Beriya; mwâli wabo ye wali Serah. 31 Bagala ba Beriya, bo: Heberi na Malkiyeli; Malkiyeli ye cûbaka wa Birzayiti. 32 Heberi aburha Yafleti, Shemeri na Hotamu, na mwali wabo ye Shuwa. 33 Bagala ba Yafleti, bo: Pasaki, Bimahâli na Ashvati. 34 Bagala ba Shomeri, bo: Ahi, Roga, Huba na Aramu. 35 Bagala ba Hotamu mwene wâbo, bo: Sofa, Yimna, Sheleshi na Amali. 36 Bagala ba Sofa, bo: Suwahi, Harneferi, Shuwali, Beri, Yimra, 37 Beseri, Hodi, Shama, Shilsha, Yitrani na Bera. 38 Bagala ba Yitrani, bo: Yefune, Pispa, Ara. 39 Bagala ba Ula: Arahi, Haniyeli, Risiya. 40 Abo bantu boshi bàli ba bûko bwa Aseri. Bàli bakulu binja bwenêne b’emilala, bantu bakengwa na ba burhegesi bw’okunali, bakulu ba balwi b’ebîrha. Baganjagwa mirhwernirhwe boshi haguma, nfôla-miherho za bantu bihumbi makumi abirhi na ndarhu.

Agandi mazîno ga bene Benyarnini

1 Benyarnini abusire bagala barhanu: Bela, Ashebeli, Ahiramu, 2 Noha na Rafa. 3 Bela aburha abagala naye, bo: Adari, Gera, îshe wa Ehudi, 4 Abishuwa, Naamani, Ahowa, 5 Gera, Shefufanu na Huramu.

Abali e Geba

6 Bagala ba Ehudi, abàli bakulu b’ernilala y’abantu b’e Geba, bo bahêkagwa e Manahati nka bashweke, 7 Naamani, ahiya na Gera. Oyo Gera îshe wa Uza na Ahihudi ye balulizagya. 8 Sharayimu ahulusa bakâge oku banali babirhi, Hushimu na Ba’ara, 9 Arhôla owundi mukazi ye Hodeshi, aburha Yobabu, Zibiya, Mesha, Malkamo, 10 Yeusi, Sakiya na Mirma. Abagala baba bakulu b’emilala.

Abayûbakaga e Ono n’e Ludo

11 Erhi embere Sharayimu arhanziriburha bagala babirhi kuli mukâge Hushimu, bo: Abitubu na Elipali. 12 Bagala ba Elipali, bo: Eberi, Misheyamu na Shemedi. Shemedi ayûbaka ecishagala ca Ono na Ludu n’emirhundo yabyo yo shi.

Abagula b’emilala y’emilala y’e Ayaloni

13 Beriya na Shema, abo bàli bagula b’emilala y’abantu b’e Ayaloni; balibirha oku bantu b’e Gati.

Abayûbakaga e Yeruzalemu

14 Bagala ba Beriya, bo: Shashaki, Yeremoti, 15 Zebadeya, Aradi, Ederi, 16 Mikaeli, Yishpa na Yoha. 17 Bagala ba Shimeyi, bo: Zebadeya, Mesholamo, Hizki, Haberi, 18 Yishemarayi, Yiziliya na Yobabu. 19 Bagala ba Shimeyi bo: Zikri, Zaboyi, 20 Eliyemayi, 21 Adaya, Beraya, Shimrati. 22 Bagala ba Sheshaki, bo: Yishpani, Eberi, Eliyeli, 23 Abdoni, Zikri, Hanani, 24 Hananiya, Elamu, Antotiya, 25 Yifideya na Penuweli. 26 Bagala ba Yerobwâmi: Shamusherayi, Shehariya, Ataliya, 27 Yaareshiya, Eliya na Zikri. 28 Abo bo bàli baguma ba mirhwe-mirhwe y’emilala yâbo. Bàyûbakaga e Yeruzalemu, co ci shagala câbo.

Ab’omu cishagala ca Gabaoni

29 Abi-Gabaoni ye warhangizagya ecishagala ca Gabaoni, mukâge izîno lyâge ye wàli Maaka. 30 Omugala murhanzi ye wàli Abdoni, ahirakwo Suri, Kishi, Ba’ali, Neri, Nadabu, 31 Gedori, Ahiyo, Zekeri, 32 Mikloti, naye Mikloti aburha Shimeya. Aho nabo bàyûbakaga hofi na bene wabo haguma n’emilala yâbo omu cihugo c’e Yeruzalemu.

Obûko bwa Saulu

33 Neri anaciburha Kishi, Kishi aburha Saulu, Saulu aburha abagala Yona tàni, Malkishuwa, Abinadabu na Eshibali. 34 Mugala wa Yonatani ye Merib Ba’ali aburha Mika. 35 Bagala ba Mika, bo: Pitoni, Meleki, Tareya, Ahazi. 36 Ahazi aburha Yehoada; Yehoada aburha Alemeti; Azmaveti na Zimri. Zi mri aburha Motsa. 37 Motsa aburha Bineya, omugala Rafa, omugala Eleyasa, omugala Aseli, 38 Oyo Aseli aburha bana ndarhu, amazîno gâbo, bo: Azrikamu, lubere lwâge, ahirakwo Bokru, Yishmaeli, Sheariya, Obadiya na Hanani. 39 Aseli àgwerhe omulumuna ye Esheki, ye wàburhaga Ulam, lubere lwâge, Yeushi, wa kabirhi, na Elifêleti, wa kasharhu. 40 Bagala ba Ulam babà bantu bakengwa na nfôla-miherho. Baburha bana bani na binjikulu babo ba nji, boshi haguma bantu igana na makumi arhanu. Abo bashokwire boshi bàli b’oku bûko bwa Benyamini.

Ecishagala ca Yeruzalemu: cishagala citagatifu ca Bene-Israheli

1 Bene Israheli boshi baliyandisirwe ngasi mulala kwago omu citabu c’abâmi b’Israheli n’ab’e Yuda; ci kwône balulîzibwa e Babiloni erhi kugomera Nyamuzinda kurhuma. 2 Abàgalusire burhangiriza okushubiyîsh’ibêra omu cihugo ca b’îshe bàli Banya-Isaraeli, abadâhwa, abaleviti n’abakozi b’omu ka-Nyamuzinda. 3 Omu cishagla ca Yeruzalemu mwàli bene Yuda, bene Be nyamini, bene Efrayimu na bene Menashè. 4 Ab’omu bûko bwa Yuda bàlimwo Utayi, mugala wa Amihudi, naye yêne ali mugala wa Omri, mwinjikulu wa Imri, mwinjikulûza wa Bani, muntu w’omu bûko bwa Persi, mugala wa Yuda. 5 Omu bûko bwa Shela, àlimwo Asaya, nfula y’omulala gwâbo, ye n’abagala. 6 Omu bûko bwa Zera, mwàli Yeuweli. Bene Yuda bàli aha Yeruzalemu, bàli bantu magana gali ndarhu na makumi gali mwenda. 7 Omu bûko bwa Benyamini, alimwo Salu, mugala wa Meshulamu, mwinjikulu wa Hodaviya, mwinjikulûza wa Hasenuwa, 8 àlimwo Yilineta, mugala wa Yerohamu; àlimwo Ela, mugala wa Uzi, mwinjikulu wa Mikri; àlimwo Meshulamu, mugala wa Shefatiya, mwinjikulu wa Reweli, mwinjikulûza wa Ibiniya. 9 Abo bantu boshi bàli bagula b’emilala yâbo. Bene Benyamini bàliyûbasire e Yeruzalemu boshi gàli magana mwenda na makumi arhanu na ndarhu.

10 Omurhwe gw’abadâhwa gwalimwo Yedaya, Yoyaribu, Yakini 11 na Azariya. Bashakulûza bâge omu kuburhwa, bo: Hilkiya, Meshulamu, Sadoki, Merayoti na Ahitubu, mukulu w’akâ-Nyamuzinda; 12 bàligimwo na Adaya, bashakulûza bâge omu kuburhwa, àli Yerohamu, Pashehuri, Malkiya; hàligi na Masayi, bashakulûza bâge, bo: Adiyeli, Yazera, Meshulamu, Meshilemiti na Imeri. 13 Kuhiragakwo n’abandi badâhwa. abo bagula b’emilala boshi haguma bàli cihumbi ciguma na magana gali nda na makumi gali ndarhu, boshi bantu bakengwa b’okujira omukolo gw’akâ-Nyamuzinda.

14 Omurhwe gw’abaleviti gwàlimwo Shemaya, bashakulûza bâge omu ku burhwa, àli Hashubu, Azrikamu na Hashabiya, b’omu bûko bwa Merari; 15 hàligiri kandi Bakbakari, Hereshi, Galali na Matanya, bashakulûza babo omu kuburhwa bo Mika, Zikri na Azafi; 16 balimwo na Obadiya, naye ba shakulûza bâge bo Shemaya, Galali na Yedutuni na buzinda Berekiya, mugala wa Asa, mwinjikulu wa Elkana, owàyûbakaga òmu côgo ca bene Netofa. 17 Omu balanzi b’enyumvi, Shalumu ye wàli mukulu wabo, na bene wabo Akubu, Talmoni na Ahimani. 18 Abana babo kuhika ene bo banacibà mw’o gwo mukolo aha muhango gw’ebushoshôkero, omuhango gwa mwâmi. Bashakulììza babo bo babàga balanzi b’emihango y’icumbi ly’abaleviti. 19 Shalumu, mugala wa Kore, mwinjikulu wa Abiyasafi, mwinjikuliìza wa Kore, haguma n’abandi bantu b’omulala gwa Kore, bàgwerhe omukolo gw’okulanga omuhago gw’ihema ly’okubuganana, nk’oku bashakulûza babo nabo bàgugwerhe omu icumbi ly’olubaga lwa Nyakasane. 20 Pinhasi, mugala wa Eleyazari, ye wàli murhambo wabo burhanzi, bulya Nyakasane àli haguma naye. 21 Zakariya, mugala wa Meshelemiya naye àli mulanzi wa mihango y’ihêma ly’okubugânana.

22 Abàli bacishozirwe nka balanzi b’emihango gàli magana abirhi n’ikumi na ba babirhi. Bakâgiyandikirwa omu bishagala byâbo bàburhiragwa. Daudi bo n’omulêbi Samweli bo bàhâga bashakulûza babo eco cikono c’okukengwa: 23 banayôrhanaga ogwo mukolo gw’emihango n’ogw’obulanzi bw’aka-Nyamu zinda ka Nyakasane kurhenga oku iburha kuja oku lindi. 24 Hàli abalanzi bàkâgihirwa oku ngasimuhango oku yoshi enali ini: ebushoshôkero, ebuzikiro, ebulembe n’ebulyo. 25 Abandi balanzi bàlamaga omu bishagala byâbo, bàkâgiyishibarhabâla ngasi baguma omu cihe câbo, bajire ogwo mukolo gw’obulanzi mugobe muguma. 26 Ci kwône hàli bakulu bani b’abalanzi barhàrhegagamwo ciru eriguma. Bo bajiraga omukolo gw’okulanga orhwonga rhw’omu ka-Nyamuzinda n’ogw’obuhirhi bwamwo bwoshi. 27 Bàkagilala bala nga aka-Nyamuzinda obudufu bwoshi na kuba sêzi bazûkirize bakayigûla.

28 Abandi muli bo bàgwerhe omukolo gw’okuganja ebirugu by’obuga shânize byahêsirwe n’ebyagalusire. 29 Kandi n’abandi bàgwerhe omukolo gw’okulanga ebirugu bikolesibwamwo, byo bintu bitagatifu: enshâno, idivayi, amavurha, enshângi n’obuku. 30 Ci kwône omukolo gw’okuvanganya emvange y’okuhumula gwànali mukolo gwa badâhwa bonene.

31 Muleviti muguma, ye Matitiya, lubere lwa Shalumu. w’omu bûko bwa Kore, ye wàli w’okujira emigati y’oburherekêre. 32 Abandi baleviti baguma, b’omu bûko bwa Kehati, bàgwcrhe nabo omukolo gw’okujira emigati mitagati fu yakiìgirherekèrwa Nyamuzinda ngasi lwa Sabato.

33 Abagula b’emilala y’abaleviti bakulu b’enyimbo, bàbàga omu zabozâbo nyumpa z’omu ka-Nyamuzinda, bàlihanzibwe okujira ogundi-gundi mukolo, bulya bakâg’ikola mushi na budufu. 34 Ntyo kwo abagula b’emilala y’abaleviti bàliyosire omu kukulikirana omu maburhwa gâbo. Bàyûbakaga e Yeruzalemu.

Omolala gwa Saulo

35 Abi-Gabaoni ye wàrhangizagya ecishagla ca Gabaoni, ye bo n’îshe Yeieli, bona mukâge Maaka, 36 enfula yâge ye Abdoni n’abandi bagala, bo: Suri, Kishi, Ba’ali, Nei, Nadabu, 37 Gedori, Ahiyo, Zakariya na Mikloti. 38 Mikloti naye aburha Shimeyamu. Abo nabo bàyûbakaga hofi na bene wabo haguma n’emilala yâbo omu cihugo c’e Yeruzalemu. 39 Neri anaciburha Kishi, Kishi aburha Saulu, na Saulu aburha Yonatani, Malkishuwa, Abinadabu na Îshebali. 40 Mugala wa Yonatani ye Meribaali; Meribaali ànaciburha Mika. 41 Bagala ba Mika, bo: Pitoni, Meleki na Tareya. 42 Ahazi aburha Yara, Yara naye aburha Alemeti, Azimaveti na Zimri, Zimri aburha Motsa, 43 Motsa naye aburha Bineya, Bineya aburha Refaya, Refaya aburha Eleasa, na Eleasa aburha Aseli. 44 Aseli àbusire bagala ndarhu, amazîno gâbo, gàgano: Azrikamu, Bokru, Ismaeli, Sheyariya, Obadiya na Hanani.

Okufà kwa Saulu

1 Lusiku luguma Abafilistini bakoza entambala kuli bene-Israheli oku ntôndo ya Gilbowa. Bene Israheli bakula idârhi bakola bayâka, batumi rhwa banayirhwamwo banji bwenêne. 2 Abafilistini baharhiriza Saulu bwenêne haguma n’abagala. Banaciyirha Yonatani, Aminadabu na Malkishuwa, boshi bagala ba mwâmi. 3 Kurhenga aho, obukali bw’entambala bwoshi bwayerekera Saulu; erhi abalwi b’emyampi bàmubandâna, bamulashira aha ndâshi.

4 Okubundi Saulo anacibwîra owàlimubarhulîre emirasano, erhi: «Rhôla e ngôrho yâwe onyirhemwo, bulya ntalonza ezo ntakembûlwa z’Abafilistini zibe zo zinyirha zimpemukirekwo. Ci olya mwambali alahira bulya aliyôbohire bwenêne. Lero Saulo arhôla engôrho yâge ayihamiramwo yenene. 5 Erhi olya mubarhuzi w’emirasano àbona oku nnawabo amâfà, naye àrhega eyâge ngô rho, ayihamiramwo, boshi bafà ntyo kuguma. 6 Ntyo kwo Saulo bo n’abagala basharhu bàfire lusiku luguma; bwanabà bwo buzinda bw’omulala gwa mwâmi.

7 Bene-Israheli bàyûbakaga ebwa lubanda boshi erhi bayumva oku omurhwe gw’Israheli gwayâsire, n’oku Saulo boshi n’abagala bagûkumusire, baleka ebishagala byâbo bayâka, Abafilistini bàyîsha bàbibêramwo.

8 Erhi buca Abafilistini bayîsha balitungôla emirhumba, babugâna Saulu n’abagala balangamire oku ntôndo ya Gilbowa. 9 Batungôla Saulu, bàmutwa irhwe baliheka, n’emirasano yâge, bazungulusa eyo minyago omu cihugo câbo, mpu lyo bamanyisa ogwo mwanzi mwinja omu bazimu babo n’omu lubaga lwâbo lwoshi. 10 Cazinda emirasano yâge bayihira omu mahêro ga muzimu wabo muguma, n’irhwe lya Saulo balimanika omu luhêro lwa Dagoni. 11 Abantu b’e Yabeshi, omu Galadi, bayumva okwo kwoshi Abafilistini bahenyire Saulu. 12 Ngasi ntwâli za balume zàli omu cishagala boshi bahârhûla, bagendilerha emirhumba ya Saulu bo n’abagala bayihisa aha Yabeshi. Babisha amavuha gâbo ah’idako ly’omurhi, aha mutudu gw’e Yabeshi; okubundi bajira nsiku nda zoshi bali omu mishîbo y’okucîshalisa.

13 Saulu afà bulya aligomîre Nyakasne: arhashibiriraga amarhegeko gâge, ciru anagendilaguza, iroho lya nyakwigendera analidôse ihano, 14 àhâli h’okuhûna ihano emwa Nyakasane. Nyamuzinda amuyîrha obwo; n’obwâmi bwa ge abuhà Daudi, mugala wa Yese.

II. Emyanzi ya Daudi, mwâmi w’Israheli

Daudi àyîmikwa mwâmi w’Israheli

1 Olubaga lwa bene-Israheli boshi banacishubùlizanya aha Daudi ali e Hebroni, bamubwîra, mpu: «Rhuli ba bûko bwâwe, b’omu mulala gwa we. 2 Mira, galya mango Saulu àciri mwâmi, we wakâgirhabâla n’emirhwe y’abalwi b’Israheli. Na Nyakasane, Nyamuzinda wâwe àli erhi akubwizire, erhi: “We warhegeka olubaga lwâni lw’Israheli, we wàbà mukulu walurhambula” 3 Okubundi abagula b’Israheli boshi babugânana hali Daudi aha Hebroni. Daudi anywêraho ecihango haguma nabo embere za Nyakasane, nabo bamuyîmika mwâmi w’Israheli, nk’oku Samweli ànali erhi àbabwizire Nyakasane àmurhumaga.

Daudi àgwârha ecishagala ca Yeruzalemu

4 Daudi bona bene Israheli boshi bagendigorha Yeruzalemu. Ago mango erhi eco cishagala ciderhwa Yebusi, bulya Abayebusi bo bàbàga mw’eco cihu go, banacibêreraga aha Yeruzalemu. 5 Abayebusi babwîra Daudi, mpu: «Orhaje omu cishagala cirhu.» Kurharhumaga Daudi arhagwârha olugo luzibuzibu lwa Siyoni, buzinda lwo lwayîshirikâderhwa mpu Murhundu gwa Daudi. 6 Daudi àlidesire, erhi: «Omurhangiriza wankayîrha Muyebusi muguma ye wàbà murhambo mukulu w’abalwi.» Yowabu, mugala wa Seruya, abà ye rhangikoza, ye wanabirage murhambo mukulu w’engabo y’abasirika. 7 Daudi ahànda mw’olwo lugerêro luzibuzibu, kwarhuma baluyirika «Murhundu gwa Daudi». 8 Okubundi Daudi ayûbaka n’entambirhambi z’ogwo Murhundu zoshi zàkâgiderhwa burhanzi mpu Milo, erhi na Yowabu adwîrhe ayûbakûlula ezindi nyunda z’ecishagala. 9 Daudi aja àbà mudârhi ntyo kulusha, bulya Nyamuzinda w’Israheli àli baguma naye.

Abarhabâzi-ntwâli ba Daudi

10 Aga go mazîno g’abarbabmazi-ntwâli barhangiriza ba Daudi. Bo bàmuyîmikaga mwâmi haguma na bene-Israheli boshi nk’oku Nyakasane ànali rhegesire omu biyerekîre olubaga lwâge; banamuyôrhera bikubagirwa omu mango g’obwâmi bwâge goshi.

11 Abo barhabâzi-ntwâli bàlimwoYashebali, mugala wa Hakimoni, murhambo wa murhwe gwa basirika makumi asharhu; ye wàzunguzagya itumu lyâge lusiku luguma omu ngabo y’abasbombanyi magana asharhu, abahungumula omu matabâro ga lusiku luguma. 12 Akuhira naye Eleyazari mugala wa Dodo mwene Ahowa, ye wàli omu «Murhwe gwa Basharhu.» 13 Ali hofi na Daudi aha Pasi-Damimu amango Abafilistini bàshubûzanyagya oku matabâro; omurhwe gwa bene-Israheli gwakûla omulindi gwabayâka. Aho hàli ishwa ly’e ngano. 14 Eleyazari bo n’abantu bâge bayîmanga mulya ishwa, afungira eryo ishwa anahima Abafilistini. Nyakasane ahà Israheli ntyo okuhimana kw’e nkwîra.

15 Lusiku luguma, bantu basharhu b’omu murhwe gw’entwâli «Makumi a sharhu», baja emunda Daudi àli aha lwâla luli hofi n’olukunda lw’Adulamu, bulya Abafilistini bàli batwire icumbi omu kabanda k’Abarefayimi. 16 Daudi erhi ali omu nyumpa yâge nzibuzibu y’olwâkiro, naye omurhambo w’Abafilistini erhi ahanzire e Betelehemu. 17 Lusiku luguma enyôrha y’amîshi yagwârha Daudi, aderha, erhi; «Lero kurhi nankabona owampisa oku mîshi ga lirya îriba libà hofi n’omuhango gw’e Betelehemu nkaganywa!» 18 Lero balya barhabâzi oku banali basharhu bahulukâna omu mirhwe y’Abafilistini, bàdôma anîshi mw’eryo iriba liri hofi n’omuhango gw’e Betelehemu, bayîsha bagadwîrhîre Daudi. Ci kwône Daudi arhalonzagya okuganywa; ci aba Nyakasane ye aga rhûla omu kugashandâza oku idaho ànaderha, erhi: 19 Nanga, Waliha Nyamuzinda, ntayemerirwi okunywa aga mîshi. Ka kurhali nka kunywa omuko gw’aba bantu bajàgigalonza omu kuhâna obuzîne bwâbo!» Alahira ntyo okuganywa. Ntyo kwo ezo ntwâli zàyêrekîne oburhwâli bwazo.

20 Abishayi naye, mulumuna wa Yowabu, àli murhambo wa murhwe gwa «Makumi asharhu». Lusiku luguma ye wàzunguzagya itumu lyâge omu ngabo ya bantu magana asharhu anabayîrha boshi. Acibonera ntyo irenge mw’ogwo murhwe gw’entwâli Makumi asharhu; 21 aja irenge kabirhi kubalusha, ciru anahinduka ye murhambo wabo, ci kwône arhagerezagya okuyumanana na gulya murhwe gwa «Basharhu».

22 Benaya, w’e Kabseli, mugala wa Yehoyada, mwinjikulu wa muntu mugu ma wàbàga naye ntwâli ya musirika, àlimanyikine oku aba kaheza-mbaga. Ye wayîrhaga balya ba Ariyeli babirhi b’e Mowabu; kandi ye wabungulukaga lusiku luguma, erhi n’olubula lwanire lunji, aja aha îriba ayîrhaho entale. 23 Kandi ye wayîrhaga n’omuntu kabutindi w’e Mîsiri, obuli bwâge bwàli bwa makoro arhanu. Alifumbasire itumu ly’olusârhi lunênênè kulusha oburhunu bw’omulonge munene. Benaya yehe agendimulwîsa erhi afumbasire akarhi kône, acîrhunika kw’oyo kabutindi w’e Mîsiri, àmunyaga eryo itumu lyâge lyo ànamuyîsiremwo. 24 Kwo àrhwalihire ntyo Benaya. 25 Acîbonera irenge omu murhwe gw’entwâli Makumi asharhu, ci kwône arhagerezagya okuyumânana n’omurhwe gwa Basharhu. Daudi amujira murhambo w’engabo zilanga aha bwâmi.

Abandi barhabâzi-ntwâli

26 Abandi bàli barhabazi ntwâli, bo: Asaheli, mulumuna wa Yowabu, Ele nani, mugala wa Dodo w’e Betelehemu, 27 Shamoti w’e Harori. Helesi w’e Peloni. 28 Ira, mugala wa Ikeshi w’e Tekowa. Abiyezeri w’e Anatoti. 29 Sibekayi, w’e Husha. Ilayi, w’e Aho. 30 Maherayi, w’e Netofa. Heledi, mugala wa Bânâ, w’e Netofa. 31 Itayi, mugala wa Ribayi, w’e Gibeya, omu cihugo ca Benyamini. Benaya, w’e Pireyatoni. 32 Hurayi, w’ebwa nshalalo z’e Gaashi. Abiyeli, w’e Bet-Araba. 33 Azimaveti, w’e Baharumu. Eliyaba, w’e Shalboni. 34 Bagala ba Hashemi, w’e Gizoni. Yonatani, mugala wa Shâge w’e Harari. 35 Ahiyamu, mugala wa Sakari, w’e Harari, Elifeleti, mugala wa Uru. 36 Heferi, w’e Mekera. Ahiya, w’e Peloni. 37 Hesro w’e Karmeli. Naarayi, mugala wa Esbayi. 38 Yoheli, mulumuna wa Natani. Mibihari, mugala wa Hagri. 39 Seleki, w’e Amoni. Naharayi, w’e Beroti, ye wàli mubarhuzi w’emirasano ya Yowabu, mugala wa Seruya. 40 Ira, w’oku mulala gwa Yatiri, Garebu, naye wa kw’ogwo mulala gwa Yatiri, 41 Uriya, Muhiti, Zabadi, mugala wa Ahalayi, 42 Adina, mugala wa Shiza wa bûko bwa Rubeni, ye mukulu omu bûko bwa Rubeni na murhambo wa ntwâli Makumi asharhu. 43 Hanani, mugala wa Maaka. Yoshafati, w’e Meteni. 44 Uziya, w’e Ashetaroti. Shama, w’e Yeieli, bagala ba Hotamu w’e Aroweri. 45 Yediyaeli, mugala wa Shimri na Yoha, mulumuna wâge w’e Tisi. 46 Eliyeli, w’e Mahava. Yeribayi na Yoshaviya, bagala ba Elnamu. Itima, w’omu cihugo ca Mowabu, 47 kuhirakwo na Eliyeli, Obedi na Yasiyeli, b’e Soba.

Abashimbulizi barhanzi ba Daudi e Sikalagi

1 Amango Daudi àlicîfulisire e Siklagi aja ayâka Saulu, mugala wa Kishi, abantu bayîshimubugâna eyo munda. Bàli basirika ntwâli, ba kuha sha amatabâro; 2 bàli bacibambizize emiherho n’amatumu, bàli bamanyire okubanda amabuye erhi kulasha ebisonga n’amaboko gombi, okulembe n’oku lyo. Alaga abàrhengaga omu bûko bwa Benyamini, bwo bwanali bûko bwa Saulu yêne: 3 Omurhambo Ahiyezeri, n’omulumuna Yowashi, bagala ba Shema, w’e Gibeya, Yezieli na Peleti, bagala ba Azimaveti, Beraka na Yehu, b’e Anatoti. 4 Yishemaya, w’e Gabaoni, w’omu barhambo b’abarhabâzi ntwâli makumi asharhu. 5 Irimeya, Yaziyeli, Yohanani na Yazabadi, b’e Gederoti. 6 Elazayi, Yarimoti, Beyaliya, Shemariya na Shefatiya, b’e Harifu. 7 Elkana, Isiya, Azareli, Yowezeri na Yerohamu, bene Kore, 8 kuhirakwo Yowela na Zebadiya, bagala ba Yerohamu w’e Gedori. 9 Abandi bantu b’e Gadi bagoma, mpu lyo bashimba Daudi emunda àlicîfulisire ebw’irûngu. Bàli ntwâli bwenêne, bàyîshigilwa, bàli bamayire okucinga empenzi n’okulwa empenzi n’okulwa amatumu. Kwo bàyôbohagwa nka ntale na babidu nka rhushafu rhw’omu ntôndo. 10 Omukulu wabo ye wàli Ezeri, owa kabirhi Obadiya, owa kasharhu Eliyabu, 11 owa kani Mishemana, owa karhanu Irimeya, 12 owa kali ndarhu Atayi, owa kali nda Eliyeli, 13 owa kali munani Yohanani, owa kali mwenda Elizabadi, 14 owa kali ikumi Irmeya, n’owa kali ikumi na muguma Makabani. 15 Abo bàli b’e Gadi, barhambo b’emirhwe y’abasirika; abanyi muli bo bàbàga basirika igana, n’abinja kulusha ababo b’abasirika cihumbi. 16 Bo bàyîkiraga Yordani omu mwêzi murhanzi gw’omwâka, go mango Yordani ayunjulira kuhika oku bikûnguzo, bo bànalibirhaga oku bantu bàyûbakaga omu mmanda z’ebushoshôkero n’ebuzikiro.

17 Omurhwe gwa bene Benyamini n’ogwa bene Yuda gwajibugâna Daudi emunda àli acifulisire. 18 Daudi aja emunda bali ababwîra. erhi: «Akaba munyîshire n’omuhigo gw’obuholo mpu muntabâle, mmuyankirîre n’omurhima gwoshi. Ci akaba gwa bulenzi mpu lyo mumpâna emw’abashombanyi bâni, Nyamuzinda wa bashakulûza abe ye muhamirizi w’okwo, anammuhe obuhane. 19 Lero obwo Omûka gwa Nyamuzinda gwanacirhula kuli Amasayi, murhambo w’omurhwe gwa Makumi asharhu, anaciyakuza, erhi:

«Rhuli haguma nâwe,

rhuli b’olunda lwâwe

wâni Daudi, mugala wa Yese!

Omurhûla guba haguma nâwe,

gube na haguma n’abadwîrhe bakurhabâla,

bulya Nyakasane, akulwanyirekwo.»

Daudi abayankirira anabahà ecikono c’okuba barhambo omu murhwe gwâge. 20 Abandi bantu b’obûko bwa Menashè baja kuli Daudi amango alonzagya okulungana n’Abafilistini erhi balwîsa Saulu. Ci kwône Daudi arhaciyumvanya bya n’Abafilistini, bulya abarhambo babo bamàmulahirira; babwirana, mpu: «Hali amango Daudi ankayîshija olunda lwa nnawabo murhanzi, obone amarhuhâna emunda ali.» 21 Okubundi acishubiriraga e Sikalagi, lyo n’abandi bantu b’emwa Menashè bàmushimbirage yo, bo: Adna, Yozabadi, Elihu na Sile tayi, barhambo b’omurhwe gw’abasirika ba Menashè. 22 Boshi bàli barhabâzi ntwâli, bayîshirhabâla omurhwe gwa Daudi. Bahinduka barhambo b’omurhwe gwâge. 23 Ngasi lusiku abantu bayîshikâcîlunga oku murhwe gwa Daudi, kuhi ka omurhwe gwâge gwalinda guluga bwenêne.

Omubalè gw’abasirika ba Daudi aha Hebroni

24 Alaga omubalè gw’abantu bankahashilwa amatumu bàcilungaga kuli Daudi e Hebroni, mpu lyo bamuhà obwâmi bwa Saulu, nk’oku Nyakasane ànali arhegesire: 25 Bene Yuda, basirika bihumbi ndarhu na magana gali munani, bacîbambizize empenzi n’amatumu. 26 Ab’obûko bwa Simoni, basirika ntwâli bihumbi nda n’igana. 27 Ab’obûko bwa Levi, bantu bihumbi bini na magana gali ndarhu, 28 na Yehoyada, murhambo w’obûko bwa bene Aroni, àlilusibwe na bantu bihumbi bisharhu na magana gali nda; 29 hàligi n’omwana w’omusole ye Sadoki, ntwâli ya musirika, erhi adwîrhe barhambo makumi abirhi na babirhi b’oku mulala gwâge. 30 Ab’obûko bwa Benyamini, gwo gunaligi mulala gwa Saulu, bantu bihumbi bisharhu. Na banji muli bo bàcikâgikolera Saulu kuhika ago mango; 31 ab’obûko bwa Efrayimu, basirika ntwâli bihumbi makumi abirhi na magana gali munani, boshi bantu bakengwa omu milala yâbo. 32 Ecigabi c’oku bûko bwa Menashè, bantu bihumbi ikumi na munani, bàli bacishozirwe kwago mpu bajiyîmika Daudi abe mwâmi. 33 Ab’oku bûko bwa Isakari, barhambo ba basirika magana abirhi, haguma n’abantu babo bàkâgirhegeka, boshi bantu ba bukengere balya bankahashimanya bici na bici bene-Israheli bakwânîne bajire. 34 Ab’oku bûko bwa Zabuloni, basirika bihumbi makumi arhanu, boshi bayigirizibwe bwinja, banacirheganyize okuja oku cigamba c’amatabâro, ba kulerhera abandi omurhima gw’oburhwâli, bànali bacîbambirize emirasano ya ngasi lubero. 35 Ab’oku bûko bwa Nefutali, barhambo cihumbi na basirika babo bihumbi makumi asharhu na nda bacîbambirize empenzi n’amatumu. 36 Ab’oku bûko bwa Dani, bihumbi makumi abirhi na munani bya basirika balingûzize okuja oku cigamba c’amatabâro. 37 Ab’oku bûko bwa Aseri, basirika bihumbi makumi ani byàyigirizibwe bwinja okulwa, nabo balingûzize okuja oku cigamba c’amatabâro.

38 Abantu b’oku bûko bwa Rubeni, n’ab’oku bûko bwa Gadi n’ecigabi c’oku bûko bwa Menashè, bo baligi balya bàbâga ishiriza lya Yordani. Bayîsha basirika bihumbi igana na makumi abirhi bacîbambizrze emirasano ya ngasi lubcro.

39 Abo bantu boshi bàli basirika bacîrheganyize oku matabâro. Banaciyîsha na murhima muguma e Hebroni, bàyîmika Daudi mwâmi kuli bene-Israheli boshi. Abandi bene-Israheli nabo bayemire okumuhà obwo bwâmi. 40 Babêra eyo munda nsiku isharhu zoshi bo na Daudi, bakazirya bananywa ngasi byoshi bene wabo bàli babarheganyize. 41 Na kulusha aho, abandi bantu b’ebishagala bya hofi hofi, ciru bene Isakari, bene Zabuloni na bene Nefutali, bàkâgilerha ennundo z’ebiryo oku ndogomi: enshâno, emizeti, ebihadu by’emizâbîbu, idivayi, amavurha, ciru bàkazilêrha n’enkafu n’ebibuzi. Ecihugo coshi calama omu bushagaluke bunene.

Daudi àhiga okulêrha omucîmba gw’amalaganyo e Yeruzalemu

1 Daudi anacija omu ihano haguma n’abakulu b’abasirika bâge, àbayîmangira ebihumbi n’abayîmangira amagana, haguma n’abandi ba rhambo b’olubaga. 2 Okubundi anacibwîra bene-Israheli bàli bashubiûzinye haguma, erhi: «Mukabona kuli kwinja, n’akaba kwo Nyakasane Nyamuzinda wirhu alonzize, jiri rhurhumize bene wirhu basigire omu cihugo c’Israheli coshi, kwago kwago abadâhwa n’abaleviti emunda banayûbaka yoshi omu bishagala byâbo. Rhubahamagale bacilunge nirhu. 3 Okubundi rhugend’ilêrha omucîmba gwa Nyamuzinda eno mwirhu, bulya nta mango rhwàcigererize okushibirira ogwo mucîmba kurhenga omu nsiku za Saulo.

4 Abantu bàliho boshi bàbona oku kwo binali, bayemêra. 5 Daudi ànacirhumizagya bene-Israheli b’omu cihugo coshi, kurhenga elubibi lwa Mîsiri kuhika aha ecihugo ca Hamati cirhangirire mpu bayîshe bagendilonza omucîmba gwa Nyamuzinda e Kiriyati-Yearimu. 6 Cazinda bene-Israheli boshi bashimba Daudi kuhika e Baala, olunda lwa Kiriyati-Yearimu, omu cihugo ca Yuda, mpu bakûleyo omucîmba gwa Nyamuzinda, ogwo mucîmba gwagwerhe izîno lya «Nyamubâho obwarhire enyanya za ba-Kerubi.» 7 Gwàli omu mwa Abinadabu. Bagudêkereza oku ngâlè mpyahya, yàyîshaga yagendesibwa na Uza bo na Ahiyo. 8 Daudi bo na bene-Israheli boshi bàjàga bayêrekana omwishingo gwâbo n’emisi yâbo yoshi: bajà bayîmba banaziha orhurhera, ennanga, engoma, enzenze n’ezindi nzihwa za ngasi lubero. 9 Erhi bahika hofi n’aha Cibuga ca Kidoni, enkafu zàlinzihirimya gulya mucîmba gwa Nyamubâho bu lya zamasârhala. Uza alambûla okuboko mpu agurhange gulekirhibuka. 10 Lero oburhe bwa Nyakasane bwanacibirunduka bwenêne erhi ye rhuma, anamuhana bulya amagereza okuhuma kw’ogwo mucîmba gw’ Amalaganyo. Uza anacifira ho n’aho embere za Nyakasane. 11 Daudi agaya bwenêne kulya kuba Nyakasane amàyîrha Uza; aho hantu Daudi ahayîrika izîno lya Peresi-Uza; yo n’izîno hanaciderhwa kuhika ene.

12 Olwo lusiku Daudi ayôboha Nyamuzinda bwenêne anaderha, erhi: «Nta nkahêka ogu mucîmba gwa Nyamuzinda aha mwâni la!» 13 Arhanaciguhêkaga emwâge obwo, omu murhundu gwa Daudi, ci bagendiguhira omu nyumpa ya Obedi-Edomu, mulume w’e Gati. 14 Omucîmba gwabêra omu mulala gwa Obedi-Edomu myêzi isharhu, Nyakasane agisha omulala gwâge n’ebintu byâge byoshi.

Daudi aha Yeruzalemu

1 Huramu, mwâmi w’e Tiri, alikira mwâmi Daudi entumwa, amurhumira empaho z’emirhi y’emiyerezi haguma n’abantu b’okugôya amabuye n’ababinji b’empaho, b’okumuyûbakira enyumpa y’obwâmi. 2 Daudi amanya bwinjinja obwo oku Nyakasane yêne wàmujizire mwâmi w’Iraheli n’oku obwâmi bwâge bwalangashana irenge linene erhi Israheli lubaga lwa Nyamuzinda lurhuma.

3 Daudi ashubirhôlera abandi bakazi aha Yeruzalemu ababurhakwo abandi bana-rhabana n’abana-nyere. 4 Alaga amazîno g’abagala bàburhirhagwa aha Yeruzalemu: Shamuwa, Shobabu, Natani, Salomoni; 5 Yibehari, Elishuwa, Elipeleti, 6 Noga, Nefegi, Yafiya, 7 Elishama, Beeliyada na Elifeleti.

Daudi àhima Abafilistini

8 Abafilistini bamanya oku Daudi ayîmisirwe okubà mwâmi wa bene-I sraheli boshi haguma; banacishubûzanya mpu baje balonza Daudi bamugwa rhe. Daudi amanya ogwo mwanzi analonza okubabugâna. 9 Abafilistini bànaciyîsha mwandu, basherêza akabanda k’ Abarefayiti. 10 Daudi agendidôsa Nyamubàho, erhi: «Ka ngendikoza Abafilistini? Ka wabahira omu maboko gani?» Nyakasane amushuza, erhi: «Genda obakoze. Nabahira omu nfune zawe.» 11 Abafilistini bànacihârhula, bahika aha Baali-Perazimu, ho Daudi àbahimîre. Daudi anaciderha, erhi: Nyakasane, anakundwîre omulongo gw’abashombanyi bâni nka kula enshalalo ekundûla ecikunguzo c’olwîshi.» Okwo kwarhuma aho hantu hayîrikwa izîno lya Baali-Perazimu, kwo kuderha «Mukulu wa Bakunduzi». 12 Emunda Abafilistini bàyâkiraga bulya bamàhimwa, n’aho bàhimiragwa baja basigaho enshusho z’abazimu babo; Daudi arhegeka mpu bazidûlike muliro. 13 Abafilistini bashubiyîsha barhabire omu kabanda k’Abarefayiti. 14 Daudi ashubidosa Nyamuzinda, Nyakasane amushuza, erhi: «Orhabakolezagya emugongo, ci ogendibazungulukira erhali hofi ebwa mirhi y’emiforsadi. 15 Hano oyumva olubî lw’emidindîrî enyanya z’emirhi, onakoze entambala, bulya ago mango erhi namakushokolera njilambika omurhwe gw’Abfilistini.» 16 Daudi anacijira nk’oku arhegekagwa na Nyamuzinda. Bene-Israheli bahima Abafilistini ntyo banabashimba kurhenga e Gabaoni kuhika cingana e Gezeri. 17 Kurhenga ago mango irenge lya Daudi lyàlumira omu bihugo byoshi, na Nyakasane amujira wa kuyôbohwa omu mashanja goshi.

Daudi arheganya okugendilerha omucîmba gw’amalaganyo

1 Daudi anaciyûbakisa enyumpa zâge omu Murhundu gwa Daudi. Arhe nganya hantu haguma ayîmanzaho ihêma lyayîshijamwo omucîmba gw’Amalaganyo gwa Nyamuzinda. 2 Okubundi anaciderha, erhi: «Abaleviti bonene bayemêrirwe okubarhula omucîmba gwa Nyamuzinda; bulya bo Nyamuzinda àcîshozire kw’ogwo mukolo gw’okukazigubarhula n’okumu rhumikira ensiku zoshi.»

3 Daudi ashubûliza bene-Israheli boshi e Yeruzalemu mpu bagendilêrha Omucîmba gwa Nyamuzinda, lyo guhirwa ahantu àgurheganyîze. 4 Ashubûza abadâhwa, b’obûko bwa Aroni, haguma n’ Abaleviti. 5 Abo baleviti bàlimwo omurhambo Uriyeli, haguma na bandi bantu igana na makumi abirhi b’obûko bwa Kehati. 6 Omurhambo Asaya na bandi bantu magana abirhi na makumi abirhi b’obûko bwa Merari; 7 omurhambo Yoheli, haguma na bandi bantu igana na makumi asharhu b’obûko bwa Gershoni; 8 omurhambo Shemaya, na bandi bantu magana abirhi b’obûko bwa Elisafani; 9 omurhambo Eliyeli, na bandi bantu makumi gali munani b’obûko bwa Hebroni; 10 omurhambo Aminadabu, na bandi igana n’ikumi na babirhi b’obûko bwa Uziyeli.

11 Daudi ahamagala abadâhwa Sadoki na Abiyatari, n’abaleviti Uriyeli, Asaya, Yoheli, Shemaya, Eliyeli na Aminadabu. 12 Ababwîra, erhi: «Mwe muli bakulu b’emilala y’Abaleviti, mucîshukûle, muce, mwe n’abantu b’emila la yinyu, okubundi mugendilonza omucîmba gwa Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli, muguhêke aha nàgurheganyîze. 13 Nyakasane Nyamuzinda wirhu àrhuhanyire burhanzi bulya mw’oyo murhâliho. Kwo binali rhurhàli rhumudôsize kurhi rhurhegesirwe okujira.» 14 Abadâhwa n’abaleviti bacîshukûlaga obwo omu kucîrheganya okuyîshibarhula omucîmba gwa Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli. 15 Cazinda abalevi babarhulaga omucîmba oku mirhamba yagwo aha birhugo byâbo, nk’oku Nyakasane ànalirhegesire Musa oku kwo bakzigubarhula.

16 Daudi anacirhegeka abarhambo b’abaleviti obwo, mpu bakereke bene wabo bàli bakwânîne baje bayimba n’okuziha ennanga, enzenze, emishekera, abarhimbi b’engoma n’ezindi nzihwa za ngasi lubero bànagwerhe, n’okuyere kana omwishingo gwâbo munene omu mulya gw’enzihwa zilongîre bwinjinja. 17 Abaleviti bagoshôla Hemani, mugala wa Yoheli, n’owabo Azafi, mugala wa Berekiya, n’owundi Etani, mugala wa Kushayahu, w’obûko bwa Merari. 18 Omurhwe gwa kabirhi gwa bene wabo, bàlimwo: Zakariya, Yaziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu, Benaya, Maseya, Matitiya, Eliflehu, Mikneyahu, Obedimoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu, Benaya, Maseya, Matitiya, Eliflehu, Mikneyahu, Obedi-Edomu, Yeyieli, Balanzi b’omuhango. 19 Abimbiza Hemani, Azafi na Etani bakaziziha enzihwa z’omulinga zilongire bwinja bwe nene. 20 Zakariya, Aziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli, Uni, Eliyabu Maaseya na Benaya bakaziziha ennanga z’izu liriri. 21 Matitiya, Eliflehu, Mikneya, Obedi Edomu, Yehiyeli na Azaziya bakaziziha enzcnze za mirya munani. 22 Kenaniya, mukulu w’abaleviti bazihi, ye wàkâgihâna izu ly’enyimbo. 23 Berekiya na Elkana balanzi b’emihango bàli bakwânîne babêre hofi n’omucîmba gw’Amalaganyo, 24 haguma n’abandi balanzi Obedi-Edomu na Yehiya. Nabo abadâhwa Shebaniya, Yoshafati, Netaneyeli, Amasayi, Zakariya, Benaya na Eliyezeri bakazibûha emishekera embere ly’omucîmba gwa Nyamubâho.

Omucîmba gw’Amalaganyo gwàhika aha Yeruzalemu

25 Daudi, bo n’abagula b’Israheli n’abakulu b’abasirika bàli bajirilonza omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane emwa Obedi-Edomu, bàli omu bushagaluke bunene. 26 Nyamuzinda naye ahira obulanzi bwâge oku baleviti bàli babarhwîre omucîmba; okubundi banacimurherekêra mpanzi nda na biganda-buzi nda. 27 Daudi àli ayambîrhe ecishûli c’ecitâni cirembu, kuguma n’abaleviti bàli babarhwire omucîmba, n’abazihi b’enzihwa na Kenaniya mwimangizi w’olugendo. Na kandi Daudi àli ayambîrhe efodi y’abadâhwa y’ecitâni.

28 Bene-Israheli boshi balerha omucîmba gw’Amalaganyo e Yeruzalemu omu cihôgero c’amasîma, banabûha empembc n’emîshekera, n’enzihwa n’emi jegereza, ennanga n’enzenze. 29 Erhi omucîmba guhika omu Murhundu gwa Daudi, Mikali, mwali wa Saulu, alolera aha kabonezo abona mwâmi Daudi oku ayîsha asâma n’omwishingo. Lero ànacimugayaguza bwenêne omu mu rhima gwâge.

1 Banaciyîshidêkereza omucîmba omu ihêma Daudi àli agurheganyize. Okubundi barherekêra Nyamuzinda enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla. 2 Erhi Daudi àyusihâna ezo nterekêro, agisha olubaga oku izîno lya Nyakasane. 3 Cazinda agabira bene-Israheli ebiryo: ngasi mulume na ngasi mukazi bakazihâbwa omugati muburunguse, ecihimbi c’omugati gw’obununirizi gwa mabo n’ecitumbura c’emizâbîbu myûmu.

Abaleviti bàyimba irenge lya Nyakasane

4 Daudi ahira abaleviti baguma b’okurhumikira embere z’omucîmba gwa Nyakasane, mpu bagashânize, bakuze banahe Nyakasane Nyamuzinda w’lsraheli irenge. 5 Azafi akazibahabûla na Zakariya ye wakâgimurhabâla. Ye ziyeli, Shemiramoti, Yehiyeli. Matitiya, Eliyabu, Benaya, Obedi-Edomu na Yaiyeli bakaziziha ennanga n’enzenze, naye Azafi akazivuza ebyuma by’omulinga bilongire bwenêne. 6 Abadâhwa Benaya na Yaziyeli bakazibiìha emi shekera burhahusa embere z’omucîmba gwa Nyakasane. 7 Olwo lusiku Daudi yène ye murhangiriza asinga Olwimbo lw’okukuza Nyakasane, aluhà Azafi mpu aluyimbe haguma na bene wabo, baderhe, mpu^a:

8 «Mukuze Nyakasane, muyalize izîno lyâge;

«muderhere ebijiro byâge by’enkwira embere z’abantu.

9 «Mumuyimbire, mudumûle oluzihwa embere zâge,

«murharhamaga n’okuganira ebirhangazo byâge .

10 «Izîno lyâge ly’irenge, lyo imerero ly’obukuze bwinyu,

«bwo burhùlirize bw’emirhima y’abantu balongereza Nyakasane.

11 «Muyerekere emunda Nyakasane Ogala-byoshi ali,

«mukaziyôrha mulongereza obusù bwâge.

12 «Mukengere ebisomerine ajizire,

«eby’okurhangaza n’okutwa emmanja kw’ekanwa kage.

13 «Binjikulu b’Israheli bo bàli barhumisi bâge,

«bene Yakobo bo bàli bîshogwa bâge.

14 «Nyakasane yêne Nyamuzinda wirhu;

Yêne ye mutwî w’emmanja w’igulu lyoshi.

15 Mukazikengera endagâno yâge ensiku zoshi,

Akanwa kage kabà kîmâna kuhika oku maburhwa cihumbi.

16 «Kalya kanwa àfundikaga bo na Abrahamu,

«erya ndahiro àlahiriraga Izaki.

17 «Kalya àgwikaga kashuba irhcgeko kuli Yakôbo,

«kanabà ndagâno y’ensiku n’amango kuli Israheli.

18 «Bulyala aderha, erhi: «Nàkugabira ishwa lya Kanani,

«bishube byo binyu birugu by’omwimo.

19 «Amango bàciri banyi,

«amango barhàli baciluga banabà bigolo eyo mwa bene.

20 «Amango bàkazagijà babunga,

«batwika mwâmi hashige wundi.

21 «Ci kwône ntâye Nyamuzinda àzigire abarhidibuza,

«ciru banarhuma hajira abâmi ahana.

22 «Mpu: «Murhahîra mukahuma oku nshâgi zani»,

«mpu: «murhahîra mukashunga abalêbi bàni olûmu!»

23 «Mwe bantu b’igulu lyoshi, yimbiri Nyakasane,

«mukazimanyisa bwaca bwayira oku kuciza aciza.

24 «lrenge lyâge muliganire omu karhî k’ab’emahanga,

«ebi àjizire by’okurhangaza mubimanyise omu mashanja goshi.

25 «Bulya Nyakasane ali mukulu, «anakwânîne aje irenge.

«Akwânîne ayôbohwe kulusha abandi banyamuzinda boshi.

26 «Bulyala banyamuzinda w’abapagani linali ibumba,

«Nyakasane yehe ye wàjiraga amalunga.

27 «Obwâmi n’obumoleke bimushokolîre,

«entebe yâge buhashe n’obulangashane buyirikwo.

28 «Mwe bantu b’igulu lyoshi,

«muyalize irenge lyâge n’obuhashe bwâge.

29 «Yîshi muyalize irenge lyâge,

«mulêrhe entûlo zinyu embere zâge.

«Muyunamire oku idaho embere za Nyakasane,

«amango ayêrekana obwîmâna bwâge.

30 «Mujugume embere zâge, mwe bihugo mweshi,

«igulu alizibuhize mpu lirhagihuligana.

31 «Amalunga gacishinge, n’igulu lishembuke.

«Baderhe omu mashanja goshi, mpu: «Nyakasane ye Mwâmi!»

32 «Enyanja ekûnguze haguma n’ebimuli byoshi:

«Amashwa gashagaluke haguma n’ebimuli byoshi.

33 «Emirhi y’emuzirhu ebande orhuhababo rhw’omwishingo

«embere za Nyakasane, «bulya ayîshitwira igulu olubanja.

34 «Mukuze Nyakasane bulya ali mwinja,

«obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

35 «Mumuyakûze, mpu: «Nyamuzinda Mucunguzi wirhu, orhucize,

«orhulikûze oku mashanja g’ihanga onarhushubûze.

«Hano rhukola rhwakukuza, «rhwakaziderha Izîno lyâwe litagatifu,

«rhucishingire okukugashâniza.»

36 «Ayagirwe Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli,

«mukazimuvuga omunkwa, ngasi mango.

«N’endêko yoshi yàyakûza, mpu: «Amen! Aleluya!

«Mukuze Nyakasane!»

37 Cazindà Daudi arhegeka Azafi na bene wabo mpu babêre aha burhambi b’omucîmba gw’endagâno ya Nyakasane, bakazirhumikira embere ly’omucîmba ngasi lusiku nk’oku byanali birhegesirwe. 38 Agoshôla na Obedi-Edomu haguma na bene wabo makumi gali ndarhu na munani mpu bakazilanga emihango, haguma na Obedi-Edomu, mugala wa Yedutuni na Hosa. 39 Daudi ahà amudâhwa Sadoki n’abandi badâhwa bene wabo omukolo gw’okurhumikira e mbere ly’ihêma lya Nyakasane oku ntôndo ya Gabaoni, 40 mpu bakaziyôrha barherekêra Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa oku luhêrero ngasi sêzi na bijingo, n’okuyukiriza ngasi mikolo enayandisirwe omu irhegeko Nyakasane àhâga Israheli. 41 Bàli bo na Hemani, Yedutuni n’abandi bantu bàli bacî shozirwe kwago kwago mpu bakazikuza Nyakasane, bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango.

42 Hemani na Yedutuni bàgwerhe omukolo gw’okubûha emishekera n’emijegereza n’ezindi nzihwa z’abazihi zanakagikolesibwa oku kununisa enyimbo z’obugashânize. Bagala ba Yedutuni bàli balanzi ba mihango. 43 Cazinda ngasi muguma ashubira emwâge. Daudi naye ashubira emwâge agendisuhira ab’aha mwâge obwanga.

Amalaganyo ga Nyamuzinda kuli Daudi n’iburha lyâge

1 Daudi anacihanda omu nyumpa yâge. Lusiku luguma abwîra omulêbi Natani, erhi: «Lolaga! Niono nkola ndi omu nyumpa nyinja y’enshebeyi, n’akâgala ka-Nyamuzinda kaciri omu ihêma! Kurhi obwîne?» 2 Natani abwîra Daudi, erhi: «Ogererize bwinja aho, ogende ojire nk’oku oyumvîrhe omurhi ma gwâwe gudesire, bulya Nyamuzinda ali haguma nâwe.

3 Ci kwône obudufu bwàkulikiraga, akanwa ka Nyamuzinda kaja emunda Natani ali, erhi: 4 «Genda ojibwîra mwambali wâni Daudi, erhi: «Ntya kwo Nyakasane akubwizire: Arhali we wanyûbakira enyumpa naberamwo. 5 Ciru ntanasagihanda omu nyumpa, kurhenga olusiku nàrhenzagya Israheli e Mîsiri kuhika ene. Ci omu ihêma nàjaga nayêgema, ntenga hantu halebe ncumbike handi halebe. 6 Na kulusba okwo, amango goshi nàkâg’ilusa Israheli, baciranuzi banji nàfumbisire obugo bw’okurhambula olubaga lwâni, ci kwône ntâye nàtumuzizc muli bo nti arhanyûbakiraga enyumpa nyinjinja y’enshebeyi. 7 co cirhumire, oshubigend’ibwîra Daudi, erhi: «Ntya kwo Nyamuzinda w’Israheli akubwizire: Nie nàkurhenzagya ebulambo omu nyuma z’obusò nti obe murhegesi w’olubaga lwâni lw’Israheli. 8 Omu majira gâwe goshi erhi rhwembi rhunali naja nakugwasa, naholola abashombanyi bâwe boshi embere zâwe. Nie nârhuma wabona irenge liri nk’erya abakulu bakulu ba hano igulu^b. 9 Nâtwira olubaga lwâni lw’Israheli eciriba, nâludêkerezamwo, lwabêra muli eco ciriba buzira kuciyôboha cici. Nta ishanja lyâcilulibuze nk’okwa mira, 10 galya mango nàyimikaga abaciranuzi b’olubaga lwâni lw’Israheli, nakurhenzakwo abashombanyi bâwe boshi. Nnankubwizire oku niono, Nyakasane nâkuhà iburha linji. 11 Hano amango g’okufa kwâwe gahika, nâkuhà omwimo gw’obûko bwâwe, mwana wâwe, nâkomeza obwâmi bwâge. 12 Oyo ye wâyîshinyûbakira enyumpa, nazibuhya ensiku zoshi entebe y’obwâmi bwâge. 13 Nâbà îshe, naye abe mwana wâni. Ntakâmutûhya kwoki nka kulya nàtûhagya omwâmi wàkushokoleraga. 14 Nâmuzibuhya ayôrhe mwâmi w’olubaga lwâni, oku nsiku zoshi. Bulya obuhashe bw’obwâmi bw’omulala gwâge burhakadûndagana.» 15 Natani aganirira Daudi ngasi byoshi Nyamuzinda ànali amubwizire muli okwo kubonekerwa kwâge.

Omusengero gwa Dudi

16 Okubundi mwâmi Daudi agendija omu ihêma embere za Nyamuzinda, anaciderha, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda wâni, mmanyire oku oli nie, oli omulala gwâni, ntâco rhwàli rhukwânîne càrhumire warhujirira oku kwoshi wamarhujirira. 17 Ci kwône wehe, Nyakasane wabona oku arhali hoshi aho. Alaga oku wamalinda ojira n’amalaganyo oku mulala gwâni omu nsiku zayisha, wanjirira nka kuno nani nankabire muntu wa kuderhwa. 18 Yagirwa Nyamuzinda wâni, bici nankaciyushûla kw’eryo irenge ompire, bulya onyishi, waliba niono mwambali wâwe. 19 Nyakasane kulya kuba onzigira co carhumire wajira ebyo birhagazo binja byoshi, mpu lyo oyêrekana obukulu bw’irenge lyâwe. 20 Yagirwa Nyakasane, ntâye ciru n’omuguma oli akâwe. Kwo kunali nta wundi Nyamuzinda aba nyuma zawe, nk’oku rhwanayumvîrhe baderha. 21 Kwo na kwo nta lundi lubaga bano igulu luli nk’olubaga lw’Israheli. Wayi shire walulikûza, lwone lwone, omu buja bw’e Mîsiri, mpu olujire lubaga lwâwe. Wacîjisize irenge n’ebijiro binene by’okujugumya washandabanyamwo amashanja embere z’olubaga lwâwe. 22 Wàlujizire lubaga lwâwe oku nsiku zo shi, Nyakasane, wanabà we Nymuzinda walwo. 23 Bunôla, Yagirwa, ojirage nk’okwo wànaderhaga, n’endagâno wajizire kuli nie n’oku iburha lyani, eyôrhe ebâho amango goshi. 24 Neci, eyôrheho, na ntyo irenge lyâwe lyayîmanga oku nsiku zoshi, bakaziderha, mpu: «Nyamuzinda w’Israheli, ye na Nyamuzinda w’Israheli, ye Nyakasane w’igulu lyoshi.» Enyumpa ya mwambali wâwe eyôrhe eba omu masu gâwe. 25 Bulya we Nyamuzinda wâni, we wafululire mwambali wâwe oku wayûbaka enyumpa yâge. Co cirhumire, nie mwambali wâwe ndi wâwe, ndi hano mbere zawe nakusengera. 26 Kwo binali, Yagirwa Nyakasane, wenene Nyamuzinda, wamanandaganyagya eryo iragi lyoshi! 27 Wahizire okugisha omulala gwâni, mpu lyo iburha lyani likaziyôrha libàho embere zâwe ensiku zoshi. Yagirwa Nyakasane, kulya kuba wenene ogishire ogwo mulala, gukolaga gwayôrha guli mugishe ensiku zoshi.»

Okuhimana kwa Daudi

1 Enyuma z’aho, Daudi ahima Abafilistini, abagombya lwoshi omu kubanyaga ecishagala ca Gati n’ebindi bishagala by’eburhambi. 2 Ahima n’Abamowabiti, bashuba bambali bâge banakazimuvurhira ihôro. 3 Na kandi ahima Hadadezeri mwâmi w’e Soba e Hamati, ye wàlonzagya okulumiza obuhashe bwâge omu cihugo coshi kuhika oku lwîshi lw’Efrata. 4 Daudi anya gayo ngâlè cibumbi, ànashweka basirika b’oku biterusi bibumbi nda, n’abasiri ka kwône bihumbi makumi abirhi by’omu ngabo za Hadadezeri; ebyo biterusi acîshogamwo igana lyone ayôrhana, ebindi byoshi aja abitwa emisi y’entege. 5 Abaharamiya b’e Damasko bàyisha mpu barhabâle Hadadezeri mwâmi w’e Soba; nabo mwâmi Daudi abahima anabayîrhamwo bibumbi makumi abirhi. 6 Abahirakwo aba rhambo bakazibarhegeka, Abaharamiya babinduka bambali bâge, ntyo bakazimuvurhira ihôro. Nyakasane ahà Daudi okuhimana ntyo omu matabâro gâge goshi. 7 Daudi anyaga empenzi z’amasholo abalâlizi ba Hadadezeri bàli badwîrhe, anazihêka e Yeruzalemu. 8 Omu bishagala by’e Tibati n’e Kuni byàli omu burhegesi bwa Hadadezeri, Daudi akulamwo ennundo y’omulinga nyinji bwenêne: buzinda ogwo mulinga gwo Salomoni ayishirikolesa omu kutulisa omukenzi munene gw’okukalabiramwo, atulisamo n’erya mitungo n’ebindi birugu by’omulinga by’omu ka-Nyamuzinda.

9 Tou, mwâmi w’e Hamati, anaciyumva omwanzi oku Daudi ahimire omu rhwe gwa Hadadezeri mwâmi w’e Soba gwoshi. 10 Arhuma omugala Hadoramu mpu agend’imulamukiza mwâmi Daudi anamushamambire kuli ago matabâro gâge g’okuhima Hadadezeri, bulya Hadadezeri àli mushombanyi wa Tou. Amurhumira ebirugu bya ngasi lubero: by’amasholo, by’amarhale n’eby’omulinga. 11 Mwâmi abirhûla Nyakasane byoshi, baguma n’amarhale n’amasholo anyagaga omu gandi mashanja, omu Edomu, e Mowabu, e Amoni, emw’Abafilistini n’emw’Amaleki.

12 Abishayi mugala wa Seruya, àhimira bene Edomu omu kabanda ka Nyamûnyu, abayîrhamwo bantu bihumbi ikumi na munani. 13 Abahirakwo abarhambo bàbarhegeka, abantu b’e Edomu boshi bashuba bambali bâge. Nyakasane ashobôza Daudi okuhimana ntyo omu ngasi matahâro gâge goshi.

Amazîno g’abarhumisi bakulu ba Daudi

14 Daudi ayîma omu cihugo c’Israheli coshi. Akagitwa emmanja buzira kabôlo omu lubaga lwoshi. 15 Yowabu, mugala wa Seruya, ye wàli murhambo mukulu w’omurhwe gw’abalwi; Yehoshafati, mugala wa Ahiludi, ali mujabugo wa mwâmi; 16 Sadoki mugala wa Ahitudu, na Abimeleki mugala wa Abiyatari, bo bàli badâhwa; Shevesha àli mwandisi. 17 Benaya mugala wa Yoyada, ye warhambulaga emirhwe ya Kereti n’eya Peleti, bagala ba Daudi yêne bo bàli ba burhanzi omu barhabâzi bâge.

Abarhurnisi bakulu ba Daudi bàcinaguzibwa

1 Enyuma z’aho, Nahasi mwâmi w’e Amoni anacifà, omugala ayîma ahàli hâge. 2 Daudi anacigerereza, erhi: «Najirira Hanuni mugala wa Nahashi obwinja, bulya nani îshe àli mwinja kuli nie bwenêne.» Anacimurhumiraga obugo mpu bagendimurhûliriza oku lufù lw’îshe. Ci kwône abo baja-bugo ba Daudi erhi bahika omu cihugo c’Abamoni, 3 abaluzi b’abantu b’e Amoni banacibwîra Hanuni, mpu: «K’ocikêbirwe mpu kukenga sho kurhumire Daudi arhuma abaja-bugo kw’eyi mishîbo? K’orhabwini oku cihugo balija ebulâbi bacigeremwo, lyo lusiku luguma bayîsha bacigwarhe?» 4 Lero Hanuni anacishweka balya baja-bugo ha Daudi: babamôma obwânwa banabakungûla, emyamhalo yâbo baja bayisirhula kuhika oku mahiji, buzinda babalîka mpu bagende banayosire ntyo. 5 Daudi ayumva ogwo mwanzi oku abantu bâge bacinaguzibwe, arhuma omuntu wagend’ibabugâna bulya bàli bagwerhwe n’e nshonyi bwenêne, mpu ababwire, erhi: «Mwâmi adesire mpu mubere e Yeriko kuhika hano obwânwa bwinyu bukula, mubuligaluka eno kâ.»

Entambala n’Abanya-Amoni

6 Abantu b’e Amoni banaciyumva bonene oku bagayisize Daudi bwenêne. Lero Hanuni n’abantu b’e Amoni bahêka nsaranga nyinji, nka binônò makumi asharhu emwa Abaharamiya b’e Mezopotamiya y’ebulyo, n’emwa Soba mpu babayandike nka basirika b’okubarhabâla, mpu lyo babona engâlè n’abasirika bashona oku biterusi. 7 Bayandika n’omwâmi w’e Maaka haguma n’emirhwe yâge na ngâlè bihumbi makumi asharhu na bibirhi, bayîsha batwa icumbi lyâbo omu muhanda gw’ecishagala ca Medeba, nabo Abanya-Amoni bashubuzanya omu bishagala byâbo byoshi mpu baje oku matabâro. 8 Daudi amanya ogwo mwanzi, arhuma Yowabu haguma n’emirhwe y’entwâli. 9 Abantu ba Amoni bagendicîkereka oku cigamba embere z’omuhango gw’ecishagala câbo. Abâmi bàliyîshirirhabâla nabo baja olundi lunda ebwa mashwa. 10 Yowabu abona oku akwânîne okulwira enyunda zoshi, embere n’enyuma yâge; lero acîshoga e ntwâli kulusha z’omu Israheli zoshi, azikereka embere z’Abaharamiya. 11 Ahà omulumuna Abishayi okurhegeka abandi basirika boshi, abakereka embere z’Abanya-Amoni. 12 Yowabu abwîra omulumuna, erhi: «Abaharamiya bakabà bo bazibu kundusha, onayîshe ontabâle. Ci Abanya-Amoni bakayîshibà bo bazibu kukulusha, nnambe nie nyîshikurhabâla. 13 Rhuseze omurhima, rhukole akirumè bûko bwirhu burhumire, n’ebishagala bya Nyamuzinda wirhu. Nyakasane yêne ajire oku akabona kwinja.» 14 Yowabu n’omurhwe gwâge bahira mbere bagendikoza Abaharamiya, Abaharamiya bakûla idarhi bayâka. 15 Erhi abanya-Amoni babona oku Abaharamiya bayâka, nabo bône bayâka bulibirha embere z’Abishayi, mulumuna wa Yowabu, bashubira omu cishagala câbo. Okubundi Yowabu naye agaluka e Yeruzalemu.

16 Abaharamiya babona oku bahimirwe na bene-Israheli, barhumiza mpu bagend’ihuluza bene wabo bayûbaka ishiriza lya Efrata. Bayîsha bashokolirwe na Shofaki, murhambo mukulu w’omurhwe gwa Hadadezeri. 17 Daudi amanya okwo, Ashubûza engabo z’Israheli zoshi, ayikira Yordani ahika aho bàli. Ahârhûla embere kuhika ahika hofi nabo. Cazinda Daudi akereka engabo zâge embere z’Abaharamiya, bakoza entambala. 18 Ci kandi Abaharamiya bakûla idârhi bamàyôboha bene-Israheli. Daudi ayîrha basirika bihumbi nda b’oku ngiìle, n’abandi bantu bàgendaga n’amagulu abayîrhamwo bihumbi makumi ani. Ciru ayîrha n’omurhambo mukulu Shofaki. 19 Abâmi bàkâgirhabâla Hadadi-Ezeri erhi bàbona oku bene-Israheli babagombize lwoshi, bahûna okuyumvanya na Daudi omu murhûla, barhacilonzagya okucikârhabâla bene Amoni.

Yowabu àgwârha ecishagala ca Raba

1 Erhi kugera mwâka muguma, amango abâmi bànakomêreraga okuja oku matabâro, Yowabu ashubûza abasirika b’omurhwe gwâge. Agend’i sherêza ecihugo ca bene Amoni. Cazinda arhêra ecishagala ca Raba. Daudî, yehe, asigala aha Yeruzalemu. Yowabu adulika ecishagala ca Raba muliro, ebyôgo byaco abihonda oku idaho. 2 Daudi arhôla ecimanè càli oku irhwe ly’omuzimu wa bene Amonî, ye Milkomu, acihira oku lyâge irhwe. Babona oku eco cimanè càgwerhe obuzirho bwa talenta nguma ya masholo gone gone, càlimwo n’ibuye ly’engulo ndârhi. 3 Daudi ashanashana abantu b’êyo munda boshi, abahira oku mikolo y’obukûkuru, y’okukonda embale, okugôya ama buye erhi kubeza nshâli. N’ebindi bishagala bya bene Amoni byoshi kwo ànabikolîre ntyo. Cazinda ashubira e Yeruzalemu n’omurhwe gwâge gwoshi.

Entambala haguna n’Abafilistini

4 Buzinda kandi, bene-Israheli bakoza entambala oku Bafilistini, aha Gezeri, mw’êyo ntambala, Sibekayi w’e Husha àyîrha Sipayi, w’obûko bw’Abarefayimi. Okwo kwagombya Abafilistini. 5 Kandi omu yindi ntambala haguma n’Abafilistini, Elanani, mugala wa Yayiro, ayîrha Lami, mulumuna wa Golyati w’e Gati, ye olusârhi lw’itumu lyâge lwàli lunene kulusha omulonge munènènè. 6 Kandi eyindi ntambala yakozibwa e Gati. Yàlimwo omusirika muguma w’omu bashombanyi mulî-mulî, àgwerhe minwe ndarhu oku ngasi kuboko na mano ndarhu oku ngasi kugulu, àli w’oku bûko bwa Harafa ak’abandi. 7 Ajacira bene-Israheli. Lero Yonatani, mugala wa Shimea, mwinjikulu wa Daudi, amuniga. 8 Abo basirika bafilistini b’obûko bwa Harafa w’e Gati, boshi bahwêra oku bwôji bw’engôrho ya Daudi n’ey’abasirika bâge.

Daudi àganja olubaga lw’Israheli

1 Lusiku luguma Shetani ahiga okuhanyagaza Israheli, ashumika Daudi mpu aganje bene-Israheli. 2 Mwâmi Daudi abwîra Yowabu n’abakulu b’engabo bàli bo naye, erhi: «Mugere omu bûko bw’Israheli bwoshi, kurhenga e Dani kuhika e Bersheba, muganje olubaga, mmanye eeihugo cirimwo bantu banga.» 3 Yowabu ashuza, erhi: «Yagirwa, nankasimire Nyakasane aluze bene-Israheli kal’igana kulusha! Ene boshi kurhumikira bakola bakurhumikira, ci kwône bici birhumirage olonza okumanya omubalè gwâbo n’okusunika ntyo Israheli omu bugoma?» 4 Ci kwône irhegeko lya mwâmi lyàli lizibu kuli Yowabu. Agenda, agera omu Israheli mwoshi, cazinda ashubigaluka e Yeruzalemu. 5 Ayîshibwîra Daudi omubalè gwoshi: Israheli àlimwo balume cinônô ciguma na bihumbi igana bakola bafumbarha itumu, na Yuda bihumbi magana ani na makumi gali nda. 6 Yowabu arhaganjaga obûko bwa Levi n’o bwa Benyamini haguma n’abandi.

Nyamuzinda àhana obubî bwa Daudi

7 Ogwo mukolo gwagayisa Nyakasane bwenêne, kwarhuma àhana Israheli. 8 Daudi abwîra Nyakasane, erhi: «Najizire ecâha cinene! Waliha, mâshi, obabalire mwambali wâwe eco câha, bulya najizire nka musirhe!» 9 Erhi buca sêzi, Daudi azûka, erhi mîra Nyakasane anabwîraga omulêbi Gadi, muhanûzi wa Daudi akanwa abwîra mwâmi Daudi, erhi: 10 «Genda obwire Daudi ntya: Nyakasane amâderha: Nkuhîre bintu bisharhu, ocîshoge ciguma muli byo, nâcijira.» 11 Aho omulêbi Gadi aja emunda Daudi ali, amubwîra ntya, erhi: 12 Myaka isharhu ya cizombo omu cihugo câwe, -erhi myêzi isharhu ya matumu, oje wayâka n’omushombanyi akukulikîre lumino-mino,- erhi nsiku isharhu za cihûsi omu cihugo câwe? Ocîjàge cmurhima buna, ombwir bici najibwîra owantumaga!» 13 Daudi abwîra olya mulêbi Gadi, erhi: «Namârhaganwa bwenêne! Nâleka rhufire omu maboko ga Nyakasane erhimwo, bulya obwonjo bwag” buli bunji, caziga ntakûmbaga omu maboko g’abantu.» 14 Nyakasane anacirhumaga ecihûsi obwo omu Israheli; kwafà bantu bihumbi makumi gali nda b’Israheli. 15 Nyakasane ayêrekeza Malahika e Yeruzalemu, mpu arhulireyo ecihûsi. Erhi Malahika-Kaheza ayêrekera e Yeruzalemu mpu amulagalize, Nyakasane afa bwonjo, abwîra entumwa yâge, erhi: «Lekaga, shuba okuboko kwâwe. Ago mango erhi nyakurhumwa akola ahika omu ngo Ornani Muyebuzeyi àkâg’ihûlira engano yâge. 16 Daudi agalamula amasu, àbona Malahika amanyanyire ekarhi k’amalunga n’igulu, anayomwire engôrho yâge akola ayiyêrekezize e Yeruzalemu. Daudi bo n’abagula bâge bàli bayambirhe emyambalo y’emishîbo, bayunama bahwera oku idaho. 17 Daudi abwîra Nyakasane, erhi: «K’arhali nie nàrhegekaga nti baganje olubaga. Nie nàjizire kubi! Aba bôhe bacîberîre buso kwône, kubi kuci bàjizire? Obâge nie ohana n’emulala gwâni!»

Daudi àyûbakira Nyakasane oluhêrero

18 Malahika wa Nyakasane abwîra Gadi, erhi: «Obwire Daudi asôkere ebwa cibuga emunda Ornani adwîrhe ahûla engano, ayûbakireyo Nyakasane oluhê rero.» 19 Daudi anacija eyo munda nka kulya Gadi ànamubwîraga Nyakasane amurhumire. 20 Ornani erhi adwîrhe ahûla engano yâge. Mpu ahindamuka, abona Malahika; agendicîfulika bo n’abagala bani bàli haguma naye. 21 Daudi asôkera emunda Ornani ali. Naye oku anabona mwâmi ntya, àrhenga aha cibuga ayîshicîrhimba aha magulu gâge. 22 Daudi amubwîra Ornani, erhi: «Ompe aha ecibuga câwe ciri. Nnonzize nyûbakireho oluhêrero lwa Nyakasane, lyo eci cihûsi ciri oku lubaga cihwa. Ohampe, nâkuguliraho nk’oku ecitwiro caho cina kwânîne.» 23 Ornani ashuza Daudi, erhi: «Nnâhamwirhu oharhôle kwône ojire n’oku olonzize. Ciru n’enkafu zani ezi, n’engano y’okuhânwa ntûlo.» 24 Ci kwône mwâmi Daudi ashuza Ornani, erhi: «Ntaco wâmpa! Ebyo byoshi nâbigula nk’oku binakwânîne. Ntankalonza nterekêre Nyakasane ebiri byâwe, ntankamurhûla akantu ntarhamire!» 25 Daudi anacihà Ornani masholo ga buzirho bwa sikeli magana gali ndarhu.

26 Aho Daudi ayûbakiraho Nyakasane olluhêrero, ahirakwo enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla. Okubundi ashenga Nyakasane, naye àmushuza omu kumanula omuliro emalunga gwayîshisingônola zirya nterekêro oku luhêrero. 27 Lero Nyakasane arhegeka olya Malahika mpu a shubize engôrho yâge omu luba. 28 Daudi abona obwo oku Nyakasane anayumvirhize omusengero gwâge aho cibuga ca Ornani Muyebusi, kurhenga olwo lusiku, akaziyôrha arhûliraho Nyakasane enterekêro burhahusa. 29 Mw’ago mango, lirya ihêma Musa àyûbakiraga omu irûngu haguma n’oluhêrero lw’e nterekêro z’okusingônolwa, erhi biciba oku ntôndo ya Gabaoni. 30 Ci kwône Daudi arhagerezagya okuja eyo munda mpu ajishenga Nyakasane, bulya engô rho y’oyo Malahika yàlimujugumize bwenêne.

1 Co càrhumire Daudi àderha, erhi: «Hano ho hantu h’okuyûbakwa e nyumpa ya Nyakasane Nyamuzinda. Ho hantu h’oluhêrero lw’e nterekêro z’Israheli.»

Daudi arheganya okuyûbaka aka-Nyamuzinda

2 Daudi arhegeka mpu bashubûze ebigolo biyûbaka omu cihugo c’Israheli; abahira oku mukolo gw’okugôya amabuye g’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 3 Arhenganya ennundo erhali nyi y’ecûma c’okukûlamwo emisumari y’okuyîshijira emirirango, n’engondôzo; na mulinga munji bwenêne gurhagwerhi oku gwankagerwa; 4 na kandi ennundo y’emirhi y’enshebeyi, abantu b’e Tiri n’ab’e Sidoni erhi bàyidwîrhîre Daudi minji bwenêne.

5 Bulya Daudi àkagicîdesa yêne, erhi: «Mugala wâni Salomoni aciri murho na ntâco acimanya. N’obwo aka-Nyamuzinda k’okuyûbakirwa Nyakasane kawanine kaje irenge omu bihugo byoshi oku bunene n’obwinja bwako. Nkola ga nâba narheganya eby’okuyishikayûbaka.» Daudi ajira ntyo marheganyo manji embere ly’okufà kwâge.

Daudi àha Salomoni omukolo gw’okuyûbaka aka-Nyamuzinda

6 Daudi ahamagala omugala Salomoni amurhegeka mpu ayûbake akâNyamuzinda ka Nyakasane, Nyamuzinda w’Israheli. 7 Amubwîra, erhi: «Mwa na wâni, nàligwerhe omuhigo gw’okuyûbaka niene enyumpa nyinjinja ya Nyakasane Nyamuzinda wâni. 8 Ci kwône Nyakasane ambwizire, erhi: «Wàbu lazire muko munji munji omu matabâro manênênè wajàga wajira; orha nkayûbakira izîno lyani enyumpa erhi ogwo muko gwoshi wàbulagiraga oku idaho embere zani gurhuma.

9 Ci wàyîshiburha omwana: àyîshibà muntu wa murhûla^c, ntanazige abasho mbanyi bamuzungulusire barhwanza ogwo murhûla gwâge. Ahaziderhwa izîno lya Salomoni, -kwo kuderha «Murhûla»- bulya omu kalamo kage koshi nâyi shihà Israheli omurhûla munji. 10 Oyo ye wâyîshinyûbakira enyumpa. Ayîshibà mwana wâni nani mbe Îshe kuli ye. Nakomeza bwenêne entebe yâge y’obwâmi kuli Israheli.» 11 Daudi ayushûla, erhi: «Lero mwana wâni, Nyakasane Nyamuzinda wâwe, abe haguma nâwe, akuhe obwanga ly’ohasha okumuyûba kira enyumpa, nk’oku ànalaganyagya kuli we. 12 Akuhe obukengere n’obumanye, hano akuhà okurhegeka Israheli lyo ohashishimba amarhegeko gâge. 13 Okakenga n’okushimba bwinjinja amarhegeko àhaga Musa kuli Israheli, wâbona oku wâhimana muli byoshi. 14 Niono n’emisi yani, nàcihanganyire okubika muhako oku kuyûbaka enyumpa ya Nyakasane, masholo ga buzirho bwa talenta bihumbi igana, binônò igana bya marhale, omulinga n’ecûma, bi rhagwerhi oku byankagerwa. Nàrheganyize n’emirhi n’amabuye. Nawe wanaciyushûla ebindi. 15 Mw’ogwo mukolo, wâbà n’abakozi, abalenga b’okugôya amabuye n’ab’okubinja emirhi, erhi balenga omu ngasi bushanja. 16 O gwerhe nnundo nyinji bwenêne z’amasholo, amarhale, omulinga n’ey’ecûma. Ocîbandage omu mikolo, na Nyakasane abe haguma nâwe.» 17 Cazinda Daudi arhegeka abarhambo b’Israheli boshi mpu barhabâle omugala Salomoni, aba ‘ bwîra, erhi: 18 Ka Nyakasane arhali haguma ninyu? Ammuhîre omurhûla e mpande zoshi kurhenga amango àhiraga abantu bàyûbakaga mw’eci cihugo idako ly’oburhegesi bwâni. Lero bakola bashiga Nyakasane n’olubaga lwâge. 19 Lero mucisezagye n’omurhima n’emisi yinyu yoshi okumanya obulonza bwa Nyakasane Nyamuzinda winyu. Mucibande omu mikolo muyûbake endâro ya Nyakasane Nyamuzinda winyu; lyo muyîshihira Omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane n’ebirugu by’obugashânize muli ako kâ-Nyamuzinda mwayûbaka oku izîno lya Nyakasane.

Daudi àkerekanya omurhwe gw’Abaleviti

1 Erhi Daudi abà akola mushosi bwenêne, ayîmika omugala Salomoni okubà mwâmi w’Israheli. 2 Okubundi ahamagala abarhambo bakulu b’I sraheli boshi, n’abadâhwa n’Abaleviti.

3 Abaleviti bakulu bakola bagwerhe myâka makumi asharhu na kulusha, baganjwa muguma muguma, omubalè gwâbo gwahalûka gwa bihumbi makumi asharhu na munani. 4 Daudi abagoshôlamwo bihumbi makumi abirhi na bini by’okuyimangira emikolo y’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, bihu mbi ndarhu bya kuba barhindisi na baciranuzi, 5 bihumbi bini bya balanzi ba mihango na bindi bihumbi bini bya kukazikuza Nyakasane n’enzihwa Daudi àli erhi atulîsize kw’ogwo mukolo.

6 Daudi agaba abaleviti omu mirhwe ya ngasi lubero nk’oku amaburhwa gâbo gànashimbanaga, ab’obûko bwa Gershoni, bwa Kehati erhi bwa Merari, bagala ba Levi. 7 Gershoni àbusire bana babirhi, Ladani na Shimeyi. 8 Ladani aburha bana basharhu: omurhanzi Yehiyeli, kandi Zetamu na Yoweli. 9 Shimeyi aburha bana basharhu: Shelomiti, Haziyeli na Harani, bo bàli bakulu b’emilala ya kuli Ladani. 10 Kandi Shimeyi ashubiburha bagala bani: Yahati, Ziza, Yehushi na Beriya. 11 Yahati ye wali mukulu wabo, Ziza wa kabirhi, hakulikira Yehushi na Beriya. Abo babirhi bazinda barhaburhaga bana banji, co càrhumire bayandikwa nka mulala muguma gwone.

12 Kehati aburha bagala bani: Amurami, Isari, Hebroni na Uziyeli. 13 Bagala ba Amurami: Aroni na Musa. Aroni aberûlwa kwago kwago lwoshi haguma n’iburha lyâge oku kukazikolera omu hatagatifu bwenêne; gwo mukolo gw’okurhûla Nyakasane enterekêro z’enshangi, okumurhumikira bwaca bwayira n’okuhâna obwanga oku izîno lyâge ensiku zoshi. 14 Musa yehe àlici berire muntu wa Nyamuzinda; ci abana bâge bàkâgilolwa nka bantu kwône b’obûko bwa Levi. 15 Bagala ba Musa: Gershoni na Eliyezeri. 16 Bagala ba Gershoni: Shebuweli, ye murhanzi. 17 Eliyezeri aburha mugala muguma, Rehabiya, arhaciburhaga bandi, ci kwône Rehabiya aburha bana banji bwenêne. 18 Bagala ba Isari: Shelomiti, ye murhanzi. 19 Bagala ba Hebroni: omurhanzi, Yeriya, owa kabirhi, Amariya, owa kasharhu, Yaziyeli na Yekamani wa kani. 20 Bagala ba Uziyeli: Mika, wa burhanzi, na Yisiya, wa kabirhi.

21 Bagala ba Merari: Mahali na Mushi. Mahali àburha bagala babirhi. Eleyazari na Kishi. 22 Eleyazari afà buzira kuburha bana-rhabana. Arhasigaga abarhali bana-nyere bonene, banayankwa na bazâla babo, bagala ba Kishi. 23 Mushi^d aburha bagala basharhu: Mahali, Ederi na Yeremoti. 24 Ntyo kwo lyàliyosire iburha lya Levi, abo bàli bakulu b’emilala yâbo bàyandikagwa muguma muguma omu citabu c’amazîno. Ngasi yeshi wàli okola agwerhe myâka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa, ahâbwa ogwâge mukolo akazijira omu nyumpa ya Nyakasane. 25 Bulya Daudi aderha, erhi: «Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli akola ahire olubaga lwâge omurhûla, naye yêne akolaga abera omu cishagala ca Yeruzalemu ensiku zoshi. 26 Nta bulagirire abaleviti bacigwerhe bw’okukâbarhula ihêma ly’okubugânana na ngasi birugu byoshi bikolesibwa oku bugashânize.» 27 Na kandi omu kushimba ebinwa bizinda bya Daudi, ngasi baleviti boshi bàyandisirwe, bàgwerhe myâka makumi abirhi na kulusha y’okuburhwa. 28 Omukolo gwâbo kwàli kulinga amarhegeko bene Aroni bababwizire, okurhumikira omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, omu minene yamwo n’omu rhwônga rhwamwo rhwoshi, okushukamwo ebirugu by’okugashâniza. Ebyo byo bakâgikola omu kâ-Nyamuzinda.

29 N’okukereka emigati mulongo oku meza gwàli mukolo gwâbo; okurhega nya enshâno ya ngasi lubero. Bàgwerhe n’omukolo gw’okulanga engero z’omu ka-Nyamuzinda, ez’obuzirho n’ez-obuli. 30 Bàli barhegesirwc okuba omu kâ Nyamuzinda ngasi sêzi na ngasi bijingo oku kukuza irenge lya Nyakasane. 31 Na ngasi mango barhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônola oku lusiku lwa Sabato, olusiku lurhanzi lwa ngasi mwêzi, n’ezindi nsiku nkulu nk’oku byànaliyandisirwe omu irhegeko. Gwo mukolo bàkâgijira ensiku zoshi embere za Nyakasane ogwo. 32 Obugashânize bàkâgijira omu kâ-Nyamuzinda, bwànali bulya bwonênè bwàkâgijirwa omu ihêma ly’okubugânana, n’amarhegeko g’omu hatagatifu bwenêne, na galya marhegeko ga bene wabo bagala ba Aroni.

Omurhwe gw’abadâhwa

1 Ab’oku bûko bwa Aroni nabo bagabwa omu mirhwe^e. Aroni àlibusire bana bani: Nadabu, Abihu, Eleyazari na Itamara. 2 Nadabu na Abihu bafà, erhi n’îshe acihali; Eleyazari na Itamara bôhe bàhîrwe ecikono c’obudâ hwa. 3 Buzinda bwenêne, mwâmi Daudi omu kurhabâlwa na Sadoki, w’oku bûko bwa Eleyazari, na Ahimeleki, w’oku bûko bwa Itamara, agaba abadâhwa omu mirhwe nk’oku amarhumisi gâbo gànaliyosire. 4 Bayîshibona oku obûko bwa Eleyazari bwo bwalimwo abalume banji kulusha obûko bwa Itamara. Co càrhumire obûko bwa Eleyazari bugabwamwo mirhwe ikumi na ndarhu ya ci nyamulala n’obwa Itamara mirhwe munani, na ngasi murhwe n’omurhambo mukulu wagwo. 5 Okugabwa kwa bombi na bombi kwakazijirwa omu kuyesha ecigole, bulya hàli «abaluzi b’aka-Nyamuzinda» n’abandi «baluzi ba Nyamuzi nda» omu bûko bwa Eleyazari n’omu bûko bwa Itamara. 6 Omwandisi Shemaya, mugala wa Netanaeli w’obûko bwa Levi, ayandika amazîno gâbo embere za mwâmi, embere z’abarhambo, embere z’omudâhwa Sadoki, embere z’Ahimeleki, mugala wa Abiyatari, n’embere z’abarhambo bakulu b’emilala y’abadâhwa n’ey’abaleviti. Oku mulala gwa Eleyazari, bàkâgiyesha ecigole kabirhi kakulikirine, n’oku gwa Itamara liguma lyone. 7 Yehoyaribu ye wàli wa burhanzi omu kugwarhwa n’ecigole, Yedaya wa kabi rhi, 8 Harimu wa kasharhu, Seorimu wa kani, 9 Malkiya wa karhanu, Miyamini wa kali ndarhu, 10 Hakosi wa kali nda, Abiya wa kali munani, 11 Yeshuwa^f wa kali mwenda, Shekaniya wa kali ikumi, 12 Eliyasibu wa kal’ikumi na liguma, Yakimi wa kal’ikumi na kabirhi. 13 Hupa wa kal’ikumi na kasharhu, Yeshebali wa kal’ikumi na kani 14 Bilga wa kal’ikumi na karhanu, Imeri wa kal’ikumi na ndarhu, 15 Heziri wa kal’ikumi na nda. Hapisesi wa kal’ikumi na munani, 16 Petahiya wa kal’ikumi na mwenda, irûngu wa kali makumi abirhi, 17 Yakini wa kali makumi abirhi na muguma, Gamuli wa kali makumi abirhi na babirhi, 18 Delayahu wa kali makumi abirhi na basharhu, Maaziya wa kali makumi abirhi na bani 19 Abo bo bàyandisirwe amazîno gâbo haguma n’omukolo gwâbo gw’okuja omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, omu kushimba amarhegeko bàhâbagwa na shakulûza wabo Aroni, nk’oku naye ànagahâbagwa na Nakasane, Nyamuzinda w’Israheli yêne. Enyushûlo y’Agandi mazîno g’abaleviti 20 Aba nabo bo bandi b’oku bûko bwa Levi: Omu bûko bwa Amurami, mwàli Shubaheli, n’omu bûko bwa Shubaheli mwàli Yediya. 21 Omu bûko bwa Rehabiya mwàli Yishiya, murhanzi omu mulala gwâge. 22 Omu bûko bwa Isara mwàli Shelomoti, n’omu bwa Shelomoti mwàli Yahati. 23 Bagala ba Hebroni: omurhanzi Yeriya, owa kabirhi Amariyahu, owa kasharhu Yaziyeli, n’owa kani Yekamani. 24 Mugala wa Uziyeli: Mika. Omu bûko bwa Mika, mwàli Shamiri. 25 Omu bûko bwa Yisiya, mulumuna wa Mika, mwàli Zakariya. 26 Bagala ba Merari: Mahali, Mushi na Yaziya; 27 oku bûko bwa Merari, b’emwa omugala Yaziya: mwàli Shohamu, Zakuri na Ibri. 28 Mugala wa Mahali: Eleyazari, ye rhaburhaga mwana, 29 na Kishi, ye wàgwerhe omugala Yarameeli. 30 Bagala ba Mushi: Mahali, Ederi na Yerimoti. Ntyo kwo obûko bene Levi bwàli buyosire, omu kushimbana kw’emilala yâbo. 31 Nabo bayesha ecigole oku burhumisi bw’emikolo yâbo aka bene wabo bene Aroni, embere za mwâmi Daudi, e mbere za Zadoki na Ahimeleki, n’embere z’abarhambo bakulu b’emilala y’abadâhwa n’ey’abaleviti. Ntyo omulala gw’omwana w’enfula gwajirirwa ku guma n’ogwa mulumuna wâge.

Omurhwe gw’abîmbiza

1 Oku bugashânize, Daudi bo n’abarhambo bakulu, baberûla abana ba Azafi n’aba Hemani, n’aba Yedutuni mpu babe bahanûzi b’okukolesa ennanga, enzenze n’orhurhêra. Abantu bàhizirwe kw’ogwo mukolo nabo bayandikwa.

2 Abana ba Azafi bayandikwamwo: Zakuri, Yozefu, Netaniya, Asarela. Abana ba Azafi bàli idako ly’oburhegesi bw’îshe wabo, ye wàli erhi akômerire okuhanûla oku irhegeko lya mwâmi.

3 Abana ba Yedutuni: Gedaliya, Seri, Yeshaya, Shimeyi, Hashabiya na Matitiya; oku bali ndarhu bàkâgihanûlwa n’îshe, owakâgiyimba n’izu ly’okuhêra oku kukuza n’okuhà Nyakasane irenge.

4 Abana ba Hemani: Bukiya, Mataniya, Uziyeli, Shebuweli, Yerimoti, Hananiya, Hanani, Eliyata, Gidalati, Romamti-Ezeri, Yoshebekasha, Maloti, Hotiri na Mahaziyoti. 5 Abo boshi bàli bagala ba Hemani, mulêbi wa mwâmi. Erhi ebinwa bya Nyamuzinda byàderhagwa, anabûhe omushekera. Nyamuzinda àli ahire Hemani barhabana ikumi na bani na banyere basharhu. 6 Abo bantu boshi bàli bîmbiza omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane, hàkazihalûlwa n’îshe wabo n’omu kuhirakwo izu ly’ennanga, enzenze n’orhurhêra, omu kukazi rhumikira omu nyumpa ya Nyakasane nk’oku mwâmi ànali arhegesire. 7 Aho bîmbiza balenga, haguma n’abantu b’omurhwe gwâbo, bàli bayigirizibwe okukuza Nyakasane n’enyimbo, boshi haguma bàli magana abirhi na makumi gali munani na munani. 8 Banaciyêsha ecigole mpu lyo bamanya kurhi bakazikulikirana omu mikolo buzira kulondôla emisole n’abashosi, erhi nisi abîmbiza bakola bayîsh’iyimba n’abaciyiga okuyimba. 9 Owàcîshozirwe wa burhanzi ye Yozefu, mugala wa Azafi. Owa kabirhi Gedaliya, ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 10 Owa kasharhu àli Zakuri, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 11 Owa kani Isri, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na bahirhi. 12 Owa karhanu Netanyahu, hàguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 13 Owa kali ndarhu àli Bukiya, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 14 Owa kali nda àli Yesarela; ye baguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 15 Owa kali munani. Yeshaya, ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 16 Owa kali mwenda, Mataniya, haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 17 Owa kal’ikumi, Shimeyi; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 18 Owa kal’ikumi na muguma Azareli; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 19 Owa kal’iku mi na kabirhi: Hashabiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 20 Owa kal’ikumi na basharhu àli Shubaheli; ye n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 21 Owa kal’ikumi na bani Matitiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 22 Owa kal’ikumi na barhanu Yeremoti; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 23 Owa kal’ikumi na ndarhu Hananiya; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 24 Owa kal’ikumi na nda Yoshebekasha; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 25 Owa kal’ikumi na munani Hanani; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 26 Owa kal’ikumi na mwenda Maloti; ye haguma n’abagala na bene wabo bantu ikumi na babirhi. 27 Owa kali makumi abirhi Eliyata; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 28 Owa kali makumi abirhi na muguma Hotiri; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 29 Owa kali makumi abirhi na babirhi Gidalati; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 30 Omuntu wa kali makumi abirhi na basharhu àli Mahaziyoti; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi. 31 Omuntu wa kali makumi abirhi na bani àli Romamti-Ezeri; ye haguma n’abagala na bene wabo, bantu ikumi na babirhi.

Abalanzi b’emihango

1 Abalanzi b’emihango nabo bàgwerhe eyâbo mirhwe. Meshelemiya, mugala wa Kore, mwinjikulu wa Abiyazafi, w’obûko bwa Kore, 2 aburha bagala nda: kwo bakulikirîne ntya, Zakariya, Yediyaeli, Zebadiya, Yatiniyeli, 3 Elamu, Yohanani na Eliyehoyenayi. 4 Obedi-Edomu aburha bagala munani: bakulikirana ntya, Shemaya, Yozabadi, Yowa, Sakari, Netanaeli, 5 Amiyeli, lzakari na Peuletayi. Neci Nyamuzinda àligishire Obedi-Edomu. 6 Enfula yâge Shemaya yàburha abana bàgwerhe ecikono cikulu omu mulala gwâbo, bulya bàli bantu ntwâli. 7 Bagala ba Shemaya bo bàli Otni, Refaheli, Obedi, Elzabadi, kuhirakwo na bene wabo Elihu na Semakiya, bombi bantu bakengwa bwenêne. 8 Abo bene Obedi-Edomu, haguma na bagala babo nabo n’abandi babusi babo, boshi bàli bantu ba lukengwa bayunjulirine misi omu mukolo gwâbo. Boshi haguma bàli bantu makumi gali ndarhu na babirhi.

9 Omurhwe gwa Shelemiya gwàlimwo abagala na bene wabo, boshi haguma bàli bantu bakengwa ikumi na munani. 10 Hosa, w’oku bûko bwa Merari, abu rha bagala bani: Shimri, ye wa burhanzi omu mulala, n’obwo arhali ye wàli nfula, îshe amuhà eco cikono ca burhanzi, 11 Hilkiya wa kabirhi, Tebaliya wa kasharhu, na Zakariya wa kani; omurhwe gwa Hosa, gulimwo abagala na bene wabo, gwàli gwa balume ikumi na basharhu. 12 Abarhambo n’abantu b’eyo mi rhwe y’abalanzi b’emihango boshi haguma bakag’iyûkiriza omukolo gwâbo omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 11 Bagahâna emihango y’okukazilanga omu kuyesha ccigole nk’oku emilala yâbo yànali, emisole n’abashosi boshi haguma. 14 Shelemiya ecigole camuhà omuhango gw’ebushoshôkero. Omugala Zakariya wàliyunjulirine makengu manji, ecigole camuhà omuhango gw’ebule mbe. 15 Obedi-Edomu ahabwa obulanzi bw’omuhango gw’ebulyo, n’abagala okukazilanga enguli z’embîko. 16 Shupimu na Hosa bagabâna obulanzi bw’omuhango gw’ebuzikiro n’obw’omuhango gwàkâgiderhwa muhango gwa mugongo mutwe, hofi n’enjira yàsôkeraga enyanya. Eyo mirhwe yàlihîrwe obulanzi kwo yàligabirwe ntya: 17 aha muhango gw’ebushoshôkero, baleviti ndarhu ngasi lusiku; aha muhango gw’ebulembe, bani ngasi lusiku; ebwa nguli z’embîko, mirhwe ibirhi ya babirhi-babirhi; 18 oku myûbako yàliyushwîrwc ebuzikiro, bantu bani oku njira na babirhi omu myûbako mwo na nênc. 19 Ntyo kwo emirhwe y’abalanzi bàrhôlagwa omu bûko bwa Kore n’obwa Merari yàli eyôsire.

Emikolo yago-yago yàlihîrwe baguma-baguma

20 Abandi baleviti^g bàgwerhe omukolo gw’okulanga obuhirhi bw’omu kâ-Nyamuzinda n’ebirugu bitagatifu birherekirwe Nyakasane. 21 Abana ba Ladani, w’omu bûko bwa Gershoni, bakulu b’emilala yâbo, ye wàli Yehiyeli. 22 na kandi bagala ba Yehiyeli, Zetamu bo n’omulumuna Yoheli, bàgwerhe omukolo gw’okulanga obuhirhi bw’omu kâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 23 Omu bûko bwa Amuramu, obûko bwa Isari, obwa Hebroni n’obwa Uziyeli, 24 Shebuweli, wa kuli bene Gershoni, ye mugala wa Musa yenêne, ye wàli mulanzi mukulu w’embîko. 25 Oku nkomôka yâbo kwàli ecinyamulala ca bene Eliyezeri, mulu muna wa Gershoni bo: Rehabiya, mugala wa Eliyezeri, kandi Yeshaya, Yoramu, Zikri na Shelomiti. 26 Shelomiti haguma na bene wabo bahâbwa omukolo gw’okulanga ebirugu byàlirherekîrwe Nyamuzinda byajiragwa na mwâmi Daudi, n’abakulu b’emilala, n’abarhambo b’abasirika bayîmangira emirhwe y’ebihumbi. erhi magana erhi makumi. 27 Bàli bababerwiremwo ecigabi c’okukâshibirira enyumpa ya Nyakasane, 28 haguma n’ebirugu bitagatifu omulêbi Samwcli àhiragamwo, n’ebya Saulu, mugala wa Kishi, Abneri, mugala wa Neri, n’ebya Yowabu mugala wa Seruya. Ebyo birugu bitagatifu byàlirherekirwe Nyakasane byoshi byàkâgilangwa na Shelomiti haguma na bene waho.

29 Kenaniya bo n’abagala. b’oku bûko bwa Isari, bàgwerhe emikolo y’embuga omu cihugo c’Israheli, bo bàli bandisi na baciranuzi. 30 Hashabiya bo na bandi bantu cihumbi ciguma na magana gali nda ba ntwâli b’obûko bwa Hebroni, bàkâgilanga ecihugo c’Israheli c’ebuzikiro bwa Yordani; hàgwerhe emikolo eyêrekîre olubaga oku by’idini n’eby’ecihugo. 31 Yeriya ye wàli murhambo mukulu w’obûko bwa Hebroni. Omu mwâka gwa makumi ani gw’obwâmi bwa Daudi, balongereza amaburhwa gayêrekîre obwo bûko, babugâna abalume b’entwâli e Yezeri omu Galadi ba kw’obwo bûko. 32 Mwâmi Daudi abarhôlamwo bantu bihumbi bibirhi na magana gali nda ga kw’obwo bûko, abafumbika Yeriya mpu boshi haguma bakazirhabalana oku mikolo eyêrekîre eby’i dini n’eby’ecihugo, omu cishagala càyûbakagwamwo n’abantu b’oku bûko bwa Rubeni na Gadi, n’ecigabi c’ebushoshôkero c’obûko bwa Menashè.

Entondekanyè y’abasirika oku bwâmi

1 Bene-Israheli nk’oku omuganjo gwâbo gwànali, abakulu b’emilala, abarhambo b’abasirika bihumbi, ab’amagana, abandisi babo, boshi bàji raga omukolo gw’okurhumikira olubaga lwâbo. Eyo mirhwe yoshi yàkâg’ilola ngasi kantu kanayêrekîre mwâmi. Ngasi mwêzi omu mwâka hàkâgibà omu rhwe gw’okulola mukolo mulebe mw’ogwo mwêzi. Ngasi murhwe gwàli gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini.

2 Omwimangizi w’omurhwe murhanzi gwàgwerhe omukolo omu mwêzi gwa burhanzi ye wàli Yashobamu, mugala wa Zabdiyeli. ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini, 3 w’oku bûko bwa Peresi, ye wàli mu rhambo mukulu w’emirhwe yoshi y’ogwo mwêzi gwa burhanzi. 4 Omwimangizi w’omurhwe gwa kabirhi ye wàli Dodayi w’e Ahowa; ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 5 Omwimangizi w’omurhwe gwa kasharhu gw’okukola omu mwêzi gwa kasharhu, àli Benaya mugala wa Yoya da, mudâhwa mukulu. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 6 Benaya ye olya wàli omu murhwe gwa ntwâli «Makumi-Asharhu»^h, erhi bamujira murhambo w’ebyo bihumbi, omugala Amizabadi aja ahâli hâge. 7 Omwimangizi wa kani w’omwêzi gwa kani àli Asaeli, mulumuna wa Yowabu, n’enyuma zâge abà omugala Zebadiya. Ayîmangiraga balume bihumbi maku mi abirhi na bini. 8 Owa karhanu oku mwêzi gwa karhanu àli Shamhuti, w’obûko bwa Yizra. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 9 Owa kali ndarhu omu mwêzi gwa ndarhu, àli Ira, mugala wa Ikeshi w’e Tekowa. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 10 Owa kali nda, ow’omwêzi gwa nda àli Helesi, w’e Paloni, w’omu bûko bwa Efrayimu. ayîmangiraga murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 11 Owa kali munani omu mwêzi gwa kali munani ye wàli Sibkayi, w’e Husha, w’omu bûko bwa Zera. Ayîmangiraga bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 12 Owa kali mwenda, ow’okukola omu mwêzi gwa mwenda àli Abiyezeri, w’e Anatoti, w’oku bûko bwa Benyamini. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 13 Owa kal’ikumi, ow’okukola mw’ogwo mwêzi gwa kal’ikumi ali Maharayi, w’e Toda, w’oku bûko bwa Zera. Ayîmangiraga murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini. 14 Owa kal’ikumi na muguma, ow’okukola omu mwêzi gw’ikumi na muguma, àli Benaya w’e Piratoni, w’oku bûko bwa Efrayimu. Ali murhambo wa murhwe gwa balume bihumbi makumi abirhi na bini. 15 Omuntu wa kal’ikumi na bahirhi, ow’okukola omu mwêzi gw’ikumi na kabirhi, àli Heldayi, w’e Netofa, wa bûko bwa Otiniyeli. Ali murhambo wa murhwe gwa bantu bihumbi makumi abirhi na bini.

Abimangizi b’amûko g’Israheli

16 Abimangizi b’amûko g’Israheli: Obûko bwa Rubeni, Eliyezeri, mugala wa Zikri. Obûko bwa Simoni: Shefatiya, mugala wa Maaka. 17 Obûko bwa Levi: Hashabiya, mugala wa Kemuweli. Aba kuli Aroni: Sadoki. 18 Obûko bwa Yuda: Elihu, mwene wâbo mwâmi Daudi. Obûko bwa Izakari: Omri, mugala wa Mikaeli.

19 Obûko bwa Zabuloni: Ishemaya, mugala wa Obadiya. Obûko bwa Nefutali: Yerimoti, mugala wa Azriyeli. 20 Obûko bwa Efrayimu: Hozeya, mugala wa Azaziya. Ecigabi c’obûko bwa Menashè c’ebuzikiro: Yoheli, mugala wa Pedaya. 21 Ecigabi c’obûko bwa Manasi c’ebushoshôkero, cibà omu Galadi: Ido, mugala wa Zakariya. Obûko bwa Benyamini: Yasiyeli, mugala wa Abneri, 22 Obûko bwa Dani: Azareli, mugala wa Yoramu. Abo bo bàli barha mbo bakulu b’emilala ya bene-Israheli.

23 Daudi àrhalonzagya mpu baganje emisole y’emyâka makumi abirhi na kuhêka idako, bulya Nyakasane àli erhi adesire oku aluza bene-Israheli babe banji nka nyenyêzi z’oku nkuba. 24 Yowabu, mugala wa Seruya, àli erhi amà rhondêra okuganja, ci kwône arhaciyusagya, bulya Nyamuzinda ayirukira aku nirira Israheli erhi ogwo mukolo gurhuma. Co cirhumire omubalè gw’olubaga lwoshi gurhabà omu citabu ciderhwa «Ebijiro bya mwâmi Daudi».

Abalanzi b’ebirugu by’ebwâmi

25 Azmaveti, mugala wa Adiyeli, àli mulanzi w’omuhako gw’oku bwâmi. Yehonatani, mugala wa Uziya, àli mulanzi w’enguli zàli omu cihugo, omu bi shagala n’emirhundu n’ebwa ngo z’abalanzi. 26 Ezri, mugala wa Kelubu, àli mwimangizi w’abahinzi bakola omu cihugo. 27 Shimeyi, w’e Rama, àli mulanzi w’abahinzi b’emizâbîbu. Zabdi, w’e Shefamu, àli mulanzi wa kubika irivayi li rhenga mw’ezo nkoma z’emizâbîbu. 28 Baali-Hanani, w’e Beti-Gederi, àli mwimangizi w’amashwa g’emizeti n’emihumbahumba y’omu lubanda. Yowashi àli mulanzi w’embîko z’amavurha. 29 Shitrayi, w’e Sharoni, àli Lungere mukulu w’amasò g’enkafu ziyâbukira e Sharoni. Shafati, mugala wa Adlayi, àli Lungere-mwimangizi w’agandi maso g’enkafu ziyâbukira omu mmanda na handi-handi. 30 Obili, mu-Ismaeliti, àli mwimangizi w’engamiya. Yediya, w’e Meronoti, àli mwimangizi w’endogomi-kazi. 31 Yazizi, Muhagiriti, àli mwimangizi w’ebibuzi n’empene. Olwo lwo lukalaba lw’amazîno g’abantu balanzi b’ebirugu bya mwâmi Daudi.

Abarhonyi b’ oku bwâmi bwa Daudi

32 Yehonatani, mwîshe wa Daudi, muntu wa bukengere na mwenge, ye wàli muhanûzi wa mwâmi: Yehiyeli, mugala wa Hakmoni, ye wàli mulezi w’okuyigiriza abana ba mwâmi. 33 Ahitofeli, naye àli muhanûzi wa mwâmi. Hushayi w’e Arkiti, àli murhonyi wa mwâmi. 34 Yehoyada, mugala wa Benaya, na Abiyatari, bo bàjire ahâli ha Ahitofeli okubià bahanuzi ba mwâmi. Naye Yowabu ye wàli murhambo mukulu w’emirhwe yoshi y’abasirika ba mwâmi.

Daudi ayêrekana Salomini oku ye wâyîme omu byâge

1 Mwâmi Daudi ashubûliza abarhambo b’Israheli boshi aha Yeruzalemu: abarhambo bakulu b’emilala, abarhambo b’emirhwe y’abasirika bakolera oku bwâmi, abarhambo b’emirhwe y’engabo z’abasirika b’ecihugo coshi, abimangizi b’ebirugu n’ab’amasò ga mwâmi n’aga bagala ba mwâmi. n’abantu barhonyi b’oku bwâmi, abasirika b’entwâli kulusha na ngasi bantu b’entwâli boshi. v 2 Mwâmi Daudi anacibabwîra, erhi: «Mwe bantu b’olubaga lwâni, bira bâni, munyumvirhize. Nàli ngwerhe omuhigo gw’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda nti mpiremwo omucîmba gw’Amalaganyo ga Nyakasane, kabe citumbi c’okudêkerezakwo amagulu ga Nyamuzinda wirhu. Nali erhi narheganyize byoshi kuli ogwo mukolo.

3 Ci kwône Nyamuzinda àmbwîra, erhi: «Arhali we wanyûbakira akâ Nyamuzinda abantu bayishikâmparamizamwo, bulya oli muntu wa birha, wà bulazire muko munji». 4 N’obwo nie Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli acîsbo zire omu mulala gwa larha gwoshi, mpu lyo nie rhwe n’iburha lyani rhukaziyô rha rhuyîma omu Israheli emyâka n’emyâka. Mira mira àcîshozire Yuda nka muluzi w’omulala, buzinda, omu mulala gwa Yuda, acîshogamwo omulala gwa larha, na kandi, muli bagala ba larha, asima okujiramwo mwâmi wa bene-Israheli boshi. 5 Buno, omu bana banji banji ànshobôzize, àcîshoziremwo Salo moni mpu ayîshija oku ntebe y’obwâmi arhegeke Israheli yeshi oku bubabuzi bwa Nyakasane. 6 Ambwizire, erhi: «Mugala wâwe Salomoni ye wanyûbakira aka-Nyamuzinda n’embaraza zako zoshi, bulya ye nàcîshozire; àyîshibà mugala wâni, nani mbe îshe. 7 Mmurheganyize obwâmi bwâyorhabo ensiku zoshi erhi akabikirira n’okushimba bwinjinja amarhegeko gani n’amabano gani.» 8 Lero bunôla, bîra bâni, embere z’Israheli yeshi lubaga lwa Nyakasane, n’embere za Nyamuzinda wirhu odwîrhe arhuyumva, mucîrheganyagye okushimba ama rhegeko ga Nyamuzinda wirhu goshi. Ntyo lyo mwayôrha mubêzire mw’eci cihugo cinjinja munayîshicisigira abana binyu kashambala oku nsiku zoshi. 9 Nawe wene, mwana wâni Salomoni, ocîyigirize okumanya bwinja Nyamuzinda nàkoleraga, omuharamye n’omurhima muguma n’obukengere budêkerîre. Bulya neci Nyakasane anabone kuhika omu ndubi y’omurhima anayîshi enkengero z’abantu zoshi. Okamulongereza, acikwiyêreka, ci kwône okamuleka, akujahika lwoshi lwoshi. 10 Wanabonaga buna oku Nyakasane àcikwisbozire mpu omuyûbakire akiî-Nyamuzinda kâbà Cirhinyiro câge. Ozibubâge kirumè onacibande omu mikolo.

Daudi àhà Salomoni olugero lw’aka-Nyamuzinda

11 Daudi anacihêreza Salomoni olugero lw’Ecirhînyiro n’embaraza zaco zo shi, eminene y’okujàmwo embîko, eminene y’emuhanda n’ey’omu côgo, n’olu gero lw’enyumpa y’okujamwo Omucîmba gw’Amalaganyo. 12 Amuhà kandi n’olugero lwa ngasi byoshi àli alonzize okuyûbaka: ebyôgo by’akâ-Nyamuzi nda, ebyûmpa by’eburhambi bw’ecôgo, ebyûmpa bijirirwe okuhiramwo obuhi rhi bw’aka-Nyamuzinda n’ebirugu bitagtifu birherekîrwe Nyamuzinda. 13 Anacimubà ecitabu c’olukalaba lw’amazîno g’abadâwa n’ag’abaleviti, ecitabu c’emikolo yakazijirwa omu nyumpa ya Nyakasane, ecitabu c’ebirugu by’obu gashânize bw’omu ka-Nyamuzinda. 14 Amuyêreka ebidanga hy’amasholo, ago masholo gàli garheganyibwe oku birugu bya mikolo minji. Kandi anamuyêreka ebidanga by’olunyerere, nabyo byàli birheganyibwe oku kushîga ngasi kalugu ka lunyerere kâli kahizirwe omu mikolo minji. 15 Amulangula ebidanga byàli birheganyibwe oku kushîga orhumole rhw’amasholo, n’amatara garhwo, agôla masholo gàli gamàshanwa bunya-bidanga gàli garheganyizibwe ngasi kamole na ngasi itara kwabyo kwabyo. Ebidanga by’olunyerere nabyo kwo byàli bi rheganyibwe ntyo, kuli ngasi kamole na ngasi itara. 16 Amuyêreka ebidanga by’amasholo byàli birheganyibwe oku masholo g’amêza gàyîshikâja aha bàli barheganyize amêza g’emigati. Kwo na kwo oku meza gàli g’olunyerere, bàga rheganyiza nago ebyàgo bidanga by’olunyerere. 17 Amuyêreka emishurhi, o rhubêhe rhw’okujàmwo amîshi g’okukangûla olubaga, amuyêreka ebidanga by’oku rhulaha rhw’amasholo gône gône, eby’embale z’amasholo n’ez’amarhale nk’oku byànakazâg’ikolesibwa. 18 Amuyêreka ebidanga by’amasholo gonene, biri bya kukola oku luhêrero lw’obukù. Anacimuhà olwiganyo lw’oku bâtula engâlè ya Nyamuzinda, oku bâtula enshusho za bamalahika n’amasholo, ebyûbi byâbo byàli bikwânîne bishanjûkire ebwa mucîmba gw’Amalaganyo ga Nyamubâho, 19 byoshi nka kulya Nyamubâho yenene ànabigerengeranyagya mpu lyo bahash’iyumva omukolo abahûnyire omu kubaha olwo lugero.

20 Cazinda ayushûla, erhi: «Mwana wâni, obe ntwâli onazibuhe; ocîbande omu mikolo buzira bwôba, orhajugumaga! Nyakasane Nyamuzinda wâni a rhakulekêrere; ali haguma nâwe anakugwasa kuhika oyukirize emikolo yoshi y’okumuyûbakira akâ-Nyamuzinda. 21 Abadâhwa n’abaleviti bàkeresirwe omu mirhwe oku kujira obugashânize bw’akâ-Nyamuzinda, nabo balî eburhambi bwâwe oku kukugwâsa; na kandi kuli ogwo mukolo gwâjirwa, wanacîkubagira abantu b’obulonza bwinja na ba buhashe omu barhambo n’omu lubaga lwâwe lwoshi.

Entûlo y’okuyûbaka akâ-Nyamuzinda

1 Mwâmi Daudi ànacibwîra eyo ndêko y’abantu boshi bàliho, erhi: «Mu gala wâni Salomoni, oyu Nyakasane àcîshozire, aciri murho, na nta bwenge acibona. N’obwo omukolo gwâjirwa gurhali munyi, bulya arhali nyumpa ya muntu yàyûbakwa, ci nyumpa ya Nyakasane, Nyamuzinda. 2 Nàkolesize emisi yani yoshi oku marhegayo g’eby’eyo nyumpa ya Namuzinda: nàlundisire amasholo, amarhale, omulinga, ecûma, empabo, oku ngasi byoshi byâtulwa n’ebyo bintu bya ngasi lubero; narheganyize ennundo zirhali nyi z’amabuye ga Kornalini n’agandi mabuye g’okubambira, amabuye miru-miru n’ag’amabara ga ngasi lubero, ngasi lubero lwa mabuye g’ecitwiro cihamu, n’enundo y’ebirâbuye byeru. 3 N’oku buhirhi bwâni niene, obw’amasholo n’amarhale, mbuhâ nyire kw’eyo nyumpa ya Nyamuzinda wâni, mbuyushwire kw’ebi nali barhega nyize kw’eco cirhînyiro nzigire bwenêne. 4 Mpûnyire talenta igana za masholo g’e Ofiri, na talenta magana abirhi na makumi ani za marhale gacire ga kushîga oku bisika by’akâ-Nyamuzinda. 5 Lero buno, ndi muli mwe ninyu ocihânyire buzira kusêzibwa oku kurhûla Nyakasane amasholo erhi marhale, lyo abakozi bàyishihasha okutula ngasi rhulugurhwoshi rhunakwânîne rhw’amasholo n’orhw’amarhale?»

6 Okubundi abakulu b’emilala, abakulu b’amûko g’Israheli, abarhambo b’amagana erhi ba makumi g’emirhwe y’abasirika, n’abimangizi b’emirhwe y’abakolera mwâmi boshi bayêmera buzira kusêzibwa okusholôlera omukolo gw’enyumpa ya Nyamuzinda, 7 talenta igana na makumi gali nda za masholo, mikabulè bihumbi igana bya masholo, talenta magana asharhu na kulusba za marhale, talenta magana gali ndarhu za mulinga na talenta bihumbi bisharhu na kulusha bya cûma. 8 Abàli bagwerhe amabuye g’engulo ndârhi bagahêreza I! l Yehiyeli, w’oku bûko bwa Gershoni, by’okuja omu mbîko y’akâ-Nyamuzinda ka Nyakasane. 9 Abo bantu boshi barhûla Nyakasane obuhirhi bwâbo buzira kusêzibwa erhi banasîmire bwenêne, Mwâmi Daudi naye okwo kwamuyunjuza mwishingo.

Omusengero gwa Daudi

10 Daudi ànacikuza Nyakasne embere z’endêko y’abantu boshi bàhali, ade rha, erhi: «Oyagirwe Nyakasane, Larha Nyamuzinda w’Israheli, kurhenga emyâka n’emyâka. 11 Yagirwa, wêne we nn’obukulu n’obubashe, irenge, okurhwaliha n’obwâmi w’e nnabyo, byoshi omu mpingu na bano igulu bibà byâwe. Muhànyi, we mwâmi, we Nnahano orhegeka igulu, obuhirhi n’irenge kuli we birhenga. 12 We mwâmi wa byoshi, obuhashe n’irenge omu nfune zawe bibà, okusera n’okuyushûka omu maboko gâwe bibà, ogwerhe obuhashe bw’okulengereza n’okuzibubya oyu onalonzize wêne. 13 Co cirhumire, Nyamuzinda wirhu, rhukukuzize n’okugashâniza Izîno lyâwe likulu bwenêne. 14 Niono ndi ntâye, n’olubaga lwâni lurhali luci, oku bwirhu rhwenêne rhurhankahasha okukurhûla zino ntûlo. Byoshi emwâwe rhwàbishobôlaga, na ntâco rhwankahashikurhûla cirhanarhenziri emwâwe. 15 Embere zawe rhunacîberîre bigolo byayankirîrwe n’olukogo lwâwe aka ba shakulûza birhu boshi; ensiku zirhu za bano igulu kwo zigera nka cîhôho, nta bulangalire bwa kuyôrhaho rhujira. 16 Yagirwa Nyamuzinda wirhu, ebi birugu binji ntya rhwalundisire nti rhukuyûbakiremwo enyumpa y’okukâharamiza mwo Izîno lyâwe litagatifu, ebyo byoshi omu maboko gâwe birhenga byoshi bibà birugu byâwe. 17 Yagirwa, Nyamuzinda wâni, mmanyire oku onalole e nkengero zirhu nfulike, n’oku orhahimwa kurhonya obushinganyanya; obwîne oku murhima gw’okunali narhûziremwo buzira kusêzibwa na ndi obubirhi bwâni, nanabwîne ene oku olu lubaga lwâwe lucîgushire bano nalwo lwajira ntyo n’obushagaluke bunene. 18 Yagirwa Nyakasane, Nyamuzinda wa ba sbakulûza birhu Abrabamu, Izaki na Yakobo, oyemêre olubaga lwâwe lukaziyôrha lugwerhe obwo bworhere bwinja omu murhima, enkengero zalwo zikaziyôrha zikuyerekîre wêne ensiku zoshi. 19 Naye mugala wâni Salomoni, omushobòze omurhima mwirhobye oku kushimba amarhegeko gâwe, amalaganyo gâwe n’amahano gâwe, n’okubikirira bwinja, anakuyûbakire eci rhînyiro càrhumaga narheganya ebi byoshi.» 20 Cazinda Daudi abwîra eyo ndêko y’abantu yoshi, erhi: «Muvuge Nyakasane Nyamuzinda winyu omunkwa.» Boshi banacivuga Nyakasane Nyamuzinda wa bashakulûza babo omu nkwa; bafukama bahwera oku idabo bahà Nyakasane bo na mwâmi irenge.

Salomoni àyimikwa mwâmi

21 Erhi buca, bene-Israheli barhûla Nyakasane enterekêro z’okusingônolwa n’enterekêro z’omurhûla: barhûla mpanzi cibumbi, bihebe cibumbi, bana-buzi cibumbi, haguma n’enterekêro bayôrha bajira z’ebinyôbwa, na zindi nterekêro nyinji bwenêne kuli bene-Israheli boshi. 22 Olwo lusiku balya bananywêra e mbere za Nyakasane omu bussagaluke bunene. Okubundi, Salomoni mugala wa Daudi erhi. bayusimujira mwâmi wa kabirhi, bamushîga amavurha oku Izîno lya Nyakasane, na Sadoki mpu naye abe mudâhwa. 23 Salomoni atamala oku ntebe y’obwâmi bwa Nyakasane, àrhondêra okurhegeka Israheli ahàli ha Daudi. Ayôloloka bwenêne na bene-Israheli boshi bakazimuyumva. 24 Abaku lu b’abasirika n’entwâli zoshi, ciru na bagala ba mwâmi Daudi bacihira idako ly’oburhegesi bwa mwâmi Salomoni. 25 Nyakasane ahà Salomoni olukengwa lunene emwa bene-Israheli boshi, n’obwâmi bwâge bwaja irenge bwenêne kulusha ngasi wundi yeshi wàrhanzirirhegeka Israheli embere zâge.

Okufa kwa Daudi

26 Daudi, mugala wa Yese, àli àîimire omu Israheli mwoshi. 27 Obwâmi bwâge kuli bene-Israheli bwàshinzire myâka makumi ani yoshi: àyîmire myâka nda omu cishagala c’e Hebroni, na myâka makumi asharhu n’isharhu omu cishagala c’e Yeruzalemu. 28 Afà omu bushosi bwinja erhi amàyusa nsiku nyinji ayunjulirîne bugale n’olukengwa. Omugala Salomoni ayîma omu byâge .

29 Ebijiro bya mwâmi Daudi, kurhenga aha murhondêro kuhika ebuzinda bwâge, biyandisirwe omu citabu c’omulêbi Samweli, n’omu citabu c’omulêbi Natani, n’omu citabu c’omulêbi Gadi. 30 Emyanzi y’obwâmi bwâge bwoshi, oku àrhwalihaga kwoshi, n’emyanzi y’iragi àbwîne n’obuhanya àbwîne, emyanzi y’Israheli yeshi n’ey’agandi mami g’igulu lyoshi, byoshi mwo binali omwo.

^a16.7 : Olwo lwimbo lushushire olulanga lwa 105; 96; 106.

^b17.8 : Lola muli 2 Sam 7, 1-17.

^c22.9 Omu cihabraniya, izîno lya Salomoni lirhenga oku luderho «Shalôm», kwo kuderha murhûla.

^d23.23 MUSHI ye shakulûza w’Abashi bulya bali nkomoka ya bene Levi, osome Lub 6.19; Les origines bibliques des Bashi, nyabangere.com

^e24.1 Omulongo gwa 1-19 guyêrekîne omurhwe gw’abadâhwa; gushushine n’omurhwe gudesirwe omu citabu ca Nehemiya 7, 39-42; 10, 2-8; 12, 1-7. 12-21. Badesiremwo oku hali mpiriri 24 z’abadâhwa. Ci muli Nehemiya ogwo mubalè gubonekine musungunu (17 na 21).

^f24.11 YESHUWA, lyo izîno bakag’iderha YEZU eryo omu c’emwabo Cihebraniya. erhi izîno liderhwa n’ab’emahanga blinasome kundi omu marhwirhi n’omu kanwa. Enyiganyo ziri nyinji; Yeshuwa omu cigereki mpu « Insous«, omu cilatini mpu « Iesus«, omu nfarasè mpu « Jésus«, omu Kiswahili mpu « Yesu«, omu mashi mpu « Yezu« ; Yaakov naye endimi zamuhindula, Iakobos, Iakobus, Jacaues, James, Yakobo, Yakobo; Olya mulume MUSHI (1 Enga 24.11) mwene Merari (Lub 6.19), mwinjikulu wa Levi, naye endimi zamujira Muschite, Muschi; omugala Mahali endimi zamujira Mali, Maali; Machli; bulya ecihebraniya cibamwo ba « h« basharhu banalinziri shushana

^g26.20 Baleviti, ciri cinwa ca nfarasè « Lévites » kwo kuderha « BENE-LEVI, ba bûko bwa Levi.

^h27.6 Okumanya kulusha, olole 11, 22-25.

2CH – – Bible en mashi du Congo

ECITABU CA KABIRHI C’ENGANÎRO B דברי הימים

III. Olwa Salomoni

Salomoni ahabwa oburhimanya n’obumanye

1 Salomoni, mugala wa Daudi, aja azibuha bwenêne omu bwâmi bwâge; Nyamubâho Nyamuzinda wâge ali haguma naye, anamuheka irenge bwenêne. 2 Salomoni akazirhegeka Israheli yeshi, abarhambo b’e bihumbi, ab’amagana, arhegeka abacîrânuzi, abarhambo b’amashanja ga bene-Israeli goshi, abarhambo b’emilala. 3 Okubundi, haguma n’embugânano y’olubaga, Salomo ni anacija ebwa luhêrero lwali oku ntôndo aha Gibeoni, Ahôla ho habaga ihêma ly’embugânano lya Nyamubâho, lirya Musa murhumisi wa Nyamubâho ajiriraga omu irûngu.

4 Oku biyêrekîre Omucîmba gw’Amalaganyo, Daudi ali erhi agurhenzize e Kiriyati-Yearimu, aguhêka erya munda agurheganyizagya, bulya ali erhi aguyûbakire ihêma aha Yeruzalemu. 5 Nalo oluhêrero lw’omulinga olwajira gwa na Besaleeli, mugala wa Uri, mugala wa Huru , nalo lwali ahôla embere z’endâro ya Nyamubâho, ho Salomoni n’embugânano y’olubaga bajagidôsa Nyamubâho. 6 Kuli olwôla luhêrero lwa omulinga lwali embere za Nyamu bâho, hofi n’ihêma ly’embugânano, Salomoni arherekêra ho mbâgwa cihumbi oku nterekêro y’ensirîra.

7 Omu budufu bwakulikiraga, Nyamubâho abonekera Salomoni anacimubwîra, erhi: «Ompune ngasi ebi nangwâsirwe okukuha.» 8 Salomoni anacishuza Nyamuzinda, erhi: «Yagirwa wali orhonyize mwambali wâwe Daudi, ye ligi larha, nani wanyîmika ahali hâge. 9 Bunôla, yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda, oyukirizagye kalya kanwa wabwîraga mwambali wâwe Daudi, larha, ebwa kuba wanjizire mwâmi omu lubaga luli lunji nka katulo k’oku idaho! 10 Onshobôze yagirwa oburhimanya n’obumanye, lyo mbona oku nayôrha embere z’olubaga lwâwe. Bulya ndigi obwîne wankahash’irhegeka yêne olubaga lunji ntyâla?»

11 Nyamuzinda anacibwîra Salomoni, erhi: Ebwa kuba kwo kwa obulagirire kuli oku murhima gwâwe okwôla, n’ebwa kuba orhampunyri bugale, nisi erhi birugu, nisi erhi irenge, nisi erhi okuyîrha abashombanyi bâwe, n’ebwa kuba ciru orhampunyire akalamo k’ensiku nyinji, na bulya wahunyire kuli we wene oburhimanya n’obumanye lyo ohasha okurhegeka olûla lubaga nkuyîmisire mwo, 12 wahâbwa oburhimanya n’obumanye. Nanakuha n’obugale, n’ebirugu n’irenge kulya kurhalisigibonekana emwa omwâmi ciru n’omuguma, embere zâwe, n’okurhakacibonekana emwa omwâmi ciru n’omuguma enyuma zawe. 13 Salomoni arhenga ebwa olwôla luhêrero lwali oku ntôndo aha Gibeoni, ebwa ihêma ly’embugânano, ashubira e Yeruzalemu, ajiyîma yo nka mwâmi w’Israheli.

14 Salomoni ashubûza engâlè n’enfarasi: ali agwerhe ngâlè cihumbi na ma gana ani na nfarasi bihumbi ikumi na bibirhi, abihira omu ngo z’okukazihiramwo engâlè, hofi na mwâmi aha Yeruzalemu. 15 Mwâmi alunda amarhale n’amasholo aha Yeruzalemu, mwandu nka mabuye, ahirayo n’emyerezi mwandu nk’emikuyu emera e kabanda. 16 E Mîsiri n’e Kewe yo bakazâg’irhenza ezola nfarasi za Salomoni. 17 Abarhimbûzi ba mwâmi bakagend’igula ezôla nfarasi e Kewe n’amarhale, bakagend’igula engâlè e Mîsiri, oku ngâlè nguma banahâna magana gali ndarhu ga sikeli za marhale, n’e nfarasi oku sikeli igana na makumi arhanu. Kwa bene okwôla kwo banakazagigendigulira n’abandi bâmi n’Abanya-Hiti n’abâmi b’e Sîriya.

Amarhegeko gw’okuyûbaka aka-Nymuzinda. Hurani, mwâmi w’e Tiri.

18 Salomoni alalira okuyûbaka enyumpa oku izîno lya Nyamubâho, n’enyumpa y’obwâmi kuli ye yêne.

1 Salomoni ajira ababarhuzi, bihumbi makumi gali nda, abakazikola oku mabuye omu ntôndo, bihumbi makumi gali munani na bantu bihumhi bi sharhu na magana ndarhu oku kukolêsa abandi. 2 Salomoni arhuma entumwa emwa Hurani, mwâmi w’e Tiri erhi: «Oshubikazijira nka kulya wakazâg’ijira kuli larha Daudi, oyu wakazâg’irhumira emyerezi y’okuyûbaka enyumpa eberamwo. 3 Lola oku nkola nayûbaka enyumpa oku izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda wâni, nyishimurherekêrayo, nankazitumbûkizamwo embere zâge, omugi gwa enshangi, nkazimurhûliramwo emigati y’enterekêro, enterekêro z’ensirîra za sêzi na bijingo, omu nsiku za sabato, omu nsiku nkulu z’omu mwêzi n’omu zindi nsiku nkulu za Nyamubâho Nyamuzinda wirhu, liri irhegeko lya Israheli eryo ensiku zoshi. 4 Enyumpa nayûbaka kukwânîne ebe nyumpa nnene, bulya Nyamuzinda wirhu ye mukulu kulusha abandi ba nyamuzinda. 5 Ci ntâye wankacishomya mpu amuyûbakira enyumpa, oyu empingu n’empingu z’empingu zirhankahashilûmira? Nani niene ndigi muntu muci wankahashimuyûbakira enyumpa, nka kurhali kuderha mpu rhubone aha rhwakazitumbûkiza enterekêro zirhu emunda ali? 6 Ontumirage bunôla omuntu mulenga w’okuhashikola amasholo n’amarhale, omulinga n’ecuma, emishangi y’akaduku, ey’akalinga, ey’omukara n’omulenga w’okujira ebitâke, ayîshe akazikola n’abantu balenga bali hofi na nani e Yuda n’e Yeruzalemu, balya banarheganyibagwa na larha Daudi. 7 Onantumire, kurhenga e Libano emirhi y’emyerezi n’eya ensindano n’eya emisantali; nyishi oku abantu bâwe baba balenga omu kutwa emirhi y’e Libano. Abarhumisi bani bâkazikola haguma n’aharhumisi bâwe, 8 bagendinteganyiza mirhi mwandu bulya enyumpa nayûbaka yaba nnene na nyinja bwenêne. 9 Lola n’oku abayishikazitwa emirhi, bambali bâwe, oku biryo byâbo nabahà. kori bihumbi makumi abirhi bya ngano, kori bihumbi makumi abirhi bya ngano mpûle, bati bihumbi makumi abirhi by’idivayi na bati bihumbi makumi abirhi bya mavurha.»

10 Hurami w’e Tiri ashuza omu maruba ayandikiraga mwâmi Salomoni erhi: «Obuzigire Nyamubâho ajira oku lubaga lwâge lwarhumire akujira mwâmi walo.» 11 Mwâmi Hurami ashub’ iderha erhi: «Agishwe Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, owalemaga empingu n’igulu, owahâga Daudi omwana mwirhonzi, mugenderezi na owa obukengere, ye wayûbaka aka-Nyamuzinda n’enyumpa y’obwâmi. 12 Nkurhumire bunmola omuntu mulenga na wa bukengere, ye Hiromi-Abi, 13 mugala w’omukazi wa muli bâli ba Dani na îshe mulume munya-Tiri, ayishikola oku masholo, ayishikola oku marhale, omulinga, ecuma, amabuye n’emirhi, ayishikola emishangi y’akaduku, akalinga n’akalinga k’omukara, ecitani ciniole, ayishijira ebitâke bya ngasi lubero n’okujira ngasi mukolo banamuhûnyire. Akola haguma, n’abalenga bâwe na haguma n’abalenga ba nnawirhu Daudi, sho wâwe. 14 Na bunôla, nnwawirhu arhumirage bambali bâge engano, engano mpûle, amavurha n’eryo idivayi adesire.

15 Nirhu, rhwatwa emirhi ye Libano, nk’oku amalagirire ganali; rhwana kulêrherayo rhwayigeza omu nyanya rhuyihire oku bihali aha Yope, na nâwe wanayirhôla oyisôkeze e Yeruzalemu».

Okuyûbaka aka-Nyamuzinda

16 Salomoni aganja abantu b’e bigolo babaga omu cihugo c’Israheli, ashimba omubalè gwajiragwa n’îshe Daudi. Bashîmâna muli bantu bihumbi igana na makumi arhanu na bantu magana gali ndarhu. 17 Muli abôla bantu arhenza mwo ababarhuzi, bihumbi makumi gali nda, bo bakazibarhula, abakazikola oku mabuye omu ntôndo, bihumbi makumi gali munani, na bihumbi bisharhu na magana gali ndarhu, bo bakazikolesa olubaga.

1 Salomoni arhondêra okuyûbaka aka-Nyamuzinda aha Yeruzalemu, oku ntôndo ya Moriya eyali erhi yamanyisibwe emwa îshe Daudi, balya hantu Daudi arheganyizagya enterekêro oku câno ca Ornani w’omunya-Yebusi. 2 A rhondêra okuyûbaka omu nsiku ibirhi z’omwêzi gwa kabirhi, omu mwâka gwa kani kurhenga ali mwâmi. 3 Alaga oku ajizire eciriba c’eyôla nyumpa ya Nyamuzinda: obuli omu kugera n’engafula y’oku bakazigigera mira: obwôla buli bwali bwa ngafula makumi gali ndarhu, obugali ngafula makumi abirhi. 4 Akafomeko k’enyumpa kali olwôla lunda lw’obuli bw’enyumpa kali nka obugali bw’enyumpa, ka makano makumi abirhi ga ngafula, oku buli na makano igana na makumi abirhi ga ngafula kuja enyanya; Salomoni ayishîga n’amasholo gone gone omu ndalâla. 5 Enyumpa nnene ayiyûbaka n’emirhi y’enshindano anayishîga n’amasholo gone gone, ahiramwo emishugushugu n’emigufu. 6 Enyumpa ayibambira n’amabuye g’engulo ndârhi, n’amasholo ahiragamwo gali ga e Parwayimi. 7 Enyumpa ayishîga masholo, kuguma n’emirhamba n’eby’olusò, enkuta n’emihango, atulisa na bakerubini, baja oku nkuta.

8 Ayûbaka enyumpa y’Ahatagatifu h’ahatagatifu, obuli bwâyo kwo bwali nka obugali hw’enyumpa, bwali bwa makano makumi abirhi n’obugali bwali bwa makano makumi abirhi; ayishiga amasholo gacesibwe bwinjinja, obuzirho bwâgo bwali bwa talenta magana gali ndarhu, 9 n’obuzirho bw’amasholo g’emisumari bwali bwa sikeli makumi arhanu. Kuguma n’enyumpa z’enyanya nazo azishîga amasholo. 10 Atulisa na ensanamu za bakerubi zaja muli eyo nyumpa y’Ahatagatifu h’ahatagatifu banaciyishîga amasholo. 11 Ebyubi bya abôla ba malahika byali bigwerhe byoshi haguma, obuli bwa makano makumi abirhi ga ngafula. Ecûbi ca owa burhanzi, ecali ca buli bwa makano arhanu ga ngafula, cakazagihika oku lukuta lw’enyumpa, n’ecindi cûbi, naco ca buli bwa makano arhanu ga ngafula cakazagihuma oku cûbi c’owundi kerubi. 12 Cubi ciguma ca kerubi naco ca buli bwa makano arhanu ga ngafula, cakahika oku lukuta lw’enyumpa, n’ecindi ciibi naco ca buli bwa makano arhanu ga ngafula cabuganana n’ecûbi c’olya wundi kerubi. 13 Ebyubi bya abôla ba kerubi omu kushanjûka kwabyo, byali bigwerhe makano makumi abirhi ga ngafula. Bali bayimangire oku magulu gâbo, obusù bwayerekera ebwa nyumpa. 14 Salomoni ajira omwenda gwa akaduku ka omukara, akaduku kône n’akaduku k’omukara n’ecitani ciniole, ahirakwo na bakerubi.

15 Embere ly’enyumpa ahira yo nkingi ibirhi za burherema bwa makano makumi asharhu n’arhanu ga ngafula, n’ensirha y’oku irhwe lya ngasi muguma yali ya buli bwa makano arhanu ga ngafula. 16 Atulisa emigufu eri nk’erya y’omu ka-Nyamuzinda, ayihira oku nyanya ly’ezôla nkingi, atulisa n’amagufu g’amakomamanga agahira omwôla migufu. 17 Agwika ezôla nkingi embere ly’aka-Nyamuzinda, nkingi nguma ebwa kulyo, n’eyindi ebwa kumosho; enkingi y’e kulyo ayiyirika izîno lya Yakini, n’eya ebwa kumosho ayiyirika izîno lya Boazi.

1 Salomoni ajira oluhêrero lw’omulinga; obuli bwa lwo makano makumi abirhi, n’oburherema makano ikumi ga ngafula. 2 Ajira olwogero lw’omulinga. Lwali lugwerhe kurhenga oku muhiro kuja oku gundi, makano ikumi ga ngafula; lwanali lwa mburunguse; oburherema bwali bwa makano arhanu ga ngafula na omugozi gwa makano makumi asharhu omukuguzonza lwo. 3 Ensanamu z’enkafu zaluzunguluka omu nyanya omu muhiro, nsanamu ikumi oku ikano liguma, zakazizonga olwogero lwoshi oku mirongo ibirhi, enkafu zali zituzirwe na cuma ciguma. 4 Lwali luyimangire kuli nkafu ikumi n’ibirhi, na muli zo, nkafu isharhu zakag’ilôla olunda lw’emwenè, isharhu olunda lw’ebuzika-zûba, isharhu olunda lw’e mukondwè na zindi isharhu olunda lw’e buzûka zûba, olwôla lwogero lwali luyimangire okwôla n’olunda y’enyuma lw’emibiri yâbo lwali luyêrekîre omu ndalâla. 5 Oburhunu bwâge bwali nka mbale n’omuhiro gwâge gwali gutâsirwe n’ebishanjusire nka bwaso bwa lisi, lwakazagija mwo bantu bihumbi bisharhu.

6 Ajira nnambi ikumi, ahira irhanu ebwa kulyo na zindi irhanu ebwa kumo sho, zali za kukalabira, banakazâg’ishukiramwo n’ebya enterekêro y’ensirîra. Olwogero lwakazâg’ikolesibwa oku kucîjabika kwa abadâhwa. 7 Ajira rhumole ikumi rhwa masholo, nk’oku byanali birhegesirwe kuli rhwo, anarhuhira omu ka-Nyamuzinda, rhurhanu arhuhira ekulyo na rhurhanu arhuhira ebwa kumosho. 8 Ajira mêza ikumi agahira omu ka-Nyamuzinda, arhanu ekulyo n’arhanu ekumosho; ajira na ngombo igana za masholo. 9 Ajira obululi, aha abadâhwa bakazibêra, ajira n’engo nene, ahirakwo n’emihango na kuli eyôla mihango ahirakwo enyunyi z’omulinga. 10 Ahira olwogero ebwa kulyo olunda lw’ebuzûka-zûba olunda lw’emukondwè. 11 Hirami ajira enyungu, enfuka n’orhubehe rhw’engombo. Hirami anaciyusa omukolo akazâg’ijirira mwâmi Salomoni omu nyumpa ya Nyamuzinda.

12 Nkingi ibirhi, embiga z’oku nsirha zali oku irhwerhwe lya ezôla nkingi zo mbi; enshangi ibirhi za okubwikira ezôla mbiga ibirhi z’ensirha zali oku irhwerhwe ly’ezôla nkingi zombi. 13 Magufu magana ani ga makomamanga gakazâg’ija oku ngasi lushangi, nkere ibirhi za makomamanga oku ngasi lushangi, omu kubwikira ezôla mbiga zombi z’ensirha ali oku irhwerhwe ly’enkingi. 14 Ajira makondo ikumi n’enambi zaja kuli agôla makondo. 15 Ajira olwogero na nkafu ikumi n’ibirhi idako. 16 Ajira enyungu, enfuka n’amakanya, Hurami ajirira mwâmi Salomoni ebyôla birugu byoshi by’okuja omu nyumpa ya Nyamuzinda byoshi hya mulinga mutule bwinja. 17 Mwâmi agend’ibitulîkiza omu cihugo ciri ebwa lunda lwa Yordani, omu myula y’obudaka, ekarhî ka Sukoti na Sereda. 18 Salomoni ajira ebyôla birugu byoshi bya mwandu bwenêne bulya obuzi rho bwa omulinga gwakolesibagwa burhahashig’imanywa.

19 Salomoni ajira ebyôla birugu byoshi bya okuja omu nyumpa ya Nyamuzinda: Oluhêrero lw’amasholo, amêza bakazihirakwo emigati y’enterekêro; 20 ajira orhumole n’amatara garho nago gali ga masholo gone, mpu gakaziyasibwa nk’oku irhegeko linadesire, embere ly’Ahatagatifu; 21 ajira obwaso, amatara n’amagasi ga okukarhendeza orhumole byoshi bya masholo gonegone; 22 orhwere, engombo, embehe n’ebitumbûkizo by’amasholo gone, kuguma n’enyumvi z’amasholo oku muhango gwali omu ndalâla y’enyumpa aha luso lw’Ahatagitifu, n’oku muhango gw’aha c’olusò c’aka-Nyamuzinda.

1 Gwayunjula ntyôla omukolo Salomoni akazâg’ijira omu nyumpa ya Nyamubâho. Salomoni ayîsha adwîrhe ebirugu îshe Daudi arherekêraga Nyamubâho, kuguma n’amarhale, amasholo n’ebirugu byoshi, anacibihira omu nyumpa y’embîko y’aka-Nyamuzinda.

Omucîmba gw’Amalaganyo gwahêkwa e Siyoni

2 Okubundi Salomoni ashubûliza aha Yeruzalemu abagula boshi b’Israheli, abarhambo b’amashanja, abarhambo b’emilala ya bene Israheli, mpu baje oku bwâmi bwa Daudi yo erigi e Siyoni, bagendirhôlayo Omucîmba gw’Amalagâ nyo ga Nyamubâho. 3 Bene Israheli boshi babugânana eburhambi bwa Mwâmi, bajira olusiku lukulu, olwôla lukulu lwajizirwe omu mwêzi gwa kali nda. 4 Erhi abagula b’Israheli boshi baba bamayisha, bene Levi babarhula omucîmba. 5 Babarhûla omucîmba kuguma n’ihêma ly’embugânano n’ebirugu bitagatifu byoshi byali omu ihêma; abadâhwa b’abaleviti bo babibarhwire. 6 Mwâmi Salomoni n’endêko y’olubaga lw’Israheli yali edêsire eburhambi bwâge embere ly’Omucîmba gw’Amalaganyo, barherekêra ebibuzi n’enkafu zirhankahashiriganjwa n’okuberûlwa erhi bunji burhuma. 7 Abadâhwa bahêka omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho aha gwanali gurheganyizibwe, omu Hatagatifu, idako ly’ebyûbi bya bakerubi; 8 abôla bakerubi bakazishanjulira ebyûbi byâbo enyanya ahôla omucîmba gwali, n’aboôa bakerubi babwikira oku nyanya ly’omucîmba n’emirhamba yago. 9 Emirhamba yali egwerhe obuli bwakazagirhuma amarhwerwe gayo gabonekana embere ly’ahôla hantu hatu gatifu; ci kwônene erhakazâg’ibonekana embuga. Omucimba gwabêra ahôla kuhika oku lw’ene. 10 Omu mucîmba gw’Amalaganyo mwabâga zirya nambi ibirhi Musa agwasagyamo erhi bali aha Horebu, erhi Nyamubâho ajira e ndagâno yâge boshi na bene-Israheli omu kurhenga kwabo e Mîsiri.

Irenge lya Nyakasane lyayunjula omu ka-Nyamuzinda

11 Byanaciba ntya, erhi abadâhwa boshi baba bamarhenga omu hantu hatagatifu, balya boshi bali ahôla, erhi banacicesize buzira kuderha mpu balola murhwe mulebe, 12 kuguma n’abaleviti, boshi bali bimbiza, Asafi, Hemani, Iditunu, bagala babo na bene wabo, boshi banayambirhe emishangi y’ecitâni ciniole, babêra olunda lw’ebuzûka-zûba bwa oluhêrero, banagwârha emijegereza yâbo, enzenze n’ennanga, erhi n’aha burhambi bwâbo hali badâhwa igana na makumi abirhi bo bakazâg’ibûha emishekera. 13 Boshi kuguma, abakazagibûha emishekera n’abakazâg’iyimba, bakazihubuliza n’izu liguma omu kuharâmya n’okukuza Nyamubâho, bashekêreza emishekera, emijegereza, n’ebindi byoshi by’ebizihwa byadogoma, baharâmya Nyamubâho, bakaziderha mpu: «Bulya ali mwinja, bulya obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango!» Okubundi enyumpa ya Nyamubâho yoshi yayunjulira citu. 14 Abadâhwa barhahashaga okubêramwo mpu bajire omukolo gwâbo, erhi ecôla citu cirhuma, bulya irenge lya Nyamubâho lyali liyunjwire aka-Nyamuzinda.

1 Okubundi Salomoni anaciderha, erhi: «Nyamubâho ahizire oku akazibêra omu citu ciri mwizimya! 2 na niono nakuyûbakire enyumpa y’okubêramwo, ahantu wakazibêra ensiku zoshi».

Salomoni ashambâlira olubaga

3 Okubundi mwâmi ahindamuka, agisha endêko ya bene-Israheli; endêko ya bene Israheli erhi eri ahôla bwimanga. 4 Anaciderha; erhi: «Agishwe Nya mubâho, Nyamuzinda w’Israheli, owaganizagya n’akanwa kage, larha Daudi, na kuli ye ayukiriza ebi ali erhi adesire: 5 Kurhenga olusiku narhenzagya olubaga lwâni e Mîsiri, ntacishogaga lugo ciru n’oluguma omu mashanja ga bene-Israheli nti mwo bayfrbakira, lujemwo izîno lyani, ntacîshogaga omuntu nti ye wabà murhambo w’olubaga lwâni lw’Israheli. 6 Ci kwônene nacîshozire Yeruzalemu nti mwo mwabêra izîno lyani, nanacîshoga Daudi nti arhegeke olubaga lwâni lw’Israheli».

7 Larha Daudi ali agwerhc omuhigo gw’okuyûbakira Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli enyumpa. 8 Ci kwonenc Nyamubâho anacibwîra larha Daudi erhi: Ebwa kubà oli n’omuhigo gw’okuyûbakira izîno lyani enyumpa, wajizire kwinja ene obà n’ogwôla muhigo. 9 Ci kwônene arhali we wayûbaka eyôla nyumpa; ayishibà mugala wâwe, owarhenga omu nda yâwe, ye wayûbakira izîno lyani enyumpa. 10 Nyamubâho ayukirize akola kanwa adcrhaga: nyîmire ahali ha larha Daudi, nambwarhire oku ntebe y’Israheli nk’oku Nyamubâho anaderhaga, nanayûbakire izîno !ya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli enyumpa. 11 Nanahiziremwo omucîmba guba mwo amalaganyo g’endagâno Nyamubâho ajiraga na bene Israheli.

Omusengero gwa Salomoni

12 Salomoni aja embere ly’oluhêrero lwa Nyamubâho, embere ly’endêko y’olubaga loshi lwa Israheli, anacilambûla amaboko gâge. 13 Bulyala Salomoni ali erhi ayubasire n’omulinga, ahantu halengerire, ahayûbakira omu karhî k’e ngo; obululi bw’ahôla bwali bwa makano arhanu ga ngafula n’obugali bwaho bwali bwa makano arhanu ga ngafula n’oburherema makano asharhu ga ngafula. Asôkera halya n’erhi aba amafukama embere z’olubaga lwa bene Israheli boshi, alambûlira amaboko gâge emalunga. 14 Anaciderha erhi: «Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, nta wundi Nyamuzinda oli omu malunga n’en’igulu; olya olanga endagâno yâge, n’obwonjo bwâge oku barhumisi bâge, abagenda embere zâge n’omurhima gwâbo goshi; 15 nk’oku wanalaganyagya omurhumisi wâwe larha Daudi, oku wanamubwîraga; oku waderhaga n’akanwa kâwe, wakuyukiriza n’okuboko kwâwe, nk’oku banadwîrhe babona ene. 16 Bunôla, Yagirwa Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, olangâge, oku makwanane g’omurhumisi wâwe Daudi, kulya wamubwîraga erhi: «Wakaziyôrha ogwerhe embere zani, omwana oli oku ntebe y’Israheli, casînga bagala bâwe bacilange omu njira yâbo, omu kushimba bwinja amarhegeko gani nk’oku wanagashimbaga.» 17 Na bunôla, yagirwa Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, kabonekanage akôla kanwa wabwîraga omurhumisi wâwe Daudi! 18 Ci kwônene ka kwo binali, Nyamubâho anayûbaka haguma n’omuntu hanôla igulu? Lola oku empingu, n’empingu y’amalunga birhankahasha okukuyûbarhira weshi: lero lyohe, kurhigi kuli eyîra nyumpa nayûbakaga! 19 Ci kwônene, Nyamubâho, Nyamuzinda wâni, wayumvirhiza omusengero gwa mwambali wâwe n’oku akulakira omu kuyumva omulenge n’omusengero mwambali wâwe asengera emunda oli, 20 Lyo amasu gâwe gakaziyôrha galola, mûshi na budufu kuli eyîra nyumpa, muli ahâla hantu waderhaga mpu mwo wahira izîno lyâwe, omu kuyumvirhiza omusengero mwambali wâwe asengerera muli ahâla hantu.

Okusengerera olubaga

21 Okaziyumvirhiza ensengero z’omurhumisi wâwe n’ez’olubaga lwâwe Israheli, amango bakazikusengerera muli hanola hantu. Nawe yagirwa wanayu mvirhiza kurhenga halya obôra, kurhenga empingu, wanayumvirhiza onababalire.

22 Erhi hankajira owajirira mwene wâbo ecâha, bakanamuseza mpu acîgashe, na ogwôla mwigasho erhi gwankaja embere z’oluhêrero lwâwe, 23 muli enôla nyumpa, yagirwa onayumvirhize kurhenga emalunga onakole wene wanakazitwira abarhumisi bâwe olubanja, omu kuyêrekana ndi oli mubi n’omu kumubarhuza obubî bwâge yenene oku irhwe lyâge, n’omu kuyêrekana ndi oli mushinganyanya, na okukazimuha nk’oku obushinganyanya bwâge bunali.

24 Amango olubaga lwâwe lwanahimwe n’omushombanyi walwo, bulya lwakujirire ecâha, erhi bankacîyûnjuza bakanakuza izîno lyâwe, erhi bankayi shikurhûlira ensengero zâbo n’emirenge muli eyîra nyumpa, 25 yagirwa onayumvirhize kurhenga empingu onababalire ecâha c’olubaga lwâwe lw’ Israheli, wanabashubiza omu cihugo wabahaga bo bone n’ababusi babo.

26 Amango amalunga ganahamikwe, n’enkuba ekabula bukazinia, ebwa kuba bakujirire ecâha, erhi bankayishisengerera mwo hano hantu n’erhi ba nkakuza izîno lyâwe, n’erhi bankagomôka baleka ebyâha byâbo ebwa kuba wabahanyire, 27 wanayumvirhiza kurhenga empingu, wanababalira ebyâha bya abarhumisi bâwe n’ebya olubaga lwâwe Israheli omu kubayigiriza enjira nyinja bakazigeramwo, wananiesa enkuba oku idaho wahaga olubaga lwâwe nka kashambala.

28 Amango ecizomho canazûke omu cihugo, amango ecahira canaje omu cihugo, erhi hankayîsha akagisho, akagizi, enzige n’akasholero; amango aba shomhanyi banarhere olubaga omu cihugo, omu mihango yâbo, erhi bankaja kwo obundi buhanya nisi erhi ndwala ndebe, erhi omuntu lebe 29 kandi erhi olubaga lwâwe lwankayisha lukubwire ensengero zâbo n’emirenge yâbo, na ngasi muguma, amanayemêra ecibande n’amalibûko gâge, akayinamulira amaboko mwo enôla nyumpa, onayumvirhize kurhenga empingu, 30 kurhenga a hôla obwarhire, wanababalira; okazishobôza ngasi muguma kulyâla enjira zâge zinali, yagirwa wene we onamanyire omurhima gwâge, -neci wene oyishi emirhima y’abantu, 31 lyo bakazikurhînya n’okushimba enjira zawe, amango goshi bankanalama omûla cihugo wahâga b’îshe wabo.

32 Oku muntu w’ecigolo, olya orhali w’omu lubaga lwâwe Israheli, ci kwo nene arhenge omu cihugo c’ihanga erhi izîno lyâwe lirhuma, erhi okuboko kwâwe kuzibu n’okuboko kwâwe kulengerire birhuma, erhi akayishisengera muli enôla nyumpa, 33 yagirwa onayumvirhize kurhenga empingu, kurhenga ahôla obwarhire, onajire nk’okwo ow’ecigolo anakuhûnyire, lyo embaga zoshi zimanya izîno lyâwe, bahashikurhînya aka olubaga lwâwe Israheli, banakazimanya oku izîno lyâwe linaderhwe muli enôla nyumpa nayûbakaga.

34 Amango olubaga lwâwe lwanaje oku matabâro lwagendilwîsa omusho mbanyi walo, omu kushimba enjira onabarhumiremwo erhi bankanakusengera bayêrekera luno lugo wacîshogaga n’ebwa eyîra nyumpa nayûbakiraga izîno lyâwe, yagirwa, 35 onayumvirhize kurhenga empingu ogwo musengero n’omulenge gwâbo, onabahe oburhimanya. 36 Amango banakujirire ecâha, bulya nta muntu orhankajira câha -na erhi, omukubakunirira wankabaha muhombanyi, n’erhi olya wamabahima a nkabahêka buja omu cihugo ca kuli nisi erhi ca hofi, 37 nka bonene banka shubicija emurhima muli cirya cihugo bahêkagwa buja, erhi bankagomôka bakanakulakira muli ecôla cihugo c’obuja bwâbo bakaderha mpu: Rhwajizire ecâha, rhwajizire okurhali kwa lukengwa; 38 erhi bankashubira emunda oli n’omurhima gwâbo goshi, n’iroho lyâbo lyoshi, omwôla cihugo c’obuja bwâbo, eyôla munda bahêkagwa buja, erhi bankakusengera bayêrekera ebwa cihugo wahâga ababusi babo, ebwa lugo wacîshogaga, ebw’eyi enyumpa nayûbakiraga izîno lyâwe, 39 yagirwa onayumvirhize kurhenga empingu, kurhenga aha obwa rhire, omusengero gwâbo n’omulenge gwâbo, obagalulire obushinganyanya onababalire olubaga lwâwe ebyâha lwakujirire.

Okushwinja omusengero

40 Bunôla yagirwa, Nyamuzinda wâni, amasu gâwe gabone n’amarhwiri gâwe gayumvirhize omusengero gusengirwe muli hanôla hantu! 41 Bunôla, yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda, oyimukâge, oje aha wakazirhamûkira, we n’omucîmba gw’emisi yâwe! Abadâhwa bâwe, Yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda, bakaziyôrha bacihundikire obucire n’abatagatifu bâwe bashagaluke n’iragi. 42 Yagirwa Nyamubâho Nyamuzinda, orhakengulaga obusù bwa omushi gwa wâwe; kengera aminja wajirire Daudi, murhumisi wâwe.»

Enterekêro za Salomoni

1 Erhi Salomoni ayûsa okushenga, omuliro gwamanuka emalunga gwasi ngônola enterekêro y’ensirîra n’ezindi nterekêro, n’irenge lya Nyamuzinda lyayunjula enyumpa yoshi. 2 Abadâhwa barhankacihashire okuja omu nyumpa ya Nyamubâho, bulya irenge lya Nyamubâho lyamayunjuza enyumpa ya Nyamubâho. 3 Bene Israheli boshi erhi babona omuliro n’irenge biyandagalira oku nyumpa bafukamiriza, bayunama akamalanga kahwêra oku idaho, baharâmya banakuza Nyamubâho bakaziderha mpu: «Bulya ali mwinja, bulya obuzigire bwâge buli bw’ensiku n’amango!» 4 Mwâmi n’olubaga loshi lwarherekêra enterekêro zâbo embere za Nyamubâho. 5 Mwâmi Salomoni ahâna nterekêro, nkafu bihumbi ikumi na bibirhi na bibuzi bihumbi igana na makumi abirhi. Ntyo, mwâmi n’olubaga loshi bajira ntyo olwôla lusiku lwa okugisha aka-Nyamuzinda. 6 Abadâhwa bakazagiyôrha bali omu mikolo yâbo, na abaleviti n’ebizihwa byâbo, bakazizihira Nyamubâho lulya lulanga Daudi ajiraga lwa okukuza Nyamubâho, «bulya obonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango!» Bo bakazagiyimba zirya nnanga Daudi asingaga. Abadâhwa bakazâg’ibûha emîshekera embere zâbo, nabo bene Israheli boshi bali bayimanzire.

7 Salomoni agisha endalaâa y’ahantu hatagatifu, ahali embere ly’enyumpa ya Nyamubâho; bulya amarherckêrera ahôla enterekêro z’ensirîra n’eza ama shushi g’e nterekêro z’omurhiûla, bulya oluhêrero ajiraga lurhankahashirija kwo ezôla nterekêro zoshi z’ensirîra, ez’enkalange n’ez’amashushi. 8 Salomoni ajira olusiku lukulu mango ga nsiku nda, n’Israheli yeshi haguma naye: mbugânano ya bantu banji bakazâg’irhenga cingana aha muhango gwa Hamati kuhika oku mugezi gw’e Mîsiri. 9 Oku lusiku lwa kali munani, afundika; bulya bali bamajira olukulu lwa okukuza oluhêrero nsiku nda. 10 N’omulusiku lwa kali makumi abirhi z’omwêzi gwa kali nda, Salomoni asengaruka olubaga mpu lu shubirage omu mahêma gâbo, boshi bagenda erhi bashagalusire n’omurhima gwâbo guli n’obusîme bunene kuli ago minja Nyamubâho ajirire Daudi, Salomini n’Israheli n’olubaga !wâge.

Okubonekerwa kuhyahya

11 Salomoni amala okuyûbaka enyumpa ya Nyamubâho, n’enyumpa y’obwâmi, anajira bwinja ngasi ebi anali abwîne omu murhima gwâge oku byo byankakwanana okujirwa oku nyumpa ya Nyamubâho n’enyumpa ya obwâmi. 12 Nyamubâho abonekera Salomoni budufu amubwîra erhi: «Nayumvîrhe omusengero gwâwe nanacîshozire ahâla hantu habe nyumpa yani y’enterekêro. 13 Mango nanahamike empingu n’enkuba ebula bunia, mango nanarhegeke enzige mpu ziyîshe zikanje-kanje ecihugo, nisi erhi amango nanarhume ecihusi omu lubaga lwâni, 14 erhi olwo lubaga lwâni naderhire kwo izîno lyani, lwankayûnama, erhi lwankashenga lunalonza obusù bwâni, n’erhi lwankarhenga omu njira zalo ngalugalu, nanaluyumvirhiza kurhenga empingu, nanababalira ecâha câbo, nanfumye ecihugo. 15 Kurhenga ene amasu gani gakaziyôrha gayigusire n’amarhwiri gani gakayôrha gayumva omusengero gujirirwe muli aha hantu. 16 Bunola, ncîshozire nangishire eyîra nyumpa lyo izîno lyani liyôrha lirimwo ensiku zoshi, n’ahôla, amasu gani n’omurhima gwâni byakaziyôrha bihali. 17 Nawe, nka wakakaziyôrha wagenda bwinja embere zani aka sho Daudi, omu kukazijira ngasi byoshi nkurhegesire, okanalanga amarhegeko gani n’engeso zani, 18 nanazibuhya ishungwè ly’obwâmi bwâwe, nk’oku nanalagananaga rhwe na sho Daudi amango naderhaga nti: «Wakaziyôrha oli n’omwana wayîma omu Israheli. 19 Ci erhi wankahinduka, erhi wankalekêrera amarhegeko n’engeso zani nakuhaga, n’erhi wakagend’ikolera abandi ba nyamuzinda, okanakazibafukamira, 20 nanabarhenza muli eri idaho nabahaga, eyîra nyumpa nagishaga oku izîno lyani, nanayikûla embere z’obusù bwâni, nyijire masheka na mugani omu mashanja goshi. 21 Eyîra nyumpa yalijire enyanya ntyâla, yânaba coba ca ngasi yeshi wankanagera hofi nayo, anakaziderha erhi carhumaga Nyamubâho ajira ecîra cihugo n’eyîra nyumpa ntyâla? 22 Kandi banamushuza mpu: «ali ebwa kuba balekerire Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo, owabarhenzagya omu cihugo c’e Mîsiri, bagendicishwekera oku bandi ba nyamuzinda, bakazibafukamira, banakazibakolera, co carhumire abahirakwo amabî mangana aha.»

Salomoni ayûsa okuyûbaka aka-Nyamuzinda

1 Enyuma ly’emyâka makumi abirhi Salomini ayûbakagamwo aka-Nyamuzinda n’obwâmi bwâge yêne, 2 arhondêra okushubiyûbaka engo Hurami amuhaga, anaciyûbasamwo bene Israheli. 3 Salomoni arhabâlira Hamati-Soba anamunyaga. 4 Anaciyûbaka Tadimori omu irûngu n’engo zoshi zakazagikolesibwa nka mbîko omu Hamati. 5 Ayûbaka Betoroni w’enyanya na Betoroni w’idako, zali ngo nzibu zigwerhe enkuta, enyumvi n’orhukomyo. 6 Baalati n’ezindi ngo z’embîko za Salomoni, engo zakazagibikirwamwo engâlè zâge, engo z’abalwira oku nfarasi n’enfarasi zâbo, na ngasi bindi byoshi Salomoni analisimire okuyûbaka aha Yeruzalemu, omu Libano n’omu cihugo coshi câIi oku burhegesi bwâge.

7 Olubaga lwoshi lwa Abanya-Hiti bali basigire, Abanya-Amori, Aba-Pcrizi, Aba-Hivi n’Abanya-Yebusi, abarhali bene-Israheli, 8 abana babo basigalaga e nyuma zâbo omu cihugo, n’aba bene Israheli barhanigûzagya, Salomoni abajira bantu ba kukazikola, kwo banaciba kuhika ene. 9 Ci ntâye omu bene-Israheli, Salomoni ajizire muja wa kukazikola, bulya bali bantu ba kukazija oku matabâro, barhambo b’abalwi bâge, barhambo b’engâlè zâge na barhambo ba abalwa n’enfarasi bâge. 10 Abakulu b’abarhambo ba Salomoni bali bantu magana abirhi na makumi arhanu, bo bali n’omukolo gwa okurhegeka olubaga.

11 Salomoni arhenza mwali wa Faraoni ebwa burhwâli bwa Daudi, amuhêka omu nyumpa amuyûbakiraga; bulya amaderha erhi: mukanie arhankabêra omu nyumpa ya Daudi, mwâmi w’Israheli, bulya ahôla hantu hali hantu hatagatifu bahiraga omucîmba gw’amalaganyo ga Nyamubâho.

12 Okubundi Salomoni arherekêra Nyamubâho enterekêro z’ensirîra, oku luhêrero lwa Nyamubâho olu ali ayûbakire embere z’embaraza, 13 akarhere kêra ngasi lusiku ebyali birhegesirwe na Musa, kuguma n’oku ngasi sabato, oku nsiku nkulu z’emyêzi n’ezindi nsiku nkulu, kasharhu omu mwâka, oku nsiku nkulu z’emigati erhalimwo lwango, oku lusiku lukulu lw’emigobe n’oku lusiku lukulu lw’e bigala. 14 Ayimanza nk’oku îshe Daudi arhegekaga, emirhwe y’abadâhwa omu mikolo yâbo y’okukuza Nyamubâho n’okujira emikolo yâbo embere z’abadâhwa nk’oku binarhegesirwe ngasi lusiku, ayimanza n’abalanzi b’emihango nk’oku emirhwe yâbo yanali oku ngasi muhango; bulya ntyo kwo anali arhegesire Daudi, omuntu wa Nnâmahanga. 15 Barhalekaga bici oku ma rhegeko ga mwâmi oku byali biyêrekîre abadâhwa n’abaleviti kuguma n’oku byali biyêrekîre emîiko. 16 Gwayunjula ntyôla omukolo gwa Salomoni, kurhe nga amango banabandaga eciriba c’aka-Nyamuzinda kuhika amango bakayun juzagya. Aka-Nyamubâho kayunjula ntyo.

Irenge lya Salomoni

17 Okubundi Salomoni akanya aja e Esioni-Geberi n’e Elati, oku burhambi ‘ bw’enyanja, omu cichugo ca Edomu. 18 Hurami arhuma abambali bamuhêkera enkuge kuguma n’abantu bayishi bwinja ebya enyanja. Bakanya bagenda boshi n’abarhumisi ba Salomoni aha Ofiri, barhenza yo talenta magana ani na makumi arhanu ga masholo, bayisha baherhire mwâmi Salomoni.

1 Omwamikazi w’e Saba erhi ayumva kurhi Salomoni ajire irenge, ayîsha naye alirhangula Salomoni n’e migani, aja e Yeruzalemu, ali alusibwe n’omuzinzi gw’abantu banji, n’engamiya zali zidwîrhe obuku, amasholo mwa ndu, amabuye g’e ngulo ndârhi. Aja aha mwa Salomoni, anacibwîra Salomoni ngasi ebi anali agwerhe oku murhima gwâge byoshi. 2 Salomoni akazimuhà amashuzo oku binwa byâge byoshi, nta cinwa ciru n’eciguma cahuzire Salomo ni, eci arhashuzagya kwo bwinja. 3 Erhi oyo mwamikazi w’e Saba ayusiyumva oburhimanya bwa Salomoni, enyumpa ali ayûbasire, 4 ebinja biri oku cîbo câge, enyumpa z’abarhumisi bâge n’emikolo yâbo, n’emyambalo abarhumisi bâge, abarhanza bâge n’emyambalo yâbo, erhi abona enterekêro z’ensirîra akazagirherekêra Nyamubâho, abula enyomvu, 5 anacibwîra mwâmi, erhi: Kuziga birhali bya bunywesi ebi nakazagiyumva baderha emwâni oku biyêrekîre emikolo n’emirimo yâwe n’oburhimanya bwâwe! 6 Ntalonzagya okuyemêra ebi nakazagiyumva baganira, naderha nti kuhika niene mpike nambone n’amasu gani ci mbwinage oku abambwîraga barhahisagya ciru omu karhî k’obukulu bwa oburhimanya bwâwe! Olushire irenge nakazagiyumva baderha kuli we, 7 Iragi lyâbo abantu bâwe, iragi lyâbo abarhumisi bâwe abakaziyôrha bayumva buca buyira oburhimanya bwâwe! 8 Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda wâwe, owasimaga okuciyêrekana muli we erhi akuhira oku ntebe yâge mpu obe mwâmi wa Nyamubâho, Nyamuzinda wâwe. Ali ebwa kuba Nyamuzinda wâwe arhonya Israheli n’okulonza mpu Israheli ayôrhe aba ho ensiku zoshi kwo kwa rhumaga akujira mwâmi wâge mpu lyo orhegeka onatwe emmanja.» 9 Mwamikazi ahà Salomoni talenta igana na makumi abirhi za masholo, omwandu gw’amaku n’ogwa amabuye g’engulo ndârhi. Harhasagibonekana amaku manji ntyo agali nk’aga oyôla mwamikazi w’e Saba ahâga mwâmi Salomoni. 10 Abarhumisi ba Hirami n’abarhumisi ba Salomoni bayishaga badwîrhe amasholo g’e Ofiri, bayisha badwîrhe n’emirhi y’emisandali n’amabuye g’engulo ndârhi. 11 Mwâmi ajira n’eyôla misandali obululi bw’enyumpa ya mwâmi, ajiramwo n’enzenze n’ennanga oku bayimbiza. Barhali basag’ibona bya bene ebyo omu cihugo ca Yuda. 12 Mwâmi Salomoni aha oyôla mwamikazi w’e Saba ngasi ebi anacifinjaga byoshi, ngasi ebi anahûnyire byoshi, byabà binji kulusha ebi ali adwîrhîre mwâmi. Buzinda bw’aho, omwamikazi agaluka acishubirira omu cihugo câge, ye n’abarhumisi bâge.

13 Obuzirho bw’amasholo bakazâg’ilerhera mwâmi Salomoni omu mwâka bwali bwa talenta za masholo, magana gali ndarhu na makumi gali nda, 14 buzira kuderha aga abarhimbûzi bakazagimulerhera; abâmi boshi b’e Arabiya ba kazagiyanka amasholo n’amarhale bagahekere Salomoni. 15 Mwâmi Salomoni ajira mpenzi nnene igana za masholo matule, ngasi mpenzi yali ya sikeli magana gali ndarhu ga masholo matule, 16 Ajira na zindi mpenzi nsungunu magana asharhu za masholo matule, ngasi mpenzi yali ya sikeli magana asharhu za masholo; mwâmi anacizihira omu nyumpa y’omuzirhu gwa Libano. 17 Mwâmi ajira entebe nnene y’ihembe anayishîga amasholo gonegone. 18 Eyôla ntebe yali egwerhe mashonezo ndarhu, n’amakondo g’amasholo gakomerîrwe oku ntebe: ngasi lunda lw’aha okubwarhalira yali amaboko; ntale ibirhi zali hofi h’ago mahoko; 19 zindi ntale ikumi n’ibirhi zali kuli agôla mashonezo ndarhu, ndarhu ngasi lunda. Nta bundi bwâmi ciru n’obuguma bwajizirwe mwo kwa bene okwôla.

20 Ebirugu by’okunywêra bya mwâmi Salomoni byali bya masholo, kuguma n’ebirugu by’okulîra byali omu nyumpa y’omuzirhu gw’e Libano byali bya masholo gone. Amarhale gakazagilolwa nka ga busha amango ga mwâmi Salomoni. 21 Bulya mwâmi ali agwerhe enkuge zakagija e Tarsisi zakazagihêkwa n’abarhumisi ba Hurami; liguma omu myâka isharhu, ezôla nkuge zanarhenga e Tarsisi ziyîshe zidwîrhe amasholo, amarhale, amahembe g’enjavu, encima n’enduku. 22 Mwâmi Salomoni ali mwâmi mukulu olushire abandi bâmi boshi ba hano igulu oku bugale n’oku burhimanya. 23 Abâmi b’igulu lyoshi bakazagilonza okulolakwo Salomoni, mpu bayumve oku burhimanya Nyamuzinda ahiraga Omu murhima gwâge 24 na ngasi muguma akazâg’iyisha adwîrhe ebirugu byâge by’oluhembo, ebirugu by’amarhale, eby’amasholo, emyambalo, emirasano, amaku, enfarasi n’endogomi, ntyo ngasi mwâka. 25 Salomoni ali agwerhe biranga bihumbi bini oku nfarasi z’engâlè zâge na bihumbi ikumi na bibirhi bya balwi b’oku nfarasi, abahira omu ngo z’engâlè hofi na mwâmi aha Yeruzalemu. 26 Ali enyanya ly’abâmi boshi kurhenga oku lwîshi kuhika omu cihugo c’Abafilistini na kandi kuhika oku lubili lw’e Mîsiri. 27 Mwâmi arhllma ama rhale gabaga aha Yeruzalemu gaba ga ngasi yeshi nka mabuye, n’emirhi y’e miyerezi yaba minji nka emikuyu yakazagimera mmu kabanda. 28 Bakazâg’ige ndirhenza enfarasi za Salomoni e Mîsiri n’omu bindi bihllgo byoshi. Okufa kwa Salomoni 29 Ebisigîre oku bijiro bya Salomoni, ebirhanzi n’ebizinda, ebyôla ka birhali biyandike omu binwa by’omulêbi Natani, omu bulêbi bwa Ahiya w’e Silo na omu bilôrho by’omulêbi Yado, ebiyêrekîre Yerobwâmi, mugala wa Nebati? 30 Salomoni ayîmire myâka makumi ani aha Yeruzalemu nka mwâmi w’Israheli yeshi. 31 Salomoni anacicihengeka aha burhambi bwa b’îshe, banacimubisha Omu lugo lwa îshe Daudi, n’omugala Roboami aba mwâmi ahali hâge.

III. Empindûlo ntanzi omu burhegesi bw’abâmi b’Israheli

Amamimami

1 Roboami alikulira e Sikemi, bulya olubaga loshi lwa bene-Israheli lwali lwamalundûkirayo mpu lumujire mwâmi. 2 Yerobwâmi mugala wa Nebati erhi akuyumva, bulya agôla mango erhi ali e Mîsiri emunda ali ayakire mwâmi Salomoni, arhenga e Mîsiri. 3 Banacirhuma abagendimuhamagala. Okubundi Yerobwâmi n’endêko yoshi ya bene Israheli bayîsha banacibwîra Roboami ebira binwa mpu: 4 «Sho ali amarhuma okushiga kwirhu kuba ku shigalala, ci we oyula buno, orhulembuhizagye ogwôla mushigo muzirho gwa sho n’ogwôla muzigo sho ali amarhubarhuza, n’aho rhwanakurhumikira.» 5 Anacibabwîra erhi: «mushubigaluka eno munda ndi enyuma lya nsiku isharhu.» Olubaga lwanacigenda.

6 Mwâmi Roboami anacidôsa ihano emwa abashosi bayôrhaga baba boshi n’îshe Salomoni, amango anacirimwo omûka, abadôsa erhi: «Bici mumpanwire nayishishuza olûla lugaba?» 7 Banacimushuza mpu: «Nka wankaciyêrekana mwinja emunda olûla lubaga luli, nka wankakazibarhumikira n’omurhima mwinja na nka wakakazibaderheza n’ebinwa by’omurhûla, banakushiga ensiku zoshi». 8 Ci kwônene Roboami alangabula lirya ihano abashosi bamuhâga, ajidôsa ihano emw’emisole yayushukaga kuguma boshi naye, eyanayôrhaga eba boshi naye. 9 Anacibabwîra erhi: «Kurhi mumpanwire, kurhi rhwankayi shishuza olûla lubaga lwambwîraga mpu: «Orhulembuhize omushigo sho ali amarhudarhabaliza?» 10 Balya bana bayushukaga boshi naye, banacimushuza mpu: «Ogendishuza olwôla lubaga lwakubwîraga eyôla nshambalo erhi: Sho ali amarhuma rhwashigalala; ci woyo, orhulembuhizagye ogwôla mushigo! Oyishibabwîra ntyâla erhi: Akanshanashanwe kani, kwo kanene aha nsiko za la rha. 11 Lolagi! Larha ali azidohize omushigo gwinyu, nani nayushûla obuzirho bwâgo; larha akazagimuhanûla n’eminyuli, niono namuhanûla n’ebyuma by’endobo.»

12 Yerobwâmi haguma n’oluhaga lwoshi baja emunda mwâmi Roboami ali, erhi kugera nsiku isharhu, nk’oku anababwîraga erhi: «Muyishe emunda ndi e nyuma lya nsiku isharhu». 13 Mwâmi ashuza olubaga n’ebinwa bizibu; abula bwashimba ihano balya bashosi bamuhanûlaga, 14 mwâmi Roboami abashuza omu kushimba birya binwa by’emisole, erhi: Larha arhumire omushigo gwinyu gwazidoha, nani nayushûla obuzirho bwâgo; larha akazâg’imuhanûla n’eminyuli, niono namuhanûla n’ebyuma by’endobo.» 15 Ntyôla, mwâmi arhayumvanyagya n’olubaga, Nyamuzinda wakolaga ebyo mpu lyo kayunjula kalya kanwa Nyamubâho aderhereraga muli Ahiya w’e Silo, kuli Yerobwâmi mugala wa Nebati. 16 Erhi Israheli yeshi abona oku mwâmi arhayumvirhi, olubaga lwanacishuza mwâmi muli ebîra binwa mpu: «Bici rhufanwa na Daudi?

Ntabyo rhushangira rhweshi na mwene Yese

Owa omu mwâge Israheli!

Bunôla wenene okazagilanga enyumpa yâwe, Daudi!»

Israheli acishubirira omu mwâge. 17 Bene Israheli babaga omu bishagala bya Yuda, bonene bayosire bambali ba Roboami. 18 Okubundi mwâmi Roboami anacirhuma Hadorami, murhambo wâge w’e mikolo, ci abandwa amabuye na bene Israheli, anacifa. Naye mwâmi Roboami anacishonera duba duba omu ngâlè yâge, ayakira e Yeruzalemu. 19 Ntyo kwo Israheli atwikaga omulala gwa Daudi kuhika oku lusiku lw’ene.

Emikolo ya Roboami

1 Oku anahika aha Yeruzalemu, Roboami anacishubûza engabo ya aba omulala gwa Yuda na eya aba omulala gwa Benyamini, bahika boshi omu bantu bihumbi igana na makumi gali munani, boshi balume ba ntwâli bayîshilwa, mpu bajilwîsa omulala gw’Israheli lyo obwâmi bushubigalukira Roboami. 2 Ci akanwa ka Nyamubâho kanacirhinda kuli Shemayahu, muntu wa Nyamuzinda kaderha erhi: 3 «Ojibwîra Roboami mwene Salomoni, mwâmi w’e Yuda kuguma na bene Israheli boshi bayûbaka omu Yuda n’emwa bene Benyamini, 4 obabwire erhi: «Kwo Nyamubâho adesire ntyâla: «Orhahîra okasôka okagendilwîsa bene winyu! Shubiri ngasi muguma emwa binywe, bulya niene narhumaga okwôla kwaba». Banaciyumva akôla kanwa ka Nyamubâho, baleka okugendilwîsa Yerobwâmi.

5 Roboami ayûbaka aha Yeruzalemu, ayûbaka engo nzibu-zibu omu Yuda. 6 Ayûbaka Betelehemu, Etami, Tekoa; 7 Betishuri, Sako, Adulami, 8 Gati, Maresha, Zifi, 9 Adorami, Lakishi, Azeka, 10 Sarea, Ayaloni na Hebroni, zali ngo nzibu-zibu zali ziyûbasirwe omu Yuda n’emwa bene Benyamini. 11 Azibuhya bwenêne ezôla nyumpa anahira kwo abalanzi, ahira mwo embîko z’ebiryo, eza amavurha n’idivayi. 12 Omu ngasi lugo aja ahiramwo empenzi n’amatumu, azizibuhya bwenêne. Yuda na Benyamini bo bayosire bâge.

Abaleviti na bene-Israheli bayosire oku bwâmi bw’e Yeruzalemu

13 Abadâhwa n’abaleviti bayûbakaga omu Israheli boshi, barhenga omu bihugo bayûbakaga, baja emunda Roboami ayûbakaga. 14 Bene Levi bakazileka amalambo gâbo, n’amashwa gâbo, baja e Yuda n’e Yeruzalemu, ebwa kuba Yerobwâmi boshi n’abagala bakazigibahanza okujira emikolo yâbo y’obudâhwa omu kukuza Nyamubâho, 15 na kandi oku lunda lwâge, ali amajira abadâhwa bakazirherekêra omu mpêrero z’omu birhondo, oku bihebe n’amanina akazâg’ijira. 16 Enyuma zâbo abandi boshi b’omu milala ya bene Israheli bakazagilonza n’omurhima gwâbo goshi Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, bakaziyîsha e Yeruzalemu balirherekêra, Nyamuzinda wa b’îshe wabo. 17 Ntyo barhuma obwâmi bw’e Yuda bwazibuha; naye Roboami, mugala wa Salomoni arhinda bwinja myâka isharhu bulya muli eyôla myâka isharhu ali agenzire omu njira za Daudi n’eza Salomoni.

Abakazi n’abana ba Roboami

18 Roboami ayanka Mahalati, mwali wa Yerimoti, mugala wa Daudi; kandi « ayanka Abihayili, mwali wa Eliabu, mugala wa Yese. 19 Amuburhira abagala: Yeushi, Shemariya na Zahamu. 20 Enyuma z’ahôla ayanka Maaka mwâli wa Absalomu, naye amuburhira: Abiya, Atayi, Ziza, na Shelomiti. 21 Roboami arho nyagya bwenêne Maaka, mwâli wa Absalomu kulusha abandi bakage n’ebiherula byâge byoshi; bulya ayansire bakazi ikumi na munani na biherula makumi gali ndarhu, anaburha banarhabana makumi abirhi na munani na bananyere makumi gali ndarhu. 22 Roboami ahira Abiya, mugala wa Maaka embere, amujira murhambo muli bene wabo, mpu buzinda ayishiba mwâmi. 23 Bagala bâge aja abalumîza n’obwenge omu mirhundu yoshi ya Yuda n’eya Benyamini, omu ngo nzibu-zibu zoshi; akazibahà ebiryo mwandu, n’okubalongeza abakazi banji.

Roboami ajahika amarhegeko ga Nyakasane

1 Erhi Roboami aba amayimanza bwinja obwâmi bwâge amanaba n’emi si, ajandika amarhegeko ga Nyamubâho, kuguma na bene Israheli boshi naye. 2 Omu mwâka gwa karhanu gwa okuyîma kwa Roboami, Shishaki, mwâmi w’e Mîsiri, ayinamuka, ayîsha arhabalire Yeruzalemu ebwa kuba bali bamalekêrera Nyamubâho. 3 Ayîsha adwîrhe ngâlè cihumbi na magana abirhi, bihumbi makumi gali ndarhu ga basirika bakulwira oku nfarasi, lurhankaha shiganjwa olundi lubaga lwali luyîshire boshi naye kurhenga e Mîsiri: Abanya-Libiya, Abanya-Suki, Abanya-Etiyopia. 4 Anyaga engo nzibu-zibu zoshi z’omu Yuda, alinda ahika e Yeruzalemu. 5 Omulêbi Shemaya ayîsha aja emunda Roboami ali boshi n’abarhambo b’omu Yuda, aja emunda bali bashubûzinye omu Yeruzalemu omu kuja kwayaka Shishaki, anacibabwîra, erhi: «Kwo adesire ntyâla Nyamubâho: Mwanjandisire; nani namamujandika omu maboko ga Shishaki.» 6 Abarhambo b’Israheli haguma na mwâmi barhorhohera, banaciderha mpu: «Nyamubâho ali mushinganyanya!» 7 Erhi Nyamubâho abo na barhorhohera ntyôla, akanwa ka Nyamubâho, kanacirhinda kuli Shemaya, kaderha erhi: «Bamarhorhohera, ntacibaherêrekeze; enyuma za kasanzi kasungunu, nabayôkola, na ntyo oburhe bwâni burhalumire omu Yeruzalemu n’okuboko kwa Shishaki. 8 Ci kwônene baba barhumisi bâge, lyo bakazimanya okunkolera kwo kuderha kurhi n’okukolera amâmi g’omu cihugo.»

9 Shishaki mwâmi w’e Mîsiri arhabalira Yeruzalemu, ahagula obuhirhi bw’omu ka-Nyamuzinda n’obw’omu bwâmi, agukumba byoshi. Asabunga zirya mpenzi z’amasholo Salomoni ajirisagya. 10 Ahali h’ezôla mpenzi, mwâmi Roboami atulisa ezindi mpenzi z’amarhale, azibisa abarhambo b’abantu bayî shigilibirha, bo bakazagilanga omuhango gw’enyumpa ya mwâmi. 11 Ngasi ma ngo erhi mwâmi abaga akola aja ebwa ka-Nyamuzinda, abalibisi banayîshe bazidwîrhe, kandi banashubizigalula omu nyumpa y’abalibisi.

12 Ebwa kuba Roboami ali amarhorhohera, oburhe bwa Nyamubâho bwarhenga kuli ye, okwôla kwarhuma arhaciherêrekeraga loshi; kandi iragi lyashubira omu Yuda. 13 Mwâmi Roboami, arhinda bwinja omu Yeruzalemu anaba mwo mwâmi. Ali agwerhe myâka makumi ani erhi aba mwâmi, anagali geza myâka ikumi na nda ali mwâmi aha Yeruzalemu, lwo lugo Nyamubâho acîshogaga omu karhî k’emilala ya bene Israheli yoshi mpu ahire ho izîno lyâge. Nina, izîno lyâge ye wali Naama, munya-Amoni. 14 Ayîma kubi, ebwa kuba arhacihanaga n’omurhima gwâge omu kulongereza Nyamubâho. 15 Ebijiro bya Roboami byoshi, ebirhanzi n’ebizinda, ebyôla ka birhali omu binwa bya omulêbi Shemaya n’omu bya Ido ye wali mulêbi w’ebiyêrekîre emilala? Entambala yakaziyôrha eri ekarhî ka Roboami na Yerobwâmi. 16 Roboami acihengeka hali b’îshe, anabishwa omu cishagala ca Daudi. Omugala Abiya ayima ahali hâge.

Entambala ekarhî ka Abiya na Yerobwâmi

1 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani gwa okuyîma kwa mwâmi Yerobwâmi, Abiya aba mwâmi omu Yuda, anaciyima myâka isharhu aha Yeruzalemu. 2 Nina izîno lyâge ye wali Mikayahu, mwali wa Urieli w’e Gibeya. Entambala yanacizûka ekarhî ka Abiya na Yerobwâmi. 3 Abiya ashonza entambala na omurhwe gwa abalwi b’entwâli, bihumbi magana ani boshi balume bîshogwa; naye Yerobwâmi akoza entambala kuli ye n’omurhwe gwa bantu bihumbi magana gali munani, bantu bîshogwa, balwi ba ntwâli.

Emyanzi Abiya abwîraga bene-Israheli

4 Kurhenga enyanya ly’akarhondo ka Semarayimu, akali omu ntôndo ya Efrayimu, Abiya ayîmanga aderha erhi: «Onyumve, Yerobwâmi, nâwe Israheli weshi! 5 Ka murhagwasirwi okumanya oku Nyamubâho, Nyamuzinda w’Isra heli, ahire Daudi obwâmi bw’ensiku zoshi omu Israheli, amuhabo ye n’abagala omu ndagâno erhankavunwa? 6 Na Yerobwâmi, mugala wa Nebati, murhumisi wa Salomoni, mugala wa Daudi, acihindwire, anagomera nnawabo. 7 Abantu ba busha busha, bagala ba Beliali, balundukira emunda ali, bahima Roboami mugala wa Salomoni. Roboami àciri mwana murhorho, wa murhima muzamba, arhahashaga okubahagalika. 8 Na bunôla mumanyire mpu mwahima obwâmi bwa Nyamubâho, obuli omu maboko ga bagala ba Daudi; muyîshire muli mwandu, muyîshire mudwîrhe amanina g’amasholo aga Yerobwâmi ajiriraga abo ba nyamuzinda. 9 Ka murhajandikaga, abadâhwa ba Nyamubâho, bagala ba Aroni, n’abaleviti, ka murhajira abinyu badâhwa aka ezindi mbaga z’omu cihugo? Ngasi wayishire n’empanzi y’omucûka na ngandabuzi nda mpu naye bamuyîmike mudâhwa, akola aba mudâhwa w’irumbi mpu Nyamuzinda. 10 Kuli rhwe, Nyamubâho ye Nyamuzinda wirhu, rhurhânacimulekêrere; abadâhwa bahêra Nyamubâho bali bene Aroni, n’abaleviti bali omu mikolo yâbo. 11 Ngasi sêzi na ngasi bijingo, banatumbûkize enterekêro z’ensirîra emu nda Nyamubâho ali kuguma n’omugi gwa akisununu kinja; banahire emigati y’enterekêro oku mêza garhali kwo izabyo, na ngasi bijingo banayâse akamole k’amasholo n’amatara gako; bulya rhunashimbe amarhegeko ga Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, ci moyo mwamujandisire. 12 Loli oku haguma na nirhu, n’embere zirhu, eri Nyamuzinda n’abadâhwa bâge, kuguma n’emîshekera ya shekêrezibwa kuli mwe. Bene Israheli murhahîra mukakoza entambala kuli Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, bulya mwanayabirwa.

Abiya ahima bene-Israheli

13 Yerobwâmi agabanya engabo yâge, baguma mpu bayîshe cifulikwe e nyuma z’abashombanyi eyindi ngabo mpu eyîshe embere za bene Yuda. 14 Be ne Yuda bahindamuka babona oku bagwâsirwe okulwa embere n’enyuma. Banacilakira emunda Nyamubâho ali, 15 abadâhwa banacibûha emîshekera. Bene Yuda banacibanda orhuhababo rhw’amatabâro, na oku bene Yuda ba dwîrhe babanda orhuhababo rhw’amatabâro, Nyamuzinda arhingamira Yero bwâmi na Israheli yeshi embere za Abiya na bene Yuda. 16 Bene-Israheli, bayaka embere za bene Yuda, naye Nyamuzinda anacibahira omu maboko ga bene Yuda. 17 Abiya n’olubaga lwâge babahima okurhankaderhwa, n’abafire omu bene Israheli bahika omu bantu bihumbi magana arhanu ga bantu b’e ntwâli. 18 Bene Israheli barhorhohera agôla mango, nabo bene Yuda baja bazibuha, ebwa kuba bali bashegemire Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo.

Okuyûrha kw’obwâmi bwa Yerobwâmi

19 Abiya, ashimbulira Yerobwâmi, amunyaga engo: Beteli n’emirhundu yâge, Yeshana n’emirhundu yâge, Efroni n’emirhundu yâge. 20 Yerobwâmi a rhacibonaga emisi amango ga Abiya goshi, Nyamuzinda amurhingamira afa. 21 Ci Abiya aja azibuha bwenêne; ayanka bakazi ikumi na bani anaciburha bagala makumi abirhi na babirhi na banyere ikumi na ndarhu. 22 Ebisigîre oku bijiro bya Abiya, ebi ajizire n’ebinwa byâge , ebyôla biri biyandike. Myanzi y’okukengeza obulêbi bwa Ido. 23 Abiya acihengeka hali bîshe, banacimubisha omu lugo lwa Daudi, omugala Asa, ayima ahali hâge; amango gâge ecihugo cahumûka myâka ikumi.

Entambala ekarhî ka Abiya na Yerobwâmi

Emyanzi Abiya abwîraga bene-Israheli

Abiya ahima bene-Israheli

Okuyûrha kw’obwâmi bwa Yerobwâmi

Obulêbi

1 Omûka gwa Nyamuzinda gwanacija kuli Azariyahu, mugala wa Odedi, 2 naye akanya aja emunda Asa ali anacimubwîra erhi: «Onyumve wâni Asa, kuguma na Yuda yeshi na Benyamini yeshi. Nyamubâho ali haguma na ninyu amango muli haguma naye; nka mwankamulonza, analêka mumubone; ci erhi mwankamujandika naye anamujandika . 3 Israheli agezize myâka minji buzira kuba na Nyamuzinda w’okuli, buzira kuba na omudâhwa wakaziyigiriza, buzira kuba n’oburhegesi. 4 Ci omu malibûko gâge ashubihindamukira emunda Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli ali; bamulonza banamubona. 5 Muli agôla mango nta murhûla bagwerhe abakazagija eyi n’eyi, ebwa kuba hali akavango kanji bwenêne omu bantu bayûbakaga omu cihugo. 6 Bâkazagi hukuzanya, lugamba oku lundi, lugo oku lundi, bulya Nyamuzinda akazagi bahira mwo akavango n’amalibûko ga ngasi lubero. 7 Mwoyo muciyêrekanage bantu, bazibu, amaboko ginyu garhacirhibaga, bulya mwayîshihâbwa oluhembo oku bijiro binyu.»

8 Erhi ayumva ebyôla binwa by’omulêbi Odedi, Asa aba n’oburhwâli; ajira barhenza ngasi byanali bya bukurungu byoshi omu cihugo ca Yuda coshi na omu ca Benyamini n’omu ngo banyagaga omu ntôndo ya Efrayimu; ashubiyûbaka oluhêrero lwa Nyamubâho. 9 Ashubûza bene Yuda na bene Benyamini, na aba kuli bene Efrayimu, bene Menashè na bene Simoni bayûbakaga haguma nabo, bulya bantu banji b’Israheli bali bamaja olunda lwâge, erhi babona oku Nyamubâho, Nyamuzinda wâge ali haguma naye. 10 Babugânana aha Yeruzalemu omu mwêzi gwa kasharhu, gwa omwâka gwa kali ikumi na karhanu kurhenga Asa ali mwâmi. 11 Olwôla lusiku barherekêra Nyamubâho, kuli gulya munyago bayishaga badwîrhe, nkanfu magana gali nda na bibuzi bihumbi nda. 12 Bacîgasha oku bakazilonza Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo, n’omurhima gwâbo goshi n’iroho lyâbo lyoshi. 13 N’oku ngasi yeshi orhalonzizi Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, agwâsirwe ayirhwe, abe murho erhi mukulu, abe mulume erhi mukazi. 14 Boshi bahâna eciraganc emwa Nyamubâho n’izu linene, n’orhuhabaho rhwa omwishingo, n’izu ly’emishekera n’erya empanda. 15 Yuda yeshi ashagaluka n’ecôla ciragâne, bulya bacijizire n’omurhima gwâbo goshi, na kandi bulya balonzize Nyamubâho n’obulonza bwâbo boshi, kandi analeka bamubona: Nyamubâho anacibahà okuhumûka n’omurhûla boshi n’abantu babali eburhambi boshi.

16 Mwâmi Asa, ciru anyaga Maaka ye oligi nina, ecikono c’obuluzi kulya kuba amajira ebirhagwerhi nda na mugongo by’enshusho ya Ashera. Asa ahongola ebyôla birhagwerhi nda na mugongo, erhi aba amabivungunyula bu shâno, agendibiyôkera omu lubanda lwa Kedroni. 17 Ci kwônene, empêro z’omu hantu h’enyanya omu birhondo zirhahwaga omu Israheli, ciru akaba Asa ali agwerhe omurhima gushingânîne omu kalamo kage koshi. 18 Arhabika omu ka-Nyamuzinda ebintu byagishagwa n’îshe, n’ebintu agîshaga yêne, amarhale, amasholo n’ebirugu. 19 Harhabâga matabâro kuhika oku mwâka gwa kali makumi asharhu n’irhanu y’okuyîma kwa Asa.

Asa alwîsa Basha, mwâmi w’Israheli

1 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na ndarhu kurhenga Asa ali mwâmi, Basha, mwâmi w’Israheli arhabâla ajilwîsa Yuda, Anaciyûbaka Rama, Ilyo ahanza okuja emwa Asa, mwâmi w’e Yuda na kandi lyo ahanza okurhenga eyôla munda. 2 Asa arhenza amarhale n’amasholo omu ka-Nyamuzinda n’omu nyumpa ya mwâmi, analika entumwa yaja emwa Ben Hadadi, mwâmi w’e Sîriya wayûbakaga aha Damasko mpu bagendimubwîra erhi: 3 «Rhuyôrha rhuyumvanya nie na nâwe, larha na sho. Nkurhumire amarhale n’amasholo. Oje aho, ovune endagâno yâwe, mweshi na Basha, mwâmi w’Israheli lyo aja kuli na nani.» 4 Ben-Hadadi ayumva mwâmi Asa; arhuma abarhambo ba engabo y’abalwi bâge barhabâlira engo za Israheli, banacinyaga, Iyoni, Dani, Abeli Mayimi na ngasi ngo zali za mbîko omu Nefutali. 5 Erhi Basha ayumva oku kwo byabire ntyôla, aleka okuyûbaka Rama, ayimanza emikolo. 6 Mwâmi Asa anacikanyanya bene Yuda boshi, bagukumba amabuye n’emirhi Basha akazagiyûbakamwo Rama; agendiyûbaka mwo Geba na Mispa.

7 Muli agôla mango, omulêbi Hanani aja emunda Asa, mwâmi w’e Yuda ali, anacimubwîra erhi: «Kulya kuba walongize oburhabale emwa mwâmi w’e Aramu, wabula kubulongeza kuli Nyamubâho wâwe, kuli okwôla engabo y’abalwi b’e Aramu yakushugunusire omu nfune. 8 Abanya-Kushi, Abanya-Libiya ka barhâli bajizire omurhwe munene, haguma n’engâlè haguma n’aba okulwira oku nfarasi babo mwandu? Na kulya kuba wali oshegemire Nyamubâho anakuhâ bo. 9 Bulya amasu ga Nyamubâho ganaje gazungula igulu lyoshi omu kurhabala ngasi boshi banàhizire omurhima gwâbo loshi kuli ye. Wajizire nka musirhe muli okwôla, kurhenga ene okolaga wakaziyôrha oli kwo amatabâro. 10 Asa akunirira ôlya mulêbi, amuhira omu mpamikwa ebwa kuba ali agwerhe oburhe bunene kuli ye erhi ebyôla binwa byâge birhuma. Na muli agôla mango Asa arhindibuza bantu baguma omu lubaga.

Obuzinda bw’okuyîma kwa Asa

11 Lola oku ebijiro bya Asa, ebirhanzi n’ebizinda biri biyandike omu citabu c’abâmi b’e Yuda n’aba omu Israheli. 12 Omu mwâka gwa kali makumi asharhu na mwenda kurhenga ali mwâmi, Asa alwâlira omu magulu endwâla ndârhi; ity’agôla mango alwâlaga arhajag’idôsa Nyamubâho, ci abà emwa abafumu yo akazija^a. 13 Asa acihengeka aha burhambi bw’îshe, afa omu mwâka gwa kali makumi ani na muguma kurhenga ali mwâmi. 14 Bamubisha omu nshinda yêne ahumbisagya omu lugo lwa Daudi; bamugwishiza oku ncingo eyunjwire buku n’omugavu, byali birheganyibwe n’abalenga ba ebiyêrekire ebyôla bya obuku, banacimutwanira eciheye c’omuliro munene bwenêne.

Oburhegesi bwa Yozafati

1 Yozafati, mugala wa Asa ayîma ahali hâge. Acilanga buzibu kuli I sraheli: 2 Aja ahira emirhwe y’abalwi omu ngasi ngo nzibuzibu z’omu Yuda, ahira abalanzi omu cihugo caYuda n’omu ngo za Efrayimu ezi îshe Asa anyagaga.

Yozafati akenga amarhegeko ga Nyakasane

3 Nyamubâho aba haguma na Yozafati kulya kuba ali agezire omu njira nta ngiriza za îshe Daudi, arhanalonzagya okukolcra ba Baali, 4 ci alongereza NyamuZinda w’îshe anashimba amarhegeko gâge, buzira okuyiga ebijiro bya Israheli. 5 Nyamubâho azibuhya obwâmi omu maboko gâge; Yuda yeshi akaziyisha amudwîrhîre entiilo, aba n’obugale mwandu n’irenge linene. 6 Omurhima gwâge gwaja enyanya omu njira za Nyamubâho, ahirigisa loshi omu Yuda empêro zali ahantu h’enyanya omu rhurhondo kuguma n’enshusho za Ashera. 7 Omu waka gwa kali nda kurhenga ali mwâmi arhuma abarhambo bâge, Beni-Hayili, Obadia, Zakariya, Natanaeli na Mikayahu mpu baje bayigiriza omu bihugo bya Yuda. 8 Arhuma haguma nabo, abaleviti Shemayahu, Netanyahu, Zebadiyahu, Asaeli, Shemiramoti, Yonatani, Adoniyahu, Tobiyahu, Tobadoniya, na haguma n’abôla baleviti arhuma Elishama na Yehorami. 9 Baja bayigiriza omu Yuda erhi banadwîrhe ecitabu c’oburhegesi bwa Nyamubâho; bagera omu ngo zoshi za Yuda, banaja bayigiriza omu lubaga. 10 Obwôba bwa Nyamubâho bwalumîra omu ngasi mami ganali gazungulusire Yuda, barhatulaga entambala kuli Yozafati. 11 Abafilistini bakazihêkera Yozafati entulo z’amarhale g’empongano; kuguma, nabo Abaharabu bakazimulêrhera ebishwekwa, ngandabuzi bihumbi nda na magana gali nda na bihebe cihumbi na magana gali nda. 12 Yozafati aja enyanya bwenêne? Ayûbaka omu Yuda enyumpa nzibuzibu, ayûbaka engo n’embîko.

Abasirika ba Yozafati

13 Ali agwerhe mihako minji omu ngo za Yuda n’abalwi, basirika ba ntwâli omu Yeruzalemu. 14 Alaga omubale gwâbo nk’oku emilala yâbo enakulikirine. Kuli bene Yuda, abarhambo b’ebihumbi: Adna, ye wali murhambo, na haguma naye, bihumbi magana asharhu bya balwi; 15 eburhambi bwâge, Yehohanani, ye wali murhambo na haguma naye, bihumbi magana abirhi na makumi gali munani ga bantu, 16 n’eburhambi bwâge, Amasiya, mugala wa Zikiri, owalici rherekire yenene n’obulonza bwâge emwa Nyamubâho, na haguma naye, bihu mbi magana abirhi ga balwi. 17 Emwa bene Benyamini: Eliyada, mulwî wa ntwâli, haguma naye, bantu bihumbi magana abirhi, balwa n’omuherho n’e mpenzi, 18 n’aha burhambi bwâge, Yehozabadi, haguma naye, bihumbi makumi gali munani bya bantu bacîbambizize oku matabâro. 19 Abôla bo bakazagikolera mwâmi, buzira kuderha balya mwâmi ajaga ahira omu ngo nzibu-zibu zali omu cihugo ca Yuda coshi.

Yozafati ayinjibana na Ahabu

1 Yozafati ali amagala bwenêne, anaja n’irenge linene, anacilungana boshi na Ahabu omu njira y’obuhya. 2 Erhi kugera myâka erhali minyi abu ngulukira emwa Ahabu e Samâriya. Akabu anacibâga ebibuzi n’enkafu mwa ndu, kuli ye na oku lubaga lwali boshi naye anacimuhûna mpu basôkere e Ramoti omu Gileadi. 3 Ahabu mwâmi w’Israheli, anacidôsa Yozafati, mwâmi w’e Yuda erhi: «Ka rhwabalamira rhweshi na nâwe e Ramoti omu Gileadi?» Yozafati anacimushuza erhi: Onkolese nk’oku wene wankanacikolesa, okolese n’olubaga lwâni nk’oku wankanakolesa olubaga lwâwe, rhwalwa haguma na nâwe.»

4 Yozafati anacibwîra omwâmi w’Israheli erhi: «Nkuhûnyire orhangigendidôsa buno akanwa ka Nyamubâho.» 5 Mwâmi w’Israheli anacihamagala abalêbi; bali bahisire omu magana ani, anacibabwîra erhi: «Ka rhwaja e Ramoti omu Gileadi okugendilwa nisi erhi ndeke?» Banacishuza mpu: «Osôke, na Nyamuzinda ahira olwôla lugo omu nfune za mwâmi.» 6 Ci Yozafati aderha erhi: «K’eno munda erhankabonekana omulêbi wa Nyamubâho, oyu rhwankahashidôsa?» 7 Omwâmi w’Israheli anacishuza Yozafati, erhi: «Haciri omunlu rhwankahashidôsa ebya Nyamubâho; ci kwônene ntahimwa kumushomba, bulya arhalêba bintu binja kuli nie, ci ngasi mango bibi byonene: ye Mikayehu, mugala wa Yimula.» Yozafati anaciderha erhi: «Mwâmi amanye arhaderhaga ntyôla!» 8 Okubundi mwâmi w’Israheli anacirhuma murhumisi wa ge muguma erhi: «Duba! Mikayebu, mugala wa Yimula».

9 Mwâmi w’Israheli na Yozafati mwâmi w’e Yuda bali batamire ngasi muguma omu ntebe yâge y’obwâmi, banayambirhe emyambalo yâbo y’obwâmi, bali batamire oku cano, aha muhango gw’olumvi lwa Samâriya; n’abalêbi boshi bakazâg’ilêbera embere zâbo. 10 Sidikiyahu, mugala wa Kenana, ali amacitulîkiza amahembe g’ecûma, anaciderha erhi: «Kwo adesire ntyâla, Nyamubâho: Agâla mahembe go watumirhamwo Abanya-Aramu kuhika obamalire.» 11 N’abalêbi boshi kwo banakazirilêba ntyôla omu kuderha mpu: «Sôkera e Ramoti omu Gileadi, ohimane bulya Nyamubâho ayishiluhâ mwâmi.»

12 Erya ntumwa yajagihamagala Mikayahu yanacimubwîra erhi: Lola oku ebinwa bya abalêbi byoshi byalagwire mwâmi obwinja; akanwa kâwe nako kabâge nka akanwa ka ngasi muguma muli bo: olagule obwinja! Mikayahu anacishuza erhi: 13 «Alame Nyamubâho! Oku Nyamuzinda akambwîra kwo nakanayishiderha!» 14 Erhi ahika hofi na mwâmi, mwâmi amubwîra erhi: «Mikayahu, ka rhwaja e Ramoti omu Gileadi oku kugendilwa nisi erhi rhlueke?» Anacishuza erhi: «Musôkage, munahimane bulyala mwabahirwe.» 15 Mwâmi anacimubwîra erhi: «Kurhenga mangaci galya erhi kugasha nkugasha nti okazi mbwîra okunali kwônene oku izîno lya Nyamubâho?» Olya mulêbi anacishuza erhi: 16 «Namabona bene Israheli boshi bashandabanyire oku ntôndo nka bibuzi birhagwerhi mungere; na Nyamubâho amaderha erhi: Bala bantu barhagwerhi nnawabo: bagaluke n’omurhûla ngasi muguma omu mwâge».

17 Omwâmi w’Israheli anabwîra Yozafati erhi: «Ka ntakubwizire kwo? A rhandêbera bintu binja ci bibi byonene.» 18 Olya mulêbi anaciderha erhi: «Yu mvagyi akanwa ka Nyamubâho! Nabwîne Nyamubâho atamire oku ntebe yâge, n’omurhwe gw’empingu gwoshi erhi gumuli ekulyo n’ekumosho. 19 Nyamu bâho anaciderha erhi: «Ndi wahabula Ahabu, mwâmi w’Israheli, lyo asôkera e Ramoti omu Gileadi anagendifirayo?» Bashuza muguma oku, owundi kula. 20 Okubundi omuzimu amanayisha amaja embere za Nyamubâho amaderha e rhi: «Nieki najimuhabula». Nyamubâho amudôsa erhi kurhi? Ashuza erhi: 21 «Nagenda njiba muzimu wa bunywesi omu kanwa ka abalêbi bâge boshi». Nyamubâho anaciderha erhi: «Wamushumika, ciru onamuhirimye; gendaga ojire ntyo». 22 Okolaga obwîne obwo oku Nyamubâho anàhizire omuzimu mubi omu kanwa ka abala balêbi bâwe. Na Nyamubâho anadesire kubi kuli we».

23 Ci kwône, Sidikiyahu, mugala wa Kenana anaciyegera, anacishurha Mikayahu, amurhimba oluhi omu irhama anaciderha erhi: «Ngahigi omuzimu wa Nyamubâho antengiremwo aba we aganiza?» 24 Mikayahu anacishuza erhi: «Lola oku wakubona omula lusiku lwayisha olu waja wajamwo omu nyumpa kurhenga omu yindi okola walonza aha wacifulika». 25 Omwâmi w’Jsraheli anaciderha erhi: «Mugwarhe Mikayahu, mumuhêkere Amoni, ye murhambo w’olugo, n’emwa Yoash, mugala wa mwâmi. 26 Mubabwire mpu: Mwâmi adesire ntyâla: muhire oyu muntu omu mpamikwa munakazimulisa n’omugati gw’amalibûko munakazimunywesa n’amîshi g’amalibûko, kuhika amango nashubuka n’omurhûla». 27 Mikayehu anaciderha erhi: «Okunali, nka waka shubukana omurhûla, erhi Nyamubâho arhaderhire muli nie.»

Itumbà

28 Omwâmi w’Israheli boshi na Yozafati, mwâmi w’e Yuda, banacisôkera e Ramoti omu Gileadi. 29 Omwâmi w’Israheli anacibwîra Yozafati erhi: «Nalo nza okucifulika omu kujilwa nyambale kundikundi; ci wehe oyambale emya mbalo yâwe.» Omwâmi w’Israheli, acifulika omu kuyambala kundikundi, bakanya baja oku ntambala. 30 Omwâmi w’e Aramu ali erhi anahire abarha mbo b’engâlè zâge erîra irhegeko erhi: «Murhahîraga mukashimba omurho nisi erhi omukulu, ci mushimbe omwâmi w’Israheli. 31 Erhi abarhambo b’engâlè babona Yozafati banaciderha mpu: Neci ye mwâmi w’Israheli ôla». Banacimu gorha bakola bamulwîsa. Yozafati anacibanda endulu na Nyamubâho anacimurhabâla, Nyamuzinda abakungusha kuli naye. 32 Erhi balya barha mbo b’engâlè babona oku arhali ye mwâmi w’Israheli, banacimuleka. 33 Lero muntu muguma anacilasha omwampi gwâge, gwanacigwârha mwâmi halyâla empenzi yâge erhali ehisire. Mwâmi anacibwîra omurhumisi wâge erhi: «Ntenza omu ntambala namabandwa!» 34 Olwôla lusiku entambala yaja mwo entemu. Mwâmi w’Israheli ali ayimanzire omu ngâlè yâge aha ishiriza lya Abanya Sîriya, kuhika bijingo, mwo anafirire erhi izûba lizika.

1 Yozafati ashubira n’omurhûla omu nyumpa yâge aha Yeruzalemu. 2 Yehu, mugala wa Hanani, mulêbi, ahuluka aja cmunda ali, anaci bwîra mwâmi Yozafati erhi: «Ka bagwâsirwe okurhabala omubi, ka osima aba shomba Nyamubâho? Okwôla kwarhumire wacilerhera obukunizi bwa Nyamu baho. 3 N’obwo muli we mwabonekine ebiri binja, bulya waherêrekize omu cihugo ebyali by’enshusho za Ashera, wanacihangana n’omurhima gwâwe okulongereza Nyamuzinda.»

Yozafati ahira abaciranuzi omu Yuda

4 Yozafati ayûbaka aha Yeruzalemu; ashubija arhangula olubaga kurhenga e Bersheba kuhika oku ntôndo ya Efrayimu, ashubija abayêrekeza emunda Nyamubâho ali, Nyamuzinda wa b’îshe wabo. 5 Ahira abaciranuzi omu cihugo coshi, omu ngo nzibu zoshi za Yuda n’oku ngasi lugo. 6 Anacibwîra abaciranuzi erhi: «Mukazicilanga omu ngasi ebi mwankanajira byoshi, bulya arhali bantu mwakaziha obushinganyanya ci Nyamubâho; akaziba ali haguma ninyu amango mwatwa emmanja. 7 Na bunôla, okurhînya Nyamubâho kumujemwo; mucilange omu bijiro binyu, bulya emwa Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu erhaba bubî, erhanaba kuyemerheza muntu mulebe nisi erhi okuyemerheza luhembo lulebe.»

8 Aha Yeruzalemu naho, ahiraho abayâliza amarhegeko ga Nyamuzinda n’okufunga orhudali, bali baleviti, badâhwa n’abarhambo b’emilala y’Israheli; abôla bakazitwira emmanja aha Yeruzalemu. 9 Anacibaha amarhegeko n’ebîra binwa: «Mukazikola ntya omu kurhînya Nyamubâho, omu bwikubagirwa n’omu kuba n’omurhima gushingânîne. 10 Omu ngasi lubanja lwa bene winyu bayûbaka omu ngo zâbo, bakanayîsha embere zinyu, oku lubanja luyêrekîre okuyîrha omuntu, nisi erhi oku kurhashimba oburhegesi, kandi erhi marhegeko nisi erhi ngeso bagwâsirwe okushimba, kukwânîne murhangibalaliza, balekicishombanya emunda Nyamubâho ali, lyo n’oburhe bwâge burhagija kuli mwe na kuli bene winyu? Mukazijira ntyôla mulekijira ecâha.

11 Loli oku omurhambo winyu ali Amariyahu, ye mudâhwa mukulu, muciranuzi oku ngasi binayêrekîre Nyamubâho byoshi, na Zebadiyahu, mugala wa Ismaeli, murhambo w’omulala gwa Yuda, aba muciranuzi oku ngasi binayêrekîre mwâmi byoshi. Mugwerhe embere zinyu abaleviti, bo bakazikola n’okuyandika ebya omu k’emmanja. Murhwalihe munakole! na Nyamubâho abe haguma na ninyu?»

Yuda arhêrwa. Omusengero gwa Yozafati

1 Enyuma ly’ahôla, bene Mowabu, na bene Amoni, boshi n’abantu b’A moniti, bayîsha barhabalire Yozafati mpu bayîsh’imulwîsa. 2 Bayiîshikumanyisa Yozafati bamubwîra mpu: «Omwandu gw’abantu bakurhabalire kurhenga ebwa Nyanja na Edomu, kurhenga e Sîriya na lola oku bakola bali e bwa Hasesoni-Tamari, ye oligi Engedi.»

3 Omu kuyoboba, Yozafati ahiga okushenga oburhabale emwa Nyamubâho, anacilalika okucîshalisa omu Yuda moshi, 4 Bene Yuda boshi babugânana mpu bashenge Nyamubâho; ciru bakazirhenga omu ngo zoshi za Yuda bali shenga oburhabâle emwa Nyamubâho. 5 Yozafati ayimanga embere ly’embugânano ya bene Yuda n’eya abantu b’e Yeruzalemu, omu ka-Nyamuzinda, embere ly’ahantu hatagatifu anaciderha erhi: 6 «Nyamubâho, Nyamuzinda wa balarha, ka arhali we Nyamuzinda omu mpingu, k’arhali we orhegeka amâmi goshi g’amashanja, ka omu kuboko kwâwe murhali emisi na obuhashe kulya kurhuma harhaba owankarhangula mpu acîshomya okukulwîsa? Ka arhali we, Yagirwa Nyamuzinda wirhu, 7 we wakungushaga abantu bayûbakaga muli ecîra cihugo, embere z’olubaga lwâwe lw’Israheli, k’arhanali we wacihâga iburha lya Abrahamu omwîra wâwe mpu cibe câbo ensiku zoshi? 8 Baciyûbasiragemwo banakuyâbakira aka-Nyamuzinda oku irenge ly’izîno lyâwe: omu kuderha mpu: 9 Erhi hankajira obuhanya bwarhuyîshira, bwa ngôrho yarhumalîra, bwa cahira erhi bwa cizombo, rhwanayîsha embere z’enôla nyumpa, rhwanalakira emunda oli omu malibûko girhu, nâwe wanayumvirhiza, wanarhuyôkola.

10 Bunôla, alaga oku bene Amoni, bene Mowabu, abayûbakaga omu nto ndo ya Seyiri, emwa balya bantu wahanzagya kwo Israheli mpu arhajaga e mwabo erhi arhenga e Mîsiri, ci arhenga olunda lw’emwabo buzira kubayîrha; alaga oku bakola barhuyîshire. 11 Bakola bali rhuhemba omu kuyîshirhukungusha muli ecîra cihugo câwe, eci warhuhaga mpu rhuciyimemwo! 12 Mâshi Nyamuzinda wirhu, ka wene orhâbatwire olubanja? Bulya nta misi rhugwerhe embere z’ogûla mwandu gwa abantu barhurhabalire, rhurhanamanyiri kurhi rhwankahashijira, ci amasu girhu gayêrekîre emunda oli.»

13 Bene Yuda boshi bali bayimanzire embere za Nyamubâho, haguma n’abana babo barho, haguma na bakâbo, haguma na bagala babo. 14 Okubundi omwôla karhî k’embugânano, omûka gwa Nyamubâho gwaja muli Yahazieli, mugala wa Zekariyahu, mugala wa Benaya, mugala wa Yehieli, mugala wa Mataniya, muleviti muguma w’omu bagala ba Azafu. 15 Anaciderha erhi: Yu mvi bwinja bene Yuda mweshi na ninyu bantu b’e Yeruzalemu, nâwe mwâmi Yozafati! Nyamubâho amubwizire ntyâla: «Murhayôbôhe, murhanarhemuke embere z’ogôla mwandu gw’abantu, bulya amatabâro garhali ginyu ci gali ga Nyamuzinda. 16 lrhondo muyandagale, mubarhabalire; loli oku basôka oku murhezi gwa Sisi, ninyu mwabashanga oku buzinda bw’akabanda, ah’ishiriza ly’irûngu lya Yerueli. 17 Murhaderhe mpu mwalwa muli eyo ntambala ci muyîshe mucîyerekane munayimange ahôla, mwabona oku Nyamubâho amuyôkola wâni Yuda na nâwe Yeruzalemu. Murhayôbohaga murhanarhemukaga; irhondo muhuluke mubarhabalire, na Nyamubâho amuyôkola wâni Yuda na nâwe Yeruzalemu. Murhayôbohaga murhanarhemukaga; irhondo muhuluke mubarhabalire, na Nyamubâho aba haguma na ninyu.»

18 Yozafati ayunamiriza, akamalanga kahika oku idaho, kuguma na bene Yuda boshi n’abantu b’e Yeruzalemu boshi bafukamiriza embere za Nyamubâho omu kuharâmya Nyamubâho. 19 Abaleviti ba muli bene Kehati n’aba muli bene Kore, bayimuka mpu bakuze Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli, n’izu linene, eryashakanya.

20 Okubundi erhi baba bamazûka sêzisêzi, bahuma enjira egenda ebw’irûngu lya Tekowa. Amango bagendaga, Yozafati ali hali bo, anaciderha erhi: «Muyumve bene Yuda na ninyu bantu b’e Yeruzalemu! Mucihire omu maboko ga Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, muzibuhe, mube ntahuligana; mucihire omu maboko g’abalêbi bâge, mwanabona oku mwahima.» 21 Oku bundi erhi aba amashambâla n’olubaga, ajira abimbiza bahêka emyambalo migishe bana shokolera omulongo gw’abantu banaja bakuza Nyamubâho omu kuderha erhi: «Akuzibwe Nyamubâho bulya obonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango!» 22 Erhi barhondêra okuja kwayimba n’okuja kwashenga, Nyamubâho ahira emirhego emwa bene Amoni n’emwa bene Mowabu n’emwa abantu boshi b’omu ntôndo ya Seyiri, abali bayîshirilwîsa Yuda, banacihimwa. 23 Bene Amoni na bene Mowabu, bahindamukira abantu b’omu ntôndo ya Seyiri, bajanakwo bône na bône bakola bayîrhana.

24 Erhi Yuda ahika aha omurhwe murhanzi gwali oku murhondêro gw’irûngu, bahindamuka balola olunda gulya mwandu gw’abanzi bali, gwali gukola gwa mirhumba elambukire oku idaho, ntâye wabafumiremwo. 25 Yozafati n’olubaga âwâge bakanya bagendihagula eminyago yâbo bashîmâna amagâle manji, emifu n’ebirugu by’engulo ndârhi, basabunga bashana emizigo yâbo; bajira nsiku isharhu erhi basabunga omunyago bulya gwali munji. 26 Oku lusiku lwa kani babugânana boshi omu kabanda ka Beraka, bavugiramwo Nyamubâho omunkwa, co cinarhuma ahôla hantu haderhwa kabanda ka Beraka kuhika ene. 27 Abantu b’e Yuda boshi n’abantu b’e Yeruzalemu, banashokolirwe na Yozafati, bashubihuma enjira yâbo n’omwishingo munene bakola bashubira e Yeruzalemu, ebwa kuba Nyamubâho anabasimisize ene abayôkola oku bashombanyi babo. 28 Baja omu Yeruzalemu bayîsha baziha enzenze, ennanga, banabûha n’emishekera, baja ebwa ka-Nyamuzinda. 29 Obwôba bwagwârha amâmi goshi ga muli ecôla cihugo, erhi bamanya oku Nyamuzinda ye walwisagya abashombanyi b’Israheli. 30 Obwâmi bwa Yozafati bwarhamûka, na Nyamuzinda wâge amuha okuluhûka empande zoshi.

Obuzinda bw’obwâmi bwa Yozafati

31 Yozafati aba mwâmi omu Yuda, ali akola agwerhe myâka makumi asha rhu n’irhanu erhi aba mwâmi, anacijira myâka makumi abirhi n’irhanu ali mwâmi aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Azûba, mwali wa Shilihi. 32 Ashimba enjira y’îshe Asa, arhanayirhengagamwo, akaziyôrha ajira okushingânîne omu masu ga Nyamubâho. 33 Ci kwônene empêro z’omu hantu h’enyanya omu rhurhondo zirhahwaga zoshi, n’olubaga lurhali luciyêrekeza omurhima gwalwo emunda Nyamubâho ali, Nyamuzinda wa b’îshe. 34 Ebisigîre oku bijiro bya Yozafati, ebirhangiriza n’ebizinda, ala oku biri biyandike omu Binwa bya Yehu, mugala wa Hanani, nabyo biri biyandike omu citabu c’abâmi b’Israheli. 35 Enyuma ly’ahôla, Yozafati, mwâmi w’e Yuda, alungana boshi na Akhaziyasi, mwâmi w’Israheli, owaligwerhe olugendo lugalugalu. 36 Alungana boshi naye mpu bajire amârho gakazija e Tarsisi, n’agôla mârho bagabinjira aha Esioni-Gebera. 37 Okubundi Eliyezeri, mugala wa Dodawahu w’e Maresha, alêba ebiyêrekîre Yozafati, aderha erhi: «Ebwa kuba walungine na Akhaziyasi, Nyamubâho amajonjaga omukolo gwâwe.» Amârho ganacihahanyuka mpande mpande, garhacihashaga okuja e Tarsisi.

1 Yozafati acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, anacibishwa haguma na b’îshe omu lugo lwa Daudi; omugala Yorami ayèima ahali hâge.

Okuyîma kwa Yorami

2 Yorami ali agwerhe bene wabo, bagala ba Yozafati: Azaria, Yehieli, Zekariyahu, Azariya, Mikaeli na Shefariyahu; boshi bali bagala ba Yozafati, mwâmi w’e Yuda. 3 Îshe wabo ali erhi abahire amagale manji bwenêne, omu masholo, omu marhale, n’omu birugu by’engulo ndârhi, kuguma n’engo nzibuzibu omu Yuda; ci alekera Yorami obwâmi bulya lwo lwali lubere lwâge. 4 Yorami ayîma omu bwâmi bw’îshe, n’erhi aba akola muzibu, ayîrha bene wabo boshi n’engôrho, kuguma n’abarhambo baguma baguma b’Israheli.

5 Yorami ali akola agwerhe myâka makumi asharhu n’ibirhi erhi aba mwâmi^b, anaciyîma myâka munani aha Yeruzalemu. 6 Agera omu njira y’abâmi b’Israheli, nk’oku omulala gwa Ahabu gwajiraga, bulya ali agwerhe omukazi mwali wa Ahahu, ajira ebiri bibi bwenêne omu masu ga Nyamubâho. 7 Ci Nyamubâho arhalonzagya okuhererekeza omulala gwa Daudi, erhi erya nda gàno ajiraga boshi na Daudi erhuma, na kandi kulyâla kuba alimubwizire oku akaziyôrha amuhiî akamole, kuli ye yêne n’oku bagala.

8 Ago mango ga Yorami, Edomu aciberùla kuli Yuda. aciha owâge mwâmi. 9 Yorami ahuma enjira yâge boshi n’abarhambo bâge, n’éngâlè zâge zoshi, abarhabalira budufu, ahima abanya-Edomu bàli bamuzongolosire n’abarha mbo b’engâlè. 10 Edomu ayôrha aciberwire kuli Yuda kuhika buno. Naye Libna aciberula kuli Yuda hofi muli agôla mango g’okuyima kwa Yorami, ebwa kuba amajandika Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wâge. 11 Yorami ajira ciru empêrero omu hantu h’enyanya omu rhurhondo rhwa Yuda, asunika omu kuhemuka abantu b’e Yeruzalemu, ahabula na Yuda. 12 Amandiko ganacimuyîshira garhengaga emwa omulêbi Eliya gali gadesire ntyâla: «Kwo adesire ntyâla Nyamubâho, Nyamuzinda wa Daudi, sho: kulya kuba orhashimhaga enjira ya sho Yozafati n’enjira ya Asa, mwâmi w’e Yuda, 13 ci wehe washimba enjira y’abâmi b’Israheli, kulya kuba wasunikîre Yuda omu kuhemuka kuguma n’abantu b’e Yeruzalemu, nk’oku omulala gwa Ahabu gwasunikiraga Israheli omu kuhemuka, na kulya kuba wayîsire bene winyu, abàli binja kukulusha, mulala gwa sho gonene: 14 lola oku Nyamubâho akola ababaza bwenêne olubaga lwâwe, bagala bâwe, abakazi bâwe na ngasi ebi ojira byoshi. 15 Nawe wene walibuka n’endwâla ndârhi, ndwâla y’omu nda, kuhika amala gâwe garhengc omu nda yâwe erhi eyôla ndwâla erhuma, n’okwôla kwakubêra nsiku zirhali nyi.»

16 Nyamubâho anacisunika kuli Yorami Abafilistini n’ Abaharabu bali bayubakînwc n’Abanya-Etiyopiya. 17 Erhi baba bamasôkera e Yuda, bayo ngoberera muli ye, basabunga amagale goshi gabàga omu nyumpa ya mwâmi, kuguma n’abagala, na bakâge, bamusigira mugala muguma yêne, Yowahazi, ye wali murho omu bagala bâge boshi. 18 Enyuma z’okwôla koshi, Nyamubâho amubabaliza omu nda n’endwâla erhankahashifuma. 19 Ensiku zagera, oku buzinda bw’omwâka gwa kabirhi amalâ garhangira okugera erhi erya ndwâla erhuma. Afira omu malibûko makali bwenêne, n’olubaga lwâge lurhaderhaga mpu lwankatwâna obukù oku irenge lyâge, nk’oku lwanakazagibutwâna aha kufà kwa b’îshe.

20 Yorami ali agwerhe myâka makumi asharhu n’ibirhi erhi aba mwâmi, anagaliyima myâka munani aha Yeruzalemu. Acigendera ci ntâye wamulakire, bamubisha omu lugo lwa Daudi, ci arhali omu nshinda z’abâmi.

Olwa Akhaziyasi w’e Yuda

1 Ahali ha Yorami, abantu b’e Yeruzalemu bayîmika Akhaziyasi, ye wali mugala murho, ebwa kuba engabo yayîshaga omu cihando haguma n’ Abaharabu, yali yamayîrha bakulu bâge boshi. Okwôla kwo kwarhumire Akhaziyasi, mugala wa Yorami ayîma omu Yuda. 2 Ali akola agwerhe myâka makumi ani n’ibirhi amango abaga mwâmi, anaciyîma mwâka muguma aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Atalia, mwali wa Omuri. 3 Naye ashimba enjira z’omulala gwa Ahabu, bulyala nina ye wali muhanuzi wâge, arhuma ahirima ntyôla omu câha. 4 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, aka omulala gwa Ahabu, ebwa kuba erhi îshe aba amafa, abôla b’omu mulala gw’îshe bakazimuhanûla okwamurhera.

5 Kandi oku ihano lyâbo kwo kwarhumaga agenda, ajiyumvanya boshi na Yoram, mugala wa Ahabu, mwâmi w’Israheli, mpu bagendilwîsa Hazaeli, mwâmi w’e Aramu e Ramoti omu Gileadi. Abanya-Aramu balemaza Yorami. 6 Yorami acigalukira mpu agendikazibukirwa omu Israheli ebibande aba Anya-Sîriya bamulemazagya aha Rama, ago mango alilwîsa Hazaeli, mwâmi w’e Sîriya. Azariyasi, mugala wa Yorami, mwâmi w’e Yuda, ayandagala mpu ajilola kuli Yorami, mugala wa Ahabu, omu Yizreheli, kulya kuba ali mulwâla. 7 Oku bulonza bwa Nyamuzinda, kwaba kwo kuhera kwa Akhaziyasi okwôla kuja emwa Yoram. Erhi ahika yo, ahuluka boshi na Yorami mpu baja emunda Yehu ali, ye mugala wa Nimushi, oyu Nyamubâho ashîgaga amavurha mpu amalire omulala gwa Ahabu. 8 Na bulyâla Yehu ye wakazitwa emmanja z’omulala gwa Ahabu, ashîmâna abarhambo b’e Yuda na bagala ba bene wabo Akhaziyasi, anacibayîrha. 9 Alonza Akhaziyasi, bamugwarhira omu Samâriya, omu ali acifulisire, bayîsha bamudwîrhîre Yehu, banacimuyîrha. Okubundi anacimubisha, ebwa kuba amaderha erhi: «Amaba mugala wa Yozafati, wakazagilonza Nyamubâho n’omurhima gwâge goshi. Omu mulala gwa Akhaziyasi murhabonekanaga omuntu muzibu olya wankahashiriyîma.

Olwa Ataliya n’okufa kwa bene Akhaziyasi

10 Ataliya, nina wa Akhaziyasi erhi abona oku omugala amafa, arhondêra okuherêrekcza ngasi mwanarhabana oburhwa na mwâmi w’e Yuda. 11 Ci kwo nene Yehoshaba, mwali wa mwâmi, ayanka Yoash, mugala wa Akhaziyasi, amukûla muli balya bagala ba mwâmi bakazagiyîrhwa, agendimuhira boshi n’omulezi-kazi wâge, omu nyumpa y’okubikira encingo. Yehoshaba, mwali wa mwâmi Yorami, muka omudâhwa Yehoyada na mwali wabo Akhaziyasi, amu kûla ntyo omu masu ga Ataliya, arhacihashaga okumuyîrha. 12 Ageza myâka ndarhu boshi nabo, erhi ali mufulike omu ka-Nyamuzinda; Atalia abâ ye oyima omu cihugo.

Okufa kwa Ataliya n’okuyimikwa kwa Yoash

1 Omu mwâka gwa kali nda, Yehoyada erhi aba amarhinda bwinja, ayu mvanya boshi n’abasirika: Azariyahu, mugala wa Yerohamu, lsmaeli, mugala wa Yerohanani, Azariyahu, mugala wa Obedi, Maaseyahu, mugala wa Adayahu, na Elishafati, mugala wa Zikiri. 2 Baja bagera omu Yuda, n’e rhi baba bamashubûza abaleviti b’omu ngo za Yuda zoshi, kuguma n’abaleviti b’omu mulala gw’Israheli, bashubira e Yeruzalemu. 3 Endêko y’olubaga yoshi yalungana na mwâmi omu ka-Nyamuzinda. Omudâhwa anacibabwîra erhi: «Loli oku mugala wa mwâmi akola ajiyîma nk’oku Nyamubâho anaderhaga oku biyêrekîre bagala ba Daudi. 4 Lolagi oku mwakazijira: cihimbi ciguma ca kasharhu ca muli mwe cikola caja oku mukolo olwa Sabato, canagendilanga omuhango; 5 cindi cihimbi ciguma ca kasharhu canagendilanga aha mwa mwâmi, n’ecindi cihimbi ca kasharhu omuhango gw’Eciriba. Olubaga lwoshi lwanaja omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 6 Ntaye wahiraga mpu aja omu ka-Nyamuzinda aha nyuma ly’abadâhwa n’abaleviti bali omu mikolo: abôla banahashijamwo bulya bali bîmâna; n’olubaga lwoshi lulange eryo irhegeko lya Nyamubâho. 7 Abaleviti bakazilanga mwâmi empande zoshi, ngasi muguma n’emirasano yâge omu nfune, n’erhi hankajira owaja omu nyumpa banamuyî rhe; munakaziyôrha muli hofi na mwâmi cmunda aja eyi n’eyi.

8 Abaleviti na bene Yuda bajira nk’okwôla anarhegekaga omudâhwa Yehoyada. Bakazirhôla ngasi muguma abantu bâge, abâja omu mukolo n’abâ rhenga omu mukolo olwa sabato; ebwa kuba omudâhwa Yehoyada nta bagu ma alidesire mpu bagendc muli eyôla mirhwe. 9 Omudâhwa Yehoyada aha abasirika amatumu, empenzi nnene n’empenzi nsungunu. zarhengaga emwa mwâmi Daudi zanagendibikwa omu ka-Nyamuzinda. 10 Aja ahira oluhaga lwoshi, ngasi muguma n’omurasano gwâge omu nfunc 11 ngasi muguma aha abêra, kurhenga olunda lw’ekulyo lw’enyumpa kuhika olunda lw’ekumosho kw’e nyumpa, hofi n’oluhêrero, na hofi n’enyumpa, eburhambi bwa mwâmi yoshi. 11 Banaciyegeza mwene mwâmi embere, bamuyambisa ishungwè banamuhirakwo acêrekane banacimuyîmika mwâmi. Yehoyada n’abagala banacimushîga amavurha, banaciderha mpu: «Mwâmi aganze!»

12 Erhi Atalia ayumva olubi lw’olubaga lulibisire n’okubandira mwâmi o orhubûli, ayîsha aja emunda olubaga luli ebwa ka-Nyamuzinda. 13 Abona mwâmi ayîmanzire halya anali; n’eburhambi bwâge eri abarhambo n’emi shekera, n’olubaga lwoshi lwa omu cihugo erhi luli omu bushagaluke, bakaza gibûha emishekera, abimbiza bali bagwerhe ebizihwa byâbo badwîrhe bahikiri za. Atalia asharhula emyambalo yâge anaciderha erhi: Bamagoma! Bamago ma! 14 Okubundi, Yehoyada aheka abasirika bali bakulu b’emirhwe embuga, anacibabwîra erhi; «mumurhenze omu ngabo, na ngasi wankaderha mpu amushimba munamuyîrhe mumunige n’engôrho!» Ebwa kuba omudâhwa ali amaderha erhi: «Murhamuyîrhiraga omu ka-Nyamuzinda». 15 Bamugwârha, bamugerana omu njira y’enfarasi olunda lw’enyumpa ya mwâmi, eyôla munda yo banamuyîrhire.

Oburhegesi buhyahya bwa Yehoyada

16 Yehoyada acîgasha embere za mwâmi n’olubaga, anagasha olubaga, nalwo lwayemera oku lwayôrha luli lwa Nyamuzinda. 17 Olubaga loshi lwanacija omu nyumpa ya Baali, bayikundula, bahunyanga empêro zâge n’ensanamu zâge z’embere ly’oluhêro, bayîrhira yo Matani ye wali mudâhwa wa Baali. 18 Yehoyada ahira abasirika bakazilanga aka-Nyamubâho muli eyo nyumpa, abahira oku burhegesi bw’abadâhwa n’abaleviti balya Daudi agabaga mi rhwe y’okukazikola omu ka-Nyamuzinda, mpu bakazihana enterekêro z’ensirîra emwa Nyamubâho nk’oku binayandisirwe omu citabu c’oburhegesi bwa Musa, erhi banadwîrhe bashagaluka banayimba nk’oku Daudi arhegekaga. 19 Ahira abalanzi oku mihango y’aka-Nyamubâho, lyo harhagijira owajamwo anagwerhe bugalugalu bulebe. 20 Anacirhôla abasirika, abarhambo na ngasi bandi banali bagwerhe obuhashe oku lubaga, kuguma n’olubaga lw’omu cihugo lwoshi, ayandagaza mwâmi kurhenga ebwa kq-Nyamubâho, baja omu nyumpa ya mwâmi, bagera omu muhango munene, banacitamaza mwâmi oku ntebe y’obwâmi bwâge. 21 Olubaga lwoshi lwashagaluka, n’olugo lwaba n’omurhûla; Atalia bamuyîrha n’engôrho.

Yoash ashoshêra aka-Nyamuziuda

1 Yoash ali agwerhe myâka nda ali muburhe erhi aba mwâmi^c, ayîma mwâmi myâka makumi ani aha Yeruzalemu. Nina, izîno lyâge ye wali Sibiya w’e Bersheba. 2 Yoash ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho amango omudâhwa Yehoyada anacihali goshi. 3 Yehoyada ashebera Yoash bakazi babirhi, bamuburhira abagala n’abali. 4 Enyuma z’ahôla Yoash arhôla omuhigo gwa okushoshêra aka-Nyamuzinda.

5 Ashubûza abadâhwa n’abaleviti, anacibabwîra erhi: «Mukanye mugere omu ngo zoshi za bene Yuda, muje mwahongêsa enfaranga emwa bene-Israheli, bakazishoshêramwo ngasi mwâka aka-Nyamuzinda kinyu, munajire okwôla duba.» Ci abaleviti barhajiraga duba. 6 Mwâmi ahamagala Yehoyada ye mudâhwa mukulu amudôsa, erhi: «Carhumire orhakazilola abaleviti n’okubaha omurhima, lyo baja barhôla omu Yuda n’omu Yeruzalemu empongano, Musa, murhumisi wa Nyamubâho, boshi n’embugânano y’olubaga barhegekaga Israheli, okukaziyihira omu ihêma ly’obuhamirizi? 7 Ebwa kuba olya mugalugalu Atalia n’abagala basherezize aka-Nyamuzinda, banagendikolesa emwa Baali ebirugu byoshi byali birherekirwe oku kukazikola omu ka-Nyamubâho.» 8 Oku bundi mwâmi arhegeka mpu bajire Isanduku, banagend’ilihira aha muhango gw’aka-Nyamuzinda, embuga. 9 Banaja balalika omu Yuda n’omu Yeruzalemu mpu ngasi muguma akazilerhera Nyamubâho erya mpongano bene Israheli barhegekagwa omu irûngu na Musa murhumisi wa Nyamubâho. 10 Abarhambo n’olubaga lwoshi basîma bwenêne, bakaziyîsha badwîrhe banahira omu isanduku balinda baliyunjuza.

11 Erhi amango gabaga gamahika, erhi bahekaga isanduku emw’abalâbi ba mwâmi, liyisha lidwirhwe n’abaleviti, erhi abôla bankabwîne oku mukola muli nfaranga nyinji, omwandisi wa mwâmi n’omuntu wakazagirhumwa n’omudâ hwa banayîshe bahakûle lirya isanduku lyoshi, banashubilirhôla, bagendilishubiza halya linabêra. Ntyo kwo bakazagijira ngasi mango, na ntyo babona nfaranga nyinji. 12 Mwâmi boshi na Yehoyada banayanka zirya nfaranga banaziha abakazâg’iyûbaka aka-Nyamuzinda, nabo banayumvanya n’abalenga b’okurhendeza amabuye n’aba okuyûbaka, mpu bagendishoshêra aka- Nyamuzinda, banayumvanya kuguma n’abalenga b’okukola oku byuma n’oku mulinga, mpu bagendizibuhya aka-Nyamubâho. 13 Abûbasi bacirhulira omu mi kolo, banahârhûza okushoshêra, balinda bahisa aka-Nyamuzinda omu bworhere bwako bwa mira banakazibuhya. 14 Erhi baba bamayusa, bayîsha badwîrhe embere za mwâmi n’embere za Yehoyada cnfaranga zali zisigire, anacijiramwo ebirugu by’okukazikola omu ka-Nyamuzinda, ebirugu by’okukazikola oku nterekêro z’ensirîra, orhubehe, n’ebindi birugu by’amasholo n’amarhale. Bakazirherekêra ntyo ngasi mango enterckêro z’ensirîra omu ka-Nyamuzinda amango goshi g’obuzîne bwa Yehoyada. 15 Yehoyada ashosihala anayigurha ensiku, anacifa; ali akola agwerhe myâka igana na makumi asharhu erhi afa. 16 Bamubisha omu lugo lwa Daudi haguma n’abâmi, kulya kuba ajizire ebinja omu Israheli n’embere za Nyamubâho n’omu nyumpa yâge. Obubî bwa Yoash n’obuhane bwâge

17 Erhi Yehoyada ayusifii, abarhambo b’e Yuda bayisha bafukamiriza e embere za mwâmi, naye mwâmi anacibayumvirhiza. 18 Bajandika aka-Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo, bagendikazikuza enshanga n’enshusho. Oburhe bwa Nyamubâho bwababaza Yuda na Yeruzalemu erhi obwôla bugoma bw’olubaga burhuma. 19 Lyo abagalula emunda ali, Nyamubâho akazibarhumira abalêbi bakazagihamiriza ekarhî kabo, ci barhayumvagya. 20 Omûka gwa Nyamuzinda gwanacija muli Zakariya, mugala w’omudâhwa Yehoyada, anaciyîsha aja embere z’olubaga aderha erhi: «Ntyâla kwo Nyamuzinda adesire: «Cirhuma mukazivuna amarhcgeko ga Nyamubâho, na ntyo mubula kuyô loloka? Kulya kuba mwajandisire Nyamubâho, naye amamujandika.» 21 Banacijira ihano ly’okumuyirha, banacimubanda amabuye oku irhegeko lya mwâmi, bamuyirhira omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 22 Yoash arhacikengeraga bulya buzigire Yehoyada ali amugwerhekwo, ye oligi îshe wa nyamulêbi, anaciyîrha omugala. Oyu mulêbi erhi akola afa aderha erhi: «Nyamubâho yêne acibonere alole kwo kurhi oku!»

23 Erhi omwâka gushubirhangira, omurhwe gw’abalwi Banya-Sîriya gwa rherema gwayîsha gurhabalire Yoash, gwanacihika omu Yuda n’omu Yeruza lemu. Omu lubaga, bayîrhamwo abanali barhambo b’olubaga boshi n’omunyago gwâbo goshi bagurhumira mwâmi w’e Damasko. 24 Abôla Banya-Sîriya bali bayîshire n’omurhwe gw’abantu basungunu, ci Nyamubâho abaha ogwôla murhwe gwali gwa bantu banji bwenêne, kulya kuba bajandisire Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo. 25 Abanya-Aramu hayâgaza Yoash, erhi bamurhe ngaho, bamusiga ayunjwire bibande, abarhumisi bâge banacimujirira ihano ly’okumuyirha erhi gulya muko gwa mwene omudâhwa Yehoyada gurhuma; bamunigira oku ncingo yâge àfa. Bamubisha omu lugo lwa Daudi, ci ba rhamubishaga omu nshinda z’abâmi. 26 Alaga abajiraga ihano ly’okumuyîrha: Zabadi, mugala wa Shimeati, mukazi wa munya-amoni, na Yehozabadi, mugala wa Shimeriti, mukazi munya-mowabu. 27 Oku biyêrekîre abagala na ngasi bulêbi bwajire kuli ye n’oku bashoshêraga aka-Nyamuzinda, lola oku ebyôla biri biyandike omu myanzi eri omu Citabu c’Abâmi. Omugala Amaziyahu ayîma ahali hâge.

Oku lwa Amaziyahu

1 Amaziyahu aba mwâmi erhi akola agwerhe myâka makumi abirhi n’i rhanu, anaciyîma myâka makumi abirhi na mwenda aha Yeruzalemu. Nina izîno lyâge ye wali Yehoadani w’e Yeruzalemu. 2 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, ci arhali n’omurhima mwîmâna. 3 Erhi aba amazibuha omu bwâmi bwâge, ayîrha abarhumisi bâge, balya bayîrhaga îshe 4 ci arhayîrhaga abagala, nk’oku binayandisirwe omu burhegesi, omu citabu ca Musa oku Nyamubâho ahanyire elira irhegeko erhi: «Abana barhankafira abana babo, n’abana barhankafira b’îshe; ci ngasi muguma akazifa erhi câha câge cirhuma.»

Okuhimwa kwa abanya-Edomu

5 Amaziyahu ashubûza abantu b’e Yuda, akerekanya yo emilala, ajira aba rhambo b’ebihumbi, n’abarhambo b’amagana, omu Yuda mwoshi n’emwa bene Benyamini; ajira omubale gwâbo, kurhenga oku muntu wa myâka makumi abirhi kuja enyanya, abona bantu bihumbi magana asharhu, boshi ba ntwâli, banahashija oku matabâro, banahume itumu n’empenzi. 6 Arhiza abandi omu kubagula yêne, omu bene Israheli, bali bantu bihumbi igana bya balwi oku talenta igana za marhale. 7 Omuntu wa Nnâmahanga ayîsha aja emunda ali, anacimubwîra erhi: «Yagirwa, mwâmi omurhwe gwa bene Israheli gurhahîra gukagenda na nâwe, kulya kuba Nyamubâho arhali boshi n’Israheli, arhali na omuntu ciru n’omuguma w’omu bene Efrayimu. 8 Ci genda wenene, okoze entambala, obe n’oburhwâli oku kulwa, Nyamubâho arhazige wakumba emw’omushombanyi, ebwa kuba Nyamubâho agwerhe obuhashe bwa oku rhabâla n’obwa okuhenangula omuntu.» 9 Amaziyahu anacibwîra olya muntu wa Nyamuzinda erhi: «kurhigi najira kuli zirya talenta igana nahaga omurhwe gwa bene Israheli?» olya muntu wa Nyamuzinda anacimushuza erhi: «Nyamubâho anayishikuha okulushire ahôla». 10 Amaziyahu aberûla gulya murhwe gwarhengaga emwa bene Efrayimu, ababwîra mpu bashubire emwabo, ci oburhe bw’abôla bantu bwayaka bwenêne kuli Yuda, bashubira emwabo erhi banali burhe bwenêne.

11 Amaziyahu n’oburhwâli bwoshi alongolana olubaga lwâge; acijira ebwa kabanda k’Omunyu ayîrha bantu bihumbi ikumi ba muli bene Seyiri. 12 Bene Yuda babagwarhamwo bihumbi ikumi bya mpira bacizîne, babahêka oku irhwerhwe lya ibuye linene, babahirimiza idako lya lirya ibuye, boshi bajo njolekana. 13 Ci kwônene balya bantu b’omurhwe Amaziyahu agalulaga mpu barhaja oku matabâro boshi naye, bacîyôha omu ngo za Yuda, kurhenga e Samâriya kuja e Betoroni, bayîrha yo bantu bihumbi bisharhu, banakulayo munyago munji.

14 Erhi Amaziyahu akola arhenga emunda anahimiraga bene Edomu, ayîsha adwîrhe banyamuzinda ba bene Seyiri, n’erhi aba amabayûbakira mpu bahe banyamuzinda bâge, akazifukamiriza embere zâbo n’okubatumbûkiza obuku. 15 Oburhe bwa Nyamubâho bwanaciyaka bwenêne kuli Amaziyahu, anacimu rhumira omulêbi wajimubwîra erhi: «Carhumaga waja walongereza ba nyamuzinda b’olula lubaga, abarhahashire okurhenza olubaga lwâbo omu nfu ne zawe.» 16 Oku acidwîrhe amudesa, Amaziyahu amushuza erhi: «Ka rhwakujizire muhanûzi wa mwâmi? Rhenga aha!» Wankahuma bakuyîrha?» Olya mulêbi erhi akola agenda aderha erhi: «Manyire oku Nyamuzinda anarhozire omuhigo gwa okukuherêrekeza, kulya kuba wajizire kwa bene okwôla orhanayumvîrhe ihano lyani.»

Amaziyahu ahimwa na Yoash mwâmi w’Israheli

17 Erhi aba amadôsa ihano, Amaziyahu mwâmi w’e Yuda arhuma entumwa emwa Yoash mugala wa Yowakazi, mugala wa Yehu, mwâmi w’Israheli, mpu bagendimubwîra erhi: oyîshe, rhujanwe! Naye Yoash, mwâmi w’Israheli arhuma owagendishuza Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda ntyâla: 18 «Erhi, omushugi gw’e Libano gwanacirhuma entumwa emwa omwerezi gw’e Libano erhi: Lerha mwali wâwe abe muka mugala wâni. Lero ensimba z’omu Libano zanacigera zatuntumirhiza gulya mushugi. 19 Wamacîbwîra erhi: Lola oku wahimire aba Edomiti, n’omurhima gwâwe weshi gwamakujegera. Bunôla, orhangibêra e mwâwe. Carhuma walonzicîkweba omu buhanya, okumbemwo we wene na Yuda haguma nâwe?»

20 Ci Amaziyahu arhayumvagya, bulya Nyamuzinda wakulonzagya mpu lyo ahira abantu b’e Yuda omu maboko g’abashombanyi, kulya kuba bajirilongereza ba nyamuzinda b’e Edomu. 21 Yoash, mwâmi w’Israheli anasôka, banacijana omu irhwe, ye na Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, bakorana aha Bet-Shemeshi, omu Yuda. 22 Yuda ahimwa n’Israheli, ngasi muguma anacilibirhira omu ihêma lyâge. 23 Yoash, mwâmi w’Israheli anacigwarhira aha Bet-Shemeshi, Amaziyahu, mwâmi w’e Yuda, mugala wa Yoash, mugala wa Yowahazi. Amuhêka e Yeruzalemu, anacihumba omwina gwa makano magana ani ga ngafula omu lukuta lwa Yeruzalemu, kurhenga aha muhango gwa Efrayimu kuhika aha muhango guli oku kafendefende. 24 Arhôla amasholo goshi, n’amarhale n’ebirugu byabaga omu ka-Nyamuzinda aha mwa Obed-Edomu, kuguma n’amagale gabaga omu nyumpa ya mwâmi, agwârha n’empira agalicîshubirira e Samâriya.

Okufa kwa Amaziyahu

25 Amaziyahu, mugala wa Yoash, mwâmi w’e Yuda, acilamire myâka ikumi n’irhanu enyuma ly’okufa kwa Yoash, mugala wa Yowakazi, mwâmi w’Israheli. 26 Ebisigîre oku bya Amaziyahu, ebirhangiriza n’ebizinda, okwôla ka ku rhayandisirwi omu citabu c’abâmi b’e Yuda n’ab’Israheli? 27 Amaziyahu erhi baba bamamuyegûla kuli Nyamubâho, bamujirira ihano ly’okumuyîrha aha Yeruzalemu, anaciyakira e Lakishi; ci kwônene bamukulikira eyôla Lakishi, bamuyîrhira yo. 28 Bayîsha bamuherhe oku nfarasi, banacimubisha haguma na b’îshe omu lugo lwa Yuda. 20 21 22 23 24 25 26 27 28

Olwa Uziyahu

1 Olubaga lwa Yuda loshi lwanacirhôla Uziyahu^d owalikola ogwerhe myâka ikumi na ndarhu bamuyîmika mwâmi ahali h’îshe Amaziyahu. 2 Oziya si ashubiyûbaka Elati , anamushubiza kuli Yuda erhi mwâmi aba amacihengeka hali b’îshe. 3 Uziyahu ali agwerhe myâka ikumi na ndarhu erhi aba mwâmi, anayîma myâka makumi arhanu n’ibirhi aha Yeruzalemu. Nnina izîno’ lyâge ye wali Yekolia w’e Yeruzalemu. 4 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, omu kulola oku îshe Amaziyahu ajizire. 5 Acihangana okulongereza Nyamu bâho, amango ga Zekariyahu , ye wakazagimuyigiriza oku arhînya Nyamuzinda na muli agôla mango akazagilongereza Nyamubâho, Nyamuzinda amuha okuyôloloka.

Amatabâro ga Uziyahu

6 Akanya agendilwîsa Abafilistini; ahongola olukuta lwa Gati, olukuta lwa Yabne n’olukuta lwa Ashidodi, anaciyûbaka engo omu Ashidodi n’emwa Abafilistini. 7 Nyamuzinda amurhabâla oku Bafilistini, oku Baharabu bayubakaga aha Guri-Baali n’oku Banya-Maoni. 8 Abanya-Amoni bakazirhûla Uziyahu, n’irenge lyâge lyahika cingana aha muhango gw’e Mîsiri, ebwa kuba ali akola agwerhe emisi bwenêne.

9 Uziyahu ayûbaka enkingi aha Yeruzalemu oku muhango gwali omu kafe ndefende, oku muhango gwali ebwa kabanda n’aha bugonyero bw’olukuta anabizibuhya bwenêne . 10 Ayûbaka enkingi omu irûngu, anahumba amaliba manji, bulya ali agwerhe ahôla maso manji ga bintu omu ntôndo n’omu rhubanda, aligwerhe n’abahinzi n’abakazagikololera emizâbîbu yâge ebwa nto ndo n’omu Karmeli^e, ebwa kuba azigiraga okuhinga.

11 Uziyahu ali agwerhe omurhwe gw’abalwi gwakagigenda bikembe-bikembe ebwa kulwa; ngasi murhwe gwanakazagiganjwa n’omwandisi Yehieli n’o mwimangizi Maseyahu, oku burhegesi bwa Hananyahu, muguma omu barhambo ba mwâmi. 12 Omubale gw’abarhambo b’emilala, boshi bali balwi ba ntwâli, gwahika omu bantu bihumbi bibirhi na magana gali ndarhu. 13 Bakazagirhambula omurhwe gw’abalwi na bihumbi magana asharhu na nda na bantu magana arhanu, bakazagilwa n’emisi bwenêne lyo barhabâla mwâmi oku bashombanyi bâge. 14 Arheganyiza ogôla murhwe goshi, empe nzi, amatumu , ensirha, ensiribo, emiherho n’amabuye oku ngondozo. 15 Aha Yeruzalemu ayûbakîsa ho, amasini gajiragwa n’o muntu mulenga, ga kukazihirwa omu nkingi, n’omu rhufendefende rhw’enkuta , oku kulasha emyampi n’oku kubanda amabuye, irenge lyâge lyaja kuli bwenêne, ebwa kuba ali arhabirwe okusomerine omu kuba wa misi minene ntyo.

Obuzinda bwa Uziyahu

16 Erhi aba akola agwerhe rnisi rninji ntyo, omurhima gwâge gwarhangira okulengerera n’okubiha. Ajira ecâha emwa Nyarnubâho Nyarnuzinda wâge, amango ajaga omu ka-Nyarnubâho rnpu naye akola ajitumbûkiza obuku oku luhêrero lwa obuku. 17 Omudâhwa Azariyahu ayîsha amushirnbire boshi na badâhwa rnakurni gali rnunani, badâhwa ba Nyarnubâho, bantu ba burhwâli; 18 bayimanga ernbere za rnwarni banacimubwîra mpu «gurhali mukolo gwâwe wâni Uziyahu okuturnbûkiza obuku ernunda Nyamubâho ali, ci guli mukolo gwa badâhwa bagala b’Aroni, bo bagishirwe oku kukazitwâna obuku. Rhenga muno ka-Nyamuzinda bulya wajizire ecâha, n’okwôla kurhakulerhere irenge lici ernbere za Nyamubâho, Nyamuzinda.» 19 Uziyahu^f wali ofumbasire ecitu bûkizo omu nfune rnpu arherekêre obuku, agwarhwa n’oburhe, na muli obwôla burhe bwâge oku badâhwa, olushomyo lwayîsha lwamumera ebusu, embere z’abôla badâhwa, omwôla ka-Nuymuzinda, embere z’oluhêrero lwa obuku. 20 Omudâhwa mukulu Azariyahu, n’abandi badâhwa erhi bayêrekera emunda ali, lola oku ali akola agwerhe olushomyo emalanga. Banacimuheka dubaduba embuga, naye yêne akanyîriza okuhuluka bulya Nyamubâho amamubabaza. 21 Mwâmi Uziyahu ayôrha mushomyo kuhika oku lusiku lw’okufa kwâge, anakazibêra yêne omu nyumpa eyûbakirwe hagohago, oku mushomyo, ebwa kuba amakagwa mpu irhondo arhacijaga omu ka-Nyamuzinda. Omugala Yotami aba ye wakazirhegeka omulala gwa mwâmi n’okutwa emmanja z’omu cihugo. 22 Ebisigîre by’ebijiro bya Uziyahu, ebirhangiriza n’ebizinda, omulêbi Yesha’yahu mugala wa Amosi abiyandisire. 23 Uziyahu acihengeka haguma na b’îshe wâge banacirnubisha haguma na b’îshe wâge omu ishwa babishamwo abâmi, ebwa kuba bakazagiderha mpu: «Ali rnushomyo.» Omugala Yotami, ayîma ahali hâge.

Olwa Yotami

1 Yotami ali akola agwerhe myâka makumi abirhi n’irhanu erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka ikumi na ndarhu aha Yeruzalemu. Nnina ye wali Yerusha, mwâli wa Sadoki. 2 Ajira okushingânîne omu masu ga Nyamubâho aka îshe Uziyahu; ci kwônene arhajaga omu ka-Nyamuzinda; ci olubaga lwaja lwabiha kulusha.

3 Yotami ayûbaka omuhango gw’enyanya gw’aka-Nyamubâho, anakola oku lukuta lwa Ofeli. 4 Ayûbaka engo omu ntôndo ya Yuda; enyumpa nzibuzi bu n’enkingi omu birhondo.

5 Atula entambala oku bâmi ba bene Amoni, anabahima. Bene Amoni bamurhûla muli ogwôla mwâka, talenta igana za marhale na ndurhu bihumbi ikurni bya ngano na bihumbi ikumi bya ngano-punda; bene Amoni bajira kundi kwa bene okwôla omu mwâka gwakulikiraga n’omu mwâka gwa kasharhu. 6 Yotami ayushûka omu buhashe ebwa kuba ali agenzire bwinja omu majira ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge.

7 Ebisigîre oku bijiro bya Yotami, entambala alwire zoshi, eyindi mikolo ajizire ala oku ebyôla byoshi biri biyandike omu citabu c’Abâmi b’Israheli n’aba Yuda. 8 Ali akola agwerhe myâka makumi abirhi n’irhanu erhi aha mwâmi, anaciyîma myâka ikumi na ndarhu aha Yeruzalemu. 9 Yotami acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, banacimubisha omu lugo lwa Daudi. Omugala Akazi, ayîma ahali hâge.

V. Empindûlo za ngasi lubero z’omu burhegesi bwa Yezekiyahu n’obwa Yoshiyahu

Olwa Akazi, îshe wa Yezekiyahu

1 Akazi ali akola agwerhe myâka makumi abirhi erhi aba mwâmi, ayîma myâka ikumi na ndarhu aha Yeruzalemu. Arhajiraga okushingânîne omu masu ga Nyamubâho nk’oku îshe Daudi ajiraga. 2 Ashimba enjira y’abâmi b’Israheli, ciru atulisa n’ensanamu za Baali n’ecuma, 3 agenditumbûkiza obuku omu kabanda ka Bene-Hinomi^g ageza n’abagala omu muliro omu kushimba obubî bwa galya mashanja Nyamubâho akungushaga embere za bene Israheli, 4 agendirherekêra n’okutumbûkiza obuku omu hantu h’enyanya omu birhondo n’idako ly’emirhi mibishi.

Obuhane bwa Akazi

5 Nyamubâho, Nyamuzinda wâge anacimuhâna emwa omwâmi w’e Sîriya; Abanya-Sîriya bamuhima, banacimugwarhakwo mpira nyinji bwenêne, bana zihêka e Damasko. Kandi ashubihânwa emwa omwâmi w’Israheli, oyûla amuhima okurhalusire. 6 Pekahe, mugala wa Remalyahu, omu Yuda ayîrhamwo oku lusiku luguma, bantu bihumbi igana na makumi abirhi, balwi ba ntwâli, ebwa kuba bamalekêrera Nyamubâho Nyamuzinda wa b’îshe wabo. 7 Zikiri, mulwî wa Efrayimu, ayîrha Maaseyahu, mugala wa mwâmi na Azirikamu, murhambo w’omulala gwa mwâmi, na Elikana ye wali wa kabirhi kurhenga mwâmi. 8 Bene Israheli bagwârha muli bene wabo, mpira bihumbi magana abirhi, ez’abalume, ez’abakazi, ez’abanarhabana n’abananyere, babarhenza kwo na munyago munji bwenêne, banacihêka ogwôla munyago e Samâriya.

Omulêbi Odedi

9 Eyôla munda yabaga omulêbi wa Nyamubâho, izîno lyâge ye Odedi. Oku ahuluka aja emunda omurhwe gw’abalwi bashubukiraga e Samâriya anacibabwîra, erhi: Loli oku, omu bukunizi bwâge kuli bene Yuda, Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho anamuhîre bo; mwanabayirhira omujina gulya guhisire cingana omu mpingu. 10 Na bunôla mukolaga mulalire okujira bene Yuda na bene Yeruzalemu baja na baja-kazi binyu! ci kwônene mwôyu ka murhagwerhi amabî kuli Nyamubâho, Nyamuzinda winyu? 11 Na bunôla muyumvagye, mu galule abôla baja mwagwarhaga muli bene winyu, bulya obukunizi bwa Nya mubaho buli kuli mwe.

12 Baguma omu barhambo ba bene Efrayimu, Azariyahu, mugala wa Yehohanani, Berekiyahu, mugaJa wa Meshilemoti, Yehizikiyahu, mugala wa Meshilemoti, Yehizikiyahu, mugala wa Shalumu, na Amasa, mugala wa Hadilayi, bahakanira balya bakazagirhenga ebwa kulwa. 13 Banacibabwîra mpu: «Murhalerhe abaja eno munda ebwa kuba kuli kurhubarhuza omuzigo gw’obu bi emunda Nyamubâho ali, mwalonza okuguyushûla kandi oku ebyâha birhu n’amabî girhu; ebwa kuba obubî buli bunji n’obukunizi bunene bwa Nyamu bâho buli kuli Israheli». 14 Abola bashubûkaga ebwa kulwa, badêkereza abaja n’omunyago gwâbo embere z’abarhambo n’embere z’embugânano y’olubaga. 15 Abantu balalikagwa omu kuja kwaderha amazîno gâbo, bayîmanga, na erhi baba bamarhôla abaja bayambisa ngasi bali bushugunu na ebyambalwa bali ba nyazire, baja babaha emishangi n’enkwerho; kandi babaha mpu balye bananywe banabashîga amavurha na erhi baba bamahira oku ndogomi ngasi barhankacihashirigenda, babahêka e Yeriko, lugo lwa mabo, emwa bene wabo. Nabo bacishubirira e Samâriya.

Obubî n’olufù lwa Akazi

16 Muli ago mango omwâmi Akazi alika entumwa yagendimuhûnira oburhabâle emwa abâmi b’e Sîriya. 17 Ebwa kuba abanya-Edomu bali bamashubiyisha, bahima Yuda, banabayankamwo abaja. 18 Abafilistini bali bamahagula engo z’omu Cibanda na n’eza Nêgebu omu Yuda; bali bamarhôla Bet-Shemeshi, Ayaloni, Gederoti, Soko n’emirhundu yâge, Timuna n’emirhundu yâge, Gimizo n’emirhundu yâge, banaciyûbakamwo. 19 Ebwa kuba Nyamubâho alonzagya okurhorhôhya Yuda erhi Akazi orhuma, owahiraga Yuda omu bubî anaciyêrekana mubi emu nda Nyamubâho ali.

20 Tegalati-Falasari, mwâmi w’e Sîriya ayisha amurhabalire, amurhindibuza, arhacihashaga okubona emisi. 21 Ebwa kuba Akazi ali amakungûja ebyali omu ka-Nyamubâho byoshi kuguma n’ebyali omu nyumpa ya mwâmi n’eza abarhambo abihêka ntûlo emwa omwâmi w’e Sîriya: n’okwôla kurhamulerhe raga burhabale buci. 22 Ago mango ali omu malibûko ntyôla anakulikiza ashubikazigayîsa Nyamubâho, oyo mwâmi Akazi. 23 Akazihâna enterekêro emwa ba nyamuzinda b’e Damasko, abakazagimulibuza, anaciderha erhi: «Kulya kuba ba nyamuzinda w’abâmi b’e Sîriya banakazibarhabâla, nkola nakazibarherekêra e nterekêro lyo bantabâla.» Ci barhuma ahirima kulusha, ye na bene-Israheli boshi.

24 Akazi anaciyanka alundika ebirugu by’omu ka-Nyamuzinda, abijonjaga, n’erhi aba amayîgala enyumvi z’aka-Nyamuzinda, agendiyûbaka empêrero zâge omu ngasi bugonyero bwa YeruzaJemu. 25 Ayûbaka empêrero z’omu hantu h’enyanya omu ngasi lugo lw’omu Yuda mpu akazirherekêrakwo obuku emw’abandi banyamuzinda. Agayîsa ntyôla Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe.

26 Ebisigîre oku bijiro byâge n’oku lugendo lwâge, ebirhangiriza n’ebizinda, lola oku biri biyandike omu citabu c’ Abâmi b’e Yuda n’aba Israheli. 27 Akazi acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, bamubisha omu lugo, omu Yeruzalemu, barhamuhêkaga omu nshinda z’abâmi b’Israheli. Omugala Yezekiyahu ayîma ahali hâge.

Olwa Yezekiyahu

1 Yezekiyahu aba mwâmi erhi aba akola agwerhe myâka makumi abirhi n’irhanu ali muburhe, anayîma myâka makumi abirhi na mwenda aha Yeruzalemu. Nnina izîno lyâge ye wali Abiya, mwali wa Zekariyahu. 2 Ajira okushingânîne omu masu ga Nyamubâho nk’oku îshe Daudi ajiraga.

Okucêsibwa kw’aka-Nyamuzinda

3 Omu mwâka murhanzi gw’okuyîma kwâge, omu mwêzi gwa burhanzi, ayigula enyumvi z’aka-Nyamuzinda, anashubizijira bwinja. 4 Anacirhuma abagendihamagala abadâhwa b’abaleviti, na, erhi aba amabashubûliza ebwa lunda lw’ebuzûka-zûba, 5 anacibabwîra erhi: «Munyumve nani baleviti! mucicese munagendicesa aka-Nyamubâho, Nyamuzinda wa basho, munarhenze omu hantu hatagatifu, ngasi bigalugalu byoshi. 6 Ebwa kuba ba larha bajizire ecâha, bajira ebiri bibi omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu, bamujandisire^h, barhenzize obusù bwâbo ebwa ka-Nyamuzinda, bakayêrekeza omugongo. 7 Ciru bahamisire enyumvi z’enyumpa, bazimya n’amatara, barhanaciderhaga mpu bakazigenditumbûkizamwo obukù n’okurhcrekera enterekêro z’e nsirîra omu hatagatifu ha Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. 8 Oburhe bwa Nyamubâho bwanacirhogera omu Yuda n’omu Yeruzalemu, abijira bya kuyôbohya, bya kujugumya, na masheka g’abandi nk’oku munabwîne mwene n’amasu ginyu. 9 Na loli oku okwôla kwarhumire ba larha bayîrhwa n’engôrho, kwarhuma bagala birhu, bali birhu na abakazi birhu bahêkwa buja. 10 Bunôla ngwerhe omuhigo gw’okujira endagâno haguma na Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, ly’obukunizi bwâge burhenga kuli rhwe. 11 Na bunôla bana bani murhacibaga bantu banya-kubula bushibirizi, bulya mwe Nyamubâho acîshozire mpu mukaziyimanga embere zâge mukazimukolera, mube barhumisi bâge, munakazimurherekêra obukù.»

12 Okubundi abaleviti banaciyimuka, baligi: Mahati, mugala wa Amasayi; Yoweli, mugala wa Azaryahu, mwene Kehati; na muli bene Merari hali: Kishi, mugala wa Abdi na Azaryahu, mugala wa Yehaleeli. Omu banya-Gershoni, Yoahi, mugala wa Zima, Edeni mugala wa Yoahi. 13 Omu bene Elisafani, Shimuri na Yehieli; omu bene Asafu, Zekariyahu na Matanyahu. 14 Omu bene Hemani, Yehieli na Shimeyi, n’omu bene. Iditunu, Shemaya na Uzieli. 15 Banacishubûza bene wabo, n’erhi baba bamacîcesa, bayîsha, nka kulya mwâmi anabarhege-kaga nk’oku ebinwa bya Nyamubâho binadesire, bayîsha balicesa aka-Nyamubâho.

16 Abadâhwa baja omu ndalâla y’aka-Nyamubâho mpu bakacêsc, banacirhenza omu bululi bw’aka-Nyamubâho ngasi bigalugalu banashimanyire omwôla ka-Nyamubâho, abaleviti banacibirhôla, bagendibikabulira omu kabanda ka Kedroni. 17 Barhangira okucesa aka-Nyamubâho omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa burhanzi; omu nsiku munani z’omwêzi, bahika omu ndalâla y’Aka-Nyamubâho, bashubigeza nsiku munani erhi badwîrhe bacesa aka-Nyamubâho; omu lusiku lwa kali ikumi na ndarhu z’omwêzi gwa burhanzi, erhi bamayusa.

Enterekêro y’okuhyûla oku ebyâha

18 Bakanya, banacija emunda mwâmi Yezekiyahu ali banacimubwîra mpu: «Rhwamacêsa aka-Nyamubâho koshi, oluhêrero lw’enterekêro z’ensirîra n’e birugu byalwo byoshi, mpu rhwamacesa amêza g’enterekêro n’ebirugu byago. 19 Na ngasi bindi birugu byoshi mwâmi Akazi ahemulaga amango anali mwâmi, omu mango g’obugoma bwâge, rhwashubîribicesa; binakola biri embere z’o luhêrero lwa Nyamubâho.»

20 Mwâmi Yezekiyahu erhi aba amazûka sêzisêzi, ashubûza ab’omu lugo boshi anacisôkera ebwa ka-Nyamubâho. 21 Banaciyîsha balihêra mpanzi nda, nga ndabuzi nda, banabuzi nda na bihebe nda bya nterekêro oku byâha, oku bwâmi, oku ka-Nyamuzinda na kuli Yuda. Mwâmi anacibwîra abadâhwa, bagala ba Aroni mpu babirherekêrere oku luhêrero lwa Nyamubâho. 22 Babaga empanzi, abadâhwa banacirhôla omuko gwazo, bagushahuliza oku luhêrero, hanacibaga engandabuzi, banacishahuliza omuko oku luhêrero, banacibâga abanabuzi, banacishahuliza omuko oku luhêrero. 23 Okubundi banaciyîsha ba dwîrhe ebihebe by’enterekêro oku byâha, banacibihêka emunda mwâmi ali bo shi n’embugânano y’olubaga, nabo banacibihira kwo amaboko. 24 Abadâhwa babibaga, na omuko gwabyo bajiramwo enterekêro y’empyulo oku luhêrero kuli bene Israheli boshi; bulya mwâmi ali arhegesire mpu bajire ezôla nterekêro z’ensirîra kuli bene Israheli boshi n’oku nterekêro y’ebyâha.

25 Ahira abadâhwa omu ka-Nyamubâho, abaha n’emijegereza, enzenze n’ennanga, nk’oku Daudi anarhegekaga omu kushimba ebinwa bya Gadi, mulêbi wa mwâmi n’eby’omulêbi Natani; bulyala eryo irhegeko lyarhengaga emwa Nyamubâho, omu kanwa k’abalêbi. 26 Abaleviti bayîsha baciheba eruhya hagu ma n’ebizihwa bya Daudi, n’abadâhwa bayîsha badwîrhe emishekera. 27 Yezekiyahu aderha mpu barherekêre enterekêro y’ensirîra oku luhêrero. Amango barhangiraga enterekêro y’ensirîra, barhangira okuyimba olwimbo lwa Nyamubâho n’okubûha emishekera bananunîsa n’ebizihwa bya Daudi, mwâmi w’Israheli. 28 Embugânano y’olubaga yoshi yafukamiriza, bayimba olwimbo lwa okukuza Nyamubâho, babûha emishekera, na ngasi kundi koshi kuhika bamala enterekêro y’ensirîra.

Okushubirira oburberekêre

29 Erhi bamala enterekêro y’cnsirîra, mwâmi haguma n’abantu bali boshi naye, bafukama baharâmya. 30 Mwâmi Yezekiyahu boshi n’abarhambo, babwîra abaleviti mpu bakuze Nyamubâho n’ebinwa bya Daudi n’ebya omulêbi Asafu, bakuza n’obusîme bunene, bayûnama baharâmya. 31 Okubundi Yezekiyahu aja omu kanwa aderha erhi: «Bunôla mamashubicîrherekêra buhyahya emwa Nyamubâho, yegeragi, muhâne enterekêro zinyu n’obukuze munôla ka-Nyamuzinda.» Embugânano y’olubaga yanaciyîsha edwîrhe enterekêro n’e by’obukuze, na ngasi banali ba murhima muhanyi, bakazihâna enterekêro zâbo z’ensirîra. 32 Omubale gw’enterekêro z’ensirîra zahânagwa n’embugânano y’olubaga zahika omu nkafu makumi gali nda, bihebe igana na banabuzi magana abirhi: ebyôla byoshi oku nterekêro y’ensirîra bahaga Nyamubâho, 33 banarherekêra zindi nkafu magana gali ndarhu, na bibuzi bihumbi bisharhu. 34 Ci ebwa kuba abadâhwa bali basungunu, barhankahashire okubâga bonene enterekêro z’ensirîra, bene wabo b’abaleviti babarhabâla kuhika bamala omukolo goshi na kuhika abandi badâhwa bayûsa okucîcêsa, bulya abaleviti bali babiduhire okucêsa emirhima yâbo okushingânîne kulusha abadâhwa. 35 Kandi n’enterekêro z’ensirîra zali nyinji, n’okuyushûla enterekêro z’amashushi oku nterekêro z’omurhûla n’ebindi by’embulaga oku kujira cnterckcro y’cnsirîra. Ntyôla kwo bashubiriyumanyanya obugashanizc Omu ka-NyamuZinda. 36 Hezekiyahu, n’olubaga loshi basima bwcnene kuli ebyôla Nyamuzinda ali arhega nyize olubaga, bu!ya byali binlu byajiragwa ciflldukwe.

Okulalika olubaga okukuza olusiku lukulu lwa Basaka

1 Yezekiyahu anacirhuma entumwa omu Israheli n’omu Yuda mwoshi; a rhuma n’amaruba emwa Efrayimu n’emwa Menashè g’okubalâlika mpu bayîshe ebwa ka-Nyamuzinda omu kukuza olusiku lukulu lwa Basaka oku irenge lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. 2 Mwâmi, abarhambo bâge n’endêko y’olubaga loshi lw’e Yeruzalemu lwali lwamarhangijira ihano ly’okukuza olusiku lukulu lwa Basaka omu mwêzi gwa kabirhi. 3 Bajiraga ntyôla ebwa kuba barhahashaga okulujira omu mango galwo bulya abadâhwa barhali bacicicêsa kulya kunakwânîne, na kandi olubaga lurhali lucishimânana aha Yeruza lemu. 4 Okwôla kwabonekana nka kuli kwinja omu masu ga mwâmi n’embugânano yoshi. 5 Bahiga ntyôla okugeza omulali omu Israheli moshi, kurhenga e Bersheba e Dani, mpu baje e Yeruzalemu bayîshikuza olusiku lukulu lwa Basaka oku irenge lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli; bulya bàrhacilukuzagya omu kuyîsha kw’abantu boshi, nk’oku binayandisirwe. 6 Abalibisi banacirhôla amaruba ga mwâmi n’aga abarhambo banacizunguluka Israheli yeshi na Yuda mpu baje balalika, nk’oku irhegeko lya mwâmi linadesire: Bene Israheli, yîshi emwa Nyamubâho, Nyamuzinda w’Abrahamu, wa Izaki na wa Israheli, naye anashubija emunda abasigalaga bali, emunda bali balya muli mwe bashugunusire omu nfune z’abâmi b’e Sîriya. 7 Murhabaga aka basho n’aka bene winyu abagomeraga Nyamuzinda wa b’îshe wabo, kuhika abalekêrcra babanyaga banabashandabanya nk’oku munabwîne. 8 Murhabiâga ba cikanyi cirhagomba aka basho; herezi Nyamubâho okuboko, yîshi ebwa nyumpa yâge eyi ajiraga nyîmâna ensiku zoshi, munakolere Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, lyo omuliro gw’ obukunizi bwâge gumurhengakwo. 9 Ebwa kuba erhi mwankagomire Nyamubâho, bene winyu na bagala binyu banahashibona obwonjo emwa balya babahimaga, ciru banabagalule muno cihugo, bulya Nyamubâho, Nyamuzinda winyu ali wa lukogo na wa bwonjo, arhanamurhenzekwo obusù bwâge, nka mwankashubira emunda ali.

10 Abalibisi bakanya, kurhenga omu lugo kuja omu lundi, bagera omu cihugo ca Efrayimu coshi, bagera omu ca Menashè kuhika emwa Zabuloni, baja babashekera n’okubagayaguza. 11 Bantu baguma baguma bwonene omu bene Aseri, bene-Menashè na bene Zabuloni, bacirhôhize, banacija e Yeruzalemu. 12 Ci kwônene abantu b’omu Yuda, Nyamuzinda abahà murhima muguma gw’okuyumva n’okushimba irhegeko lya mwâmi. N’ery’ abarhambo, nk’oku kanadesire akanwa ka Nyamubâho. 13 Olubaga lwabugânana aha Yeruzalemu omu kukuza olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango omu mwêzi gwa kabirhi: yali mbugânano ya bantu banji bwenêne. 14 Barhondêra okuhongola empêrero zali aha Yeruzalemu; barhenza empêrero z’obukù zoshi bâge ndizikabulira omu kabanda ka Kedroni.

Basaka n’emigati erhalimwo lwango

15 Barherekêra olusiku lukulu lwa Basaka omu nsiku ikumi n’ini z’omwêzi gwa kabirhi. Abadâhwa n’abaleviti bayumva enshonyi zabagwârha erhi kukê reza kwabo kurhuma, nabo bacicêsa, barherekêra enterekêro z’ensirîra omu ka-Nyamubâho. 16 Bakazagijira emikolo yâbo nk’oku banarhegesirwe n’irhegeko lya Musa, muntu wa Ntamuzinda: nabo abadâhwa bakazibulaga omuko bamaguhâbwa n’abaleviti. 17 Ebwa kuba omu mbugânano mwali bantu ba nji barhali basagicicesa, abaleviti barhegekwa okurherekêra enterekêro za Basaka kuli abôla barhali bacicêsize, lyo babarherekêra emwa Nyamubâho. 18 Ebwa kuba bantu banji omu lubaga, bantu banji b’emwa bene Efrayimu, emwa bene Menashè, emwa bene Isakara n’emwa bene Zabuloni, barhali bacicêsize, balya Basaka buzira okushimba kulya kunayandisirwe. Ci Yezekiyahu abasengerera aderha erhi: «Mâshi, Nyamubâho ntahwa lukogo, 19 ababalire abâla bantu bayîshaga balongereza n’omurhima gwâbo goshi, Nyamuzinda wa b’ishe, ciru n’omu bucêse bukwânîne omu ka-Nyamuzinda.» 20 Nyamubâho ayumva omusengero gwa Yezekiyahu, afumya olubaga. 21 Bene Israheli bali aha Yeruzalemu bakuza olukulu lw’emigati erhalimwo lwango nsiku nda zoshi n’obushagaluke bunene, na ngasi lusiku, abaleviti n’abadâhwa bakazagikuza Nyamubâho n’ebizihwa binene oku Irenge lya Nya mubâho. 22 Yezekiyahu aderha ebinwa by’okusîmisa abaleviti bakazagikolesa obukengere bwâbo boshi omu mukolo gwa Nyamubâho. Balya embâgwa z’olusiku lukulu, nsiku nda zoshi, bakazirherekêra enterekêro z’omurhûla n’okukuza Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo. 23 Embugânano yanaciyumvanya omu kushubigeza zindi nsiku nda omu kukuza olwôla lusiku lukulu n’obushagaluke bunene. 24 Ebwa kuba Yezekiyahu, mwâmi w’e Yuda ali amaha olubaga mpanzi cihumbi, bihumbi nda bya bibuzi, n’abarhambo bala bayîrha empanzi cihumbi, bihumbi ikumi bya bibuzi n’abadâhwa banji bali bamacicêsa. 25 Embugânano ya bene Yuda boshi, abadâhwa n’abaleviti, embugânano y’abantu barhenga omu Israheli, n’abandi bashimbûlizi barhengaga omu Israheli nisi erhi abayûbakaga omu Yuda, boshi basîma bwenêne. 26 Ahôla Yeruzalemu bagezaho ensiku nkulu z’obusîme bunene, obu kurhenga amango ga Salomoni, mugala wa Daudi, mwâmi w’Israheli, burhali busag’ibonekana bundi aha Yeruzalemu. 27 Abadâhwa baleviti barhondêra okuja kwagisha olubaga, n’izu lyâbo lyayumvikana, omusengero gwâbo gwahika omu hatagatifu ha Nyamubâho, omu mpingu.

Okubera ensanamu z’abazimu n’oknyumanyanya obugashânize

1 Erhi okwôla koshi kuba kwamahwa, bene Israheli bali ahôla, bakanya baja omu ngo za Yuda, baja babera amabuye magwike, baja batwa enshanga, bakundula cmpêro zali omu hantu h’enyanya omu birhwa, kuguma n’ernpêrero zali omu Yuda moshi n’omu cihugo ca bene Benyamini, eca bene Efrayimu na Menashè, balinda babihirigisa byoshi Enyuma z’ahôla bene Israheli baja bashubira ngasi baguma omu ngo zâbo, ngasi muguma omu mwâge.

Abadâhwa bakengêsibwa omu mukolo gwâbo

2 Yezekiyahu, agabanya abadâhwa n’abaleviti nk’oku emirhwe yaho yanali, ngasi muguma omu badâhwa erhi baleviti nk’oku emikolo yâbo yanali, ajira abakazikola oku nterekêro y’ensirîra, aba oku nterekêro z’omurhûla, aba omukolo gw’obugashânize, aba okuyimba n’okukuza, abakazikola aha mihango y’ecihando ca Nyamubâho. 3 Ayanka omu bintu byâge , ecigabi ca mwâmi cakazagihûnwa oku nterekêro z’ensirîra, oku nterekêro z’ensirîra z’esêzi na bijingo n’oku nterekêro za sabato, ez’omwêzi n’ez’ensiku nkulu nk’oku binayandisirwe omu burhegesi bwa Nyamubâho. 4 Anacibwîra olubaga lwayûbakaga omu Yeruzalemu bakazihâna ecigahi c’abadâhwa n’ec’abaleviti lyo bayôrha bacihizire oku burhegesi bwa Nyamubâho. 5 Erhi lyo irhegeko limanyikana hoshi, bene Israheli baja bahûna birhali binyi oku bisarûlwa byâbo birhangiriza by’engano, eby’idivayi lihyahya, eby’amavurha, ebya obuci na ngasi byoshi binasarûlwa omu mashwa; kuguma bahêka mwandu entûlo za byoshi. 6 Bene Israheli na bene Yuda bayûbakaga omu ngo za Yuda, bahâna nabo entûlo y’enkafu, ey’ebibuzi, ey’ebintu bitagatifu byakazagirherekêrwa Nyamubâho, Nyamuzinda wabo; baja bajira ebirundo bya ngasi lubero. 7 Barhondêraga okukazijira ebirundo kurhenga oku mwêzi gwa kasharhu, bagendibimalîra oku mwêzi gwa kali nda. 8 Yezekiyahu boshi n’abarhamho bayîsha, erhi baha bama bona ebirundo, bakuza Nyamubâho n’olubaga lw’Israheli. 9 Yezekiyahu anacidosa abadâhwa n’ahaleviti oku biyêrekîre ebyôla birundo. 10 Omudâhwa mukulu Azariyahu, w’oku mulala gwa Sadoki anacimushuza erhi: «Kurhenga amango banarhangiraga okukazilerha entûlo zinarhegesirwe omu ka-Nyamuzinda, rhwakazirya, rhwanasiza binji, ebwa kuba Nyamubâho agishire olubaga lwâge, n’omusigala guli eyi nûndo yoshi.»

11 Yezekiyahu aderha mpu barheganye ebiyûmpa omu ka-Nyamuzinda, banacibirheganya. 12 Bakaziyisha balihâna kulya kunashingânîne, entûlo zirhegesirwe n’empongano kuguma n’ebintu bitagatifu. Babibîsa omuleviti Konanyahu, nka murhambo n’omulumuna Shimeyi nka murhambo wa kabirhiⁱ.

13 Yehieli, Azaziyahu, Nahati, Asaheeli, Yerimoti, Yozabadi, Elieli, Yismakiyahu, Mahati na Benayahu bo bali balanzi, bakazagirhegekwa na Konanyahu n’omulumuna Shimeyi omu kushimba enkerekanyo ya mwâmi Yezekiyahu n’Azariyahu, murhambo w’aka-Nyamuzinda. 14 Omuleviti Kore, mugala wa Yimuna, ye wakazagilanga omuhango gw’e buzûka-zûba, ye wakazagiyankirira entûlo z’obulonza bwinja bakazagilerhera Nyamubâho mpu baberûle ebi barhûzire Nyamubâho n’ebintu bitagatifu bwenêne. 15 Oku burhegesi bwâge, bakazâg’ikola n’obwikubagirwa boshi, omu ngo z’abadâhwa, Edeni, Minyamini, Yeshua, Shemayahu, Amariyahu na Shekanyahu, mpu bakazigabira bene wabo, bakazigabira abakulu kuguma nk’abarho, nk’oku emirhwe yâbo yanali. 16 Kuhirakwo abantu balikola bayandike, kurhenga oku oli myâka isharhu muburhe kuja enyanya, ngasi boshi bakazagiyisha ebwa ka-Nyamuzinda bakazâg’ihabwa kantu kalebe oku mukolo gwâbo, kulya banagabirwe, n’oku emirhwe yâbo enali. 17 Ecitabu c’abadâhwa, amazîno gâbo gali gayandisirwe omu kushimba emilala yâbo, nabo abaleviti bali bayandisirwe, kurhenga oku wa myâka makumi abirhi ali muburhe kuj’enyanya, omu kushimba emikolo yâbo n’emirhwe yâbo. 18 Ecôla citabu cali ciyandisirwemwo abana babo boshi, abakazi babo, bagala babo n’abanyere babo n’oku mbugânano yâbo yoshi, ebwa kuba n’obwikubagirwa bwâbo bakazagikola n’omurhima gw’obutagatifu, oku bintu bitagagifu. 19 Oku biyerekir bene Aroni, abadâhwa bali bayûbasire omu bishagala bya eburhambi omu ngo zâbo, bali bagwerhe nabo omu ngasi lugo, abantu bamanyikine ngasi muguma n’izîno lyâge, bali bahabirwe ogwôla mukolo g’okuja kwagabira abandi, oku ngasi wa bûko mulumc omu badâhwa n’oku ngasi baleviti bayandike.

20 Ntyôla kwo Yezekiyahu ajizire omu Yuda mwoshi, ajira kwinja, okushi nganinc n’okuli kw’okunali embere za Nyamubâho, Nyamuzinda wâge. 21 Omu ngasi mukolo akazagirhangira guyêrekîre aka-Nyamubâho, guyêrekîre oburhegesi, guyêrekîre amarhegeko, omu kulongereza Nyamuzinda wâge, akazagigukola n’omurhima gwâge goshi, anaguyukirize bwinja.

Senakeribu arhêra Yuda

1 Erhi ebyôla bintu n’ebijiro by’okushubilumûla obwikubagirwa bwâbo biba byamahwa, Senakeribu, mwâmi w’e Asîriya ayisha arhabâlire omu Yuda, atwa ecirâlo oku burhambi bw’engo nzibu-zibu, omu kulonza okuzinyaga. 2 Erhi Yezekiyahu abona oku Senakeribu ayîshire n’oku ayêrekîre e Yeruzalemu mpu amunyâge, 3 ajira haguma n’abarhambo bâge n’abalwi bâge b’entwâli mpu bazibe amaliba goshi gali eburhambi bw’olugo, banacimurhabâla. 4 Olubaga mwandu lwashubûzanya, lwaziba amaliba n’enyishi nsungunu zakazagihulula omu cihugo, bakaziderha mpu: «Cankarhuma hano oyo mwâmi w’e Asîriya ayîsha munôla cihugo ayîshishîmâna amîshi manji? 5 Yezekiyahu ajamwo oburhwâli, arhondêra okushubija ayûbaka olukuta lwali lwamaja lwahongoka, anashakâla n’enkingi zoshi; ayûbaka n’olundi lukuta eburhambi bw’olugo, anacizibuhya Milo omu lugo lwa Daudi; atulîsa emirasano mwandu n’empenzi. 6 Ahira abarhambo balwi oku lubaga n’erhi aba amabashubûliza eburhambi bwâge omu ngo eri aha muhango gw’olugo, ababwîra ebinwa byabarhwa oku murhima aderha erhi: 7 «Muzibuhe munarhwalihe, murhayôbohaga murhanarhemukaga embere z’oyôla mwâmi w’e Asîriya n’embere z’ogwôla mwandu gw’abantu bali boshi naye; bulya oli haguma na nirhu alushire oli haguma naye. 8 Ye, ayîshirirhabâlwa n’okuboko kw’abantu, ci rhwono Nyamubitho yêne ye warhuhêka omu kulwa kwirhu». Olubaga lwacîku bagira bwenêne ebyôla binwa bya Yezekiyahu mwâmi w’e Buyahudi.

Okulogorha kwa Senakeribu

9 Enyuma z’ahôla Senakeribu arhuma abarhumisi bâge e Yeruzalemu, naye agôla mango erhi ali aha Lakishi n’emirhwe yâge yoshi. Anacirhuma abôla barhumisi emwa Yezekiyahu mwâmi w’e Yuda n’emwa abantu boshi h’e Yuda bali aha Yeruzalemu mpu bababwire erhi: 10 «Kwo amaderha ntyâla Senakeribu mwâmi w’e Asîriya: Bici mucikubagire obwôla mwalinda bamugorha aha Yeruzalemu? 11 Ka Yezekiyahu arhamurhebe arhume mwafa n’ishali n’enyôrha, ene aderha erhi: Nyamubâho, Nyamuzinda wirhu arhuyôkola omu maboko g’o mwâmi w’e Asîriya. 12 K’arhali oyôla Yezekiyahu, ye ôlya wajaga arhenza e mpêrero omu hantu h’enyanya kuguma n’ezindi mpêrero za Nyamubâho omu kuja kwaderha e Yuda n’e Yeruzalemu erhi: «Mwakazifukamiriza embere z’oluhêrero luguma lwonene na mwakazirherekêraho obuku? 13 Ka murhamanyiri ebi ba larha na nani rhwakolire embaga z’omu bihugo? Ka banyamuzinda ba ebyôla bihugo bahashire okuyôkola okunali, ebyôla bihugo omu nfune zani? 14 Ndi, omu ba nyamuzinda b’ebyôla bihugo balarha baherêrekezagya, ndi muli bo wayîshire okuyôkola olubaga lwâge omu kuboko kwâni, lyo oyôla nyamuzinda winyu ahasha naye okubayôkola omu kuboko kwâni? 15 Bunôla mumanye Yezekiyahu arhabashumikaga n’okubarheba kwa bene okûla! Mu rhacikubagiraga ye, bulya ntâye nyamuzinda wa ciru n’olubaga luguma kandi erhi bwâmi buguma wahashire okuyôkola olubaga lwâge omu nfune zani nisi e rhi omu nfune za balarha; kurhigi oyôla nyamuzinda winyu ciru yehe arha nkahasha okubarhenza omu maboko gani.» 16 Abôla barhumisi ba Senakeribu baja baderha binji bya kujacira Nyamubâho, Nyamuzinda na Yezekiyahu omu rhumisi wâge. 17 Kandi omu kuja ajacira Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, n’omu kujaderha ebinwa bigalugalu kuli Nyamubâho, ayandika aga maruba gadesire ntyâla: «Nka kulyâla banyanmuzinda b’amashanja gali omu bihugo, barhahashaga okuyôkola olubaga lwâbo omu kuboko kwâni, kwo na kuguma, nyamuzinda wa Yezekiyahu arhahashe okuyôkola olubaga lwâge omu kuboko kwâni.» 18 Abarhumisi bâge banacirhondêra okubirikira n’izu linene, emunda olubaga lw’e Yeruzalemu lwali oku lukuta, mpu baluyubohye banalurhemule, lyo bahasha ntyôla okurhôla olugo. 19 Ebi bakazigiderha kuli Nyamuzinda wa Yeruza!emu, byali bya kumugerera oku banyamuzinda b’ezindi mbaga za hanola igulu, abajiragwa n’okuboko kw’omuntu.

Omusengero gwa Yezekiyahu

20 Okwôla kwarhuma mwâmi Yezekiyahu n’omulêbi Yeshayahu, mugala wa Amotsi, barhangira okushenga n’okubirikira empingu. 21 Nyamubâho anacirhuma malahika wayîshigiherêrekeza abalwi boshi, abaluzi n’abarhambo bali oku cihando c’ôyo mwâmi w’e Asîriya. Oyôla mwâmi ajogonja n’enshonyi ashubira omu cihugo câge. Erhi aja omu nyumpa ya nyamuzinda wâge, baguma omu barhenga omu bula bwâge yenene, bamuyîrhira omwôla n’engôrho. 22 Nyamubâho anaciyôkola ntyôla Yezekiyahu n’abantu b’e Yeruzalemu omu kuboko kw’abashombanyi babo boshi, anakazibarhenza empande zoshi. 23 Bantu banji bakaziyîsha badwîrhe enterekêro zâbo aha Yeruzalemu balihêra Nyamubâho, banakaziyîsha badwîrhîre Yezekiyahu, mwâmi w’e Yuda ntûlo nyinji, n’okwôla kwarhuma aja irenge omu masu g’amashanja goshi. 24 Muli agôla mango Yezekiyahu alwala alonz’ifa. Ashenga Nyamubâho, na Nyamubâho amudesa amujirira n’ecisomerine. 25 Ci kwônene Yezekiyahu a rhavugaga omunkwa kuli agôla minja ajiriragwa, ci omurhima gwâge gwaba kucîbona gucîbona, na ntyo oburhe bwa Nyamubâho bwayaka kuli ye na kuli Yuda n’e Yeruzalemu. 26 Yezekiyahu acîrhohya ahuna obwonjo kuli obwôla bucîbone bw’omurhima gwâge, acirhohya ye yêne, kuguma n’abantu b’e Yeru zalemu, ntyo obukunizi bwa Nyamubâho burhacibayîshiraga amango g’obuzîne bwa Yezekiyahu.

Obugale n’emikolo ya Yezekiyahu. Okufa kwa Yezekiyahu

27 Yezekiyahu abona amagale manji anaja irenge bwenêne. Acijirira embîko z’amarhale, ez’amasholo, ez’amabuye g’engulo ndârhi, ez’emigavu, ezempe nzi n’eza ngasi bintu byankacifinjwa. 28 Kuguma ayûbaka n’embîko z’engano, eza idivayi n’eza amavurha, enyumpa z’enfarasi n’ebindi bishwekwa bya ngasi lubero, anali agwerhe amasò g’ebintu mwandu omu lugo lwabyo. 29 Aciyûbaki ra engo, anashweka maso manji ga nkafu, aga ebibuzi, ebwa kuba Nyamubâho ali amuhire bintu mwandu. 30 Kandi ali oyôla Yezekiyahu, ye wajagiziba enjira y’enyanya y’amîshi ga Gihoni, agayerekeza idako ebwa buzika-zûba bw’olugo lwa Daudi. Yezekiyahu ayôloloka omu mirimo yâge yoshi. 31 Na Nyamuzinda arhaderhaga mpu amulikirira emw’abantu bakazagirhumwa n’abanya buhashe b’e Babiloni mpu bayishimudôsa emyanzi ya cirya cisomerîne cabaga omu cihugo n’okumurhangula, lyo bamanya ebimuba omu murhima byoshi.

32 Ebisigîre by’ebijiro bya Yezekiyahu, emikolo yâge y’obukunda-Lulema ajizire, ala oku ebyôla biri biyandike omu binwa by’omulêbi Yeshayahu, mugala wa Amotsi, n’omu citabu c’Abâmi b’e Yuda n’aba Israheli. 33 Yezekiyahu acihengeka aha burhambi bwa b’îshe, banacimubisha omu hantu h’enyanya bwenêne omu nshinda za bene Daudi. Abantu b’e Yuda boshi n’abantu b’e Yeruzalemu bamuha irenge n’obukuze bwenêne aha kufa kwâge. Omugala Menashè anaciyîma ahali hâge.

Obubî bwa Menashè

1 Menashè ali agwerhe myâka ikumi n’ibirhi ali abusirwe erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka makumi arhanu n’irhanu ali mwâmi aha Yeruzalemu. 2 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, ayiga amabî ga galya masha nja Nyamubâho akungushaga embere za bene Israheli. 3 Ashubirhondêra oku ja ayûbaka empêro omu hantu h’enyanya omu birhondo, ezi îshe Yezekiyahu akazagihongola; ayûbaka empêrero kuli ba Baali, ashubija ajira enshanga, akazifukamira abazimu b’oku nkuba boshi n’okubakolera. 4 Ayûbaka empêrero omu ka-Nyamubâho, kalya Nyamubâho aderhagakwo erhi: «Omu Yeruzalemu mwo nahira izîno lyani ensiku zoshi.»

5 Ayûbaka empêrero oku bazimu b’oku nkuba boshi omu maluli gombi g’aka-Nyamubâho. 6 Ageza abana bâge omu muliro omu kabanda ka bene Hinomi. Akazagijira ebwa endagwê y’olujimbi, okulaguza n’ebya obukurungu, ashubihira omu cihugo emandwa n’abalozi. Ajira mabi manji omu masu ga Nyamubâho, galya ga okumukuniza. 7 Ahira ensanamu y’omuzimu ajiraga omu ka-Nyamuzinda, kalya Nyamuzinda yêne abwîraga kwo Daudi n’omugala Salomoni erhi: «Muli eyîra nyumpa, n’omûla Yeruzalemu mwo nacîshozire e mwa bene Israheli boshi, oku mwo nahira izîno lyani ensiku zoshi. 8 Ntakaciziga amagulu ga bene Israheli gaja gazungula eyi n’eyi omu cihugo nahaga basho, casînga bakazishibirira okujira oku nabarhegekaga, omu kushimba oburhegesi, amarhegeko n’engeso nabarhegekaga kuli musa. 9 Menashè ahabula Yuda n’abantu b’e Yeruzalemu, balinda bajira amabî garhalusire amabî gajiragwa na galya mashanja Nyamubâho amaliraga embere za bene Israheli. 10 Nyamubâho abwîra Menashè na olubaga lwâge ci barhayumvagya.

Menashè agwârhwa mpira anahûna obwonjo

11 Lero Nyamubâho anaciyîsha abarhumire abarhambo n’engabo y’abalwi ba mwâmi w’e Asîriya, bagwârha Menashè n’ebyûma by’amîno-mîno n’erhi baba bamamushweka na ba caburhinda babirhi b’ecûma c’omulinga bamuheka e Babiloni. 12 Erhi aba akola ali omu malibûko, arhondêra okushenga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge acîrhohereza embere za Nyamubâho Nyamuzinda wa b’îshe. 13 Amushenga na Nyamubâho acîlekêrera agomba ayumvirhiza omusengero gwâge, anacimushubiza e Yeruzalemu omu bwâmi bwâge. Menashè anacimanyira ahôla oku Nyamubâho yêne ye onaba Nyamuzinda. 14 Enyuma z’ahôla ayûbaka olukuta lw’embuga oku lugo lwa Daudi, olunda lw’e buzika zûba ebwa Gihoni omu kabanda kuhika aha muhango gw’enfi, mpu luhashe okuzonga Ofeli, anaciluyinamula bwenêne lwaja enyanya. Anacijira abarhambo b’abasirika omu ngasi ngo nzibuzibu z’omu Yuda.

15 Arhenza omu ka-Nyamubâho balya banyamuzinda b’embuga, arhenza mwo n’erya nsanamu y’omuzimu kuguma n’empêrero ajaga ayûbaka oku nto ndo y’aka-Nyamubâho aha Yeruzalemu agendikweba kuli n’olugo. 16 A shubiyûbaka oluhêrero lwa Nyamubâho, anarherekêrakwo enterekêro z’omurhûla n’eza okuvuga omunkwa, anacibwîra Yuda mpu akazikolera Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli. 17 Ci kwônene olubaga lwanakulikiza okukazirherekêra omu birhwa, lwakazirherekêra Nyamubâho yêne, Nyamuzinda walwo. 18 Ebisigîre oku bijiro bya Menashè, omusengero gwâge emwa Nyamuzinda wâge, n’ebinwa by’abalêbi bakazagimushambâza okw’izîno lya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli, ala oku okwôla kuli omu Bijiro by’Amabi g’Israheli. 19 Omusengero gwâge na kurhi ayumvubagwa, ebyâha n’obugoma bwâge boshi, ahantu ajaga ayûbaka empêrero enyanya omu rhurhondo, aha ajaga ahira enshanga n’ensanamu embere arhôhekere, ala oku okwôla kuli kuyandike omu binwa bya Hozayi. 20 Menashè acîhengeka aha burhambi bwa b’îshe, banacimubisha aha nyumpa yâge. Omugala Amoni ayîma ilhali hâge.

Olwa Amoni

21 Amoni ali akola agwerhe myâka makumi abirhi ali muburhe erhi aba mwâmi, anaciyîma myâka ibirhi^j aha Yeruzalemu. 22 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, nk’oku îshe Menashè ajiraga. Amoni ajihâna enterekêro emwa ensanamu zoshi îshe Menashè ajiraga, anazirhumikira. 23 Arhanacîrhohekezagya embere za Nyamubâho nk’oku îshe Menashè acîrhohekezagya, ci yehe kwaba kuyushûla ayushûla ebyâha. 24 Abarhumisi bâge bamujirira irhigi ly’okumuyirha, banacimuyirhira omu nyumpa yâge. 25 Ci olubaga lwa omu cihugo, lwayîrha ngasi boshi banajaga omu irhigi ly’okuyîrha mwâmi Amoni, n’ahali hâge, olubaga lwanayîmika omugala Yoshiyahu.

Olwa Yoshiyahu

1 Yoshiyahu ali akola agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, ayîma myâka makumi asharhu na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. 2 Ajira ebishingânîne omu masu ga Nyamubâho, anashimba enjira z’îshe Daudi, a rhazigeraga eburhambi oli ebwa kulyo oli ebwa kumosho.

Oluhindu lurhanzi w’oburhegesi bwa Yoshiyahu

3 Omu mwâka gwa kali munani kurhenga ali mwâmi, erhi aba akola ali mwana wabona, arhangira okukazilongereza Nyamubâho, Nyamuzinda w’îshe Daudi, n’omu mwâka gwa kali ikumi na kabirhi arhondêra okukazirhenza ngasi hyanali hibi omu Yuda n’omu Yeruzalemu; arhenzamwo empêrero z’ahantu h’enyanya omu birhondo, enshanga, ensanamu zabinjagwa n’ezatula gwa. 4 Bashambûla embere zâge empêrero za ba Baali, akulumbya ensanamu zali zirherekirwe izûba, zali zihizirwe enyanya; ajonjaga enshanga, ensanamu mbinjûle n’ensanamu ntule n’erhi aba amazijira mutulo, ogwôla mutulo aguga lagaliza oku nshinda z’abakazagizirherekêra enterekêro. 5 Amavuha g’abadâhwa agayôkera oku mpêrero zâbo. Acêsa ntyo omu Yuda n’omu Yeruzalemu. 6 Kuguma omu ngo za bene Menashè, eza bene Efrayimu, eza bene Simoni na kuhika bene Nefutali, 7 Omu bishabukiza, omu marhambi goshi, aja ahirimya mwo empêrero, aja ajojanga anajira mutulo enshanga zoshi, ensanamu zabi njagwa zoshi, anaja akulumbya cnsanamu zoshi zali zirherekîrwe izûba omu cihugo c’Israheli coshi. Enyuma z’ahôla ashubira e Yeruzalemu.

Okushubiyûbaka aka-Nyamuzinda

8 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani gwa okuyîma kwâge, erhi aba amacêsa ecihugo n’aka-Nyamuzinda, anacirhuma Shafani, mugala wa Asaliyahu, Maseyahu, musirika wakazagirhegeka olugo, na Yoha, mugala wa Yohazi, kabîka-myandiko, abarhuma mpu bagendishubiyûbaka aka-Nyamuzi nda wâge. 9 Baja emunda Hilikiyahu ali ye wali mudâhwa mukulu, banacihâna enfaranga zadwirhwe omu ka-Nyamuzinda, n’ezi abaleviti bakazagilanga emihango bahabagwa emwa bene Menashè n’emwa bene Efrayimu n’emwa bene Israheli, emwa bene Yuda boshi emwa bene Benyamini n’emwa abantu b’e Yeruzalemu boshi. 10 Abalanzi b’aka-Nyamubâho bazihira omu maboko ga owakazagijirîsa emikolo y’okuyûbaka, nabôla bakozi, ezôla nfaranga zoshi bazikolesa oku kushakûlula n’okuzibuhya aka-Nyamuzinda, 11 bazihà abalenga ba okujira emirhamba n’aba okuyûbaka bagendigulamwo amabuye marhe ndeze n’emirhi y’okujira emirhamba n’emitungo y’emyûbako abâmi b’e Yuda bàhongolaga.

12 Abôla bantu baja n’obwikubagirwa omu mukolo gwâbo. Bali bagwerhe abakazilola emikolo oku yajirwa, bali Yahati na Obadiyahu, baleviti ba muli bene Merari, Zekariya na Meshulami ba muli bene Kehati bo bakazagibayeresa kurhi bakola haguma n’abandi baleviti balya banakazagihêka boshi nabo ebizihwa. 13 Abôla bakazagiyêrekana emikolo n’okulola ngasi bandi bakozi oku ngasi mukolo. Hali abandi baleviti bali bandisi, abakazagilanga ebirugu by’omu nyumpa n’abalanzi b’emihango.

Ecitabu c’ Amarhegeko ga Nyakasane

14 Erhi bakola barhôla enfaranga zadwirhwe omu ka-Nyamubâho, omudâhwa Hilikiyahu arhôla ecitabu c’oburhegesi bwa Nyamubâho ecâhanagwa na Musa. 15 Okubundi, Hilikiyahu aja omu kanwa abwîra Shafani ye mwandisi erhi «Namarhôla ecitabu c’oburhegcsi omu Ka-Nyamubâho;» 16 Hilikiyahu, cirya citabu anacicihereza Shafani. Naye Shafani, cirya citabu acihêkera mwâmi, kandi anamumanyîsa olwa emikolo aderha erhi: «Ngasi oku banali babwizire abarhumisi bâwe bakujizire. 17 Bayansire enfaranga zali omu ka-Nyamubâho, baziha abalanzi n’abakazagijirîsa omukolo.» 18 Omwandisi Shafani ashubi bwîra mwâmi ogûla mwanzi erhi: «Omudâhwa Hilikiyahu anampire ecitabu.» Shafani anacisoma muli ecôla citabu anali embere za mwâmi.

19 Erhi mwâmi ayumva ebinwa by’obôla burhengesi, asharhula emyambalo yâge, 20 anacihûna erîra irhegeko emwa Hilikiyahu, emwa Ahikarnu, mugala wa Shafani, emwa Abdoni mugala wa Mika, ye wali mwandisi, n’emwa Asaya murhumisi wa mwâmi ababwîra erhi: 21 Mukanye mugendindôkeza Nyamubâho ebinyêrekîre, ebiyêrekîre abasigalaga b’omu Israheli, n’aba omu Yuda muli ebîra binwa bisomirwe mw’ecicitabu barhôlaga; bulya obukunizi bwa Nyamubâho buli bunji kuli rhwe, ebwa kuba ba larha barhashimbaga akanwa ka Nyamubâho erhi baleka okukazijira nk’oku binayandisirwe muli ecira citabu.»

Obulêbi bwa Hulda

22 Hilikiyahu, boshi n’abandi bantu ba mwâmi aderhaga, bakanya baja e mwa omulêbi-kazi Hulda, muka Shalumu, mugala wa Tokeati, mugala wa Hasara, ye wali mulanzi w’emyambalo; nyamukazi abaga aha Yeruzalemu, omu mubako gwa kabirhi. Erhi baba bamamuganirira nk’oku banarhumagwa, 23 nyamukazi ababwîra erhi: Ntya kwo adesire Nyamubâho Nyamuzinda w’I sraheli: Mugendibwîra oyôla muntu wabarhumaga emunda ndi: oku Nyamu bâho adesire ntyâla: 24 Ala oku nkola nalerha obuhanya kuli olûla lugo n’oku bantu baluyûbakamwo; gali galya mabi ganayandisirwe muli cirya citabu baso meraga embere za mwâmi w’e Yuda garhumire. 25 Kulya kuba banyasire bâge ndikazirherekêra abandi ba nyamuzinda, na ntyo banjira burhe n’eyôla mikolo y’amaboko gâbo, obukunizi bwâni bwayasire kuli ahôla hantu, na ntako burhe nge. 26 Munagendibwîra oyôla mwâmi w’e Yuda wamurhumaga mpu muge ndidôsa Nyamubâho erhi: kwo adesire ntya Nyamubâho Nyamuzinda w’I sraheli: Kuli ebyôla binwa wayumvagya, 27 kulya kuba omurhima gwâwe gwa babire, na nâwe wene wacirhôhize embere za Nyamuzinda omu kuyumva e byôla binwa byaderhagwa kuli ahôla hantu na oku bantu bahayûbaka, kulya kuba wacirhôhize embere zani, wanasharhangula emyambalo yâwe, wanalaki ra emunda ndi, nani nakuyumvirhîze, Nyamubâho okudesire. 28 Ala oku nayi shikuyankirira aha burhambi bwa basho, wayishibishwa n’omurhûla n’amasu gâwe garhabone kuli agôla mabi nayishijirira ahôla hantu n’abahayûbaka.» Banacigendibwîra mwâmi eryôla ishuzo.

Okulagânana na Nyakasane buhyahya

29 Mwâmi anacirhuma mpu bashubûze abagula boshi b’e Yuda n’aba omu Yeruzalemu. 30 Mwâmi anacisôkera ebwa ka-Nyamuzinda boshi na abôla bantu boshi b’e Yuda n’aba e Yeruzalemu, abadâhwa, abaleviti, n’olubaga loshi kurhenga oku mukulu kuja oku murhorho, anacirhegeka mpu babayumvîse e byôla binwa byoshi biri muli ecôla citabu c’endagâno carhôlagwa omu ka Nyamuzinda. 31 Mwâmi, halya ali atamire oku ntebe yâge, ashubijira endagâno embere za Nyamubâho alaganana oku ashimba Nyamubâho n’oku ashimba amarhegeko gâge, engeso zâge b’oburhegesi bwâge boshi n’omurhima gwâge goshi, n’iroho lyâge lyoshi, omu kushimba ebinwa bya endagâno biyandisirwe muli ecôla citabu. 32 Anacirhumiza ngasi boshi banabaga omu Yeruzalemu n’e mwa bene Benyamini; abantu b’e Yeruzalemu bakazijira nka kulya enahunyire eyôla ndagâno ya Nyamuzinda wa b’îshe. 33 Yoshiyahu arhenza ngasi bigalugalu byoshi byanali omu bihugo byoshi bya bene Israheli, anacisêza ngasi boshi banayûbakaga omu Israheli mpu bakazikolera Nyamubâho, Nyamuzinda wabo. Amango g’akalamo kage koshi, arhaderhaga mpu akaciyegûla kuli Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe wabo.

Okurheganya olusiku lukulu lwa Basâka

1 Yoshiyahu ajirîsa olusiku lukulu lwa Basâka aha Yeruzalemu, omu kukuza Nyamubâho banacirherekêra Basâka omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gwa burhanzi. 2 Ahira abadâhwa omu mikolo yaho, anabahâ omurhima mpu bakazikola bwinja omwôla ka-Nyamuzinda. 3 Anacibwîra abaleviti bakazagiyigiriza bene Israheli boshi banali erhi barherekîrwe Nyamubâho erhi: «Muhire Omucîmba gw’Amalaganyo omu nyumpa yayûbakagwa na Salomoni mugala wa Daudi, mwâmi w’Israheli; murhacikaziguheka aha birhugo. Bunôla mukazagikolera Nyamubâho, Nyamuzinda winyu, n’olubaga lwâge Israheli. 4 Mukaziyôrha muli barheganye nk’oku emilala yinyu enali, nk’oku emirhwe yinyu enali, omu kushimba irhegeko lya Daudi, mwâmi w’Israheli n’erya Sa]omoni, mugala wâge. 5 Mukazibêra omu ka-Nyamuzinda omu kukolera ebigabi by’emilala ya bene winyu, ebya abantu b’olubaga, n’omurhwe gw’omulala gw’abaleviti. 6 Murherekêre Basâka, mucîcêse, munamurheganyize bene winyu, lyo bashimba akanwa Nyamubâho aderhaga na Musa».

Olusiku lukulu lwa Basâka

7 Yoshiyahu aha abantu b’olubaga oku bishwekwa binyinyi, abanabuzi n’abanahene; omubale gwabyo byali bihumbi makumi asharhu, byoshi byoshi mpu birherekêrwe Basâka okwôla byanali ahôla byoshi oku binali bihumbi makumi asharhu, na nkafu bihumbi bisharhu, ebyôla byoshi byarhengaga oku bintu bya mwâmi. 8 Abarhambo bâge nabo bahâna buzira kurhindira, ebindi bintu oku lubaga, oku badâhwa n’oku baleviti: Hilikiya, Zekariyahu, na Yehieli, barhambo ba aka-Nyamuzinda, bahâ abadâhwa ebi bajiramwo olusiku lukulu lwa Basâka banabuzi bihumbi bibirhi na magana gali ndarhu na nkafu magana asharhu; 9 Kenanyahu, Shamayahu na Netanaeli, bene wabo Hashabiyahu, Yeieli, na Yozabadi bo bali barhambo ba abaleviti, baha abaleviti ebya okurherekêra oku lusiku lukulu lwa Basâka, banabuzi bihumbi birhanu, na nkafu magana arhanu. 10 Obugashânize bwarheganyibwa ntyâla: abadâhwa babêra ngasi muguma aha anagwâsirwe okubêra, kuguma n’abaleviti nk’oku ebigabi byâbo binali, omu kushimba irhegeko lya mwâmi. 11 Abaleviti barherekêra Basâka, abadâhwa bakazishahuliza omuko bakazagihâbwa n’okuboko kwabo, erhi n’abaleviti banadwîrhe barheganya ebyarherekêrwa. 12 Bahira hago hago ebihimbi byali birheganyibwe oku nterekêro z’ensirîra mpu babihe ebigabi by’emilala y’olubaga, lyo nabo bahasha okubirherekêra Nyamubâho nk’oku binayandisirwe omu citabu ca Musa; bajira ntyôla n’oku nkafu. 13 Enterekêro ya Basâka, bayiyôkera oku muliro nk’oku binarhegesirwe, n’ezindi nterekêro ntagatifu, bakaziyendera omu nnoga, omu nyungu nkalange, banabigabira duba olubaga. 14 Enyuma z’ahôla barheganya Basâka kuli bo bwonene na oku badâhwa, ebwa kuba abadâhwa, bagala ba Aroni bali bagogomirwe n’emikolo, kuhika bijingo erhi kurherekêra banadwîrhe barherekêra enterekêro z’ensirîra n’ez’amashushi. Co carhumaga abaleviti barheganya Basâka kuli bo na oku badâhwa, bagala ba Aroni. 15 Abimbiza, bagala ba Asafu nabo bali aha ba gwâsirwe okubera omu kushimba irhegeko lya Daudi, erya Asafu, erya Hemani na Editunu omulêbi wa mwâmi, nabo abalanzi b’emihango bali ngasi baguma aha muhango gwâbo, barhali bacigwâsirwe okurhenga omu mikolo ebwa kuba bene wabo b’abaleviti bakazagibarheganyiza Basâka.

16 Ntyo kwo bwarheganyibwe obwôla bugashânize kuli Nyamubâho muli o lwôla lusiku lukulu lwa Basâka, kuguma n’okurherekêra enterekêro z’enzirîra oku luhêrero lwa Nyamubâho, omu kushimba irhegeko lya mwâmi Yoshiyahu. 17 Bene Israheli bali ahôla bakuza Basâka muli agôla mango, bajira n’olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo lwango, nsiku nda. 18 Nta wundi Basâka oli nk’oyo wahizirwe omu Israheli kurhenga amango g’omulêbi Samweli, na nta wundi ciru n’omuguma omu bâmi b’Israheli wahashirijira olusiku lukulu lwa Basâka luli nka olwôla Yoshiyahu ajiraga boshi n’abadâhwa, abaleviti, bene Yuda boshi na bene Israheli boshi banali ahôla, kuguma n’abantu bayûbakaga e Yeruzalemu.

Obuzinda bwa Yoshiyahu

19 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani gwa okuyîma kwa Yoshiyahu agôla mango go bakuzagya ntyo olusiku lukulu lwa Basâka. 20 Enyuma z’aho, erhi Yoshiyahu aba amayusa okushakûlula aka-Nyamuzi- nda, Neko, mwâmi w’e Mîsiri anacisôka mpu arhabalîre e Karkemishi oku bu rhambi bwa Efrata; Yoshiyahu naye ahuluka mpu akola agendimulwîsa. 21 Neko anacimurhumira entumwa zagendimubwîra erhi: «Bici onshimbire wâni mwâmi w’e Yuda? Arhali we nyishire ene; ci nyishire mulala muguma njire entambâla nago, na Nyamuzinda anambwizire mpu nkanye. Omanye wankalahira oku Nyamuzinda adesire, oli haguma na nani, alekikuheza! 22 Ci kwônene Yoshiyahu arhalonzagya okumuleka, acifulika omu kugendimulwîsa; arhayumvagya ebinwa bya Neko, n’obwo byali binwa byarhenganga omu kanwa ka Nyamuzinda, ayegera akola alitula entambala omu kabanda ka Megido. 23 Abalwi b’emiherho balasha emyampi emunda Yoshiyahu ali, mwâmi anacibwîra abarhumisi bâge, erhi: «Mpeki bulya namabandwa bwenêne.» 24 Abarhumisi bâge bamuheka omu ngâlè, bagendimuhira omu yindi ngâlè yo yali yâge; bamuheka e Yeruzalemu. Afa anabishwa omu nshinda za b’îshe. Yuda yeshi na Yeruzalemu bashîba mwâmi Yoshiyahu. 25 Yeremiya ajira olwimbo lwa omulenge kuli Yoshiyahu; abimbiza b’abalume n’abakazi badesire ebiyêrekîre Yoshiyahu omu nyimbo z’okulaka kwabo, kuhika ene; banakujira irhegeko omu Israheli. Na lola oku ezôla nyimbo ziri nyandike omu Nyimbo z’Emirenge.

26 Ebisigîre oku bijiro bya Yoshiyahu, emikolo yâge y’obukunda Lulema oku ngasi binayêrekîre oburhegesi bwa Nyamubâho, 27 ebyôla bijiro, ebirhangiriza n’ebizinda, lola oku okwôla kuli kuyandike omu citabu c’abâmi b’Israheli n’ab’e Yuda.

Olwa Yehowakazi

1 Olubaga lw’omu cihugo lwayanka Yehowakazi^k, mugala wa Yoshiyahu, lwamujira mwâmi, ahali h’îshe aha Yeruzalemu. 2 Yehowakazi ali agwerhe myâka makumi abirhi n’isharhu erhi aba mwâmi, anashinga myêzi isharhu ali mwâmi aha Yeruzalemu. 3 Omwâmi w’e Mîsiri amuyîmûla aha Yeruzalemu, anakazivurhîsa ecihugo, talenta igana za marhale, na talenta nguma ya masholo. 4 Ayîmika mwâmi omu Yuda n’omu Yeruzalemu, Eliyakimu, mwene wâbo Yehowakazi, ahindula izîno lyâge amuha elya Yehoyakimu. Neko agwârha mwene wâbo Yehowakazi anacimuhêka e Mîsiri.

Olwa Yehoyakimu

5 Yehoyakimu agwerhe myâka makumi abirhi n’irhanu amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma ali mwâmi aha Yeruzalemu. Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge. 6 Nabukondonozori, mwâmi w’e Babiloni asôka, ayisha amurhabâlîre, amushweka na cabu rhinda w’omulinga muniole kabirhi, amujana e Babiloni. 7 Nabukondonozori ahêka ebirugu byoshi by’omu ka-Nyamuzinda e Babiloni agendibihira omu ka-Nyamuzinda aha Babiloni. 8 Ebisigîre oku bijiro bya Yehoyakimu, amabî ajizire, n’ebyayîshire amango gâge, lola oku ebyôla byoshi biri biyandike omu citabu c’abâmi b’e Yuda n’aba Israheli. Omugala Yoyakini, ayîma ahali hâge.

Olwa Yoyakini

9 Yoyakini agwerhe myâka munani erhi aba mwâmi, ayîma myêzi isharhu na nsiku ikumi aha Yeruzalemu. Ajira cbiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho. 10 Erhi omwâka gushubirhondêra, Nabukondonozori amuhêka e Babiloni haguma n’ebirugu by’engulo ndârhi bya omu ka-Nyamubâho; ayîmika mwâmi omu Yuda n’omu Yeruzalemu, Sidekiyahu, mwene Yoyakini.

Sidekiyahu aja oku ntebe

11 Sidekiyahu agwerhe myâka makumi abirhi na muguma amango abaga mwâmi, ayîma myâka ikumi na muguma aha Yeruzalemu. 12 Ajira ebiri bigalugalu omu masu ga Nyamubâho, Nyamuzinda wâge, arhanacirhôhehekezagya embere z’omulêbi Yeremiya, ye wakazagimubwîra ebya emwa Nyamubâho. 13 Acihindula kuli mwâmi Nabukondonozori, owamulahirizagya oku izîno lya Nyamuzinda; aba wa cikanyi cirhagomba, azibuhya omurhima gwâge nk’ibuye, omu kubula kwagomôkera Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli.

Obugoma bw’olubaga

14 Abarhambo b’abadâhwa bayushûla nabo obugoma, n’amabî g’agandi mashanja, banahemula n’aka-Nyamuzinda kalya yêne agishaga aha Yeruzale mu. 15 Nyamubâho, Nyamuzinda wa b’îshe akazagibarhonda n’akanwa k’entu mwa zâge, akaziyôrha abarhonda ntyôla n’embere, na kanjikanji, ebwa kuba ali babalire olubaga lwâge n’enyumpa yâge. 16 Ci bakazishekera ezôla ntumwa za Nyamuzinda, bagayaguza ebinwa byâbo, banakazishekera abalêbi bâge, kuhika obukunizi bwa Nyamuzinda bwalinda buyâka oku lubaga na nta bufumu bwankacibukûzire.

Okushandwa kwa Yeruzalemu n’okuhêkwa bujà

17 Okuhandi, Nyamubâho abayinamulira omwâmi w’e Kaldeya, anigûza n’engôrho emisole yâbo yoshi, omu ka-Nyamuzinda wabo arhababaliraga ndi, oli omwanarhabana oli omwananyere, oli abashosi, oli abalume bakola bagwerhe emvi; Nyamubâho ahira byoshi omu maboko gâge. 18 Nabukondonozori ayanka ebirugu byoshi by’omu ka-Nyamuzinda, ebinene n’ebinyinyi, ayanka amagale goshi g’omu ka-Nyamuzinda n’amagale g’omu nyumpa ya mwâmi na ag’omu nyumpa z’abarhambo, ahêka e Babiloni. 19 Banaciyôca aka-Nyamuzinda, banahongola enkuta za Yeruzalemu, bayôca enyumpa nyinja zanalimwo zoshi, avunyungula anashandâza ebirugu binja byabâga mwo byoshi. 20 Nabukondonozori ahêka e Babiloni ngasi boshi banafumire oku kuyirhwa n’engôrho, bagendiba bajà, n’abajà b’abagala, kuhika amango g’oburhegesi bw’abâmi b’e Persi. 21 Okwôla koshi mpu lyo kuyunjula kulya Nyamubâho aderhaga n’akanwa k’omulêbi Yeremiya akaderhaga, erhi: kuhika ecihugo cibone cikola cigwerhe kandi obusîme bwa okujira ensiku za Sabato, bulya hàli okurhamûka kw’amango ga Sabato muli agôla mango goshi g’okuhagulwa kw’ecihugo, kuhika hagera myâka makumi gali nda. Irhegeko lya Koreshi 22 Omu mwâka murhanzi kurhenga Koreshi ali mwâmi w’e Persi, lyo oluderho Nyamuzinda aderhaga omu kanwa k’omulêbi Yeremiya luyunjula; Nyamubâho ahira obugeramwa omu murhima gwa Koreshi mwâmi w’e Persi, anacirhuma entumwa y’akanwa n’ey’amaruba omu cihugo câge coshi aderha erhi: 23 «Koreshi, mwâmi w’e Persi kwo adesire ntyâla: Nyamubâho, Nyamuzinda oba omu malunga ampire amâmi goshi ga hanôla igulu, anantegesire okumuyûbakira enyumpa aha Yeruzalemu omu Yuda. Ndi muli mwe oli w’omu lubaga lwâge? Nyamubâho, Nyamuzinda wâge amulange, anakanye asôke, agende!»

^a16.12 Ntaho kuhanzibwe omu Bibliya okujidôsa abanganga erhi abafumu, cikwône Asa akalihirwe bulya alwalaga arhajag’idôsa Nyamubâho; acîkubagira abafumu bone. 16, 14: Asa ayîmire kurhenga omu 912 – 871.

^b21.5 Omu mwâka gwa 848-841.

^c24.1 Yoash, rhuderha Yowasi, kurhenga 835 kuhika 796.

^d26.1 Uziyahu ye baderha Azariasi omu citabu ca kabirhi c’Abâmi.

^e26.10 Arhali ntôndo ya Karmeli y’obwâmi bw’e Samâriya, Karmeli y’omu Yuda. Cali ci shagala c’e Hebroni. Eco cishagala ciyeramwo emizâbîbu.

^f26.19 : Oziyahu, rhuderha Oziyasi amahanwa aka Miryamu. Olushomyo lwamuhemula; okwo kwarhuma bamuhanza okucija omu ka-Nyamuzinda.

^g28.3 Eco ciri cihenama, lubanda lw’e Yeruzalemu; luli olunda lw’emukondwè. Muli olwo lubanda, mwo Abayahudi bakagihânira enterekêro emwa Moleki, nyamuzinda w’emahanga.

^h29.6 Aga gali mahungamo nka kola muli Dan 9, 4-19; Bar 1. 15-3; End 5; Yer 3, 22-25.

ⁱ31.12 Rhulole muli Lev 7, 14; Mib 5,9.

^j33.21 Omu kushimba engerêrezo z’abantu b’omu Ndagâno ya Mîra, okulama nsiku nyinji, guba mugisho gwa Nyamuzinda omu kushimbana n’ebijiro birhu binja.

^k36.1 Okuyegera ecihabraniya rhwanamuderha Yehowakhaz יְהֹואָחָ֖ז

EZR – – Bible en mashi du Congo

EZRA עזרא

Enshokolezi

Amango gw’omwami Artazerzesi w’e Persi, Ezra ahika e Yeruzalemu hagu ma n’engabo y’Abayahudi. Ezra ali burhanzi mwandisi wa mwami. Ago mango acilibuza erhi mmanja z’Abayahudi zirhuma. Mwami amuha amaruba mpu aluse abantu b’e Yeruzalemu: ago maruba gaha Ezra olukengwa lw’okuhira i rhegeko lya Musa omu mu/ala gw’Abuyahudi. Eyo munda e Yeruzalemu arhimâna Bayahudi banji bafundisire isakramenta ly’Obuhya n’abakazi barhali bw’omu bûko bw’Abayahudi (Ezr 7-10).

Ezra aba ishe wa «Abayahudi», «Olubaga lw’Abayahudi» lwahabirwe oku bushiru bwage ebi bimanyiso bisharhu byago byago:

1. Abayahudi barhengaga e Babeli lubà «lubaga lwishôgwa».

2. Aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu gwo murhima gw’idini ly’olwo lubaga.

3. Okushimba irhegeko co cisiki c’okuba n’akalamo kanene kw’ olwo lubaga.

Ezra ali erhi alibuzibwe bwenâne n’okuyumanyanya olwo lubaga luhyahya. Akolesa obukali n’okuhana abantu barhashimbaga irhegeko bwinja. Nk’arhali mukali, Abayahudi barhengaga e Babeli bali bacigusha haguma n’abantu b’aga ndi mashanja. Ntyo ishanja ly’Abayahudi lyali lyaba lisungunu (Ezr 9-10). Ezra ali mukulu w’abayandikaga okuyankirirwa kw’Abayahudi.

EBlRIMWO

1. Okuyagaluka kw’Abayahudi barhanzi: cigabi 1-2

2, Okuyûbaka buhyahya aka-Nyamuzinda: cigabi 3-6

3. Obuja-bugo bwa Ezra: cigabi 7-8

4. Okuyimânika ishanja ly’Abayahudi lyajiragwa na Ezra: cigabi 9-10

I. Okurhenga elubungo n’okushubiyûbaka buhyahya aka-Nyamuzinda

Okuyagaluka

1 Omu mwâka murhanzi kurhenga Sirusi ali mwâmi e Persi^a, lyo oluderho Nyamubâho aderhereraga omu kanwa k’omulêbi Yeremiya luyunjula, Nyamubâho ahira obugeremwa omu murhima gwa Sirusi mwâmi w’e Persi, anacirhuma entumwa y’akanwa n’ey’amaruba omu cihugo câge coshi, erhi: 2 «Sirusi mwâmi w’e Persi kwo adesire ntya: Nyamubâho Nyamuzinda oba omu mpingu ampire amâmi goshi ga hano igulu, anantegesire okumuyûbakira enyumpa aha Yeruzalemu, omu Buyahudi. 3 Ngasi muli mwe oli muntu w’olubaga lwâge, Nyamuzinda wâge amulange, akanye aje e Yeruzalemu omu Buyahudi agend’iyûbaka enyumpa ya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. 4 Abanasigire boshi omu bantu b’e Buyahudi, omu ngasi cihugo banalimwo coshi, eyo munda banarhabâle n’ensaranga n’amasholo n’ebirugu; bahêke obusò na ngasi bindi banabwîne bankahash’ibahà, bagend’iyûbakamwo enyumpa ya Nyamubâho e Yeruzalemu.

5 Abakulu b’omulala gwa Yuda, ogwa Benyamini, abadâhwa n’Abaleviti, ngasi aba Nyamuzinda anàhizire muli obwo bugeremwa bwâge, banayîmuka bagend’iyûbaka aka-Nyamuzinda e Yeruzalemu. 6 N’abalungu babo boshi bakaz’ibarhabâla n’ebirugu by’amasholo, amarhale n’ebindi birugu; bahirakwo ebirhungwa buzira kuganja orhundi rhulugu rhwa ntya ntya bakazâg’ibahà.

7 Mwâmi Sirusi anacirhôla birya birugu mwâmi Nabûkondonozori anyagaga e Yeruzalemu kandi na okubihira omu nyumpa y’omuzimu wâge. 8 Sirusi, mwâmi w’e Persi, anaciyanka birya birugu byoshi, anacibifumbasa Mitredati ye wali mulanzi w’embîko, naye abigoshôla, byaja emwa Sebasari, ye murhwâli wali oyîmire omu Yeruzalemu e Buyahudi. 9 Alaga omubalè gw’ebyo birugu: rhubêhe makumi asharhu rhwa masholo, rhubêhe cihumbi rhwa marhale, rhwere makumi abirhi na mwenda; 10 rhubêhe makumi asharhu rhwa masholo, na rhundi rhubêhe magana ani n’ikumi rhwa marhale, rhwaligi rhwa kabirhi n’ebindi birugu cihumbi. 11 Byoshi haguma ebirugu by’amasholo n’eby’amarhale byâli bihumbi birhanu na magana ani. Sebasari agalukana byoshi erhi balya bàli bahêsirwe buja e Babiloni bashubira e Yeruzalemu.

Olukere lw’abayagalukaga

1 Alaga engabo y’abantu bahêkagwa buja na mwâmi Nabûkondonozori mwâmi w’e Babeli, amango bagwarhagwa mpira, kandi bashub’iyagaluka, bashubira e Yeruza lemu omu Buyahudi, ngasi muguma omu cishagala câge. 2 Baligi abarhengaga yo na Zorobabeli, Yozwè, Nehemiya, Seraya, Rehelaya, Nahamani, Mordokayi, Bilkani, Mispar, Bigwayi, Rehumu, Bana: omuganjo gw’olwo lubaga lwa bene Israheli: 3 Bene Parosi, bihumbi bibirhi n’igana na makumi gali nda. 4 Bene Shefatya, magana asharhu na makumi gali nda na babirhi. 5 Bene Ara magana gal’inda na makumi gali nda na barhanu. 6 Bene Pahat-Mowabu, bo bene Yozwè na bene Yowabu, bihumbi bibirhi na magana gali munani na ikumi na babirhi. 7 Bene Elamu, cihumbi na magana abirhi na makumi arhanu na bani. 8 Bene Zatu, magana galimwenda na makumi ani na barhanu. 9 Bene Zakayi magana gali nda na makumi gali ndarhu. 10 Bene Bani, magana gali ndarhu na makumi ani na babirhi. 11 Bene Bebayi, magana gali ndarhu na makumi abiri na basharhu. 12 Bene Azgadi, cihumbi na magana abirhi na makumi abirhi na babirhi. 13 Bene Adonikamu, magana gali ndarhu, makumi gali ndarhu na ndarhu, 14 Bene Bigwayi: bihumbi bibirhi na makumi arhanu na ndarhu. 15 Bene Adini, magana ani na makumi arhanu na bani. 16 Bene Ateri, w’omu mulala gwa Hezekiyahu, makumi gali mwenda na munani. 17 Bene Bezayi; magana asharhu na makumi abirhi na basharhu. 18 Bene Yora, igana na ikumi na babirhi. 19 Bene Hashum, magana abirhi na makumi abirhi na basharhu. 20 Bene Gibari, makumi gali mwenda na barhanu. 21 Bene Betelehemu, igana na makumi abirhi na basharhu. 22 Bene Netofa, makumi arhanu na ndarhu. 23 Bene Anatoti, igana na makumi abirhi na munani. 24 Bene Azimaweti, makumi ani na babirhi. 25 Bene Kiryati-Yearimi na Kefira na Beroti, magana gali nda na makumi ani na basharhu. 26 Bene Rama na Geba, magana gali ndarhu na makumi abirhi na muguma. 27 Bene Mikimasi, igana na makumi abirhi na babirhi. 28 Bene Beteli na Ayi, magana abirhi na makumi abirhi na basharhu. 29 Bene Nebo, makumi arhanu na babirhi. 30 Bene Magbishi, igana na makumi arhanu na ndarhu. 31 Bene owundi Elamu, cihumbi na magana abirhi na makumi arhanu na bani. 32 Bene Harimu, magana asharhu na makumi abirhi. 33 Bene Lodi na Hadidi na Ono, magana gali nda na makumi abirhi na barhanu. 34 Bene Yeriko, magana asharhu na makumi ani na barhanu. 35 Bene Sena, bihumbi bisharhu na magana gali ndarhu na makumi asharhu.

36 Ahadâhwa: Bene Yadaya w’omu bûko bwa Yozwè, magana gali mwenda na makumi gali nda na basharhu. 37 Bene Imeri, cihumbi na makumi arhanu na babirhi. 38 Bene Pashehuri, cihumbi na magana abirhi na makumi ani na nda. 39 Bene Harimu, cihumbi n’ikurni na nda.

40 ABalevi: Bene Yozwè na bene Kadmieli na Hodayiwa, makumi gali nda na bani. 41 Abîmbiza: Bene Asafi, igana na rnakumi abirhi na munani. 42 Abalanga enyumvi: Bene Salumu, bene Ateri, bene Talmoni, bene Akubu, bene Hatita, bene Shobayi, boshi haguma, igana na makumi asharhu na mwenda.

43 Abanatineni: Bene Siha, bene Hasufa, bene Tabaoti^b, 44 bene Kerosi, bene Siyaha, bene Padoni, 45 bene Lebana, bene Hagaba, bene Akubu, 46 bene Hagabu, bene Shalmayi, bene Hanani, 47 bene Gideli, bene Gahari, bene Reaya, 48 bene Resoni, bene Nekoda, bene Gazamu, 49 bene Uza, bene Paseya, bene Besaya, 50 bene Asena, bene Meuni, bene Nefushisim, 51 bene Bakbuku, bene Hakufa, bene Haruru. 52 Bene Basluti, bene Mehida, bene Harsha, 53 Bene Barkosi, bene Sisera, bene Tama, 54 bene Nesiya na bene Hatifa.

55 Abana b’abaja ba Salomoni: Bene Sotayi, bene Sofereti, bene Peruda, 56 bene Yaala, bene Darkoni, bene Gideli, 57 bene Shefatya, bene Hatili, bene Pokereti-Hasebayimi, bene Ami. 58 Abanatineni na bene abaja ba Salomoni haguma bahika omu magana asharhu na makumi gali mwenda na babirhi.

59 Abarhengaga e Tel-Mela, Tel-Harsha, Kerubu, Adani na Imeri barhaha shag’iderha emilala yâbo n’obûko bwâbo lyo bamanyisa oku bali bene Israheli. 60 Bene Delaya, bene Tobiya, bene Nekoda: Magana gali ndarhu na makumi arhanu na babirhi; 61 n’omu bene Abadâhwa: bene Habaya, bene Hakosi, bene Barzitat owayankaga mwali wa Barzilayi, Omugalediti, lero ayîrikwa izîno lyâge. 62 Balonza ebitabu by’obûko bwâbo barhanabubonagamo; bakulwa omu badâhwa. 63 N’omurhambo abahanza okulya oku biryo bitagatifu bwenêne, kuhika habe omudâhwa wankadôsa Nyamubâho omu kukolesa Urimu na Tumimi^c.

64 Olubaga loshi lwahika omu bantu bihumbi makumi ani na bibirhi na magana asharhu na makumi gali ndarhu, 65 buzira kuganja bambali na bambali-kazi babo abali bahisire omu bihumbi nda na magana asharhu na makumi asharhu na nda; mulibo mwiili bîmbiza magana abirhi, abalume n’abakazi. 66 Bali bagwerhe nfarasi magana gali nda na makumi asharhu na ndarhu, ndogomi magana abirhi na makumi ani na irhanu; 67 ngamiya magana ani na makumi asharhu na irhanu na bihumbi ndarhu na magana gali nda na makumi abirhi ga bindi bihêsi.

68 Banji omu bakulu b’emilala, erhi bahika aha ka-Nyamuzinda e Yeruzalemu, barherekêra enterekêro, banalonza ako ka-Nyamuzinda mpu kashub’ishakûlulwa aha kanali. 69 Bahana ebindi omu mbîko y’omukolo nk’oku banahashire: drakima z’amasholo bihumbi makumi gali ndarhu na ciguma, bihumbi birhanu bya marhale, na bishûli igana bya badâhwa. 70 Abadâhwa n’ Abaleviti na baguma omu lubaga babêra aha Yeruzalemu; abîmbiza, abalanzi n’aba-Natineni baja omu bishagala byâbo; n’abandi bene I sraheli boshi baja omu bishagala byâbo.

Okushubirhangira enterekêro

1 Erhi omwêzi gwa kali nda guba gwamayîsha, n’erhi bene Israheli baba bakola bali omu lugo, olubaga loshi nka muntu muguma lwanacishubûzanya aha Yeruzalemu. 2 Yozwè nwene Yosadaki na bene wabo b’abadâhwa na Zorobabeli mwene Shealtieli na bene wabo, barhondêra okuyûbaka oluhêrero lwa Nyamuzinda w’Israheli mpu bajirireko enterekêro nk’oku biyandisirwe omu Marhegeko ga Musa, muntu wa Nnâmahanga. 3 Bayûbakira oluhêrero oku makondo galo^d bulya bâli omu bwôba bw’amashanja gali omu cihugo; banacihêra Nyamubâho enterekêro z’embagwa sêzi na bijingo. 4 Banacikuza olusiku lukulu lw’amahêma, nk’oku binayandisirwe; banakarherekêra ngasi lusiku nk’oku binayandisirwe oku nterekêro ya ngasi lusiku. 5 Enyuma ly’aho banacirherekêra enterekêro ya ngasi lusiku, bahirako enterekêro za sabato n’ez’okubaluka kw’omwêzi n’eza ngasi nsiku nkulu zinayêrekîre Nyakasane na abalonzize bakaz’ihêra enterekêro banalonzize. 6 Oku lusiku lurhangiriza lw’omwêzi gwa kali nda, banarhangira okuhêra Nyamubâho enterekêro zâbo ci eciriba ca aka-Nyamuzinda cirhali cicibandwa. 7 Banacihana ensaranga emw’abashongola amabuye n’ababinji b’empaho. Banacihana ebiryo n’amamvu n’amavurha oku Banyasidoni n’ Abanyatiri mpu babarhumire emirhi y’ecidra y’e Libano omu kubigereza oku nyanja kuhika e Yafa, nk’oku mwâmi Sirusi anali amayemera. 8 Omu mwâka gwa kabirhi kurhenga banahisire aha nyumpa ya Nyamuzinda aha Yeruzalemu omu mwêzi gwa kabirhi, Zorobabeli mugala wa Shealtieli na Yozwè mwene Yosadaki n’abandi bene wabo banalibasigire, abadâhwa n’Abaleviti n’abandi boshi banarhenga emunda bali bahêsirwe buja kuja e Yeruzalemu, barhondêra okuyîmika Abaleviti ba kurhenga myâka makumi abirhi na kuja enyanya mpu bagendese bwinja emikolo y’enyumpa ya Nyakasane. 9 Yozwè n’abagala na bene wabo, Kadmieli n’abagala, bene Yuda, banacicîhira haguma mpu barhambule abakozi b’aka-Nyamuzinda na bene Henadadi n’abana babo na bene wabo boshi Baleviti. 10 Amango abanyakasi bayunjuzagya eciriba c’aka-Nyamuzinda, abadâhwa bayisha n’emyambalo yâbo n’emishekera, n’Abaleviti badwîrhe embale zâbo, mpu bakuze Nyakasane nk’oku Daudi mwâmi w’Israheli anali arhegesire. 11 Barhondêra okukuza Nyakasane: bulya kuli kwinja na obonjo bwâge oku bene Israheli buli bw’ensiku n’amango. N’olubaga loshi lwakabanda orhuhababo rhw’amasîma omu kukuza Nyakasane bulya bamabanda eciriba c’aka-Nyamuzinda. 12 Badâhwa banji, n’Abaleviti n’abashamuka b’emilala, abali babwîne aka-Nyamuzinda karhanzi barhengamwo abakalaka n’izu linene ago mango banasimikaga eciriba c’enyumpa; na bandi banji bakabanda orhuhababo rhw’okushagaluka n’okusîma. 13 Olubaga lurhankacimanyire oluli lubi lw’orhuhababo rhw’amasîma n’endulù z’okulaka kwalo, bulya olubaga lwamakayâma bwenêne n’olwo lubi lwaja kuli.

Okuyîmanzibwa kw’emikolo

1 Erhi abashombanyi ba Yuda na Benyamini bayumva oku balya bantu ba rhengaga emunda bali balulizibwe bakola badwîrhe bayûbaka aka Nyamuzinda ka Nyamubâho w’lsraheli, 2 banaciyîsha emunda Zorobabeli ali na Yozwè^e n’abarhambo ba ngasi milala, banacibabwîra mpu: Muleke rhuyûbake haguma rhweshi ako ka-Nyamuzinda, bulya nirhu anali oyo Nyamuzinda winyu ye rhunaharâmya kurhenga amango g’ Asaradoni, mwâmi w’e Sîriya, ye wa rhuyinamuliraga eno munda. 3 Ci konene Zorobabeli, na Yozwè n’abandi bashamuka b’emilala y’Abayahudi banacibashuza, mpu: Kurhashinganini murha rhabâle okuyûbaka enyumpa ya Nyamuzinda. Guli mukolo gwirhu rhwene gw’okuyûbakira Nyamubâho Nyamuzinda w’Israheli nk’oku mwâmi Sirusi w’e Persi anarhurhegekaga. 4 Lero olwo lubaga lwanacijaho lwarhondêra okubulisa olubaga lw’Abayahudi omurhima gw’okuyûbaka. 5 Banacihongera abahanuzi babi mpu bakaha olubaga amahano mabi lyo balek’iyûbaka. Banacijira ntyo omu mango mwâmi Sirusi w’e Persi anali oku ntebe goshi kuhika omu kuyîma kwa Dariusi naye mwâmi w’e Persi.

Entambala y’ Abasamâriya kuli Zerzesi na Artazerzesi

6 N’amango Zerzesi ali akola mwâmi, banayandika amaruba g’okushobeka abantu b’e Buyahudi n’ab’e Yeruzalemu. 7 N’omu mango g’Artazerzesi, Bishilamu, Mitridati, Tabeeli n’ababo boshi banaciyandikira Artazerzesi mwâmi w’e Persi amaruba omu Ciharamiya. 8 Omurhambo Rehumu n’omwandisi Shimeshayi banaciyandikira Artazerzesi amaruba gali gadesire ntya oku biyêrekîre Yeruzalemu. 9 Mpu rhwono: Rehumu, ye oligi murhambo, na Shimeshayi, ye mwandisi n’ababo; abacîranuzi, abaja-bugo n’abakozi; ab’e Huruki, ab’e Babiloni, ab’e Suza, bo baligi b’e Elamu, 10 kuguma n’agandi mashanja ag’olya muntu mukulu bwenêne n’owajir’irenge, ye Asurbanipali, yêne ahekaga anagend’ibayûbakira omu cishagala ca Samâriya n’omu bindi bishagala by’ishiriza lya Efrata.

11 Alaga ago maruba harhumiraga mwâmi Artazerzesi mpu: «Bambali bâwe abayûbaka olundi lunda lw’Olwîshi lwa Efrata. 12 Mwâmi amanye oku balya Bayahudi bayinamukaga emwâwe, barhurhi nzirekwo hano Yeruzalemu; bakola badwîrhe bayûbaka lulya lugo luba cikanyi cirhagomba, lukaliha bwenêne; bakola badwîrhe bayimanza enkuta n’okuzibuhya buhyahya eciriba calo. 13 Mwâmi ayorhage amanyire oku erhi olwo lugo lwankanayûbakwa, n’enkuta zalwo erhi zankanashub’iyîmanzibwa, abo bantu barhakacivurha, nisi erhi okurhûla mwâmi n’oku hongera obuhashe bw’okugera, n’okwo guli muhona munene oku bwâmi. 14 Bulya rhwono, nk’oku rhulya omunyu omu bwâmi, kurharhushinganini okubona mwâmi agayaguzibwa, rhwamarhuma emwa mwâmi emyanzi y’okumumanyisa okwo. 15 Bagend’ilongereza omu bitabu by’okukengcza bya basho wanamanya oku olwo lugo luba cikanyi cirhagomba, lwalibuzize abâmi n’abaluzi; wabona oku kurhenga mira erhi kugoma banagoma. 16 Rhumanyisize mwâmi oku erhi olwo lugo lwankana shub’iyûbakwa n’erhi enkuta zalwo zankanashub’iyîmanzibwa, kuli okwo konene orhankaciba n’akantu nk’olundi lunda lw’olwîshi lwa Efrata.»

17 Mwâmi agalula eri ishuzo: emw’omurhambo Rehumu, n’emwa Shimehayi owali mwandisi n’emw’ababo boshi banaba e Samâriya n’omu bindi bihugo binaba olundi lunda lwa Efrata, erhi: murhûla! 18 Amaruba mwarhurhumiraga gasomirwe bwinja bwinja, ganayumvikana embere zirhu. 19 Nahanyire irhegeko, banaja bafukula, banashanga oku neci kurhenga mira olwo lugo lurhahusa kugomera abâmi, n’oku banajamwo enshumishumi n’okucîhi ndula dubaduba. 20 Aha Yeruzalemu hakola hayimire abâmi b’obuhashe bunji, barhegeka ecihugo c’olundi lunda lwa Efrata, banakabavurhira, okurharhûla n’okuhonga obuhashe bw’okugera. 21 Kuli okwo muhane irhegeko ly’okuyîma nza emikolo y’abo bantu, lyo olwo lugo lulek’ishub’iyûbakwa, kuhika amango nakurhegeka niene. 22 Mumanye mwankanabula bushibirira okwo, ly’obubî bulek’iyushûka oku muhona gwa mwâmi.

23 Okubundi erhi ago maruba ga mwâmi Artazerzesi gasomwa ernbere za Rehumu, Shimehayi ye wali mwandisi, boshi haguma n’ababo balikulira duba duda e Yeruzalemu emw’Abayahudi, babayimangiza emikolo n’obukali n’emisi. 24 Okubundi obwo bayîmanza okwo kukola oku ka-Nyamuzinda aha Yeru zalemu; kwanaciyîmanzibwa ntyo myâka ibirhi kurhenga okuyima kwa Dariusi mwâmi w’e Persi.

Okuyûbaka aka-Nyamuzinda n’oku bakayunjuzagya (520-515)

1 Abalêbi Hageyo na Zakariya, mwene Ido, banacimanyisa Abayahudi b’e Buyahudi n’ab’e Yeruzalemu ebinwa by’obulêbi bya Nyamuzinda w’Israheli bàli badwîrhe. 2 Lero obwo, Zorobabeli mwene Shealtieli, na Yozwè mugala wa Yosadoki, bacirhulira oku mikolo, bashubirira okuyûbaka aka-Nyamuzinda aha Yeruzalemu. Bali bayimangirwe n’abo balêbi ba Nyamuzi nda. 3 Muli ago mango, gonêne, Tatenayi, ye waligi murhambo w’ishiriza ly’olwîshi lwa Efrata, Shetarboznayi n’ababo, banacija emunda bali, banacibadôsa mpu: Ndi wabahaga obuhashe bw’okuyûbaka eyi nyumpa n’okuyîmanza ezira nkuta? 4 Lero rhwanacibadôsa nti: Amazîno g’abayûbaka eyo nyumpa bo ba ndi? 5 Ci isu lya Nyamuzinda lyali oku bashamuka b’Abayahudi; barhanahash’igibacika okuyûbaka kuhika omwanzi gwahika kuli Dariusi na kuhika baba galulira amaruba kuli okwo.

6 Empamiso ly’ago mamba Tatenayi ye waligi murhambo w’ishiriza ly’olwî shi lwa Efrata n’ababo Shetarboznayi n’ababo b’e Arfasaka babaga ishiriza ly’o lwîshi lwa Efrata yanacihika kuli mwâmi Dariusi. 7 Banacimurhumira ogwo mwanzi, n’ebyali biyandisirwe by’ebi: Omurhûla emwa Nnawirhu Dariusi gugandaze bwenêne! 8 Mwâmi amanye oku rhwajire omu lugo ly’Obuyahudi, aha nyumpa ya Nyamuzinda mukulu. Edwîrhe yayûbakwa n’amabuye manene n’emirhi edwîrhe yayongoberera omu nkuta. Ogwo mukolo gudwîrhe gwajirwa ntyo gunagendesire bwinja omu maboko gâbo. 9 Lero obwo rhwanacidôsa abo bashamuka, rhwababwîra ntya nti: Ndi wabahaga obuhashe bw’okuyûbaka eyi nyumpa n’okuyîmusa ezi nkuta? 10 Rhwanabahunyire amazîno gâbo nti rhukumanyise go, ly’oyandika amazîno g’abantu babakulire.

11 N’oku barhushuzize k’oku: Mpu rhuli barhumisi ba Nyamuzinda w’empingu n’igulu, rhwono rhwashub’iyûbaka enyumpa yarhangig’iyûbakwa mira hamagera myâka minji, yayûbakagwa, yanayunjuzibwa n’omwâmi mukulu w’Israheli. 12 Ci konene erhi ababusi birhu bacishologosa Nyamuzinda w’empingu, abahana mpira omu maboko ga Nabûkondonozori, mwâmi w’e Babiloni^f. Ye Munya-Kaldeya washabaga eyo nyumpa, n’olubaga aluheka buja e Babiloni. 13 Ci konene omu mwâka murhanzi gwa Dariusi, kurhenga ali mwâmi omu Babiloni, mwâmi Sirusi anacihana irhegeko mpu ako ka-Nyamuzinda ka shub’iyûbakwa, 14 Kwo na kuguma mwâmi Sirusi anacikûla omu nyumpa y’o kuhêrera aha Babiloni ngasi kalugu k’amasholo erhi ka marhale mwâmi Nabukondonozori arhenzagya muli ako ka-Nyamuzinda kali aha Yeruzalemu banakahêka omu luhêro e Babiloni; abiha muntu muguma izîno lyâge ye Sheshbazari, oyu mwâmi ayîmikaga murhambo. 15 Anacimubwîra erhi: “rhôla ebi birugu, ogend’ibibika omu ka-Nyamuzinda kali aha Yeruzalemu; n’eyo nyumpa eyûbakirwe halya yanabaga”. 16 Okubundi obwôla Sheshbazari anaciyisha anagwika amabuye g’omurhondêro gw’ako ka-Nyamuzinda kali aha Yeruzalemu kurhenga ago mango kuhika buno kuyûbakwa kanayûbakwa, karhanaciyunjula.

17 Na bunôla, akaba mwâmi akulonzize, baje bafûkula omu nyumpa y’e mbîko za mwâmi, aho Babiloni, lyo bamanya erhi kwo binali mwâmi Sirusi anarhegesire okuyûbaka akwo ka-Nyamuzinda kali aha Yeruzalemu. Buzinda bwaho mwâmi anarhumanyisa kuli okwo.

1 Okubundi, mwâmi Dariusi anacirhegeka mpu bagend’ifûkula embîko bakazâg’ibîkiramwo ebirugu aha Babiloni^g. 2 Aha Ekbatani, mubako muguma gwali omu murhundu gw’e Mêdi; banacifulûlamwo muzinge muguma bali bayandisiremwo, mpu: Eby’okukengezibwa.

3 Omu mwâka murhanzi gwa mwâmi, Sirusi, mwâmi Sirusi ali ahanyire i rhegeko, erhi: Aka-Nyamuzinda kaba aha Yeruzalemu. Eyo nyumpa e shub’iyûbakwa, eyôrhe nyumpa ya nterekêro, eciriba cayo naco cishub’iyubakwa. Obuli bwâyo bube bwa makoro makumi galindarhu, n’oburherema makoro makumi galindarhu. 4 Cijirwe na makondo asharhu ga mabuye gakombezibwe bwinja, na mulongo muguma gwa mpaho. Ebirugu by’okuyûbaka eyo nyumpa byalolwa n’omulala gwa mwâmi. 5 Na kandi bagalule ebirugu by’amasholo n’eby’amarhale by’omu ka-Nyamuzinda.

6 Bunola Tatenayi, murhambo w’olundi lunda lw’olwîshi lwa Efrata, Shetarboznayi n’ababo b’e Arfasaka, abali ishiriza ly’olwîshi: Muciyegûle n’eyo munda, 7 munaleke emikolo y’okuyûbaka ako ka-Nyamuzinda ejirwe bwinja. Omurhambo w’Abayahudi n’abashamuka b’Abayahudi bayûbake eyo nyumpa ya Nyamuzinda aha enaba. 8 Alaga irhegeko nkuhire liyêrekîre ebi wajira n’abo bashamuka b’Abayahudi omu kuyûbaka ako ka-Nyamuzinda: Oku birugu bya mwâmi, byarhenga oku mpongano y’ishiriza ly’olwîshi, bikolesibwe omu kulyûla bwinja abo bantu, lyo halek’iba amango barhayûbasiri. 9 Eby’obulagirire oku nterekêro ya Nyamuzinda w’empingu: emicûka y’empanzi, engandabuzi, abanabuzi, engano, omunyu, idivayi n’amavurha, nk’oku abadâhwa bali aha Yeruzalemu banahunyire ngasi lusiku buzira kubulikana kantu kalebe, 10 ntyo banahana enterekêro y’akisununu kinja, bahêre Nyamuzinda w’empingu, banakashenga, mwâmi alame bwinja, kuguma n’abana bâge. 11 Kandi nshubir’ihana eri irhegeko: Erhi hankajira owahindula akantu kuli obu burhegesi bwâni, banakûle omutungo omu nyumpa yâge, banamumanikekwo na kuli okwo enyumpa yâge eshandwe. 12 Nyamuzinda wahiraga izîno lyâge omwo ashabûle ngasi mwâmi na ngasi lubaga lwankayimusa okuboko mpu lujire kundi kundi, nisi erhi okuhongola ako ka-Nyamuzinda kali aha Yeruzalemu! Nie Mwâmi Dariusi mpanyire elyo irhegeko, kukwânîne lishimbwe bwinja na duba.

13 Okubundi Tatenayi, murhambo w’olundi lunda lw’olwîshi lwa Efrata, Shetarboznayi n’ababo banacishimba duba duba okwo mwâmi Dariusi àli a rhegesire. 14 Nabo balya bashamuka b’Abayahudi banacirhondêra okuyûbaka n’omukolo gwâbo gwababêra, bulya bali bayimangirwe n’abalêbi Hageyo na Zakariya mwene Ido. Banacîyûnjuza nka kulya Nyamuzinda w’Israheli ana rhegekaga na Cirusi, na Dariusi, na Artazerzesi, mwâmi w’e Persi. 15 Eyo nyumpa bayibumba omu nsiku isharhu z’omwêzi gw’Adari^h, omu mwâka gwa kali ndarhu kurhenga Dariusi ali mwâmi. 16 Bene Israheli, abadâhwa, Abaleviti, n’abasigalaga boshi muli balya bali bahesirwe buja, ngasi banayololagwa boshi, bajira olusiku lukulu lw’okugishwa kw’ako ka-Nyamuzinda. 17 Barherekêra kuli olwo lusiku lw’okugishwa kw’aka-Nyamuzinda, mpanzi igana, ngandabuzi magana abirhi, banabuzi magana ani n’oku mpyûlo y’bebyâha bya bene Israheli boshi barhula bihebe ikumi na bibirhi nk’oku amashanja g’Israheli ganali. 18 Banaciyîmika abadâhwa nk’oku banagabanyikaga, n’Abaleviti oku mirhwe y’okuhêra Nyamuzinda aha Yeruzalemu, kulya binayandisirwe omu citabu ca Musa.

Basâka w’omwâka gwa 515 embere za Kristu

19 Abo bali bahesirwe buja, banayagaluka, bajira olusiku lukulu lwa Basâka omu nsiku ikumi n’ini z’omwêzi gwa burhanzi. 20 Ebwa kuba abadâhwa n’Abaleviti bali bamacicêsa boshi oku banali, bakolaga bacire; banacirherekêra Basâka kuli bo bonene. 21 Ntyo, bene Israheli banarhengaga buja balya Basâka, kuguma na balya bacîyegulaga oku ngeso ngalugalu z’abapagani, bacihira kulibo omu kulonza Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. 22 Nsiku nda zoshi erhi bakuza n’obusîme bunene olusiku lukulu lw’emigati erhalimwo ngezo, bulya Nyamubâho amabasîmîsa erhi abayerekeza omurhima gwa mwâmi w’e Asîriya, mpu abarhabâle muli ogwo mukolo gw’okuyûbaka enyumpa ya Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli.

II. Ezra na Nehemiya bayûbaka ecinyabuguma

Okubalama kwa Ezra n’obugo bwâge

1 Enyuma ly’aho, amango Artazerzesi àli mwâmi w’e Persi, Ezra mugala wa Seraya, mugala w’Azarya, mugala wa Hilkiya, 2 mugala wa Shalumu, mugala wa Sadoki, mugala w’ Ahitubi, 3 mugala w’Amarya, mugala wa Merayoti, 4 mugala wa Zerahya, mugala wa Uzi, mugala wa Buki, 5 mugala w’Abishuwa, mugala wa Pinasi, mugala wa Eleazari, mugala w’omudâhwa mukulu Aroni. 6 Oyu Ezra anacisoka kurhenga e Babiloni. Ali mwandisi omanyirire enyigîrizo za Musaⁱ, ezi Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli ahanaga yêne. Kulya kuba okuboko kwa Nyamuzinda kwali kuli ye, mwâmi anamuyemerera ngasi ebi anahunaga byoshi. 7 Banji omu bene Israheli, abadâhwa, Abaleviti, abîmbiza, abalanzi b’enyumvi, aba-Nyatineni, nabo basôkera e Yeruzalemu, omu mwâka gwa kali mwenda kurhenga Artazerzesi ali mwâmi. 8 Ezra anacihika aha Yeruzalemu omu mwêzi gwa karhanu gw’ogwo mwâka gwa kali nda gw’okuyîma kwa mwâmi. 9 Mwali omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa burhanzi mwo arhangiraga okurherema arhenga e Babiloni, kandi mwali omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa karhanu mwo ahisire aha Yeruzalemu, erhi okuboko kwa Nyamuzinda kuyunjwire minja kumulikwo. 10 N’okwo ali cbwa kuba Ezra ali n’obushiru bw’okumanya Akanwa ka Nyamubâho, oku kushi mba, n’okuyigiriza omw’Jsraheli amarhegeko n’engeso z’ecihugo.

Amaruba ga Artazerzesi

11 Alaga amaruba mwâmi Artazerzesi ahaga Ezra mudâhwa na mwandisi muhugûzi w’ebinwa by’Irhegeko lya Nyamubâho, na ngasi gandi marhegeko gâge gayêrekîre Israheli.

12 Artazerzesi, mwâmi w’abâmi, kuli Ezra, mudâhwa na mwandisi ayishi bwinja irhegeko lya Nyamuzinda w’empingu, murhûla gwoshi kuli mwe. 13 Nahanyire irhegeko nti ngasi b’omu bene Israheli, omu badâhwa n’omu Baleviti banali aha nshigirwa hoshi, balya banalonzize okuja e Ycruzalemu, banagenda nâwe. 14 Bulya orhumirwe na mwâmi n’abahanûzi bâge nda mpu ogend’ilola kurhi Obuyahudi na Yeruzalemu biyosire omu kukulikira akanwa ka Nyamuzinda wâwe, aka kanali omu kuboko kwâwe. 15 Na mpu oherhe e nsaranga n’amasholo mwâmi yêne n’abahanuzi bâge bahanyire emwa Nyamuzinda w’Israheli oyubasire omu Yeruzalemu. 16 Na ngasi masholo erhi nsaranga wakanabona omu cihugo ca Babiloni coshi na ngasi bindi ohabirwe n’olubaga n’abadâhwa oku nyumpa ya Nyamuzinda wabo aha Yeruzalemu. 17 Co carhuma ogend’igula empanzi, engandabuzi n’abanabuzi n’enterekêro na ngasi bindi binazigendakwo, obirherekêrere oku luhêrero lw’aka-Nyamuzinda wâwe kaba aha Yeruzalemu. 18 Ensaranga n’amasholo gasigire, ojiremwo ngasi ebi onabwîne bikukwânîne na bene winyu omu kushimba obulonza bwa Nyamuzinda winyu. 19 Odêkereze embere za Nyamuzinda w’e Yeruzalemu ebi birugu ohîrwe mpu bigend’ikakola omu ka-Nyamuzinda wâwe. 20 Na ngasi bindi bya bulagirire oku ka-Nyamuzinda wâwe, ebi ogwâsirwe okujira, wanabirhôla omu nyumpa y’embîko ya mwâmi. 21 Niono mwâmi Artazerzesi mpanyire irhegeko oku babîsi boshi baba olundi lunda lw’olwîshi nti ngasi ebi Ezra, mudiâhwa na mwandisi w’Akanwa ka Nnâmahanga ankanabahûna byoshi munabijire bwinjinja. 22 Kuhika oku talenta igana za nsaranga, birundo igana bya ngano, mikondo igana y’idivayi, mikondo igana ya mavurha, n’omunyu buzira kugera. 23 Ngasi binarhegesirwe na Nyamuzinda w’empingu, binajirirwe duba kuli ako ka-Nyamuzinda kage, lyo obukunizi bwâge bulek’iyîshira ecihugo ca mwâmi n’oku bagala. 24 Kandi rhubamanyisize oku kuli abôla badâhwa, Abaleviti, abîmbiza, abalanzi b’enyumvi, aba-Natineni, murhabavurhisagya ibarati erhi mpongano, erhi kubacîka omu njira. 25 Nawe Ezra, omu kukulikira obwenge Nyamuzinda wâwe akuhizire omu nfune, osinge abatwî b’emmanja, abarhambo barhambula olubaga loshi lunali eyo ishiriza ly’olwîshi, ngasi banamanyire amarhegeko ga Nyamuzinda wâwe, onagayigirize abarhagayishi. 26 Orhanashimbiri irhegeko lya Nyamuzinda wa we, n’irhegeko lya mwâmi, anahanwe kulya kushingânîne: arhàyîrhwa akagwe erhi ahyûle, erhi ashwekwe.

Ezra asalira anarhenga e Babiloni aja e Israheli-Palestina

27 Ayagirwe Nyamubâho Nyamuzinda w’ababusi birhu, owahiraga omu mu rhima gwa mwâmi okwo kukuza aka-Nyamuzinda kaba aha Ycruzalemu. 28 Na owarhumaga nkundwa na mwâmi n’abahanûzi bâge n’abasirika bâge boshi banagwerhe obuhashe. Nani nacisêza bulya okuboko kwa Nyamubâho Nyamuzinda wâni kwo nayegemire, nakaz’ishubûza abarhambo b’Israheli nti ngende nabo.

1 Alaga abakulu b’omulala n’obûko bwâbo, balya barhengaga rhweshi^j e Babiloni oku ngoma ya mwâmi Artazerzesi. 2 Omu bene Pinasi: Gershomu; omu bene Hamati: Daniyeli; omu bene Daudi: Hatushi, 3 mwene Shekanya; omu bene Pareosi: Zekariya na balume igana na makumi arhanu bayandisirwe omu citabu c’omulala. 4 Omu bene Pahati-Mowabu; Eliyunayi, mwene Zeraya, na bantu magana abiri ga balume. 5 Omu bene Zatu: Shekanya, mugala wa Yahazieli, na magana asharhu ga balume. 6 Omu bene Adini: Ebedi, mugala wa Yonatani na balume makumi arhanu. 7 Bene Elamu: Yeshaya, mugala wa Atalya na balume makumi gali nda. 8 Omu bene Shefatya: Zebadya, mugala wa Mikaeli, na balume makumi gali munani. 9 Omu bene Yowabu: Obadiya mugala wa Yehieli, na balume magana abirhi na ikumi na munani. 10 Omu bene Bâni; Shelomiti, mugala wa Yosifya na balume igana na makumi gali ndarhu. 11 Omu bene Bebayi: Zekarya, mugala wa Bebayi, na bantu makumi abirhi na munani ga balume. 12 Omu bene Azgadi: Yohanani, mugala wa Hakatani na balume igana n’ikumi. 13 Omu bene Adonikami: emiziba, n’amazîno gâbo ga gano: Elifêleti, Yeieli, na Shemaya, na balume makumi gali ndarhu; 14 omu bene Bigwayi: Utayi, mugala wa Zabudi, na balume makumi gali nda.

15 Nabashubûliza aha lwîshi luhululira olunda lw’Ahawa, rhwanacitwa icu mbi, aho nsiku isharhu. Erhi mba namalolêreza olubaga loshi, n’abadâhwa, ntabonagamwo owankaderhwa mwene Levi. 16 Okubundi nanacirhuma abagula Eliezeri, Arieli, Shemaya, Elnatani, Yaribi, Elnatani, Natani, Zekarya na Meshulami, kuguma na abigiriza ba Yoyaribina na Elnatani. 17 Nanacibarhuma emw’omushamuka Ido, emunda baderha mpu yo Kasifya. Nanacibaha ebinwa bali bagwâsirwe okugend’ibwîra Ido na bandi bene wabo ba-Natineni baba aho Kasifya, lyo barhurhumira abagend’ikaz’ikola aka-Nyamuzinda wirhu. 18 Na ebwa kuba okuboko kwinja kwa Nyamuzinda kurhulikwo, banacirhurhumira omuntu mwenge wa muli bene Mahali, mugala wa Levi mwene Israheli ye: Sherebya n’abagala bâge, na bene wabo boshi bali ikumi na munani. 19 Barhuma na Hashabya na Yeshaya w’omu bene Merari. 20 Bene wabo na bagala babo boshi bàli makumi abirhi; bàli ba muli bene Natineni balya Daudi n’abashamuka bahûnaga mpu bakakolera Abaleviti, magana abirhi na makumi abirhi, boshi banaganjwa ngasi muguma n’izîno lyâge.

21 Aho oku lwîshi ]w’Ahawa naderha nti boshi bacîshalise lyo rhucîbabaza embere za Nyamuzinda wirhu, lyo rhumushenga amabalame minja kuli rhwe, oku bana birhu n’oku bintu birhu. 22 Bulya nakabwîne enshonyi z’okuhûna mwâmi nti arhurhumire engabo y’abasirika na banyakulwira oku nfarasi mpu baje barhucinga oku bashombayi birhu amango rhunali omu kubalama koshi, n’obwo rhwàli rhwamabwîra mwâmi oku: Okuboko kwa Nyamuzinda kulanga ebintu bya ngasi boshi banamulongereza, cikone emisi na obukunizi bwâge bunahonere oku bamulekêrera. 23 Okwo kwarhuma rhucîshalisa, rhunashenga Nyamuzinda wirhu naye anarhuyumvirhiza.

24 Nacîshoga badâhwa bakulu ikumi na babirhi bayushûka kuli Sherebya, Hashabya na ikumi omu bene wabo. 25 Embere zâbo nakalenga ensaranga, amasholo n’ebirugu, nterekêro mwâmi agoshoôaga oku ka-Nyamuzinda wirhu, ye n’abahanûzi bâge n’abarhambo bâge, na embere za hene Israheli banali aho. 26 Nanacigera n’okubahereza talenta magana gali ndarhu na makumi arhanu ga nsaranga; ebirugu by’amarhale byàli bya buzirho bwa talenta igana na talenta igana za masholo. 27 Rhubêhe makumi abirhi rhwa masholo rhwa ngulo ya dariki^k cihumbi, na byankizo bibirhi, bya mulinga gwakemeza gwa ngulo ndârhi nk’amasholo. 28 Nanacibabwîra nti: Muli nshâgi za Nyamuzinda n’aga marhale n’aga masholo biri biberûlirwe Nyamubâho, Nyamuzinda w’ababusi binyu. 29 Mube masu omu kubilanga kuhika amango mwashubibigerera embere z’abarhambo b’abadâhwa, Abaleviti, n’embere z’abarhambo b’emilala ya bene Israheli, aha Yeruzalemu omu biyûmpa by’aka-Nyamuzinda. 30 Abadâhwa n’Abaleviti banacirhôla galya marhale, na galya masholo, oku baja bagalênga n’ebirugu, mplu babihêke e Yeruzalemu omu nyumpa ya Nyamuzi nda wirhu. 31 Rhwanacirhenga aho lwîshi lw’Ahawa omu nsiku ikumi n’ibirhi z’omwêzi gwa burhanzi, rhwaja e Yeruzalemu. Okuboko kwa Nyamuzinda wirhu kwanacirhujakwo, kwarhulikûza omu maboko g’abashombanyi n’omu mi rhego minji ago mango rhwanayishaga rhwagenda.

32 Rhwanacihika aha Yeruzalemu, rhwanacibêraho nsiku isharhu, 33 omu lusiku lwa kani ensaranga, amasholo, ebirugu byoshi byashub’ilengwa omu mwa Nyamuzinda wirhu, omu maboko g’omudâhwa Meremoti, muga]a wa Uriya, mudâhwa wali na Eleazari mugala wa Pinasi, n’Abaleviti babirhi, Yesabadi, mugala wa Yozwè na Noadya, mugala wa Binuyi. 34 Byoshi byahânwa nk’okwo byanaganjagwa n’obuzirho bwabyo, bwayandikwa ago mango. 35 Ezo mpira zarhengaga emunda zali zilulizihwe zanacihâna enterekêro emwa Nyamuzinda w’Israheli: mpanzi ikumi n’ibirhi, kuli bene Israheli boshi, ngandabuzi makumi gali mwenda na ndarhu, banabuzi makumi gali nda na nda, bihebe ikumi na bibirhi, mpyûlo oku byâha; byoshi byarherekêrwa Nyamubâho. 36 Banacimanyisa galya marhegeko ga mwâmi, oku barhambo n’oku bandi bakulu banali ishiriza lya olwîshi; nabo banarhabâla olubaga kuli ako ka-Nyamuzinda.

Abayahudi bahanzibwa obuhya n’agandi mashaja

1 Erhi ebyo biba byamanagenda ntyo, abashamuka banacinjaho, mpu: Olubaga lwa bene Israheli, abadâhwa, Abaleviti barhalekini n’amashanja g’ebi bihugo rhuyâbakinwe nabyo; bacidwîrhe bajira amaligo gabyo: aga Aba nyamisiri, Abanyamoreni, Abanyakanani, Abahititi, Abaperesiti, Abayebuseni, Abamoniti n’Abamowabiti. 2 Kulya kuba bajir’isheberayo abakazi, kuli bo bonene n’oku bana babo na ntyo olubaga lutagatifu lwamacishwekera kuli ago mashanja g’ebyo bihugo n’amaboko g’abarhambo n’abatwî b’emmanja go gabire ga burhanzi omu kuhenya maligo ga bene ago. 3 Erhi nyumva ntyo, na sharhangula emyambalo yani n’ecishuli cani, nacîmanyula enviri okw’irhwe, n’ô bwânwa, natamala nieshi n’omutula. 4 Aha burhambi hwâni banacila mbukiraho nabo balya banali balumirwe n’ebinwa bya Nnâmahanga w’Israheli erhi bubî bw’abo bàli balulize burhuma; nani nanaciyôrha ncigonyire kuhika oku nterekêro y’ebijingo. 5 Erhi amango g’enterekêro y’ebijingo ganaba, nayîsha najonjoboka na gulya mutula gwâni n’erya mishangi n’ecishuli cani bisha rhangusire; nanacifukama, nanaciyinamulira amaboko emunda Nyamuzinda wâni ali, 6 nanaciderha, nti: Yagirwa Nyamubâho, niono nyunjwire mungo na mutula birhankarhuma nacishomya nti ngalamire emunda oli, bulya amabî gi rhu gayushusire, garhaluka olugero, na ntyo obubî bwirhu bwarhaluka amalunga. 7 Kurhenga amango ga bashakulûza kuhika buno erhi n’omu mabi rhunali na byâha birhu byarhumaga rhuhêkwa buja, rhwanyagwa, rhwabona ensho 9,4: Enterekêro y’ebijingo-yakag’iba aha nsa mwenda z’ebijingo (1 Bam 18,29; Dan 9,21). nyi nk’oku binali ene. 8 Ci konene buno, Nyakasane, Nyamuzinda wirhu arha nzirirhubêra obwonjo erhi alanga muli rhwe emisigala, anarhuha aha rhwaya kira omu hantu hâge hatagatifu lyo Nyamuzinda wirhu arhuyigula amasu, ana rhuhe akalamo muli omu buja bwirhu. 9 Neci rhuli baja, ci konene arharhulekêreraga muli obo buja. Ajizire abâmi b’e Persi bakarhulola n’omurhima gw’obwonjo, mpu yo rhuba n’akalamo, lyo rhunayishiyimanza enyumpa ya Nyamuzinda wirhu, rhushub’ishakûlula, anarhuhe aha rhwakabêra ahazu ngulusirwe n’olugurhu omu Buyahudi n’omu Yeruzalemu. 10 Na buno, Yagirwa Nyamuzinda wirhu, bicigi rhwankaciderha enyuma ly’oku koshi? 11 Bulya rhwalekêrire amarhegeko warhuhaga omu kanwa k’abalêbi, wanarhukomêreza, erhi: Eco cihugo mwajamwo mpu mugend’iciyimamwo, ciri cihugo ca mabi, mabi g’amashanja na ngasi bulyâlya bunabalimwo, kurhenga olunda n’olundi erhi na mabi gâbo gonene. 12 Na buno mumanyâge mwankaha bâli binyu bagala bâbo, na bagala binyu mumanye mwankabaha bâli babo; munamanye irhondo murhayagalagwa n’omurhûla gwâbo erhi n’iragi lyâbo lyo muzibuha, lyo muhashilya oku binja by’eci cihugo, munayîsh’ibisigira abana binyu ensiku zoshi!

13 Kuli ebi bibi byarhuyîshiraga erhi bijiro birhu bigalugalu birhuma ciru akaba mpu orhabikaga ecirhali cihimbi c’amabî girhu, Yagirwa Nyamuzinda wirhu, wanarhulekera n’omusigala nk’ogu guli aha, 14 ka rhwankacishomya mpu rhwashub’ivuna amarhegeko gâwe. rhushub’ilungana n’aga mashanja magalugalu ntya? Ka lero orhankarhubêra burhe kuhika orhuhungumule buzira kurhulekera ciru n’omusigala, ciru n’ehiguma hyankafulumuka? 15 Nyamubâho, Nyamuzinda w’Israheli. oli mushinganyanya loshi, rhwe rhuligi gulya musigala gw’abashugunukaga, embere zâwe n’amabî girhu rhurhacikwânîni okubêra omu masu gâwe erhi ago mabi girhu garhuma.

1 Amango Ezra akazâg’irhoza emirenge erhi anafukamire embere z’aka-Nyamuzinda, oku agwirhe ashenga ntyo, engabo nyinji y’abalume n’abakazi n’abana ba bene Israheli yamuja eburhamhi, bulya olubaga loshi lwali omu mulenge bwenêne. 2 Okubundi Shekanya, mwene Yehieli, wa muli bene Elamu, anacirhôla oluhya ahwira Ezra, erhi: Rhwagomîre Nnâmahanga omu kuyanka abakazi b’omu gandi mashanja. Hyakwikubagirwa higuma hyône hicisigalire Israheli. 3 Rhushub’igilagana na Nyamubâho Nyamuzinda wirhu oku rhukolaga rhwagend’ihulusa abo bakazi boshi n’abana babo nka kulya onarhuhanwire Waliha, mwe na bandi bacirhînya amarhegeko ga Nyamuzinda wirhu. N’okwo kunabe nk’oku irhegeko lidesire. 4 Yîmuka ojire omukolo gwâwe. Nirhu rhwakugwasa. Ozibuhe, kanya omu mirimo. 5 Ezra anaciyimuka, alahiriza abakulu b’abadâhwa n’ab’Ahaleviti. na bene Israheli boshi mpu banajag’ijira nk’okwo binadesirwe; nabo bacigasha. 6 Erhi ahuluka omu ka Nyamuzinda, Ezra anacija omu mwa Yohana, mugala wa Eliyashibu; n’oku ajamwo arhaderhaga mpu ankaly’amwo omugati erhi okunywamwo amîshi, mungo gw’obubî bwa balya halibahesirwe buja gurhuma.

7 Banaciyaliza omu Buyahudi boshi n’omu Yeruzalemu, mpu ngasi banali bahesirwe buja babuganane boshi aha Yeruzalemu. 8 Na kuli okwo abarhambo n’abagula bali babarhonzire oku ngasi orhali ho enyuma lya nsiku isharhu, banamunyâge, banamukûle omu ndêko y’abo bàli halulizîbwe. 9 Abantu b’e Yuda boshi na bene Benyamini banacidêka aha Yeruzalemu enyuma ly’ezo nsiku isharhu; zali omu nsiku makumi abirhi z’omwêzi gwa mwenda. Olubaga loshi lwanacisikânana omu muhanda gw’aka-Nyamuzinda erhi lunali lwageramwo omusisi gw’okwo kugalugalu, n’ogw’enkuba nyinji yakazâg’inia. 10 Omudâhwa Ezra anaciyimanga ababwîra, erhi: Mwajizire kubi erhi muyanka abakazi b’ahandi, mwayushûla ntyo obubî oku bundi bubî bwa bene Israheli. 11 Na buno muciyunjuzagye kuli obwo bubî bwinyu embere za Nyamubâho, Nyamuzinda w’ababusi binyu, munakajira oku alonzize; muciyêgûle n’embaga z’ebindi bihugo, munaleke abakazi b’ahandi. 12 Endêko yoshi yanacishuza n’izu linene, yanaciderha mpu: Kwo rhwajira okwo odesire! 13 Ci konene olubaga lwamaluga, na mwa gano mango g’enkuba kurhankahashikana okubêra embuga: kandi lurhali lubanja lwa lusiku luguma erhi ibirhi, n’okuba ebyâha birhu biri binji muli okwo. 14 Abarhambo birhu bayimange ahali h’olubaga: na ngasi boshi banayansire abakazi b’ahandi, omu bishagala birhu, bayishe omu lusiku hanatwirirwe, bayishe n’abashamuka n’abacîranuzi ba ngasi cishagala, kuhika oburhe bwa Nyamuzinda wirhu burhuyegûkekwo erhi okwo kurhuma.

15 Yonatani mwene Asaheli na Yahazya, mwene Tikwa, bonene barhali bayemire okwo; Meshulami n’Omuleviti Shabtayi babagwasa. 16 Ci abandi bali bahêsirwe buja boshi banajira nk’oku byanali bidesirwe. Omudâhwa Ezra, acîshoga abarhambo b’emilala nk’oku enyumpa zâbo zinali, ngasi muguma kulya anacishôgagwa mpu lebe oyu; bashimânana omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa kali ikumi mpu balolage kurhi batwa olwo lubanja. 17 Bagend’iyusa omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa burhanzi ezo manja z’abayankaga abakazi b’ahandi. Olukere lw’abayazire 18 Omu badâhwa ababonekinemwo bali bayansire abakazi b’ahandi bali: omu bene Yozwè, mugala wa Yosadoki na bene wabo: Maseya, Eliyezeri, Yaribu na Gedalya; 19 balagânana oku bahulusa abo bakabo; n’omu kuyemêra oku babihire, balagânana okurherekêra engandabuzi kuli obwo bubî bwâbo. 20 Omu bene Imeri: Hanani na Zebadya. 21 Omu bene Harimi; Maseya, Eliya, Shemaya, Yehieli na Uziya. 22 Omu bene Pashehuri: Eliyehoyenayi, Maseya, Ismaeli, Netaneli, Yozabadi, Shimeyi na Eleasa. 23 Omu Baleviti: Yozabadi, Shimeyi, Kelaya oderhwa Kelita, Petahya, Yahuda na Eliezeri. 24 Omu bîmbiza: Eliashibi na Zakuri; omu balanzi b’enyunvi: Shalumi, Telemi na Uri. 25 Omu bene Israheli: Bagala ba Pareosi: Ramiya, Yiziya, Malkiya, Miamini, Eleazari, Malkiya na Benaya; 26 omu bene Elamu: Matanya, Zekariya, Yehieli, Abdi, Yeremoti na Eliya. 27 Omu bene Zatu: Eliyehoyenayi, Eliashibu, Matanya, Yeremoti, Zabadi na Aziza; 28 omu bene Bebayi: Yohanani, Hananya, Zabayi, Atlayi; 29 omu bene Bigirayi: Meshulami, Maluku, Adaya, Yashubu, Yishali, Yeramoti. 30 Omu bene Pahati-Mowabu: Adna, Kelali, Benaya, Maseya, Matanya, Besaleli, Menashè; 31 omu bene Harimi: Eliezeri, Yishiya, Malkiya, Shemaya, Simoni, 32 Benyamini, Maluku, Shemariya; 33 omu bene Hashumu: Matenayi, Matatya, Zabadi, Elifêleti, Yeremayi, Menashè, Shimeyi; 34 omu bene Bâni: Madayi, Amrami, Uweli, 35 Benaya, Bedya, Kelaya, 36 Wanya, Meremoti, Eliyashibu, 37 Matanya, Matenayi, Yasayi. 38 Omu bene Binuyi; Shimeyi, 39 Shelemiya, Natani na Adaya. 40 Omu bene Zakayi: Makenadebayi, Shashayi, Sharayi, 41 Azareli, Shelemiya, Shemariya, 42 Shalumu, Amariya, Yozefu; 43 omu bene Nebo: Yeieli, Matitiya, Zabadi, Zebina, Yadayi, Yoweli, Benaya. 44 Abo boshi bali bayansire abakazi b’ahandi. Babahulusa n’abana babo.

^a1.1 Sirusi ayîma e Persi kurhenga omu mwâka gwa 538 embere Mwâmi Yezu aburhwe.

^b2.43 Abo bali bantu bagoshôlagwa na mwâmi Daudi n’abarhambo mpu bagend’ikakolera bene Levi (Ezr 8,20). Abo bantu bali b’omu bûko bwa banyamahanga (ciru amazîno gâbo gone gabahanyire). bakag’irhabâla oku mikolo misungunu misungunu omu ka-Nyamuzinda (Eze 44,7-9; Yo, 9,23-27).

^c2.63 Ecihanzo c’okulya oku hiryo bitagatifu: rhulole omu Lev 22,10-16; Urimu na Tumimi: byâli birugu abadâhwa bakag’ikolesa mira kurhenga mwâmi Daudi nka balonza okumanya obulonza bwa Nyamuzinda (1 Sam 14,41; Mig 16,33; Lub 28,30)

^d3.3 Oluhêrero lwayûbakirwa oku makondo galwo, bulya eciriba c’oluhêrero lwa mira cal’imanyikine kuli boshi: ciru n’amango g’olubungo, Abayahudi babêraga e Yeruzalemu bagendekera okukaz’iyîsh’iharâmya Nyamuzinda omu ciriba c’oluhêrero lwa mira (Yer 41,5). Amashanja gali omu cihugo: bàli Bayahudi na ngasi bandi bal’ibezire omu Israheli-Palestina amango g’olubungo. Balimwo Abasamariya, Abamowabu, Abaamoni. Abo boshi barhayumvanyagya na bene Israheli barhengaga elubungo e Babiloni (Ezr 9,1-2; 10,2.11; Neh 9,30).

^e4.2 Kuharâmya Nyamuzinda: kuli kumuhûna oburhabâle, kumuhamagaza ci bwenêne omu ka-Nyamuzinda. Olwo luderho luyirukir’iboneka omu citabu c’Enganiro: 1 Nga 22.19; 2 Nga 17.4; 31,21…

^f5.12 : Okushâbûlwa kw’eyo nyumpa omu mwâka gwa 587 bwàli buhane Nyamuzinda ahaga olubaga lwâge erhi byâha byalwo birhuma.

^g6.1 Eryo izîno lya Babiloni kuli kulonza okuderha nkaba ecihugo coshi (rhulole muli Ezr 5,17).

^h6.15 Kwo kuderha kasikiru kazinda (mwêzi gwa kabirhi) – lukanga (mwêzi gwa kasharhu) Adari mwâka 515. 6, 22: Olusiku lukulu lw’emigati crhalimwo ngezo: Lub 12, 15-20; Lev 23, 6-8; 2 Nga 30,21.

ⁱ7.6 Ezra adesirwe mwandisi mukulu bwenêne w’enyigîrizo za Musa. Ali mukozi wa bulagirire oku bwâmi e Persi (mulongo gwa 14). Ali ashangabusire omu kuyandika amarhegeko, ali mulenga w’amandiko na wa bushiru omu kugayigiriza (mulongo gwa 10).

^j8.1 Abalume barhengaga e Babiloni: boshi na Ezra bàli hofi cihumbi ciguma na magana arhanu. Haguma n’abakazi n’abana bàli hofi bihumbi birhanu.

^k8.27 edariki: luli lusaranga lwa masholo.

NEH – – Bible en mashi du Congo

NEHEMIYA נחמיה

Enshokolezi

Ecitabu ca Nehemiya n’eca Ezra byayandikagwa kuguma. Birhangira n’okurhondwa kwa mwâmi Sirusi w’e Persi wayemereraga Abayahudi okugalu ka e Yeruzalemu n’okuyûbaka buhyahya aka-Nyamuzinda. Obwo burhonde bwabaga omu mwâka gwa 538 embere ly’okuburhwa kwa Kristu, gwo mwâka gwa 50 enyuma ly’olubungo lw’okululizibwa e Babiloni.

Nehemiya ajizirwe murhegesi w’Abayahudi. Arhenga e Yeruzalemu n’okuja e Persi, cikwône ashubirira e Yeruzalemu okuyîsh’ihâna amahano mahyahya g’okukubula ebishagala byal’ikola birimwo ishâbabe (Neh 13,4-31).

Nehemiya al’ikoyakoyire bwenêne erhi kuyûbaka ecishagala c’e Yeruzalemu n’olugurhu lwaco kurhuma. Ali mushibirizi w’omukolo gwâge. Nehemiya ayu size emikolo yâge duba duba ciru akaba abashombanyi bal’ijizire ngasi byoshi bal’ihashire mpu lyo arhag’iyijira. Ecishagala cashub’iyunjula kandi bantu (Neh 1,1-7, 72).

EBIRIMWO

1. Okuhamagalwa kwa Nehemiya n’okurhumwa emwa Abayahudi: cigabi 1-2

2. Okuyûbakwa kw’engurhu za Yeruzalemu: c. 2-7

3. Ezra aciyigiriza amarhegeko g’obushinganyanya: o/usiku lukulu lw’ebihando: c. 8-9

4. Abantu balaganana okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga: c. 10

5. Amazîno g’abantu bagûkiraga omu cishagala ca Yuda: c. 11,1-12, 26 «’

6. Okugishwa kw’engurhu za Yeruzalemu: c. 12,27-47

7. Nehemiya asêza abantu okushimba amarhegeko ga Nnâmahanga: c. 1-3

Okuhamagalwa kwa Nehemiya n’oburhumisi bwâge omu Yuda

1 Myanzi ya Nehemiya, mugala wa Hakaliya. Omu mwêzi gwa Kisilewu, mwâka gwa makumi abiri^a, erhi ndi aha Suza omu nyumpa yani y’entakabunga. 2 Hanani, muguma muli bene wirhu anaciyî sha ali n’abantu b’e Buyahudi. Nabadôsa emyanzi eyêrekîre Abayahudi ba shwekûlagwa, barhenga buja n’oku biyêrekîre Yeruzalemu. 3 Banacinshuza, mpu: «Balya barhengaga buja b’emisigala, n’abandi bantu harhindibukire o mwo cihugo bajaga, emitungo ya Yeruzalemu yahongosire n’emihango yâge yasingonosire n’omuliro. 4 Erhi nyumva okwo, natamala, nagwira omulenge, nashinga nsiku zirhali nyi erhi kulaka ndaka; nakaz’icîshalisa n’okushenga Nyamuzinda w’enyanya.

5 Nakaz’iderha, nti: «Mâshi Nyakasane Nyamuzinda w’empingu, Nyakasa ne wene oli mukulu na w’okurhinywa, wene olanga endagano n’obwonjo emwa balya bakukunda n’okushimba amarhegeko gâwe. 6 Okurhwiri kwâwe kuyiguke, n’amasu gâwe gabungûke, oyumvirhize omusengero gwa mwambali wâwe. Ndwîrhe nakubwiragwo mûshi na budufu, kuli bambali bâwe bene Israheli nti obabere obwonjo oku mabi bakujirire; niono n’enyumpa ya Larha yoshi rhwa kugayisize. 7 Rhwajizire mabi manji bwenêne embere zâwe, rhurhashimhaga amarhegeko gâwe, obulonza bwâwe n’ebinwa wàbwîraga mwambali wâwe Musa. 8 Okengere Yagirwa kalya kanwa wayushûlaga erhi obwîra mwambali wâwe Musa, erhi: ‘Mukaba bagoma nani namushandabanya omu mashanja goshi; 9 ci nka mwankanashub’iyagalukira emunda ndi, mukanashub’ishimba amarhegeko gani, mukanakaz’ijira oku ganamuhûnyire, ciru akaba mwasha ndire kuhika ebuzinda bw’igulu, nanashub’ibashubiza halya hantu nacishogaga nti ho nahira Izîno lyani’. 10 Bali bambali bâwe na lubaga lwâwe wene wacu ngulaga n’obuhashe bwâwe bw’Ogala-byoshi. 11 Mâshi Nyakasane, okurhwiri kwâwe kuyumve omusengero gwa mwambali wâwe n’omusengero gw’abandi bambali bâwe barhînya izîno lyâwe. Mâshi Yagirwa, ojire mwambali wâwe abone iragi ene, ababalirwe n’oyo^b muntu!» Ago mango erhi nie cirhanza-mamvu omu bwâmi.

Nehemiya ashubira e Yeruzalemu

1 Omu mwêzi gwa burhanzi, mwâka gwa kali makumi abiri kurhenga Artazerzesi ali mwâmi, erhi nie w’okurheganya idivayi, nanacilihâ mwâmi. Erhi ntasag’iba burhe bundi. 2 Mwâmi anacindôsa, erhi: «Cirhumire obusù bwâwe buzinzibire nobwo orhâlwâla? Nta cindi agarhali malumwa g’omu murhima. 3 N’obwôba bunji, nanacishuza mwâmi, nti: «Mwâmi aganze. Kurhigi obusù bwâni burhankazinzibala, erhi akaba olugo lubamwo enshinda z’ababusi bani lwoshi lwahombire, ebyogo byalwo byalundugurhwa n’omuliro?» 4 Mwâmi anacinshuza, erhi: «Cici walonza okuhûna?» Nanacishenga Nyamuzinda w’e mpingu. 5 Kandi nanacishuza mwâmi, nti: «Nka mwâmi abwîne oku okwo kuli kwinja, na nka mwambali wâwe arhonyire omu masu gâwe, nsengire ontume e Buyahudi, omu lugo lw’enshinda z’ababusi bani nshub’igend’iluyûbaka,» 6 Mwâmi anacishuza na mwamikazi amutamire aha burhambi, erhi: «Okwo kubalama kwâwe kwageza mango manganaci na mangaci wagaluka obwo?» 7 Okubundi nanacibwîra mwâmi, nti: «Akaba obwîne oku kuli kwinja ompe amaruba naja nayêreka abarhambo bali olundi lunda lw’olwîshi lyo baja bangeza kuhika nje omu Buyahudi; 8 n’agandi nanagahêkera Asafi mulanzi w’omuzirhu gwa mwâmi, lyo ampa emirhi natugûlamwo enyumvi z’enyumpa eri oku burhambi bw’aka-Nyamuzinda n’oku nkuta n’enyumpa nagend’ihandamwo.» Mwâmi anacinyemêrera kulya kwoshi, bulya okuboko kwa Nyamuzinda kundekerirekwo.

9 Nanacija emw’abo barhambo, ebwa lindi ishiriza ly’olwîshi, nabahà galya maruba ga mwâmi; mwâmi ali antumire n’abakulu b’abasirika bâge, n’abandi basirika balya bashona oku biterusi. 10 Erhi Sanbalati^c w’e Horoni, na Tobiya murhumisi munya-Amoni, bayumva ogwo mwanzi, bagaya bwenêne mpu ku rhi oyu muntu ankayîsh’ikombêra ebirugu bya bene Israheli.

Omuhigo gw’okuyûbaka Yeruzalemu

11 Nanacihika aha Yeruzalemu, nahabêra nsiku isharhu. 12 Nanacizûka budufu na bantu basungunu; ntamanyisagya ciru n’omuguma ebi Nyamuzinda ali ampizire omu murhima kuli Yeruzalemu. Ntal’igwerhe bundi bulyo bwa cihêsi kuleka eci nakazâg’igendakwo. 13 Nanacihuluka budufu, nagera omu muhango gw’ebwa Kabanda, naja ebw’iriba lya Dragoni n’ebwa muhango gwa Camvu, nasinza enyumvi za Yeruzalemu zali zihongosire n’emihango yali esingônosire n’omuliro. 14 Nagera omu muhango gw’iriba, n’oku ciyanja ca mwâmi; harhali aha acihêsi cani cankahashire okugera nancishonyirekwo. 15 Budufu nanacisôka omu mugezi, naja nalola enyumvi; okubundi erhi ngaluka, nagera omu muhango gw’e Kabanda, nashubira eka. 16 Abarhegesi b’ecihugo barhali bamanyire ngahi nal’ijire n’ebi nalonzagya okujira. Kuhika ago mango ntal’icimanyisa akantu oku Bayahudi, oli abadâhwa; oli abandi barhegesi, n’oli oku bakozi. 17 Okubundi nanacibabwîra, nti: «Mubwîne obulagirire rhulimwo: Yeruzalemu ahombire, emihango yâge yalundugusirwe n’omuliro. Mukanye rhushub’iyûbaka enyumvi za Yeruzalemu na ntyo rhurhacigayaguzibwe n’abandi bantu». 18 Nanacibashambalira kurhi okuboko kwa Nyamuzinda w’obwonjo kwantindagakwo na binwa bici mwâmi anambwizire. Banacishuza, mpu: «Rhugende, rhuyûbake». Banacirhondêra ogwo mukolo mwinja n’oburhwâli. 19 Amango Sanbalati w’e Horoni na Tobiya, murhumisi munya-Amoni na Geshemu w’omuharabu erhi bayumva okwo, barhushekera n’okurhugayaguza. Banaciderha, mpu: «Cici mwajira aha? Ka mukola mwagomera mwâmi?» 20 Nabashuza, nanacibabwîra, nti: «Nyamuzinda w’empingu yêne warhuhà obuhashe. Rhwene barhumisi bâge, rhukola rhwarhangira okuyûbaka. Kuli mwe nta hinyu hiri aha, murhagwerhi buhashe, nisi erhi kantu kalebe ka kuyibuka omu Yeruzalemu».

Ebyôgo bya Yeruzalemu byashub’iyûbakwa

1 Eliyashibu, mudâhwa mukulu, na bene wabo banacirhondêra okuyûbaka omuhango gw’Ebibuzi, bagugishîsa banahirakwo enyumvi; bashakâla ecôgo, banacirherekêra kuhika aha munara gwa Meya, na kuhika aha munara gwa Hananeli, 2 Aha burhambi bwâbo abakazâg’iyûbakaho bali bene Yeriko, n’aha burhambi bwâbo ali Zakuri, mugala wa Imri. 3 Bene Hasna bayûbaka omuha ngo gw’Enfi, bahirakwo emitungo n’enyumvi, orhukomyo n’emirhamba. 4 Aha burhambi bwâbo abayûbakaga ho bali bene Meremoti mugala wa Uriya ya Hakosi; n’owakazâg’ilungûla aha burhambi ali Meshulami mugala wa Berekiya ya Meshezabeli; n’aha burhambi bwâbo hashakûlulwa na Sadoki mugala wa Bana. 5 Aha burhambi hashakûlulwa n’abantu b’e Tekowa, cikwône abarhambo^d bâbo balahira okuja kuli ogwo mukolo gwa Nnawabo. 6 Yoyada mugala wa Paseya, na Meshulami mugala wa Besodiya bashakûlula omuhango gwa Mira, bahirakwo emitungo, bagwikakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba. 7 Aha burhambi hashakûlulwa na Melatiya w’Omugabaoniti, Yadoni, munya-Meronoti, n’abantu b’e Gabaoni n’ab’e Mispa, hofi n’ak’emmanja k’omurhambo, ishiriza ly’olwîshi. 8 Aha burhambi bwâbo, Uziyeli ahashakûlula, ye mugala wa Haraya, mutuzi wa rhulugu; n’aha burhambi bwâge, ashakûlula ho Hananiya, w’omu murhwe gw’abaja abayenga obukù. Baleka Yeruzalemu kuhika aha lukuta lunene. 9 Aha burhambi bwâbo, ashakûlula ho Rafaya, mugala wa Hum, murhambo w’ecigabi ca kabiri ca Yeruzalemu. 10 Aha burhambi, hofi n’enyumpa yâge, atungûla ho Yedaya, mugala wa Harumafu; aha burhambi, ashakûlula ho Hatushi, mugala wa Hashabanya. 11 Malkiya, mugala wa Harimi; Hashubu, mugala wa Pahati-Mowabu, bashakûlula ecihimbi ca kabiri n’omunara gw’Amatanûru. 12 Aha burhambi, ashakûlula ho Shalumu, mugala wa Haloheshi, bo n’abana bâge; àli murhambo w’ecindi cigabi ca kabiri c’ecihugo ca Yeruzalemu. 13 Hanuni n’abayûbakaga e Zonowa, bashakûlula omuhango gw’e Kabanda, baguyûbaka banahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba; bashub’iyûbaka makoro cihumbi kw’olwo lukuta kuhika aha muhango gw’aha Camvu. 14 Malkiya, mugala wa Rekabu, murhambo w’ecihugo ca Bet-Hakaremi, ashakûlula omuhango gw’aha Camvu; aguyûbaka anahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirhamba.

15 Shalumu, mugala wa Kalohoze, murhambo w’ecihugo ca Mispa, ashakûlula omuhango gw’Iriba, agubwikira, ahirakwo enyumvi, orhukomyo n’emirirango. Ashub’iyûbaka olukuta lw’iriba lya Silowe, hofi n’obusani bwa mwâmi, kuhika oku mashonezo gayandagalire ebwa lugo lwa Daudi. 16 E nyuma lyâge, Nehemiya mugala wa Azibuku, murhambo wa luhande luguma lw’ecihugo ca Bet-Shuri, ashakûlula kuhika ah’ishiriza ly’enshinda ya Daudi, kuhika oku iriba bayûbakaga, na kuhika oku nyumpa y’Entwâli. 17 Aha burhambi bwâge bashakûlulaho Abaleviti erhi bayimangirwe na Rehumu mugala wa Bani. 18 Aha burhambi bwâge, ashakûlulaho, ahali h’ecihugo câge, Hashabya, murhambo w’oluhande lw’ecihugo ca Keyila. 19 Aha burhambi bwâge, Ezeri, mugala wa Yeshuwa, murhambo w’e Mispa, ashakûlula ecindi cihimbi c’olukuta cali aha ishiriza ly’enyumpa y’okubikira eby’okulwa aha mongobana. 20 Enyuma zâge, naye Baruki, mugala wa Zabayi, ashakûlula ecindi cihimbi n’obushiru bunene kurhenga oku mongobana kuhika oku muhango gw’enyumpa ya Elyashibi, mudâhwa mukulu. 21 Aha burhambi bwâge, ashakûlulaho Meremoti, mugala wa Uriya, mugala wa Hakosi, kurhenga oku nyumpa ya E lyashibi kuhika oku buzinda bw’eyo nyumpa ya Elyashibi. 22 Aha burhambi bwâge bashakûlulaho abadâhwa, bantu b’omu kabanda ka Yordani. 23 Aha burhambi bwâbo, Benyamini na Hashubu bashakûlula ah’ishiriza ly’enyumpa yâbo. Aha burhambi bwâbo Azariya, mugala wa Maseya mugala wa Ananiya, ashakûlula aha nyumpa yâge. 24 Enyuma zâge, Binuyi, mugala wa Henadadi, a shakûlula olundi luhande kurhenga oku nyumpa ya Azariya, kuja ebwa mongobana kuhika oku kafende. 25 Pelala mugala wa Uzayi, ashakûlula aha i shiriza ly’omongobana n’omunara gushoshosire embere ly’enyumpa ya mwâmi eri enyanya ly’engo y’empamikwa. Aha burhambi bwâge, ashakûlulaho Padaya, mugala wa Pareyashi. 26 Abanya-Tineni basigala kulî kuhika aha ishiriza ly’omuhango gw’Amîshi olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba n’ebwa gulya munara gwali guyomosire. 27 Abanya-Tekowa nabo bashakûlula olundi lunda lw’ogwo munara gwàli guyomosire na kuhika oku lukuta lwa Ofeli. 28 Enyuma ly’olumvi lw’Ebiterusi, abadâhwa bayîsh’ishakûlula, ngasi mu guma embere ly’enyumpa yâge. 29 Aha burhambi bwâbo, Sadoki, mugala wa lmeri, ashakûlula aha mbere ly’enyumpa yâge. Aha burhambi bwâge, a shakûlulaho Shemaya, mugala wa Shekanya, mulanzi w’omuhango gw’ebuzûka-zûba bw’aka-Nyamuzinda. 30 Aha burhambi bwâge ashakûlulaho, Henanya, mugala wa Shelemya bona Hanuni, ye wali mwana wa kali-ndarhu muli bene Salafu, banacishakûlula ecihimbi c’olukuta. Aha burhambi bwâbo, ashakûlulaho Meshulamu, mugala wa Berekya, aha mbere z’enyumpa yâge. 31 Aha burhambi bwâge ashakûlulaho Malkiya, muguma omu batuzi b’o rhulugu, kuhika aha mwa bene Natineni n’abarhunzi, embere z’okuhika aha muhango gwa Mifkadi na kuhika oku nyumpa y’enyanya yali aha kafende. 32 N’ekarhî k’enyumpa y’enyanya n’ebwa muhango gw’Ebibuzi, bashakûlulayo abatuzi b’orhulugu n’abarhimbuzi.

Abanzi b’Abayahudi

33 Erhi Sanbalati amanya oku rhukola rhudwîrhe rhwayûbaka olugurhu, aba burhe, omutula gwamugwârha bwenêne. Agayaguza bene Israheli. 34 Anaciderha embere za bene wabo, embere z’engabo yâge y’e Samâriya, erhi: «Bici ebyo ezo ntindi z’Abayahudi zidwîrhe zajira? Ka mwanabalekaga bayu baka obwo? Ka banayishig’ihâna enterekêro obwo? Ka banayishig’iyunjuza lusiku luguma? Ka banahash’ibishûla amabuye g’omutulo omu nsinga y’o bwihîra?» 35 Tobiya wamuli aha burhambi, ali muntu w’e Amoni anaciderha, e rhi: «Cikwône mâshi ebyo bayûbaka, nyambwe asôke, ahongole olwo lugurhu lw’amabuye». 36 Oyumve mâshi Nyamuzinda wirhu, bulya rhukola masheka ga bandi, obahonyezekwo ebyo bijâci byâbo oku irhwe lyâbo, obajire munyago omu cihugo balulizibwe. 37 Orhababaliraga, orhanakûlaga obubî bwâbo embere zâwe, bulya bagayaguzize Nyamuzinda embere z’abadwîrhe bayûbaka. 38 Rhwanaciyushula okuyûbaka olugurhu lwirhu, na olugurhu lwirhu lwana cihumana lwoshi kuhika omu karhî kalwo, bulya olubaga lwàli lujizire ogwo mukolo n’omurhima gwoshi.

1 Erhi Sanbalati, Tobiya, Abaharabu, Abanya-Moniti n’aba-Ashibiditi bayumva oku rhusêzize okushashula ebyôgo bya Yeruzalemu n’oku emirhule yoshi ekola hofi efukâle, bakunira bwenêne. 2 Balâlira boshi okurhabâlira Yeruzalemu mpu batulemwo itumbà, n’okumubonêsa za mèmè.

3 Rhwashenga Nyamuzinda wirhu, rhwanajira abalanzi b’obudufu na mûshi lyo rhuhash’icilanga kuli bo. 4 Ci Yuda^e anaciderha, erhi: «Obushiru bw’abûbasi bukola bwaja bwanyiha n’enundo y’ebijonjolekeza yamaluga, hali amango rhurhankacihasha okuyûbaka olu lugurhu». 5 Nabo abashombayi birhu bakâderha oku lwâbo, mpu: «Barhamanye, barhanabone kuhika rhubarhinde kwo; rhwabayirha boshi na ntyo rhucike ogwo mukolo gurhag’ijirwa». 6 Amango Abayahudi bayûbakaga emwabo bayishaga, barhurhonda kali ikumi ahantu abo banzi bayishe bakola bal’irhurhera». 7 Okubundi obwo nanacihira olubaga mw’aho hantu enyuma ly’olukuta, halya harhankaboneka, naja nabahira ngasi mulala hago, n’engôrho zâbo, n’amatumu gâbo, n’emiherho yâbo. 8 Erhi mbâ namalola bwinja, nagend’ibwîra abarhambo, abatwî b’emmanja, abasigalaga omu lubaga, nti: «Murhayobohaga! Kengeri Nyamubâho, ye mu kulu ye na w’okurhînywa, munalwire bene winyu, mulwire bagala na bali binyu, mulwire bakinywe n’enyumpa zinyu». 9 Erhi abashombanyi birhu bayumva oku rhukola rhumanyire omulâli gwâbo n’oku Nyamuzinda anatwire omu muhigo gwâbo, bagaluka enyuma, rhweshi rhwacishubirira oku mikolo yirhu, ngasi muguma aha anakazâg’ikola.

10 Ci kurhenga ago mango, bantu bani, ecihimbi c’abantu bani cakayûbaka erhi n’ecindi cihimhi cifumbasire amatumu, empenzi. emiherho n’emishâbiro. Abarhambo banabêra enyuma ly’olubaga lwa bene Yuda. 11 Muli balya bakâg’iyûbaka olugurhu, abakazâg’ishonera enyanya, oku babarhwire emizigo, oku badwîrhe bayûbaka na kuboko kuguma, n’okundi kufumbasire itumu. 12 Abandi bakazâg’iyûbaka erhi na ngasi muguma ankenyire engôrho yâge ecibunu. Owakazâg’ibuha omushekera erhi anali aha burhambi bwâni. 13 Nanacibwîra abarhambo, abatwî b’emmanja n’abali basigire omu lubaga, nti: «Omukolo gwaluga gwamanagaliha; rhweshi rhwashandabanyire oku lugu rhu, rhuli kulî ngasi baguma n’ababo. 14 Aha mwankanayumva babûhira omu shekera, munayishe mweshi aha burhambi bwirhu, Nyamuzinda wirhu arhulwira. 15 Oku rhwakazâg’iyûbaka, ecihimbi canarhôla amatumu kurhenga bucanûla kuhika enyenyêzi zibonekane. 16 Ago mango nashub’ibwîra olubaga, nti: «Ngasi muguma na mwambali wâge ageze obudufu aha Yeruzalemu, akarhulanga budufu na mûshi okukola. 17 Cikwône, oli nie, oli bene wirhu, oli olubaga; n’abantu bali nani, nta mango rhwarhenzire omu myambalo yirhu. Ngasi muguma ali agwerhe ecôji ekulyo kwâge.

Amazibu g’akalamo amango ga Nehemiya. Obukuze bw’oburhegesi bwâge

1 Hanacizûka okuciduduma kw’olubaga na bakabo kuli benc wabo b’A bayahudi baguma baguma. 2 Baguma bakag’iderha, mpu: «Rhwahâna bagala birhu na bali birhu yo rhuhabwa ngano nyinji, rhulye lyo rhulama. 3 Aba ndi bakaz’iderha, mpu: «Rhuguze amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizâbîbu, n’enyumpa zirhu, lyo rhubona ebi rhwakaz’irya». 4 Abandi bakaderha, mpu: «Omu kuvurha ibarati lya mwâmi, rhugwâsirwe rhubone ensaranga omu kuhâna amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizâbîbu nka cikinja. 5 Mpu na buno omubiri gwirhu guli nka omubiri gwa benc wirhu, abana birhu bali nk’abana babo, àla oku rhwajira abana birhu bajà, abarhabana n’abanyere. Hali baguma omu banyere birhu bakola bali bajà-kazi! Na ntâco rhwankahasha kuli okwo, bulya amashwa girhu n’enkoma zirhu z’emizâbîbu zikola ziba za bandi».

6 Nàbâ burhe bwenêne erhi nyumva eyo midudumo yâbo n’ebyo binwa byâbo? 7 N’erhi mba namacija emurhima, nakalihira abakulu n’abashamuka, nababwîra, nti: «Kuziga mukola muhoza bene wirhu mpu na kuhika bamugalulire obunguke. N’erhi mba namalâlika ihano erhi bo barhuma, nanacibabwîra ntyâla, nti: 8 «Rhwacungwire bene wirhu b’Abayahudi bali baguzîbwe emwa agandi mashanja, kurhi mw’oyo mukolaga mwalonz’icigûza mwenene emwa bene winyu nobwo rhinga emwirhu yo bankayishir’iguzîbwa?» Bahulika, babula eci badesire. 9 Nanaciyushûla, nti: «Arhali kwinja oku mudwîrhe mwajira! Ka murharhegesirwi okugera omu burhinye bwa Nyamuzinda wirhu lyo rhurhag’igalwa n’agandi mashanja g’abashombanyi birhu? 10 Niono, bene wirhu na bambali bani, rhwabahozize ensaranga n’engano, rhulekage okwo kuhoza kwa bene okwo.

11 Kuziga mubagalulirage amashwa gâbo, enkoma zâbo, n’emizâbîbu yâbo, n’emirhi yâbo y’amavurha, mizeti, enyumpa zâbo n’ecihimbi ca kal’igana c’ensaranga zâbo, idivayi lihyahya n’amavurha mwabasezagya mpu bamuhe nka bunguke. Ebyo bibe kurhenga ene». 12 Banacinshuza, mpu: «Rhwabigalula rhurhanaci bahûne cici, rhwajira oku onadesire.» Nanacihamagala Abadâhwa, nabagasha nti bakajira okwo aka akanwa kanali. 13 Nagûkumula ecirondo cani, nanacide rha, nti: «Nyamuzinda ogûkumulîre embuga kuli n’enyumpa yâge, ngasi muntu wamusige busha!» Olubaga lwanancishuza lwoshi, mpu: «Amen!» Olubaga lwakuza Nnâmahanga, lwanacishimba kalya kanwa.

14 Kurhenga olusiku mwâmi anyimanzagya mpu mbe nie murhamho wabo omu Buyahudi, kwo kuderha omwâka gwa kali makumi abiri kuhika oku mwâka gwa kali makumi asharhu gw’okuyîma kwa mwâmi Artazerzesi, myâka ikumi na ibiri yoshi, erhi oli nie, oli bene wirhu, rhurhaderhaga mpu rhwanka lya oku mugati gw’omurhambo. 15 Abarhambo bali banshokolire bali erhi balibuzize abantu omu kukaz’ibahûna emigati n’idivayi, na kandi sikeli maku mi ani za marhale, n’abantu babo bonene bakalibuza olubaga, ci niehe ntajira ga ntyôla erhi kurhînya Nyamuzinda kurhuma.

16 Na ciru kuli okwo, nacihangâna kuli ogwo mukolo gw’okuyûbaka olugurhu, rhweshi rhurhagulaga ciru ishwa liguma ly’omuntu, abantu bani bacilunda kuli ogwo mukolo gonene. 17 Oku cibo cani kwakag’ija bantu igana na makumi arhanu ba Bayahudi n’abatwî b’emmanja n’abandi bakazâg’ij’emunda rhuli barhenga omu masha nja garhuli eburhambi. 18 Alaga ebi bakazâg’integanyiza ngasi lusiku: Cimasha ciguma na bibuzi ndarhu, birya banacishogaga, engoko, na ngasi nsiku ikumi, banandêrhera idivayi linakwânîne, linji. Na ciru nkaba ntyo ntaderhaga nti na nkahûna omugati gw’oburhambo, bulya emikolo yali yamagonza bwenêne olubaga.

19 «Yagirwa Nyamuzinda wenene omanyâge kuli nie, ngasi koshi najirire olu lubaga».

Obulyâlya bw’abashombayi ba Nehemiya

1 Sanbalati, Tobiya n’olya Muharabu Geshemu na ngasi bandi banali bashombanyi birhu, bayumva oku nashubir’iyûbaka olugurhu n’oku murhaciri ciru n’omurhule muguma. 2 Cikwône ago mango ntal’incihira enyumvi oku mihango, Sanbalati, na Geshemu banacintumiza, mpu: «Oyishe rhusha mbale rhwcshi omu bishagala omu kabanda ka Ono». Bali bahizire okunjirira kubi. 3 Nalika entumwa, zagend’ibabwîra, erhi: «Niono omukolo gwankayimanzibwa ebwa kuba namayandagalira emunda muli? » 4 Banacintumiza kani na binwa bya bene ebyo, nani nakaz’ibagalulira ishuzo ly’okulahira. 5 Oku lwa karhanu, Sanbalati anacintumira omwambali kuli okwo erhi adwîrhe n’amaruba mabungule. 6 Bali bayandisiremwo ntyâla, mpu: «Omwanzi gwagera omu mashanja goshi n’emwa Geshemu, boshi hanadwîrhe hahamiriza oku we n’ Abayahudi muli omu muhigo gw’okugoma, mpu co cirhumire mushub’iyûbaka olugurhu n’oku we wayîsh’ibâ mwâmi wabo. 7 Mpu ciru wajizire ho abalêbi mpu bayîsh’ikuyîmika aha Yeruzalemu, mpu: «Mwâmi ali omu Buyahudi. Bakola bagend’imanyisa mwâmi ogwo mwanzi. Oyishe rhujire ihano haguma». 8 Namugalulira amashuzo, nti: «Nta kuguma muli okwo kwoshi odesire kwabi re, omu murhima gwâwe okuzire ebyo». 9 Bulya boshi bakazâg’ilonza oku rhuyobohya, bakaz’iderha, mpu: «Nkaba hali amango amaboko gâbo gankaleka ogwo mukolo, gurhanacibe. Buno Yagirwa Nyamuzinda ohe amaboko gani emisi.

10 Nanacija emunda Shemaya, mugala wa Delaya. mugala wa Mehatabeli ali. Ali aciyigalire anacimbwîra, erhi: «Rhuje rhwembi oku ka-Nyamuzinda, omu ndalâla yako^f, rhunakayigale, bulya bal’ikuyirha; na budufu bayîsh’ikuyi rha». 11 Nashuza, nti: «Omuntu oli nka nie kurhigi ankayaka wâni! Na kurhigi omuntu oli nka nie ankayakira omu ndalafa y’aka-Nyamuzinda agal’ilama, Ntajamwo». 12 Nabona oku arhali Nyamuzinda wamurhumaga. Aderhaga ebyo binwa biri nka bya kulêba nobwo Tobiya boshi na Sanbalati bali bamamushumika. 13 Bàli bamamushumika mpu lyo mbona obwôba, njire oku badesire na ntyo njire ecâha; kandi banaja banyaliza na ntyo enshonyi zingwarhe. 14 ‘Kengera mâshi Yagirwa Nyamuzinda wâni, ago mabi Tobiya na Sanbalati bakola banjirira. Kuguma n’olya mulêbi Noadya n’abandi balêbi balonzagya okunyobohya.

15 Olugurhu lwanaciyunjula omu nsiku makumi abiri n’irhanu z’omwêzi gwa munani. 16 Erhi abashombanyi birhu bakumanya, go galigi mashanja goshi rhwayûbakanagwa nago, boshi bayôboha, barhemuka, bayumva oku ali oku buhashe bwa Nyamuzinda wirhu kw’ogwo mukoJo gwajizirwe. 17 Muli ago mango baguma b’omu Buyahudi, bayushûla okuyandikira Tobiya, naye Tobiya akaz’ibagalulira amashuzo. 18 Bulya banji omu Bayahudi bali balungine naye omu cihango na ebwa kuba banji muli bo bâli bakwi ba Shekanya, mwene Ara, na kulya kuba omugala Yohanani ali ayansire mwâli wa Meshulamu, mwene Berekiya. 19 Bakazâg’iyêrha baderha ebijiro byâge binja n’engeso zâge nyinja embere zani banabul’igend’imubwîra oku naderhaga. Tobiya akaz’intumira amaruba g’okunyôbohya.

Okulanga olugo lwa Yeruzalemu

1 Erhi bayusa okuyûbaka olugurhu n’erhi mba namahirakwo enyumvi, abayimba, abalanga enyumvi, abaleviti, bahâbwa omukolo gw’okulanga. 2 Nahà mulumuna wâni Hanani obuhashe bw’okurhegeka Yeruzalemu, boshi na Hana niya ye wali murhambo w’abakazâg’ilanga olugo, bulya ali muntu mwemezi n’orhînya Nyamuzinda kulusha bantu banji bwenêne. 3 Nanacibabwîra, nti: «Irhondo enyumvi za Yeruzalemu zirhayigulagwa n’izûba lirhacirhangira okubasha, bijingo, amango abalanzi baciri ngasi muguma aha alanga, bânahamika, bakomeze, enyumvi; budufu, banahirakwo abalanzi, ngasi baguma aha bakalanga, na ngasi muguma embere z’enyumpa yâge.

Oku abantu balugaga omu lugo lwa Yeruzalemu

4 Olugo lwali lugaJi na lunene, ci abantu biilimwo bali banyi n’enyumpa zi rhiili zicishakuluJwa. 5 Nyamuzinda ampira omu murhima olukengero lw’okuganja abakulu, abatwî b’emmanja n’olubaga lwoshi mpu baganjwe. 6 Alaga abantu barhengaga emunda bakâg’ilibuzibwa omu bujà: bo balya Nabukondonozori mwâmi w’e Babiloni, ali agwasire mpira, banashub’igaluka e Yeruzalemu omu Buyahudi, ngasi muguma omu lugo lwâge^g. 7 Bo bayishaga boshi na Zorobabeli: Yozwè, Nehemiya, Azariya, Raamya, Nahamani, Mardokayi, Bilshani, Misperiti, Bigivayi, Nehumu, Bahana.

Omulala gw’abalume b’omu lubaga lwa bene Israheli, 8 bagala ba Paroshi: bihumbi bibiri na bantu igana na makumi gali nda na babiri; 9 bene Shefatiya: magana asharhu na makumi gali nda na babiri; 10 bene Ara: magana gali nda rhu na makumi arhanu na babiri; 11 bagala ba Pahati-Mowabu: kwo kuderha bagala ba Yozwè na ba Yowabu: bihumbi bibiri na magana gali munani na ba ntu ikumi na munani; 12 bagala ba Elamu: cihumbi na magana abiri na makumi arhanu na bani; 13 bagala ba Zatowu, magana gali munani na makumi ani na bantu barhanu; 14 ben Zakayi, magana gali nda na makumi gali ndarhu; 15 ba gala ba Binuyi, magana gali ndarhu na makumi ani na munani; 16 bagala ba Bebayi, magana gali ndarhu na makumi abiri na munani; 17 bagala ba Azgadi, bihumbi bibiri na magana asharhu na makumi abiri na babiri; 18 bagala ba i Adimikamu, magana gali ndarhu na makumi gali ndarhu na nda; 19 bagala ba Bigwayi, bihumbi bibiri na makumi gali ndarhu na nda; 20 bagala ba Adini, magana gali ndarhu na makumi arhanu na barhanu; 21 bagala ba Ateri, kwo kuderha bene Hizikaya, makumi gali mwenda na munani; 22 bagala ba Hashumu, magana asharhu na makumi abiri na munani; 23 bagala ba Bezayi, magana asharhu na makumi abiri na bani; 24 bagala ba Harifa, igana n’ikumi na babiri; 25 bagala ha Gabaoni, makumi gali mwenda na barhanu; 26 abantu b’e Betelehemu n’ab’e Netofa: igana na makumi gali munani na munani; 27 abantu b’e Anatoti, igana na makumi abiri na munani; 28 abantu b’e Beteli. makumi ani na babiri; 29 abantu b’e Kiryati-ye-Arimu, ab’e Kafira n’ab’e Beroti: magana gali nda na makumi ani na basharhu; 30 abantu b’e Rama n’ab’e Geba: magana gali ndarhu na makumi abiri na muguma; 31 abantu b’e Mikmasi, igana na makumi abiri na babiri; 32 abantu b’e Beteli, na Hayinigana: makumi abiri na basharhu; 33 bagala b’owundi Nebo, makumi arhanu na babiri; 34 bagala b’owundi Elamu, cihumbi na magana abiri na makumi arhanu na bani; 35 bagala ba Harimu, magana asharhu na makumi abiri; 36 bagala ha Yeriko, magana asharhu na makumi ani na barhanu; 37 bagala ba Lodi, aba Hadidi, n’aba Ono: magana nda na makumi abiri na muguma; 38 bagala ba Senaya, bihumhi bisharhu magana gali mwenda na makumi asharhu.

39 Abadâhwa, bagala ba Yedaya b’omu mwa Yozwè: magana gali mwenda na makumi gali nda na barhanu; 40 bagala ha Imeri, cihumhi na makumi arhanu na babiri; 41 bagala ba Pashehuri, cihumbi na magana abiri na makumi ·ani na nda; 42 bagala ha Harimu, igana n’ikumi na nda.

43 Abaleviti, bagala ba Yozwè, ba Kadmieli n’omu bagala ba Hodeva: makumi gali nda na basharhu.

44 Abayimha, bo bagala ba Asafi: igana na makumi ani na munani.

45 Abalanga enyumvi, bo bagala ba Shalumu, Ateri, Talmoni, Akubu, Hatita, Shobayi: igana na makumi asharhu na munani.

46 Abayankiriragwa, bo bana ba Siha, abana ba Hasufa, abana ba Tobadi; 47 bagala ba Kerosi, bagala ba Siya, bagala ba Padoni, 48 bagala ba Lebana, bagala ba Hagaba, bagala ba Shalmayi, 49 bagala ba Hanani, bagala ba Gideli, bagala ba Gahani, 50 bagala ba Reaya, bagala ba Resinini, hagala ba Nekoda, 51 bagala ba Gezumi, bagala ba Uza. bagala ba Pesea, 52 bagala ba Besayi, bagala bene Meuni, bagala bene Nefusi, 53 bagala ba Bakubuki, bagala ba Hakufa, bagala ba Haruru, 54 bagala ba Basliti, bagala ba Mehida, bagala ba Harasha, 55 bagala ba Barkosi, bagala ha Sisera, bagala ba Tama, 56 bagala ba Nesiya, bagala ba Hatifa.

57 Bene bambali ba Salomoni, bagala ba Soferiti, bagala ba Sotayi, bagala ba Perida, 58 bene Yahala, bene Darakoni, bene Gideli. 59 bene Shefatiya, bagala ba Hatili, bagala ba Okereti, bagala ba Asebayimi. 60 Boshi haguma abana b’abajà ba Salomoni: magana asharhu na makumi gali mwenda na babiri.

61 Alaga abarhengaga e Tel-Mela, e Tel-Harsha, e Kerubu. e Adoni, n’e Imeri, barhanamanyisagya emilala yâbo n’obûko bwâbo. 62 Akaba bali bene Israheli: bagala ba Delaya, bagala ba Tobiya, bagala ba Nekoda: magana gali ndarhu na makumi ani na babiri. 63 N’omu badâhwa, bagala ba Habaya, bagala ba Hasoki, bagala ba Barzilayi, omuntu w’e Gileadi, banacikahamagalwa oku izîno lyâbo. 64 Balonza ebitabu b’iburha lyâbo, yo erigi nkonokà yâbo, banabibula, barhenzibwa omu budâhwa. 65 N’omurhambo abahanza okukaz’ilya ebintu bitagatifu bwenêne, kuhika amango hayîsha omudâhwa Urimu na Tumimu.

66 Omubale gwâbo boshi, gwahika omu bantu bihumbi makumi ani na bibiri bya bantu magana asharhu na makumi gali ndarhu. 67 Buzira kuganja bambali na bambalikazi babo: bàli bahisire omu bantu bihumbi nda na magana asharhu na bantu makumi asharhu na nda. Bàlimwo nshekereza balume n’abakazi magana abiri na makumi ani na barhanu.

68 Ebiterusi byali magana ani na makumi asharhu na birhanu na ndogomi bihumbi ndarhu na magana gali nda na makumi abiri. 69 Banji omu barhambo b’emilala, bajira eby’okurhabâla oku mukolo. Omurhambo ahebakwo magerha cihumbi ga masholo, mbehe makumi arhanu na bishûli makumi asharhu bya badâhwa. 70 Abakulu b’emilala bahira omu mbîko y’omukolo, magerha bihumbi makumi abiri bya magerha ga masholo na bihumbi bibiri na magana abiri bya byuma bya lunyerere n’ebishûli. 71 Ebindi byasigalaga omu byahanagwa n’olubaga, byahika omu magerha bihumbi makumi abiri bya masholo, bihumbi bibiri bya byuma bya lunyerere n’emyambalo y’obudâhwa makumi gali ndarhu na nda.

72 Ntyo kwo Abadâhwa bahandaga omu Yeruzalemu kuguma n’abandi bantu basungunu, abîmbiza, abalanga enyumvi, abantu b’omu lubaga kwônene, abanya-Tenesi, bene Israheli boshi, ngasi baguma baja omu bishagala byâbo.

Omurhondêro gw’idini ly’Abayahudi: Ezra asoma ecitabu c’Amarhegeko. Olusiku lukulu lw’Ebifumba

Erhi omwêzi gwa kali nda gubaluka, bene Israheli boshi erhi bakola bayûbasire ngasi muguma omu lugo lwâbo, 1 olubaga lwoshi lwanacibuganana nka muntu muguma omu muhanda erhi aha lumvi lw’amîshi. Banacibwîra omwandisi mpu alerhe ecitabu c’oburhegesi bwa Musa, cirya Nyamuzinda arhegekaga Israheli. 2 Omudâhwa Ezra anaciyisha adwîrhe cirya citabu c’oburhegesi embere z’endêko y’abalume n’abakazi na ngasi bandi banahashire okuyumva: lwali lusiku lurhanzi lw’omwêzi gwa nda. 3 Arhondêra okusoma omu citabu kurhenga sêzi kuhika aha karhî k’omulegerege muli eyo ngo yali aha lumvi lw’Amîshi, acisomera embere z’abalume n’abakazi na ngasi bandi bankanahashire okuyumva; olubaga lwanacirhega amarhwiri omu kusomwa kw’eco citabu c’ Amarhegeko.

4 Omwandisi Ezra ali ayimanzire oku hy’olurhalarhala lw’empaho hyali hiyûbakirwe ogwo mukolo, n’eburhambi bwâge, ekulyo yali: Matiti, Shema, Anaya, Uriya, Hilkiwiya na Maseya; ekumosho yali: Pedaya, Mashaheli, Matitiya, Hashumu, Zakariya na Meshulami. 5 Ezra anacibungûla ecitabu e mbere z’olubaga lwoshi, bulya ali enyanya ly’olubaga lwoshi, n’erhi aba amabungûla ecitabu, olubaga lwoshi lwayimanga. 6 Ezra akuza Nyakasane, ye Nyamuzinda mukulu n’olubaga lwashuza lunàhizire amaboko enyanya, mpu: «Amen! Amen!» Bayunama, bafukama, bafukamîriza embere za Nyakasane, obusù bwashiga idaho. 7 (Naye Yozwè, Bani, Sherebiya, Yamini, Akubu, Shabtayi, Hodiya, Maaseya, Kelita, Azariya, Yezabati, Hanani, Pelaya, boshi n’abaleviti bakabwiriza olubaga kuli eby’oburhegesi; ci erhi na ngasi muguma anayimanzire halya anali). 8 Ezra asoma omu citabu c’Amarhegeko ga Nyamuzinda, ahugûla, anayumvisa ebinwa byoshi, ntyo bayumva ebyasomagwa.

9 Omurhambo Nehemiya, omudâhwa n’omwandisi Ezra boshi n’abaleviti, bakazâg’ihugulira olubaga, banacilubwîra, mpu: «Olu lusiku luli lutagatifu embere za Nyakasane, Nyamuzinda winyu; murhacibaga burhe erhi kulaka, bulya ebwa kuba olubaga lwoshi lwakag’ilaka erhi luyumva ebinwa by’oburhegesi». 10 Ezra anacibabwîra, mpu: «Mugendage muj’irya enyama zishushagire, munywe n’amanvu garhali makali, munahêkerekwo n’olya orhagwerhi ecihimbi, bulya olu lusiku luli lutagatifu emwa Nyamuzinda Nnawirhu, murhabaga burhe bulya obushagaluke bwa Nyamuzinda bwo bugale bwinyu. 11 Abaleviti bakarhuliriza olubaga omu kulubwîra, mpu: «Muhuluke bulya olu lusiku luli lutagatifu, murhacilibuzagya». 12 Olubaga lwoshi lwanacikanya lwaj’irya lwananywa, bashegulana, banaja omu bushagaluke bunji. Kulya kuba bayumvîrhe ebinwa balonzagya okubamanyisa.

13 Oku lusiku lwa kabiri, abashamuka b’emilala y’ishanja lyoshi, abadâhwa n’abaleviti banacishubuzagya eburhambi bwa Ezra ye wali mwandisi, mpu bayige ebinwa by’Amarhegeko. 14 Banacishanga aha bayandisire muli ago Marhegeko ga Nyakasane g’omu mango ga Musa, oku bene Israheli boshi bagwâsirwe bakagend’ihanda omu bifumba oku lusiku lukulu lw’omwêzi gwa kali nda. 15 N’oku bagwâsirwe bamanyise banageze omulali omu bishagala byoshi n’omu Yeruzalemu, baje baderha, mpu: «Kanyi mweshi oku ntôndo, mukekekwo amashami g’emirhanda y’eka, emizeti, amashami g’emirhanda y’emuzirhu, amashami g’emishugushugu, amashami g’emibo, na ngasi gandi mashami g’emirhi y’ecishakashaka, mugend’iyûbakamwo nk’oku binayandisirwe». 16 Okubundi olubaga lwanacigenda lwayîsha ludwîrhe amashami, lwayûbaka ebifumba ngasi muguma aha nyumpa yâge, omu ngo yâbo, omu lulenga lwa aka-Nyamuzinda, omu ngo y’aha lumvi lw’Amishi n’omu ngo y’olumvi lwa Efrayimu. 17 Endêko ya balya banarhengaga buja boshi banaciyûbaka ebifumba, banacilala mulya bifumba. Kurhenga Yozwè mugala wa Nuni kuhika ago mango bene lsraheli barhali basag’ijira kwa bene okwo. Bashagaluka bwenêne.

18 Bakasoma omu citabu c’oburhegesi bwa Nyamuzinda ngasi lusiku, kurhe nga oku lusiku lurhanzi kuhika oku lusiku luzinda. Bajira olwo lusiku lukulu miregerege nda n’oku lusiku lwa kali munani bafundika nk’oku Amarhegeko gadesire.

Ebijiro by’okukûla ecâha

1 Omu nsiku makumi abiri n’ini z’ogwo mwêzi gwonêne, bene Israheli banacibugânana mpu bacibabaze, bayambala sunzu, banacitulira oluvu omu irhwe^h. 2 Bene Israheli boshi banaciciyegûla oku bandi b’embuga, banacihûna bwimanga obwonjo oku byâha byâbo n’oku mabi g’ababusi babo. 3 Oku ngasi muguma anali halya ayimanzire, banacisoma omu citabu c’oburhegesi bwa Nyakasane wabo Nyamuzinda, kasanzi kaguma k’omulegerege. Akandi kasanzi bahunamwo obwonjo oku byâha byâbo n’akandi baharâmya Nyamu bâho Nyamuzinda wabo. 4 Yozwè, Binwi, Kadmiyeli, Shebanya, Bahuni, Sherebiya, Bani na Kenani, erhi babà bamasôkera ahantu hajire enyanya ho hali h’Abaleviti boshi, banacirhangira bayamira emunda Nyakasane Nyamuzinda wabo ali n’izu linene. 5 Naboⁱ Abaleviti: Yozwè, Kadmiyeli, Bani, Hashabneya, Sherebiya, Hodiya, Shebanya, boshi na Petahya, banaciderha, mpu: «Yîmuki, mukuze Nyamubâho Nyamuzinda winyu».

Okuzibwe emyâka n’emyâka, Nyakasane Nyamuzinda wirhu! Likuzibwe Izîno ly’irenge lyâwe, erilushire ngasi bukuze na ngasi irenge. 6 Wene Yagirwa Nyakasane, we walemaga empingu, amalunga g’amalu nga, na ngasi binabayo byoshi, n’igulu na ngasi binabamwo byoshi, we walemaga enyanja na ngasi ebi zijira byoshi, wene w’eha ebyo byoshi obuzîne n’ebiremwa by’empingu binakukuze. 7 Wene Yagirwa Nyakasane, we Nyamuzinda, wene wacishogaga Abramu, wanacimukûla omu cihugo ca Uru e Kalideya, wene wamuyirikaga izîno lya Abrahamu. 8 Wabwîne oku omurhima gwâge guba gwa bushinganyanya embere zâwe, wanacilagâna mweshi naye oku wahà iburha lyâge ecihugo c’Abanya-Kanani, Abahititi, Abahamoreni, Abaperiziti, Abayebuseni, Abagirigashiti, wanalanzire ako kanwa kâwe bulya obà mushinganyanya. 9 Wabwîne kurhi ababusi birhu balibukaga omu Mîsiri, wanayumva omule nge gwâbo oku Nyanja y’Amashekesheke. 10 Wajizire ebimanyiso n’ebirhangazo embere za Faraoni, abambali n’olubanga lw’ecihugo câge coshi, bulya wali’imanyire oku wal’ijizire obwinja embere z’ababusi birhu, n’izîno lyâwe lyanacija irenge nk’oku binali oku lw’ene. 11 Wahahanywire enyanja embere zâbo, banaciyikira eyo nyanja n’amagulu burhajoma. Ci wadubindika balya bashombanyi bali babashimbire omu nyanja nka kula banadubindika ibuye emudubwi. 12 Mûshi, waja wabagendana n’enkingi y’ecitu na budufu n’enkingi y’omuli ro mpu lyo obamolekera n’okubalangula enjira bashimba. 13 Wabunguluka oku ntôndo ya Sinayi, wabashambâza kurhenga empingu, wanacibahà Amarhegeko gashingânîne, marhegeko g’okunali, marhegeko minja bwenêne. 14 Wabamanyisa olusiku lukulu lwâwe lwa Sabato, wanacibahà Amarhegeko omu kanwa k’omurhumisi wâwe Musa, njira, n’oburhegesi bw’ekanwa kâwe. 15 Kurhenga empingu, wanacibahà omugati gw’okufumya ishali lyâbo, gwahonaga empingu, wakûla n’amîshi omu ibuye mpu batwemwo enyôrha yâbo. Wanacibabwîra mpu bajage muli cirya cihugo wahigaga mpu wabaho. 16 Ci ababusi birhu bôhe, baluza obucîbone, baniola igosi, barhashimbaga amarhegeko gâwe. 17 Balahira okuyumva, barhanacikengeraga birya birhangazo byâwe, birya wajiraga oku bunguke bwâbo. Baniola ecikanyi c’igosi na muli obwo bugoma bwâbo bacifinja okushubira e Mîsiri omu bujà bwâbo. Cikwône oli Nyamuzinda obabalira duba, Nyamuzinda mutudu na wa bwonjo, mulembu omu kukunira na mugale omu minja, na ntyo orhabalekereraga. 18 Ciru n’amango bacijiriraga akanina k’amasholo banakaderha, mpu: «Ala oyu, ye kola Nyamuzinda wâwe wakukûlaga e Mîsiri,» banahemula amahêma gâbo n’amabî manji.

19 Woyo, omu lukogo lunji, orhabajandikaga omu irûngu n’erya nkingi y’ecitû orhayiyegûlaga kulibo, yakaz’iyôrha yabalongôlana omulegerege gwo shi. Ciru n’erya nkingi y’omuliro yajâga yabamolekera budufu, kuguma n’omu njira bali bagwâsirwe okushimba. 20 Wabahire omûka gwâwe mpu lyo bahinduka birhonzi, orhalahiraga mpu amâna gwâwe garhaje omu kanwa kabo, wanacibahà amîshi oku nyôrha yâbo. 21 Myaka makumi ani goshi erhi wene oshibirira okubalanga omu irûngu, barhanabuliragwa n’akantu ciru n’akaguma, emyambalo yâbo erha shosihalaga, n’amagulu gâbo garhahêmaga. 22 Wabagabire amâmi n’amashwa, banaciyîma omu cihugo ca Sihoni, omu cihugo ca mwâmi Heshiboni, omu cihugo ca mwâmi Bashana. 23 Waluzize abana babo nka nyenyêzi z’emalunga, wanacibahêka muli cirya cihugo wabwîraga ababusi babo mpu banacijemwo, baciyîmemwo. 24 Abana banaciyisha bakola bal’iyîma muli eco cihugo, embere zâbo wanacifunyaza abayûbakaga muli eco cihugo, bo: banya-Kanani. Wanacibahi ra omu maboko gâbo, kuguma n’abâmi n’olubaga mpu bone babajire oku banalonzize. 25 Bayanka ebishagala byali bihamike bwinja n’ebihugo biyera, bayanka e nyumpa zali ziyujwire bintu bya ngasi lubero, amaliba gali erhi gahumbirwe, amashwa g’emizâbîbu, ag’emibô, emizeti, n’emirhi y’emirehe ya ngasi lubero. Bâlya. bayigurha, batwera bwenêne, balama ntyo omu bugale, oku bwinja bwâwe bunji.

26 Ci kandi baba bagoma banacihindula kuli we, oburhegesi bwâwe, babuhi ra enyuma ly’omugongo gwâbo, bayîrha abalêbi bâwe bakazâg’imanyisabo obuhamirizi bwâwe mpu lyo babahêka emunda oli, banajira agandi mabi manji 27 Okubundi wanacibahâna omu maboko g’abashombanyi babo. Ci amango balakaga, bayâmira emunda oli, emwâwe empingu, omu bwonjo bwâwe bunji wanacibahà abacunguzi babalikûzagya omu maboko g’abo bashombanyi babo. 28 Erhi baba bamaluhûka, kandi bashubira omu mabi gâbo embere zâbo; nâwe wanacibaleka omu maboko g’abashombanyi babo, babarhegeka bwenêne. Ci kandi bashub’ikâlakira emunda oli na nâwe wayumva izu lyâbo kurhe nga empingu, n’omu bwonjo bwâwe, wabalikûza kanji kanji. 29 Ntako orhajiraga mpu lyo bashub’igaluka emunda oli, cikwône oku bu hwinja bwâbo barhayumvagya amarhegeko gâwe, bakabulira amahano gâwe, nobwo go gahâna obuzîne kuli ngasi yeshi onagashimba, bakaz’icigûkumula ebirhugo, baniola ecikanyi c’igosi, balahira okuyumva. 30 Wabalembire myâka erhali minyi, wabarhonda n’omûka gwâwe, n’abalê bi bâwe barhanayumvagya. Lero wanacibahâna oku mashanja ganali omu cihugo. 31 Ci oku bwonjo bwâwe orhabalekêreraga, orhabaherêrekezagya, bulya we Nyamuzinda w’olukogo, munyabwonjo bunji.

32 Na bunôla mâshi Yagirwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, we Nyamuzinda mukulu, Ogala-byoshi na wa kujugumya, we olanga endagâno yâwe bwinja, orhalolaga ebintu bya busha busha, aga malumwa goshi garhujirekwo, rhwenene, abâmi birhu, abarhambo birhu, abadâhwa birhu, abalêbi birhu, ababusi birhu, n’olubaga lwâwe lwoshi kurhenga oku bâmi b’e Sîriya kuhika mwa zino nsiku. 33 Wabire mushinganyanya omu ngasi byoshi byarhuyishire bulya wanarhujirire okushingânîne, cikwône rhwono rhuba bantu babi. 34 Abâmi birhu, abakulu birhu, abadâhwa birhu, n’ababusi birhu, barhashi mbaga oburhegesi bwâwe, barhayumvagya amarhegeko gâwe, oli ebindi by’obuhamirizi wakazâg’ijira kulibo. 35 Omu bwâmi bwâbo, omu karhî k’aminja manji wakazâg’ibajirira, muli cirya cihugo cigali na cigale wabahâga, barhakukoleraga, barhalekaga emicô yâbo mibi. 36 Ci, alaga oku rhwoyu rhukola bajà ene! Lolaga oku rhwaberire bajà muli cirya cihu go wahâga ababusi birhu mpu bakalya mulico, na ngasi bindi binja byamwo. 37 Cikolaga ciyêrera abâmi warhuhaga mpu bakarhurhegeka erhi byâha birhu birhuma. Bakolaga bajira emibiri yirhu oku banalonzize, n’ebintu birhu kwo na kwo. Rhuli omu malibûko manji bwenêne.

Okucihâna kw’olubaga

1 Kuli okwo kwoshi rhwànahâna omuhigo. Gwanaciyandikwa n’abakulu birhu Abaleviti n’Abadâhwa banacinanîzakwo ecimanyiso c’okuyemera kwabo…

2 Alaga abananîzizekwo ecimanyiso câbo: Nehemiya murhambo, mwene Hakalya na Sidikiya. 3 Seraya, Azariya, Yirmeya, 4 Pashehuri, Amariya, Malkiya, Hatushi, Shebanya, Maluki, 6 Harimu, Meremoti, Obadiya, 7 Daniyeli, Ginetoni, Baruki, 8 Meshulami, Abiya. Miyamini, 9 Maazya, Bilgayi, Shemaya; boshi bàli badâhwa. 10 Kandi Abaleviti: Yozwè, mwene Azanya, Binwi w’omu bagala ba Henadadi, Kadmiyeli, 11 na bene wabo: Shebanya, Hodayi, Kelila, Pelaya, Hanani, 12 Mika, Rehobu, Hashabiya, 13 Zakuri, Sherebiya, Shebanya, 14 Hodiya, Bani, Beninu.

15 Abakulu b’olubaga: Parcoshi, Pahati-Mowabu, Elamu, Zatu, Bani, 16 Buni, Azgadi, Bebayi, 17 Adoniya, Bigwayi, Adini, 18 Ateri, Hizikiya, Azuru, 19 Hodiya, Hashumu, Nebayi, 20 Harifu, Anatoti, Nebayi, 21 Magpisha, Meshulami, Heziri, 22 Meshezabeli, Sadoki, Yaduwa, 23 Pelatiya, Hanani, Anaya, 24 Hosheya, Hanalya, Hashibi, 25 Haloweshi, Pileha, Sahobeki, 21 Rehumi, Hashabna, Maaseya, 27 Ahiya, Hanani, Anani, 28 Maluki, Harimi, Bana.

29 ••• Abasigalaga b’olubaga: Abadâhwa, abaleviti, abalanga aka-Nyamuzinda, abîmbiza, bene Natineni, na ngasi bandi bacîyegûlaga oku lubaga mpu lyo bashimba oburhegesi bwa Nyamuzinda, abakazi babo, bagala babo, bâli babo na ngasi boshi bankahashir’iyumva. 30 Abo boshi banacicîlunga kuli bene wabo, abaluzi babo, balagânana omu kunywa ecihango, omu kulahira ibango, mpu bashimba oburhegesi bwa Nyamuzinda bwahânagwa na Musa murhumisi wa Nyamuzinda mpu rhubushimbe rhunashimbe n’agandi marhegeko goshi ga Nnâmahanga, Nyamuzinda wirhu, na ngasi bindi binwa byâge byoshi.

31 Rhwalagânana oku rhurhahâne abana-nyere birhu oku mashanja g’ebyo bihugo n’oku rhurhâyanke bâli babo mpu rhubahe bagala birhu. 32 Kandi rhwalagânana oku erhi amashanja ga muli eci cihugo gankanayîsha mpu gal’iguza ebirugu, kandi erhi biryo bilebe oku lusiku lwa Sabato, rhurhagule bici kuli olwo lwa Sabato, n’oku lundi lusiku oku rhwaleka oku mwâka gwa kali ndarhu obudaka buyîse, buhumûke kuguma na ngasi myenda yalyûlwa.

33 Rhwacîrhegeka rhwene oku rhukâlyûla ecigabi ca kasharhu c’esikeli ngasi mwâka oku mikolo y’aka-Nyamuzinda. 34 Oku kugula emigati y’enterekêro, oku by’embâgwa n’enkalange ya ngasi mango oku nterekêro ya Sabato, ez’omwêzi, oku nsiku nkulu, oku bintu bigishe, oku nterekêro y’ebyâha, lyo rhulyûla oku byâha bya bene Israheli, oku ngasi hyoshi hijirwa omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu.

35 Abadâhwa, abaleviti, n’olubaga lwoshi rhwanaciyêsha ecigole c’okulola kurhi eby’enshâli z’aka-Nyamuzinda byagendeka, lyo ngasi mulala gukaz’ihêka enshâli omu ka-Nyamuzinda, ngasi baguma amango banatwirirwe ngasi mwâka oku gundi, mpu zikatwanwa oku luhêrero lwa Nyamuzinda Nyakasane wirhu nk’oku binadesirwe n’oburhegesi. 36 Rhwanalagânana oku rhwakâlerha ngasi mwâka emburho ntangiriza eyezire oku myâka yirhu omu ka-Nyamuzinda, ebe mburho y’ebihumbwa ekuzimu nisi erhi ebiyera oku mirhi. 37 Rhwanalagânana oku rhwakalêrha omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu, oku badâhwa bajira emikolo omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu, ngasi ciburhwa-lubere c’abana birhu, ebintu birhu nk’oku binayandisirwe, oku bya olubere lw’enkafu zirhu n’ebibuzi birhu. 38 Kuguma n’okwo, rhwalagânana oku rhwakaz’ilêrhera abadâhwa omu nyumpa ya Nyamuzinda wirhu ebiyungulûlwa burhanzirhanzi by’oku migati yirhu, oku nterekêro rhwagoshôlaga oku malehe g’emirehe yoshi, oku mamvu mahyahya g’idivayi, n’oku mavurha; rhwalagânana okurhwakaz’ilyûla entûlo y’obudaka bwirhu oku baleviti. N’oku abaleviti bonene bakazâg’ijuhisa entûllo omu bishagala byoshi bijira amashwa. 39 Omudâhwa, mugala wa Aroni, akaz’iyôrha ali boshi n’abaleviti ago mango g’okuvurhîsa entûlo, n’abaleviti banahêka entûlo omu ka-Nyamuzinda wirhu, omu biyûmpa by’enyumpa y’embîkwa. 40 Okwo ebwa kuba bene Israheli, bene Levi bahêka omwo biyûmpa empongano z’engano n’ez’idivayi lihyahya n’ez’amavurha, omwo mwo mwanali ebirugu by’ahatagatifu, abadâhwa bajira enterekêro abalanzi b’emihango n’abimbiza. Ntyôla rhurhankacijanda enyumpa ya Nyamuzinda wirhu.

Eyindi Myanzi eyêrekîre okulungwa kwa Yeruzalemu

1 Abarhambo b’olubaga boshi bayûbaka aha Yeruzalemu, abasigalaga omu lubaga bayêsha ecigole mpu barhengemwo muguma oku bantu ikumi aj’iyûbaka e Yeruzalemu, cishagala citagatifu, ebindi bigabi mwenda biyôrhe omu bindi bishagala. 2 Olubaga lwagisha balya boshi bacigoshôlaga bonene mpu bagcnd’iyûbaka omu Yeruzalemu. 3 Alaga abakulu b’emilala barhengaga omu bindi bishagala baj’iyûbaka e Yeruzalemu omu bishagala bya Yuda, ngasi muguma ayûbaka omu ishwa lyâge, omu cishagala câge, abadâhwa, abaleviti, abanyatieni na bagala b’abarhumizi ba Salomoni. Olubaga lw’Abayahudi omu Yeruzalemu

4 Abayûbakaga e Yeruzalemu, bene Benyamini na bene Yuda. Muli bene Yuda mwali Ataya, mugala wa Uziya mwana wa Zakariya mugala wa Amarya; Shefatya mwana wa Mahalaleel, w’omu bûko bwa Peresiya; 5 Maseya mugala wa Baruki, mugala wa Koloziya, mugala wa Hazaya, mugala wa Adaya, mugala wa Yoyaribu, mugala wa Zakariya na mugala wa Shela. 6 Omubalè gw’ab’omu nkomôka y’aba Peresi bàli e Yeruzalemu bàli balume magana ani na makumi gali ndarhu na munani.

7 Alaga bene Benyamini nabo: Salu mugala wa Meshulami, mugala wa Yowedi, mugala wa Pedaya, mugala wa Kolaya, mugala wa Maseya mugala wa Itiyeli, mugala wa Yesaya. 8 N’enyuma zâge, Gabayi-Salayi boshi haguma: magana gali mwenda na makumi abiri na munani. 9 Yoweli mugala wa Zikiri ye wali murhambo wabo, na Yuda mugala wa Hasenuwa ye wali murhambo wa kabiri omu lugo.

10 Omu badâhwa: Yedaya, mugala wa Yoyakimu, 11 Seraya mugala wa Hilkiya mugala wa Meshulamu mugala wa Sadoki, mugala wa Merayoti, mugala wa Ahitubu muluzi w’omu nyumpa ya Nyamuzinda. 12 Na bene wabo bakaza g’ikola omu ka-Nyamuzinda: magana munani na makumi abiri na babiri; Adaya mugala wa Yorahamu, mugala wa Pelalya, mugala wa Amusi, mugala wa Zakariya, mugala wa Pashehuriya, mugala wa Malkiya, 13 boshi na bene wabo bo barhambo b’emilala bahika bantu: magana abiri na makumi ani na babiri; na Amashsayi mugala wa Azareli, mugala wa Azara mugala wa Meshilemoti, mugala wa Imeri, 14 boshi haguma na bene wabo bakola baja oku matabâro: igana na abiri na munani; Zabdiyeli mugala wa Hagadoli ye wali murhambo wabo.

15 Omu baleviti, Shemaya mugala wa Hashubu wa Azirikamu wa Hashabiya mwene Buni; 16 Shabtayi na Yozadadi bo bakazâg’ilalîra ebintu by’embuga y’aka-Nyamuzinda, àli w’omu murhwe gw’Abaleviti; 17 Matanya mugala wa Mika, mugala wa Zabudi mwene Asafa ye wali murhambo wakazâg’irhangiza olwimbo lw’okuvuga omunkwa amango bakola baharâmya; Bakubukiya ye wali wa kabiri muli bene wabo, na Obadiya mugala wa Shamuwa mwene Galali mugala wa Yedutuni. 18 Abaleviti boshi omwo cishagala citagatifu bahika bantu magana abiri na makumi gali munani na bani. 19 Abalanzi b’enyumvi: Akubu, Talomoni, na bene wabo, boshi haguma bahika: igana na makumi gali nda na babiri. 20 Abandi bene Israheli, abadâhwa, abaleviti, bali omu bishagala byoshi bya Yuda, ngasi muguma aha mwâge.

21 Abayankirirwe, bayûbaka omu murhundu gwa Ofeli; Siha na Gishapa bo bàli barhambo b’abo bayankirirwe. 22 Abarhambo b’abaleviti aha Yeruzalemu, àIi Uzi mugala wa Bani, mugala wa Hashabiya, mugala wa Matanya, mugala wa Mika w’omu bene Asafi, n’omu bîmbiza bali bagwerhe omukolo gw’okuka kola omu ka-Nyamuzinda.

23 Kulya kuba hàli irhegeko lyago lyago lya mwâmi liyêrekîre abîmbiza n’oluhembo lwa ngasi lusiku lwali luyandisirwe. 24 Petahiya mugala wa Meshezabeli, muguma w’omu bene Zera mugala wa Yuda ye wali murhambo wa mwâmi oku biyêrekîre olubaga byoshi.

Abayûbaka omu bindi bishagala

25 N’omu bishagala, n’amashwa gabyo, bene Yuda bayûbaka; aha Kiriyati Arba n’omu mirhundu yâge, bayûbaka aha Diboni n’omu mirhundu yâge, bayûbaka aha Yekabiseyi n’omu mirhundu yâge, 26 Aha Yeshuwa, aha Molada, Beti-Paleti, 27 aha Hasarusuwali, Bersheba, n’emirhundu yâge. 28 Bayûbaka aha Siklagi, aha Mekona n’omu bishagala byâge byoshi; 29 bayûbaka aha En-Rimoni, aha Sareya, aha Armuti, 30 aha Zonowa, aha Adulamu, n’omu bi shagala byâge , aha Lakishi n’omu cihugo câge coshi, aha Azeya n’omu mirhundu yâge: bayûbaka kurhenga e Bersheba, kuhika aha Kabanda ka Hinomu.

31 Muli bene Benyamini, baguma bayûbaka kurhenga e Geba, aha Mikemasi, aha Aya, Beteli n’omu mirhundu yâge, 32 bayûbaka aha Anatoti, aha Nobu, aha Ananiya, 33 bayûbaka aha Hasori, aha Rama, aha Guyitayimu, 34 bayûbaka aha Hadidi, aha Seboyimu, aha Nebalati, 35 bayûbaka aha Lodi n’aha Ono, omu kabanda k’ Abakozi. 36 Omu Baleviti mwali emirhwe yabâga ya Yuda, lero bacijira kuli Benyamini.

Abadâhwa n’ Abaleviti bayâgaluka amango ga Zorobabeli na Yozwè

1 Alaga omurhwe gw’abadâhwa n’abaleviti bayâgalukaga kuguma na Zorobabeli mugala wa Shealtieli boshi na Yozwè: Seraya, Yirmeya, Ezra. 2 Amarya, Maluki, Hatushi, 3 Shekanya, Rehumu, Meremoti, 4 Ido, Ginetoyi, Abiya, 5 Miyamini, Maadya, Bilga, 6 Shemaya, Yoyaribu, Yedaya. 7 Salu, Amotsi, Hilkiya,Yedaya; abo boshi bàli bakulu ba badâhwa amango ga Yozwè kuguma na bene wabo. 8 Abaleviti: Yozwè, Binuwi, Kadmiyeli, Sherebiya, Yehuda, Matanya, ye wali oyimanzibwe kuguma na bene wabo oku nyimbo z’okukuza Nyamuzinda.

9 Bakubukiya, Uni, bene wabo bali balanzi, bali bagwerhe omukolo gw’okukabashuza, okukabayankirira.

Iburha ly’Abadâhwa bakulu

10 Yozwè aburha Yoyakimu, Yoyakimu aburha Eliyashibu, Eliyashibu aburha Yoyada. 11 Yoyada aburha Yonatani; na Yehanani aburha Yaduwa. 12 Alaga omu badâhwa bàli bakulu b’emilala amango ga Yoyakimu: kuli Seraya, Meraya; kuli Yirmeya, ali Hananiya; 13 kuli Ezra, Meshulami; kuli Amariyali, Yohana; 14 kuli Meliki, àli Yonatani; kuli Shebanya, àli Yozefu; kuli Harimu, Adena; 15 kuli Merayoti Helkayi; 16 kuli Ido, Zakariya; kuli Ginetoni, Meshulami; 17 kuli Abiya, Zikiri; kuli Minyamini; Kuli Moadiya, Piltayi; 18 kuli Bilga, Shamuwa; kuli Shemaya, Yonatani; 19 kuli Yoyaribu, Matenayi; kuli Yedaya, ali Uzi; 20 kuli Salayi, Kalayi; kuli Amotsi, Eberi; 21 kuli Hilkiya, Hashabiya; kuli Yedaya, Netaneli.

22 Omu mango ga Eliyashibu, aga Yoyada; aga Yohanani; abaleviti abakulu b’emilala y’abadâhwa bayandikwa omu citabu c’enganîro kuhika kuli Dariusi w’omu Persi. 23 Bene Levi, abàli bakulu b’emilala banaciyandikwa omu citabu c’ Enganiro kuhika oku mango ga Eliyashibu gone.

24 Abakulu b’abaleviti: Hashabya, Meshulamu na Yozwè, mugala wa Kadmiyeli ye wal’igwerhe omukolo, kuguma na bene wabo, okukakuza n’okushenga Nyamuzinda nka kulya Daudi muntu wa Nnâmahanga anarhegekaga, cigamba ciguma cikâyîmbiza, ecindi cikâshuza.

25 Mataniya, Babuya, Obadiya, Meshulamu, Talomoni na Akubu, bo bàli balanzi b’emihango; bakag’ibêra oku c’olusò c’enyumvi.

26 Bakozire ntyo omu mango ga Yoyakimu mugala wa Yozwè, mwene Yasadaki n’omu mango ga Nehemiya ye wàli murhambo na Ezra ye wali mudâ hwa na mwandisi.

Okugisha ebyôgo bya Yeruzalemu

27 Erhi bakola bagisha ebyo byôgo bya Yeruzalemu, balalika abaleviti boshi, ngasi aha banayûbakaga mpu bayîshe aha Yeruzalemu lyo bageza olwo lusiku lukulu omu busîme n’enyimbo z’okukuza, zazihwa, n’ennanga n’enzenze. 28 Bagala b’abîmbiza nabo b’omu bishagala by’eburhambi bwa Yeruzalemu bashubûzanya; byo birigi bishagala bya Netofayasi, 29 Bet-IHa-Gilgali n’omu cihugo ca Geba na Azemaveti, ebwa kuba abo bîmbiza bayubasire ngasi baguma olwâbo lugo omu marhambi ga Yeruzalemu. 30 Abadâhwa n’abaleviti erhi baba bamaciyôbola n’olubaga, bakangûla olugurhu n’emihango.

31 Nashoneza abaluzi ba bene Yuda boshi kuli lulya lugurhu, abantu nabo bajira nkere ibiri oku lugendo lutagatifu. Olukere lwa burhanzi lwayîsha ebwa kulyo kw’olugurhu olunda lw’omuhango. 32 Enyuma lyâbo yayîsha Hoshaya na cigabi ciguma ca baluzi ba bene Yuda 33 na Ezra, Meshulamu, Yehuda, 34 Shemaya, Benyamini, Yirmeya, 35 bagala b’abadâhwa bayîsha n’emishekera, bali gi: Zakariya, mugala wa Yonatani, mugala wa Shemaya, mugala wa Mataya, mugala wa Mikaya, mugala wa Zakuri, mugala wa Asafi na bene wabo. 36 Shemeya, Azareli, Milalayi,Maayi, Natanaeli, Yuda na Hanani bàli badwîrhe ebirugu Daudi akâg’ikolesa oku nzihwa. Omwandisi Abashokolera. 37 Aha muhango gw’Amaliba, basoka, n’aha mbere zâbo hàli amashonezo g’olugo lwa Daudi, bagera oku lugurhu burherema enyanya ly’enyumpa ya Daudi kuhika aha muhango gw’Amîshi olunda lw’ebushoshôkero bw’izûba.

38 Ecigamba ca kabiri cabugânana n’eca burhanzi; nal’inciyîmanzize na cigabi ciguma ca lubaga okwo lugurhu. Kurhenga oku nyanya lya enkingi y’amatabâro, lwagenzekanwa kuhika aha lugurhu lwàli lugali. 39 Kandi kurhenga oku nyanya ly’omuhango gwa Efrayimu, kuhika oku muhango Mira, oku muhango gwa Enfi; kurhenga oku cigamba ca Hananeli n’oku muhango gwa Meya kuhika oku muhango gw’Ebibuzi; baj’iyîmanga aha muhango gw’e mpamikwa.

40 Birya bigamba byombi byaj’iyîmanga omu ka-Nyamuzinda, na nani erhi ndi haguma n’ecihimbi c’abakulu b’abatwî b’emmanja bali rhweshi haguma n’aba: 41 abadâhwa Elyakim, Maseya, Minyamini, Mikaya, Eliyehoyenayi, Zakariya, Hananiya, boshi n’emishekera 42 haguma na Maseya, Shemaya, Eleazari, Yehohanani, Elamu, Ezeri, Malkiya, Ananiya. Abayimba nabo bayumvikana, bàli bayimangirwe na Yizirahya. 43 Olwo lusiku bahêra enterekêro nkulu, basima bulya Nyamuzinda abashagalusize n’obusîme bunene. Abakazi n’abana babo basima bwenêne. Ecihogêro c’obushagaluke calumira omu Yeruzalemu, cayumvikana ciru na kulî bwenêne.

Amango g’omuhigo nkana

44 Ago mango enyumpa y’okubîkiramwo ebiryo, ebisarûlwa birhangiriza, n’entûlo, bayihirakwo abalanzi mpu bakaz’iyilundikamwo ebigabi bidwirhirwe abadâhwa bene-Levi; bigabi byakâg’irhenga omu bishagala byoshi, nk’oku byanal’irhegesirwe. Bulya Yuda ali asimire okubona abadâhwa n’abaleviti bo shi bali omu mikolo yâbo. 45 Bakazâg’ijira emikolo ya Nyamuzinda wabo, n’enterekêro y’okuyobôka kuguma n’abîmbiza n’abalanzi b’emihango nk’oku Daudi anali arhegesire n’omugala Salomoni. 46 Bulya mira omu mango ga Daudi n’aga Asafi, hali omurhambo w’abîmbiza b’enyimbo z’okuharâmya n’okuvuga omunkwa emwa Nnâmahanga. 47 Israheli yeshi omu mango ga Zerobabeli n’aga Nehemiya, bakazâg’ihâna ecigabi c’abîmbiza n’ec’abalanzi b’emihango; nabo abaleviti bakâhabwa entûlo ntagatifu, abaleviti nabo kuli cirya cigabi câbo, banahàkwo bene Aroni.

1 Mw’ago mango basomera olubaga omu citabu ca Musa, banacishîmâna bayandisiremwo oku omunya-Amoni n’omunya-Mowabu barhakwânîni bakaz’ija omu ndêko ya Nyamuzinda. 2 Bulya barhayîsh’iyankirira bene-Israheli n’amîshi n’omugati, na bulya bashumisire Balamu mpu ahehêrere bene Israheli, ci Nyamuzinda wirhu ahindula enfûlago okuba mugisho. 3 Erhi bayu mva eryo irhegeko, bayungula bene Israheli oku bandi b’embuga.

Oburhumisi bwa kabiri bwa Nehemiya

4 Embere z’okwo, omudâhwa Eliyashibu ye wali n’omukolo gw’ebyûmpa by’aka-Nyamuzinda, analigi mwene wâbo Tobiya, 5 ali amamurheganyiza ecûmpa cihamu mwo bakazâg’ibîkira burhanzi enterekêro, enshangi, ebirugu, entûlo y’engano, idivayi lihyahya, amavurha, empongano y’abaleviti, ey’abîmbiza, ey’abalanzi b’emihango n’ebi bakazâg’ihôgeza abadâhwa. 6 Kurhenga ako kasanzi byabâga ntyo, ntali aha Yeruzalemu, bulya omu mwâka gwa makumi asharhu n’ibiri y’okuyîma kwa Artazerzesi mwâmi w’e Babiloni na shubira emunda mwâmi ali. Enyuma lya nsiku nsungunu mwâmi ashub’inyemêrera okushubira e Yeruzalemu. 7 Nabona obubî Eliyashibu ajiriraga Tobiya erhi amujirira ecûmpa omu bululi bw’aka-Nyamuzinda. 8 Nayumva kwanduma bwenêne nanakweba ebirugu bya Tobiya embuga byoshi, 9 nanaci rhegeka nti bashakûlule cbyûmpa, nashubizamwo ebirugu by’aka-Nyamuzinda, ntûlo n’enshangi.

10 Nanaciyumva oku ecigahi c’abaleviti cirhacihânagwa n’oku abîmbiza bajiraga ogwo mukolo omu ka-Nyamuzinda baciyakire ngasi muguma acishubirira ornu mwâge, omu mashwa gâge. 11 Nakalihira abatwî b’emmanja nabo, nababwîra, nti: «Carhumaga enyumpa ya Nyamuzinda elekêrerwa?» Nashubûza abaleviti n’abayîmha boshi nabashubiza omu mukolo gwâbo. 12 Okubundi Yuda yeshi anacilêrha entulo yâge y’engano n’ey’amamvu g’idivayi lihyahya n’amavurha, abihira omu mbîko. 13 Naha Shelemiya omukolo gw’okulanga embîko zoshi, ye wali mudâhwa na Sadoki ye wali mwandisi na Pedaya muleviti. Owakaz’ibarhabâla ye Hanani, mugala wa Zakuri mwene Mataniya, bulya abantu bakazâg’ibakenga nka bantu bashingânîne. Bo bàli n’omukolo gw’okugabira bene wabo. 14 Onyibuke Yagirwa Nyamuzinda wâni kuli okwo kurhumire, omanye wankazâza ebijiro by’ohuzigire najiraga erhi ka-Nyamuzinda n’emikolo yako erhumire.

15 Muli ago mango nanacibona omu Buyahudi abantu bakazâg’ikanda amango ga Sabato, abakazâg’iyîsha babarhuzize ebihêsi byâbo emizigo y’ebyasi n’idivayi n’ensisi z’emizâbîbu, emibô n’eyindi mizigo ya ngasi lubero bakazllg’i biheka e Yeruzalemu amango ga Sabata; nakabalongoza amango bakazâg’iguza ebiryo byâbo. 16 Abanya-Tiriya bayubakaga aho bakag’ilerha enfi n’oburhunzi bwa ngasi lubero, bakaz’ibiguza amango ga Sabato, bakaz’ibiguliza bene Yuda n’ab’aha Yeruzalemu. 17 Nanacikalihira abakulu b’Abayahudi, nanacibabwîra. nti: «Cijiro cigalugalu cici eci mudwîrhe mwajira ntya omu kuhemula olwa Sabato? 18 K’arhali ntya kwo basho bakazâg’ijira kwarhumaga Nyamuzinda wirhu arhurhumira aga malibûko ga ngasi lubero kuli rhwe omu kuhemukira olwa Sabato!» 19 Kandi narhegeka, nti: «Ngasi mango bukanayira, enyumvi zoshi zikaz’ihamikwa nka gakola malâliro ga Sabato», nanashub’irhegeka, nti: «Barhaziyigulaga burhanaciba ebuzinda bwa Sabato». Nahira abantu bâni aha mihango nti harhajiraga omushoko gwankaja omu lugo lwa Sabata. 20 Okubundi abarhunzi n’abal’igula bakaz’igeza obudufu na ciru n’amadufu abiri iduli lya Yeruzalemu. 21 Nabakalihira; nanababwîra, nti: «Cirhuma mugeza obudufu oku lugurhu? Mukashubirira, nammugwârha nnamushweke. «Kurhenga olwo lusiku barhacikazâg’iyîsha olwa Sabato. 22 Narhegeka abaleviti nti baciyôbole, banayîsh’ilanga enyumvi lyo olwa Sabato lujirwa lutagatifu. Oshub’iyûbaka mashi Nyamuzinda wâni onambabalire erhi okwo kwo kurhumire, nk’oku obwonjo bwâwe bunali!

23 Muli ago mango nashub’ibona Abayahudi bali bayansire abakazi banya-Ashidodi n’abanya-Amoni n’abanya-Mowabu. 24 Oku bana babo, banji bakazâg’iderha olulimi lw’abanya-Ashidodi erhi lundi lulimi lwa bûko buguma muli ago, ci barhaciyishigi ciyahudi. 25 Nakabalongôza n’okubahêherera, nakashurha banji muli bo n’okubagugula emviri ciru n’okubalahiriza oku izîno lya Nyamuzinda, nti: «Irhondo murhacishubiriraga mpu mwahâna bali binyu mpu bagala babo babayanke nisi erhi mpu bagala binyu bayanke bali babo, kuhanzi bwe kuli mwe n’oku bana binyu». 26 K’arhali okwo kwo Salomoni, mwâmi w’Israheli agayisagyamwo Nyamuzinda? Omu mashanja goshi nta mwâmi wal’iyosire akage, àli azigîrwe bwenêne na Nyamuzinda wâge. Nyakasane àli amujizire mwâmi omu Israheli mwoshi. Kurhanarhumaga ciru naye abakazi b’embuga barhamuhirimiza omu byâha. 27 Ka kunashingânîne ninyu bayumve mwajizire eco câha cinene ntyo: okuhemukira Nyamuzinda winyu omu kuyanka abakazi b’embuga! 28 Muguma oku bana ba Yoyada, mwene Eliyashibu, ye mudâhwa mukulu, àli mukwi wa Sanbalati munya-Horoni. Namulibirhakwo, aja kulî.

29 Yagirwa Nyamuzinda, okengere abo bantu n’okwo bahemukiraga obudâhwa n’endagâno y’abadâhwa n’abaleviti. 30 Nabarhenzakwo ebyo bigalugalu by’embuga. Oku badâhwa n’oku baleviti nabajirira ngasi baguma amarhegeko bakashimba omu mikolo yâbo. 31 Najira n’agandi oku nshâli zakahânwa oku lusiku lunatwirwe kuguma n’oku by’emyâka mihyahya.

Okaz’inkengera Yagirwa Nyamuzinda wâni lyo ncira.

^a1.1 : Mwaka gwa 445 ernbere z’okuburhwa kwa Kristu. Suza lwàli lugo lukulu lw’omu cihugo ciderhwa Elami.

^b1.11 : Oyo muntu, kwo kuderha mwami Artazerzesi.

^c2.10 Oyo Sanbalati ali murhegesi w’omu Samariya.

^d3.5 : Abarhambo bâbo bo baligi: Nehemiya n’abâbo.

^e4.4 Yuda, ntyo kwo bakag’iderha Abayahudi bal’isigire omu cihugo câbo erhi abandi baba bamalulizibwa e Babeli. Barhal’igwerhe obulonza bw’okuyûbaka ecôgo cihyahya ca Yeruzalemu.

^f6.10 Shemaya mwene Delaya al’icirhebire mpu abâ mulêbi n’obwo al’irhumirwe na Sanbalati mpu arhebe Nehemiya aje omu cirhînyiro ca Nyamuzinda. Arhal’igwerhe oluhûma lw’okuja ahatagatifu bulya arhâli rnudâhwa. N’erhi ankajizire ntyo, Abayahudi barhankalesire kwamubonya nshonyi.

^g7.6 :Lola Ezr 2,1·10.

^h9.1 : Lola Ezr 10, 44.

ⁱ9.5 Eyi milongo 5-37: Lola Lul 78(79); Burh 36, 17.

TOB – – Bible en mashi du Congo

TOBITI

Enshokolezi

Ecitabu ca Tobiti cibâmwo ebyabîre n’engerêrezo z’owaciyandikaga. Abaciyandikaga balonza okumanyisa enyigîrizo z’idini. Tobiti, kwo kuderha «Nyamuzinda abâ mwinja», alilulîzibwe e Ninive. Tobiti ali mushimbûlzi w’idini na muntu wa bulonza bwinja na wakushimba amarhegeko. Buzinda bwa nyuma ayîsh’ihûrha. Munyere muguma w’omu mu lala gwâge, Sara, aheruka kali nda. Ngasi mango, omu budufu, b’iba bakaz’inigwa muguma muguma n’omuzimu w’izîno lya Asimodeya. Nyamuzinda arhuma malahika wâge Rafaheli mpu aluse mwene omuntu Tobiti emwa Ragweli ishe wa Sara. Eyo munda ahûna Sara emwa Tobiya, anamuyêreka obufumu bw’okuhurhûla ishe. Ogu mwanzi guli gwa kulonza okuyerekana oku Nyamuzinda alanga abarhindibukira abafîre n’abakenyi. Ogu mwanzi luli lwiganyo lw’omulala mwinja gukolera Nyamunzinda n’okulama omu kushimba amarhegeko gâge n’omu buzigire. Gurhuyigîriza obwinja n’obukenge bw’obuhya. Nyamuzinda arhegeka igulu lyoshi muli ebyo.

1 Yumvagya emyanzi ya Tobiya, mugala wa Tobieli, mugala wa Ananieli, mugala w’Aduweli, mugala wa Gabaeli, w’umu bûko bw’Azieli, w’omw’ishanja lya Nefutali. 2 Ahekagwa bujà omu mango ga Salimanasari, mwâmi w’e Sîriya, agwarhiragwa aha Tibesi, cishagala ciri ekulyo kwa Kadesi emwa Nefutali, omu Galileya enyanya lya Hasori n’ekumosho kwa Shefati.

I. Tobiti, ishe wa Tobiya, ahêkwa bujà

3 Niono Tobiti nagezire omu njira y’okuli n’ey’obushinganyanya. Omu kalamo kani koshi, nahanyire marhabale manji kuli bene wirhu, oku lubaga lwâni, muli balya rhwanayishaga rhuhêrhwe bujà kuguma omu cihugo c’e Sîriya, aha Ninive. 4 Erhi nciri murho, ecihugo cani co cihugo c’Israheli, obûko bwâni bwo bwa Nefutali, bwali buberulukinwe n’obûko bwa Daudi na Yeruza lemu. N’obwo Yeruzalemu lwali lugo lwîshogwa omu bene Israheli boshi mpu bakaz’ihâniramwo enterekêro yâbo, bene Israheli boshi. Omwo mwo mwayûbasirwe banagishiramwo aka-Nyamuzinda oku ngasi bûko bw’emyâka yoshi. 5 Bene wirhu boshi n’enyumpa ya Larha Nefutali yoshi, bakag’irherekêrera akanina omu kushimba akanwa Yerobwâmi, mwâmi w’Israheli ahânaga emwa Dani mpu bakaz’ihêrera oku ntôndo y’e Galileya.

6 Niene niene nakaz’ija e Yeruzalemu oku nsiku nkulu, nka kulya linali i rhegeko liyandikirwe Israheli ensiku zoshi. Nakazâg’iharhira eyo Yeruzalemu n’ebisarûlwa by’emburho yani birhangiriza, eby’olubere omu bishwekwa bya ni, n’amoya marhanzi nagugulaga oku bibuzi byâni. 7 Nakazâg’ibiha abadâ hwa, bene Aroni, nti bikaz’ikola oku lutari, nakaz’ihana n’entûlo yani y’e ngano, ey’idivayi, ey’amavurha, ey’egrenade, ey’emimesa, n’entûlo y’agandi malehe, emwa bene Levi bakag’ikola aha Yeruzalemu. Entûlo ya kabirhi. erya ya ngasi myâka ndarhu nagend’ikayihana omu nsaranga aha Yeruzalemu, ngasi mwâka. 8 Entûlo ya kasharhu nakayigabira abakenyi n’enfuzi na ngasi bandi barhînya Nnâmahanga, bakazâg’iyushûka oku bana b’Israheli. Nakazâg’ibaga birayo ngasi myâka isharhu, kandi rhwanayirya nka kulya binadesirwe omu bitabu by’oburhegesi bwa Musa, n’omu kushimba amarhegeko rhwasigiragwa na Debora, nina wa Ananieli, yerigi larha orhuburha; bulya larha ali erhi afire, ansiga bufûzi. 9 Erhi mba nkola mulamba mukulu, nayanka omukazi w’omu bûko bwirhu, oderhwa Ana, namuburhakwo omwanarhabana, namuyirika izîno lya Tobiya.

10 Nanacihêkwa bujà e Sîriya, n’erhi mba namagwarhwa bujà, naj’ibera e Ninive. Bene wirhu boshi n’abandi b’omu mulala gwirhu bakaz’ilya ebiryo by’abapagani. 11 Niehe nanga, ntalyaga ebiyro by’abapagani^a. 12 N’ebwa kuba nakazâg’iyîbuka Nyamubâho, Nyamuzinda wâni, n’omurhima gwâni goshi, 13 Ow’Enyanya ampa iragi ly’okurhona emwa Salimanasari. Nie nakag’imugulira ngasi ebi analagirirekwo. 14 Ntahusagya okuja e Mediya okugend’igulirayo ebyâge , kuhika alinda afa. Kandi birya nagulaga Gabayeli mugala wa Gabri w’omu cihugo ca Mediya, nanakabikiraho enshoho zakazâg’ijamwo talenta ikumi za nsaranga.

15 Erhi Salimanasari afa n’erhi omugala Senakeribu ayîma, enjira z’e Me diya zazibwa ntacihashaga okuja e Mediya. 16 Omu mango ga Salimanasari nalimpire bene wirhu, balya b’omu bûko bwâni, marhabale manji, 17 nakaha abashalisire omugati, n’abarhagwerhi eci bayambala nakabaha eby’okuya mbala. N’erhi nankanashimanyire muguma w’omu ishanja lirhu afire, banamukabulire enyuma ly’enkuta za Ninive, nanj’imubisha. 18 Kandi nakaz’ibisha ngasi boshi bakag’iyirhwa na Senakeribu, amango ayishaga ayaka kurhenga e Yudeya erhi ensiku zâge za okuhanwa n’Ow’enyanya zamahika, erhi birya bigalugalu byâge agaluhagamwo birhuma. Kuli ago mungo gwâge, ayirha bene Israheli banji, nagend’ikazimba emibiri yâbo n’okuyibisha; kandi Senakeribu anabalonza anababule. 19 Muntu muguma w’e Ninive akanya agendinshobeka emunda mwâmi ali oku nie nababishire: Nakaz’ija nacîfulika. Erhi nyumva oku mwâmi abwizirwe bwinja ebijiro byâni n’oku akazâg’inonza mpu anige, nayôboha, nayaka, namuyongoloka. 20 Ebyâni byoshi babihâha, barhasizagya cici; byoshi byaja omu mbîko ya mwâmi, okuleka mukanie Ana na mugala wâni Tobiya. 21 Kurhageraga nsiku makumi ani erhi abagala oku banali babirhi bamuyîrha banayakira omu birhondo by’Ararati. Omugala Asaradoni ayîma omu byâge . Naye oku ayîma ayîmanza Ahikari, mugala wa mukulu wâni Anaheli, mpu abe murhambo w’ebirugu byâge byoshi omu bwâmi bwâge. Amuha abuhashe oku by’oburhegesi byoshi. 22 Okubundi Ahikari andagira, nashubira e Ninive, nabona oku bulya Ahikari ye wali mukulu w’abarhanza amamvu, ye wali mubisi w’akashe, na murhambo w’e mparûro, amango ga Senakeribu, mwâmi w’abantu b’e Sîriya. Asaradoni amushubiza omu cikono câge, ali mugala wa mukulu wâni na w’omu mulala gwâni.

II. Okuhûrha kwa Tobiti

1 Omu mango ga Asaradoni, nashubira omu nyumpa yani, bangalulira na mukanie Ana, n’omwana wâni. Oku lusiku lukulu lwa Pentekoste, lwo lusiku lukulu lw’emigobe, banjirira olusiku lukulu lwa Pentekoste nanacicîla mbûla nti nkolaga nalya. 2 Banaciyîsha bandwîrhîre amêza n’ebiryo mwandu. Nanacibwîra mugala wâni Tobiya, nti: «Mwana wâni, okanye okashîmâna omukenyi w’omu bene wirhu balya bayîshaga eno Ninive, akanaba acilanga buzibu ebya Nnâmahanga, onamulerhe, rhulye naye. Nakulinda kuhika ogalu ke, mwana wâni». 3 Tobiya anakanya, aja alonza ntyo omukenyi muli bene wi rhu. Anacishubûka, ambwîra, erhi: «Larha». Nani nti: «W’oyo mwana wâni». Anacinshuza, erhi; «Larha, ala oku muntu muguma w’omu lubaga lwirhu anizirwe, banamukabulira embuga konene, anaciri ahôla, bamutwa igosi». 4 Nanacicirhuna embuga, naleka ebiryo buzira kulyakwo, nana cimukûla mulya njira, namubîka omu nyumpa nti nyîsh’imubisha hano izûba lihorha. 5 Erhi ngaluka, nacikalaba, nalya ebiryo byâni nankola ndi omu mishibo. 6 Nakengera kulya omulêbi Amosi aderhaga koshi kuli Beteli, erhi: «Ensiku nkulu zawe zanacibe mishibo n’enyimbo zawe zoshi zibe ndûlû». 7 Nanacirhondêra okulaka. Erhi izûba liba lyamahorha, naj’ihumba omwina, namubishamwo. 8 Abalungu bani bakaz’inshekera, banakaderha, mpu: «Arhaciyôboha, mira bajaga bamulonza mpu bamuyirhe erhi okwo kurhuma, anaciyaka, obonage oku kandi y’oyu warhondire okuja kwa bisha abantu».

9 Muli ebyo bijingo nanacikanya naj’ikalaba, nanacija aha côgo, nacîgwi shirira aha lukuta lwa cirya côgo n’irhwe erhi liri libwikûle, idûrhu lirhuma. 10 Ntalimanyire erhi okwo lukuta kwali ebitorha aha nyanya zani; amazi ngonoko gabyo ganacintogera omu masu ganaciri madurhu, garhuma nahûrha. Nakaz’igend’icibukisa emw’abafumu, ci oku badwîrhe bampira amafumu omu masu erhi n’okuhûrha kwâni kwaja kwayushûka, kuhika nahûrha loshi. Amasu ganfa ntyo myâka ini yoshi. Bene wirhu boshi bababala bwenêne erhi nie ntuma; Ahikari andisa myâka ibiri embere aje Elimayidi.

11 Ago mango, mukanie Ana aja alimya, okuja ajira emikolo y’okuluka emishangi y’ecitani anahabirwe, 12 amayusa omukolo bayumvanyagya bana muhà oluhembo. Omu nsiku nda z’omwêzi gwa Distrosi erhi amayus’ijira omu shangi, aguhà balya akazâg’ikolera, nabo banacimukamasa nk’oku anali a kwânîne, n’omu kumuhemba banacimuha omwanahene mpu lwîko lwâge. 13 Erhi ahika aha mwâni, olya mwanahene arhondêra okuyâna, nanacimuhamagala, namudosa, nti: «Ngahi oyu mwanahene amarhenga? Akaba kuzimbwa azimbagwa oyu? Shubiza emwa bene ye bulya rhono rhurhagwerhi obuhashe bw’okulya ebintu by’obushambo». 14 Anacinshuza, erhi: «Nanga bamumpaga nka luhembo kuli ebi bankamasagya». Ntayemeraga la, nanacimuseza nti kuhika amugalulire bene ye (nanacimubera burhe). Buzinda, anacimbwîra, erhi: «Zirya ntûlo zawe ngahigi ziri, na birya bijiro byâwe ngahigi biri? Boshi bamanyire bwinja oku ntabunguke warhenzizemo!

Omusengero gwa Tobiti

1 Nieshi nalibuka bwenêne la, n’omu kulibuka ntyo, nakahûna Nnâmaha nga nanavugumula emirenge, nti: 2 Neci, oli mushinganyanya, Yagirwa Nyakasane, n’ebijiro byâwe biba bishingânîne, amajira gâwe gali ga bonjo na g’okuli. Wene we otwira igulu olubanja. 3 Na buno, Yagirwa, onyibukage nani, lola omanye wakampana erhi byâha byâni birhuma, nisi erhi buhwinja bwâni, kandi erhi n’ebyâha by’ababusi bani ngasi aha banakugayikize hoshi. 4 Nabu zire bushimba amarhegeko gâwe, nâwe waleka barhuhagula, rhwaja bujà, rhwahinduka masheka na kagayo emwa ngasi mashanja banarhuhekaga bujà.

5 Neci, mwa gano mango, obucîranuzi bwâwe bwa ngasi lubero buli bw’o kunali omu kumpana erhi mabi gani garhuma, bulya rhurhashimbaga ama rhegeko gâwe, rhurhanakulikiraga olugendo lw’okunali emunda oli. 6 Buno, Yagirwa, onjirirage nk’oku onabwîne osimire, onarhegeke ntengemwo omûka, ncishubirire katulo. Ci kuli kwinja ncifire erhi kwo; ahali h’ebira bijâci by’obu nywesi ndwîrhe nayumva, n’omungo munene gungwerhe. Nyakasane, ojire mâshi nani ntenge muli ezi mbaka, oleke nani nje ahantu h’ensiku n’amango, orhanayasagya obusù bwâwe, Yagirwa. Na kandi kuli nie kuli kukulu okufa ahali h’okubona amalumwa ga bene aga omu buzîne bwâni n’okukaz’iyumva ebijâci bya bene ebi.

III. Amalibûko ga Sara

7 Muli ago mango naye Sara mwali wa Ekbatani w’omu Mediya anaciyumva ebijâci byarhenga kuli muguma omu bajakazi b’ishe. 8 Okwo bulya ali amaya nkwa na balume nda banayirhwa n’omuzimu mubi Asimodeya^b, embere baje haguma nk’oku binayandikirwe abakazi. Oyo mujakazi anacimubwîra, erhi: «Wenene okaz’iyirha babalo: kali wamaja kuli balume nda na ntâye ciru n’omuguma osag’iba izîmi lyâge. 9 Carhuma wakarhulibuza, warhushurha mpu kwenge babalo bafire! Okaja aha bajire n’irhondo rhurhabonaga kuli we oli akarhabana, oli akanyere, ciru n’eriguma». 10 Olwo lusiku ababala bwenêne, a rhenga omulenge n’erhi aba amasôkera enyanya omu mw’ishe, alonza okucîmanika. Erhi ashibirhanya aderha, erhi: «Nanga, lyo balek’ikayîsh’ijacira larha n’okumubwîra mpu: walibusire mwananyere muguma wanamurhonya, ci acî manisirage omu buhanya bwâge. N’aho nanarhuma abungulukira ekuzimu erhi mungo gurhuma muli bula bushosi bwâge. Okukulu kuli nie, arhali kucimani ka, ci kukahûna Nnâmahanga anyirhe erhi kwo ahali h’okukayumva malumwa gabene aga omu kalamo kani».

11 Ago mango alambulira amaboko embuga omu kabonezo, anacishenga, erhi: Oganze Yagirwa Nyamuzinda w’olukogo n’izîno lyâwe lije irenge emyâka n’emyâka! 12 Buno, Yagirwa, nyinamulire amalanga n’obusù bwâni emunda oli. 13 Ojire akanwa kâwe katenze muli eri igulu ndek’icikayumva ebi bijâci. 14 Omanyire wene Yagirwa oku nciba mwîmâna, ntasag’ihemuka n’obûko mulume. 15 Omanyire n’oku ntasag’izinza izîno lyani nisi erhi izîno lya larha eno munda rhwadwirhwe bujà. Ndi mwanacûsha, na larha arhagwerhi ciru ehindi hyana hyankayîma omu byâge ; arhagwerhi oyu balondana naye, erhi wundi w’omu mulala gwa hofi, nisi erhi wundi kone w’omu mulala, olya nakaderha nti nacilanga nyîsh’iba mukâge. Namahaza balume nda, bici byankacirhuma nalama? N’akaba orhalonzizi okunyirha, Yagirwa, oyumvirhize ogu mulenge gwâni: ntacilonzizi nkazijacirwa!

16 Ago mango eyo misengero ibirhi yanaciyumvikana embere z’irenge lya Nyamuzinda. 17 Rafaheli anacirhumwa okugend’ifumya abo bantu bombi: Tobiti mpu obuhûrha bumurhenge omu musa, ashub’ibona n’amasu gâge obulangashane bwa Nyamuzinda, naye Sara mwali wa Ragweli mpu aj’iba muka Tobiya mwene Tobiti, anamurhenzekwo olya muzimu mubi Asimodeya, bulya Tobiya ye wali okwânîne okuyîma muli oyo mukazi, kulusha abandi boshi ba rhang’igilonza okumuyanka. Ago mango Tobiti agogonyoka halya muhanda gwâge, aja omu nyumpa, Sara naye, mwali wa Ragweli, anacibunguluka arhe nga muli erya nyumpa y’enyanya.

IV. Tobiti ahanûla omugala Tobiya

1 Olwo lusiku Tobiti akengera oku abikisize Gabaeli w’e Ragesi, ensaranga zâge omu Mediya. 2 Yene acija emurhima, erhi: «Lola oku nahunyire okufa, cankarhumaga ntahamagala mugala wâni Tobiya n’okumubwîra ogw’ezola nsaranga embere nfe?» 3 Anacihamagala omugala Tobiya emunda ali, anacimubwîra, erhi: «Oyîsh’imbisha bwinja bwinja amango nafa. Okakenga nyoko n’irhondo orhamulekêreraga ciru n’olusiku luguma, okajira okwa nkamusîmîsa na ntyo irhondo omanye wankamubabaza omurhima oku busha. 4 Okaz’imukenga bwenêne, mwana wâni, bulya abwîne mbaka nyinji we o rhuma amango anali akuherhe omu nda yâge goshi, amango anafe onamubishe hofi nani nshinda nguma.

5 Omu nsiku z’akalamo, mwana wâni, okakengera Nyamuzinda, orhole omuhigo gw’okurhamuhemukira n’ogw’okushimba amarhegeko gâge. Okajira ebijiro bishingânîne omu nsiku z’obuzîne bwâwe zoshi, irhondo orhahiraga okagera omu njira y’obulenzi. 6 Nka kulya abajira eby’okuli bayololoka omu mirimo yâbo yoshi, kwo na kuguma ngasi bajira ebishingânîne nabo.

7 Oku bintu ogwerhe, okaz’iyankakwo ebi warhabalamwo abandi bantu. Obusu bwâwe irhondo burhayûbîzagya embere z’omukenyi, na ntyo Nyamuzi nda arhankayûbîza kuli we. 8 Okajira oburhabale nk’oku ebirugu byâwe binali: nka ogwerhe hinyi orhabaga nshonyi za kurhabala n’ehyo hinyi ogwerhe. 9 O kwo bulya erhi wene odwîrhe wacilundikira omuhako omu nsiku zawe z’amala girire. 10 Bulya okurhabala abandi kunayokole omuntu, kumurhenze omu lufu, kurhankaziga aja ahantu h’omwizimya. 11 Bulya oku ngasi banajira ntyo, obu rhabale bwâbo eri nterekêro bahanyire emw’Ow’Enyanya.

12 Mwana wâni, ocilange oku bugonyi, na burhanzi oyanke omûkazi w’omu bûko bwâwe. Orhayankaga omûkazi w’ahandi, olya orhali w’omu mulala gw’a babusi bâwe, bulya rhuba bene abalêbi: Nuhu, Abrahamu, Izaki na Yakobo bo babusi birhu abo kurhenga mira. Mwana wâni, omanye oku abo boshi bayansire abakazi emwa bene wabo, banagishwa omu bana babo n’iburha lyâbo linahabwe igulu lyoshi nka kashambala kabo. 13 Ntyo, mwana wâni, okazigira bene winyu, n’irhondo omanye wanakabagayaguza, babe banarhabana babe bananyere b’omu bûko bwâwe. Orhôle omûkazi mulibwo. Bulya akagayo kanahonye omuntu, karhume abula n’omurhûla. Okurhakola akantu kunarhume omuntu ashubira nyuma anakene bwenêne, bulya obwôlo ye nina w’ishali.

14 Omûkamarho gw’omuntu wagukoleraga irhondo omanye gurhalegemaga omwo mwâwe, ci onamuhe duba duba gulya mukamarho gwâge na ntyo wanakolera Nyamuzinda, naye anakukamasa. Obe mwirhonzi, mwana wâni, omu bijiro byâwe byoshi n’okula walezirwe bwinja kukashokolera olugendo lwâwe loshi. 15 Oku orhankasima, nâwe orhakujiriraga owundi muntu. Orhakazâg’inywa idivayi mpu kuhika olaluke, irhondo endalwe erhabaga omu ngeso zawe. 16 Omugati gwâwe oguhekwo oshalisire n’omulondo gwâwe yambisamwo orhayambirhi cici. Ebisigîre omu birugu byâwe, rhabalamwo aba ndi, orhanabêraga obwo burhabale mutula. 17 Olumize emigati n’idivayi oku nshinda y’abashinganyanya, ci omanye orhahaga omunya-byâha.

18 Okayumvirhiza ihano ly’omuntu mwirhonzi n’irhondo orhahiraga okagayaguza ihano ly’obunguke. Ngasi mango okakuza Nyakasane Nyamuzinda wâwe, onakamuhûna amajira gâwe goshi gayorhe gayumanine. 19 Emihigo n’e njira zawe zoshi bikugendekere bwinja, bulya arhali amashanja goshi gajira omuhigo mwinja. Ci konene Nyamuzinda yêne ohâna iragi, yêne onanyihya omuntu nk’oku analonzize. Neci obwo, mwana wâni, okashimba ago ma rhegeko n’irhondo garharhengaga omu mirhima gwâwe.

20 Nkumanyisizagye buno oku nabisize talenta ikumi emwa Gabaeli, mugala wa Gabri, w’e Ragesi omu Mediya. 21 Orharhinyaga okujayo, mwana wâni bulya rhukola bakenyi: wanabona bugale bunji nk’orhînya Nyamuzinda, nk’oyaka ngasi câha na nk’onakajira ebishingânîne embere za Nyakasane Nyamuzinda.»

V. Omuntu mwikubagirwa walusa Tobiya

1 Oku handi Tobiya anacishuza ishe Tobiti, erhi: «Larha okuwantegesire koshi nakujira. 2 Ci konene kurhi nakahashamwo okubona oyo muntu? A rhanyishi, nani ntamuyishi. Cimanyiso cici nankamuhaga lyo amanya, ana nyemêrere n’okumpa ezo nsaranga? N’enjira y’okuja eyo Mediya, ntayiyishi.» 3 Tobiti ashuza omugala Tobiya, erhi:«Ampire ecimanyiso c’okwo rhwalagâna naga, nani namuha ecindi. Nacijira kabirhi na ngasi muguma ayanka cigabi ciguma, eco cigabi ciguma nacibika n’ezo nsaranga. Lolaga oku ekola myâka makumi abirhi eno kurhenga mbîsize ezo nsaranga. Ci, mwana wâni, okanya gye oje walonza omuntu mwikubagirwa mwankagenda naye, hano mugaluka, nanayîsh’imujuha; n’enyuma z’aho wanarhôla ezo nsaranga emwa Gabaeli». 4 Tobiya anacihuluka, aja alonza omuntu omanyire enjira bankagenda naye e Mediya. Oku ahuluka, tundu kuli Malahika Rafaheli, ci arhali amanyire oku ali malahika wa Nyamuzinda. 5 Anacimudosa, erhi: Yaga mwira, oli wa ngahi? Naye, erhi: Ndi muguma w’omu bene Israheli, bene winyu: ndi kola eno munda. Anacimudosa, erhi: «K’orhankamanya enjira eja e Mediya obu? 6 Naye, erhi: «Neci, nanyije kanji kanji, mmanyire olw’enjira zayo zoshi. Kanji kanji nankaja e Mediya, mpande n’aha mwa mwene wirhu Gabayeli oba e Ragesi omu Mediya: Hali lugendo lwa nsiku ibirhi ngumaguma, kurhenga Ekbatani kuja e Ragesi, bulya kuli oku ntôndo». 7 Anacimubwîra, erhi: Mwira, nindaga, ntang’igend’ibwîra Larha, bulya ndi n’obulagirire bw’okugenda nâwe, na hano rhugaluka nayîsh’ikulyûla. 8 Anacirnushuza, erhi: Nalinda, ci konene orhalegemaga. 9 Tobiya anacikanya ajibwîra ishe, erhi: Lola oku namabona omuntu wa muli bene wirhu, bene Israheli. Tobiti anacimubwîra, erhi: Kanya o mpamagalire oyo muntu, lyo manya ali wa kuli bene ndi, ali wa mulala guhi n’erhi ali rnuntu wakucikubagirwa, kandi erhi rnuntu rnwankagenda naye. Tobiya anacihuluka, aj’ihamagala olya wabo, anacirnubwîra, erhi: Mwira, larha akulonza. 10 Malahika anacija omu nyumpa, Tobiti ye rnurhangiriza anacilarnusa, owabo anacimubwîra, erhi: Oshagaluke bwenêne. Tobiti ashubiriza, erhi: Bushagaluke buci nankacibona nani. Niono nkola muntu orhacijira masu, ntaci bona obulangashane bw’oku nkuba, cindwîrhe nagukuliza omu ndunduli y’o rnwizirnya nka rnifu erya erhacibona bulangashane. Nkola ncibêra omu karhî k’abafire, nkola nkayumva abantu baderha ntanababone. Naye anacimushuza, erhi: Langalira! osimike Nyarnuzinda akola ahizire ensiku zawe z’okufuma hofi, olangalire kone! Tobiti anacirnubwîra, erhi: Mugala wâni Tobiya alonza okuja e Mediya: ka wankanahasha okujayo naye, omuluse? Nayîsh’ikujuha, mwene wirhu. Naye anacishuza, erhi: Neci nanahasha okugenda naye Manyire enjira zoshi na kanji kanji najire e Mediya, nagezire omu rhubanda rhwayo rhwoshi, nasôka n’oku ntôndo zayo zoshi n’enjira zayo nziyishi. 11 Tobiti anacimudôsa, erhi: Mwene wirhu, oli w’omu rnulala guhi n’obûko bwâwe muli baci? Ombwire nani, mwene wirhu. 12 Naye anacimushuza, erhi: Bulagirire buci oli n’obûko 9 Tobiti anacirnushuza, erhi: Mwene wirhu, nalonza okumanya oli mwene ndi n’izîno lyâwe we ndi. 13 Anacimushuza, erhi: Nie Azariyasi, mugala wa Ananiyasi mukulu, w’omu bene winyu. 14 Tobiti anacimushuza, erhi: Koko, mwene wirhu; ndarnusize, orhamberaga burhe rnwene wirhu bwenge nalonzagya okumanya eby’okuli n’omulala gwâwe. Kwamabonekanaga oku oli mwene wirhu n’oku oli w’omu mulala mwinja. Nayishigi Ananiyasi na Natani, bombi bene Semeliyasi mukulu nabo bakazâg’ija e Yeruzalernu n’okuhararnya nani, barhanahabukaga omu njira y’obuhwinja. Bene winyu bali bantu binja bwenêne, oli w’oku cisiki cinja. Neci, kwokwo. 15 Anacimubwîra, erhi: Ngasi biyêrekîre omûkamarho gwâwe, nakaz’ikuha drakma nguma ngasi lusiku na ngasi bindi onalagirirckwo na mugala wâni. Genda na mugala wâni, 16 ciru nakuyushulira omukamarho gwâwe. Anacimushuza, erhi: Rhwagenda naye orhayobohaga. Rhwagenda bwinja, rhunagaluke hano rnwâwe bagumaguma, bulya enjira eri nyinja. 17 Tobiti anacishuza, erhi: Mugendage n’omugisho, rnwene wirhu. Anacihamagala omugala, amubwîra, erhi: Mwana wâni, orheganye eby’amabalamo, ogende na mwene winyu. Nnâmahanga Nyamuzinda w’enyanya abalange eyo munda rnwaja, anabagalule bagumaguma, na malahika wâge amuluse, anamulange mwana wâni. Tobiya anacikomekera, bakolaga bagenda, barhang’ihôberana n’ishe na nina. Tobiti anacibwîra omugala, erhi: «Ogende bwinja mwana wâni». 18 Nina wa Tobiya anacimuhôbera, avugumula ernirenge, anacibwîra Tobiti, erhi: «Cirhumire waleka oyu mwana wâni agenda? K’arhali ye kola kakoma kirhu, k’arhali ye okola waja arhulangûla enjira? 19 Casinga lurhacibaga lwa nsaranga zone nanene, ci ziyokole rnugala wâni! 20 Okulama nk’okwo Nnâmahanga anarhuhâgaye kwali kurhukwânîne.» 21 Tobiti anacimubwîra, erhi: Leka binwa bya bene ebyo! Omwana wirhu oyo ogenzire mugumaguma, kw’anagaluka rnugumaguma. N’amasu gâwe gabona amango agaluka mugumaguma. 22 Leka binwa bya bene ebyôla! Orhabayôboheraga, mwâli wirhu. Ma lahika mwinja amulusa n’okubalama kwâge kwaba kwinja, agaluka mugumaguma.

1 Ana anacihusa okulaka.

VI. Okubalama kwa Tobiya: Olw’ enfi

2 Nyamwana acilikûla bo na malahika, akabwa kabo nako kabashimbûlira Omu nyuma. Banahuma enjira yâbo oku bali babirhi. Oku budufu burhanzi hanacihanda oku burhambi bw’olwîshi luderhwa Tigri. 3 Nyamwana anaciya ndagala mpu akola agend’icîkalaba amagulu muli olwo lwîshi lwa Tigri. Ow’e nfi munene anacishabira mulya mîshi, anaciyisha ayishire emunda ali alonzimulya okugulu. Nyamwana anacibanda endûlu. 4 Malahika anacibwîra nyamwana, erhi: «Ogwarhe eyo nfi, oseze». Olya mwana anacirhuluba elya nfi, ayisha abululira ebulambo. 5 Malahika anacimubwîra, erhi: Oyibâge, orhole endulwe, omurhima n’obudiku, obiyomeke ci okabulire amala; endulwe, omu rhima n’obudiku biri bufumu bwinja. 6 N’erhi ayus’ibâga erya nfi, nyamwana ayiyômola endulwe, omurhima n’obudiku, ayôca ecihimbi cayo n’ecindi aci shîgakwo omnyu, anaciyomeka omu nshoho. Oku bali babirhi banacilikûla, kuhika bayegera e Mediya.

7 Okubundi nyamwana anacidosa malahika, erhi: «Mwene wirhu Azariyasi, bufumu buci buba omu murhima, omu budiku n’omu ndulwe y’enfî?» 8 Anacimushuza, erhi: «Omurhima n’obudiku bw’enfi orhang’ibisirha, onabi bayise omulume nisi erhi omûkazi oli na shetani, kandi erhi wundi muzimu mubi, banafuma bulya buhanya bwâbo, balya bashombanyi babo banabarhengakwo loshi. 9 Endulwe, omuntu erhi ankayishîga oku masu g’omuntu walwâla amasu, nisi erhi wankayibûhira oku masu gahûsire, galya masu ganafuma».

10 Erhi baba bamaja omu Mediya, banakola bayegire hofi na Ekbatani, 11 Rafaheli anacibwîra nyamwana, erhi: Tobiya mwene wirhu; naye erhi bici? Malahika, erhi: «labaga omu mwa Ragweli rhugwâsirwe okuhanda mwa buno budufu. 12 Oyo mulume ali mewene winyu, agwehe n’omunyere, izîno lyâge ye Sara. Arhajira murhabana nisi erhi wundi mwananyere, ci Sara ho na hoshi aha. N’oyo munyere we omulinganine kulusha abandi boshi, we okwânîne okumuhâbwa omuyîmemwo, ogwerhe obuhashe bw’okuyîma omu by’ishe. Nyamunyere aba mwananyere wa bwirhonzi, mwananyere wa burhwâli mwananyere mwinja bwenêne, n’ishe naye aba muntu mwinja bwenêne.

13 Oli n’obuhashe bw’okumuyanka, onyumve mwene wirhu, nayîsh’ishambâla n’ishe hano budufu, nti akuhe nyamunyere omushebe. N’amango rhwarhenga e Ragesi rhwanajira eby’obuhya bwâge. Manyire oku Ragweli arhankakuyîmaye nisi erhi okumuha owundi mpu abe ye omuyanka, bulya anahâbwa obuhane b’okufa nk’oku binayandisirwe omu citabu ca Musa, bulya amanyire oku we ogwerhe obuhashe bw’okuyanka oyo mwâli kulusha abandi boshi. Mwene wirhu onyumvagye buno, muli obûla budufu rhwashambâla ebiye rekire nyamunyere rhunamulunge mwembi n’amango rhwarhenga e Ragesi I rhwanamurhôla rhugende rhweshi emwinyu.»

14 Okundi Tobiya anacishuza Rafaheli, erhi: «Yaga mwene wirhu Azariasi, nayumvîrhe oku oyo munyere amayankwa na balume nda n’oku banakafîra omu k’obuhya budufu, ngasi mango erhi banarhangulaga okumuyegera, bo shi banafe nanayumvîrhe baderha mpu muzimu okaz’ibayîrha. 15 Nawe wene oyumvirhage oku arhali nyamukazi ye ofa ci abamuyegera bo bafa; niono nyobohire okufa, bwenêne obu ndi mwana cûsha wa larha na nyâma; erhi na nkafa barhacigwerhi wundi ndi wankababisha.»

16 Anacimushuza, erhi: «Ka orhacikengiri galya marhegeko sho akuhaga mpu oyanke omûkazi w’omu nyumpa y’ishe? Ci onyumvagye mwene wirhu, orhalolaga kw’oyo muzimu, oyanke nyamunyere kone; niono manyire oku muli buno budufu bakuhaye mpu abe mukâwe^c. 17 Hano okola waja omu kabuhya orhang’irhôla kuli bulya budiku na kuli gulya murhima gw’erya nfi, obisirhire halya bayôkera obukù: ehisununu hyanazûka, 18 shetani anahibayizako kandi anayaka arhenge muli nyamukazi loshi. Na hanôla mukola muli haguma, burhanzi mwanarhang’iyîmuka, mwanafukama, musalire, mushenge Nnâmahanga w’e mpingu amuyandagalizekwo obwonjo n’obucire bwâge. Orhayôbohaga, bulya kurhenga mira oyo mukazi we alirheganyizibwe mpu abe kashambala kâwe, mpu nâwe obe bucire bwâge. Mwayîsh’igenda mweshi naye; nanakubwîra oku wamuburhakwo abana, nabo bayôrha nka balumuna bâwe. Orhayôbohaga. 19 Erhi Tobiya ayumva ebyo binwa bya Rafaheli byamumanyisagya bwinja oku agwerhe omunyere w’omu mulala gwâge, n’oku ali w’omu bûko bw’ishe, anacimusîma bwenêne, n’omurhima gwâge gwacishwekera kuli ye.

VII. Tobiya emwa Ragweli

1 Erhi bahika omu Ekbatani, Tobiya anaciderha, erhi: «Yaga mwene wirhu Azariyasi, ompise ho na halya emwa mwene wirhu Ragweli». Naye anaci muhisa omu nyumpa aha mwa Ragweli. Banacimushîmâna atamire hofi n’olumvi lw’omu muhanda gwâge.

Banacimulamusa bo barhangiriza, naye anacibashuza, erhi: «Mushagaluke bwenêne, bene wirhu muyîshe bwinja, mwamahika bagumaguma». Anacibahêka omu nyumpa yâge. 2 Anacibwîra mukâge Edna, erhi: «Ewâni kwo kurhi oku oyu mwana amashusha mwene wirhu Tobiti». 3 Edna anacibadôsa, erhi: «Muli ba ngahi bene wirhu?». Nabo banacimushuza, mpu: «Rhuli bene Nefutali, mwa balya bahekagwa bujà e Ninive». 4 Nyarnukazi anacidosa, erhi: «Ka muyishiyo mwene wirhu Tobiti?» Nabo, mpu: «Neci rhurnuyishi». 5 Nyamukazi, erhi: «Kazibuhire? » Nabo, mpu: «Ho aciba anazibuhire» Tobiya anaciyushula, erhi: «Ci ye larha».

6 Ragweli anacihama, amuhôberanya, avugumula emirenge. 7 Anaciderha, erhi: «Osuhirwe mwana wâni, sho ali mubusi oshingânîne! Aye! iragi libi okubona aba muhûrha omuntu walimushinganyanya n’owakazâg’ijira amarhabale kulya! Ashub’iciyôha omu birhugo bya Tobiya alaka bwenêne.

8 Naye mukâge Edna arhondêra okulaka; omwali Sara naye ko nako alaka. 9 Anacigend’ibâga omwanabuzi abayankiriramwo kwinja. Erhi bayusa okuyô ga n’okucikalaba n’erhi baba bakolaga bacîlambwire balya, Tobiya anacibwîra Rafaheli, erhi: «Mwene wirhu Azariyasi, bwîraga Ragweli ampe oyu mwali wi rhu Sara».

10 Ragweli anaciyumva birya binwa, anacishuza nyamwana, erhi: «Olye, onanywe, onagend’igwîshira bwinja. Bulya nta wundi muntu wankayanka Sara okuleka we wenene, mwene wirhu. Nani nienene ntagwerhi obuhashe bw’okumuha owundi muntu okuleka we, bulya wene we mwene wirhu wa hofi. Ci konene nakubwîra okunali mwana wâni. 11 Namamuha balume nda muli bene wirhu na boshi banakaz’ifa obudufu bankanaderha mpu bamuyegera. Na buno, mwana wâni, olye onanywe, Nyamuzinda yêne akola aho.»

Tobiya ayanka Sara

Tobiya anacishuza, erhi: «Ntalye ntananywe kuhika otwe olwo lubanja lwâni». Ragweli anacimubwîra, erhi: «Namakujira, omuhâbirwe, nka kulya binadesirwe omu citabu ca Musa, n’empingu erhegesire mpu omuhâbwe. Rhola mwâli winyu oyo. Ala oku okola mushinja wâge, naye akola mwâli winyu, ye oyu wamahâbwa loshi kurhenga ene. Nnâmahanga w’enyanya akuhe omulagi mw’obu budufu bw’ene, mwana wâni, akubabalire, anakuhe omurhûla».

12 Ragweli anacihamagala omwâli Sara, naye anaciyisha emunda ali, erhi aba amagwârha omwâli okuboko, akuhà Tobiya anacimubwîra, erhi: «Yankaga ye nk’oku irhegcko na ecitabu ca Musa cinadesire, nkuhîre ye abe mukâwe. Rhôlaye, mugende bagumaguma emunda sho ali. Na Nyamuzinda w’enyanya akuhe iragi n’omurhula!»

13 Anacihamagala nina wa nyamunyere, anacirhumiza mpu bamulerhere akaratasi, anaciyandika kulya karatasi obuhashe bw’okuhâna omwâli bwo bunaligi buhya, kw’obwo buhashe aderha oku ayemire okumuhà ye nka mukâge omu kukulikira oburhegesi bw’irhegeko lya Musa. 7, 11: Omu mahugulo g’ecilatini, Ragweli adesire, erhi: «Nyamuzinda wa Abrahamu, Nyamuzinda wa Izaki, na Nyamuzinda wa Yakobo abe haguma ninyu. Yene abahebe haguma, abasimise n’omugisho gwâge». 14 Okubundi barhondêra okulya n’okunywa.

15 Ragweli anacihamagala mukâge Edna, anacimubwîra, erhi: «Mwâli wirhu, orheganye ecindi ciyumpa c’okuhekamwo Sara», 16 Nyamukazi anacikanya, agend’irheganya encingo omu ciyumpa nka kulya iba ananaderhaga, anacihiramwo namunyere. Naye anacirhondêra amuvugumulirakwo emirenge, buzinda ahorhola erya mirenge yâge anacimubwire erhi: «Olangalire! mwâli wâni, Nyakasane w’empingu ahindule ogu mutula gwâwe okuba masîma! Ola ngalire, mwali wâni!» Nyamukazi anacihuluka.

VIII. Enshinda

1 Erhi bayusa okulya n’okunywa, balonza okuj’igwîshira, Baheka nya mwanarhabana, bamuhira omu yâge nyumpa. 2 Tobiya anakengera birya binwa bya Rafaheli: anayômola omu nshoho yâge bulya budiku na gulya murhima gw’enfi, anabisirhirira aha lukalango lw’obukù. 3 Akabayo k’erya nfi kacîka olya shetani, ayaka, aja omu bihugo by’e Mîsiri y’enyanya. Rafaheli anacimukulikirayo agend’imushwekerayo. 4 Banacihuluka banaciyigala enyumpa. Tobiya anacizûka oku ncingo anacibwîra Sara, erhi: «Mwali wirhu, zûka rhushenge rhuhûne Nnâmahanga arhubabalire anarhulange». 5 Anacizûka, barhondêra okushenga n’okuhûna mpu babone akalamo bakaderha mpu: «Oj’irenge, Nyamuzinda w’ababusi birhu n’izîno lyâwe lij’irenge emyâka yoshi omu ngasi bûko. Amalunga gakukuze, n’ebiremwa byâwe emyâka n’emyâka! 6 We walemaga Adamu, wanacimuhà owakamurhabâla anakamugwasa, ye mukâge Eva na bombi bo babusire abantu boshi. Wadesire erhi kurhakwânîni omuntu ayorhe yêne, rhumuhe owakamurhabâla omushushire. 7 Na bunôla Yagirwa, arhali miru garhuma nayanka oyu mwâli wirhu, ci omu kushimba okunali. Ojire rhubone obwonjo nie naye, rhulinde rhushosihalira haguma. 8 Bombi oku bali babirhi banacishuza, mpu: «Amen, amen». 9 Banacija iro obwo budufu.

Ragweli anacizûka, anacihamagala abambali, bakanya bagend’ihumba enshinda. 10 Erhi amaderha, mpu: «Arhag’ifa n’abandi balekirhushekera n’oku rhujacira». 11 Erhi baba bamahumba omwina, Ragweli akanya aja ebwa nyumpa, aha magala mukâge, anacimubwîra, erhi: 12 «Orhume mwambali-kazi muguma ajemwo, alole erhi acizîne, lyo erhi akaba anafire rhuhash’imubisha n’abandi barhamanyiri». 13 Banacirhuma o]ya mwambali-kazi wabo, anaciyasa omuliru. anaciyigula olumvi: anacija omu nyumpa, ashîmâna bali iro banagwîshîre haguma. 14 Olya mwambali-kazi wabo anacihuluka, ababwîra, erhi: azîne na ntahibi hirimwo. 15 Ragweli akuza Nyamuzinda w’empingu anaciderha, mpu: «Oyagirwe, Nyakasane na ngasi bukuze bwîmâna, oyagirwe emyâka yoshi! 16 Oyagirwe, bulya wamansîmîsa, arhali oku nakag’icikêbwa kwo kuciyîshire, ci wamarhujirira nk’oku obwonjo bwâwe bunali bunene. 17 Oyagirwe, bulya wababalire aba bana b’ecûsha bombi. Obashobôze, Nyakasane obwonjo n’obucire n’akalamo kabo kayurhire omu busîme n’obwonjo bwâwe». 18 Okubu ndi anacibwîra abarhumisi mpu batulire omwina burhacicanûla.

19 Anacibwîra mukâge mpu ajire migati minji, naye akanya aja ebwa lugo lw’ebintu byâge ayîsha adwirheyo mpanzi ibirhi, ngandabuzi ini, anaciderha mpu babirheganye, nabo banarhondêra okubirheganya.

20 Anacihamagala Tobiya anacimubwîra erhi: «Nsiku ikumi n’ini zoshi o rhafukunya hano, ci waberaho omu kulya, omu kunywa na ntyo osimise iroho lya mwâli wâni owali wamarhindibuka n’amalumwa. 21 Omu bintu byâni byoshi, orhôlemwo bwona buno, ecigabi ca kabirhi^d, kandi ogende mugumaguma emunda sho ali. N’ecindi cigabi cisigire, mango nafa niono rhwene mukanie, canaba câwe. Olangalire! Mwana wâni, ndi sho, na Edna ali nyoko, rhuli eburhambi bwâwe n’ebwa mwâli winyu buno n’emyâka yoshi. Olangalire, mwana wâni!»

VI. Obuhya bwa Tobiya

1 Okubundi Tobiya anacibwîra Rafaheli erhi: 2 «Mwene wirhu, Azariyasi, yanka barhumisi babirhi na ngamiya ibirhi oje e Ragesi. 3 Oje emwa Gabayeli: omuhe eri ikontora. Orhôle zirya nsaranga, onamubwire ayîshe eno oku buhya. 4 Bulya wene omanyire oku larha adwîrhe aganja ensiku, n’erhi na nkalegama lundi lusiku luguma nanamubabaza bwenêne. 5 Wabwîne kurhi Ragweli anahigaga, nani ntankahama akanwa kâge». Rafaheli anacilikûla na ba lya barhumisi bani na zirya ngamiya oku ziri ibirhi, baja e Ragesi omu Mediya. Bahika aha mwa Gabaeli. Anacimuha lirya ikontora anacimubwîra oku Tobiya mugala wa Tobiti anayansire omûkazi n’oku amulalisire mpu aje oku buhya. Anaciyimuka, amuganjira orhushoho nk’oku rhwalikwo akashe, barhuhira oku ngamiya. 6 Banacizûka lubungubungu, baja oku buhya. Banacija aha mwa Ragweli, banacishimana Tobiya acilambulire oku cibo; ahama, amulamusa, Gabaeli avugumula emirenge, anacimubwîra, erhi: «Muntu w’okunali, waburhagwa n’omuntu w’okunali, muntu mushinganyanya, muntu wa marhabale manji, Nyakasane amuyandagalize omugisho gwâge gw’empingu, we na mukwi, ishe na nina wa mukâwe! Ayagirwe Nyamuzinda ocirhumire nalolakwo enshusho menemene ya muzala wâni Tobiti!»

Tobiya ashubira emwabo

1 Muli ago mango, Tobiti, ngasi lusiku erhi anaganja emiregerege, inga omu kugenda inga omu kugaluka. Ezo nsiku zahika n’omugala arhagaluka. 2 Lero akaciderheza, erhi: «Ka kugwârha bamugwarhirage eyo munda? Nisi Gabaeli ka kufa afirage, na ntyo abula wamuha zirya nsaranga». 3 Arhangira okuyumva omungo. 4 Mukage Ana anacimubwîra, erhi: «Mugala wâni kufa oku afire arhaciri w’omu bazîne». Anacirhondêra avugumula emirenge, akalakira omwana wâge, akaderha, erhi: 5 Yajeewe, mwana wâni, carhumaga nkuleka nti ogende, we kamole k’amusu gani». 6 Tobiti anacikamukalihira, e rhi: «Hulika! leka binwa bya bene ebyo, mwâli wirhu! Ali mugumaguma. Hanali cindi cabahanzize okuyîsha; omuntu wagendaga naye ali muntu wa kucikubagirwa, anali w’omu bene wirhu. Orhacilibuze erhi ye orhuma, mwâli wirhu: ci ye ala». 7 Nyamukazi anacimushuza erhi: Orhakambwîra ntyo, orha nshundule, omwana wâni afire. Nyamukazi anacicikweba embuga, ahenguza muli erya njira omugala agendamwo na ntyo ngasi lusiku; na ntâye wankaha shire okumurhuliriza. Erhi izûba lyazikaga, naye anashubire omu nyumpa, abugumule emirenge, alake obudufu boshi buzira kubona iro.

Erhi zirya nsiku ikumi n’ini Ragweli ahigaga mpu ajiriramwo omwali olusi ku lukulu zihika, Tobiya anacija emunda ali anacimubwîra, erhi: «Waliha nse ngarusirage, nkola nagenda, bulya manyire oku larha na nyama bakola bama nya mpu barhakacimbonakwo. Nkusengire larha ondikulage nje emunda larha ali. Nakumanyisize bworhere buci namulesiremwo». 8 Ragweli anacibwîra Tobiya, erhi: «Bera aho, bera aho, mwana wâni, narhuma entumwa emunda sho Tobiti ali, banaj’imumanyisa emyanzi yâwe». 9 Tobiya azikira bwenênc, erhi: «Nanga ciru n’ehitya, ondikulage duba nje emunda larha ali». 10 Ragweli anaciyimuka, anaciha Tobiya omûkazi wâge Sara, na ecigabi ca kabirhi c’ebintu byâge . Abambali, abambali-kazi, enkafu, ebibuzi n’endogomi, engamiya, emishangi, ensaranga n’ebirugu by’omu nyumpa.

11 Anacibasezera, bagenda boshi bashagalusire; anacibabwîra Tobiya, erhi: «Oyorhe bwinja, ogende bwinja, mwana wâni! Nyamuzinda w’empingu aku shokolere we na mukâwe Sara, mâshi nani nsinze oku bana binyu embere nfe». 12 Anacibwîra omwali Sara, erhi: «Ojage emunda shazâla wâwe ali, bulya ku rhenga ene bakola babusi bâwe nk’abanakuburhaga bonêne. Ogende n’omu rhûla, mwâli wâni, nkaz’iyôrha nayumva aminja kuli we amango nancibamwo omûka goshi». Erhi ayus’ibalamusa, abasêzera.

Edna naye anacibwîra Tobiya, erhi: «Mwana na mwene wirhu muzigirwa, Nyakasane akuhêke, mâshi nani mbone bagala bâwe na ba mwâli wâni Sara e mbere nfe. Embere za Nyakasane nkuhire oyu mwâli wâni, irhondo orhamubabazagya ciru n’eriguma omu kalamo kage koshi. Mwana wâni, ogende n’omurhûla! Kurhenga ene nkola ndi nyoko, na Sara mwâli winyu. Mâshi nirhu rhubone eryo iragi omu nsiku zoshi n’obuzîne bwirhu». Anacibanunugurha bornbi, anacibasêzera mpu bagende n’omurhûla.

13 Tobiya anacirhenga aha mwa Ragweli yeshi ali mutaraga, anashagalusire, ayîsha akuza Nyakasane w’empingu, ye mwâmi w’ebintu byoshi, kuli okwo anagendesize amajira gâge goshi. Agisha Ragweli na mukâge Edna anacide rha, erhi: «mbe n’iragi ly’okukaz’ibakenga n’okubakuza omu nsiku z’akalamo kâni koshi!»

VI. Tobiya ahika aha mwâbo: olw’amasu

1 Erhi bahika aha Kaserini oli ah’ishiriza lya Ninive, Rafaheli anaciderha, erhi: 2 «Omanyire kurhi rhwasizire sho ayosire. 3 Rhukola rhwalibi rha, rhushokolere mukâwe, rhugend’irheganya enyumpa ayîsh’ijamwo.» 4 Banacishokola oku bali babirhi. Anacimubwîra erhi: «Fumbarha erya ndulwe omu maboko gâwe». Akabwa nako kanacigenda nabo, kashokolera Rafaheli na Tobiya.

5 Ana ali atamire erhi adwîrhe ahengûza omu njira y’omugala. 6 Anacila ngira ayishire, anacibwîra ishe, erhi: «Ala, mugala wâwe ala oyishire n’olya mulume banagendaga bornbi». 7 Rafaheli anacibwîra Tobiya embere bahike hali ishe, erhi: «Manyire oku amasu gâge gayiguka. 8 Oyîsh’ishîga amasu gâge n’erya ndulwe y’enfi, obufu mu bwanagwârha, kandi bwanaja bwarhenza galya magamba g’amadôka, n’aho sho anashub’ibona naye obulangashane».

9 Ana alibirha, acihonda omw’igosi ly’omugala, anacimubwîra, erhi: «Obu namakubona, mwana wâni, nanacifiraga». Anacivugumula emirenge. 10 Tobiti naye anaciyimuka, aja ahukuza eyi n’eyi ayisha omu muhango gujire omu ngo. 11 Tobiya anacija emunda ali n’erya ndulwe y’enfi omu nfune; ayibûhira oku masu gâge, amugwârha, anacimubwîra, erhi: «Olangalire, larha!» amuhirako obufumu, analinda hisanzi hisungunu, 12 buzinda, na ngasi kuboko, amudokôla ehishisha oku burhambi bw’amasu. 13 Ishe aciyôha omw’igosi lyâge, 14 avugumula emirenge, anaciderha, erhi: «Nakubwîne, mwana wâni, kamole k’amasu gani!» Anaciderha, erhi: «Ayagirwe Nyamuzinda, liyagirwe n’izîno lyâge likulu bwenêne, bayagirwe na bamalahika bâge batagatifu boshi. Izîno lyâge likaz’iyôrha libaho, bayagirwe na bamalahika bâge emyâka yoshi! 15 Bulya yêne alirhanzirimpa obuhane na lola oku niono ndwîrhe nabona buno mugala wâni Tobiya».

Tobiya anacija omu nyumpa, ayishakuza Nnâmahanga n’izu linene; anacimanyisa ishe oku okubalama kwâge koshi kwagendesire bwinja, oku a dwîrhe ensaranga, oku anashebire n’omûkazi Sara mwali wa Ragweli, erhi: «Lola oku ali hofi n’omuhango gw’e Ninive».

16 Tobiti anacikanya aj’iyankirira omwalikazi, yeshi n’omwishingo, anayisha akuza Nnâmahanga kuhika aha muhango gwa Ninive. N’abantu b’e Ninive balangiraga aja akanyagira n’emisi yâge yoshi, lero barhanacimugwarhiri oku kµboko, basomerwa. Na Tobiya aja ahamagaza oku Nyamuzinda anamuberire obwonjo anamuyigwire amasu.

17 Tobiti anaciyegera hofi na Sara, muka omugala Tobiya, anacimubwîra, e rhi: «Oyishe mugumaguma weshi mwâli wâni. Ayagirwe na Nyamuzinda owakuhisagya eno mwirhu, mwâli wâni. Sho agishwe na mugala wâni Tobiya agishwe, nâwe wene ogishwe mwâli wâni! J’omu mwâwe, ozibuhire, oli n’omugisho n’obusîme, mwâli wâni». Olwo lusiku Abayahudi boshi b’e Ninive basîma. 18 Nabo banaciyisha Ahikari na Nadani, bagala ba mukulu wa Tobiti, nabo bashagaluka kuli okwo.

XI. Malahika Rafaheli acimanyisa

1 Erhi ensiku nkulu z’obuhya zihwa, Tobiti anacihamagala omugala To, biya anacimubwîra, erhi: «Mwana wâni, lola kurhi waha oyo muntu omukamarho gwâge na kurhi wankamuyushulira». 2 Tobiya anacishuza, erhi: «Larha, mukamarho muci nankamuha? Ntankaheza bici erhi nakamuha ecigabi ca kabirhi c’ebirugu anadwîrhe rhwe naye. 3 Anangendine mugumaguma, anabusire mukanie, anandwîrhîre ensaranga, amanakubuka, luhembo luci na nkamuhaga?». 4 Tobiti anacishuza, erhi: «Neci kukwânîne ayanke ecigabi ca kabirhi c’ebi birugu anayishaga adwîrhe». 5 Tobiya anacimuhamagala owabo amubwîra, erhi: «Yankaga ecigabi ca kabirhi c’ebi wali odwîrhe, gwo mukamarho gwâwe, onagendage n’omurhûla».

6 Okubundi Rafaheli anacibahêka mahwe oku bali babirhi anacibabwîra, erhi: «Mukuze Nyamuzinda mumuhêke irenge embere z’ebiremwa binabamwo omûka byoshi oku minja anamujirire, omu kukaz’ikuza n’okuyîmba izîno lyâge. Mumanyise abantu boshi ebi Nyamuzinda amujirire, murhanarhindiraga okukamuvuga omunkwa. 7 Kuli kwinja okulanga ihwe lya Mwâmi, ci konene kuli kwinja okumanyisa n’okuyaliza aminja ga Nyamuzinda^e. Mukajira amija, nta bubî bwankamujakwo. 8 Okushenga, omu kucîshalisa okunali, n’okukajira amarhabale omu bushinganyanya, ebyo bilushire obugale burhalimwo bushi nganyanya. Kuli kwinja kulusha okukahâna oburhabale ahali h’okubika obuhi rhi bw’amasholo. 9 Amarhabâle ganafungire omuntu oku lufu, ganamukulire n’ebyâha. Banyakujira marhabâle, ensiku zâbo zayunjula kalamo. 10 Abajira ecâha n’okurhashinganini bali bantu bacîshomba bonene. 11 Nababwîra okunali koshi, ntabafulike ciru n’ehitya. Narhanzir’ibabwîra nti kuli kwinja okubika ihwe lya mwâmi n’okumanyisa n’okuyaliza n’obukuza boshi emikolo ya Nyamuzinda. 12 Ala oku galya mango wakazâg’isalira we mâ shi na Sara, nani nakaz’ikengêza ebyo by’amasala gâwe emwa Nyakasane, kuguma n’amango wakazâg’ibisha emifu. 13 Mwa galya mango orhakazâg’irhi ndira okuzûka, okuleka ebiryo byâwe n’okugenda n’okuj’ibisha omufu, narhu mwa emunda oli mpu nkurhangule. 14 Ci, kuguma Nyamuzinda anantumire mpu nkufumye na mwalikazi wâwe Sara. 15 Niono nie Rafaheli muguma w’omu bamalahika nda, balya bakagenda n’okuja embere z’irenge lya Nyakasane».

16 Ba-Tobiya oku bali babirhi barhemuka, bakumba bubî, bayôboha bwe nêne. 17 Anacibashuza, erhi: «Murhayôbôhe, omurhûla kuli mwe! Mukuze Nyamuzinda ensiku zoshi. 18 Niono amango nali haguma ninyu, arhali buhashe bwâni bwarhumaga nabêra haguma ninyu, ci oku bulonza bwa Nyamuzinda. Mumukuze ensiku zoshi, munayimbe irenge lyâge. 19 Orhakazâg’imbona nalya, ci wakarhangala n’ebiri nka bilôrho. 20 Na buno mukuze Nyakasane o mw’igluu lyoshi, munakavuga Nyamuzinda omunkwa. Loli oku nkola nasôkera emw’olya wantumaga. Muyandike ebyo byanamuberire byoshi». 21 Anacisôka, nabo bazûka, ci konene barhacihashaga okumubona. Bakakuza, bakayîmba irenge lya Nyamuzinda, banamuvuga omunkwa kuli ago minja anabajiriraga, na kuli okwo babonekeragwa na malahika wa Nyamuzinda.

XII. Olwimbo lwa Tobiti

1 Tobiti anaciderha, erhi:

«Ayagirwe Nyamuzinda ozine ensiku zoshi n’obwâmi bwâge bugandaze ensiku zoshi!

2 Bulya anahane, anabulibabalira. Anahebe omuntu idako bwenêne, ekuzimu; abuli muyôkola na ntâco cankacifulika okuboko kwâge.

3 Mumuvuge omunkwa mweshi bene Israheli, embere z’amashanja oku amuhiraga muli bo.

4 Muli bo abamanyisize obuhashe bwâge. Mumuheke irenge embere z’ebiremwa byoshi, bulya ye Nyakasane na Nyamuzinda wirhu; ye Larha, ye Nyamuzinda emyâka n’emyâka.

5 Anabahane erhi mabi ginyu garhuma; na mweshi ashub’ibabalira omu gandi mashanja goshi, emunda mwanashandabanire.

6 Mukashubira emunda ali n’omurhima gwinyu goshi n’iroho linyu lyo shi, omu kukajira okunali embere zâge, ashub’iyêrekera emunda muli, arhanacibafulike obusù bwâge. Mulolage ebi akozire muli mwe, munamukuze n’emisi yinyu yoshi; mukuze Nyakasane w’obushinganyanya, mukuze omwâmi w’e myâka yoshi. Niono eno munda nahêkagwa bujà, ntahusa kumukuza, na nyere kane abuhashe bwâge n’obukulu bwâge embere z’amashanja g’aba nya-byâha. Abanya-byâha, galuki omu bushinganyanya. Ndi wa nkamanya, hali amango ankabarhonya anababalire.

7 Nakuza Nyakasane, n’omurhima gwâni gwakuza Omwâmi w’empingu n’enshagali gwanashagaluka.

8 Boshi bakamukuza n’okumuhêra irenge lyâge aha Yeruzalemu. 9 Yeruzalemu, cishagala citagatifu, Nyamuzinda akuhana erhi bijiro bibi by’abana bâwe birhuma, ci konene ashub’ibabalira abana b’abashinganyauya.

10 Ovuge Nyakasane omunkwa bwenêne, onakuze Nyakasane w’enyanya emyâka n’emyâka, lyo aka-Nyamuzinda kage kayûbakwa muli we n’obusîme bunene. Lyo asîmîsa muli we balya bahêkagwa bujà, anayerekanire muli we obuzigire bwâge bw’ensiku n’amango oku balagirire.

11 Obulangashane bwayisha bwalaza, bwamolekera empande z’igulu zo shi. Amashanja manji gakarhenga kuli gaje emunda oli, n’abantu b’e mpande zoshi z’igulu bashagamukira ebw’izîno lyâwe litagatifu, bakayisha badwîrhe entûlo zâbo omu maboko gâbo, bazidwîrhîre Omwâmi w’empingu. Obûko bwa ngasi lubero bwakuza izîno lyâwe we cishagala cîsho gwa emyâka n’emyâka.

12 Abakuhinde bakahindwa, bakahera abalonzikuheza, bahenangula enkuta zawe, eminara yâwe, banayôca enyumpa zawe. C’abakurhînya bagishwe ensiku zoshi.

13 Okanyagye, oshagaluke mweshi n’abana b’abashinganyanya, bulya boshi bashubûkira haguma. Bakuze Nyakasane w’emyâka n’e myâka.

14 Iragi lyâbo abakusîma, abasîma n’omurhûla gwâwe! Iragi lyâbo abantu bankababala n’amalibûko gâwe, bulya muli we bayîsh’ishagaluka, banabone obushagaluke bw’ensiku n’amango.

15 Iroho lyani likuzize Nyakasane, ye Mwâmi mukulu.

16 Bulya Yeruzalemu anaciyubakwe, lwo lugo lubamwo enyumpa yâge e myâka n’emyâka. Lyanaba iragi lyani erhi omu misigala y’obûko bwâni, nankacibona irenge lyâwe n’okukuza Omwâmi w’empingu! Emihango ya Yeruzalemu yanacishub’iyûbakwa n’enshangabuye, na ngasi gandi mabuye ga ngulo ndârhi. Eminara ya Yeruzalemu yayîsh’iyûbakwa n’amasholo n’orhucikirizo rhwayo rhuli embere rhwanayûbakwe n’amasholo gone gone.

17 Emirimbwa ya Yeruzalemu yabambwamwo amabuye minja ga ngasi lubero. Enyumvi za Yeruzalemu zanayimba enyimbo z’obushagaluke n’abantu b’omu Yeruzalemu banaderhe mpu Aleluya! Aganze Nyamuzinda w’Israheli; n’abagishe bayîsh’ikuza izîno lita gatifu emyâka n’emyâka! »

1 Ntyo kwo Tobiti ashwinjire olwimbo !wâge.

XII. Ensiku nzinda za Tobiti n’eza Tobiya

Tobiti anacicifira n’omurhûla erhi aba akola agwerhe myâka igana n’ikumi n’ibirhi. Anacibishwa n’obukuze aha Ninive. 2 Amango ahurhaga amasu ali agwerhe myâka makumi gali ndarhu n’ibirhi, erhi ashub’irhangira okubona, ka ndi alama omu bugale, anakajira amarhabâle manji. Anayushûla okukakuza Nyamuzinda n’ebirhangazo bya Nnâmahanga. 3 Erhi akola afa, anacihamagala omugala Tobiya, anacimukomêreza ebi binwa, erhi: «Mwana wâni, rhôla abana bâwe, 4 olibirhire olunda lw’e Mediya. Bulya nyemêra akanwa ka Nyamuzinda, kanwa kaderhagwa na Nahumu: byoshi byayîsh’ihongokera kuli Asuru na kuli Ninive, ebi abalâbi b’Israheli boshi badesire mpu byarhumagwa na Nyamuzinda byoshi byahongokera eyo munda, omu binwa byâbo nta ciru n’eciguma carhalukirwa, na ngasi ciguma cayisha omu mango gâco. E Mediya abantu banafuma okwo kulusha omu Sîriya n’omu Babiloni. Na kandi nyerni re, namanyire bwinja oku ebi Nyamuzinda adesire byanayisha binabe; na nta cinwa câge cankabulakuyôrha. Bene wirhu bayubasire omu cihugo c’Israheli boshi bahêkwa bujà bashandabanywe kuli n’eco cihugo cinja: Ecihugo c’I sraheli coshi cashuba bwerûle, Samâriya na Yeruzalemu byaba bwerûle, aka-Nyamuzinda kashabulwa, kanarhang’iyôcibwa.

5 Buzinda Nyamuzinda anacibafe lukogo, Nyamuzinda anacibagalule omwo cihugo c’Israheli. Bashub’iyûbaka aka-Nyamuzinda, ci konene arhaciri nka aka-Nyamuzinda k’embere, okwo kuhika galya mango ganalaliragwa gahike. Enyuma ly’okwo, boshi banarhenga emunda bali bujà, banashub’iyûbaka Ye ruzalemu w’irenge n’aka-Nyamuzinda kanashub’iyûbakwa nka kulya abalêbi b’Israheli banaderhaga.

6 N’amashanja goshi g’igulu, goshi oku ganali, ganayagalukira Nnâmaha nga, ganamurhinye bwinja, goshi ganaleka birya byâbo by’obukurungu ebya rhumaga baja omu by’obunywesi, na kandi banakuza okushingânîne Nyamuzi nda w’ensiku n’amango. 7 Bene Israheli banabe bacihali ago mango, boshi ba shub’iyibuka Nyamuzinda okunali, boshi bashubûzanya, baje aha Yeruzalemu, bayûbake n’omurhûla omw’ishwa ly’Abrahamu, banalihabwe. Bashagaluka abasîma Nyamuzinda okunali, n’abajira amabî n’ebirhashinganini bahirigirha omw’igulu lyoshi.

8 Na buno, bana bani, amarhegeko mbahire g’aga: Mukakolera Nyamuzi nda okunali, munakajira okumusimîsize. N’oku bana binyu mukabakomêreza okushimba ebishingânîne, okukajira amarhabâle, bakakengera Nyamuzinda banakakuza izîno lyâge ngasi mango okunali n’emisi yâbo yoshi. 9 Na buno, mwana wâni, rhenga e Ninive, orhacibêraga eno munda. 10 Mango wanabishe nyoko hofi nani, orhacilegemaga muli eci cihugo. Bulya mbwîne oku obulenzi bunji bulimwo, n’obunywesi buzira kubona nshonyi kuli byo. Olole, mwana wâni, ebi Nadabu ajirire Ahikari wamuleraga. Ka barhamubishaga anacizine? Nyamuzinda amubonesa nshonyi embere z’abantu boshi. Ahikari aja omu bulangashane na Nadabu aja omu ndunduli y’ensiku n’amango, bulya akazâg’ilonza okuyirha Ahikari. Omu kukajira amarhabâle, kwarhuma Ahikari afuma omurhego gw’olufu Nadabu ali amujirire, na Nadabu aba ye okumba omu murhego, gwanamukubunguza. 11 Mubonerage aho, bana bani, ebi amarhabâle gajira n’ebi obulenzi bujira: kuyirha buyirha. Loli oku namacifira». Banacimugwishiza oku ncingo yâge, anacifa. Abishwa n’irenge bwenêne.

12 Erhi nina afa, Tobiya amubisha aha burhambi bw’ishe. Anacigenda na mukâge, baja e Mediya, agend’iyûbaka aha Ekbatani, aha mw’ishazâla Ra gweli. 13 Abajirira bwinja omu bushosi bwâbo na buzinda ababisha aha Ekbatani omu Mediya. Tobiya ayîma omu bya Ragweli n’eby’ishe Tobiti. 14 Afa erhi a gwerhe myâka igana n’ikumi na nda, afa n’irenge. 15 Embere afe, ayumva anabona oku Ninive ashandwa, abona n’abadwirhwe bujà e Mediya na Oyarkari, mwâmi w’e Mediya; anacikuza Nyamuzinda kuli ebyo byoshi ajirire bene Ninive n’Asîriya. Embere afe, acishinga erhi Ninive orhuma, akuza Nyakasane Nyamuzinda w’emyâka n’emyâka. Amen!

^a1.11 Ebyo biryo biri bikage, owabirire anazira. Biri biryo by’abapagani. Lola Murh 9,4; Lev 11; Lush 14, 3-21. Abayahudi balilahire okukaz’ilya cbiryo byankarhuma bâzira, ci bwenênc erhi barhenga elubungo (Dan I,8; Yud 12,2). 1. 17: Okubula ecabisha kwali kuhehêrerwa bwenêne. Lola Lush 21,22-23; 1Bam 14,11; Yer 16,4; 22,19; 25,33; Eze 29,5; kwo kuderha oku lyali irhegeko litagatifu okubisha abafu (Rhulole muli 2 Sam 2,5; Burh 7,33; 38,16).

^b3.8 Asimodeya: liri izîno !ya muzimu muguma. Sara ali nk’owazimuhirwe n’oyo muzimu mpu arhag’iheruka. Omu mango ga mira bwenêne, erhl omuntu akafire erhi akalwala, kanjikanji bakag’imanya mpu bashetani erhi bazimu bamulwazize erhi bamunizire {Rhulole muli Mt 9,32; 12,22; Lk 11,14; 13.11.16).

^c6.16 : Amahugulo g’e cilatini gayushwire ebinwa malahika Rafaheli abwîraga Tobiya, erhi: «Oyumvirhize bwinja nakubwîra bantu bahi bayîsh’ihimwa na Shetani. Bo balya: erhi baba bamayankana, omurhima gwâbo gwanaciyegûla bwenêne kuli Nyamuzinda, lyo bahima amagene gâbo, ciru na buzinda bashushane n’enfarasi erhi cihêsi nkw’oku obukengere bwâbo bwanazazisire, ntyo bo bantu Shetani ahashire abo. Wehe, hano oyus’ija omu buhya, obere nsiku isharhu mwene mukâwe. erhi mudwîrhe mwasalira buzira kumanyana, omu lusiku lurhanzi, omugi gw’enfi gwanalibirhakwo oyo muzimu (Asimodeya:). Olusiku lwa kabirhi, wanayemererwa omu cinyabuguma ca bashakulûza hatagatifu. Omu lusiku lwa kasharhu, wanahâbwa obwanga lyo mukaz’iburha abana bagumaguma. Enyuma ly’olwo lusiku lwa kasharhu, akaba ogwerhe obukenge n’omurhima gwâwe kuli Nyamuzinda, go mango wankayegera mukâwe. Arhali mpu lyo otwa amagenc gone, ci bwenêne omu kulonza okuburha abana. Na ntyo gulya mugisho gw’okuburha washobôlaga emwa Abrahamu, wanaguhereza iburha lyâwe».

^d8.21 : Emyanzi eyêrekîre obuhya hwa Sara, eshushine n’emyanzi y’obuhya bwa Rebeka (Murh 24), Raheli (Murh 29); muka Samsoni (Bac 14). Cikone lero ahali h’okuhûna engulo (Murh 34,12) ishe wa nyamunyere anaba ye sholôla engulo.

^e12.7 Abagula b’abâmi barhegesirwe okulanga amahwe ga bannahamwabo lyo amahano gâbo garhag’ihagalikwa n’ababisha. Ci kone okumanyisa ohuzigire bwa Nnâmahanga kohe, kurhankalerha mbaka nci. Ci kuli kuhamiriza obwonjo n’okuli obuhashe n’obuzigire bwa Nnumahanga.

JDT – – Bible en mashi du Congo

YUDITI-Ἰουδὶθ – Judith^a

Enshokolezi

Ecitabu ca Yuditi cishambâla kurhi omulala mwîshogwa gwahimaga aba shombanyi bagwo erhi burhwâli bwa mukazi muguma burhuma, izîno lyâge ye Yuditi, kwo kuderha Muyahudi. Holaferno. arhumwa na Nabukondonozori, mwâmi w’e Babeli, mpu a rhegeke igulu lyoshi n’okuseza abantu okuharâmya Nabukondonozori yêne nka Nyamuzinda. Abayahudi balahira okufukamira Nabukondonozori. Muli obwo bworhere n’ako kalamo kadarhi, mukana muguma wa bukenge kuli Nyamuzinda na wa bukengere bunji, Yuditi, abonekerwa.

Oyo mukana ahûna Nyamuzinda mpu amurhabâle. Arhenga e Betuliya anaciyêrekana embere za Holoferno. Erhi aba akola ali yêne n’omusirika mukulu wali wamalaluka, amutwa irhwe. Erhi abasirika ba Holoferno babona omusirika wabo mukulu amanigwa, bayôboha banayaka. Abantu ba mw’eco cihugo bakuza Yuditi banavuga Nyamuzinda omunkwa, bayimba irenge lyâge. Enyigîrizo z’eci citabu zidesire oku abantu bamanye bankakacilibuza n’ebi babona en’igulu. Eci citabu cirhumanyisa oku Nyamuzinda ye ohima shetani. Holoferno ali lwiganyo lw’obubî. Nka muhabûzi w’olubaga lwîshogwa, Yuditi ali lwiganyo lw’ obwinja. Nyamuzinda ahîre abantu obuhashe bw’ okuhima omushombanyi n’okuboko kuzamba kw’omukazi. Luli luhembo lw’amasala gâge. Eci citabu cayandikiragwa omu Israheli-Palestina ekarhi k’emyâka 120 na 80 embere ly’okuburhwa kwa Kristu.

EBlRlMWO

1. Bene lsraheli barhêrwa na mwâmi w’e Babeti: cigabi 1-7 2.

2. Yuditi ye murhondêro gw’okuhima: c. 8-16

I. Amatabâro ga Holoferno

Nabukondonozori na Arfazadi

1 Mwali omu mwâka gw’ikumi n’ibirhi kurhenga mwâmi Nabukondonozori ali mwâmi w’e Sîriya, na Ninive bwo bwali bwâmi bwâge; naye Arfazadi e rhi yeri mwâmi omu Banya-Mêdi, aha Ekbatani. 2 Anaciyûbaka omu marha mbi g’Ekbatani enkuta z’amabuye marhendeze; obugali bwâge makoro a rhanu, n’obuli makoro ndarhu; ayûbaka olugurhu lwa makoro makumi gali ndarhu oku buli n’oku bugali makoro makumi arhanu. 3 Oku mihango ayûbakirakwo eminara ya burherema bwa makoro igana na burhambirhambi bwa makoro makumi 4 Enyumvi zonène zali za makoro makumi galindarhu burherema na makoro makumi ani bugali, mpu lyo engabo yâge ekaz’ihuluka caligumiza n’okugenda omungondo kwa balya basirika bagenda n’amagulu.

5 Muli ago mago mwâmi Nabukondonozori anacitula entambala oku wabo mwâmi Arfazadi omu kabanda kanene, kwo kuderha akabanda kali cihugo ca Ragau. 6 Bacihira kuli ye abantu boshi banayûbakaga omu ntôndo, ab’oku Efrata, Tigri na Hidaspesi n’aba omu kabanda ka Arioki mwâmi w’Abanya-Elimeni na gandi mashanja manji gacigusha oku ngabo za mwene Sheleudi.

7 Nabukondonozori mwâmi w’Abanya-Sîriya arhegeka mpu abantu bâge boshi baje ekagombe, bo baligi aba Persi, oku bantu b’ebuzikira-zûba, ab’omu Silisiya, ab’e Damasko, ab’e Libano, ab’omu marhambi ga Libano n’abayûbakaga oku burhambi bw’enyanja, 8 amashanja g’e Karmeli, ag’e Galadi, ab’omu Galileya y’enyanya n’ab’omu kabanda kanene k’Esdreloni, 9 abantu boshi b’e Samâriya n’ab’omu bishagala byâge byoshi, ecihugo ciri ishiriza lya Yordani kuhika aha Yeruzalemu, Batani, Shelusi, Gadesi n’aba oku lwîshi lw’e Mîsiri boshi na Tafna, Ramsesi n’ecihugo coshi ca Gosheni, 10 kuhika enyanya lya Tanisi na Menfisi, n’abantu boshi b’e Mîsiri kuhika oku lubibi lw’Etiyopiya. 11 Ci abantu b’ebyo bihugo byoshi bagayaguza ebinwa bya Nabukondonozori mwâmi w’Abasîriya, barhacilungaga kuli ye mpu baje oku matabâro, bulya ba rhacimuyobohaga, banakazâg’ibona oku ali muntu okola ali yenene: bagalula entumwa zâge busha, ciru bababonesa nshonyi. 12 Nabukondonozori anacikunira bwenêne erhi ebyo bihugo birhuma. Alahira okw’izîno ly’ishungwè lyâge, n’ely’obwâmi bwâge okucihôla n’okumalîra n’enôrho yâge olugo lwa Silisiya loshi, olwa Damasko na Sîriya, abantu boshi b’e Mowabu, bene Amoni, ab’omu Buyahudi, Abanya-Mîsiri boshi, kuhika oku buzinda bw’enyanja zombi. Okulwîsa Arfazadi.

13 Ye na engabo yâge atulakwo mwâmi Arfazadi entambala omu mwâka gw’ikumi na nda, anacihima okwo kulwa. Acandabukakwo engabo y’Arfazadi, abalwira oku nfarasi zâge zoshi n’ebihêsi byâge byoshi. 14 Arhôla ngasi lugo lwâge, ahikira cingana aha Ekbatani, arhôla eminara yamwo, asherêza emirimbwa yamwo n’ebindi byalimbisagya olwo lugo byoshi abisherêza. 15 Agwarhira Arfazadi Omu birhondo bya Ragall, amllgwika amatllmu ga ge, amllYirha loshi. 16 Okubundi arhabaluka n’engabo zâge, n’omwandu gw’abantu ba ngasi lubero banali naye. Anacihumûka, alisa, ahindisa engabo yâge nsiku igana na makumi abirhi.

Entambala y’olunda lw’ebuzikira-zûba

1 Omu mwâka gwa kali ikumi na munani, omu nsiku makumi abirhi n’ibirhi z’omwêzi gwa burhanzi, barhondêra okuderha oku bwâmi mpu Nabukon donozori mwâmi w’Asîriya akola alonza okucihola omw’igulu lyoshi nk’oku anali amahiga. 2 Anacishubûza entwâli zâge zoshi n’abarhambo bâge; banacijira ihano bufunda funda; anacirhôla omuhigo yêne omu kanwa kâge gw’okumalîra ecihugo coshi. 3 Boshi banacirhôla ogwo muhigo gw’okumalîra balya boshi barhashimbaga akanwa kâge. 4 Erhi aba amarhôla ogwo muhigo gwâge, Nabukondonozori, mwâmi w’A sîriya, anahamagala Holoferno, ye wali murhambo mukulu w’engabo zâge na wa kabirhi oku bukulu. Anacimubwîra, erhi: 5 «Omwâmi mukulu oku adesire kw’oku, ye mwâmi mukulu w’igulu lyoshi: Okanye ogende n’abantu bikubagirwa omu burhwâli bwâbo, ba bihumbi igana na makumi abirhi bagenda n’amagulu n’engabo erhali nyi ya bihumbi ikumi na bibirhi bya balwi b’oku nfarasi, 6 obulirhêra abantu b’omu bihugo by’obuzikira-zûba bulya barhayumvagya akanwa kani. 7 Obabwire barheganye idaho n’amîshi bulya nkola nabatulakwo entambala muli obu bukunizi bwâni; abasirika bani bakola bashandabana omu igulu lyoshi, banabanyâge. 8 Abatumisirwe ebibande muli bwo babumba emisima, n’emirhumba yabumba emigezi n’enyishi zihulula. 9 Nabagwarhamwo abajà kurhenga ebuzinda bw’igulu. 10 Kuli we okanyagye, ogend’ingwarhira eco cihugo câbo; bonene bayisha bacidwîrhe emunda oli, onabandangire kuhika oku lusiku lw’obuhane bwâbo. 11 Kuli bacikanyi cirhagomba, isu lyâwe lirhababaliraga ciru n’omuguma, obanigûze, onahagule ccihugo câbo. 12 Bulya niono ndahire mbofa, mbo nyagwa n’obwâmi akaba oku naderhaga ntanakujiziri na okuboko kwâni. 13 Kuli we wenene, omanyâge wankaderha mpu warhalukiza ciru n’oburhegesi buguma muli ebira binwa bya Nnahamwinyu, ci obishimbe bwinja nk’oku nakurhegesire, ojire duba.

14 Oku arhenga omu mwa nnahamwabo, Holoferno anahamagala ngasi banali bakulu boshi, abarhambo bakulu b’abalwi, abarhambulaga engabo y’Asuru. 15 Anacigabula abantu oku bagend’ilwa nka kulya mwâmi ananamurhegekaga: bihumbi igana na makumi abirhi bagenda n’amagulu na bihumbi ikumi na bibirhi balwa n’enfarasi; 16 anabakerekanya kulya bankanahash’ikerekanya engabo oku matabâro. 17 Omu kuhêka emizigo yâbo arhôla engamiya, bapunda, ba punda-farasi mwandu, n’oku lwiko lwâbo, barhôla ebibuzi, ebimasha, empene mwandu. 18 Kuguma barhôla n’ebiryo, mwandu kuli ngasi mulume amasholo n’ensaranga zarhenga omu mbîko ya mwâmi, binji bwenêne.

19 Anacilikula aja oku matabâro ye n’omurhwe gwâge mpu abe ashokolera mwâmi Nabukondonozori, anashandabane omu cihugo c’ebuzikira-zûba na zirya ngâlè zâge na balya banyakulwira oku nfarasi bâge, kuguma na balya basirika balambagira n’amagulu, boshi balume ba ntwâli. 20 Abantu bayishaga babakulikire bàli mwandu nka nzige, nka mushenyi gw’okw’idaho, ntâye wa nkahashir’ibaganja erhi bunji burhuma.

Amashonezo g’engabo ya Holoferno

21 Barhenga e Ninive, bajira nsiku isharhu bagenda omu kabanda ka Be ktileti. Bagenditwa ecirâlo hofi n’entôndo yali eyegire Silisiya w’enyanya, ebwa kumosho. 22 Anaciyanka engabo yâge yoshi, banyakulambagira n’amagulu, banyakulwira oku nfarasi, aba engâlè, akanya, ajija oku ntôndo. 23 Arhema anahonjeka Puto na Ludu; anyaga bene Rasisi boshi, na bene Ismaeli ababa hofi n’irûngu, eburhambi bw’ecihugo ca Sheleoni. 24 Akulikira Efrata yeshi, a rhulukana omu Mezopotamiya, ashandaza ebishagala byoshi byanali enyanya ly’omugezi gw’Abroni kuhika oku nyanja. 25 Arhôla ecihugo ca Silisiya coshi, anigûza ngasi balya banakazâg’irhangula okumucîka, alinda ahika oku lubibi lwa Yafeti, eburhambi bw’Arabiya. 26 Agorha bene Mediana boshi, ayôca enyumpa zâbo, anyaga n’amasò gâbo. 27 Anacibungulukira omu kabanda ka Damasko amango g’okukalala emburho, ayôca amashwa gâbo goshi, anigûza ebibuzi byâbo, ebimasha byâbo, ahagula ebishagala byâbo, emanda zâbo zoshi azijira bwamwa, n’abana’rhabana boshi abageza oku boji bw’engôrho. 28 Ajugumya abantu hoshi banayûbakaga oku burhamhi hw’enyanja, ab’e Si doni, ab’e Tiri, abayûbakaga e Suri, e Okina n’abayûbakaga e Yama, e Azoti n’e Askaloni: bajuguma bwenênc embere zâge.

1 Banacimurhumira entumwa z’okushenga omurhûla, mpu: 2 «Ala oku rhwono rhuli bantu ba Nabukondonozori, omwâmi mukulu, rhwono rhuli embere zâwe, orhujire nk’oku wankanalonza. 3 Ala enyumpa zirhu, ecishagala cirhu coshi. amashwa girhu g’engano, ebibuzi birhu, enkafu zirhu, na ngasi buso bw’omu nyumpa zirhu zoshi; byoshi biri embere zâwe, obikolese nk’oku wankanalonza. 4 N’ebishagala birhu ebi n’abantu balimwo boshi, rhuli baja bâwe. Oyishe olambagiremwo kulya onabwîne kuli kwinja. 5 Abo bantu ba cihâna ntyo emwa Holoferno, banacimuyinginga n’ebyo binwa biri ntyo. 6 Anacirhôla omwandagalo gwâge n’engabo yâge yoshi; anacihira abalanzi omu cihugo câbo; anacisingamwo abandi basirika omu balume banali ba ntwâli boshi. 7 Banacimuyankirira bôhe omu cishagala câbo coshi; bakayisha bayambirhe ebimane by’okushiga; bakayisha basama banarhimba engoma. 8 Ahagula omu cishagala câbo coshi, anatwa emirhi yâbo. Banacimuyemerera okuhongola eby’abazimu omwo cihugo coshi, lyo amashanja goshi gaharâmya Nabukondonozori yenene, na ngasi bûko bwâbo n’olulimi lwâbo lwamushenga nka Nyamuzinda wabo muguma yenene. 9 Alinda ahika ah’ishiriza ly’Esdrolini hofi na Dotaya oli hofi n’omuzinzi munene gw’entôndo z’e Buyahudi. 10 Anacihanda ekarhi ka Geba na Shitopoli si; anacigezaho mwêzi mugumaguma adwirhage ashubuza analundika bwinja bwinja ebirugu by’engabo yâge.

Abayahudi bahiga okuhagalika Holoferno

1 Bene Israheli bayûbakaga omu Yudeya banayumva kurhi Holoferno omu rhambo mukulu w’abalwi ba mwâmi Nabukondonozori mwâmi w’e Sîriya, ahenyeraga agandi mashanja na kurhi ahenangulaga empero zâbo zoshi n’oku zihagula. 2 Bamuyôboha bwenêne n’omungo gwa Yeruzalemu kuguma n’aka-Nyamuzinda wabo gwabagwârha. 3 Bulya lyaciri duba barhengaga ebwa kululizibwa na harhali hacigera nsiku olubaga lw’e Buyahudi loshi lwali lwamashubûzanya na ngasi birugu, oluhêrero n’aka-Nyamuzinda ebyo byoshi oku byali byamasherezibwa, bashub’ibiha omugisho.

4 Banacirhuma entumwa omu cishagala ca Samâriya coshi, eyindi e Kona, e Beteroni, e Belmaini, e Yeriko kuguma na Koba, e Asora n’omu kabanda ka Salemi. 5 Balanga ngasi busongerwe bw’entôndo yanali ejire cnyanya kulusha, ebishagala byâbo babizonga lugurhu, babilunda biryo byankanabalanga ago mangog’entambala, kulya kuba erhi bacishuba bahaka emyâka. 6 Yoyakimu ye wali mudâhwa mukulu muli ago mango aha Yeruzalemu anaciyandikira abantu b’e Betuli n’aba e Betomestairi eyegire Esdreloni ah’ishiriza ly’akabanda kaye gire Dotaini oku kubahûna mpu balange ngasi kabokwe ka ntôndo koshi 7 bu lya eri njira ya kuja e Buyahudi; kandi kwanali kulembu okulanga abantu balek’igera bulya hali hantu hafunda ha kugera bantu babirhi bonene caligumi za. 8 Bene Israheli banacijira okwôla amarhegeko g’omudâhwa Yoyakimu n’Ihano likulu lya olubaga lwa bene Israheli batwaga, amango bali ekagombe aha Yeruzalemu.

Emisengero mikulu

9 Bene lsrahcli boshi balaka balakûla embere za Nyamuzinda, bacibabaza bwenêne. 10 Abalume, bakabo, abana babo, ebintu byâbo, ngasi bambali babo b’e bigolo, abalimya, n’abaja bagulagwa ensaranga, abo boshi bahira sunzu ecibunu omu kucibabaza. 11 Abalume boshi ba bene Israheli, abakazi, abana banabaga aha Yeruzalemu banacikafukamiriza embere z’aka-Nyamuzinda, babumba amarhwe gâbo luvu, bakacigalanjula n’olya sunzu wabo embere za Nyamuzinda. 12 Oluhêrero nalo balubwika sunzu; balaka bwenêne emunda Nyamuzinda wa Israheli ali boshi kuguma mpu abana babo balek’iba baja, bakabo mpira, mpu ebishagala kashambala kabo bilek’ishambûlwa, mpu oluhêrero lwâbo lulek’ihemulwa n’okunenaguzibwa n’agandi mashanja.

13 Nnâmahanga ayumva omusengero gwaho anabona kurhi balumirwe. Olubaga lwacîshalisa nsiku nyinji la omu Buyahudi n’e Yeruzalemu embere z’Oluhêrero lwa Nnâmahanga Ogala-byoshi. 14 Yoyakimu yerigi mudâhwa mu kulu n’abandi badâhwa banakazâg’ikola embere za Nnâmahanga n’abandi bo shi banali omu mikolo ya Nnâmahanga oku sunzu abali ecibunu erhi banad wirhe bahêra enterekêro yâbo ngasi lusiku, emisegero n’entûlo abantu bone ne balêrha omu bulonza bwâbo. 15 Ensirha zâbo zali nshîge oluvu, banakaz’ila kira Nyamuzinda n’emisi yaho yoshi mpu alole bwinja enyum pa ya Israheli yoshi.

Ihano ly’amatabâro omu ngabo ya Holoferno

1 Banacimanyisa Holoferno, ye murhambo mukulu w’abalwi b’Asuru oku bene Israheli badwîrhe bacirheganya okulwa n’oku bafusire enjira z’omu ntôndo, oku bazungulusire enkuta oku ngasi ntôndo enali enyanya zinarhalusire ezâbo, n’oku bahizire emirhego omu ngasi rhubanda. 2 Yeshi anaciyâka bwenêne n’oburhe, ahamagala abarhambo n’engabo y’e Mowabu boshi abakulu b’abasirika b’engabo y’e Amoni n’abashamuka b’oku burhambi bw’enyanja, anacibabwîra, erhi: 3 Mbwiri nani bene Kanani lwo lubaga luci olwo luyûbaka omu ntôndo, bishagala bihi luyûbaka, omurhwe gwâbo gw’okulwa gwanahika omu bantu banga, buhashe buci bajira, na bulyo buci balwamo, mwâmi wabo ye ndi, ndi murhambo obadwîrhe oku matabâro? 4 Cirhumire bone omu bantu bayûbaka eno buzikira-zûba bo balahire okuja eno munda· ndi?

5 Akioro, murhambo wa bene Amoni boshi, anacimubwîra, erhi: «Nnahamwirhu ayumve akanwa k’omurhumisi wâge. Nanakumanyisa eby’okunali byoshi kuli olwo lubaga luyûbaka kula ntôndo enali hofi n’ecirâlo câwe, na nta bunywesi bwarhenga omu kanwa ka mwambali wâwe. 6 Olwo lubaga luli lw’oku bûko bw’Abanya-Kaldeya. 7 Bayûbakaga mîra e Mezopotamiya, ci barhayemeraga okukolera abazimu b’ahabusi babo b’eyo Kaldeya. 8 Barhenga omu njira y’ababusi babo bakaz’iharâmya Nyamuzinda w’e mpingu, Nyamuzinda banamanyaga bwinja bwinja oku ho anaba. Erhi bakagwa n’ababusi babo, babahêka kuli n’abazimu babo, bayaka aho bàbaga. bajiyûbaka handi omu Mezopotamiya nsiku ndi. 9 Oyo Nyamuzinda waho anacibabwîra mpu barhenge omu cihugo câbo, bagend’iyûbaka omu cihugo ca Kanani; banacigend’iyûbaka eyo munda, n’erhi bayihika, bagala omu masholo, omu nsaranga n’omu maso g’ebintu mwandu. 10 Banacibungulukira omu cihugo c’e Mîsiri erhi ishali likali lyamazûka omu Kanani, banayûbaka eyo munda amango banacikazâg’ibonayo ebiryo byoshi; eyôla munda banaciluga bwenêne, ntâye wankacihashire okuganja ngasi bûko bwâbo. 11 Mwâmi w’e Mîsiri anacibashomba, abarhindibuza n’omukolo gw’okujira amatofali, babajira kuligo bahinduka bajà. 12 Banacilakira Nyamuzinda wabo, naye alibuza abanya-Mîsiri n’ebibande birhayishigi bafumu. 13 Abanya-Mîsiri banabalihirhakwo emwabo: 14 Nyamuzinda ayûmya enyanja Ndukula erhi bo barhuma, abageza omu njira y’e Sînayi, n’omu Kadesi- Barneya; anacikungusha abantu bayûbaka omu ntôndo boshi. 15 Bayûbaka omu cihugo c’ Abanya-Amori; bahungumulamwo Abaheshiboniti erhi misi yaho erhuma. Erhi baba bamayîkira Yordani, ba nayûbaka entôndo yoshi, 16 balibirhakwo Abanya-Kanani, Abaferezeni, AbaYebuscni, Abanya-Sikemi, Abanya-Girgashi, babêra omwo cihugo nsiku nyinji. 17 Amango goshi barhanajira kubi embere z’oyo Nyamuzinda, anabagwase oku iragi lyâbo, bulya ye nabo bagaya obulyâlya. 18 Ci erhi banarhengaga omu njira abalangulaga banagukumuke n’okulwa kwa ngasi lubero, bahekwe bujà omu by’ihanga, aka-Nyamuzinda wabo koshi bakajire bwamwa n’ebishagala byâbo binyagwe n’abashombanyi babo.

19 Buno, ebwa kuba bashubir’igomera Nyamuzinda wabo, barhenzirage emunda bajaga babashandaliza, bashubir’iyûbaka omu Yeruzalemu, banahira mwo oluhêrero lwâbo. Banacishub’iyûbaka omu ntôndo yali ekola eba irûngu. 20 Na buno Yagirwa Muhanyi, akaba olwo lubaga lwajizire amabî, bagayisa oyo Nyamuzinda wabo, rhulole erhi muli bo munali eco cankarhuma bahimwa, ka ndi rhwanasôkera emwaho, rhwanabahima. 21 Ci akaba nta bubî balimwo, Nnawirhu kwanaba kwinja aharhalukire, bulya oyo Nyamuzinda wabo anaha sh’ibalwira, kandi obone rhwamarhenzayo okwarhubonesa nshonyi omu igulu lyoshi.

22 Erhi Akioro ayus’ishambaJa ebyo binwa, omwidudumo gwazûka omu ngabo yali ezungulusire enyuma n’abàlimwo. Abarhambo ba Holoferno, kugu ma n’abantu bayûbakaga oku burhambi bw’enyanja na bene Mowabu baderha mpu bamuyirhe. 23 N’ecarhuma bulya rhurharhinyiri abo bene Israheli. Luli lubaga lurhajira buhashe na misi mici y’okulwa kuzibu. 24 Co carhuma rhwono rhwasôka, wabona oku balibwa na engabo yâwe yagirwa Holoferno.

Oburhe bwa Holoferno

1 Erhi olubi luhwa muli balya bantu bàli bazongolosire endêko, Holoferno, omurhambo mukuJu w’engabo y’abalwi b’Asuru, anacibwîra Akioro na ngasi bandi bene Mowabu embere za oJubaga Jw’ahandi erhi: 2 «Oli muntu muci wâni Akioro na bala balimya bene Efrayimu, obu okola wajira obulêbi kuli rhwe, onakola warhubwîra buno mpu rhurhajag’ilwîsa bene IsraheJi ebwa kuba Nyamuzinda wabo anakabalwira!Ndi Nyamuzinda kuleka Nabukondonozori? Yenene arhuma engabo yâge, anabaheze hano igulu, n’oyo Nyamuzinda wabo arhabayôkole. 3 Ci rhwono bambali ba Nabukondonozori wabona oku rhwabarhimbaguliza nka muntu muguma, barhankaderha mpu bacishomya embere z’enfarasi zirhu. 4 Rhwabayôkera eyo mwabo, n’entôndo zâbo zalaluka omuko gwâbo, orhubanda rhwabo rhuyunjule mifu. Barhabone misi y’okuhangaza embere zirhu, ci kukwânîne boshi bafe, kwo adesire mwâmi Nabukondonozori orhegeka iguJu lyoshi. 5 BuJya adesire, n’ebinwa byâge bi rhagaluka kone. Kuli we wâni Akioro wa bene Amoni we, odesire ebira binwa, ahala onajirire okubi, orhakacilola oku busu bwâni, kurhenga ene, kuhika ncihôle kulii balya barhengaga e Mîsiri. 6 Okubundi obwo, ecuma c’engabo yani n’omurhwc gwa bambali bani cakurhulungula enkanga na hano nshubûka, bakuhimbagulize, ofe. 7 Bambali bani bakola bakuheka omwo ntôndo, baji kuhira omu cishagaJa cigwerhe akafomeko. 8 Na hano ofa, wanafa haguma nabo. 9 Na kulya kuba olangalire oku barhagwarhwe, omanye obusù bwâwe burhacizinzibalaga. Nadesire, na ntako kurhabe omu binwa byâni.»

10 Holoferno anacirhegeka abambali bali omu nyumpa mpu bagwarhe Akioro, bamuheke e Betuli, bamuhane emwa bene Israheli. 11 Balya barhumisi banacimugwârha, bamurhenza omu cihando, bamuhêka omu kabanda, banaci rhenga omwo kabanda, basôkera oku ntôndo bahika aha maliba gali hofi na Betuli. 12 Abantu b’omwo lugo erhi bababona, banacirhôla emirasano yâbo, banacishagamuka omu lugo, baja oku irhwerhwc ly’entôndo. Abalwa n’ama buye babacika okusôka omu kubabanda amabuye. 13 Banacizonga omu marha mbi g’entôndo, baziriringa Akioro, bamukweba halya erya ntôndo erhondêrera, banacishubira emunda nawabo ali. 14 Oku babunguluka oku ntôndo, bene Israheli banarhinda ahali; bamu shwekula, bamuheka e Betuli, baj’imuyêreka abakulu b’ccishagala. 15 Mw’ago mango, abo bakulu bali: Uziyahu, mwene Mika, w’omu buko bwa Simoni, Sha brisi, mugala wa Gotonieli na Sharmisi mugaJa wa Melkieli. 16 Banacishubûza abashamuka b’oku lugo loshi, n’abana n’abakazi boshi balundukira bw’eyo endêko. Banaciyisha badwîrhe Akioro omu karhî k’olwo lubaga loshi, na Uziyahu anacimudôsa kurhi byabire koshi, 17 Anacibashuza, abashambalira n’olw’o lw’endêko ya Holoferno, ebinwa ananaderhaga omu karhî k’abarhambo b’A suru na ngasi bindi analogosire kuli bene Israheli byoshi. 18 Olubaga lwafukamiriza, lwaharâmya Nnâmahanga, lwayâma, mpu: 19 «Nnahamwirhu, Nyamuzinda w’empingu, olole obwo bucîbone bwâbo, obwonjo bw’okunenaguzibwa kw’olubaga lwâwe bukugwarhe, olole Yagirwa muli luno lusiku obusù bw’aba wagishaga! 20 Barhuliriza Akioro banacimukuza bwenêne. 21 Erhi barhenga omw’ihano, Uziyahu amuhêka emwâge, n’abashamuka abaha oku mamvu. Banacirhondêra bashenga oburhabâle emwa Nyamuzinda w’lsraheli muli obwo budufu boshi.

II. Ekurhêrwa kwa Betuli

Okurhêrwa kwa Israheli

1 Erhi buca Holoferno arhegeka engabo yâge, emirhwe yâge yoshi, na balya bàyishaga okubarhabâla mpu bagandûle bahêke ecirâlo e Betuli, bagwarhe obuhumana bw’entôndo, banalwise bene Israheli. 2 Olwo lusiku abasirika babo boshi bagandûla; emisi yâbo omu kuganja abalume b’amatabâro bali bihumbi igana na makumi gali ndarhu ga bantu bagenda n’amagulu, bihumbi ikumi na bibirhi bya bantu bagenda n’enfarasi, buzira kuganja ab’emikolo n’abandi bayishaga babalusize: gwali mwandu gurhankaganjwa. 3 Banacitwa olugerêro omu kabanda hofi na Betuli aha iriba. Banacihanda omu murhambirhambi kuhika e Belaini na Dotaini, kandi kurhenga e Betuli kuhika e Shiyamoni ah’i shiriza lya Esdreloni. 4 Bene Israheli erhi babona erya nkumo y’abantu, bayô boha, ngasi muguma akabwîra owabo erhi: «Lero abâla boshi bamalîra igulu. Nta ntôndo ejire enyanya, nisi erhi kafomeko, erhi hirhondo hyankalembera obuzirho bwâbo». 5 Erhi baba bamarhôla ngasi muguma eby’okulwa, n’erhi baba bamayasa orhumole oku minara y’okulanga, bageza obwo budufu boshi babalinzire.

6 Oku lusiku lwa kabirhi, Holoferno ayîsha adwîrhe balya basirika bâge bagenda n’enfarasi boshi; abageza olunda bene Israheli bali, omu Betuli, alâba emihango y’ebishagala byâbo byoshi. 7 Arhangula amaliba gâbo goshi, aganyaga, anahiraho abalanzi; yêne ashubira emunda engabo yâge yali. 8 Na, erhi bamujaho, bene Ezau boshi, abarhambo ba bene Mowabu boshi, abarhambo b’oku lunda lw’enyanja, bamubwîra, mpu: 9 «Nnawirhu ayumve bwinja akâla kanwa lyo engabo yâwe elek’itumirhwa. 10 Bulya olu lubaga lwa bene Israheli emisi yâbo bayihira arhali omu kulwa amatumu ci omu bulîrî bw’ezi ntôndo bayûbakamwo. Kurhali kulembu okusôka ezi ntôndo bayûbakamwo.

11 Yagirwa orhaderhaga mpu okerese abantu okala wabalwîsa na ntyo harhahirime ciru n’omuntu muguma omu mirhwe yâwe. 12 Obere oku lugerêro lwâwe, olange kwo abantu b’emisi yâwe, n’abarhumisi bâwe bagend’ilanga amaliba garhenga omu marhambi g’entôndo. 13 Bulya ahôla ho abantu b’e Betuli boshi bayîsh’ikadôma: enyôrha yabasêza okuhâna olugo lwâbo. Kuli rhwe rhwenene, rhukola rhwasôkera oku marhwerhwe g’entôndo ziri hofi, rhugend’itwayo amacûmbi g’okubalanga lyo balek’ijira owarhenga omu lugo. 14 Ishali lyabahungumuliramwo na bakabo n’abana babo embere engôrho ebahôlereze; balambukira omu njira z’aha bayûbaka. 15 Kandi wenene wanayi shig’ibahemba kulya kugalugalu banakwânîne, bulya barhalonzagya okuyîsh’i shiga n’omurhûla emunda oli.»

16 Ebyo binwa byasîmîsa bwenêne Holoferno n’engabo yâge; anacirhegeka mpu bajire okwo banadesire. 17 Cikembe ciguma ca bene Amoni cagenda na bene Asuru bihumbi birhanu, bahanda omu kafomeko k’entôndo, banyaga enyishi n’amaliba ga bene Israheli. 18 Nabo bene Ezau na bene Amoni basôka e ntôndo bagend’itwa icûmbi oku ntôndo ya Dotaini, banacirhuma abantu babo olundi lunda lw’ishiriza lya Egrebeli hofi na Kusi, cishagala ciba hofi n’omugezi gwa Mokimuri. Abasigalaga omu ngabo ya Asuru bahanda omu kabanda, bakabumba bantu. Amahema gâbo n’ebirugu byâbo byajira olugerêro lw’o rhuyumpa rhunji rhunji, nabo bone bàli ngabo nyinji bwenêne.

19 Bene Israheli balakira Nnâmahanga Nyamuzinda wabo, erhi boshi bamarhemuka, bulya bamagorhwa n’abashombanyi babo, na ntako bankacihashire okubafumamwo. 20 N’eyo ngabo ya bene Asuru yanacibazunguluka ntyo nsiku makumi asharhu: abalambagira n’amagulu kone, abagenda omu ngâlè n’abagenda n’enfarasi. Abantu b’e Betuli banacibona omuhako gwâbo gw’amîshi gukola buhwa. 21 Emina yagana, barhanacihashaga okunywa mpu batwe enyôrha, bulya bal’i kola bakagera amîshi babahà ga okunywa. 22 Abana babo balikola ba nta magala, abana babo barhorho na bakabo balembagûka n’enyôrha, bakahirima omu njira n’omu muhango, bulya nta misi bacigwerhe.

23 Okubundi obwo, olubaga loshi lwanaciyisha, lwazunguluka Uziyahu n’aba rhambo b’olwo lugo, abana bagererire, abakazi barho, banaciyâma n’izu linene, banaciderha, banabwîra abashamuka, mpu: 24 Nnâmahanga yenene atwâge olubanja ekarhî kirhu na ninyu kuli oku mwarhujirire ebwa kuba murhabwîraga bene Asuru ebinwa by’omurhûla. 25 Rhwono buno rhurhacigwerhi burhabâle, Nyamuzinda arhuhânyire omu maboko gâbo, erhi aleka rhufe n’enyôrha nnene, rhunagukumukire ntyo embere zâbo. 26 Mukanyagye mubahamagale buno, olugo muluhâne mpira emw’eyi ngabo ya Holoferno n’emirhwe yâge yoshi. 27 Kwanaba kukulu barhunyagûze, barhuhêke bujà, rhunagend’ilama ahali h’okubona n’amasu girhu abana birhu bafa, bakirhwe bafe n’abana kuguma. 28 Abahamirizi birhu yo mpingu n’igulu, Nyamuzinda wirhu, Nnâmahanga wa balarha, ye warhuhana erhi byâha birhu birhuma n’ebyâha bya balarha lyo alek’ijira kwa bene oku ene la. 29 Boshi caligllmiza banayâma, balaka bwenêne emunda Nyakasane Nyamuzinda ali n’izu linene.

30 Uziyahu anacibabwîra, erhi mube n’obulangalire bone, mulinde zindi nsiku irhanu: mw’ago mango, Nnâmahanga Nyamuzinda wirhu arhuyerekeza obwonjo bwâge, bulya arharhulekerere kuhika ebuzinda. 31 Ezo nsiku zikagera n’oburhabâle burhacirhuyîshira, nanajira nk’oku muna desire. 32 Asengaruka olubaga, alushubiza oku cihando, balanga enkuta, eminara y’olugo lwâbo, abakazi n’abana babashubiza omu nyumpa. Boshi bàli bamatwika enjingo omu lugo.

III. Yuditi

Emyanzi ya Yuditi

1 Muli ezo nsiku ogwo mwanzi gwanacihika kuli Yuditi mwâli wa Merari, mwene Uziyahu mugala wa Yozefu mwene Uzieli, mugala wa Elkia, mugala w’Ananiya mwene Gedeoni, mwene Rafeni, mwene Ashitobu mwene Eliasi mugala wa Helkiya mugala wa Eliabu mwene Natanaeli, mwene Salamieli, mwene Sarasadi, mwene Israheli. 2 Iba Menashè, w’omu bûko bwâge na w’omu mulala gwâge, afaga gala mango barhema engano. 3 Bulya erhi adwîrhe akolesa abakazâg’ishweka emifumba y’engano, omw’ishwa, izûba likali lyamukomanga irhwe, ahirima oku ncingo yâge, afira aha Betuliya cishagala câge; banacimubisha haguma n’ababusi bâge omu ishwa lyali ekarhî ka Dotaini na Balamoni. 4 Yuditi ali amayôrha mukana omu mwâge myâka ini na myêzi ini. 5 Arhangira ihêma oku nyanya ly’enyumpa yâge, anaciyambala piri n’eyindi mishangi y’obukana. 6 Akazâg’icîshalisa ngasi mango kuleka omu malaliro ga sabato, olwa sabato n’oku malaliro gw’omwêzi muhyahya, olw’umwêzi muhyahya, oku nsiku nkulu n’amango bene Israheli bakazâg’icisimisamwo. 7 Ali agwerhe omuhanda gurhali munyi, naye yêne ali w’iranga linja bwenêne. Iba Menashè ali amusigire amasholo, ensaranga, abambali, abambalikazi, enkafu n’amashwa; naye anabilanga bwinja. 8 Ntaye wankadesire mpu amushobeka kanwa kalebe, bulya arhinyaga Nnâmahanga bwenêne.

Yuditi n’abagula

9 Anacimanya ebijâci olubaga lwabwîraga omukulu w’ecishagala, obubule bw’amîshi bwamalonz’ibayîrha. Anacimanya kuguma ebinwa Uziyahu anababwîraga byoshi na kurhi abahigizagya oku ahâna olugo emw’Abanyasiriya enyuma lya nsiku irhanu. 10 Anacirhuma omwambalikazi wakazâg’ilanga ebirugu byâge byoshi, mpu bagend’ihamagala Shobrisi na Sharmisi, bashamuka b’e Cishagala. 11 Banacija aha mwâge, naye anacibabwîra, erhi: «Nyumvi nani bakulu b’ecishagala ca Betuli. Bulya karhashinganini akanwa mwaderhaga embere z’olubaga mwa zino nsiku.

Mwahanyire eciragâne, mwanajira Nyamuzinda muhamirizi waco ekarhî kinyu, mwanàhizire oku mwahâna ecishagala emw’abashombanyi akaba Nyamuzinda arhamurhumiri oburhabâle muli ezi nsiku. 12 Mw’oyo muligi bantu baci buno, mwe mwacishomagya okurhangula Nyamuzinda muli ezi nsiku z’ene, muyimangire Nyamuzinda ekarhî k’abantu. 13 Mwamahiraga Nyamuzinda-ogala -byoshi omu marhangulo, ntâco mweki mwanaciyumve. 14 ·Erhi aha murhayishi eciri ebulîrî bw’omurhima gw’omuntu murhanayumva bwinja entânya z’omu bukengere bwâge, kurhigi mwankamanyirira Nyamuzinda walemaga byoshi, mumanye umuhigo gwâge n’entanya zâge. Nanga, bene wirhu, arhali ntyo, ciru n’ehitya, murhakunizagya Nnâmahanga Nyamuzinda wirhu 15 Akaba arhalunzizi ukurhurhabiila muli ezo nsiku irhanu, acigwerhe obuhashe bw’okurhulanga omu zindi nsiku asimire, okurhumalîra embere z’abashombanyi birhu. 16 Mw’oyo mumanye murhahânaga eciragâne c’okuseza obulo nza bwa Nyakasane Nyamuzinda wirhu, bulya Nyamuzinda arhali nk’omuntu, yeki bakayerneza akantu omu kumusêza, nisi erhi mwene omuntu, oyu banka rhuliriza n’eby’empongano. 17 Co cirhumire omu kulinda obuyôkozi bwanka rhenga emwâge yêne, rhumuhune arhurhabâle, anayumvirhize omusengero gwirhu nk’oku yenene anasimire.

18 Bulya kurhasag’iyumvikana omu mpiriri z’iburha lirhu buno, ciru na buno nta bûko, nta mulala, nta cihugo, nta cishagala cidwîrhe caharâmya abazimu bajiragwa n’amaboko g’omuntu nk’oku byabaga omu nsiku za mira. 19 Okwôla kwo kwakazâg’irhuma ababusi birhu balekêrerwa bafe n’engôrho, banyagwe banamalirwe n’abashombanyi. 20 Ci konene rhwono rhurhasag’imanya wundi Nyamuzinda orhali ye yêne; co carhuma rhulangalire oku arharhushombe rhwono, nisi erhi obûko bwirhu.

21 Bulya kandi okuhirima kwirhu kwo na kuhirima kwa Yudeya yeshi, oluhêrero lwirhu lwanasherezibwa na ntyo Nyamuzinda anacihôla kuli okwo omu muko gwa ngasi muguma muli rhwe. 22 Okuyirhwa kwa bene wirhu, oku nyagwa kwa ecihugo, okusherezibwa kwa akashambala kirhu, ebyo byoshi Nyamuzinda arhubarhuze byo oku irhwe lirhu, ciru n’omu mashanja, elya mu nda rhwankanahêkwa bujà, kandi rhwanaba lwiganyo lubi na masheka g’abarhuhimaga 23 Bulya ubujà bwirhu burhahinduke iragi, ci Nyamuzinda Nnâmahanga ajira bube buhanya bwirhu. 24 Buno, bene wirhu, rhuyerekage abandi bene wirhu oku obuzîne bwâbo rhwe buyegemîre, oku okulangwa kw’oluhêrero lwirhu, okw’aka-Nyamuzinda n’okw’oluherêro rhwe okwo koshi kushegemire.

25 Kulusha aho rhukuze Nyakasane Nyamuzinda wirhu orhuhizire muli gala marhangulo nka kulya anakazâg’ijirira balarha. 26 Kengeri amarhangulo Nyamuzinda ajiriraga Abrahamu, amarhangulo ajiriraga Izaki n’okwayishiraga Yakobo koshi omu Mezopotamiya amango akazâg’iyabula amasò g’ebintu bya Labani, nalume wâge. 27 Bulya rhwono arharhujiriraga nka balya arhangulaga n’omuliro erhi bajira omurhima mwinja, rhwono arhali kurhuhana arhuhanyire, ci kuba kuhanûla kurhuma Nyamuzinda ashurha abamuyegera.»

28 Uziyahu anacimubwîra, erhi: «Ebi onadesire byoshi, obidesire n’omurhima gw’okunali na ntâye wankaganya ebinwa byâwe. 29 Bulya arhali oku lusiku lw’ene lyo obulenga bwâwe omu binwa bubonekine, ci kurhenga emurhondêro gw’ensiku zawe, olubaga loshi lwanabwîne obukengere bwâwe, bulya enke ngero z’omurhima gwâwe ziba nyinja bwenêne. 30 Ci kwône abantu baligwerh we bwenêne n’enyôrha! Barhuseza okubajirira ebi rhwabalaganyagya n’okujira endahiro kuli byo. 31 Na bunôla orhusengererage bulya oba mukazi wa ku shenga, na ntyo Nnâmahanga anarhurhumira enkuba yayunjuza emina rhubikiramwo amîshi, na ntyo rhurhacife.

32 Yuditi anacibabwîra, erhi: «Muyumve, najira ecijiro cakakengêrwa n’obûko kuja oku bundi bûko, omu bana b’ishanja lirhu. 33 Mugend’iyimanga aha muhango muli obûla budufu bw’ene; nayîsh’ihuluka nie na mwambalikazi wâni. Na buzinda bwa zirya nsiku mwahigaga mpu zo mwahânamwo ecihugo cirhu emwa abashombanyi, Nyamuzinda aciyêrekana emwa Israheli n’okuboko kwâni. 34 Ci konene mw’oyo murhaderhaga mpu mwalonza okumanya ebijiro byâni, bulya ntababwîra cici embere nkole oku nalonz’ijira». 35 Uziyahu n’abarhambo banacimubwîra, mpu: «Gendaga n’omurhûla; Nyakasane Nyamuzinda akushôkolere omu kuhana abashombanyi birhu.» 36 Erhi barhenga mulya nyumpa, banacija emwa babwe.

Omusengero gwa Yuditi

1 Yuditi anacifukama, abulagira oluvu okw’irhwe lyâge, abungûla sunzu wâge akazâg’iyambala mw’ago mango erhi badwîrhe batumbûkiza omu nyumpa ya Nyamuzinda enshangi y’ebijingo. Anaciyakûza erhi:

2 «Nyakasane Nyamuzinda wa larha Simoni, we wahiraga omu maboko gâge engôrho y’okuhana balya bàhamiraga oku mabere g’omubikira mpu bamushereze, balya babwikulaga ecibero câge mpu bamubonese nshonyi, balya bahemulaga enda yâge. Bulya wali odesire erhi okwo kurhakaba kwagal’inaba.

3 Co carhumaga abarhambo babo oleka banigûzibwe; kandi wanaleka mpu erya ncingo yâbo yabonaga enshonyi erhi kulya kuhabuka kwabo kurhuma, mpu yoshi emirirwe n’omuko. Wahimbaguliza abaja kuguma n’abakulu, n’aba kulu kuguma n’abashizi babo.

4 Waleka mpu abakazi babo banyagwe, mpu abananyere babo bahekwe bujà, n’ebi babanyagaga wabiha balya bana osima mpu babigabane, bo balya bayumvagya omutula gw’obumvu, bo balya bagayaguzagya bwenêne okuhemulwa kw’omuko gwâbo, banakuhamagala mpu obarhabale. Yagirwa Nyamuzinda wâni, ontabale nani nie mukana.

5 Wene walemaga ebintu byagezire, ebiri buno n’ebyaciyisha, we walemaga amango ga buno, amango gaciyisha n’ebi warhanyize binabe.

6 Ebintu wamalalira binayishe biderhe, mpu: «Rhwono orhulolage!» Bulya amajira gâwe goshi gaba marheganye n’oku orhegeka erhi mira wanakugererezagya.

7 Obonage kurhi Abanyasiriya balimbira obunji bw’engabo yâbo, badwîrhe bacikungira enfarasi, n’abazigendakwo bacikubagire abasirika babo bagenda n’amagulu, balangalire amatumu, empenzi, emiherho na engondôzo zâbo; ba rhamanyiri oku Nnâmahanga otulutumbya entambala.

8 Nyakasane lyo izîno lyâwe, orhibule emisi yâbo n’obuhashe bwâwe, ohe nangule emisi yâbo n’oburhe bwâwe. Bulya balalire okusherêza oluhêrero lwâwe lw’ecirhînyiro mulyala Izîno ly’irenge lyâwe lirhamukira, banàhizire okuhongola amahembe g’oluhêrero. 9 Sinza obucibonyi bwâbo; orhibulire oburhe bwâwe oku marhwe gâbo, ohire omu kuboko kwâni niono mukana emisi ndangalire.

10 Na ebinwa byâni by’obunywesi, ohirimye omurhumisi n’omukulikire, omukulu ahirime n’omushizi wâge. Orhibule okwo kucihêka enyanya kwabo n’amaboko g’omukazi.

11 Bulya emisi yâwe erhabonekera omu bintu mwandu, na okuhumbarhaza byoshi kurhabonekana omu bantu bazihu. Ci we Nyamuzinda w’abirhohye, we burhabale bw’abafunyazîbwe, we mufungizi w’abazamba, we mulanzi w’abale kerîrwe, we côkola c’abarhacigwerhi bulangalire.

12 Neci! neci! Waliha Nyamuzinda wa bashakulûza, Nyamuzinda w’akashambala ka bene Israheli, we mwâmi w’empingu n’igulu, we lulema w’amîshi, mwâmi w’ebiremwa byoshi, oyumvirhize Waliha omusengero gwâni.

13 Mpa nani ebinwa by’okushishashisha, lyo ndemaza n’okuhirimya balya bali n’emihigo migalugalu oku ndagâno yâwe, oku nyumpa yâwe ntagatifu, oku ntôndo ya Siyoni, n’abahigire enyumpa abana bâwe bajira.

14 Ohe olubaga lwâwe loshi ngasi bûko obukengere bw’okumanya oku wenène we Nyamuzinda, Nyamuzinda nn’emisi yoshi n’oku nta wundi mufungizi w’obûko bw’Israheli kulusha We».

Yuditi aj’emwa Holoferno

1 Ntyo kwo Yuditi alakire Nyamuzinda w’Israheli. Erhi aba amayûsa omusengero gwâge, 2 anaciyinamuka halya ali afukamire, ahamagala omwambalikazi, anacibungulukira omu nyumpa yâge akazâg’ibêra amango g’o lukulu lwa sabato n’agandi mango ga ensiku nkulu. 3 Ahogola olya sunzu ali ayambirhe, ahogola n’emyambalo yâge y’obukana yoshi, acishuka omubiri go shi, agushiga n’amavurha g’omugavu mwinja, ashokoza emviri zâge bwinja, ahira ecimane cinja omw’irhwe, ayambala emyambalo yâge y’obulimbi, eryala akazâg’iyambala amago iba Menashè acihabaga. 4 Ahira ebirato emagulu, amagerha minja gaja omw’igosi, ayambala engolo emaboko, empeta omu mi nwe, ebisikiyo oku marhwiri. Ngasi hirya omukazi akanacilimbisamwo hyoshi ahiyambala mpu lyo ahabula amasu g’abalume bankamulolakwo. 5 Omwambalikazi amuhêsa ehicupa h’idivayi, ehibindi hy’orhuvurha, abumba ehishoho hy’enshâno y’omugati, amalehe gayumire n’omugati gurhalimwo mva nganye nci; abohera ebyo byoshi haguma, anamuhêsabyo. 6 Banacilikûla, baja ebwa muhango gw’ecishagala ca Betuli. Banacishimana yo abalanzi balimwo Uziyahu n’abashamuka b’ecishagala: Shabri na Karnisi.

7 Erhi babona Yuditi anahindusire obusù, n’emyambalo yâge yahindusire, banacirhangâla bwenêne n’obwinja bwâge, banacimubwîra, mpu: 8 «Nyamuzinda wa ababusi birhu, akubumbe mugisho gwa okuhash’ijira ebi olalire okw’irenge ly’Israheli n’obukuze bwa Yeruzalemu».

9 Yuditi anaciharâmya Nyamuzinda, ababwîra, erhi: «Murhegeke ba nyigulire olumvi lw’ecishagala, kandi nanagend’iyûkiriza gulya muhigo rhwanashambalagakwo». Banacirhegeka abalanzi b’emisole mpu bamuyigulire nk’oku anahunaga. 10 Bayemêra na Yuditi anacihuluka, ye n’omwambalikazi, n’abantu b’olwo lugo banacimukulikiza amasu kuhika ayandagala oku ntôndo, kuhika omu kabanda. 11 Banacirhola enjira yoshi omu kabanda. Balanzi baguma b’Abanyasiriya bayisha emunda ali. 12 Banacigwârha Yuditi, banacimudosa, mpu: «Ali wa lubaga luhi? Oli wa ngahi na lunda luhi waja?» Anacishuza, erhi: «Ndi mwâli w’Abayahudi, narhenga emwabo, nayisha nayaka, bulya bayîsh’ihanwa emwi nyu boshi bamalirwe. 13 Niono naja emunda Holoferno ali, ye murhambo w’engabo yinyu, nti ngend’imubwîra eby’okunali, namuyêreka enjira ankageramwo lyo arhôla entôndo yoshi n’omu bantu bâge ntyo barhahalemwo ciru n’omuguma». 14 Erhi abo bantu bayumva ebinwa byâge , n’erhi balola obusù bwâge, embere zâbo ali wa kurhangaza n’obwinja bwâge. 15 Banacimubwîra mpu: «Wamafumya obuzîne bwâwe ene ocirhangira okuyîsha emunda nnahamwirhu ali. Na buno kanyagya, oje ebw’ihêma lyâge, baguma muli rhwe bakulusayo, banakuhise omu maboko gâge. 16 Hano onahika embere zâge, omanye wankaja entemu oku murhima, ci onamubwire emyanzi yâwe nk’okwo onadesire. Kandi anakujirira bwinja. 17 Banacîshoga balume igana, banacimulusa ye n’omwambalikazi, banacibahisa ah’ihêma lya Holoferno.

18 Abali omu ciralo boshi banashagamukira emunda ali, bulya omwanzi gw’oku anajagamwo gwamahika omu ngasi ihêma. Abakazâg’iyîsha banamugorha boshi, n’obwo ayimanzire aha ihêma lya Holoferno. 19 Bakazâ nwa n’obwinja bwâge, n’okusomerwa na bene Israheli, mpu: «Ndi wankagaya olubaga lugwerhe abakazi bangan’aha? Kurhankaba kwinja okubalekamwo ciru n’omulume muguma, bulya abankasigala banahirimya igulu lyoshi».

20 Abira ba Holoferno bàbaga omu nyumpa naye, n’abarhumisi bâge bana cihuluka, banacimuhêka omw’ihêma. 21 Holoferno ago mango erhi adwîrhe ahumukira oku ncingo, idako ly’ebiyonga bigwerhe obushengerere bw’amasholo, enjwijwi n’ezindi njuma z’engulo ndârhi. 22 Banacimubwîra olwa Nyamukazi, naye anacija olunda lw’embere omw’ihêma, n’amatara g’ebyuma gayîsha gamoleka. 23 Erhi Yuditi aja emunda ali ye na abàli bamukulikire, banaci rhangala boshi n’obwinja bw’obusù bwâge. Nyamukazi anacifukamiriza, aharâmya. Abaganda banamuyîmusa.

Yuditi aha mwa Holoferno

1 Holoferno anacimubwîra: «erhi ohire omurhima omu nda, wâni mukazi. Ntajirira ndi kubi nka anacishozire okukolera Nabukondonozori mwâmi w’igulu lyoshi. 2 N’oku biyêrekîre olubaga lwâwe luyûbaka omu ntôndo, nka lurhangayaguzagya, ciru ntankalengezize itumu lyani kuli bo. Ci bonene bacidwîrhîre okwo. 3 Ci mbwîraga buno carhumire obayaka oyisha oyakire eno munda. Bulya mbwîne oku kucicungula kukudwîrhe. 4 Olangalire, walama muli obu budufu bw’ene n’omu zindi nsiku zayisha. Bulya ntâye wakuhumakwo, ci bakujirira bwinja nk’oku banajirira abarhumisi ba nnawirhu Nabukondonozori.»

5 Yuditi anacimubwîra, erhi: «Yagirwa, oyankirire ebinwa bya mwambalikazi wâwe, oyemêre omuja-kazi wâwe abumbulire akanwa embere zâwe, ntanaderhe ebinwa by’obubêshi embere za Nnawirhu. 6 N’erhi wankayumva ebinwa by’omuja-kazi wâwe, Nyamuzinda akola bwinja haguma nâwe, na Nnahamwirhu arhankabona ahimwa ciru n’eriguma omu buzîne bwâge omu mirimo yâge yoshi. 7 Neci alame Nabukondonozori, mwâmi w’igulu lyoshi, gulame omurhwe gwâwe, ye wakurhumaga mpu oyinamule ebizine byoshi, bulya arhali bantu bone bamukolera erhi we orhuma, ci n’ensimba z’omu lubala, ebintu n’orhunyunyi rhw’omu malunga, bilamira oku misi ya Nabuko ndonozori n’enyumpa yâge yoshi.

8 Rhwamanyire oburhondekezi bwâwe, n’obulenga bw’omurhima gwâwe, banamanyisize igulu lyoshi oku wene mwinja omu bwâmi boshi, muntu wa buzibu omu kuba n’obukengere bunene, na muntu wakurhangaza omu biyere kire okulwa, 9 N’oku binwa Akioro aderheraga omu ndêko yâwe rhwabima nyire, bulya abantu b’e Betuli bamucizize, anababwizire ebi akubwîraga byoshi. 10 Ci, yagirwa Nnahamwirhu, orhagayaguzagya ebinwa byâge , ci obilange omu murhima gwâwe, bulya biri by’okunali, ebi anakubwizire byoshi, Bulya olubaga lwirhu lurhahanwa n’engôrho erhajira buhashe buci kuli lwo nka lu rhagomiri Nnâmahanga. 11 Na buno, lyo Nnahamwirhu arhag’ihimwa, olufu lwabashangula amarhwe. Bulya ecâha cabagazire; eci câha cirhuma bazusa obukunizi bwa Nyamuzinda wabo ngasi mango bali omu mabi. 12 Ebwa kuba barhacigwerhi mishi na biryo, barhozire omuhigo gw’okuyanka ebirhungwa byâbo, ciru banagwerhe enkengero z’okulya ebi Nyamuzinda abahanzagya okulya. 13 Ebisarulwa birhangiriza by’engano, entûlo y’idivayi, n’ey’amavurha, ebi bagishaga mpu bibikirwe abadâhwa^b, e Yeruzalemu, bakola embere za Nyamuzinda wirhu, balalire okubirya. N’obwo biri bintu ciru omuntu w’omu lubaga kone arhankahumakwo n’amaboko gâge. 14 Barhumire ciru n’entumwa e Yeruzalemu y’okugend’iderha oku abantu b’eyo munda bajizire ntyo lyo banayisha babagalulire obuhashe bwarhenga omu ihano likulu. 15 N’oku byayi sh’iba, hano banamanya oku bayemerirwe, bakanarhangira okukolesa obwo buhashe, boshi banahanwe n’okugukumuka olwo lusiku lonene.

16 Niono mwambalikazi wâwe, ebwa kuba mmanyire ebyo byoshi, co ci rhumire nyisha ndibirhire emunda oli ntenga emwabo. Na Nyamuzinda anantumire mpu nyîsh’ijira hano mwâwe ebijiro byajugumya omw’igulu lyoshi ngasi boshi bankanabiyumva. 17 Bulya mwambalikazi wâwe ali mukazi okenga Nnâmahanga w’empingu mûshi na budufu. Na buno, nka nakahash’ibêra hofi nâwe Yagirwa, na ngasi budufu mwambalikazi wâwe anazûka aje ebwa lubanda, agend’ishenga Nyamuzinda w’empingu, anayîsh’imbwîra amago bamajira eco câha câbo. 18 Nanayîsh’ikubwirakwo, na kandi ago mango wanagenda n’engabo yâwe na ntâye wankahash’ikuhagalika. 19 Nayîsh’ikugeza omu Yudeya moshi kuhika embere za Yeruzalemu; n’ecihêsi câwe nanaciyimanza aha kagarhî. Nawe wanabahêka nka bibuzi birhagwerhi mungere, ciru nta kabwa kankaderha mpu kakumokera. Bulya okwo kwambwizirwe omu bugeremwa bwâni, kwanamanyisibwa mpu nyîsh’ikubwirakwo.»

20 Ebyo binwa byasîmîsa bwenêne Holoferno n’abàli naye; barhangâla n’obukengere bw’oyo mukazi, banakaderha, mpu: 21 «Kurhenga aha igulu limerera kuhika aha lihekera, kurhasag’ibonekana mukazi wa bene oyu oku bwinja bw’iranga n’oku bukengere bw’ebinwa byâge . 22 Holoferno anacimu bwîra erhi: Nyamuzinda anajizire kwinja ene akulerha embere z’olubaga mpu lyo rhubona emisi omu maboko girhu na oku abarhugayaguzize babone obuha nya. 23 Ci we oyinjihire okurhalusire n’ebinwa byâwe biri nka buci. Okajira nk’oku wanaderhaga, Nyamuzinda wâwe aba ye Nyamuzinda wâni; nâwe wabona ahantu wakabêra omu bwâmi bwa Nabukondonozori, n’izîno lyâwe lyamanyibwa omw’igulu lyoshi».

Erhi Yuditi àli omu logo lw’Abanya-Asuru

1 Holoferno anacirhegeka mpu baheke Yuditi halya anabikira ebirugu byâge binjinja, anacirhegeka mpu bamuhe oku biryo byâge yenene, banamuhe kuli galya gâge ananywakwo yenène. 2 Yuditi anashuza, erhi: «Ntalya kuli ebyo biryo lyo ndek’isarhaza abandi, ci konene ebiryo byâni byayishire binkulikire». 3 Holoferno anacimushuza, erhi: «Hano ebiryo byâwe bihwa ngahi rhwashub’irhenza ebiryo bya bene ebyo mpu rhukuhebyo? Bulya emwirhu erhaba ciru n’omuntu muguma w’omu bûko bwâwe?» 4 Yuditi anacimubwîra, erhi: «Ndahire okw’izîno lyâwe nnahamwirhu, mwambalikazi wâwe arhayûse ebi ndwîrhe embere Nyamuzinda ayûkirize n’okuboko kwâni ebi alaganyagya byoshi». 5 Abali na Holoferno banacimuhêka omw’ihêma, anacija iro kuhika aha karhî k’obudufu, anacisinsimuka oku mucêracêra. 6 Anacirhuma abagend’ibwîra Holoferno, erhi: «Nnahamwirhu arhegeke baleke omwambalikazi wâge ahuluke, agend’isalira», 7 bulya Holoferno ali arhegesire, abakazâg’imulanga mpu barhamuhanzagya. Anacibêra okwo cihando nsiku isharhu. Ngasi budufu akazâg’ija omu kabanda ka Betuli anacikalaba omwo cihando ahali iriba ly’amîshi. 8 Na erhi ayinamukaga anayîshe ashenga Nnâmahanga mpu ahêke amajira gâge bwinja okw’irenge ly’abana b’olubaga lwâge. 9 Anashubira mulya ihema akola acire yeshi; anabêramwo kuhika amango arhôla ebiryo byâge omu cajingwe.

Yuditi oku lusiku lukulu lwa Holoferno

10 Ka oku lusiku lwa kani Holoferno arhajira idinye oku barhambo bâge bonene, arhalalikaga ciru n’omuguma omu barhumisi bâge. 11 Anacibwîra Bagoasi, ye wali nshagi y’okulanga ebirugu byâge byoshi, erhi: «Kanya oyeme ze oyu mukazi w’omuyahudi oli emwâwe, ayîshe eno mwirhu, rhulye rhuna nywe rhweshi. 12 Bulya zanaba nshonyi kuli rhwe erhi rhwankalêka mukazi wa bene oyu agenda rhurhanayinjibini. Kandi nka rhurhayîshiri rhwamurhiza anakarhushekera». 13 Bagoasi anarhenga aha mwa Holoferno, aja omu Yuditi ali, anacimubwîra, erhi: «Oyûla mujanyere mwinjinja arhayôbohaga okuja emunda nnahamwirhu ali, lyo akuzibwa embere zâge, anywe haguma nirhu idivayi n’obushagaluke bunene, anabe mwa luno lusiku nka munyere muguma wa bene Asuru, ababa omu nyumpa ya Nabukondonozori». 14 Yuditi ana shuza, erhi: «Ndigi ndi niono w’okuhakana ebya nnahamwirhu? Ehi anabwîne hiri hinja omu masu gâge, niono nanacihangana okuhijira bwinja na ntyo bwanaba busîme bunene kuhika oku lusiku lw’okufa kwâni». 15 Anaciyimuka, anaciyambala omushangi gwâge, ajagalîra n’ebindi birimbisa omukazi byoshi. Omwambalikazi ayisha amushokolire, anacilambûla embere za Holoferno itapi Bagoasi ali ahire Yuditi mpu akaz’ilikolesa ngasi lusiku amango g’okulya. 16 Yuditi anacija omu nyumpa. Omurhima gwa Holoferno gwadûrha bwenêne. Ayumva akola azigire loshi okulala naye. Anakazâg’ilonza amango ga okumushumika kurhenga lulya lusiku anamubo naga. 17 Anacimubwîra, erhi: «Nywaga mâshi nâwe oshagaluke haguma ni rhu». 18 Yuditi anamushuza, erhi: «Neci nanywa la, bulya oku lusiku lw’ene nani namabona iragi ly’okulama oku ntasag’ilama bundi omu kalamo kani kosh». 19 Anaciyanka kuli ebi omwambalikazi amurheganyizagya, ananywera embere zâge. 20 Holoferno yeshi ashagaluka, anywa idivayi linene bwenêne kurhalusa oku arhalisag’inywa kurhenga okuburhwa kwâge.

Yuditi ayirha Holoferno

1 Erhi ebijingo binaba, abambali bakasengaruka dubaduba. Bagoasi anahamika ihêma ly’embuga, anacikumira abalâlîzi boshi omu mwa nnawabo, boshi bagend’ikacihonda oku ncingo zâbo, bulya bali erhi bagazirwe n’amamvu. 2 Yuditi asigala yenc omu nyumpa na Holoferno. Holoferno erhi amalanguka oku ncingo ebwa kuba yeshi ali amazika na idivayi. 3 Yuditi anaci bwîra omwambalikazi mpu aciyegûle n’enyumpa y’okulala, anamulindire e mbuga nk’oku anajira ngasi lusiku, bulya ali adesire oku aciyîsh’ihuluka age nd’isalira, kwo anali amarhang’ibwîra Bagoasi.

4 Abantu boshi banacimuleka mulya nyumpa. Ntaye ciru n’omuguma wasi gire muli eyo nyumpa y’okulala, abe mwana, abe mukulu. Yuditi anaciyîmanga hofi n’encingo, anaciderha omu murhima gwâge, erhi: «Nyamuzinda ogala byoshi, yîmangira ebijiro by’amaboko gani okw’irenge lya Yeruzalemu. 5 Gano go mango g’okurhabâla omwimo gwâwe n’okuyunjuliza omuhigo gwâni, lyo oshandabanya abashombanyi barhugosire buno».

6 Anaciyegera hofi n’encingo ebw’irhwe lya Holoferno, amubwikula omu shangi, 7 anacija oku ncingo, anacirhuluba emviri z’okw’irhwe lyâge, anacide rha, erhi: «Mpa nani emisi, Yagirwa Nyakazane Nyamuzinda w’Israheli mwa gano mango». 8 Anacitwa kabirhi kabirhi n’emisi yâge yoshi omw’igosi lya Holoferno. Anacishayûla irhwe. 9 Anabulungiza omubiri gwâge okw’idaho, anacimanyula emishangi yali oku minara. Kasanzi kasungumu anacihuluka, ahêreza omwambalikazi irhwe lya Holoferno; 10 anacilirhogeza muli erya nshoho y’ebiryo. Oku banali babirhi banacihuluka nk’oku banakomereraga bakola bagend’isalira. Banacirhenga omu cirâlo, banacizunguluka ecishagala, banacisôkera oku ntôndo ya Betuliya, banacihika aha muhango gw’eco ci shagala.

11 Yuditi ahamagaza anaciri kuli, erhi: «Muyîgule muyîgule olumvi, Nyaka sane ali haguma nirhu, neci Nyakasane ali haguma nirhu omu kurhucinga oku bashombanyi nk’oku anarhujirire ene». 12 Erhi abantu ba muli olwo lugo bayu -‘ mva izu lyâge, boshi bashagamukira ebwa muhango gw’olugo. 13 Banacige nd’ihamagala abakulu b’olugo, banaciyîsha nabo bali bulibirha boshi, kurhenga oku murho kuhika oku muntu mukulu, bulya bali babwîne oku ciri cisomerine okucibona agaluka. Banacihamûla olumvi banacimuyankirira banaciyasa omuliro mpu babamolekere, banacibazunguluka. 14 Yuditi anacibabwîra, erhi: «Mukuze Nyamuzinda, mukuze Nyamuzinda, mumukuze bulya arhacirhenza obwonjo bwâge oku nyumpa y’Israheli, ci anavungunywire abashombanyi birhu muli obu budufu na okuboko kwâni». 15 Anaciyômola irhwe mulya nshoho anaciliyêrekana, anaciderha, erhi: «Loli irhwe lya Holoferno ye murhambo mukulu w’abasirika b’Abanyasiriya, alagi n’emishangi ashuba agwishiremwo e rhi ndalwe erhuma; Nyamuzinda anamuhimbagulize n’okuboko kw’omukazi. 16 Aganze Nnâmahanga owandangaga omu njira nanageraga mwoshi, bulya obusù bwâni bwamuhusize acilêrhera olufu; arhajizire kubi nani mpu ampemule ananshereze.» 17 Olubaga loshi lwazânwa, lwanaciyunamiriza, lwanaciharâmya Nyamuzinda, lwaderha, erhi: «Oyagirwe Nyamuzinda wirhu we wafunyaga ene abashombanyi b’olubaga lwâwe».

18 Uziyahu anacibwîra Yuditi. erhi: «Oli mugishe mwâli wâni na Nyamuzinda oba enyanya ly’amalunga goshi, kulusha abandi bakazi boshi ba hano igulu. Ayagirwe Nyamuzinda w’empingu n’igulu owajaga akulangula enjira mpu otwe igosi ly’omukulu w’abashombanyi birhu. 19 Bulya obu bwikubagire bwâwe burharhenge omu mirhima y’abantu bayô rha bacîkubagira ensiku zoshi emisi ya Nyamuzinda. 20 Mâshi kuli okwo Nyamuzinda yêne akuhêke irenge, akuhe iragi libe luhe mbo lw’oku orhababalire obuzîne bwâwe omu kubona kurhi olubaga lwâwe lwamajuguma, bulya wabire murhanzi w’okubona oku rhwagukumuka galya mango wanabaga n’olugendo lwinja embere za Nyamuzinda wirhu.» Olubaga loshi lwanacidumiza mpu: «Amen! Amen!»

III. Bene-lsraheli bahima Abanya-Sîriya

Abanyasîriya barhemuka banashandabana

1 Yuditi anacibabwîra, erhi: «Munyumvagye yaga bene wirhu, muyanke eli irhwe, mulimanike aha irhwerhwe ly’enkuta zinyu. 2 Na hano izûba libasha bwamanaca, munayanke ngasi muguma eby’emirasano byâge , ngasi balume ba misi boshi banabunguluke, mube nka bantu bayandagalira ebwa kabanda, era bali bene Asuru. Ci kwône murhabungulukaga. 3 Nabo, hano baba bamayanka emirasano yâbo, bakanya bagend’imanyisa abali oku ciha ndo, nabo banazûsa abarhambo b’engabo ya Asuru, kandi nabo banalibirhira emunda ihêma lya Holoferno liri. Barhamushimane, na ntyo oboba bwabagwa rha, banashandabane embere zinyu. 4 Na hano mukola mubaminisire, mw’oyo n’abandi banayûbaka omu Israheli boshi, mwâbalambika omu njira.

5 Ci kwône embere mujire ntyo, mumpamagalire Akioro olya muntu w’omunya-Amoni, yêne abone anamanye oku neci anali olya wagayaguzagya enyumpa ya Israheli, n’olya wamurhumaga emwinyu nka muntu mufu». 6 Banacihamagala Akioro aja omu nyumpa ya Uziyahu. Erhi ajamwo anabona irhwe lya Holoferno omu maboko g’omuntu wali omwo ndêko y’olubaga; acirhimba akamalanga okw’idaho, ahôla. 7 Ci erhi ahembûka, afukama aha magulu ga Yuditi, anaciderha, erhi: «Oli mugishe omu nyumpa za bene Israheli boshi n’omu mashanja goshi, ngasi boshi banayumve izîno lyâwe banarhangâlè.

8 Na buno ombwirage nani kurhi wajizire mwa zino nsiku». Na Yuditi anacirhondêreza okumubwîra ebi ajizire byoshi kurhenga amango anagendaga kuhika ago mango akazâg’ibaganirira. 9 Yuditi erhi aba amayûsa okushambâla, olubaga loshi lwanacibanda akahababo n’olwo lubi lwashakanya omu cishagala coshi. 10 Ci erhi Akioro aba amabona ebi Nyamuzinda wa Israheli anajizire, ayemêra okunali oyo Nyamuzinda w’Israheli, bakembûla oku bulume bwâge, na kuhika buno aciba na bene Israheli.

11 Erhi bunaca ntya, bamanika irhwe lya Holoferno oku nkuta na ngasi muguma ayanka emirasano yâge. Banacibunguluka bikembe bikembe ebwa kafomeko k’entôndo. 12 Erhi bene Asuru babalangira, banacigend’ibwîra abakulu babo, nabo banacikanya bagend’ibwîra abarhambo b’engabo, bakulikira na ngasi barhegeka ngabo ndebe. 13 Banacija emunda ihêma lya Holoferno lyàli. Banacibwîra olya wakazâg’ilanga ebirugu byâge , mpu: «Ozûse Nnahamwirhu bulya balya bajà bamarhangula okuyandagalira emunda rhuli mpu barhulwise, banagukumuke ntya boshi». 14 Bagoasi agend’ikomomba oku lumvi lw’ihêma lwàli emuhanda. Bulya ali acikebirwe mpu bagwîshîre na Yuditi. 15 Ci erhi aciba ntâye omushuzize, ahiga okuja omu nyumpa y’okulala: amushimana gukola mufu, akola cirunda bamukabulire oku ntebe n’irhwe mira baligendanaga. 16 Anaciyâma bwenêne, abanda endulu, omu kufuduka, asharhula emyambalo yâge. 17 Anacija omw’ihêma lyabâga cihando ca Yuditi, arhacimushangagamwo. Anacilibirhira emunda olubaga luli, erhi: 18 «Balya bajà bagomire! Omukazi w’Omuyahudi amabonesa enyumpa ya Nabukondonozori enshonyi. Holoferno oyo okw’idaho, ci arhacigwehi irhwe oku mubiri gwâge». 19 Erhi banayumva ebyo binwa, abarhambo b’engabo y’Abanya-Sîriya bana sharhangula emyambalo yâbo, bazunguluka obukengere, banacibanda endulû erya y’okujugumya abali omu cihando boshi.

Bene Asuru bakwamûka

1 Abaciri omu mahêma erhi bayumva ogwo mwanzi, nabo bafuduka. 2 Boshi bajamwo entemu n’oboba, ntâye waciberaga aha owabo ali, ci erhi ngasi njira banarhimanaga omu kabanda n’oku ntôndo. 3 Na ngasi boshi banahandaga omu ntôndo omu Betuliya nabo barhangira okuyâka. Okubundi obwo bene Israheli boshi ngasi bantu bakola batula entambala babava ngamukirakwo. 4 Uziyahu anacirhuma entumwa omu Betomastaimi n’omu Be bayi, e Kobe, e Kola n’omu cihugo ca bene Israheli coshi, mpu bagend’imanyisa okwabire, mpu boshi banacirhunike oku bashombanyi babanigûze. 5 Erhi bene Israheli banayumva ogwo mwanzi, boshi banacicirhuna kuli bo caligumiza babahojahoja bahibi kuhika aha Koba. N’abantu b’e Yeruzalemu nabo banaciyîsha balibisire, na ngasi bandi banayûbakaga omu ntôndo boshi, bulya babamanyisize olwabire omu cihando c’abashombanyi babo. Abantu b’e Galadi n’ab’e Galileya nabo banacibatumirhira omu marhambi g’emwabo, kuhika bayikirira e Damasko n’olunda lw’emwabo. 6 Abali basigire omu bantu b’e Betuli, banaciyandagalira omu cihando c’ Abanyasîriya. Banacihagula bwenêne, bagala la. 7 Nabo bene Israheli erhi bashubûka eyo munda balihula embaga banacirhôla ngasi byanali bisigîre byoshi. Ecishagala n’emirhundu na ngasi cigabi ca bantu bali omu kabanda nisi erhi omu ntôndo nabo banaciyîsha, bahagula kwabo, banyaga bintu binji bwenêne, bulya gwali mwandu.

Okuvuga Nyamuzimla omunkwa

8 Omudâhwa Yoyakîmu n’ihano ly’abagula boshi b’e Yeruzalemu banaciyî sha mpu nabo bone bacibonere oku minja Nyamuzinda anajiriraga olubaga lwâge lw’lsraheli, mpu banabone Yuditi, banamubwire ebinwa by’okumuha o bwanga. 9 Erhi banamuhikaho, boshi bamugîsha kuguma, banacimubwîra, mpu: «We bushagaluke bw’Israheli, we kucivuga kunene kw’Israheli, oku irenge linene ly’olubaga lwirhu. 10 Wajizire okwo koshi n’amaboko gâwe na Nyamuzinda anasima bwenêne. Wajirire Israheli kwinja, Oyagirwe, na Nyamuzrnda ogala byoshi n’ow’ensiku n’amango akugishe.» Olubaga loshi lwanacidumiza rnpu: «Amen! »

11 Olubaga lwanacihagula ecirâlo câbo nsiku makumi asharhu goshi. Yuditi bamuha enyumpa ya Holoferno n’ebirugu byâge , arhôla encingo yâge, amasahani galimwo goshi n’emizigo yâge yoshi, babishonekeza oku cihêsi câge, anacishwekerakwo engâlè zâge, anabishana kulya. 12 Abakazi b’Abayahudi boshi banaciyîsha mpu bamulolekwo; banacirhôla emijegereza, n’eyindi banaciyiha balya bakazi banali naye. 13 Yuditi anashokolera olubaga loshi na balya bakazi banali boshi abahà emijegereza n’abalume ba bene Israheli banabakulikira, aha bafumbasire emirasano, abandi bayambirhe ebimanyiso bayîsha bayimba n’izu linene bwenêne. 14 Na Yuditi anacirhangira olu lwimbo lw’okuvuga omunkwa ekarhi ka lsraheli yeshi, na olubaga loshi lwakashuza kuli okwo kuvuga omunkwa.

Olwimbo lya Yuditi

1 «Muyimbire Nnâmahanga mumurhimbire n’engoma. Muyimbire Nnâmahanga n’empundu, mumuzihire ennanga z’okumukuza, muhara mye munakuze izîno lyâge.

2 Bulya Nyamuzinda ye Nnâmahanga ofunga entambala, bulya omu biha ndo byâge ekarhî k’olubaga, anandikûzize omu maboko g’abashombanyi bani.

3 Asuru anacirhenga omu birhondo byâge , ayîsha ahumire n’omwandu gw’engabo, obunji bwâbo bwanacifunika emigezi n’obunji bw’enfarasi zâbo bwanacibwikira orhurhondo rhwoshi.

4 Ali amahiga mpu ecihugo cani acidulika muliro n’abana bani abamalire n’engôrho yâge, mpu ebirhaba abinigûze okw’idaho, abana bani balîrwe oku mpinga, n’abanyere bani mpu gube munyago.

5 Nyamuzinda ogala byoshi amabaloha nyuma n’okuboko kw’omukazi.

6 Bulya entwâli yâbo, arhali mpimbo za misole zayiyisire, arhali bene Titani bamunizire, arhali balya bantu baliri kulusha bali bamurhabalire, ci ali Yuditi, mwâli wa Merari, ye wamuhabulaga n’obwinja bw’iranga lyâge.

7 Bulya anahogwire emyambalo ya obukana bwâge mpu lyo akuza bene Israheli bali omu mababale.

8 Obusu bwâge abushîga amanukato, emviri zâge azishoshamwo ecimane, ayambala akanzo k’ecitani, mpu lyo amushumika.

9 Enkwerho zâge zamuhûsa amasu, n’obwinja bwâge bwamurhimbalaza obukengere. Akere k’ecihombo kamutwa igosi.

10 Abanyapersi bageramwo omusisi erhi bukali bwâge burhuma, n’Abanyamede bajiremwo entemu erhi burhwâli bwâge burhuma.

11 Okubundi abirhohye bani babanda akahababo, nabo bageramwo omusisi. Bahamagaza izu bwenêne, nabo abanzi bagaluka cinyumanyuma.

12 Abakazâg’ijacirwa mpu ho bene abakazi, babanigûza nka bantu bajabayâka. Boshi bahungukumira muli eyo ntambala ya Nnahamwirhu.

13 Nkolaga nayimbira Nyamuzinda olwimbo luhyahya: Nyakasane, mu shana oli mukulu kulusha, we muny’irenge, oli wakurhangaza omu misi yâwe, orhankahimwa na cici.

14 Ebiremwa byoshi bikukolere, bulya wadesire akanwa byanahabà. Wabirhumira omûka gwâwe na byoshi byajirwa. Na ntâye wankahakana akanwa kâwe.

15 Entôndo zahuruduka zone, zagenzikanwa n’emihusi y’amîshi. Emihirigisi y’amabuye yanajonga embere zâwe nka nungulu ya buci. Ci kwône ngasi baku rhînya we lwakiro lwâbo.

16 Neci yagirwa biri binyi ebi bakurhûla nka nterekêro y’akisununu kinja. Biri binyi kulusha ebikurherekêrwa nka mashushi galya bayôkera oku luhêro. Ci omuntu orhînya Nyakasane ye onali muntu nkana ensiku zoshi.

17 Iragi libi oku mashanja gacishomya okuhalalira olubaga lwâni. Nyamuzi nda ogala byoshi anâbahane oku lusiku lw’okutwa olubanja. Abahira omuliro na ebinyagasi omu mubiri, bâyama ensiku zoshi.»

18 Erhi bahika aha Yeruzalemu, boshi bakanya baharâmya Nnâmahanga, n’erhi olubaga luba lwamacesibwa loshi, barhondêra okuhêra enterekêro zâbo z’embagwa, ezayôcibwa, barherekêra na ngasi zindi nterekêro banali balonzize bone, bahâna entûlo. 19 Yuditi anacirherekêra emwa Nnâmahanga birya birugu bya Holoferno byoshi. Birya olubaga lwanamuhaga n’erya mishangi Yuditi yêne arhenzagya oku ncingo ya Holoferno. 20 Olubaga lwacisimîsa oku lunahashire aho ka-Nyamuzinda myêzi isharhu yoshi na Yuditi anabêra haguma nabo.

Okugikula n’okufa kwa Yuditi

21 Erhi ago mango gagera, ngasi muguma anacishubira emwâge. Yuditi anacishubira e Betuli, anacibêra aha mwâge. Amango ali anacizine goshi, Yuditi aja irenge bwenêne omu cihugo. 22 Banji balonza okumusheba, ci a rhacimanyanaga na mulume omu buzîne bwâge boshi, kurhenga halya iba Menashè anafiraga anashîmâna b’îshe ekuzimu. 23 Neci irenge lyâge lyàluga bwenêne, ci erhi n’emyâka nayo yaja yamugonza mulya nyumpa y’iba. Ahika omu myâka igana n’irhanu. Alika olya mwambalikazi. Buzinda afira aho Betuli, banagend’imubisha mulya lwala banabishaga iba Menashè. 24 Omulala gwa bene Israheli gwanacimushîba nsiku nda zoshi. Embere afe ali erhi agabire birugu byâge emw’ab’omu mulala gw’îba Menashè n’emw’ab’omu mulala gwâge yenene. 25 Ntaye wacidesire mpu ahalalire bene Israheli amango ga Yuditi goshi, ciru n’amango ali amafà.

^a1.0 https: / /www.septuagint.bible/judith / -/asset_publisher/l5tBRlYCzctt/content/ioudith-kephalaio-1?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.septuagint.bible%2Fjudith%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_l5tBRlYCzctt%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_pos%3D1%26p_p_col_count%3D2, © Greek Orthodox Archdiocese of America (Febrary, 3-2020). Ceci sera la source de tout mon texte grec sur le livre de Judith. Lyo idômero lyani lino oku cigereki c’ecitabu ca Yuditi

^b11.13 Abadâhwa bone bal’iyemêrirwe okulya ebi bàgishaga (Rhulole omu Lev 22,10).

ESG – – Bible en mashi du Congo

Esteri Esther אסתר

Enshokolezi

Ecitabu ca Esteri cishambâla ebiyêrekîre okucunguka kw’olubaga lwishogwa oku bulyo bw’omukazi. Hamani erhi ali mukulu w’abasirika boshi b’e Persi, alonza okunigûza Abayahudi boshi b’omu cihugo c’e Persi. Esteri, mukazi muguma wa Muyahudi wayankagwa na mwâmi, abaciza. Esteri akag’irhabalwa na nalume Mardokeyo omu burhegesi bwâge. Buzinda bwa nyuma, akalamo k’Abayahudi kàhinduka. Hamani amanikwa, Mardokeyo amukûla oku cirhi n’Abayahudi bâmalîra abashombanyi bâbo.

Olusiku lukulu lwa Purimu lijirwa oku kukengeza okwo kuhima amatumu. Eci citabu cihugula enshombo y’ amashanja manji ga mîra oku Bayahudi bulya bagwerhe akalamo kabo n’obworhere burhashushini n’obw’abalungu bâbo. Eci citabu cilonza okumanyisa oku Nyamuzinda ye rhegeka ebibonekana omw’igulu lyoshi (Est 4, 13-17). Omusengero gwa Mardokeyo n’ogwa Esteri guba guyunjwire bukuze bw’ Endagâno ya mîra (Est 4, 17a-y). Ecirabu ca Esteri cayandikagwa omu lulimi lw’ecihabraniya; cikwône cibâmwo ecigabi cayandikagwa omu lulimi lw’ecigereki, eco cigabi c’ecigereki cijire cazabûlwa n’olufabe luli omu mandiko.

EBlRIMWO

1. Omukulu w’e Persi arhêra Abayahudi: cigabi 1-3

2. Abayahudi bayokolwa na Esteri.· cigabi. 5–10

Ebishokwire

Ebilôrho bya Mardokeyo

1(a) ^a Omu mwâka gwa kabirhi kurhenga Asuerusi ali mwâmi mukulu, omu lusiku lurhanzi lw’omwêzi guderhwa mwêzi gwa Nizani, ebilôrho byanacihikira Mardokeyo mwene Yayiri, mwene Shimeyi, mwene Kishi, w’omu mulala gwa Benyamini, 1(b) Mardokeyo ali Muyahudi wayûbakaga e Suza, ali muntu mukulu olengerire w’oku bwâmi. 1(c) Ali muguma wamuli balya bantu Nabukondonozori mwâmi w’e Babeli agwarhaga mpira e Yeruzalemu anahahêka omu bujà haguma na Yekoniya mwâmi w’e Yuda. 1(d) Mardokeyo alôrha ntya: Hayîsha ecihogêro n’endilù, emilazo y’enkuba yakungula, idaho lyageramwo omusisi, igulu lyoshi lyajuguma. l(e) Mpangaza nkulu ibirhi zayisha zaja karhumbi k’okulwa. Ziri zaheba ccimorôgo 1(f) Erhi eco cimorogo cishakanya, ngasi ishanja lyacirheganya okurhera olubaga lw’a bashinganyanya. 1(g) Lwaba lusiku lw’endunduli n’omwizimya. Amalibuko, ecôba, n’ecikangô byagwârha igulu. 1(h) Ishanja lyoshi ly’abashinganyanya lya shandazibwa; obuhanya bwalyo bwaligezamwo omusisi. Olubaga lwoshi lwaci rheganya okuhererekera lwanayakflza Nyamuzinda. 1(i) Omulenge gwâbo gwayôrha nka kula amîshi manji gw’olwîshi gashalala ah’iriba lisungunu. 1(k) Obulangashane bwaba, izûba nalyo lyapamuka. Okubundi abakenyi bakuzibwa, balabarhanya abagale. 1(l) Omu kuzûka kwâge, Mardokeyo abona birya bilôrho byoshi n’emihigo ya Nyamuzinda, abika eryo ihwe omu murhima gwâge kuhika budufu. Akaz’ilongereza kurhi akabiyumva bwinjinja.

Bahigira okuyirha mwâmi

1(m) Mardokeyo alamaga aha bwâmi boshi na Bigtani na Tareshi, abo babirhi erhi zibà nkonè z’aha bwâmi z’okukaz’ilanga ebirugu. 1(n) Mardokeyo ayumva zirya nkonè zidwîrhe zacigamba, alonza okumanya bici zidwîrhe zaderha. Lero ayumva oku zirheganyize okuyîrha mwâmi Asuerusi. Okubundi anacizimbira mwâmi gulya mwanzi. 1(0) Mwâmi adokereza zirya nkonè, erhi zibà zamayâga, arhegeka mpu ziyirhwe. 1(p) Mwâmi anaciyandikisa ebyo mpu lyo bilek’iyibagirwa; Mardokeyo naye abiyandika. 1(q) Ntyo mwâmi aha Mardokeyo omukolo aha bwâmi anamuhembera lirya ihwe amuzimbiraga. 1(r) Erhi aha bwâmi habà Hamani, mwene Hamedata w’e Agagi erhi abà murhonyi bwenêne wa mwâmi. Oyo Hamani akaz’ilonza okulibuza Mardokeyo lyo acihôlera zirya nkonè ibirhi.

I. Asuerusi na Wasti

Olusiku lukulu lwa Asuerusi

1 Gali mango ga mwâmi Asuerusi, – obwâmi bw’oyo Asuerusi bwarhangiriraga e Buhindi bwahika e Etiyopiya, ebihugo byâge byoshi byali haguma igana na makumi abirhi na nda. 2 Ago mango, erhi mwâmi Asuerusi ahebire entebe yâge y’obwâmi aha Suza. 3 Omu mwâka gwa kasharhu gw’e ngoma yâge, ayimangira olusiku lukulu ajiriraga, barhambo b’engabo yâge y’abasirika, mwàli abakulu b’omurhwe gw’e Persi n’ogw’e Mediya, abaluzi n’abarhegesi b’ecihugo. 4 Alonzagya okubayêreka obugale bw’ecihugo câge n’obwinja bwaco kuguma n’obugale bwâge yenene, ajizire ntyo nsiku nyinji, nsiku igana na makumi gali munani. 5 Erhi ago mango gagera, mwâmi alonza okujirira abantu b’oku bwâmi bwâge nabo olukulu lwa nsiku nda aha Suza, kwo karhwa-bwâmi, kurhenga oku mukulu kuhika oku mwana, omu busani bw’oku bwâmi. 6 Omwola moshi mwàli muyunjwire mwinjihirizo gw’emishangi myeru, ey’irangi ly’omugôla, ey’akaduku, omukara, eby’obutonebutone; yalimanisirwe n’emigozi y’ecitani n’ey’akaduku, byali bishwekirwe oku rhugondo rhw’ebyuma by’olunyerere, n’oku mitungo migwike omu cirabuye ceru; encingo z’amasholo n’ez’ebyuma by’olunyerere zali omu bululi bubambemwo amabuye garhabonekerera g’e porifire, n’ecirabuye ceru n’ec’omusengo. 7 Bakagi nywera omu bikombe by’amasholo na bya ngasi lubero, idivayi lyanacibulagwa nka mîshi erhi o kwola kuhâna kwa mwâmi kurhuma. 8 Cikwônene barhasezagya ndi okunywa, bulya mwâmi ali erhi ahanyire irhegeko mpu baleke ngasi muguma akanywa oku analonzize.

Olwa mwamikazi Wasti^b

9 Naye omwamikazi Wasti oku lwâge ali ajizire olukulu oku bakazi omu bwâmi bwa Asuerusi. 10 Olusiku lwa kalinda, ago mango erhi mwâmi acirimwo orukara, arhegeka Mehumana na Bizeta, Harbona, Bigta, Abagta, Zetari na Karkasi zali nshagi zâge, oku banali nda bakazâg’ikola omwo bwâmi, 11 anacibarhuma mpu baj’ihamagala omwamikazi Wasti, mpu anayishe aya mbirhe ecimane câge c’obwamikazi ly’olubaga nalo lubona obwinja bwâge kuguma n’abarhambo boshi; bulya neci okunali arhahimagwa kuyinjiha. 12 Ci olya mwamikazi Wasti arhayîshaga, alahira buyumva akanwa mwâmi al’i rhumire enshagi zâge; okwôla kwarhuma mwâmi akunira bwenêne oburhe bwâge bwayâka. 13 Okubundi mwâmi anacihamagala abagula bâge ekagombe, balya bayîshi amarhegeko. Ntyôla kwo olubanja lwa mwâmi lwanakazâg’ihê kerwa balya bashinganyanya n’abishi amarhegeko ekagombe. 14 Abamuli hofi, ali: Karshena, Shetari, Admata, Tarshishi, Meresi, Marsena na Memukani, hali baluzi nda b’e Persi n’e Mediya bo bakazâg’ilola mwâmi ebusu, bo banali ba burhanzi omu bwâmi boshi, abadosa, erhi: 15 «Nk’oku binashingânîne n’i rhegeko, mbwiri nani, kurhi mwamikazi Wasti akwânîne okujirirwa, omuntu orhalonzizi okushuza oku irhegeko lya mwâmi Asuerusi n’obwo omu kumuha magala mwâmi anamurhumire enshagi zâge ?»

16 Embere za mwâmi n’embere za balya barhambo bakulu, Memukani anacishuza, erhi: «Yagirwa arhali mwâmi yêne mwamikazi Wasti anajirire okubi, ci n’abarhambo bakulu boshi, ciru n’olubaga loshi lunayubasire omu ngasi ishwa lya mwâmi Asuerusi. 17 Okwôla mwamikazi anajizire kurhabule okuhika omu marhwiri g’abandi bakazi, bulya bakola baboneraho nabo kurhi bayîsh’ikagayaguza b’iba wabo; mpu ka mwâmi Asuerusi yêne arhali ahanyire irhegeko mpu mwamikazi Wasti ayishe ci kwônene arhanaciyishaga!» 18 Kw’olu lusiku lw’ene lonene, abakazi b’abarhambo b’omu Persi n’aba omu Mediya bamanya eryo ishuzo lya mwamikazi, n’izu lici barhashuzemwo abarhambo bakulu ba mwâmi, kandi obôla hanazûka akigayanwe na ishababe linji. 19 Mwâmi akanabona kushingânîne, irhegeko li rhenge omu kanwa kâge n’eryo irhegeko irhondo nta muntu walihamaga omu marhegeko g’Abapersi, n’ag’Abanyamediya goshi, lihanze Wasti irhondo a rhacibonekanaga omu masu ga mwâmi Asuerusi; n’ecôla cikono câge c’okuba mwamikazi, mwâmi acihe owundi mukazi mwinja kumulusha. 20 Kandi eryo i rhegeko lyanajirwa na mwâmi, limanyisibwe omu cihugo ca mwâmi coshi; na ntyôla abakazi boshi banakaz’ikenga b’iba wabo abe mukulu erhi munyinyi.

21 Ebyôla binwa byasimîsa bwenêne mwâmi na balya barhambo bâge bànali ekagombe boshi naye. Mwâmi anacishimba kulyâla Memukani anaderhaga. 22 Ago mango, mwâmi anacirhuma amaruba omu cihugo coshi, ngasi hantu nk’oku baderhaga yo na nk’oku bayandika yo mpu lyo ngasi mushamuka akaz’ikengwa nka mukulu ahamwâge.

I. Mardokeyo na Esteri

Esteri aba mwamikazi

1 Erhi kugera nsiku, mwâmi Asuerusi erhi amajaga arhulula kuli bulya bu rhe kandi ashub’irhanya ebindibindi kuli mukâge Wasti, arhanya kuli lulya lugendo lwâge na ngasi mihigo yafundisirwe kuli ye. 2 Okubundi obwôla, aba rhumisi ba mwâmi bakazâg’imukolera muli agôla mango banacimubwîra, mpu: «Baje balongeza mwâmi abananyere b’emishikira binjinja banaciri babikira. 3 Mpu mwâmi ajire omurhwe gw’abantu baja bashubûza omu bihugo byâge byoshi balya bananyere banali binja na babikira, boshi babashubulize aha Suza omu côgo ciguma oku burhegesi bwa Hegeyi, nshagi ya mwâmi, olya olanga baka-mwâmi boshi. Oyûla abaha ngasi ebi banalagirirekwo okw’iranga lyâbo, 4 n’omwananyere wankanasimîsa mwâmi muli abôla bananyere boshi oyôla ye waja ahali ha Wasti omu kuba mwamikazi». Ezôla nkengero zasîmîsa mwâmi n’okôla kwo kwanabirage.

5 Ago mango aha burhwâli bw’aha Suza, hali omuyahudi izîno lyâge ye Ma rdokeyo, mugala wa Yayiri ya Shimeyi, mugala wa Kishi w’omu buko bwa Be nyamini. 6 Ali muntu wayîshaga adwirhwe mpira kurhenga e Yeruzulemu, kuguma na balya bandi bayîshaga badwirhwe haguma na Yekoniasi, mwâmi w’e Yuda; mwâmi Nabukondonozori erhi ye oyimire omu Babiloni, abaluliza. 7 Akazâg’ilêra hinyere higuma izîno lyahyo hyo hyali hi Hadasa nisi erhi Esteri, hyali hya mwîshe, hyali hyananyere hya nfuzi, hirhacijiraga îshe na nina, Cikwônene hyajiraga iranga linja n’ebirumbu bisogorosire bwinja, hyanali hinjinja. Erhi ababusi bâge bafa boshi, Mardokeyo ahihêka emwâge akahilera nka mwâli wâge w’omunda yâge yenene.

8 Erhi elyôla irhegeko lya mwâmi linagera omu cihugo coshi, n’erhi baba bamashubûza bananyere banji omu côgo c’aha Suza; banacibaha Hegayi mpu akaz’ibalanga. Esteri abarholwamwo, banacimuhêka omu bwâmi erhi banala nzirwe na Hegayi, mulanzi w’abakazi. 9 Oyo mwananyere anacimusîmîsa bwenêne, amurhonya. Anaciyumva asunisirwe oku murhima gwâge okumuha ngasi ebi omukazi akanacirhonesamwo byoshi emw’iba. Anacimuhêreza bambalikazi nda bacishogagwa omwôla bwâmi, anacibahêka omu yagoyago nyumpa omwôla côgo. 10 Esteri arhali amanyisize ali wa bûko buhi na babusi bahi bamuburha bulya Mardokeyo ali amuhanzize okumanyisa ntyôla. 11 Ngasi lusiku Mardokeyo akazâg’iyîsh’icigezageza ahôla côgo c’abakazi mpu ayumve emyanzi ya Esteri n’oku amagala gâge gayosire. 12 Ngasi mwananyere aligwerhe akage kasanzi k’okuj’emunda mwâmi Asuerusi ali, n’irhegeko ly’abakazi lyali lihunyire myêzi ikumi n’ibirhi. Agôla mango goshi g’amarheganyo gali gagabirwe ntyâla: omu myêzi ndarhu, bali ba gwâsirwe okukaz’icîshîga amavurha g’obuku; n’omu yindi myêzi ndarhu, bakaz’icîshîga amanukato na ngasi mugavu omukazi akomerera okucîshîga ly’alanga bwinja iranga lyâge. 13 Bakola baja emunda mwâmi ali, ngasi mwana nyere ankahashire okuhûna ngasi ebi analonzize, banamuhebyo anabigendana akola arhenga omwôla côgo aja emunda mwâmi ali. 14 Anajayo bijingo, na sêzi buba bwamaca, anashubira omu cindi côgo cakazâg’ilangwa na Shashigazi ye wakazâg’ilanga abakazâg’ilaza mwâmi. Munyere wa bene oyôla arhankaci shubire emunda mwâmi ali, nkaba mwâmi acifinje ye anamurhumize mpu bamulerhereye.

15 Ci Esteri mwâli wa Abihayili naye yêne mwîshe wa Mardokeyo, olya wakazâg’imulera nka mwâli wâge, erhi amango gâge gahika g’okuja emunda mwâmi ali, arhahunaga bindi bici okuleka ebi abwiragwa na Hegayi wali mu rhonyi wa mwâmi; na mulanzi wa abola bagoli. Esteri ngasi banakazâg’imu lolakwo banakaz’imusîma kulusha. 16 Esteri anacihêkwa emunda mwâmi ali omu bwâmi bwâge omu mwêzi^c gwa kalikumi gwo guderhwa mwêzi gwa Tebeti, go gwaligi mwâka gwa kalinda kurhenga oyôla mwâmi ali oku ntebe. 17 Mwâmi anacirhonya bwenêne Esteri kulusha abandi bagoli boshi, arhona azigirwa kulusha abandi bananyere^d boshi. Anacimuyambisa ecimane c’obwamikazi oku irhwe anacimujira mwamikazi ahali ha Wasti.

18 Mwâmi anacijira olusiku lukulu bwenêne oku barhambo n’oku barhumisi bâge boshi lyo lyali idinye lya Esteri, amarhambo gâge goshi gahumûka, na mwâmi anacivangulira binja binji oku bantu b’omu bwâmi bwâge boshi. Mardokeyo na Hamani 19 Obwo bwa kabirhi amango abananyere bajaga emunda mwâmi ali Ma rdokeyo ali abwarhire aha muhango gwa mwâmi. 20 Esteri arhamanyisagya oli aha aburhwa oli olubaga lwâge nka oku Mardokeyo anamukomêrezagya, bulya ye wamuleraga. 21 Muli agôla mango Mardokeyo ali abwarhire omu muhanda gwa mwâmi, Bigtana na Tareshi bali barhonyi babirhi ba mwâmi, bo bakazâg’ilanga omu bwâmi, omutula gwarhuma bali bakola bayîrha mwâmi Asuerusi. 22 Mardokeyo anacimanya ogwo muhigo gwâbo, anacikanya aj’ima nyisa mwamikazi Esteri ogwôla mwanzi, naye aj’igubwîra mwâmi ahali ha Ma rdokeyo. 23 Erhi baba bamodôkereza emyanzi, banabona oku kwo binali, abôla barhonyi bombi bamanikwa oku murhi n’okwôla kwanaciyandikwa omu citabu c’emyanzi eyêrekîre mwâmi erhi anadwîrhe abona.

1 Erhi ebyôla byoshi biba byamagera, mwâmi Asuerusi, akuza Hamani mugala wa Hamdata omu cihugo c’Agagi, amukengesa bwenêne, amuyûshulira ecikono c’obukulu, ashuba ye murhanzi omu barhambo bâge boshi. 2 Abarhumisi ba mwâmi boshi banali aha burhambi bwâge omwôla ngo baka z’ifukamiriza embere za Hamani, bulya kwo mwâmi anali arhegesire ntyôla. 3 Abarhumisi ba mwâmi babaga ahôla muhango banacibwîra Mardokeyo, mpu: «Cirhumire watwa omu irhegeko lya mwâmi?« 4 Nakulya kuba bakazag’iyôrha bamurhonda ngasi lusiku arhanabayumvagya lero bajimanyîsa Hamani, mpu balole erhi Mardokeyo anasera muli obwôla borhere bwâge ebwa kuba bali erhi bayumvîrhe oku aba Muyahudi. 5 Hamani anacibona oku Mardokeyo arhafukamaga embere zâge arhanafukamiriza embere zâge. Anacikunira bwenêne. 6 Ci agaya okumuhumakwo yenene bulya bamamubwîra ali wa bûko buci. Hamani alonza okumalîra olubaga lwa Mardokeyo loshi bo baligi Bayahudi banayûbakaga omu cihugo ca mwâmi Asuerusi coshi.

Ill. Abayahudi bashimbwa

Omulali gw’okuyîrha Abayahudi boshi

7 Omu mwêzi murhanzi go guderhwa mwêzi gwa Nizani, omu mwâka gwa kal’ikumi na kabirhi kurhenga Asuerusi ali mwâmi, banaciyesha ecigole^e ngasi lusiku na ngasi mwêzi, balinda bahika oku mwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi guderhawa Adari. 8 Okubundi Hamani anacibwîra mwâmi Asuerusi, erhi: «Omu mirhundu y’ecihugo câwe coshi muli olubaga lulumire kuli ngasi murhundu, luyôrha luciyungwire oku bandi bantu ba olubaga lwâwe, bajira gabogâbo marhegeko galya garhali g’olubaga loshi ciru barhashimba amarhegeko ga mwâmi. Kurhakwânîni mwâmi alembere bantu ba bene abôla. 9 Mwâmi akabona kunashingânîne, bahane irhegeko ly’okubayîrha, nayîsh’i lyûla abajira ogwôla mukolo bihumbi ikumi bya nsaranga za talenta. Nanazihira omu mbîko ya mwâmi»^f.

10 Mwâmi ahogola ehigondo hyâge omu munwe ahiyambika Hamani mugala wa Hamidata w’omu cihugo c’Agagi, muntu washombaga Abayahudi okulushire. 11 Mwâmi anacibwîra Hamani, erhi: «Ensaranga ezôla wamahabwa n’olwo lubaga kwo na kuguma, olujirire nka oku onabwîne kushingânîne». 12 Abayahudi ba mwâmi banacihamagalwa omu mwêzi murhanzi, omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi, hanaciyandikira ngasi murhamho wa mwâmi, ngasi mugula na ngasi mukulu w’olubaga okwôla Hamani abarhegekaga, banakaya ndikira ngasi lubaga omu luderho lwâbo. Eryo irhegeko lyayandikwa oku izîno lya mwâmi Asuerusi banacihirakwo akashe hirya higondo hyâge. 13 Amaruba ganacilerengana omu ngasi murhundu gwa mwâmi goshi mpu bahungumule, banigûze, bayîrhe Abayahudi boshi; babe bana, babe bakulu, babe bakazi, mpu baniguzihwe omu lusiku luguma omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi gwo guderhwa mwêzi gwa Adari, mpu banahagule ebintu byâbo byoshi.

13(a) Yumvagya ebyâli muli agôla maruba: Omwâmi mukulu Asuerusi ayandikire abarhegesi ba bihugo igana na makumi abirhi na nda g’omu bwâmi bwâge kurhenga e Buhindi kuhika e Etiyopiya n’oku bandi barhambo b’emirhundu n’ababakulikire, agala maruba gadesire ntyâla:

13(b) « Ciru akaba ntegesire amashanja mwandu, na ciru akaba ntegesire igulu lyoshi ntakalonza okurhegeka n’obuhashe bw’okurhindibuza abantu ci nti nyôrhe ngasi mango muntu wa murhima gwa bugula, muntu mutudu, bambali bani bakaz’iyôrha bali omu kalamo karhalimwo kadugundu na ntyôla obwâmi boshi bukwânîne bube n’omurhûla buyôrhe burhûlwire kuhika oklu lubibi lulyo olwa kuli bwenêne, ngasi muntu akaz’igendamwo buzira côba abe n’omurhûla bulya bwo buba bugale bwa ngasi muntu. 13(c) Erhi ncidôsa abahanûzi bani kurhi okwôla kwankahashikana, Hamani, ye mugula mukulu bwenêne na mwirhonzi, muntu mwene murhahabiri oku bushibirizi ajira omul kurhumikira kwâge, yeri wa kabirhi omu bwâmi, 13(d) amanyisize oku hali olubaga lugwerhe obulonza bubî lunali omu gandi mashanja goshi ga hano igulu mpu barhayumvanya n’agôla gandi mashanja ebwa kuba bajira gâbo gâbo marhegeko banakagayaguza amarhegeko g’abandi bâmi na ntyôla barhaziga ebihugo rhurhegeka byagendeka bwinja.

13(e) Erhi mbona oku omu gandi mashanja goshi olwôla lubaga luguma lonene lukayôrha luciyungwire oku bandi bantu n’oku omu kuba n’agâbo marhegeko banalonze okuseza abantu mpu bashimbe amarhegeko n’engeso zâbo, erhi rhubona oku okwôla kunarhume omurhûla gurhacibonekana omu bantu erhi bo barhuma. 13(f) Rhubahunyire nti abôla boshi banadesirwe omu maruba ga Hamani, ye murhambo w’ebyâni; ye na larha wa kabirhi, boshi oku banali: kuguma n’aba kazi, n’abana babo boshi banigûzibwe n’engôrho y’abashombanyi babo buzira bwonjo erhi kubabalira lebe; banigûzibwe oku lusiku lwa kal’ikumi na kani lw’omwêzi gwa Adari. 13(g) Na ntyôla ngasi boshi, bunôla kandi erhi mira, balya banali bagwerhe omurhima mubi olufu lw’akavulindi lubayandagaliza omu kuzimu; kandi omu nsiku zayîsha emikolo yirhu yanaba n’omurhûla enakengwe omu cihugo cirhu coshi. » 14 Ebinwa byayandikagwa mw’agôla maruba, nka irhegeko liyêrekîre abantu boshi, byanacirhumwa omu cihugo coshi mpu lyo ngasi muguma aba acîrheganyize oku lusiku lwanatwirwe«.

15 Oku irhegeko lya mwâmi agôla maruba ganacigenda dubaduba omu cihugo coshi. Ery’irhegeko lyanacimayisibwa burhanzi aha burhwâli buba aha Suza. N’oku mwâmi boshi na Hamani bali oku mamvu bagorhomera, banafonfomera ebiryo, abantu b’omu lugo lwa Suza boshi bahira akaboko aha irhama.

Esteri na Mardokeyo balonza obulyo bw’okuy[qka obwôla buhanya

1 Erhi anayumva oku kwo byalalirwe ntyôla, Mardokeyo asharhula emya mbalo yâge ayambala sunzu, anacilabika oluvu. Okubundi anacikanya omu lugo loshi aja abanda endulù, 2 anacigend’iyimanga aha muhango gujire aha bwâmi bulya ntâye wankagezire muli ogwôla muhango anacihundikire sunzu. 3 Omu ngasi cishagala banamanyisagyamwo ogwôla mwanzi gw’ebwâmi, oku ngasi Muyahudi wanali kolwôla lugo kwaba kurhindibuka, kulaka n’okurhoza emirenge, kucîshalisa n’emirhanyo. Banji baj’omu mishîbo, bayambala sunzu, bacilabika oluvu.

4 Bambalikazi n’abalamba barhonyi ba Esteri bayîsh’imumanyisa ogwôla mwanzi. Omwamikazi, omungo gwamugwârha bwenêne. Arhuma abahêkera Mardokeyo emyambalo mpu lyo aleka sunzu wâge. Ci Mardokeyo acilahirira. 5 Lero okubundi obwôla, Esteri anacirhuma omwambali wâge Hataki, muguma w’omu barhonyi mwâmi alimuhire mpu bakaz’imukolera, Esteri anacimurhuma mpu agend’idosa Mardokeyo kurhi byabire na bici birhumire aba n’olugendo lwa bene olôla.

6 Hataki anahuluka aja emunda Mardokeyo ali atamire aha muhango gw’omuhanda gwa mwâmi. 7 Mardokeyo anacimurhondêreza oku binali byoshi anacimubwîra na kurhi Hamani alaganaga okurhulira ensaranga zirhali nyi oku mbîko ya mwâmi nka mpyîlo y’okumalîra Abayahudi. 8 Anacimuhà erya mpamiso y’olwandiko Iw’irhegeko lyalumizibagwa omu cihugo coshi mpu bayî rhe Abayahudi; n’okwôla kwankamanyisize Esteri ebyabire byoshi. Anacimu komêreza mpu abwire omugoli aje emunda mwâmi ali amushenge obwonjo oku lubaga aburhagwamwo. 8(a) «Erhi kengera mwana wâni muli zirya nsiku z’amalibuko amango nakazâg’ikulisa n’amaboko gani. Bulya Hamani ye oligi wa kabirhi omu cihugo ca mwâmi, ahunyire mwâmi mpu rhweshi rhufe! » 8(b) «Oshenge Nyakasane, orhuderhere emunda ali, orhufulumuse olufu!»

9 Hataki agaluka aj’ishambalira Esteri ebyo binwa. 10 Esteri arhuma Hataki acibwîra Mardokeyo, erhi: 11 «Bambali ba mwâmi boshi n’abayûbaka omu cihugo câge bayîshi oku ngasi muntu abe mulume, abe mukazi, erhi ankanaci shomya mpu aje emunda mwâmi ali arhanahamagirwi naye, oyôla muntu anakumba ho nahalya omu irhcgeko lidesire mpu oyôla muntu afe. Nkabaga e rhi mwâmi akanamuyêrekeza akarhi kage k’amasholo, mwâmi anamanyise ntyo oku oyûla muntu ababalirwe. Hamagera na nsiku makumi asharhu ntalali kwa mpu nje emunda mwâmi ali».

12 Anacimanyisa Mardokeyo ebyo binwa bya Esteri. 13 Naye Mardokeyo anacishuza, erhi; «Orhamanyaga mpu okwenge oli omu bwâmi, wenene Muyahudi wafuma omu bandi. 14 Bulya kwo binali erhi wankaba orhadesiri kanwa mwagano mango, okucira n’okuyôkoka kw’Abayahudi kwanarhenga handi^g; w’oyo n’enyumpa ya sho mwanahûngumuka. Ndi wankamanya erhi arhali amango gali nkaga go garhumaga oba mwamikazi?»

15 Esteri abwîra Mardokeyo, erhi: 16 «Ogend’ibwîra Abayahudi banali omu Suza boshi bacishalise erhi nie ntuma. Murhalyaga murhananywaga miregere ge isharhu na madufu asharhu. Oku lwâni lunda, nie haguma na bambalikazi bani, nacîshalisa kuguma na ninyu. Na hanôla mba namacirheganya ntyôla, nanaj’emunda mwâmi ali, akaba kufa nafa nanafaga». 17 Mardokeyo ashubira emwâge agend’ijira kulyâla Esteri amubwîraga. Omusengero gwa Mardokeyo

17(a) Mardokeyo ashenga erhi akengera aminja ga Nyakasane goshi, aderha erhi: 17(b) «Mâshi, Yagirwa, Yagirwa Mwâmi Ogala-byoshi, ebintu byoshi biba oku buhashe bwâwe, na ntâye ciru n’omuguma wankakucika nka wamalonza okuciza Israheli. 17(c) We walemaga empingu n’igulu, na ngasi birhangazo biba hanôla igulu. We mwâmi w’ebintu byoshi, na ntâco cankakucika Nyamwagirwa! 17(d) Oyîshi byoshi, orhahabiri oku arhali kujira cikanyi nisi erhi bucibonyi kandi erhi magene g’okubona irenge lyarhumaga nalahira okufukamira o mwibonyi Hamani. Bulya neci nanacinyihya erhi kuciza Israheli kurhuma. 17(e) Ci kwônene najizire ntyôla, lyo ndek’iha omuntu irenge likwânîne Nyamuzinda yenene; ntankanaharâmya owundi okuleka wenene, Yagirwa Nnâmahanga, ci arhali ebwa kucivuna kwo kwarhuma najira ntyôla. 17(f) Na bunôla Yagirwa Nnâmahanga, Mwâmi, we Nyamuzinda w’A brahamu, obabalire olubaga lwâwe; bulya abashombanyi birhu bakola ba rhulomolire amasu mpu barhuyîrhe banaherêrekeze omwimo gwâwe gwa ku rhenga mira. 17(g) Orhagayaguzagya omurhwe gwâwe, ogu wenene wacu ngulaga kurhenga e Mîsiri. 17(h) Yagirwa oyumvirhize omusengero gwâni! 0 mwimo gwâwe ogufe obwonjo, emishîbo yirhu oyihindule bushagaluke lyo rhulanga akalamo kirhu rhunabe bantu bakuyimba irenge ly’izîno lyâwe, mâshi Nyakasane. Yagirwa omanye mâshi wankaheza orhunwa rhw’abakukuza.» 17(i) Nabo bene Israheli balaka bwenêne n’emisi yâbo yoshi omukubona olufu lukola luli embere z’amasu gâbo.

Omusengero gwa Esteri

17(k) Omwamikazi Esteri naye oyakira muli Nyakasane erhi arhungwa n’obwôba bw’olufu lwalikola lumuyêrekîre luminomino. Anacihogola erya myambolo yâge y’obugale, ayambala ey’okucîbabaza n’okushiba; ahali h’amanukato galya gabaya bwinjinja oku irhwe lyâge, alibumba luvu na ngasi bindi bya bibolêrereza. Arhohya bwenêne omubiri gwâge; n’ebiviri bishandabine aba by’akola aj’agerana halya hoshi anakazâg’igera aba amashokoza amanaya mbaliza bwinja. Ashenga Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli aderha, erhi: 17(l) «Nyamwagirwa, mwâmi wirhu, wene Nyamuzinda nta wundi, ntabala nani bulya obwinage oku niono nieshi nta handi nankacikula oburhabâle okuleka emunda oli: bulya embaka zinyîshire, nkola ndi omu kanga k’okufa. 17(m) Kurhenga eburho bwâni erhi nciri aha mwirhu, nayumvîrhe oku wene ne Yagirwa, we wacîshogaga Israheli omu karhî g’agandi mashanja goshi na balarha wacîshogâbo muli bashakulûza babo, mpu babe mwimo gwâwe ensiku n’amango, n’oku wajizire makwanane manji wakazâg’ibalaganya. 17(n ) Lero rhwakugomera, wanacirhuhâna emwa abashombanyi birhu, ebwakuba rhwamakaz’iharâmya ba-nyamuzinda babo. Oli mushinganyanya Yagirwa Nnahamwirhu. 17(o) Ci kwônene barhaciderhaga mpu obûla rhwamagwarhwa mpira rhuko laga rhwalekera ahôla, ci balunginage boshi n’enshushano zâbo mpu bakule omulali gw’omu kanwa kâwe, mpu baherêrekeze loshi-loshi omwimo gwâwe, mpu badundaguze orhunwa rhw’abakukuza, bamalîre ntyôla irenge ly’aka Nyamuzinda kâwe n’oluhêrero lwâwe. 17(p) ntyo bakaz’iharâmya omu igulu lyoshi ba-nyamuzinda b’obwihambi n’okucisîmîsa lwoshi embrere z’omwâmi w’igulu. 17(q) Yagirwa, enshusho yâwe erhahindukaga buhanya oku barhacihali, mâs hi, orharhuganyaguzagya omu malibuko girhu! Emihigo mibi abashombanyi birhu barhurheganyiza, ojire ebagalukire bo nène n’omurhangiriza wankacishomya mpu arhurhera, ojire acîbonerekwo, abe lwiganyo lw’ababo! 17(r) Yagirwa okengere, ociyerekane olusiku lw’amalibuko girhu! Nani ompe oburhwâli, Yagirwa Mwâmi wa ba-nyamuzinda na Murhegesi wa ngasi bukulu. 17(s) Ohire ebinwa binunu omu kanwa kani hano mba nkola ndi omu mbaka embrere z’entale, onayiyêrekeze omurhima embere z’abashombanyi birhu, baherêrekere haguma n’abandi boshi babashusha. 17(t) Rhwehe okuboko kwâwe kurhucize, onayîshe ontabille bulya niene ndi, ntanagwerhi wundi nalibirhira kuleka we, wene Nyakasane! 17(u) Oyîshi byoshi onayîshi oku ntabonakwo irenge ly’abarhasima bayumve izîno lyâwe, oyîshi oku ntabonakwo gw’entakembûlwa n’ogw’abanyamahanga. 17(w) Omanyire obulagirire ndimwo, omanyire oku obwôba bungwerhe erhi bucîbone bwâni burhuma, bulya bundi ebusu, mwa zino nsiku ndi nagenda engalanju hano igulu, bwôba n’enshonyi ziri nka za mwambalo gw’izinga. Waliha, ontenze kw’obwo bworhere, ojire burhankulikiraga omu nsiku zani z’omurhûla. 17(x) Mwambalikazi wâwe arhalîraga oku cibo ca Hamani, arhajaga oku nsiku nkulu z’ebwâmi arhananywaga amanvu g’abazimu. 17(y) Mwambalikazi wâwe arhacisimisagya kundi kundi kurhenga olusiku akuhiragakwo omurhima kuhik’ene, ci muli we, Nyakasane, Nyamuzinda wa Abrahamu. 17(z) Nyamuzinda w’emisi elushire eya boshi, oyumvirhize izu ly’abali omu malibuko barhanacigwerhi bulangalire, orhukule omu maboko g’abaminya onankûle omu bwôba ndimwo!»

Esteri aj’emunda mwâmi ali

1 Oku lusiku lwa kasharhu lw’omusengero, Esteri ahogola emyambalo yâge y’emishîbo, ayambala eyâge yoshi y’obwamikazi. 1(a) Erhi alangala bwinjinja iranga, ashenga Nyamuzinda olanga anacungula abantu boshi. Buzinda anacirhôla bambalikazi babirhi: agwarhiriza oku murhanzi; n’omwambalikazi wa kabirhi amuyîsha nyuma amulengirize emirhêro yâge. 1(b) Omu bwinja bwâge, obusù bwâge bwashagaluka bwenêne bwanalangala buzigire. Ci erhi n’omurhima gwâge guli gwadûrha n’obwôba. 1(c) Erhi ayikira emihanda yoshi, tundu kuli mwâmi. Agôla mango mwâmi ali abwarhire oku ntebe yâge y’obwâmi erhi anayambalizize ebimanyiso byoshi by’ensiku nkulu zâge; anahe rhe alangashana n’amasholo n’agandi mabuye minjinja; ali wakulerha ecôba. 1(d) Anaciyînamula obusù bwâge bwalabuka, alola n’oburhe bunene. Mwâmi kazi afa n’entemu. Erhi ahôla atulula omubiri anayegemera omwambalikazi wali mulasize. 1(e) Lero Nyamuzinda ahindula omurhima gwa mwâmi agujira mutûdu. Ayimukanana n’obwôba oku ntebe yâge y’obwâmi anacigwarhirira E steri kuhika ayôrha bwinja; amuhà omurhima n’ebinwa by’okurhuliriza. 1(f) «Kurhi byabire Esteri? Ndi mushinja wâwe !Orhayôbôhe! Orhafe! Irhegeko lyani liyêrekîre abantu kone. Shegera hano.» 2 Mwâmi ayimusa akarhi kage k’amasholo akadêkereza oku igosi lya Esteri amuhôbera anacimubwîra, erhi: «Nderheza!» 2(a) Esteri aderha, erhi: «Yagirwa, nakubwîne oshushire nka malahika wa Nnâmahanga. Lero omurhima gwâni gwafuduka nayôboha obulangashane bwâwe. Bulya, Yagirwa, oli wa kusomeza n’obusù bwâwe buli bwa kusimîsa.» 2(b) Erhi ayusa okuderha, ahola. Mwâmi ayôboha n’abamuli eburhambi balonza okumuhembula. 3 Mwâmi anacimudôsa, erhi: «Bici bikugwerhe, mwamikazi Esteri? Mbwîra bici walonza? Ciru akaba luhande ly’ecihugo cani nanakuhalwo.» 4 Esteri anacishuza, erhi: «Waliha nka kusimîsize mwâmi, nsengire mwâmi ayîshe oku lusiku lukulu namurheganyize ene omu mwâni haguma na Hamani.» 5 Mwâmi anacishuza, erhi: «Museze Hamani ajire okwôla Esteri anadesire. »

Mwâmi anakanya boshi na Hamani baja kuli lulya lusiku lukulu Esteri anabarheganyizagya. 6 Erhi baba bakola badwîrhe banywa idivayi, mwâmi anacidôsa Esteri, erhi: «Mbwîra bici osengire? Nakushobôza byo. Mbwîra bici walonza? Ka luhande lw’ecihugo cani? waluhabwa.» 7 Esteri anacishuza aderha, erhi: «Eci nsengire n’eci nalonza: 8 Wa!iha akaba nani narhonyire omu masu ga mwâmi, na nka mwâmi alonzize okuyumvirhiza eci nsengire n’eci nalonza, mwâmi ashub’iyîsha irhondo oku lundi lusiku lukulu namurheganyiza haguma na Hamani na kuli olwôla lusiku nayukiriza irhegeko mwâmi ampire.»

9 Olwôla lusiku Hamani angenda ashagalusire. Ci erhi acibona Mardokeyo aha muhango gwa mwâmi, buzira kuderha mpu akayimuka nisi erhi okucifukunya kwo kunyi embere zâge, anacikunirira bwenêne Mardokeyo. 10 Ci Hamani acihima bwenêne akanya aja emwâge. Okubundi anacirhumiza mpu abira bâge bayîshe kuguma na mukâge Zereshi. 11 Hamani arhondêra okubabwîra ogw’obunji bw’obugale bwâge n’ogw’abagala bâge n’ecikono cinene mwâmi amuhebiremwo erhi amuyimika mukulu w’abasirika n’abarhumisi bâge boshi. 12 Kuhika ciru ayushûla aderha, erhi: «Arhanali hoshi aho, ciru niene nieki omwamikazi Esteri ayemêrire okuja oku lusiku lukulu anal’irheganyîze mwâmi rhweshi naye; na kandi ndalisirwe okuyîshubira irhondo rhweshi na mwâmi. 13 Ci ebyo byoshi nta masîma binderhera amango nciri nabona ola Muyahudi Mardokeyo atamire aha muhango gwa mwâmi.» 14 Lero mukâge Zereshi, kuguma na balya bira hage banacimushuza, mpu: Orheng’igend’igwikisa omurhi gwa makoro makumi arhanu, n’irhondo sêzi ohûne mwâmi bamanikekwo Mardokeyo. Na ntyo wanagend’oshagulusire okwôla lusiku lukulu mweshi na mwâmi!» Elyôla ihano lyanacisimîsa bwenêne Hamani, anacijirisa ogwôla murhi.

IV. Abayahudi bacihôla

Hamani ayongwa

1 Muli obwôla budufu mwâmi anacibula iro, arhumiza mpu bamulerhere ecitabu c’emikolo n’ebijiro byâge . Bacilerha, barhondêra hacibungilla ba nacisomera embere zâge. 2 Lero banacishimana ahayandisirwe kurhi Mardokeyo ajag’imanyisa obulyâlya bwa Bigtani boshi na Tareshi bali barhonyi babirhi ba mwâmi, bo bakazâg’ilanga enyumpa ya mwâmi na ngasi byoshi byanabagamwo; bali balalire okuyîrha mwâmi Asuerusi. 3 Mwâmi anacidôsa, erhi: «Bicigi biguma Mardokeyo ahabiragwe nka bukuze n’irenge kuli okwo ohôla?» Nabo balya barhumisi ba mwâmi bakazâg’imukolera agôla mango banacishuza, mpu: «Arhahabagwa cici.» 4 Mwâmi anacidôsa, erhi: «Ndi oli omu ngo?» Mw’agôla mango gonène, Hamani erhi ali embuga aha nyumpa ya mwâmi, aliyîshir’ihûna mwâmi mpu bamanike Mardokeyo oku murhi ali amurheganyîze. 5 Abarhumisi ba mwâmi banacishuza mwâmi, erhi: «Hamani oyo oli omu ngo.» Mwâmi anacidcrha, erhi: «Ayîshc!» 6 Erhi Hamani aha amaja omu nyumpa mwâmi anacimudosa, erhi: «Kurhi bankajirira omuntu mwâmi alonza okukuza?» Hamani acija emurhima, erhi: «Wundi ndi mwâmi ankalonza okukuza ahanyuma lyani?» 7 Hamani anacishuza, erhi: «Ka hali omuntu mwâmi alonza okukuza?» 8 Erhi kukwânîne okuyanka omwambalo gw’obwâmi, gulya mwâmi yenene akola arhanzir’iyambala n’okumuyamhisagwo; kandii okumuhira oku nfarasi mwâmi yenne akola arhanzir’igendakwo; erya ebarhwire ecimane c’obwâmi omu irhwe. 9 Ogwôla mwambalo n’eyôla nfarasi banabiha ôlya onali mukulu bwenêne omu bagula ba mwâmi naye anabiya mbisa ôlya muntu mwâmi alonza okukuza, kandi banaja bamugeza omu miha nda y’olugo, banaja bayakûza embere zâge mpu: «Kw’ajirirwa ntyôla omuntu mwâmi alonza okukuza!» 10 Mwâmi anacibwîra Hamani, erhi: «Kanyagya duba oyanke ogôla mwambalo n’eyôla nfarasi na nk’okwôla onadesire ogendig’ikujirira Mardokeyo, Muyahudi, otamire aha muhango gwa mwâmi, o rhanalekaga akantu muli ebyôla onadesire.» 11 Hamani anaciyanka gulya mwambalo n’erya nfarasi, ayambisa Ma rdokeyo gulya mwambalo anamugerana oku nfarasi omu ngasi lugo anayîsha ayakuza, erhi: «Ntyôla kwo mwâmi ajirira omuntu alonza okukuza.» 12 Ma rdokeyo ashub’icishubirira aha muhango gwa mwâmi naye Hamani anyo mbokera emwâge n’omutula n’irhwe libwike. 13 Hamani anacirhondêra asha mbalira mukâge Zereshi n’abira bâge oku kwo byabirage ntyôla. Abira bâge na mukâge Zereshi, banacimubwîra, mpu: «Akaba kobinali Mardokeyo anali w’omu bûko bw’Abayahudi, mira warhondêraga okucirhohêza, ntako wacimu jira, okwôla wakaz’ifukamira burhahusa embere zâge.

Hamani oku lusiku lukuku emwa Esteri

14 Oku banacidwîrhe bashambâla ntyôla abaganda ba mwâmi banaciyirukira bayîsha bakola balirhola Hamani mpu aje oku lusiku lukulu, Esteri arheganyize.

1 Mwâmi boshi na Hamani banacikanya baja kuli lulya lusiku lukulu lwa mwamikazi Esteri. 2 Kuli ogwôla mulegerege gwa kabirhi, erhi bahika oku mango g’okunywa idivayi, mwâmi anacidôsa Esteri, erhi: «Bici oscngire wâni mwamikazi Esteri? Wanabishobôla. Bici walonza? Ciru cankaba cigabi ca kabirhi c’obwâmi bwâni, wanakubona.» 3 Omwamikazi Esteri anacishuza, erhi: «Akaba ntonyire omu masu gâwe, Yagirwa shebuje na nka mwâmi abwîne okwôla kuyumanine, nkusengire akalamo: gwo musengero gwâni ogwo, n’oku lubaga lwâni nako na kuguma lube n’akalamo kwo ndwîrhe nacifinja okwôla. 4 Bulya rhwaguzibwe nie n’olubaga lwâni, mpu barhumalire, barhunigûze, rhuherêrekere rhweshi. Ciru acibâge rhwaguzibagwa mpu barhuhêke bujà, mpu rhuj’iba bantu ba kukola konene, nali nacihulikira konene; ci kwônene omushombanyi nta mango agalula omuhona mwâmi ayîsh’ibona muli okwôla». 5 Mwâmi Asuerusi anaciderha, abwîra omwamikazi Esteri, erhi: «Ndi oyo na ngahi aligi oyôla ogwerhe ezo nkengero omu murhima?» 6 Esteri anacishuza, erhi: «Omushombanyi, omwisi y’oyûla Hamani, y’oyûla kaheza!»Hamani ageramwo omusisi embere za mwâmi n’embere z’omwamikazi. 7 Mwâmi n’o bukunizi bunene anacihuluka mulya bakazâg’inywera idivayi aj’omu busani bwali ahôla bwâmi. Hamani anaciyimuka mpu akolaga ashenga amagala emu nda omwamikazi Esteri ali bulya amabona oku emunda mwâmi ali mira olufu lwâge lwahigagwa.

8 Mwâmi anacirhenga mulya busani anacishubira mulya bakazâg’inywera amamvu, ashanga Hamani ali amacikweba kulya ntebe Esteri alikwo. Mwâmi anaciderha erhi kwo kurhi okûla? Ciru anakola ashimbulire mwamikazi hanôla mwâni, munôla bwâmi? Ecôla cinwa cirhali cicihumanuka omu kanwa ka mwâmi amango bahundikaga Hamani omushangi ebusu^h. 9 Harbona, muguma omu barhonyi ba mwâmi, aderha erhi na mwâmi anayumva mpu: «Sinza oku omurhi gwarheganyibagwa na Hamani mpu bamanikekwo Mardokeyo; olya muntu wayîshig’imanyisa okwinja kuli mwâmi, guli mugwike omu mwa Ha mani; guli gwa makoro arhanu!» Mwâmi anacishuza, erhi: «Abe yêne ye bamanika kwo!» 10 Banacimanika Hamani kuli gulya mulingoti arheganyizagya Mardokeyo. Na ntyôla mwâmi anacitwika oburhe.

ⁱ Abayahudi bayôkolwa

1 Muli olôla lusiku lonêne, mwâmi anaciha Esteri erya nyumpa ya Hamani, mushombanyi w’Abayahudi na Mardokeyo ahika embere za mwâmi ebwa kuba omwamikazi Esteri anashambalire mwâmi kurhi obûko bwâge buyosire bonaye^j. 2 Mwâmi ali amahogola hilya higondo hyâge ali ayambisize Hamani, anacihiyambisa Mardokeyo nave Esteri anacihira Mardokeyo muli erya nvumpa ya Hamani.

3 Esteri ashub’iderha embere za mwâmi; anacirhimba aha magulu gâge, alaka, ashenga mpu bakule gulya muhigo mubi gwa Hamani w’Omugagi ali agwerhe oku Bayahudi. 4 Mwâmi anacilamhulira akarhi kage k’amasholo emunda Esteri ali, naye anacizûka, anaciyîmanga embere za mwâmi. 5 Anaciderha, erhi: «Nka mwâmi abwîne oku kushingânîne na nka kulya nani nantonyire emunda ali, anaderha bayandike amaruba g’okuhanza galya maruba olya Hamani mugala wa Hamdata w’Omugagi gayandikagwa naye mpu bayîrhe ngasi Bayahudi bali omu cihugo ca mwâmi. 6 Bulya-kurhigi niono nankalembera obuhanya bwayîshira olubaga lwâni, kurhigi nankayemêra nti olubaga lwâni luhungumuke?

7 Mwâmi Asuerusi anacibwîra omwamikazi Esteri n’olya Muyahudi Mardokeyo, erhi: «Loli oku nahire Esteri erya nyumpa ya Hamani, naye Hamani yêne amanikwa oku murhi ebwa kuba anali agwerhe ogwôla muhigo mubi oku Bayahudi^k. 8 Mugend’iyandika nk’oku munabwîne kushingânîne, amaruba g’okulikuza Abayahudi okw’izîno lya mwâmi, munahirekwo akashe k’ehigondo hya mwâmi, bulya ngasi hiyandisirwe okw’izîno lya mwâmi na kandi hifundi kwa n’akashe k’ehigondo hyâge, mandiko ga bene agôla garhakacihamwa.» 9 Abayandisi boshi ba mwâmi banacihamagalwa, omu nsiku makumi abirhi n’isharhu z’omwêzi gwa kasharhu, gwo guligi mwêzi gwa Siwâni; banaciyandika nka oku Mardokeyo anali arhegesire mpu bayandikire Abayahudi, abarhwali, abarhambo bakulu, abarhambo b’ebihugo biri kurhenga e Buhindi kuja e Etiyopiya, byo bihugo igana na makumi abirihi na nda, ngasi cihugo kulya banayandika mulico na ngasi lubaga kulya baderha omu lulimi lwâbo, n’oku Bayahudi omu mandiko n’omu lulimi lwâbo. 10 Ago maruba gayandikagwa oku izîno lya mwâmi Asuerusi ganajakwo ehigondo hyâge, gahekwa n’abarhumisi bashonyire oku nfarasi nyinja ya mwâmi. 11 Muli agôla maruba mwâmi ali ayemirire Abayahudi okucilunda haguma lyo bafugira obuzîne bwâbo, kuguma n’obuhashe bw’okuyîrha, okumalîra, ciru n’obw’okunigûza abashombanyi babo, abana babo na bakabo, balya banashubuzinye omu mashanja, omu mirhu ndu n’okuhagula ebirugu byâbo^l. 12 N’okwôla mpu kujirwe lusiku luguma omu bihugo bya mwâmi Asuerusi byoshi, omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi gwa Adari.

Irhegeko lya mwâmi Asuerusi ly’okubabalira Abayahudi

12(a) Olwandiko lw’amaruba gw’okubabalira Abayahudi:

12(b) «Ga mwâmi Asuerusi, omwâmi mukulu. Ayandikiraga abarhambo b’omu bihugo byâge oku binali igana na makumi abirhi na nda, kurhenga e Buhindi kuja e Etiyopiya; n’oku ngasi banalanga ebirugu birhu, mweshi rhumuhire omusingo!

12(c) Bantu banji, erhi baba bamakuzibwa n’obwinja burhalusire bw’abalonza okubajirira aminja, bôhe kunabe kucibona bakola bacibona. Arhali oku bashizi birhu bonene bacihindula, ci erhi bajejerhwa n’obugale bwâbo, anabe ababajirira aminja bo bakola balonziyirha. 12(d) Arhali kurhamanya aminja g’abantu gonene balekêrera, ci omu bucîbone bwâbo bali bantu barhuzirwe n’ebya hanôla igulu, banamanye mpu nkaba bafuma olubanja lwa Nyamuzinda orhabonakwo banyankola-maligo anayîshi ngasi kantu. 12(e) Kanji kanji w’anabona abantu nka bamahabwa obuhashe, omu kushumikwa n’abira babo balya bahirwe cikono cilebe, banalonze okubulaga omuko g’omwêru-kwêru, lero bacilerhere amabî garhankabukwa. 12(f) Obulyâlya bw’ababi, bunalonze okurheba balya bantu binja babarhegeka. 12(g) Loli bwinja: Arhali omu myanzi yagezire mira mwonene mwankaboneka ebiri nkebyo mmukengezize ci n’erhi mwankalola byajirwa hofi na ninyu, mwanabona ebijiro bibi by’abali oku buhashe bwa bene abôla. 12(h) Neci, nacihangana okwôla kurhacibaga omu nsiku zayîsha, lyo ngasi muntu alama n’omurhftla, buzira kadugundu omu bwâmi bwirhu, 12(i) Nakula abarhakwânîni, n’okurhimanya ebyahira n’ebyahiruka okushingânîne.

12(k) Mweshi murhahabiri kurhi, Hamani mugala wa Hamdata, muntu w’e Macedoniya, okunali arhali w’omu bûko bw’Abapersi, muntu rhurhankagererize ciru embere, lero rhwanacimuyankirira bwinja nka cigolo. 12(l) Abona oku neci rhwamuyankirire bwinja nk’okurhunajirira agandi mashanja kuhika ciru rhwamulola nka y’ekola larha ciru n’abantu boshi bakafukamiriza embere zâge nka kulya anali wa kabirhi omu cikono c’obwâmi 12(m)) Ci kwônene ayêrekana oku arhankahasha okuyôrhana iragi !ya bene eryo, arhondêra okuja kwafufula eyi n’eyi oku buhashe bwâni, n’okulonza okuheza akalanmo kani. 12(n ) Rhujira côkola, muntu oyôrha arhujirira aminja, ye Mardokeyo; rhujira na Esteri, ye wirhu w’ebwâmi orhabakwo izabyo, naye Hamani omu binwa byâge by’obunywesi n’eby’obwisi abahunira olufu, kuguma n’olubaga lwâbo loshi; 12(o) Omukujira ntyôla, alilangalire okurhanywa n’abandi na buzinda ecihugo c’Abapersi acihe ab’e Macedoniya.

12(p) Ci kwônene abôla Bayahudi bali batwirirwe okufa n’oyoôa mwisi, rhwehe rhunabone oku barhaba bisi n’oku barhegekwa n’amarhegeko gashingânîne; 12(q) rhunabone oku bali bana b’Owe-nyanya, Nyamuzinda ozine mukulu bwenêne, ye warhuhaga, kuguma na bashakulûza, narheecka obwâmi bwirhu n’obushinganyaya bunene. 12(r) Co cirhumire murhaciyumvagya galya maruba garhumagwa na Hamani mugala wa Hamdata, kulya kuba owagayandikaga amanisirwe oku murhi boshi n’enyumpa yâge yoshi, aha muhango gwa Suza, bw’obuhane bushinganinc Nyamuzinda, Murhegcsi w’ebintu byoshi amujirire. 12(s) Hano muba mwamamanika agâla maruba, ngasi hoshi muleke Abayahudi bashimbe n’obwalagale amarhegeko gâbo. Munabarhabale okuciyônolakwo balya bahizire okubayirha mw’olwo lusiku lwalilulalirwe, kwo kuderha: omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi guderhwa Adari. 12(t) Bulya Nyamuzinda Lulema w’ebintu byoshi, oku lubaga lwâge, ahindwire olusiku lwali lwaba lwa buhanya mpu lube lwa kushagaluka oku lubaga lwîshogwa. 12(u) Ninyu mwe Bayahudi kuziga mukuze olwôla lusiku lw’irenge n’enshagali nk’oku munajira oku zindi nsiku zinyu nkulu na ntyôla olwôla lusiku lwaba, bunôla n’agandi mango gayîsha, cerekane c’akalamo kuli mwene n’oku bandi boshi b’obulonza bwinja omu Persi, na kwa balya balonza okurhulenganya gabe mango ga kukengera okuhwa kwabo. 12(x) Olugo ciru n’ecishagala cirhashimbiri ebyôla binwa cinanyagwe, itumu licizungulemwo, cinadulikwe muliro, cirhaciyûbakagwamwo, arhali n’abantu bonene ciru n’ensimba n’enyunyi z’emalunga.»

13 Ebinwa by’ago maruba byali irhegeko, lyanacilumizibwa omu ngasi cihugo n’emwa ngasi ishanja, mpu ly’oloôa lusiku Abayahudi bahasha okucihôla oku bashombanyi babo. 14 Abahêkaga amaruba bagenda n’engâlè z’ebwâmi, bakanyîriza bwenêne, bulya kw’irhegeko lya mwâmi lidesire. Elyôla irhegeko lyanacimanyisibwa omu Suza kwo kali karhwa-bwâmi. 15 Mardokeyo arhenga oku bwâmi anakola ayambirhe emyambalo y’obukulu yalimwo cy’akaduku n’eyakeru, ecimane c’amasholo camuli omw’irhwe, acihundikira n’ecishuli c’o mukara gw’akalinga. Olugo lwa Suza loshi lwayîsha lwabanda orhubûli n’o mwishingo. 16 Oku Bayahudi, olwôla lusiku luli nka lwa kumolekerwa, lusiku lwa masîma, lwa mwishingo na lw’irenge. 17 Omu ngasi cihugo n’omu ngasi mu rhundu, eryôla irhegeko !ya mwâmi na galya maruba gâge, omu Bayahudi banali erya munda gakaba masîma na mwishingo, bakajira ensiku nkulu n’idi nye. Na banji omu lubaga bacijira bayahudi erhi kubayôboha kurhuma.

Okuhima abashombanyi olwa Purimu

1 Omu mwêzi gwa kal’ikumi na kabirhi, gwo mwêzi guderhwa mwêzi gwa Adari, omu nsiku ikumi n’isharhu z’ogôla mwêzi ly’irhegeko n’amaruba ga mwâmi byali birhegesirwe okuyukirizibwa na muli olwôla lusiku lyo abasho mbanyi b’Abayahudi bali balangalire okubahima loshi, ci byahinduka kundi kundi; Abayahudi banaciba bo bahumbarhaza abashombanyi babo. 2 Abayahu di bashubûzanya omu lugo lwâbo ngasi baguma aha banayûbakaga omwôla cihugo ca mwâmi Asuerusi mpu bayirhe balya banali babahigire oku bayirha; na ntâye wankadesire mpu bayîrhe balya banali babahigire okubayîrha; na ntâye wankadesire mpu abacika bulya obwôba bwali erhi bwagwasire abantu boshi. 3 Abasirika n’abarhambo b’abantu banali omu bihugo bya mwâmi byoshi, abakulu n’abarho, boshi barhabmala Abayahudi erhi kuyôboha kurhuma. 4 Mardokeyo ali akola alengerire oku mwâmi n’irenge lyâge lyanaja lyalumira ngasi cihugo. Bulya obuhashe bw’oyôla Mardokeyo bwajaga bwayushuka ko nene.

5 Abayahudi bageza oboji bw’engôrho omu bashombanyi babo, babanigû za, babaherêrekeza, banabakolera mwône nka oku banalonzagya^m. 6 Omu murhundu gwa Suza mwonene, Abayahudi bayirhamwo erhi okuyirhisamwo bantu magana arhanu. 7 Banacibalambikamwo Parshandata, Dalofona, Aspata, 8 Porata, Adaliya, Aridata, 9 Parmashita, Arizayi, Aridayi, Yezata, 10 bana ikumi ba Hamani mwene Hamdata, mushombanyi w’ Abayahudi. Ci kwônene barhahagulagaⁿ.

11 Olwo lusiku lonêne, omuganjo gwa abanizirwe omu Suza karhwa-bwâmi, gwayirukira gwahika emunda mwâmi ali. 12 Mwâmi anacibwîra omwamikazi Esteri, erhi: «Abayahudi bamayîrha munola Suza omu karhwa-bwâmi bantu magana arhanu, na bene Hamani oku banali ikumi; ndi omanyire bici bakozire omu zindi mpande z’ecihugo ca mwâmi? Bici olonzize wanabihabwa, cici odwi rhe wacifinja? wanabijirirwa.» 13 Esteri anacishuza, erhi: «Nka mwâmi abwîne kuli kwinja, Abayahudi b’omu Suza bashub’iyemêrerwa okujira irhondo nk’oko irhegeko lyanali libayemêrire okujira ene, n’abôla bene Hamani oku banali ikumi bamanikwe oku murhi.» 14 Mwâmi anacirhegeka mpu bajire ntyôla, n’e ryo irhegeko lyanacimanyisibwa omu Suza mwoshi. Bamanika balya bana ikumi ba Hamani. 15 Abayahudi erhi bashubishubûzanya kandi omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa Adari bashub’iyîrha omu murhundu gwa Suza bandi bantu magana asharhu. Ci kwônene barhahagulaga.

16 Abandi Bayahudi bali omu bindi bihugo bya mwâmi, nabo banaci shubûzanya mpu lyo bacîlanga bwinja. Bayegûla abashombanyi babo babayî rhamwo bantu bihumbi magana gali nda. Ci barhahagulaga. 17 Lwali lusiku lwa kal’ikumi na kasharhu lw’omwêzi gwa Adari; n’olusiku lwa kal’ikumi na kani, lwaba lwa kurhamûka, na ntyôla balujira lusiku lukulu lwa kushagaluka bwenêne. 18 Abayahudi b’omu Suza bali bashubûzinye omu lusiku lwa kali ikumi na kasharhu n’olwa kal’ikumi na kani lw’omwêzi barhamûka olusiku lwa ijl’ikumi na karhanu lw’omwêzi lwo lwanabirage lusiku lukulu lwâbo lw’okus ‘ îma n’okushaguluka. 19 Co cirhuma Abayahudi b’omu lugo bajira olwâbo lusiku lw’okushagaluka omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gwa Adari, lwo luba lusiku lukulu lwâbo lw’okucîshinga, lusiku lwa kusîma, na muli olwôla lusiku ngasi Muyahudi anarhumire omulungu wâge nshololo nsungunu. 19(a) Ci Abayahudi b’omu burungu bashagaluka banahâna enshololo emw’abalungu babo omu nsiku ikumi n’inni z’omwêzi gw’Adari.

IV. Olusiku lukulu lwa Purirnu

Okujira olusiku lukulu lwa Purimu

20 Mardokeyo ayandika ebyôla byoshi, anacirhuma n’amaruba oku ngasi Bayahudi banayûbakaga omu cihugo ca mwâmi Asuerusi, oku bali hofi kugu ma n’abali kuli. 21 Abaseza okukuza olusiku lukulu lw’omu nsiku ikumi n’inni na ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa Adari; 22 n’okushagaluka muli ezôla nsiku bulya ziri nsiku bahimagamwo abashombanyi babo, gwo mwêzi amalumwa gâbo gahindukaga masîma, gwo mango ensiku z’emishîbo zahindukaga nsiku nkulu. Ezôla nsiku nkulu zibe nsiku za busîme ezi ngasi muguma akarhumiramwo bene wabo enshololo n’okuhâna oluhembo lusungunu oku bakenyi. 23 Abayahudi bakujira nkomedu okwôla barhangira olwo lusiku n’okwôla Mardokeyo abayandikiraga. 24 Neci okwôla kwoshi, bulya Hamani mwene Hamdata w’e Agagi olya mushombanyi w’Abayahudi ali amarhola omuhigo gw’okubaheza n’okubashurhira e «Puri» kw’okubayeshera ecigole c’okubaherêrekeza. 25 Ci kwônene erhi acija emunda mwâmi ali okugend’ihûna mpu Mardokeyo amanikwe mwâmi anacirhegeka mpu ogoôa muhigo gw’okumalîra Abayahudi gugalukire Hamani, muntu mubi wagujiriraga Abayahudi, banacimumanika oku murhi, ye n’abagala. 26 Co carhumire olwôla lusiku luyirikwa izîno lya «Purimu» lirhenga oku luderho «Puri», kwo kudrha ecigole. Ntyôla nk’oku byanali mwagalya mamba ga Mardokeyo kwo byanayîshir’igibonekana, kwo byanayishir’ibahikakwo. 27 Abayahudi haguma n’iburha lyâbo n’abandi balonza okulungana nabo^o, bahiga n’obulonza boshi okukakuza buzira kuyibagira ezo nsiku zombi. Lyaba irhegeko lya kukajirwa ngasi mwâka nka kulya amaruba gâbo ganali gadesire na nka kulya banatwaga ago mango. 28 Ezôla nsiku nkulu zayîsh’ikakengezibwa n’okukuzibwa kurhenga oku iburha kuja oku lindi iburha, omu ngasi mulala, omu ngasi cihugo, n’omu ngasi murhundu, n’ezo nsiku za Purimu irhondo zirhalekagwa ngasi hanaba Omuyahudi hoshi, n’irhondo iburha lyâbo limanye lyankanayibagira okwôla.

29 Omwamikazi Esteri mwâli wa Abihayili n’olya Muyahudi Mardokeyo banaciyandika n’obuhashe bwâbo amaruba g’okusêza galya maruba ga kabirhi gali gayêrekîre ensiku za Purimu. 30 Banacirhuma agôla maruba muli bihugo igana na makumi abirhi na nda by’omu bwâmi bwa Asuerusi; byali binwa by’akalembe n’obwikubagirwa, 31 bya kubakomêreza mpu bajire ezôla nsiku za Purimu omu nsiku zirhegesirwe, nka kulya Omuyahudi Mardokeyo anazitwaga na nka kulya kwarhegekagwa kuli bo bonene, n’okw’iburha lyâbo mpu bakaz’icîshalisa n’okucîbabaza. 32 Kwo irhegeko lya Estcri lyayimanzize ntyôla ebyo biyêrekîre olusiku lukulu lwa Purimu n’okwôla kwanaciyandikwa omu citabu.

Mardokeyo aj’irenge

1 Mwâmi Asuerusi arhegeka okuvurhisa omu cihugo câge coshi n’omu ngasi bindi bihugo byanali omu nyanja. 2 Ebijiro byâge byoshi biyêrekîre obuhashe n’obuhimane by’oku Mardokeyo akuzibagwa na mwâmi, ebyo byo shi biri byandike omu Citabu c’Emyanzi y’Abâmi b’e Mediya na ab’e Pcrsi.

3 Bulya Omuyahudi Mardokeyo^p ali akola wa burhanzi enyuma za mwâmi Asuerusi; ali muntu mukulu omu masu g’ Abayahudi, ali asimirwe na bene wabo mwandu, akazâg’ilonza aminja g’olubaga lwâge loshi na ngasi mango ebi nwa byâge byabaga bya murhûla oku ishanja lyâge.

3(a) Mardokeyo anaciderha, erhi: «Nyamuzinda yêne wajiraga ebyôla byo shi! 3(b) Bulya nkakengera ecilôrho nabwîne kuli okwôla, nambone oku nta ci nwa ciru n’eciguma cagezire cirhanabaga oku calitwirirwe. 3(c) Ciru n’iriba lisungunu lyabaga lwîshi lunene, ciru n’akamole kamoleka, ciru n’izûba, ciru n’amîshi manji. Olwo lwîshi lunene ye Estcri wayankagwa na mwâmi, anajirwa mwamikazi. 3(d) Empangaza ibirhi zali nie rhweshi na Hamani. 3(e) Amashanja galimwo balya boshi bashubuzanyagya mpu baherêrekeze Abayahudi. 3(f) N’olubaga lwâni ye Israheli walakiraga emunda Nyamuzinda ali anayôkoka. Neci Nyakasane acizize olubaga lwâge na nirhu rhwenc arhuyôkola muli agôla malibuko. Nnâmahanga ajizire ebisomerîne n’ebirhangâzo binji birhasag’ibo nekana bundi omu gandi mashanja. 3(g) Co carhumaga arheganya njira ibirhi: njira nguma oku lubaga lwâge n’eyindi oku gandi mashanja goshi. 3(h) Ebyôla byanabire omu mango gabyo nk’oku Nnâmahanga anali alalire oku mashanja goshi. 3(i) Lero Nyakasane anaciyîbuka olubaga lwâge n’omwimo gwâge agutwira olubanja. 3(k) N’ezôla nsiku ibirhi olw’ikumi na kani n’olwa kal’ikumi na karhanu z’ogwo mwêzi gw’Adari, zaba nsiku z’okushubûzanya, z’obusîme, na z’omwishingo munenc embere za Nyamuzinda, oku ngasi bûko bwâbo na ngasi mango omu Israheli lwo lubaga lwâge.»

Emyanzi yali esigire

3(l) Omu mwâka gwa kani kurhenga Ptolemeyo ali mwâmi boshi na Kleopatri, Dositeyo, muntu wakazâg’iciderha mpu ali mudâhwa w’omu bûko bwa Levi kuguma boshi n’omugala Ptolemeyo, banaciyîsha badwîrhe agala maruba gashambire oku Purimu; banaciderha mpu gali maruba g’okunali, mpu gayandikagwa na Lisimako mugala wa Ptolemeyo w’e Yeruzalemu.

^a1.1(a) 1(a) Ngasi mulongo gwayandikagwa omu cigereki gushokolirwe n’ecimanyiso c’olufabe (rhulole 1(a), (b), (c)… ; 3,13(a), (b)… ; 4,8(a), (b)…). Amahugulo g’ebilôrho bya Mardokeyo gali omu 10, 3(a-k).

^b1.8 Izîno lya Wasti: kuli kudeha «mwinja kulusha», «muzigirwa», «ntonyi-nkundwa», «mwifi njwa».

^c2.16 2, 16: «Omwêzi gwa kalikurni» gwa Tebeti gwanahash’ibà nka mwezi gw’ikumi na kabirhi erhi gwa burhanzi.

^d2.17 : bananyere: kuli kuderha balya bananyere barhasag’ihumwakwo; balya baciri babikira, bali bashugi (Rhulole muli Est 2,2-3).

^e3.7 : Hamani akag’iyesha ecigole mpu Iyo amanya amango gakwânîne g’okunigûza Abayahudi, bulya ali erhi alalîre okubanigûza.

^f3.9 Hamani alonzize okuyemêza mwâmi omu kulaganya okulyûla ensaranga nene bwenêne, aliyosire alangalire oku omu kugalula ezo nsaranga ecihimbi câzo câyîsh’irhenga oku birugu by’Abayahudi bafîre. Ezo nsaranga zâja omu mbîko lyo alyûla ensaranga z’ikôli, zirya Abayahudi banigûzibwa bakavusire.

^g4.14 : Kwanarhenga handi: Kwo kuderha emwa Nyamuzinda. Nta mango Abayahudi bàcîshomize okudarhula Nnâmahanga omw’izîno; bulya bàkengaga Nnâmahanga bwenêne. Nyamuzinda arhaderhagwa omw’izîno lyâge.

^h7.8 : Bwàli bworhere nkumuhundikita irhwe omuntu watwirîrwe olubanja mpu afe.

ⁱ8.0 Bwirhônzi bwa Esteri n’okukenga Nnâmahanga kwâge kubacizize Abayahudi

^j8.1 Mwâmi anaciha Esteri erya nyumpa ya Hamani: Ngasi watwirirwe okufa, mwâmi anamushokôle. Ebirugu hyâge hyoshi byashuha bya mwâmi (Rhulole muli 1 Bam 21).

^k8.7 : Ngasi yeshi walonzize okuyîrha Abayahudi kw’anakazâg’ihanwa kuguma n’owalonzagya okuyîrha mwâmi (Est 2,21-23).

^l8.11 Erhi wankalolereza bwinja, wanabona oku aga mandiko gamashubûlula bwinjinja galya mandiko ga Hamani galumizibagwa omu cihugo (Est 3. 12·15; 8, 9 14). Ebihindwire byône, kuli kubona oku abalibanigwa, bwo Bayahudi, bwo bakola banigûza. Rbwehe rhufudusire omu kubona irhegeko likali liri nkêrii. Cirhurhayibagiraga oku Mardokeyo na Esteri bali bantu ba Malaganyo ga balya barhalisag’imanya irhegeko lihyahya ly’okuzigira omushombanyi.

^m9.5 : Omwandisi arhalonza okuderha erhi okucihôla kuba kwinja. Ci alonza okuhugûla nyigîrizo nguma ziba omu Bibliya ziyêrekîre abarhindibuzihwe: alonza okujirira ababo amabî, ebinyegeyege byâge binamugalukire nnabyo.

ⁿ9.10 Barhahagulaga: Ciru kwankaba mwâmi ali bayemerire mpu bahagule (Est 8, 11). Abayahudi barhajaga bayirha mpu lyo bacigaza, ci mpu lyo bacifungira.

^o9.27 Abo bantu harhali Bayahudi bakaburhano ci balya bacibwinire oku hali Nyamuzinda w’okuli, barharhindiraga okuj’omu idini ly’Abayahudi n’okushimba obworhere bwâbo.

^p10.3 : Mardokeyo ali «Muyahudi nkana», ye Nyamuzinda amolekeraga mpu ayimangire byoshi.

1MA – – Bible en mashi du Congo

MAKABEYO ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ

Enshokolezi

Ebitabu bibiri bya Makabeyo byayandikagwa na bantu babiri oku buzinda bw’emyâka magana abiri mizinda embere Kristu aburhwe. Ecitabu cirhanzi cayandikagwa omu cihabraniya, ci konene, empindulo yaco omu cigereki yone yabonesire. Ecitabu cirhanzi cahera. Ciderha ebyabaga emwa Abayahudi erhi bayusigaluka emwabo, ci kone oku burhegesi bw’abâmi b’e Sîriya babalibuzagya bwenêne erhi idini lyâbo lirhuma. Burhwali bwa Yuda Makabeyo bwarhabire Abayahudi. Eci citabu cayandikagwa na muyahudi muguma izîno lyâge lirhamanyirwi ekarhi kw’omwâka gw’igana n’ogwa makumi galindarhu embere ly’okuburhwa kwa Kristu. Ecitabu ca kabiri cajiragwa naco muli ago mango. Cayandikagwa omu ci gereki na Yasoni we Kurena. Cali cinene bwenêne, ci kwône enyuma lyâge owundi muyahudi acinyihya. Owaciyandikaga alonzagya okuyêrekana obushibirizi bunene Abayahudi bagwerhe omw’idini lyâbo. Muli ebyo bitabu byombi rhuyishi embaka Abayahudi balemberaga. Bagwe rhe omurhima muzibu n’obulangalire. Obuhane Nyamuzinda abahaga omu cihugo c’emwa bene bwabahindula bwenêne. Ago mango erhi omucunguzi ali hofi bulya Yuda Makabeyo afàga omu mwâka gwa 160 embere Kristu aburhwe.

EBIRI OMU CITABU CIRHANZI CA MAKABEYO

1. Enshokolezi: cigabi 1-2

2. Yuda Makabeyo ahima: c. 3-9, 22

3. Yonatani n’ebijiro byâge : c. 9, 23-12

4. Simoni n’emikolo yâge: c. 13-16

EBIRI OMU CITABU CA KABIRI CA MAKABEYO

1. Okulalikwa kwa Abayahudi b’e Mîsiri: cigabi 1-2

2. Okusherêza n’okuyobohya: cigabi 3-7

3. Okulwa n’okuhima: cigabi 8

ECITABU CIRHANZI CA MAKABEYO[1]

I. Omurhondêro

Engoma y’Aleksandro

1 Aleksandro, mwene Filipo w’e Macedoniya amango arhengaga omu cihugo c’e Kitiyirna^a,erhi amahima Dariusi, mwâmi w’aba Persi n’Abamedi, anacimurhôla entebe yâge (bulya embere ali mwâmi w’e Bugereki yone). 2 Ajizire entambala za ngero nyinji, ayanka bishagala binji, anigûza na bâmi banji muli eco cihugo. 3 Agendekera bwenêne kuhika oku lubibi lw’igulu, a nyaga muli mashanja manji, igulu lyoshi lyahwekera embere zâge; kuli ebyo a rhondêra obucibonyi bulushire omu murhima gwâge, anakacîshinga. 4 Ajira emirhwe mizibu y’abalwi, acijira mukulu wa bihugo binji n’amashanja manji, n’abâmi banji bamushiga. 5 Lero endwâla yamujako! akengera oku ensiku zâge zamamuhikira, 6 Anacihamagala abarhambo bâge bakulu, na balya boshi ba baga naye kurhenga eburho, abagabira obwâmi bwâge embere afe. 7 Aleksandro^b afire erhi amayîma myâka ikumi n’ibiri. 8 Abarhambo bâge banacirhôla ecihugo ngasi muguma aha banali bamuhire. 9 Boshi bayambala ngasi muguma ishungwè enyuma ly’okufa kwâge kuguma n’abana babo enyuma zâbo, kwagera myâka minji erhi banacikola maligo manji omu cihugo.

Antiyokusi Epifani n’okuja kw’oborhere bw’ecigereki omu Israheli

10 Muli abôla bâmi mwarhenga omuzî mubolo: izîno lyâge Antiyokusi Epifani^c mwene mwâmi Antiyokusi embere abaga e Roma nka mushwekwa; ahâ bwa obwâmi omu mwâka gwa igana na makumi asharhu na nda kurhenga oku burhegesi bw’Abagereki. 11 Hali emisole omu cihugo c’Israheli mwago mango y’akagishumikwa okuhirimya Bayahudi banji omu nderho zâbo mpu: Kanyi rhunywane n’agandi mashanja rhuyûbakinwe nago bulya kurhenga rhucîye gwire kulibo mabi manji gamarhuhirimakwo. 12 Ebyo binwa byanacibasîmîsa. 13 Bone na nene bayemera okugendera mwâmi, bayumvanya naye okushimba engeso z’abapagani. 14 Aha Yeruzalemu banaciyûbaka ho olurhamba nk’oku amarhegeko g’amashanja ganali gahunyire. 15 Ecimanyiso c’okukembûlwa canahirigirha na ntyo bahakana endagâno yâbo ntagatifu, bacigusha haguma n’abapagani. Bacigûza omu kujira amabî.

Antiyokusi agorha olugo lwa Yeruzalemu n’eby’omu ka-Nyamuzinda byahâhwa

16 Antiyokusi erhi abona oku obwâmi bwâge bwamarhinda bwinjinja, aja mw’omuhigo g’okuyîma e Mîsiri, lyo yêne alya ago mami gombi. 17 Anacija omu Mîsiri n’engabo z’entwâli bwenêne, bàli n’ebihêsi, enjavu, abagenda n’e nfarasi n’amârho manji g’e nkuge. 18 Atula entambala kuli Ptolemeyo, mwâmi w’e Mîsiri; ci Ptolemeyo anacicîyegûla embere zâge, anacikula omulindi, ayâka. Ngâbo nyinji yafira ho, basirika bâge banji bayîrhwa. 19 Banacinyaga emirhundu mizibu y’omu Mîsiri yoshi. Antiyokusi anyagamwo birugu binji. 20 Erhi ayusihima e Mîsiri, omu mwâka gw’igana na makumi ani n’isharhu anacihi ndamuka, arhêra Israheli na Yeruzalemu n’engabo ndârhi.

21 Arhayôbohaga ciru okuja omu ka-Nyamuznda, bulya ali ayôsire nka musirhe arhenza olutare lw’amasholo, n’ecinara c’itara lya kalinda n’ebirugu byalyo byoshi. 22 Ayanka entalule y’emigati y’enterekêro, ebikombe bisu ‘ ngunu, enambi z’amasholo, arhôla ebicikirizo, ebimane n’ebindi by’okuyinji hya aka-Nyamuzinda. 23 Azimba amasholo, enfaranga n’ebindi birugu byanali mwo byoshi by’engulo ndârhi, ebi anahisireko. 24 Erhi aba amagugumba byo shi agenda acishubirira omu cihugo câge, erhi amanabulaga muko munji amanarhôla ebijâci biri nka bya kusiraha. 25 Israheli alakirwa bwenêne omu cihugo coshi. 26 Abakulu n’abarhambo baheba emilumbo, abananyere, abarhabana, ba rhongêra n’iranga ly’abagoli lya tubala. 27 Omuhya n’omuhya-mulume babanda endulu; oku atamire omu nyumpa, nyamuhya erhi anabombogorha. 28 Idaho lyanacijugumira bene lyo; n’enyumpa ya Yakobo yoshi enshonyi zayibumba.

Olw’omwengehusi

29 Enyuma lya myâka ibiri, mwâmi anacirhuma omuhongesa omu bishagala bya Yuda, naye anaja e Yeruzalemu n’engabo nyinji bwenêne. 30 Abantu beyo munda anacibahirakwo ebinwa by’olubohôlolo nabo banacimulangalira. Cali gumiza anacicîkweba oku cihugo acilemaza bwenêne, ayîrha abanya Israheli mwandu. 31 Ebyali omu lugo babigugumba byoshi, nalo lonêne aludulika muliro ahenangula enyumpa n’engurhu z’omu marhambi. 32 Abakazi n’abana abahêka bujà n’ebishwekwa byâbo abigugumba. 33 Buzinda bwaho, bayûbaka omu lugo lwa Daudi olugurhu lunene, na luzibu bwenêne; lwaba lo lugo lwâbo. 34 Bayûbasayo abantu babi bwenêne, bantu bagalugalu loshi, banayôloloka eyo munda. 35 Balundayo eby’emirasano yâbo n’eby’okucîyikira, eminyago barhenzagya aha Yeruzalemu, bayilunda aho batwaho ntyo icumbi lyo okuyôbohya.

36 Gwali murhego omu hantu hatagatifu, mushombanyi kaheza w’Israheli w’amango goshi. 37 Omuko gw’aberu-kwêru gwabulagirwa omu burhambi bw’ahatagatifu babihya ntyôla ahantu hatagatifu. 38 Embere zâbo abayûbaka e Yeruzalemu bakula omulindi, Yeruzalemu anaciyûbakwa n’ababisha. Olugo lwashuba ihanga oku bana balo: bulya abana balo bamaluyâka. 39 Ahatagatifu hage hayôrha bwamwe; ensiku nkulu zâge zaba za mishîbo. Ensiku zâge za Sabato kushekêsa n’irenge lyâge caba cituka. 40 Aha irenge lyâge lyali lihikire ho n’akagayo kage kahikire. Obuhashe bwâge bwahinduka mishîbo.

Obugashanizè bw’ecipagani

41 Mwâmi anacilumiza irhegeko lihyahya omu cihugo, mpu boshi babe lubaga luguna. Ngasi lubaga lukwebe amarhegeko galwo eburhambi. 42 Ngasi ishanja lirhegesirwe lijahike engeso zalyo, aho, mashanja manji gayemêra eryo irhegeko lya mwâmi. 43 Omu Buyahudi banji basîma okushimba idini lyâge. Bakazirherekêra abazimu, banaleka okushimba olwa Sabato. 44 Mwâmi ayandika amaruba, anagahirako entumwa e Yeruzalemu n’oku bindi bishagala by’e Yuda, omu kubarhegeka mpu bashimbe gandi gandi marhegeko kuleka galya g’omu cihugo câbo. 45 Mpu bakule omu ka-Nyamuzinda kabo ngasi nterekêro z’embagwa n’ez’ensingônolè n’ey’okulabika mw’omuko, mpu babule okukashenga olwa Sabata n’olwa ensiku nkulu; 46 Barhegekwa mpu bazinze aka-Nyamuzinda, haguma n’abarhabazi bako. 47 Mpu bayûbake empêrero z’emirhi mirherekêre, bayûbake aka-nyamuzinda k’abazimu mpu banakole barherekêre, bahâne e ngulube ntôrho na ngasi zindi nyama ngalugalu. 48 Bahanzibwa mpu baleke abana babo buzira kukembûlwa, nabo bonene mpu bakacîhemula na ngasi bundi bulyo bwa kuhemula omuntu n’okumujira mugalugalu. 49 Lyo alinda ayibagira akanwa ka Nyamuzinda, analinda ahindula engeso zâbo. 50 Ngasi yeshi orhanashimbiri irhegeko lya mwâmi anatwirwa okufa. 51 Ago marhegeko ganacilumizibwa omu bwâmi bwâge boshi anacijira abakazigalanga omu mashaja goshi, n’ebishagala by’e Yuda abisêza oku rherekêra ngasi hantu. 52 Bayahudi banji, balya boshi banali bamaleka ama rhegeko, bacilunga kuli abo bantu babi. Bashimba ebigalugalu omu cihugo co shi. 53 Barhuma Abayahudi baciri bashimbulizi baja bacifulika omu mahukulu ga ngasi lubero.

54 Omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa mwenda omu mwâka gw’igana na makumi ani n’irhanu, bayûbaka ibala ly’okuyenda abantu omurhima omu nda, oku luhêro lw’enterekêro z’embagwa. Banaciyûbaka n’ezindi mpêro z’abazimu omu bishagala bya Yuda n’omu mirhundu y’e burhambi. 55 Bakazitumbûkiza enshangi oku nyunvi z’enyumpa n’omu ngo. 56 Ebitabu by’oburhimanya byali ho bakazibibera n’okubidûlika muliro 57 Ngasi oyu bakanashimanyire, ecitabu c’endagâno omu mwâge, na ngasi oyu bakanabwîne agwerhe obushiru oku kanwa ka Nyamuzinda boshi bananigwe omu kushimba lirya irhegeko lya mwâmi. 58 Ntyo kwo bakazagijira ngasi mwêzi Abayahudi bakana 1, 41: Lola 2 Mak 6-7. shimanyire omu ngo. 59 Omu nsiku makumi abiri n’irhanu z’omwêzi, bakagiyishi rherekêra kuli lulya luhêrero, bayûbakaga oku luhêro lw’enterekêro z’e mbagwa. 60 Abakazi bakagigend’ikakembûza abana babo, bakaziyîrhwa n’aba na babamanike omu magosi gâbo, 61 haguma n’omulala gwâbo, na balya banakukembulwa.

62 Ciru okwo kwahà Abayahudi banji emisi, baciyêrekana ntwâli, basimika omu kurhalya ebigalugalu. 63 Basîma okufa ahali h’okucihemula n’ebiryo, n’okuhemukira ntyo endagâno ntagatifu. Neci banacifa. 64 Oburhe bunji bwayunjula omw’Israheli.

Matatiyasi n’abana bâge

1 Ago mango hanaciyîsha mulume muguma ye Matatiyasi mwene Yowane, mugala wa Simoni mudâhwa mukulu w’omu bûko bwa Yowaribu, anacirhe nga e Yeruzalemu, agendiyûbaka e Modini. 2 Ali agwerhe bagala barhanu: Yowane izîno lyâge lishembano ye wali Gadi. 3 Simoni, bakazagimuderha mpu ye Tasi. 4 Yuda izîno lyâge lishembano ye wali Makabeyo. 5 Eleyazari izîno ly’okucîsula ye wali Ahurani, na Yonatasi naye izîno lyâge ly’okucîsula, ye wali Apusi. 6 Erhi aba amababala n’amabî gadwîrhe gajirwa e Buyahudi n’omu Yeruzalemu, 7 Matatiyasi anaciderha erhi: Yajewe nieki we! Carhumirage nieki mburhwa mwa gano mango mpu mbone oku omulala gwâni gwasherera n’okuhera kw’olubaga lwa Nyamuzinda, lwamahirima omu maboko g’abahwi nja, aka-Nyamuzinda akala kakola kali omu maboko g’abashombanyi. 8 Enyumpa y’okushengera ekola mulangabule nka muntu banenaguzize. 9 Ebirigu byakazagikayikengesa byoshi byahâhirwe, abana bâge b’ebirhaba boshi banigûzibwe omu mirimbwa; engôrho y’omushombanyi yahungumwire abana hage b’emisole boshi. 10 Lubaga luhi lurhayimiri omu kashambala kage, nisi erhi okucîhêkera ebi bahagula muli ye. 11 Bamukungwire yeshi, owakazagicîrhonda yêne akola mujà. 12 Sinzagya oku oluhêro lwirhu, akashala kirhu, irenge lirhu, byoshi byâha gwirwe, amashanja g’abapagani gabihemwire. 13 Biguma bicigi byankacirhuma rhwalama? 14 Okubundi obôla Matatiyasi n’abagala basharhula emyambalo yaho bayambala sunzu baja omu mishbo minene.

Enterekêro yarhindibuzibwa aha Modini

15 Abarhambo ba mwâmi bajira omukolo gw’okuseza abantu mpu bahemu kire Nyakasane, banaciyîsha omu lugo lwa Modini, bakolaga bayîshire oku rheganya enterekêro zâbo. 16 Bene Israheli banji babashiga, Matatiyasi boshi n’abagala banacigendijira nabo eryâbo ihano olundi lunda. 17 Zirya ntumwa za Antiyokusi banacija emunda Matatiyasi ali banacimubwîra mpu: «Oli muluzi wa lukengwa na wabuhashe muli luno lugo ogwerhe na bagala bâwe na bene winyu osimikirekwo. 18 Jaga eruhya we murhanzi ojire okwôla irhegeko lya mwâmi lidesire nk’oku agandi mashanja ganajizire, nk’oku abantu ba Yuda banajizire n’abasigire omu Yeruzalemu na ntyôla w’oyûla wene mweshi n’aba omu mulala gwâwe mwaba bira ba mwâmi; we oyûla mweshi n’abana bâwe mwahembwa bwenêne amasholo n’ensaranga n’ebindi binji mwandu. 19 Matatiyasi anacishuza ahamagaza n’izu linene erhi: «Ciru amashanja goshi g’omu bwâmi gankamuyumva, ngasi muguma aleke ntyôla idini ly’ababusi bâge, ciru bankashimba ntyôla n’obulonza bwâbo, n’amarhegeko gâge. 20 Nionôla n’abagala bani na bene wirhu rhwashimba idini ly’ababusi birhu. 21 Nnâmahanga arhulange rhurhahîraga rhukaleka akanwa n’amarhegeko gâge. 22 Rhurhashimbe amarhegeko ga mwâmi na ntyôla mpu rhuciberule oku idini lirhu, rhuje akaba ekulyo nisi erhi e kumosho». 23 Oku anayusiderha ebyôla binwa, muyahudi muguma ayegera omu masu g’abandi boshi mpu akola arherekêra nk’oku irhegeko lya mwâmi linadesire, kuli lulya luhêrero lwali aha Modini. 24 Matatiyasi erhi abona kulya omutula gwamugwârha, yeshi ebya muli omunda byageramwo omusisi, aleka oburhe bwâge bwanayâka nk’oku irhegeko linadesire, anacicîguga kuli olya muntu amunigira kulya luhêrero. 25 Muli agôla mango gonêne, aniga olya musirika wa mwâmi wajag’asêza abandi mpu barherekêre, ahongola na lulya luhêro. 26 Ntyôla kw’obushiru bw’irhegeko^d bwamugendinage, akulikira ntyôla olwiganyo lwa Pinasi walwisagya Zimri, mugala wa Salu. 27 Okubundi obwôla Matatiyasi anacij’ahamagaza omu lugo lwoshi erhi: ngasi yeshi onacigwerhwe n’obushiru oku kanwa ka Nnâmahanga, akaba acilanzire eciragâne câge emwa Nnâmahanga, akanye anshimbe. 28 Ye n’abagala bayikirira oku ntôndo, bajandika ebi banaligwerhe byoshi omu lugo.

Olwa sabato omw’irûngu

29 N’abandi Bayahudi banji bakazagilonza obushinganyanya bwa kanwa ka Nnâmahanga, nabo babungulukira omw’irûngu. 30 Mpu bajicibêrera eyôla mu nda boshi n’abana bâbo, na bakâbo, n’ebishwêkwa byâbo bisungunu bulya bali bamalibuka. 31 Banacimanyisa emwa basirika bakulu n’engabo zâbo zanali aha Yeruzalemu, murhundu gwa Daudi, oku abantu barhayemire irhegeko lya mwâmi bajire cifulika omw’irûngu. 32 Honahalya ngabo nyin ji y’abasirika ya nacibakulikira, erhi babahikako batwa olugamba balonza okubalwîsa olusiku lwa sabato. 33 Banacibabwîra mpu akagayo kinyu kamarhalusa! Rhengi muyîshe munajire oku mwâmi anarhegesire na ntyôla mwanalama. 34 Nabo Abayahudi banacibashuza mpu: rhurharhenge eno munda; rhurhashimbe i rhegeko lya mwâmi, bulya kwanaba kuvuna olusiku lwa sabato. 35 Honahalya abanya-Sîriya banacibatulakwo entambala. 36 Ci abâbo barhabashuzugya, ba rhaderhaga mpu bakababanda ciru ibuye liguma, ciru mpu bankahamika emi nwa y’obulumba bàlicîfulisiremwo. 37 Rhufire rhweshi haguma oku rhunali, bakolaga bacibwîra. Empingu n’igulu bali bahamirizi birhu kuli oku mwarhuyirha buzira kushimba irhegeko ciru n’eliguma. 38 Abasirika babarhabalira ntyôla olusiku lwa sabato, babanigûza boshi kuguma n’abana bâbo, bakâbo n’ebi shwêkwa byâbo, bali bantu cihumbi.

Omukolo gwa Matatiyasi n’ogw’engabo yâge

39 Matatiyasi erhi ayumva ogwôla mwanzi; babalakira bwenêne, babavugu mulira emirenge, babarhogeza emirenge bwenêne. 40 Banacibwirana mpu: rhukaderha mpu rhwankajira rhweshi nk’oku bene wirhu bajizire, rhukaderha nti, rhurhankalwîsa agandi mashanja omu kufungira akalamo kirhu; amarhegeko girhu, buno buno banarhumalîra rhweshi hano igulu. 41 Kurhenga olwo lusiku banacirhôla ogûla muhigo mpu: amango hakajira owarhulwîsa olwa sabato, nirhu rhunamulwise, rhulekifa nk’oku abirhu bajiraga emunda bali bacifulisire. 42 Enyuma ly’ahola ecigabi c’abanya-Sideni^e bacîlunga kuli bo; bali b’Israheli ba ntwâli, bulya boshi banashibiriraga akanwa ka Nnâmahanga. 43 Ngasi boshi banakazagiyâka eryôla ibala, obwo buhanya nabo, bacilunga kuli bo na ntyôla bayushûla emisi yâbo. 44 Bayîrha enkola maligo, omu bukunizi bwâbo, n’abalerha akavango omu burhe bwâbo. Emisigala yayakiraga emwa gandi mashanja yacicîfulika yo. 45 Matatiyasi n’engabo yâge bazunguluka omu cihugo coshi baja barhangula empêrero. 46 Bajabakembûla omu kubasêza ngasi bana barhali basag’ikembûlwa, banashimânaga omu Israheli boshi. 47 Banagendekera okuminika eyôla mifiriri. Nobushanja bwâbo bwababêra bwinja. 48 Ntyôla irenge lya kanwa ka Nnâmahanga balikûla omu maboko g’abashombanyi na balya bâmi babi, barhanazigaga omushekera gw’encuku gwashekêreza omu cihugo câbo. Okufa kwa Matatiyasi n’ebinwa byâge bizinda 49 Erhi ensiku za Matatiyasi ziheka, anacibwîra abana bâge erhi: «Bunôla gakola mango ga bucibonyi na mango ga kutwâna omumino mango ga shaba- shaba na ga bukunizi bulikirirwe. 50 Yagi bana bani bajizire obushiru oku kanwa ka Nnâmahanga, muhâne obuzîne bwinyu malaganyo g’ababusi birhu garhuma.

51 Kengeri emikolo ababusi birhu bajizire amango banaciri hanôla, ninyu mwanayishibona irenge linene n’izîno linyu lyanayôrha emyâka n’emyâka. 52 Abrahamu k’arhabonekaga mwemezi omu marhangulo abwîne k’arhanakuzibagwa rnpu ali muntu wa buyemêre erhi ko binali? 53 Yozefu omu mango g’amalibûko gâge alanga amarhegeko ga Nnâmahanga kwarhuma aba murhambo mukulu omu Mîsiri. 54 Pinasi, shakulu wirhu obushiru ali agwerhe oku ndagâno ya Nnâmahanga bwarhuma ahabwa eyindi ndagâno y’ensiku n’amango. 55 Yozwè omu kuyûkiriza akanwa bwinja, omu kuhamîriza akanwa okushingânîne, kwarhuma aba mutwî w’emanja omw’Israheli. 56 Kalebu okuhamiriza okunali omu ndêko kwamuhà ecihimbi c’ecihugo nka kashambala kage. 57 Daudi, okurhînya Nnâmahanga kwâge kwarhuma ahabwa obwâmi bw’e nsiku n’amango. 58 Eliya obushibirizi bwâge oku kanwa ka Nnâmahanga bwarhuma ahêkwa omu mpingu. 59 Ananiyasi, Azariyasi na Misaheli okuyemêra kwabo kwabayôkola omu ngulumira y’omuliro. 60 Daniyeli, obwirhonzi bwâge bwamuyôkola bwamukûla omu kanwa k’entale. 61 Ntyôla mulole omu ngasi mpiriri y’abantu bagera han’igulu, ngasi baciku bagira Nyamuzinda barhabulabula. 62 Kuziga murhayôbohaga oburhegesi bw’omuntu mugalugalu, irenge li hwera oku cavmvu n’oku binyagasi by’ekuzimu. 63 Ene erhi ye warhina ecikanyi, n’irhondo orhacimushimâne bulya ana shubîre omu katulo n’enkegero zâge erhi zamayurha.

64 Kuziga bana bani musimike, mube n’oburhwâli bw’okulwira akanwa ka Nnâmahanga bulya kanarhuma mwaja irenge. 65 Loli mwene winyu Simoni, nyishi oku aba mugula w’ihano, mwakazimu yumva ensiku zoshi, yekola wajiba sho winyu oyûla. 66 Yuda Makabeyo, muntu wa ntwâli kurhenga eburho bwâge, abe murhambo w’engabo zinyu z’abalwi, ahagalike amashanja. 67 Mushubûzagye ngasi banashimba akanwa ka Nnâmahanga boshi mucihôlere olubaga lwirhu. 68 Mugalulire amashanja kulya banajiriraga Israheli na ninyu mwene mucihangane okushimba akanwa ka Nnâmahanga. 69 Anacibagisha, anacija emunda bashakulu wâge bajire. 70 Afa omu mwâka gwa igana na makumi ani na ndarhu; abagala banacimubisha omu nshinda y’ababusi bâge aha Modini na Israheli anacimushîba n’okumulakira bwenêne.

III. Yuda Makabeyo murhambo w’Abayahudi (166-160 embere za Mwâmi Yezu)

Obukuze bwa Yuda Makabeyo

1 Yuda, n’elyâge lishembano ye Makabeyo, ye mugala wayimire omu bya- ge. 2 Ali agwerhe abarhabazi, bene wabo n’abira b’ishe, banacilwa enta mbala z’Israheli n’oburhwâli bunene. 3 Ayushûla irenge ly’olubaga lwâge, ahagarhira emirasano yâge nka mpe zi, kula entwâli y’okunali yankanajira, atula entambala analanga ecihando n’engôrho. 4 Omu kulwa kwâge akabwandira nka ntale, nka mwana wa ntale amango akola arninisire omusimbi. 5 Anacija ahiva abalenganya ngasi aha anayumvagya bali hoshi, anaja adu lika muliro ngasi banalonzagya okuja balibuza olubaga lwâge. 6 Endyâlya, zayongoloka bamarhungwa n’obôba embere zâge, banyankola maligo boshi bajuguma n’okuboko kwâge kwarhuma omurhûla gulumira hoshi. 7 Okuhimana kwâge kwanacijugumya bâmi banji, kwanalêrha obu shagaluke kuli Yakobo n’okumukumbuluka kwayôrha ensiku zoshi. 8 Azunguluka omu bishagala bya Yuda; anakungushamwo abashombanyi arhenza ntyôla omungo munene omu Israheli. 9 Izîno lyâge lyaja irenge kuhika aha igulu lihekera, ashubûliza haguma abali hezire.

Okuhima kurhanzi kwa Yuda

10 Apoloniusi anacishubûza engabo nyinji y’abapagani n’eyindi ngabo y’e Samâriya mpu bayîshilwîsa Israheli. 11 Yuda anaciyumva, anaciyîsha lwabu mbana, amuhima amuniga, banji batumirhwa kulinzifa n’abasigalaga bayâka. 12 Abayahudi banacirhôla ebi bajandikaga, naye Yuda anacirhôla engôrho ya Apoloniusi yo anakazirigilwamwo omu kalamo kage koshi. 13 Seroni murhambo w’engabo y’abanya-Sîriya, anayumva oku Yuda amashubûza engabo y’abasirika ney’abemêzi omu kulwa anaciderha erhi: 14 Naciha izîno ly’irenge n’obukuze boshi mw’obu bwâmi; nalwîsa Yuda n’engabo yâge bulya amagayaguza oburhegesi bwa mwâmi. 15 Anacirhabâla obwo naye n’engabo nyinji y’abagalugalu, mpu bamurhabâle okucihôla kuli Israheli. 16 Erhi bayegera e ntôndo ya Beteroni, Yuda naye anacihuluka n’engabo yâge nsungunu mpu agendi mulwîsa. 17 Abantu bâge erhi bâbona olya nyamugege w’abantu, banacibwîra Yuda mpu: ka rhwanahasha rhwe bantu basungunu okulwîsa eyi nkumo y’abantu banji ntya, ci bwenêne obûla rhwarhamire n’ene rhurhacihira akantu omu nda. 18 Yuda anacibashuza erhi; «Kunahashikane, duba duba e ngabo nyinji ehimwe n’abantu basungunu, bulya omu masu g’empingu^f, kwo na kuguma okuyôkola abantu n’engabo nsungunu erhi enyinji. 19 Bulya okuhima na omu matabâro kurharhenga oku bunji bw’engabo ci omu mpingu mwo emisi erhenga. 20 Banaciyisha barhuharhireko, abôla bantu babi mpu barhuherêrekeze rhwene, bakirhwe n’abana birhu mpu banarhuhâhe ebintu. 21 Ci rhwehe gwo rhwafungira amagala girhu n’amarhegeko girhu. 22 Ci yehe âbahungumulira embere zirhu, murhayôbohaga cici. 23 Erhi ayusiderha ntyo acîsuna caligumiza kuli bo: Seroni n’engabo yâge bahungumuka bwenêne omu masu gâge. 24 Yuda n’engabo yâge banacibakulikira luminomino oku mwandagalo gwa Beteroni goshi na kuhika omu kabanda. Hofi bantu magana gali munani banacifa n’abasigalaga bayakira omu cihugo c’Abafilistini. 25 Oku bundi banacirhondêra okuyôboha Yuda na bene wabo n’amashanja goshi ganayûbakaga eburhambi bwâbo gakageramwo omusisi. 26 Izîno lyagc lyahika oku bwâmi, n’amashanja goshi gakazishambâla ogwa ago matabâro ga Yuda.

Mwâmi arhegeka Lisiyasi okushaba lsraheli

27 Erhi mwâmi Antiyokusi ayumva eyôla myanzi yoshi, ajuguma n’oburhe anacirhegeka mpu bashubûze emirhwe y’omu bwâmi bwâge boshi ejire omu rhwe muzibu gw’abasirika. 28 Ahamûla embîko yâge agaba oluhembo lwa mwa ka mugumaguma oku mirhwe yâge anacibarhegeka mpu babe bacîrheganyize oku kuja aha ngasi banabarhumire. 29 Okuhandi anacibona oku enfaranga z’omu mbîko yâge zikola zinyihire; n’oku empongano y’omu bihugo byâge erhali nyinganaci, erhi kavango nagandi mabi garhuma bulya amakûla ama rhegeko gàbaga omu cihugo kurhenga mira. 30 Ayobôha mpu arhacibone ebi akazigabulira olubaga lwâge nk’oku anakazigijira liguma erhi kabiri omu mwa ka, avangulire olubaga nk’oku abandi bâmi bali bamushokolire bànakazâgijira. 31 Obwôba bwamuja oku nyomvu, anacirhôla omuhigo gw’okugendinyaga aba Persi lyo ahongesa emirhundu yoshi na ntyôla abone enfaranga nyinji. 32 Asiga Lisiyasi, muntu w’omu baluzi na w’omu mulala gwa mwâmi mpu alange ecihugo câge kurhenga oku lubibi lw’olwîshi Efrata kuhika oku lubibi lw’e Mîsiri, 33 mpu anabe mulezi w’omugala Antiyokusi kuhika amango anagaluke. 34 Amuhà oluhande lw’engabo yâge n’enjavu, anamukomêreza okujira oku anamurhegesire oku biyêrekîre abantu b’omu Yuda n’ab’e Yeruzalemu. 35 Amurhegeka mpu arhumeyo engabo y’okugendibalwîsa lyo bamalîra obuhashe bwa Israheli na ngasi binacisigire aha Yeruzalemu. 36 Mpu banayishihira Omu cihugo câbo abantu ba handi banayishibagabira amashwa omu kugayêshera ecigole. 37 Mwâmi arhôla olundi luhande lwa engabo yâge aha Antiyokusi, omu rnwaka gwa igana na makumi ani na nda, anaciyikira olwîshi lwa Efrata anacigera omu cihugo c’enyanya.

Gorigiyasi na Nikanori omu Yuda

38 Lisiyasi anacicîshoga Ptolemeyo, mugala wa Dorimeni, Nikanori na Go rigiyasi, barhambo ntwâli omu matabâro, na bira ba mwâmi. 39 Anacirhuma haguma nabo, abasirika balambagira n’amagulu bihumbi makumi ani, na banyakulwira oku nfarasi bihumbi nda mpu bagendishaba ecihugo ca Yuda nka kulya mwâmi anarhegekaga. 40 Banacirhôla enjira yâbo, boshi n’emirhwe yâbo n’erhi baba bamaja omu Buyahudi banacitwa icumbi hofi n’e Emausi omu kabanda. 41 Ago mango abarhunzi b’ecôla cihugo banaciyumva ogôla mwanzi, banacikomekera n’amasholo n’enfaranga mwandu kuguma n’emiringa baja ebwa cirya cihando mpu bakola bali gula bene Israheli nka bajà. Engabo y’e Sîriya n’ey’omu cihugo c’Abafilistini yacigusha haguma nabo. 42 Yuda na bene wabo banacibona oku obuhanya bwamayushûka n’oku abasirika bahanzire omu lugo lwâbo. Bamanya obulonza bwa mwâmi bw’okumalîra olubaga loshi. Banacibwirana mpu: «rhulwire olubaga n’akagombe kirhu katagatifu. 44 Engabo yanacishubûzanya omu ndêko mpu bacirheganye oku matabâro, bashe nge emisi obwonjo n’amababale.

45 Ci muli agôla mango Yeruzalemu arhacibagamwo ndi, erhi akola bwerûle nk’irûngu, ntâye ciru n’omuguma omu bana bâge wankahashirijamwo nisi erhi kurhengamwo, akagombe k’okushengeramwo erhi bakacinaguzize n’abana b’ihanga erhi bahanzire n’abapagani bayihandamwo buzibu. Obushagaluke bwali bwamahirigirha muli Yakobo, barhayumvagyamwo oli akarhêra oli enzenze.

Abayahudi baja omu ihano aha Mispa

46 Bashubuzanya banacija e Mispa aha ishiriza lya Yeruzalemu, bulyala ahôla Mispa haba kurhenga mira hantu h’okushenga kwa Israheli. 47 Banacicîshalisa agôla mango, bayambala sunzu, babulagira oluvu omu irhwe, basharhula emyambalo yâbo. 48 Banacibungûla ecitabu c’amandiko matagatifu mpu basomemwo oku bajira kulyâla abapagani banagendigidôsa embuko y’abazimu bâbo^g. 49 Banaciyisha badwîrhe emyambalo mitagatifu y’obudâhwa, ebirhanzi by’omu myâka yâbo; entûlo, banacilêrha n’abanyaciragâne. 50 Boshi banaciyâ kuza n’izu lyâbo lyoshi enyanya mpu: kurhi rhwajira ebira birugu, ngahi rhwahêka abala bantu. 51 Akagombe kâwe katagatifu kanineguzîbwe kanahe mulwa n’abadâhwa bâwe, bali omu mishîbo n’omu kurhongêra. 52 Lola oku amashanja goshi gakola galalire okurhumalîra. Omanyire omuhigo gwâbo kuli rhwe. 53 Kurhigi rhwankabahimaga nka wene orhishirirhurhabâla? 54 Banaci buha emishekera n’okubanda orhuhababo.

55 Enyuma lyaho Yuda anacisinga abarhambo bw’olubaga: aba okurhambula ebihumbi, amagana, arhanu, amakumi. 56 Anacibwîra abaciyusigiyûbaka enyumpa, bashuba bacija omu buhya, abashubabacigwika emizâbîbu yâbo, n’abayobohire, mpu bagaluke ngasi muguma omu mwâge, nk’oku irhegeko linadesire. 57 Enyuma ly’ahôla engabo yanacirikûla, yagenditwa icumbi aha Emausi olunda lw’emukondwè. 58 Yuda anacibabwîra erhi muhwinje bwinja, munabe ba burhwâli, mufole munahinike, mube mucirheganyize okulwîsa i rhondo agâla mashanja galundumine ahâla mpu garhumalire, rhweshi n’Akagombe kirhu katagatifu. 59 Bulya kuli kukulu kuli rhwe okufira omu ntambala ahali h’okubona amabî gayishira ecihugo cirhu n’Akagombe kirhu katagatifu. 60 Obulonza bw’ow’Enyanya bwajirika.

Entambala y’Emausi

1 Gorigiyasi anacijaho arhôla abasirika bagenda n’amagulu bihumbi birhanu, abalwira oku nfarasi cihumbi balya b’entwâli: banacigenda badufu. 2 Mpu bagendigorha ecihando c’Abayahudi n’okubarhibukira cîfudukwe, abantu b’omu cishagala c’e Siyoni bayîsha babalangûla enjira. 3 Yuda arhi ayumva okola yêne boshi n’abantu bâge b’entwâli, barhabâla mpu bakoze entambala kuli ogwôla murhwe gwali aha Emausi, 4 oku emirhwe yâbo eciri eshandabine eburhambi bw’ecihando. 5 Gorigiyasi anacirhibukira budufu omu cihando ca Yuda. Ci konene arhacishimanagakwo ndi; okubundi anacirhondêra okuja abalongereza omu mirhundu, erhi anaja acibwîra erhi: barhuyasire. 6 Erhi bucaûla Yuda alamukira oku kabanda n’engabo yâge ya bihumbi bisharhu; ci konene barhali badwîrhe empenzi ciru n’engôrho bakasîmire muli ago mango. 7 Erhi balangira ecihando c’abapagani coshi cizibu na cibambize n’abalwi na nfarasi boshi bacizungulusire, bali bantu bakomera entambala.

8 Yuda anacibwîra abantu baec erhi: murhayobahaga ogwôla mwandu, mu rhanarhemukaga hano bamutulakwo entambala. 9 Kengeri kurhi ababusi birhu bafumaga omu nyanja erhi Faraoni akola abashimbire n’engabo y’abasirika bâge. 10 Ci bunôla rhuyakuzagye omu mpingu, anahashirhufa lukogo, anake ngere galya malaganyo gâge n’ababusi birhu, kandi anamalîra oku lwene eyôla ngabo mwabona embere zirhu. 11 N’ahôla amashanja ganamanya oku hali olwira n’oku langa Israheli.

12 Balya bashombanyi banaciyinamula amasu, banacilangira Abayahudi bayîshire babarhabâlire. 13 Banacishagamuka omu cihando bakola bakoza e ntambala, n’abo abasirika ba Yuda banaciyîsha babuha emishekera. 14 Lwana cibumbana, abashombanyi, embaga zahungumuka zoshi, banacikûla omulindi omu kabanda. 15 Abali bazinda boshi bahungumuka n’engôrho y’Abayahudi. nabo abôla Bayahudi, banacibaminika kuhika aha Gezeri na kuja omu kabanda ka Idumeya, bâbo e Azoti, lwanacigenzikanwa na Yaniya, omu bashombanyi mwafamwo hofi bihumbi bisharhu.

16 Okubundi Yuda n’engabo yâge bashubûka emunda bali baminikire aba shombanyi. 17 Anacibwîra olubaga erhi: Murhahubiraga okuhagula, bulya eyi ndi ntambala eciri yarhulinda: 18 Gorigiyasi na ecikembe câge bali omu ntôndo hofi nirhu, muhire omurhima omu nda rhulwise abôla bashombanyi birhu, buzinda mwanayishigiba lyo muhagula buzira bôba, ebijandikwa byâbo. 19 Oku Yuda anacidwîrhe aderha ntyôla, banacilangira cigamba ciguma c’abantu ba Gorigiyasi canacilabukira oku ntôndo. 20 Bâbona oku abâbo kuyâka bayasire n’oku Abayahudi badulisire ecihando câbo muliro, gulya mugi bakazagilangira gwatumbûka gone, gwakazagiyêrekana ebyabire. 21 Omu kubona ntyôla barhemuka, n’erhi babona omu kabanda oku bene Yuda bacirheganyize okulwa. 22 Lero boshi bajiyakira omu cihugo c’Abafilistini. 23 Enyuma lyahôla Yuda abaga lyo ayishihagula; bagukumba amasholo, enfaranga emishangi y’akaduku k’akalinga n’ak’omukara na bindi hirugu binji. 24 Erhi bakola bashubûka, Abayahudi bayimba enyimbo banakuza Ow’enyanya bayîsha baderha mpu: «Bulya ali mwinja, n’obwonjo bwâge buli bw’ensiku n’amango». 25 Kurhenga olwo lusiku, Bene Israheli barhangirhamûka. 26 Baguma bafumaga muli balya shombanyi, bagendimanyisa Lisiyasi ebyabire. 27 Erhi ayumva ntyo, arhoga, arhemuka ebwa kuba emihigo yâge erhacibaga nka oku anali alangalire n’ebwa kuba amarhegeko ga mwâmi garhacigendekaga.

Lisiyasi arhabâla obwa burhanzi

28 Omu mwâka gwakulikiraga, Lisiyasi ashubikomekera n’abasirika bâge bagenda n’amagulu, bali bihumbi makumi galindarhu, boshi ntwâli, na bihumbi birhanu bya balwira oku nfarasi mpu arhabalire Abayahudi. 29 Banacilikûla omu Idumeya banacitwa icumbi hofi na Betisuri. Yuda anacibarhabalira n’engabo yâge ya bantu bihumbi ikumi. 30 Omu kubona eyoôla ngabo nzibuzibu ashenga ntyâla: Oyagirwe waliha côkola w’Israheli. We watwaga omu mulala gwa olya muntu ntagagajwa n’okuboko kwa mwambali wâwe Daudi, we wanahânaga ecihando c’Abafilistini omu maboko ga Yonatani, mugala wa Saulo boshi n’omubarhuzi w’emirasano yâge. 31 Ogonyererage eyira ngabo omu maboko g’oluhaga lwâwe Israheli, enshonyi zibabumbe boshi n’abasirika bâbo abagenda n’amagulu na banyakulwira oku nfarasi bâbo. 32 Ohire entemu omu bigamba byâbo, orhibule eyôla misi yâbo balimbira n’okuhimwa kwabo, ojire kubajugumye. 33 Obagalike n’engôrho y’abakukunda, na ngasi boshi banayishi izîno lyâwe bakuhe ebitakiro bya okukukuza. 34 Lwanacibumbana, bantu bihumbi birhanu byanacifa omu ngabo ya Lisiyasi banacikahirima embere z’Abayahudi. 35 Erhi abona engabo yâge yamahimwa, n’oku oburhwâli bwa bene Yuda buli, abali bacihanyire mpu balame erhi bafe n’oburhwâli, Lisiyasi anacishubira e Antiyokiya, anacishubûza eyindi ngabo nyinji kulusha mpu ayishubirane e Buyahudi.

Obucese bw’ecirhînyiro

36 Yuda na bene wabo banaciderha mpu: Lola oku rhwamahima abasho mbanyi birhu. Kanyi rhugendicêsa ecirhînyiro cirhu rhunacishagalule. 37 E ngabo yoshi yanacishubûzanya, yanacisôkera oku ntôndo ya Siyoni. 38 Ba shîmâna kuli eyo ntôndo aka-Nyamuzinda gukola guba mulangabule, oluhêrero erhi mira balusherezagya, ebirhebo erhi byarhenzire, obululi erhi bûkola bumeziremwo ebiri nka oku ntôndo, ebisîka erhi mira byahongolagwa. 39 Okuhandi boshi banacisharhangula emyambalo yâbo, baja omu mishîbo minene, babulagira oluvu okw’irhwe lyâbo. 40 Okuhandi boshi bafukama bayunamiriza akamalanga kahika oku idaho erhi n’emishekera edwîrhe yabûhwa, boshi bakazibandira orhuhababo emalunga.

41 Okuhandi Yuda anacirhegeka murhwe muguma mpu bagendilwîsa ab’e Sîriya baciri omu cihugo kuhika bacêse e cirhînyiro. 42 Okubundi anacicîshoga abadâhwa barhaliko ishembo, abacigwerhe obushiru oku kanwa ka Nnamaha nga. 43 Bacêsa aka-Nyamuzinda, banacilunda hantu haguma galya mabuye bakahomôlagamwo.

44 Okuhandi bacidôsa kurhi bankajira oluhêrero lw’cnterekêro lwahemula gwa. 45 Enkengero nyinji zanacibayishira z’okuluhongola lulya luhêrero, lulekibakoza nshonyi kulya kuba abapagani baluzinzize. Banaciluhongola, 46 n’okugendilunda amabuye galo oku ntôndo y’aka-Nyamuzinda, aha hantu hashingânîne, okubalinda omulêbi wababwîra oku bajira. 47 Banacirhôla amabuye nka kulya ganali, kulya irhegeko linadesire, banaciyûbakamwo oluhêrero luhyahya nka oku binadesirwe omu burhegesi bwa mira. 48 Banaciyûbaka ahatagatifu kuguma n’omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda; bayumanyanya obululi^h. 49 Bashubihiramwo ebirugu bihyahya, bahiramwo akandikandi kamole; oluhêro lw’omugavu n’eyindi ntalule. 50 Batumbûkiza enshangi oku luhêro, bayâsa matara gali oku kamole ganacimoleka omu ka-Nyamuzinda koshi. 51 Banacihira emigati oku ntalule banacimanika emyenda, emishangi. Erhi baba bamayûsa emikolo banajiraga yoshi, 52 omu nsiku makumi abiri n’irhanu z’omwêzi gwa mwenda, ogwôla mwêzi guderhwa Kisilewu, omu mwâka gw’igana na makumi ani na munani, banacizûka hibungubungu, 53 Banacigendirherekêra enterekêro kulya irhegeko linadesire kuli lulya luhêro luhyahya, lw’enterekêro z’emba gwa banali bamarheganya. 54 Bajira olusiku lukulu lw’okugishwa kw’oluhêrero. 55 Olubaga lwoshi lwafukamiriza, lwaharâmya, lwanacikuza ow’enyanya ye wabahimiraga abashombanyi. 56 Bageza nsiku munani erhi bajira olukulu lw’okugishwa kw’oluhêro, banacirherekêra embagwa zâbo n’obusîme bunene, barherekêra enterekêro z’omurhûla n’ez’okukuza. 57 Banaciyinjihya amalanga g’aka-Nyamuzinda n’ebiri nka bimane bya masholo, banacishakûlula emihango y’aka-Nyamuzinda kuguma n’ebisika, banacihiramwo enyumvi. 58 Olubaga lwashagaluka bwenêne n’enshonyi z’abapagani balubonesagya zahwa. 59 Yuda boshi na bene wabo kuguma n’olubaga (endêko y’Israheli), banacirhôla emihigo mpu agôla mango oluhêro lwagishagwa, gakayôrha gakengwa ngasi mwâka miregerege munani kurhenga omo nsiku munani, kurhenga omu nsiku makumi abiri n’irhanu z’omwêzi gwa mwenda, basîme banacîshinge.

60 Muli agôla mango gonene, omu marhambi g’entôndo ya Sinayi bamuzo ngolosa ngurhu zijire enyanya n’eminara mizibuzibu, mpu lyo abapagani balekicishubiyîsha n’okuhemukira eyôla nyumpa okw’embere. 61 Yuda ahiraho abalanzi bakazagilanga entôndo Siyoni. Azibuhya Betisuri mpu lyo olubaga luba n’akacikirizo kazibu ah’ishiriza lya Idumeya.

Abayabudi balwîsa Abanya-Idumeya n’ab’Amoniti

1 Erhi amashanja gayûbakaga eburhambi bayumva oku oluhêrero lwayûbasi rwe n’oku ecirhînyiro cashakwirwe nk’oku byanabaga embere, bagaya bwe nêne. 2 Banacirhôla omuhigo g’okumalîra ngasi bene Yakobo bayûbakaga ekarhî kabo, okukazibayîrha n’okubaherêrekeza.

3 Yuda naye erhi adwîrhe alwîsa bene Ezau omu Idumeya, omu cihugo ca Akrabatana bulya bali bamalibuza Bene Israheli okukazibarhêra; abahima loshi, anabanyagaⁱ. 4 Anacikengera obulyâlya bwa Bene Beyani, abali oku lubaga nka mirhego n’okukumba kwa ngasi lusiku omu mirhego yâbo ya ngasi lusiku bajaga barhega Abayahudi omu njira. 5 Anacibagorha omu ngurhugurhu bali bayakire, abahumbârhaza, abanigûza anaciyôca engurhu zâbo, kuguma n’abali bayakiremwo boshi. 6 Kandi anacigera emwa Amoni, anacishîmâna ahôla omurhwe muzibu n’engabo nyinji, n’omurhambo wabo ye wali Timoteyo. 7 Abatulako entambala kanji kanji, anacibahima; abalibirhako boshi. 8 Anaci gwârha Yazeri, n’ebishagala byanali biyegire, anacishubira omu Buyahudi.

Enshokolezi y’entambala omu Galileya n’omu Galadi

9 Amashanja goshi ganali omu Galadi ganacishubûzanya mpu galwise Abayahudi banayûbakaga emwabo mpu babamalire nabo, balya Bayahudi banaciyakira omu nyumpa nzibuzibu y’okulwira Datema. 10 Banacirhumira Yuda na bene wabo amaruba gali mandike ntyâla: Birya bihugo rhuyûbakanwa nabyo birhuzungulusire mpu birhumalire. 11 Bakola badwire bacirheganya mpu bayîshe bagorhe eyira nyumpa rhucifulisiremwo, na Timoteyo ye murhambo w’engabo yâbo. 12 Oyîshe duba mâshi yagirwa, orhukûle omu maboko gâbo . bulya banji muli rhwe bamafa. 13 Ngasi bene wirhu bali omu cihugo Tobiya, bo shi banizirwe, abashombanyi birhu bagwasire bajà, abakazi bâbo, abana bâbo, ebirugu bahagula, bayîsire ahôla hofi ha bantu cihumbi. 14 Okubacidwîrhe basoma agôla maruba ezindi ntumwa zahubuka e Galileya, n’emyambalo yâbo misharhule erhi ogûla mwanzi gurhuma. 15 Abantu b’e Ptolemayisi, ab’e Tiri, Sidoni, n’ab’omu Galileya boshi, abôla bantu b’ihanga^j bashubûzinye mpu ba rhumalîre. 16 Yuda n’olubaga baja amu ndêko mpu bolole kurhi bankashubijira abâla bene wabo bali omu mbaka ntyôla, bakola barhezirwe n’abashombanyi. 17 Yuda anacibwîra mwene wâbo Simoni erhi: ocîshoge abantu bakanye okujilikûza bene wirhu bali e Galileya nani rhweshi na mwene wirhu Yonatani rhwaja a Galadi. 18 Omu Bayahudi asigamwo Yozefu mugala wa Zakariya na Azariyasi, murhambo w’olubaga, kuguma n’abandi bantu basigalaga mpu balange ecihugo. 19 Anacibaha er’irhegeka erhi: orhegeke olubaga, ci omanye wankaderha mpu watula entambala oku mashanja kuhika amango rhwayîsha. 20 Anaciha Simoni bantu bihumbi bisharhu, oku kuja e Galileya, na Yuda bantu bihumbi munani oku kuja e Galadi.

Abasirika barhumwa okujitula entambala e Galileya n’e Galadi

21 Simoni anacilikulira e Galileya, anacitulako galya mashanja entambala zirhali nyi, amashanja ganacihimwa, naye anacibaminika kuhika aku muhango gwa Ptalemayisi. 22 Omu mashanja mwafa hofi bantu bihumbi bisharhu, banabatungôla. 23 Anaciyanka balya Bayahudi, babaga omu Galileya, kuguma n’ababaga amu Arbata boshi na bakâbo, n’abana bâbo, na ngasi bindi banajira byoshi, anacibahêka omu Buyahudi n’obusîme bunene. 24 N’abo oku lwâbo lunda Yuda na bene wabo Yanatani banaciyikirira e Yordani, banacijira nsiku isharhu erhi bagenda amw’irûngu. 25 Banacishimânana n’Abanabatiya, banacibayankirira n’amurhûla banacibashambâlira ebyabire kuli bene wabo omu Galadi. 26 Banji muli bo bali bashwêkere aho Basara, n’aho Bosori, omu Alema n’omu Kasfoni, omu Makedi n’e Karanayimi, ebyôla bishagala byoshi biri bikomeze bwenêne, na bigali. 27 Mpu hacirigi n’abandi bali bashwêkere omu bindi bishagala bya Galadi. N’abashombanyi bâbo balalire okurhabâlira abwôla bashwesirwe irhondo sêzi, bashandaze ezôla nyumpa, banabamalîre oku lusiku luguma.

28 Caligumiza Yuda anacigolonjoka, anacirhôla enjira y’irûngu ly’e Basora agwârha lulya lugo, anacinigûza ngasi hya bûko bwa mulume hyolwo lubaga lwayûbakaga ahôla, ahâha ebirugu byâbo byoshi, n’olugo lwâbo aludulika muliro. 29 Anacirhenga ahôla budufu, balala bagenda kuhika oku nyumpa y’akulwiramwo aha Datema. 30 Oku bwanaca ntyâla, banacilangira omwandu gw’abantu badwîrhe amashoneza n’amashami mpu bashabe erya nyumpa nzibunzibu, banalwise abôla bagosirwe bo baligi Bayahudi. 31 Erhi balangira oku entambala yamazûka n’oku ecihogêro c’emishekera n’amazu g’abantu gashakanyize amalunga. 32 Yuda anacibwîra abantu b’engabo yâge erhi: mulwire bene winyu ene. 33 Abageza muli mihanda isharhu enyuma ly’abashombanyi, emishekcra yashekêreza, babanda orhuhababo rhw’okushenga. 34 Erhi engabo ya Timoteyo emanya oku ali Makabeyo oyôla wayîsha banacikûla omulindi, banacimuyâka, naye anacibacinagiza, kwacifa hofi bantu bihumbi munani muli olo lusiku lonene. 35 Kurhenga ahôla Yuda agaluka e Alema alwîsa olwo lugo aluhima analurhôla, ananigûza ngasi obûko bw’omulume onaba muli lwo. Agugumba ebyaho n’olugo aludulika muliro. 36 Akanya, kulî kulusha, arhôla Kasfoni, Makedi, Bosori n’ebindi bishagala by’e Galileya. 37 Byanaciba ntyôla, Timoteyo ashubishubûza eyindi ngabo, anacigendihanda aha ishiriza lya Rafoni, olundi lunda lw’omugezi. 38 Yuda arhuma abalanguza mpu bagendi lola eyôla ngabo kurhi; banaciyishimubwîra mpu: amashanja goshi gurhuzungulusire, banabwizire engabo ya Timoteyo, bajira ntyôla n’engabo nyinji bwenêne barhenzize. 39 Abaharabu mpu barhabale, banakola bahanzire ishiriza ly’omugezi, bali hofi kukulwîsa. 40 Timoteyo anabwîra omurhambo w’engabo yâge erhi: Nka Yuda n’emirhwe yâge, bankanayikira olwîshi bakanaja eno baburhanzi, rhurhamurhangaga bulya rhumugwerhemwo obunguke. 41 Ci konene erhi ankayôboha okuyîkira, akatwa ecirâlo câge ebw’ishiriza ly’olwîshi, rhunayîkirire emunda ali, rhwanamuhima.

42 Yuda erhi ahika hofi n’olwîshi, ayîmanza abandisi b’olubaga oku biku nguzo, anacibabwîra erhi: murhazigaga omuntu ciru n’omuguma atwa eburhambi, ci boshi banayîshe oku matabâro. 43 Anaciyikirira emunda omushombanyi ali, ayîkira olwîshi, ye murhangiriza n’engabo yâge, anacimushimba. Balya bapagani boshi banacihimwa naye bajandika emiherho yâbo bayîkirira omu lugo lw’abazimu bâbo e Karanayimi^k. 44 Abayahudi banarhôla lulya lugo, ba nayôca ecirhînyiro câbo; kuguma n’abaliyakiremwo boshi. Karanayimi ahena ngulwa ntyôla, na kurhenga ahôla ntâye wacidesire mpu akacalîka Yuda.

45 Okubundi Yuda anacishubûza Abayahudi boshi bali omu Galadi; kurhenga omurho bwenêne kuhika oku mushosi bwenêne, kuguma n’abakazi n’abana n’ebirugu byâge byoshi, amasò gâbo, manene bwenêne bagendekanwa e Buyahudi. 46 Banacihika aha Efroni, lugo lunenc lwakazagilanga enjira yali ezibuhizibwe kulusha, ebwa kuba barhankahashire okulugera, oli ebwa kulyo, oli ebwa kumosho, ci kone ntako bakajizire okurhali kulugeramwo. 47 Abantu bamuli balalira okulugeza, bacihamikira muli lwo, ciru n’enjira zoshi bazifuka n’amabuye. 48 Yuda anarhuma entumwa emwabo, n’ebinwa by’omurhûla, erhi: Leki nirhu rhugere omu lugo, rhuje e mwirhu, ntâye wamuhumako, rhwacigerera kwônene, banacilahira okubayigulira. 49 Okubundi Yuda anacirhuma irhegeko omu bigamba byoshi mpu: ngasi muguma agwarhe buzibu aha anali. 50 Eyôla ngabo y’abantu yanaciyanjikira, banacicîguga kuli lulya lugo, omulegerege goshi n’obudufu boshi, olwo lugo lwanarhogera omu maboko gâbo. 51 Ngasi wa bûko mulume yeshi anacimugeza oku boji bw’engôrho, anacishabûla olugo loshi, anacigugumba ebyalimwo, agera mulilwo ayîsha ala mbagira omu mifu. 52 Erhi baba bamayîkira e Yordani, Abayahudi bahika omu kabanda kanene kali embere za Betisani. 53 Yuda anacicihangana okuja akuza kuza abàmarhama, n’okuja kwaha olubaga omurhima omu njira yoshi, kuhika omu cihugo c’ Abayahudi. 54 Anacisôka entôndo ya Siyoni n’omwishingo, n’o busîme bunene, banarherekêra enterekêro z’embagwa bulya bamashubûka buzira kuheza ciru n’omuguma muli bo.

Yamuniya acihimula

55 Agôla mango Yuda boshi na Yonatani bali omu Galadi, naye mwene wâbo Simoni erhi anali omu Galileya embere za Ptolemaniya. 56 Yozefu mwene Zakariya naye Azariyasi ye wali murhambo mukulu, banaciyumva ebyôla bijiro byâbo by’oburhwâli oku bajire balwa banahima. 57 Banacibwirana mpu: nirhu rhuheke izîno lirhu irenge; rhukanye rhugendilwîsa amashanja gayubasire eburhambi. 58 Okubundi banacihâna irhegeko oku bantu b’engabo yâbo, banacirhabalira Yamuniya. 59 Gorigiyasi anacirhenga omu lugo n’engabo yâge, anaciyîsha emunda bali mpu balwe. 60 Yozefu na Azariyasi, bahimwa okurha nkaderhwa, banaciyîsha babaminisire kuhika oku lubibi lwa Yuda. Olwo lusiku hofi bantu bihumbi bibiri omu Bayahudi byanacifa, olubaga lwahimwa bwenêne. 61 Ebwa kuba barhayumvanya na Yuda na mwene wâbo bamanya mpu bone banahasha okucijirira ebijiro byankabahêka irenge. 62 Ci kwônene barhali muli balya bahîrwe okulanga Israheli n’okuboko kwabo.

Okuj’irenge kwa Yuda omu cihugo c’e Idumiya n’ec’Abafilistini

63 Entwâli Yuda na bene wabo, bakuzibwa bwenêne omu Israheli n’omu mashanja goshi ngasi aha bamanyire izîno lyâbo; ngasi aha izîno lyâbo lyakaza giderhwa. 64 Bakaziyîsha babalunduminekwo mpu babakuze. 65 Okubundi Yuda ashubirhabâla boshi na bene wabo mpu bagendilwîsa bene Ezau omu cihugo ciri eburhambi bwâbo. Anacirhôla Hebroni n’ebishagala byâge , anacihena ngula ebyôgo byâbo bizibuzibu, anaciyôca engurhu zali omu ndalâla yâge. 66 Anacirhabâlira omu cihugo c’Abafilistini, anaciyîkira Marisi. 67 Muli olwo lusiku badâhwa banji balonzagya okuyêrekana oburhwâli bwâbo babafamwo, omu kucikweba omu ntambala nka mihurha. 68 Okubundi Yuda anacisôkera e Azoti, cihugo c’Abafilistini, ahenangula empêrero zâbo, ayôca ensanamu z’a bazimu bâbo, n’erhi aba amahagula omu bishagala ashubira e Buyahudi.

Okufa kwa Antiyokusi Epifani

1 Mwagôla mango erhi mwâmi Antiyokusi Epifani aja ageragera omu mi rhundu y’ecihugo câge c’enyanya. Erhi ayumva oku hali omu Persi omu Elimaisi olugo luyunjwire masholo n’enfaranga, 2 n’oku aka-Nyamuzinda kayo kali kagale kalimwo mishangi minji ya masholo empenzi n’emirasano, Mwâmi Aleksandro mugala wa Filipo ye wazisigagamwo, oyo ali mwâmi w’e Macedoniya ye wali murhanzi w’okuyîma omu Bugereki. 3 Anacijayo alonza okurhôla ecihugo n’okucihagula ci arhahashaga bulya abantu b’ecôla cihugo bamamanya omuhigo gwâge embere. 4 Boshi hanaciyimuka bakola bamulwîsa, anaciyâka, agenda n’omutula munene ashubira e Babiloni. 5 Okuhandi hanaciyisha kabala mwanzi walimubwîra oku engabo yajaga e Buyahudi nayo yahimirwe. 6 Oku burhanzi Lisiyasi anacikanya n’engabo nyinji ajilwîsa Bene I sraheli ci asezibwa okubayâka, n’oku abâla Bayahudi bayushwire emisi yâbo n’emirasano n’abasirika n’obugale barhenzagya oku ngabo bahimaga. 7 Oku bahenyangwire bulya buhanya mwâmi yêne ali amahira oku luhêrero aha Yeruzalemu, oku bazungulusize oluhêro n’ecôgo cinene nk’oku byanali embere kuguma na Betisuri ecishagala câge c’emisi. 8 Erhi ayumva ntyôla mwâmi ageramwo omusisi, yeshi ajuguma; acikweba aha ncingo alwâla erhi mungo gurhuma, bulya okumuyîshire arhaliko ali acifinjire. 9 Atulama ahôla nsiku zirhali nyi akaziyôrha akûma n’omungo, alonzifa. 10 Okubundi anacihamagala abira bâge boshi anacibabwîra erhi: Iro lyantenzire oku masu, n’oburhe bwakumbize omurhima. 11 Namacidôsa ngahi nahikira omu kulumwa n’omu nyenga nyinganaci y’amalumwa nkola ndimwo! Nie nali muntu mwinja, muntu muzigirwa erhi kurhegeka kwâni kurhuma! 12 Ci bunôla namakengera amaligo goshi najirire Yeruzalemu; nahagwire ebirugu byoshi by’amasholo n’eby’amarhale byanabagamwo, nanacirhuma engabo nti bagendimalîra abantu b’omu Buyahudi boshi buzira cirhumire. 13 Nyemire oku ecôla co cirhumire agâla mabi goshi ganyîshira, lolaga oku niono namafiraga n’omungo muli cino cihugo c’ihanga. Okuyima kwa Antiyokusi wa karhanu

14 Oku handi anacihamagala Filipo muguma w’omu bira bâge; amuyîmika omu bwâmi bwâge boshi. 15 Anacihuma ishungwè lyâge, olugondo !wâge, n’akanzo kage anacimubwîra mpu alerage omugala Antiyokusi amurheganye okuyîshiba mwâmi. 16 Mwâmi Antiyokusi anacifira ahôla muli ogwôla mwâka gwa igana na makumi ani na mwenda. 17 Erhi Lisiyasi ayumva oku anafire ayîmika ahali hage omugala Antiyokusi oyu akazagilîsa kurhenga eburho bwâge anacimuyîrika elya Epatori.

Yuda Makabeyo arhêra Yeruzalemu

18 Abakazagilanga ecirhînyiro ngasi mango erhi badwîrhe balola bene I sraheli oku masu baba nk’abahamikirwe ahôla hatagatifu, banakazagilonza ngasi mango okumujira kubi ntyôla bwali nka burhabale oku bapagani. 19 Yuda ahiga okubamalîra anacishubûza olubaga mpu lubagorhe. 20 Bone banaci shubûzanya, banacibagorha omu mwâka gwa igana na makumi arhanu banacibazungulusa ebyuma bidarhi n’amasini g’okubanda emyampi. 21 Ci ko nene baguma muli balya bali bagosirwe bafuma okwôla kugorhwa na baguma omu ngasi banali ndyâlya omu Bene Israheli balungana nabo, 22 bakanya bajilonza mwâmi banajimubwîra mpu: «Mangaci warhuha obushinganyanya ocihôle bene wirhu? 23 Rhwono rhwali babidu omu kukolera sho wâwe, omu kujira ngasi byoshi anarhurhegesire. 24 Okwôla kwo kurhumire abana b’olubaga lwirhu bakola barhugosire, bakola bashornbanyi birhu; boshi ngasi aba banashimanyire ba muli rhwe boshi bakanigwa, banarhunyaga ebintu birhu. 25 Mpu arhali rhwene bajirire ntyôla ci na omu bihugo rhuyûbakinwe. 26 Lola oku bahanzire ene eburhambi bw’ecihando c’abasirika b’e Yeruzalemu mpu bacinyâge, banakomezize ecirhînyiro na Betisuri. 27 Akaba orhabahanzizi duba bayushula orhakanacibahasha.

Entambala y’e Beti-Zakariya

28 Mwâmi erhi ayumva kulya yeshi ayâka n’oburhe; ahamagala abira bâge, abarhambo n’abasirika bâge na ngasi abanarhegeka, abagenda n’enfarasi. 29 Kuguma hanaciyisha abandi basirika b’abalimya b’omu gandi mami n’abandi omu bihugo biri omu nyanja. 30 Omurhwe gwâge gwali gwa basirika bihumbi igana bagenda n’amagulu na bihumbi makumi abiri bya bene enfarasi. Njavu makumi asharhu n’ibiri zayigirizibwe okulwa. 31 Banaciyîsha omu Idumeya ba twa ecirâlo embere za Betisuri balwa kasanzi karhali kanyi babayubikirakwo amasini, ci aBayahudi baciha enjira bagadulika muliro balwa n’oburhwâli.

32 Okuhandi Yuda anacileka ecirhînyiro, ajihanda aha Beti-Zakariya ajitwa olugerêro embere z’ecihando ca mwâmi. 33 Mwâmi anacizûka mucêracêra anacihira engabo yâge omu njira y’okuja e Beti-Zakariya, emirhwe yanacikereka ekola yatula entambala emishekera yanacibûhwa. 34 Banaciyanka enjavu, baziha enshongole y’emizâbîbu n’ey’engaka mpu bazikalihye omu kulwa. 35 Ba nacigaba zirya njavu oku ngasi bigamba, na ngasi njavu yalusibwa na bantu cihumbi bayambarhire ebihugurhizi by’ebyuma na ensirha z’ecirhale oku irhwe n’abandi bantu magana arhanu g’abagenda oku nfarasi nabo bayija eburhambi. 36 Abala bazinda bôhe embere za byoshi balibagwâsirwe okuja olunda eyôla njavu yakanaja. Aha yajaga nabo banahaje, barhayirhengaga aha burhambi ciru n’erigurna. 37 Oku ngasi njavu kwanacigwikwa ornunara gw’emirhi eyo minara yerigi mpenzi yâge na ngasi nguma yakajako balume basharhu ntwâli z’okulwa amatumu kuhirako n’omungere wayo. 38 Bahira na balya balwi b’enfarasi omu ngasi kahembe k’engabo mpu lyo bajugumya omushombanyi banacikirize ngasi cikembe.

39 Erhi izûba libasha kuli zirya mpenzi zâbo z’amasholo n’ez’emiringa nazo zarhondêra okulangashana zamoleka nka bimole bya muliro. 40 Cihimbi ciguma c’erya ngabo ya mwâmi cagera enyanya oku ntôndo na ecindi omu kabanda, banayisha bayegera kanyamulongo banacikirizibwe bwinja. 41 Boshi bajuguma n’olubi lw’eyôla ngabo yoshi olubi lw’emidindîrî yâbo n’okushakanya kwa emirasano yâbo. Bulya eyo ngabo yali nyinji na nzibu bwenêne. 42 Yuda naye anaciyîsha akomekire n’engabo yâge ekola eri tula entambala, bantu magana gali ndarhu bafa omu ngabo ya mwâmi. 43 Eleyazari^l n’elishembano lyâge Ahurani, anacilangira njavu nguma muli zirya erhi ebwisirwe na empenzi z’obwâmi yo yanali ndîrî omu zindi zoshi. Omu kucikebwa mpu nkaba kuliyo mwâmi ali, 44 anacihala amagala mpu acungule olubaga lwâge n’izîno lyâge lij’irenge ensiku zoshi. 45 Anacicihunika n’oburhwâli emunda eri ayîsha arhulunganya omu cikembe ayîsha ekulyo n’ekumosho n’embere zâge n’abashombanyi banakazimuha orwegu olunda n’olundi. 46 Anacibundabundira idako ly’erya njavu anayitumirhiramwo, wanjavu acilunda oku idaho ahongokera kuli ye na Eleyazari anacifira ahôla. 47 Abayahudi erhi bâbona obuzibu bw’ezo ngabo za mwâmi n’obukali bwa ngasi murhwe babaha orwegu.

Epatori anacirhôla Beti-Suri na Yeruzalemn agorhwa

48 Lyo babahikakwo, erya ngabo ya mwâmi yasôkera e Yeruzalemu, mwâmi anacigwika ecihando câge eburhambi bwa Yuda n’ebwa ntôndo ya Siyoni. 49 Ayumvanya n’abayûbakaga e Beti-Suri nabôla banacirhenga omu lugo bulya murhaciri biryo byankabarhabire okulanga olwo lugo ebwa kuba gali mango ga mwâka gwa sabato^m oku cihugo coshi. 50 Mwâmi anacirhôla Beti-Suri anacihira mwo abaganda b’okulanga olwo lugo. 51 Anacitwa ecihando câge embere y’aka-Nyamuzinda anabera halya nsiku nyinji anacihiraho ngasi bintu bya kulwa bidarhi, eby’amasini g’okulwa, agandi g’okubanda empiru n’ebisonga n’amabuye. 52 Abaligosirwe nabo bayimanza agâbo masini mpu balwisemwo abashombanyi bâbo; balwa nsiku nyinji. 53 Ci konene omu mbîko murhali biryo, bulya gwali mwâka gwa kali nda n’abayîshaga bayâka barhenga e Buyahudi bali erhi bamazire olwîko. 54 Ahantu hatagatifu hali hacisigire Bayahudi basungunu bonene bulya ishali lyali linji; abandi bashandabana ow’emwâge ow’e mwâge.

Mwâmi ayumvikana n’ABayahudi

55 Ci konene Filipo olya mwâmi Antiyokusi ali amayîmika mpu ayishiba mulezi w’omugala Antiyokusi anamujire mwâmi, 56 ali amashubûka kurhenga e Persi na e Mediya kuguma na gulya murhwe gwanali boshi na mwâmi anakazagilonza mpu yêne arhegeke ebintu by’omu bwâmi. 57 Lisiyasi erhi ayu mva ntyôla acirheganya dubaduba mpu aciyegûle; anacibwîra mwâmi, oku abarhambo b’engabo n’oku engabo zone erhi: Rhwono rhuli rhwalibukira hanôla ngasi lusiku, rhurhanacigwerhi biryo binganaci na ahantu rhukubisire hali hakomeze bwenêne, kandi rhucigwâsirwe okulanga ebintu by’omu bwâmi. 58 Oku rhwajiraga buno rhubarhege amaboko rhuyumvanye nabo haguma n’i shanja lyâbo lyoshi. 59 Rhubayemêrerage bashimbe amarhegeko gâbo nk’oku banayôrhaga embere, bulya agôla marhegeko rhwakulaga go garhumire baba burhe banakola ebi byoshi. 60 Eryo ihano lyasîmisa mwâmi n’abarhambo bâge, anacirhuma entumwa emunda bali mpu bayumvanye nabo bayemêra. 61 Mwâmi n’abarhambo banaciyemêreza oku cihango; okwo kwarhuma abali bafulisirwe barhenga halya bali bacifulisire. 62 Ci erhi mwâmi aba amaja oku Siyoni na erhi eyusibona kurhi ekomezibwe avuna eciragâne câge arhegeka mpu bahongole ecôgo c’eburhambi. 63 Oku handi anacirikûla duba duba ashubira e Antiyokiya ajibugana Filipo yekola warhambula olugo; amulwîsa anacirhôla n’emisi lulya lugo.

Olwa Demetriyusi wa burhanzi

1 Omu mwâka gwa igana na makumi arhanu na muguma, Demetriyusi mugala wa Seleukusi anaciyongoloka omu Roma, anacija haguma n’engabo yâge omu lugo luguma lw’omu nyanja, acijiramwo mwâmi. 2 Erhi aba ama shubihika ntyôla omu bwâmi bw’ababusi bâge, abasirika banacirhuluba A ntiyokusi na Lisiasi banacibahekeraya. 3 Erhi bamumanyisa okwôla, anaciderha, erhi: «Ciru ntabonaga obusù bwâbo». 4 Okubundi engabo yanacibayîrha na ntyo Demetriyusi ayîma yêne oku bwâmi bwâge. 5 Okuhandi ngasi banali bantu ba ndyâlya omu Israheli banaciyîsha baja emwagc erhi baherhwe na Alkimi owakazagilonza okuba mudâhwa mukulu. 6 Banacirhondêra babeshera olubaga emunda mwâmi ali banacimubwîra mpu: «Yuda na bene wabo bayisire ngasi banali bira bâwe boshi na nirhu rhwenene arhulibisireko omo cihugo. 7 Orhumage bunôla omuntu agendicibonera yenene agôla maligo goshi barhujirire n’oku basherezize ecihugo ca mwâmi anahana abola banyankola maligo kuguma na ngasi bandi babarhabâla boshi.

8 Mwâmi anacicîshoga Bakidesi muli balya banali bira ba mwâmi, abaga murhegcsi w’omu cihugo ciri olundi lunda lwa olwîshi ali muguma w’omu ba rhambo bakulu ba mwâmi na w’omu bikubagirwa bâge. 9 Anacimurhuma boshi haguma na Alkimi erya ndyâlya ayiyîmanza mudâhwa mukulu haguma n’oku muha obuhashe bw’okucihôla kuli Bene Israheli. 10 Erhi baba bamarhôla enjira yâbo, banaciyîsha n’engabo nyinji omu cihugo ca Yuda, banacilika entumwa zaja ema Yuda na bene wabo mpu bajibabwîra ebinwa by’omurhûla gw’obu nywesi. 11 Ci bôhe erhi babona oku bayîshire n’engabo nyinji babula kuyemêreza ebinwa byâbo. 12 Ci kurharhumaga bafarizeyi barhali banyi barhaja emunda Alkimi boshi na Bekidesi bali babahe amadôso oku biyêrekîre oburhegesi. 13 Na omu Bene Israheli Abasidoni baba ba burhanzi omu kuhûna omurhûla 14 bulya baderha mpu: «Omudâhwa w’omu bûko bw’Aroni ayîshire n’eyôla ngabo y’abasirika, mpu arharhulenganye». 15 Anacibabwîra emyanzi y’omu rhûla ciru anacigashirabo erhi: «Rhurhabajire akantu kabi oli mwenene, oli abira binyu». 16 Banacimuyemêra, ci agwârha bantu makumi gali ndarhu muli bo abayîrha muli olwo lusiku lonene nk’oku ebinwa by’amandiko binadesire e rhi: 17 «Bashandaza emirhumba y’abatagatifu bâwe n’omuko gwâbo gwabulagw’eburhambi bwa Yeruzalemu na ntâye wahali mpu ababishe». 18 Okubundi olubaga loshi lwarhondêra okubayôboha loshi lwanageramwo omusisi mpu: «oli okuli oli obushinganyanya ntabo ekarhî kabo, bulya bavunyire endagâno zâbo n’ibango balahiraga».

19 Bakidesi anacirhenga e Yeruzalemu ajihanda e Betizeti; kurhenga ahôla arhuma mpu bajigwârha balya boshi banayâkaga omu ngabo yâge kuguma n’abandi baguma baguma ba omu lubaga, na erhi aba amabayîrha abakweba omu nyenga mpamu. 20 Erhi aba amaha Alkimi ecihugo câge amanamusigira ecihimbi c’engabo yâge mpu bamulange, Bakidesi anacishubira emunda mwâmi ali. 21 Alkimi anacicihangana okukomeza obudâhwa bwâge. 22 Ngasi boshi balya banakazagilêrha akabôlo omu lubaga bamushiga, boshi bayîma omu Buyahudi bahenya n’amaligo manji omu Israheli. 23 Erhi abona oku amabî Alkimi n’abâbo badwîrhe bajirira Bene Israheli gali manji kulusha aga abapagani, 24 Yuda arhangira okushubija azungula omu cihugo c’e Buyahudi coshi aja acihôla kuli ngasi balya banamutwikaga boshi akabacika okucilumira omu cihugo.

Nikanori e Buyahudi

25 Erhi Alkimi abona oku Yuda akola muzibu na bene wabo, na erhi abona oku ntako ankabagagaja ashubira emunda mwâmi ali agendi bashobeka kuli binji bwenêne. 26 Mwâmi anacirhuma Nikaroni muguma w’omu barhambo bâge bakulu, muntu wali mushombanyi bwenêne w’Israheli erhi anahiragwe irhegeko mpu amalire olubaga loshiⁿ. 27 Erhi ahika aha Yeruzalemu anadwi rhage engabo nyinji, Nikanori arhengigendiganiza Yuda na bene wabo n’ebinwa by’olubohôlolo: 28 Erhi harhabaga okulwa ekarhî kinyu nani. Nayîsha na bantu basungunu bonene nti nani nyîshimulolako. 29 Anacija ntyo emunda Yuda ali, banacilamusanya n’omurhûla ci abasirika bali hofi hokugwârha Yuda. 30 Erhi ayumva omurhego Nicanori amujirire omu kumuyîshira n’ebinwa by’olubohôlolo, Yuda afuduka aciyegûla arhanacilonzagya okucimubona bundi. 31 Nikanori abona oku omurhego gwâge gwamanyikine anayîsha n’engabo yâge akola alilwîsa Yuda, lwanacibumbana hofi na Kafarisalama. 32 Hofi bantu magana arhanu omu bantu ba Nikanori banacifa, abasigalaga bashandabana omu cihugo ca Daudi.

33 Enyuma ly’okôla, Nikanori anacisôkera oku ntôndo, ya Siyoni na baguma omu badâhwa banacija emunda ali boshi na bashamuka banji b’omu lubaga mpu bamulamuse na omurhûla banamuyêreke enterekêro za kanwa mwâmi arhumire. 34 Ci yehe abashekera, abahemula anababwîra ebinwa bigalugalu anacibahigira erhi: 35 Akaba Yuda n’engabo yâge arhahanyirwi honahalya omu nfune zani amango nayîsha omu murhûla nanyôce eyira nyumpa. Anacicîkweba embuga n’oburhe bunene. 36 Abadâhwa banacishubira omu nyumpa, bayîmanga embere z’oluhêro n’ecibula baderha omu kuvugumula emirenge erhi: 37 Yagirwa wene wacishogaga eyira nyumpa mpu ekazirherekêrwa izîno lyâwe, na mpu ly’olubaga lwâwe lubona enyumpa y’okukakushenga n’okukusengera. 38 Wenene ocihôle, oyûla muntu n’engabo yâge alimbira, boshi bayîrhwe n’engôrho. Okengere okwôla bakujirire orhanazigaga balama!

Okuhimwa n’okufa kwa Nikanori

39 Nikanori arhenga e Yeruzalemu akanya ajihanda hofi na Beteroni na ba ntu ba cikembe Banya-Sîriya banaciyîsha emunda Yuda ali. 40 Naye oku bwâge, ajiyûbaka ecihando hofi na Adasa n’engabo ya bihumbi bisharhu, anacigenda aderha erhi: 41 Abali barhume n’omwâmi w’Abanya-Sîriya bulya bakujacire, Yagirwa, Malahika wâwe anacibayîshira anacibaniguzamwo bantu bihumbi igana na makumi gali munani na birhanu. 42 Omalire mâshi enôla ngabo eri ahâla mbere zawe lyo abandi bamanya oku anaderhire kubi ahatagatifu hawe, onamutwire olubanja nk’oku obubî bwâge bunali.

43 Engabo lwabumbana, omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gw’ikumi na kabirhi, n’omurhwe gwa Nikanori_gwahombekwa; yenene akumba wa burhanzi omu ntambala. 44 Erhi engabo zibona oku Nikanori amafa bajandika emirasano yâbo bakûla omulindi. 45 ABayahudi babaminika mulegerege goshi e Adasa kuhika e Gazara banayîsha babûha emishekera banayishekêreza. 46 Kurhenga omu bishagala byoshi bya Yuda n’eburhambi mwashagamuka abantu bagorha balya Banya-Sîriya babajako bakola babatumirha boshi banakumba ri’engôrho kurhaderhaga mpu hajira ciru ow’enshangu wafulumuka, ciru n’o muguma. 47 Bagugumba ebirugu by’abôla bahimagwa kuguma n’ebiryo bali bacîyikire; na erhi baba bamatwa irhwe lya Nikanori n’okuboko kwâge kulyo kulya akazagilêgesa bayîsha babidwîrhe banakabilengereza emunda Yeruzalemu ali. 48 Olubaga lwanacisîma bwenêne n’olwôla lusiku balukuza nka lusiku lwa mwishingo munene. 49 Bahiga mpu olwôla lusiku lukakuzibwa ngasi mwâka omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa Adari. 50 Ecihugo ca Yuda carhangiba n’omurhûla nsiku nyi.

Obukuze bw’Abaroma

1 Okubundi Yuda anaciyumva badwîrhe baderha olwa Abaroma^o: Oku baba bantu bazibu bajira emisi bwenêne; banacîyerekane binja oku bantu basshimbire enjira zâbo oku banajire obwîra haguma na ngasi boshi bayishire emunda bali mpu bayumvanye n’oku bali bantu bagwerhe emisi minene. 2 Bamuganirira okuhimana kwabo n’oku balwisagya Abagalasiya n’oku babahi maga banabajira barhumisi bâbo. 3 Ngasi byoshi banajizire omu Hispaniya mpu barhôle ecihugo cayo c’amarhale n’amasholo gabagayo, kandi na kurhi omu bwirhonzi bwâbo n’oku kucisegereza kwabo bahimaga ecôla cihugo n’o bwôla cali kuli n’emwabo. 4 Kuguma n’ababi bayîshigibalwîsa kurhenga omu cihugo c’ihanga babalunda oku idaho babahima loshi, n’abandi banakazibaho ngera ngasi mwâka. 5 Bahimire erhi badwîrhe balwa, mwâmi Filipo na Perseo mwâmi w’e Kitimu na ngasi banacishomize okuyanka emirasano mpu babalwise babahima banabarhegeka. 6 Antiyokusi ali mwâmi mukulu w’omu Aziya mpu abarhabâlira agendihalwîsa na njavu igana na makumi abirhi abalwîsa oku nfarasi, ebihêsi n’engabo mwandu, banacimugonya bwinjinja. 7 Yene bamu gwârha mugumaguma banacimusêza okukazibahongera ye n’abayîmaga e nyuma lyâge empongano nyinji, mpu akazibaha abajà, abahe n’oluhande lw’ecihugo câge. 8 Kwo kuderha cihugo ca Hindiya, Mediya, Lidiya byo byali bihugo binja omu bihugo byâge byoshi n’erhi ayusibaha byo nabo babiha mwâmi Ewumene. 9 Aba omu Bugereki banacikomekcra badwîrhe n’omuhigo gw’okumalîra Abaroma cikone Abaroma bamanya ogwo mwanzi. 10 Bamurhumira murhambo muguma n’engabo yâge abatulako entambala, abanigûzamwo mwandu ayîsha adwîrhe bujà abakazi bâbo, abana bâbo, abanyaga ebirugu ecihugo ahongola namahukulu gâbo n’abantu b’eyôla munda babajira bajà kuhika bunôla. 11 Ngasi gandi mami ga hano igulu erhi ngasi g’omu nyanja gacishomagya okubahagaza boshi babahima banabarhegeka.

12 Ci oku bira bâbo na ngasi bacîkubagira bo kulanga balanga obwîra haguma nabo, babajire barhegesi b’amâmi gabayegire ciru n’aga kuli na ngasi abakazagiyumva izu lyâbo banajugume. 13 Oyu balonza okurhabala mpu lyo ayîma anayîme n’oyu balonzize okuyîmûla banamuyîmûle. Bakola baba bantu ba buhashe bunji bwenêne. 14 Ciru bakayôrha ntyôla, ntâye muli bo oderha mpu akola ayambala ecimane acihundikire n’ecishuli c’akaduku mpu naye alimbe. 15 Basinzire akagombe na ngasi lusiku bagula magana asharhu na makumi abiri badêkaho mpu balole ebiyerikire olubaga n’oku bankalulanga. 16 Ngasi mwâka banahire obuhashe bwâbo omu maboko ga muntu muguma mpu a rhegeke ecihugo coshi; boshi banayumve oyôla muntu muguma barhajira mujina na bwagalwa buci ekarhî kabo.

Okunywana kw’Abayahudi n’Abaroma

17 Yuda anacicîshoga Epolemi mugala wa Yowane, mugala w’Akosi boshi naYasoni mugala wa Eleyazari anacibarhuma e Roma mpu bagendinywâna banajire obwîra boshi n’Abaroma. 18 Na mpu lyo babakûla omu bujà ebwa kuba bamabona oku Abagreki babajizire bajà, bâhizire Israheli omu bujà. 19 Ba nacilikûla obo bàja e Roma ci enjira yaliha; erhi bahika e Kagombe banaciyanka akanwa baderha mpu: 20 Yuda Makabeyo, abalumuna n’olubaga barhurhumire mpu rhunywâne rhunayumvanye omu murhûla rhweshi lyo nirhu rhuganjirwa e karhî k’aba mwayumvinye n’abajizire obwîra mweshi nabo. 21 Okôla kwasîmîsa abagula b’ihano likulu. 22 Alaga empamiso y’olwandiko Abaroma bakôlôlaga omu cuma c’amarhale banalurhuma e Yeruzalemu mpu lube cimanyiso c’okôla kunywâna n’ogwôla murhûla emw’Abayahudi:

23 «Iragi oku Baroma n’oku Bayahudi bali oku budaka n’omu nyanja, e nsiku n’amango. Kulî nabo engôrho n’omushombanyi. 24 Abaroma bakarhe rwa bwa burhangiriza nisi erhi baguma omu bira babo omu cihugo obuhashe bwâbo bunahisire hoshi, 25 ishanja ly’Abayahudi linabarhabale nk’oku banaha shire muli agôla mango; 26 barhahe abashombanyi nisi erhi okubarhabâla n’oli engano, oli emirasano oli enfaraga, oli amârho nk’oku banalaganine e Roma. Kukwânîne Abayahudi bashimbe eyôla mihigo yâbo buzira kulinda luhembo luci. 27 Kwo nakuguma erhi ishanja ly’Abayahudi lyankarhêrwa Abaroma banabalwira n’emisi yâbo yoshi nk’oku amango ganadesire. 28 Buzira kuha aba ndi barhabâlwa oli engano, oli emirasano, oli nsaranga ciru amârho nk’oku banalaliraga oku banarhôlaga emihigo e Roma; banashimbulula eyôla ndagâno buzira kurhebana. 29 Ebyo binwa byali omu ndagâno Abayahudi bajiraga haguma n’aba Roma. 30 Ci omu mango ga nyuma erhi baguma nisi erhi abandi bakalonza okuyushula kandi erhi okunyihya ebindi binwa kuli ebyôla, banajira nk’oku banalonzize na ebi bankanayumva banyihize kandi erhi kuyushula ebyôla byoshi binarholwe buzibu. 31 Oku mabi mwâmi Demetriyusi abajirire rhwamamuyandikira muli ebira binwa ‘Carhumaga warhindibuza Abayahudi n’obwôla bali bantu rhunywanine nabo kandi banali bira birhu?’ 32 Bakashubi kaciduduma oku wabarhindibuzize rhwanabagwasa omu mirenge rhunakulwise akaba ebulambo nisi erhi omu nyanja.»

Okufa kwa Yuda Makabeyo

1 Erhi ayumva oku Nikanori n’engabo yâge boshi bafirire omu ntambala Demetriyusi ashubirhuma kandi Bakidesi na Alkimi omu Buyahudi kuguma n’ecikembe c’ekulyo c’engabo yâge. 2 Barhôla enjira ejire e Galileya banatwa ecirâlo aha Mesaloti oli omu lugo lwa Arbela. Banacirhola olôla lugo erhi baba bamayirhamwo abantu bamwo mwandu. 3 Omu mwêzi murhanzi gwa o mwâka gw’igana na makumi arhanu n’ibiri bayûbaka ecihando câbo aha ishiriza lya Yeruzalemu. 4 Okubundi banacilikûla banacija e Bereya bali na bantu ba bihumbi makumi abiri na bantu bihumbi bibiri balwa n’enfarasi. 5 Yuda ali amatwa ecirâlo câge naye aha Elasa erhi analigi na bantu bihumbi bisharhu balwi ba ntwâli. 6 Erhi babona kurhi engabo y’abashombanyi eri nyinji bajuguma na banji bacinyombôkera bayâka, oku cihando kwasigala bantu magana gali munani gonenene. 7 Yuda anacibona oku engabo yâge yayasire n’oku entambala eri hofi eyanjikire; okubundi akumba omurhima bulya amango g’okushubija ashubûza abâge gamabulikana ayumva yeshi arhemuka. 8 Kurharhumaga arhabwîra abasigalaga erhi: Yimuki rhulwise aboôa bashombanyi rhulole erhi rhwankabahagalika! 9 Ci konene bôhe balonza okumuhusahusa banacimubwîra mpu: rhurhankabahasha bunôla okurhali kufumya amagala girhu rhwanaciyîshigaluka buzinda na bene wirhu rhuyîshibalwîsa ci bunôla rhwamaba banyi okurhalusire. 10 Yuda anacibashuza erhi kulî na nani enkegero z’okuderha mpu nyake embere zâbo. Akaba amango girhu gamahika, rhufire bene wirhu n’oburhwâli ci rhumanye irenge lirhu lyankanahera busha!

11 Engabo y’Abanya-Sîriya yarhenga omu cihando bayîsha baja emunda abashombanyi bali. Abalwi b’enfarasi erhi babagabiremwo kabiri engwârha muherho n’emanda mabuye bayîsha bashokwire, entwâli zayisha nazo zilo ngwire. 12 Bakidesi ali oku ihembe ly’ekulyo n’omurhwe gwayîsha empande zo mbi erhi omushekera gubûhwa. 13 Bene Yuda nabo babûha omushekera, idaho lyageramwo omusisi erhi kushekereza kwa ezoôa ngabo oku zinani ibiri ku rhuma. Entambala yayanjikira bahika bijingo balwa.

14 Yuda erhi abona oku Bakidesi ali oku kahembe kalyo n’engabo asimiki rako yoshi amugorha n’abantu bâge b’entwâli. 15 Ahima akola kahembe kalyo k’Abanya-Sîriya, abakungusha kuhika oku ntôndo ya Azoti. 16 Ci balya bali oku kahembc kamosho erhi bâbona oku akahembe kalyo kahimirwe bagolonjoka bagorha Yuda n’engabo yâge. 17 Entambala yakaliha enyunda zombi bantu mwandu bafa agôla mango. 18 Yuda naye afa, n’abantu bâge basigalaga bakula omulindi bayâka.

Okubishwa kwa Yuda Makabeyo

19 Yonatani na Simoni barhola mwene wâbo Yuda bagendimubisha omu nshinda y’ababusi bâge aha Modini. 20 Israheli yeshi amushîba anacimulakira bwenêne banayôrha omu mishîbo nsiku zirhali nyi. 21 Banakaziderha bakola balaka mpu: Aye mushana! Kurhigi yamafaga ntya entwâli côkola w’Israheli? 22 Ebisigîre oku myanzi ya Yuda, oku biyêrekîre entambala, oku ahimanaga koshi, n’oku obukulu bwâge bwali, ebyôla birhayandisirwi, bulya byamaluga.

IV. Yonatani murhambo na mudâhwa mukulu w’Abayahudi (160-143 ernbere za Yezu Kristu)

Olwa Yonatani

23 Erhi Yuda afa, abali babi baciyêrekana bwinja omu Israheli yeshi yeshi. banyankola maligo boshi buzûsa irhwe. 24 Muli ago mango hanacizûka ecizo mbo cikali omu cihugo n’ecihugo coshi caja olunda lwâbo. 25 Bakidesi anacicî shoga abantu bagalugalu anacibayîmika barambo omu cihugo. 26 Banacija balongereza n’obushiru bunene abali bira ba Yuda n’okubahêkera Bakidesi naye akabahana n’okubacinaguza. 27 Israheli anababala bwenêne: barhali sagi bona kundi kurhyo kurhenga halya abalêbi banahirigirhaga^p omu cihugo câbo.

28 Okubundi abanali bira ba Yuda boshi banacishubûzanya banacibwîra Yonatani mpu: 29 «Kurhenga mwene winyu Yuda afire harhacibonekaga omuntu oli akage wankakarhucîkako abashombanyi birhu Bakidesi na ngasi bandi bashomba ishanja lirhu. 30 Rhwamakwishoga ene, okola we mulanzi na murhambo ahali hage lyo okazigendesa entambala zirhu». 31 Yonatani muli ago mango anacihâbwa oburhegesi ayîma ahali ha Yuda mwene wâbo.

32 Erhi Bakidesi anamanya kulya akalonza oku akamuyirhamwo. 33 Erhi bamanya ogwôla muhigo gwâge, Yonatani, mwene wâbo Simoni na ngasi boshi banali haguma naye baciyakira omwirûngu lya Tekowa banaciyûbaka hofi n’iriba lya Asfari. 34 Bakidesi anacimanya ogwola mwanzi olwa sabato, anaciyî muka n’engabo yâge yoshi anayîkirira ebwa lindi ishiriza lya Yordani.

35 Yonatani anacirhuma mwene wâbo^q Yowane nka murhambo w’olubaga emwa bene Nabateni bira bâge mpu babikire aha mwabo, emizigo yâbo yali minene na minji bwenêne. 36 Ci konene bene Yambri erhi baba bamarhenga e mwabo Medaba banacigwârha Yowane na ngasi ebi anali agwerhe byoshi, bagugumba eminyago yâbo. 37 Erhi kugera nsiku banaciyishibwiraYonatani na mwene wâbo Simoni oku bene Yambri bagwerhe olusiku lukulu lw’obuhya n’oku barhenza omuhya e Nasabati, kuguma n’abamulusize mwandu, ali mwâli wa mugale muguma w’e Kanani. 38 Erhi kulya mwene Yowane afaga, banacisôka bajicîfulika omu mahukulu g’entôndo. 39 Erhi bayinamula amasu balangira omulongo munene n’olubi: hali omuhya mulume, bene wabo n’abira bâge bayêrekîre emunda bali badwîrhe orhugoma, ebirugu by’okuyimba, enzihwa n’emirasano minji. 40 Okubundi balya bali boshi na Yonatani banacifulumuka mulya mahukulu baciloha kuli bo babanigûza, banji bayîrhwa nabo, n’abandi balibirha bayâkira omu ntôndo, Abayahudi banacirhôla ebi bajandikaga. 41 Ntyôla obuhya bwaba mishîbo n’enyimbo z’abazihi zahinduka mirenge. 42 Erhi baba bamacihôla omuko gwa mwene wâbo, banacija omu kabokwe ka Yordani.

Okuyikira olwîshi lwa Yordani

43 Bakidesi anacimanya okwôla, oku lwa sabato anayîsha kulya burhambi bwa Yordani n’engabo nyinji. 44 Okubundi Yonatani anacibwîra abâbo erhi: « Yîmukagi bunôla, rhulwire amagala girhu! bulya oku kurhasagiba oli ene oli njo nisi erhi lishinjo. 45 Loli omushombanyi n’emirasano yâge embere zirhu ekumosho n’ekulyo, amîshi ga Yordani ciyanja n’omuhusi ntaho rhwa nkayikira. 46 Bunôla muyinamulirage izu linyu emalunga lyo muyôkoka omu maboko g’omushombanyi. 47 Entambala yarhondêra, Yonatani alambûla okuboko mpu atumirhage Bakidesi ci amubula omu kukuliranya enyuma. 48 Okubundi Yonatani anacihamira muli Yordani kuguma nabo, baluyikira baja bayoga ci Abanya-Sîriya barhaluyikiraga mpu babakulikire. 49 Olwo lusiku hofi bantu cihumbi bafa omu bantu ba Bakidesi.

Okufa kwa Alkimi

50 Oyûla Bakidesi anacishubira e Yeruzalemu agendiyûbakayo olugo luzibuzibu omu kabanda ka Yudeya, ayûbaka enyumpa hofi na Yeriko, aha Emausi, aha Betoroni, aha Beteli, aha Tamunata, aha Faratoni n’aha Tefoni azungulusa n’enkuta ndîrî n’emihango eriko akakomyo. 51 Ahirako n’abalanzi mpu bakazirhindibûza Israheli. 52 Azibuhya olugo lwa Betisuri, olwa Gazari n’ecishagala ca Siyoni anacihiramwo emirhwe y’abasirika analundamwo ebi ryo. 53 Agwârha nka mpira abagala b’abakulu b’ecihugo anacibagwârha nka bashwêkwa omu cishagala ca Yeruzalemu. 54 Omu mwâka gw’igana na makumi arhanu, omu mwêzi gwa kabiri, Alkimi^r anacirhegeka mpu bahongole enkuta z’omu ndalâla y’ahatagatifu, arhegeka ntyo mpu basherêze omukolo gwajiragwa n’abalêbi, anacirhondêra okujira ntyo. 55 Muli agôla mango Alkimi alambikwa oku idaho na Nyamuzinda n’emikolo yâge yahangarhana, akanwa kâge kahumbâ rhala ahola ebirumbu arhanacihashaga okuderha ciru n’akanwa ciru n’oku rhegeka omu mwâge. 56 Alkimi anafa muli agôla mango n’amalumwa manji bwenêne. 57 Erhi babona oku Alkimi amafa; Bakidesi anacishubira emunda mwa mi ali, na ntyo ecihugo c’e Buyahudi caba n’omurhûla gwa myâka ibiri.

Beti-Basi arhêrwa

58 Okubundi Abayahudi babi banacijira ihano banaciderha mpu: Lola oku Yonatani n’abâbo bali n’omurhûla nta kadundo, rhushubilerha Bakidesi naye anabarhuluba boshi omu budufu buguma. 59 Banacigenda mpu bashambâle haguma naye. 60 Bakidesi anacihuma enjira yâge ayisha alongoline omurhwe gw’engabo nyinji anacirhuma amaruba ga bufundafunda emwa ngasi banali olunda lwâge, mpu bagwarhe Yonatani n’abâbo, ci barhahashaga buly ‘ihwe lyâbo lyamarhulika. 61 N’abantu bagumabaguma b’omu cihugo bo bali barha mbo b’obwôla bugoma, bagwârha makumi arhanu omu bandi banacibayîrha.

62 Okubundi Yonatani, Simoni n’abâbo banacija e Beti-Basi omw’irûngu bashubiyiyûbaka banacizibuhya. 63 Bakidesi anacimanya omwanzi, ashubûza e ngabo yâge anacihamagala abantu bâge bali e Buyahudi. 64 Anaciyâsha atwa ecirâlo hofi na Beti-Basi, anacigorha olugo nsiku nyinji, anazonza masini. 65 Ci Yonatani anacisiga mwene wâbo Simoni omu cishagala anacija omu lugo ayi sha agalukine ngabo nsungunu. 66 Anacihima Odomera na bene wabo boshi na bene Fasironi emwabo omu mahêma gâbo anacirhondêra okubalibisa omu kubagorha anacibaminika n’emisi. 67 Simoni naye n’abantu bâge anacihuluka ayôca galya masini g’okulwa. 68 Bombi oku banali babiri, balwîsa Bakidesi, bamuhima bamucinagiza. Abona oku omuhigo gwâge n’okuyîsha kwâge byabire bya busha. 69 Abêra balya bantu babi bamubwîraga mpu ayishe omu cihugo oburhe, abanigamwo banji anacirhôla omuhigo gw’okushubira emwâge omu cihugo câge. 70 Yonatani anakumanya, anacirhuma entumwa emunda ali mpu bayumvanye n’omurhûla anamulekere abashwêkagwa. 71 Bakidesi anabayankirira, anaciyemêra ebinwa bya Yonatani; acîgasha embere zâge mpu nta mango anacimulongeze amabî omu kalamo kage koshi. 72 Anacimushubiza abashwêkwa ali erhi agwarhire e Buyahudi, ashana ebirugu anacishubira omu cihugo câge, arhanacifaga agalusire omu cihugo c’Abayahudi. 73 Engôrho ya rhangileka okulibuza Bene Isrhaheli. Yonatani anaciyûbaka enyumpa yâge aha Makmasi; arhondêra okukatwira olubaga emanja, akûla ababi boshi omu Israheli.

Aleksandro acijira mwâmi anajira Yonatani mudâhwa mukulu

1 Omu mwâka gw’igana na makumi gali ndarhu, Aleksandro mugala wa Antiyokusi n’elishembano lyâge ye Epifani, anacirhabâla anacirhôla Ptolemaisi; abantu b’eyo bamuyankirira na kurhenga aho arhondêra okuyîma bwinja. 2 Erhi mwâmi Demetriyusi anayumva kulya, ashubûza engabo nyinji bwenêne anacija emunda ali akola agendimulwîsa. 3 Na muli agôla mango gonêne Demetriyusi anacirhuma amaruba emwa Yonatani g’okuja omu murhûla anamulaganya mpu amukuza omu cikono. 4 Akazagiderha erhi rhuyumva nye naye duba embere ayumvanye na Aleksandro oku muhona gwâni. 5 Bulya akola ayishikazikengera amabî namujirire goshi kuli ye yenene, kuli mwene wâbo n’oku ishanja lyâge lyoshi. 6 Amuhà obuhashe b’okushubisinga engabo y’okulwa, okutula emirasano n’okuderha oku akola mwira wâge, anacirhegeka mpu amugalulire empira bagwarhaga omu lugo wâge.

7 Yonatani anacija e Yeruzalemu, anacisoma galya maruba, agasomera olubaga lwoshi kuguma n’abantu bali omu lugo. 8 Bajuguma bwenêne erhi bayunva oku mwâmi anahire Yonatani obuhashe bw’okujira eyindi mirhwe y’okulwa. 9 Abali omu lugo banaciha Yonatani empira bali bagwerhe naye anacibashubiza emwa ababusi bâbo. 10 Yonatani anaciyûbaka aha Yeruzalemu ashubirhondêra okuyûbaka n’okushakala olugo. 11 Ahûna abûbasi okushubiyûbaka olukuta n’okuzungulusa entôndo ya Siyoni n’amabuye magoye lyo ezibuha, banajira ntyo. 12 Okubundi ab’ebigolo bali omu nyumpa nzibu Bakidesi ayûbakaga banaciyâka. 13 Ngasi muguma ajandika omukolo analiagwerhe bakacîshubirira ngasi muguma omu cihugo câbo. 14 Aha Betisuri honene hasigire baguma baguma muli balya banalibamaleka akanwa n’amarhegeko ga Nnâmahanga bulya ahoôa ho halikola lwakiro lwâbo.

15 Okubundi Aleksandro anacimanya okwôla Demetriyusi ajiriraga Yonatani, banacimuganirira amatabûro oyûla amalwa, entambala ahimire ye na benc wabo n’embaka abwîne. 16 Anaciderha erhi ka rhwankabona mango maguma muntu wa borhere bwa bene obwo muntu wa bene oyôla? Rhumujire muntu mwira wirhu na murhabâzi wirhu. 17 Anacirhuma amaruba gali mayandike ntyala: 18 “Mwâmi Aleksandro kuli mwene wâbo Yonatani, omusingo. 19 Rhwayumvîrhe barhubwîra oku oli muntu muzibu na oku wanahasha okuba murhabâzi wirhu. 20 Co cirhumire kurhenga ene okola we mudâhwa mukulu^s w’ishanja lyâwe rhwamanakuhà ecikono c’okuderhwa mwira wa mwâmi.- Anacimurhumira kuguma akanzo kadukula ecimane c’amasholo,- okombere cbintu birhu, onalange obwîra bwirhu haguma na nâwe bwinja”.

21 Yonatani anaciyambala emyambalo migishe omu mwêzi gwa nda omu mwâka gw’igana na makumi gali ndarhu, oku lusiku lw’amahema, anacisinga engabo, atulisa n’emirasano. Amaruba Demetriyusi I ayandikiraga Yonatani

22 Erhi ayumva kulya Demetriyusi anacigaya bwenêne. 23 Bici rhwajizirage obûla Aleksandro amarhurhanga okuja omu bwîra bwa Abayahudi lyo azibuhya obwâmi bwâge. 24 Erhi nani nkola nabayandikira ebinwa by’okubarhiza mbalaganye obukulu n’oluhembo lunji lyo mbona oburhabâle bwâbo. 25 Anacibarhumira amaruba gali gayandisirwe ntyala:

«Mwâmi Demetriyusi oku lubaga lw’Abayahudi: Omusingo.

26 Mwalanzire kulyâla kunywana rhwanywânaga na ntyôla obwîra bwirhu bwayôrha bûkomire buzira kucilunga n’abashombanyi birhu, rhwayumvîrhe okwôla rhwanasima bwenêne. 27 Na bunôla muyôrhage murhujirako obwôla bwikubagire, nanirhu rhwanahemba okwôla murhujirira n’aminja ga ngasi lubero. 28 Rhwanabajirira luhembo lunji na binji birharhegesirwi. 29 Kurhenga ene namabakûlako obujà namanabagalulira, muli Bayahudi mweshi, okuhonga n’okuvurha empongano oku munyu, na ibarati lya mwâmi. 30 Ecigabi ca kasharhu c’omu mashwa ginyu n’oluhande lwa kabiri lwa eby’emirehe yinyu ebyali byâni mbagalulirebyo. Ntakacibilonza kurhenga ene n’ensiku zoshi mbigalulire ecihugo c’ Abayahudi na birya bishagala bisharhu bilungine naye bya omu Samâriya na omu Galileya. 31 Nalonza Yeruzalemu ayôrhe cishagala citagatifu na ca murhûla kuguma n’omurhundu gwaco gwoshi, cirhûlîsa conene entûlo n’empogano zaco.

32 Ndesire kuguma obuhashe bwâni nalingwerhe, bwâmi buba aha Yeruza lemu mbulekire omudâhwa mukulu nti ahebemwo abantu bakazilanga balya anacîshozire yenene. 33 Abayahudi boshi banahesirwe bujà kurhenga e Buyahudi bakanaba bali omu bwâmi boshi mbahire obuhashe bw’okurhenga omu bujà, nalonza boshi babaleke barhacikazagivurha ibarati ciru n’ery’ebi ntu byâbo. 34 Ensiku nkulu zoshi, eza Sabato, ezindi nsiku nkulu, ensiku ntagatikfu kuguma na zirya nsiku isharhu zishokolera erhi ezi kulikira olusiku ^tlukulu, ezôla nsiku zibe nsiku za kurhahumwako na kandi, nsiku za kurhaba n’okurhacifuduka kantu kalebe oku Bayahudi boshi banaba omu cihugo cani. 35 Muli ezôla nsiku ntâye wankaciba n’obuhashe bw’okuderha erhi nasambisa owirhu kuli kantu kalebe nisi erhi abandi mbarhindibuze kuli olu lubanja erhi lula. 36 Barhôle basirika ba Bayahudi bihumbi makumi asharhu baje omu basirika bani bakazibajuha nk’oku bankajuha abandi basirika baba omu ngabo ya mwâmi. Baguma mulibo baja omu nyumpa za mwâmi zirya nzibunzibu. 37 Na banji bahâbwa gulya mukolo omuntu akanacikubagirwamwo omu bwâmi bwâni. Kuli okwôla abasirika bâbo bakulu bâba omu bûko bwâbo, balama nk’oku amarhegeko gâbo ganabahunyire kuguma nk’oku nanajiriraga Obuyahudi boshi.

38 Erya mirhundu isharhu ya Samâriya nayûshûlaga oku Buyahudi, enajage mwo loshi na ntyo, amango bakola bagwerhe murhambo muguma barhaci rhumikira wundi mukulu ohi kuleka omudâhwa mukulu. 39 Mpanyire nka luhembo, Ptolemayisi n’omurhundu gwâge goshi, emwa aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu, lyo bakazibona ebi bakolesa omu ka-Nyamuzinda, oku nterekêro. 40 Nani mpanyire ngasi mwâka nfaranga bihumbi ikumi na bini bya marhale, byayishirhôlwa kuli birya mwâmi anahâbwa omu ngasi marhambo minja. 41 Na ngasi bilushire ebyakazagikolesibwa omu myâka yagezire, kurhenga ene bikola byakahâbwa emikolo y’aka-Nyamuzinda. 42 Kandi kuli zirya nfaranga z’ebihu mbi birhanu by’amarhale bikolesibwa oku mikolo y’aka-Nyamuzinda binakûlwa ngasi mwâka oku ntûlo y’aka-Nyamuzinda ebyôla byagalulwa bulya biba by’abadâhwa banali omu mikolo. 43 Ngasi yeshi wankanayakira omu ka-Nyamuzinda aha Yeruzalemu nisi erhi omu biyumba byâge kuyâka okuhâna ibarati lya mwâmi nisi erhi kuyâka bindi bindi, oyôla anabe n’obuhashe bwâge boshi (barhacimujiraga kurhi) kuguma n’ebintu byâge ajira omu bwâmi bwâni boshi. 44 Ebyakazikolesibwa oku kuyûbaka nisi erhi oku.kushakûlula aka-Nyamuzinda byakazirhenga oku birugu bya mwâmi. 45 Kwonoko omu kuyûbaka ebyôgo bya Yeruzalemu n’okukomeza obululi bwâge, ebyakolesibwa byakazirhenga oku birugu bya mwâmi kwanayishiba kuguma amango bayûbaka erhi kushakûlula ebyôgo by’ebishagala by’e Buyahudi».

46 Yonatani n’olubaga erhi bayumva ebyôla binwa barhabiyemêraga banalahira okubishimba ebwa kuba bacikengera amabî Demetriyusi ajiriraga Bene Israheli n’amalumwa manji abarhindibuzagyamwo. 47 Okubundi obwôla, banacihiga okunywâna na Aleksandro ye wali murhanzi wa okubabwîra mpu bayumvanye, banayôrhe bira bâge. 48 Mwâmi Aleksandro anashubûza engabo nyinji mpu alwise Demetriyusi. 49 Oku abôla bâmi bombi bamarhulubana engabo ya Demetriyusi bakula omulindi na Aleksandro anacimuminika, anacimugonya 50 balegerera balwa burhahusa kuhika izûba lyahorha, Deme triyusi anacifa olwo lusiku.

Obuhya bwa Aleksandro na Kleyopatri

51 Aleksandro anacirhuma emwa Ptolemeyo mwâmi w’e Mîsiri entumwa mpu bagendimubwîra erhi: 52 Namashubira omu bwâmi bwâni, na nkola ntamire oku ntebe ya balarha; nanyazire obuhashe nahimire Demetriyusi namarhôla oburhegesi bw’ecihugo cirhu. 53 Namutuzirekwo entambala, nanamuhima ye n’engabo yâge rhwamabutamala oku ntebe y’obwâmi bwâge. 54 Ntyôla, rhusi ngâge obwîra haguma na nâwe; ompe mwali wâwe omu buhya, naba mukwi wâwe, nayishikuhà kuguma naye oluhembo lukwânîne.

55 Mwâmi Ptolemeyo naye anacimushuza muli ebi binwa erhi: Iragi ly’olusi ku washubiragamwo omu cihugo c’ababusi bâwe n’olu watamalagamwo oku ntebe y’obwâmi bwâbo. 56 Bunola nkolaga nakujirira nk’oku onanyandikire, ci konene oyishe omu malanga gani e Ptolemayisi, rhubonane nanakujira mukwi wâni nk’okwôla onadesire.

57 Ptolemeyo anacirhenga e Mîsiri boshi n’omwali Kleyopatri banacija e Ptolemayisi omu mwâka gw’igana na makumi gali ndarhu n’ibiri^u. 58 Mwâmi Aleksandro anacirhenga halya mbere za mwâmi, naye mwâmi anacimuha omwâli Kleyopatri anacijirira obuhya aha Ptolemayisi n’obukuze bunene k’oku abâmi banakomerera. 59 Aleksandro anaciyandikira na Yonatani mpu bagende boshi. 60 Yonatani anacija emunda abôla bâmi babiri bali anajagalire bwenêne anacihahà bo n’abira bâbo amarhale, amasholo n’ebindi by’oluhemho lunene anacisîmwa omu masu gâbo là. 61 Okubundi abantu bagalugalu omu Bayahudi bashubûzanya mpu bagendimubeshera ci mwâmi arhabayumvagya. 62 Anaci rhegeka mpu bahogole Yonatani emyambalo yâge, banacimuyambisa emya mbalo minja y’akaduku. Anacijira kulya. 63 Okubundi mwâmi anacimutamaza hofi naye anacibwîra abarhumisi bâge erhi: Muhuluke mweshi naye mugere omu karhî k’olugo, mwaderha oku irhondo ntâye ociderhaga akanwa kuli ye oku kantu kalebe n’oku irhondo wâciderhaga mpu amurhindibuze. 64 Erhi aba shombanyi bâge bamanya obukuze mwâmi anamuhire, oku mwâmi anama nyisagya kuli ye n’oku anamuyambikaga omwambalo mwinja gw’akaduku, boshi bayâka. 65 Erhi akola ayushula eryo irenge lyâge, mwâmi anamuyandika omu bira bâge barhanzi anacimujira mukulu w’abalwi na murhambo w’ecihugo. 66 Yonatani ashubira e Yeruzalemu n’omurhûla n’obushagaluke bunene.

Apoloniyusi murhegesi w’e Sele-Sîriya ahimwa na Yonatani

67 Omu mwâka gw’igana na makumi galindarhu n’irhanu, Demetriyusi anacirhenga e Kreti, aja omu cihugo c’ababusi bâge. 68 Erhi ayumva ntyôla mwâmi Aleksandro anacishubira e Antiyokiya anababire bwenêne. 69 Demetriyusi anacijira, Apoloniyusi murhambo w’engabo yâge, ali murhambo w’ecihugo ca Sele-Sîriya, naye anacishubûza engabo nyinji bwenêne anayisha alitwa icumbi hofi na Yamniya kurhenga ahôla analika entumwa emwa Yonatani mpu bagendi bwîra omudâhwa mukulu mpu:

70 « We oyu oli wenene ocishomye okurhugomera na nani nkola muntu wa kugaywa na wakushekerwa erhi we orhuma! Kurhigi obwîne wankayôrha nâwe oli mukulu embere zirhu muli ebira birhondo. 71 Akaba obwîne oku ocikubagire emisi yâwe, obungulukirage enôla munda rhuli omu kabanda rhugerane rhulôle ndi mulume bulya nie ngwerhe emisi y’olugo loshi. 72 Odôsagye nâwe emyanzi bakubwîra nie ndi na bahi rhuli rhweshi, boshi badwîrhe baderha mpu okugulu kwâwe kurhankasimika embere zirhu bulya kabiri kabiri ababusi bâwe bacandabusirweko omu cihugo cinyu. 73 Na bunôla orhankahasha okukoza engabo y’abalwi b’enfarasi, n’engabo y’abalwi bangan’aha, omu kubanda omu rhwali mabuye nisi erhi rhubuye nisi erhi handi hantu wankahashi cifulika.«

74 Erhi Yonatani ayumva ebinwa bya Apoloniyusi yeshi agarabuka acîshoga omurhwe gwa balume bihumbi ikumi anacirhenga e YeruzaJemu n’omulumuna Simoni anaciyîsha amukulikira mpu amurhabâle. 75 Bajihanda hofi n’olugo lwa Yope; abantu b’omwôa lugo babahamikira olumwi bulya olwo lugo lwali lula nzirwe n’abasirika b’Apoloniyusi banacirhangira okulwa ahôla. 76 Abantu b’o mwôla lugo erhi bagwarhwa n’obôba, bayigula enyunvi Yonatani anagwârha o lwôla lugo. 77 Erhi akumanya Apoloniyusi anakeresa basirika bihumbi bisha rhu bagenda n’enfarasi n’eyindi ngabo mwandu anacija e Azoti, 78 nka bantu baja balambagira konene ci erhi banaja bayegera olunda lw’ekabanda, bulya ali acikubagire obunji bw’abasirika b’enfarasi. Yonatani anacimukulikira olu nda lw’e Azoti n’ebyôla bigamba byombi byanacikorana. 79 Apoloniyusi ali amasiga afulisire enyuma lyâge banyakulwa n’enfarasi cihumbi. Ci Yonatani anacimanya oku hali omurhego guhizirwe enyuma lyâge. 80 Balya banyaku lwira oku nfarasi bagorha ecigamba ca Yonatani babatyabulira emyampi ku rhenga sêzi kuhika bijingo. 81 Ci konene abantu ba Yonatani banasimika nk’o ku ananali abarhegeka ci erhi n’enfarasi za balya banyakulwa n’enfarasi zanaja zarhama. 82 Okubundi Simoni anabulula engabo yâge anacicîgusha oku kahe mbe ebwa kuba bene enfarasi bali bamarhama; Abanya-Sîriya banacihimwa naye banacikûla omulindi, bayâka. 83 Banyakulwira oku nfarasi bashandabana omu kabanda, abayâkaga bagendishalira empumu aha Azoti, baciyongobeka omu Bet-Dagoni yali nyumpa ya omuzimu wabo mpu bayakiremwo. 84 Yonatani anayôca Azoti n’ebindi bishagaJa byamuli eburhambi ci erhi amarhangibihagula anacidulika muliro eyôla nyumpa ya Dagoni haguma n’abali bayakiremwo. 85 Abadulikagwa muliro n’abayirhagwa n’engôrho bahika omu bihumbi munani. 86 Oku arhenga eyôla munda Yonatani ajitwa ecirâlo hofi na Eskaloni, abantu bayishimuyankirira n’amaboko gombi n’irenge linene. 87 Okubundi Yonatani anacishubira e YeruzaJemu n’engabo yâge n’omunyago munji. 88 Erhi mwâmi Aleksandro ayumva okwôla ashubiyûshulira Yonatani bintu binji byokumukuza. 89 Anacimurhumira ehigondo hy’amasholo nk’oku abâmi banakomerera okuhemba bene wabo. Omu kumuhemba anacimuhà Akaroni n’ecihugo c’olwo lugo.

Okufa kwa Aleksandro Balasi n’okwa Ptolemeyo

1 Mwâmi w’e Mîsiri anacirhôla engabo eli nyinji nka mushenyi guli oku burhambi bw’enyanja n’amârho manji, anaciyîsha alonza okurhôla obwâmi bwa Aleksandro n’obwenge n’okubuyushûla oku bwâmi bwâge. 2 Anacija e Sîriya n’ebinwa bya olubohôlolo abayûbakaga omu cishagala bakazibiyigula embere zâge banakazi libirhira emunda ali bulya mwâmi Aleksandro ali amarhegeka mpu baje emunda ali bulya ali ishazala. 3 Ci erhi Ptolemeyo anajaga omu lugo, anahira abalanzi b’omu ngabo yâge muli lulya lugo. 4 Erhi ahika aha Azoti, abantu b’eyôla munda banacimuyêreka enyumpa ya Dagoni oku yabire, olugo lonene, emirhundu yali eburhambi byoshi byashabusire, emi rhundu eri eyi n’eyi misigaliza y’abahîraga omu ntambala bulya balijire babalu ndika oku burhambi bwa enjira yâge yoshi. 5 Banaciganirira mwâmi oku Yona tani ajizire koshi mpu lyo bamulenganya ci mwâmi acihulikira. 6 Yonatani anaciyîsha ayambirhe bwinja bwinja aja emunda mwâmi ali aha Yope banacilamusanya bwinja, banacigeza obudufu ahôla. 7 Yonatani anacilûsa mwâmi kuhika oku lwîshi lwa Eleteri, buzinda ashubigaluka e Yeruzalemu. 8 Mwâmi Ptolemeyo anaciba ntyôla mwâmi w’ebishagala binali oku burhambi bw’enyanja kuhika oku Selekiya oku burhambi bw’enyanja erhi anaja ahiga emihigo mibi kuli Aleksandro. 9 Arhuma entumwa emunda mwâmi Demetriyusi ali mpu bamubwire erhi: “oyishe rhuyumvanye rhwembi nanayîshikuha mwâli wâni owali omu mwa Aleksandro, kandi wanayîma omu bwâmi bwa sho. 10 Naciyunjuzize erhi ngendi muha mwâli wâni bulya azindilonza okunyîrha. 11 Amushobekaga ntyôla bulya anakazagilonza obwâmi bwâge. 12 Erhi aba amarhôla mwâli wâge agendimuhà Demetriyusi na kurhenga ahôla obwîra bwafa boshi na Aleksandro enshombo yâbo yanacikula yamanyikana. 13 Ptolemeyo anacija omu Antiyokiya, ayambala ntyôla mashungwe abiri oku irhwe lyâge, ishungwè ly’e Mîsiri n’ishungwè ly’e Aziya. 14 Erhi ayumva kulya, Aleksandro anaciyîsha alikoza ishazâla, ayîsha ali mulwîsa. 15 Mwâmi Ptolemeyo anaciyîsha aja emunda ali n’engabo nyinji amuhima anamulibirhako. 16 Aleksandro anaciyâkira e Arabiya mpu ajilonzayo aha acifulika, mwâmi Ptolomeyo anacihima ntyôla. 17 Omuharabu Zabdieli anatwa irhwe lya Aleksandro anacilirhumira Ptolemeyo. 18 Mwâmi Ptolemeyo erhi kugera nsiku isharhu naye afa, n’abasirika bâge bali omu nyumpa nzibunzibu za amatabâro banigwa n’abantu ba mli lulya lugo. 19 Demetriyusi anaciba mwâmi omu maka gwa igana na makumi gali ndarhu na myâka nda.

Demetriyusi na Yonatani bayumvikana

20 Muli agôla mango Yonatani anacishûbûza engabo y’Abayahudi mpu erhole olugo lwa Yeruzalemu, anacihirako masini manji ga kulwa. 21 Okubundi bantu babi baguma balya barhasimaga ishanja lyâbo banacija emunda Demetriyusi ali banacimubwîra oku Yonatani amagorha olugo. 22 Erhi ayumva kulya Demetriyusi anaciyandikira Yonatani mpu aleke duba duba okugorha olugo mpu anayîshe amubone aha Ptolemayisi bashambâle boshi naye. 23 Erhi Yonatani anabona agôla maruba, anacirhegeka mpu bakulikize okugorha olwôla lugo, na erhi aba amacîshoga abamulusa, baguma ômu bashamuka b’Israheli n’abandi omu badâhwa, yêne acihira omu mbaka. 24 Erhi aba amarhôla amasholo, enfaranga n’emyambalo minji n’ebindi binji bya luhembo anacija emunda mwâmi ali aha Ptolemayisi naye anacirhona emunda ali. 25 Bantu baguma bagalugalu b’omu cihugo bagendi mushobeka. 26 Ci konene mwâmi amujirira nk’oku abâbo bamujiriraga embere: amukuza embere za abira bâge. 27 Amusi mika bwinja omu budâhwa bwâge na ngasi cikono anali agwerhe kurhenga mira anacimuha ecikono ca burhanzi omu bira bâge boshi. 28 Yonatani anacihûna mwâmi mpu arhenze ngasi mpongano omu Buyahudi n’omu mirhundu isharhu ya Samâriya anacimulaganya kuli ebyôla talenta magana asharhu. 29 Mwâmi anaciyemêra na kuli ebyôla byoshi anaciyandikira Yonatani amaruba bene agala:

30 Mwâmi Demetriyusi kuli mwene wâbo Yonatani n’oku lubaga loshi lw’Abayahudi omusingo. 31 Rhumurhumire empamiso y’amaruba rhwayandikiraga mwene wirhu Lasteni oku bimuyêrekîre lyo mumanya ebyali muli ago maruba. 32 Mwâmi Demtriyusi kuli ishe wâge Lasteni, musingo. 33 Rhwarhozire omuhigo gw’okujirira Bene Israheli aminja bulya baba bira birhu banajira ebishingânîne emunda rhuli, okwôla oku bulonza bwâbo bwinja barhujirira 34 Rhushubiri babwîra oku Obuyahudi bunali bwâbo na mirhundu isharhu y’oku Samâriya byarhenzibagwa oku Samâriya mpu bilungane n’Obuyahudi byo birigi Efrayimu, Lida, Ramatayimi kuguma n’emirhundu elungine haguma nayo; oku bunguke bwabagendiharâmya aha Yeruzalemu rhubajirire ogu mulagi ahali ha okukabahongêsa nka kulya mwâmi anakazagihongerwa ngasi mwâka oku mburho z’omu mashwa n’oku mirehe y’oku mirhi. 35 Na ngasi buhashe rhujira, kurhenga ene abe oku ibarati, abe oku mpongano enali yirhu, abe omu munyu gulunga, abe oku bimane birhu, rhwalonza okubalekerabyo. 36 Barhakacikula kurhenga ene na nta mango ciru n’amaguma omu nsiku zayisha eyêla. 37 Bunôla mujirage obushiru bw’okujira olwandiko ly’eri irhegeko lihâbwe Yonatani linabikwe oku ntôndo ntagatifu^v hago hago.

Demetriyusi II n’engabo ya Yonatani barhabâlana omu ntambala yatulagwa aha Antiyokiya

38 Mwâmi Dcmetriyusi erhi abona oku ecihugo ciri n’omurhûla na nta kantu kaciri kazibu embere zâge, arhuma engabo yâge ngasi muguma omu mwâge, kuleka emirhwe y’ihanga erya ajaga alonza oku bihugo biri oku nyanja e mw’abapagani; na ntyôla emirhwe yoshi y’ababusi bâge yashuba bashombanyi bâge. 39 Trifoni^w owali mira mwira wa Aleksandro erhi abona oku emirhwe yo shi edwîrhe yacidudumira Demetriyusi akanya aja emunda omuharabu Yamu leku ali, ye wakazagilera Antiyokusi mwana murho mugala wa Aleksandro. 40 Anacisêza mpu agendimuheba oku ntebe ahali h’ishe, anacimushambalira amabî Demetriyusi amajira goshi na kurhi obukunizi bw’engabo yâge buyosire. Anacibêra ahoJa nsiku zirhali nyi.

41 Yonatani anacirhumiza mpu bagendihûna mwâmi Demetriyusi okurhenza emirhwe yali omu lugo lwa Yeruzalemu n’omu zindi nyumpa z’okulwira zanali omu Buyahudi bulya bakazagilwîsa Israheli. 42 Demetriyusi anacirhuma mpu bagendibwîra Yonatani erhi arhali wenene najirira okwôla, ci nalonza okukuhêka irengc we n’ishanja lyâwe ngasi mango erhi nankanabona mpashire. 43 Ontumirage bunôla wanajira kwinja erhi wankantumira abantu bayîshintabâla buly’emirhwe yani yoshi yayâsire. 44 Yonatani amurhumira bantu bihumbi bisharhu bazibu na ba ntwâli eyôla Antiyokiya. Banacija emunda mwâmi ali naye asîma bwenêne erhi abâbona bayîsha. 45 Bantu b’olwo lugo bashubûzanya omwôla lugo mwonêne bantu bihumbi igana na makumi abiri balonza okuyîrha mwâmi. 46 Erhi mwâmi aba amayâkira omu bwâmi bwâge, abantu ba lulya lugo banacifuka enjira z’omu lugo zoshi banarhondêra okulwa. 47 Okubundi mwâmi anacihamagala Abayahudi mpu bayîshe bamurhabâle, boshi oku banali bamuzongoloka buzinda balumîra omu lugo loshi. Bayîrha olwôla lusiku hofi hantu bihumbi igana. 48 Bayôca lulya lugo, banyaga olôla lusiku eminyago erhali minyi banacilikûza mwâmi. 49 Erhi babona oku Abayahudi bo bakola ba gwerhe olugo bajuguma bajilakira mwâmi emirenge y’okumuyinginga 50 mpu orhulambûlire okuboko kwâwe kulyo, Abayahudi baleke okurhulwîsa n’okulwa omu lugo. 51 Ho na halya banacijandika emirasano yâbo bashenga omurhûla. Abayahudi bakuzibwa bwenêne emunda mwâmi ali n’emwa ngasi boshi banali omu bwâmi, banacishubira e Yeruzalemu bayîsha bakungujire minyago minji. 52 Mwâmi Demetriyusi anacishubira oku ntebe yâge y’obwâmi n’ecihugo ca rhulûla embere zâge. 53 Ci ahakana ebi ali amalagana hyoshi; anyihya obwîra bwâge emunda Yonatani ali, arhanacikengeraga aminja oyûla amujirire anaci rhondêra okumubabaza bwenêne.

Oburhegesi bwa Simoni omu Betisuri

54 Enyuma ly’okola, Trifoni anaciyîsha adwîrhe Antiyokusi mwana murho, anacimuyîmika mwâmi anacimuyambisa n’ishungwè. 55 Kuli ye hashukira ngasi mirhwe yoshi Demetriyusi analibisireko, banacilwîsa oyûla muzinda anakûla omulindi ayâka. 56 Trifoni anacirhôla enjavu, anaciyîma omu Antiyokiya.

57 Okubundi olya mwana Antiyokusi anaciyandikira Yonatani amaruba gali gadesire ntyala: “Nkuzibuhize omu budâhwa bwâwe nankujizire murhambo w’ebyôla bihugo bini nankuhizire oku mulongo gwa abira ha mwâmi.” 58 Anacimurhumira kuguma ebirugu by’amasholo, na eby’oku ntalule n’obuhashe bw’okunywêra oku cikombe c’amasholo, obw’okuyambala emyambalo y’akaduku n’okuyambala ulugondo lw’amasholo. 59 Anacijira mwene waho Simoni murhambo w’abalwi b’omu cihugo cilandirire kurhenga e Mashonezo g’e Tiri kuja oku lubibi lw’e Mîsiri. 60 Okubundi Yonatani anacikanya aja ageragera omu cihugo erindi ishiriza ly’olwîshi n’ebishagala; na kuli ye bacilunga emirhwe y’Abanya-Sîriya boshi mpu bakazilwira haguma. Anaciyôsha obola aha Eskaloni, n’abantu b’eyôla munda bayîsha bali mukuza. 61 Kurhenga ahôla aja e Gaza. Erhi abantu bayo bacimuyîgalira enyunvi agorha lulya lugo, ayôca emirhundu yali eburhambi anayinyaga. 62 Okubundi abantu b’e Gaza banaciyinginga Yonatani naye abalambûlira okuboko kulyo. Ci konene arhôla nka mpira abana b’abakulu bâbo anacibarhuma e Yeruzalemu. Anacizunguluka ntyôla ecihugo kuhika aha Damasko.

63 Yonatani anayumva oku abarhambo b’abasirika ba Demetriyusi bali e Kadesi omu Galileya banagwerhe omuhigo gw’okumalîra obuhimanyi bwâge. 64 Abarhabalira erhi aba amaleka mwene wâbo Simoni omu cihugo. 65 Simoni anacija e Betisuri, akoza yo entambala nsiku zirhali nyi okubundi aluzongoloka. 66 Abali bazongolosirwe ntyôla erhi baba bamamuhûna mpu anayankirire okuboko kwâge kulyo naye abalambûlirakwo, abarhenza mulya lugo anacilurhôla anacihiramwo abalanzi. 67 Yonatani n’engabo yâge banacihanda hofi n’amîshi ga Genezari na erhi buca mucêracêra banacija omu kabanda k’Asori. 68 Okubundi engabo y’abandi bantu bali bacîfulisire omu ntôndo banaciyîsha bayegera emunda bali. 69 Abantu bali bacîfulisire bafulumuka halya bali bacîfulisire banarhondêra okulwa; abantu ba Yonatani banacîkûla omulindi bayâka. 70 Kurhasigalaga omuntu aha nyuma lya Matatiyasi mugala w’Absalomu; na Yuda mugala wa Kalfi, barhambo b’emirhwe. 71 Okubundi Yonatani anasharhula emyambalo yâge, acîshîga akatulo omw’irhwe lyâge anacisalira. 72 Anacibahindukira arhondêra okubalwîsa abashubiza nyuma, abalibirhako. 73 Erhi babona kulya balya bantu bâge bayâkaga bagaluka emu nda ali, boshi haguma banacishimbulira abashombanyi kuhika aha Kadesi, aha alitwire ecihando câge, nabo bonene bahanda ahôla. 74 Olwo lusiku kwanacifa bantu bihumbi bisharhu muli abôla bashombanyi, Yonatani anacishubira e Yeruzalemu.

Okuyumvikana kw’ecihugo c’e Roma n’ec’e Sparti

1 Yonatani erhi abona oku byoshi byaja byagendeka bwinja kuli ye, anacicîshoga entumwa azirhuma e Roma mpu bagendi lumûla obwîra bw’Abayahudi haguma n’Abaroma. 2 Kwonokwo arhumira aba Sparti amaruba omu cihugo coshi erhi ogwôla muhigo gurhuma. 3 Banacija e Roma baciheba e kagombe banaciderha mpu: «Yonatani omudâhwa mukulu n’olubaga loshi lw’Ahayahudi barhurhumire okuyishilumûla obwîra n’okunywâna haguma na bo nk’oku byanali amango g’embere». 4 Abagula banacibaha amaruba mpu bahêkere abakulu b’ Abaroma banali ngasi hantu bakabakomêreza okubageza n’omurhûla kuhika omu cihugo c’ Abayahudi.

5 Alaga empamiso yagôla maruba Yonatani arhumiraga aba Sparti: 6 «Yonatani, mudâhwa mukulu, endêko y’olubaga, abadâhwa n’olubaga lwoshi lucisigire lwa Abayahudi, emwa bene wirhu Banya-Sparti, omusingo. 7 Mira amaruba garhumagwa emwa. Oniyasi, mudâhwa mukulu garhengaga emwa Ariyusi erhi yeri oku ntebe agôla mango emwinyu, gamanyisa bene wirhu nk’oku agâla maruha ganadesire. 8 Oniyasi anaciyankirira n’obukuze bunene omuntu wali orhumirwe anayankirira galya maruba galiyandisirwemwo okunywâna n’okukoma obwîra. 9 Rhwono ciru akaba rhurhalagiriri kuli ebyôla bintu bya bene ebyôla ebwa kuba rhujira omu kurhurhuliriza ebitabu bitagatifu^x ebiri omu maboko girhu, 10 rhwamacishomya okurhuma entumwa emwinyu y’okulumûla ecinyabuguma n’obwîra, lyo rhulekiba nka bigolo emwinyu, bulya minji emyâka yamagera kurhenga mulikire entumwa emwirhu. 11 Rhwono ngasi mango rhunakazibakengera, abe omu nsiku nkulu zirhu, abe n’ezindi nsiku nkulu ntagatifu; omu nterekêro rhuhâna, nk’oku binakwânîne okukengera bene wabo. 12 Obukulu bwinyu bunarhusimise bwenêne. 13 Ci konene rhwehe, gali mwandu amababale n’entambala ziba zirhuzungulusire; abâmi barhuzongolosire banakarhutulakwo entambala. 14 Rhurhalonzagya muli agôla mango g’entambala okubalibuza oli mwe oli abandi bunkwa birhu n’abira birhu, 15 bulya rhujira oburhabâle bw’empingu, rhwanalikuzibwa kuli abôla bashombanyi birhu, n’abashombanyi birhu boshi badekerire. 16 Co cirhumire rhucîshoga Numeniyusi mugala wa Antiyokusi, na Antipateri mugala wa Yasoni, rhwabarhumire emunda Abaroma bali nti balumûle boshi obwîra, oku nywâna kwa mira. 17 Rhwanabakomêreza n’okuja emunda muli nti babalamuse banabalerhere amaruba girhu g’okulumûla obwîra n’ecinyabuguma cirhu. 18 Na bunôla kwanaba kwinja okurhushuza kuli okwôla.»

19 Alaga empamiso y’amaruba barhumiraga Oniyasi: 20 “Ariyusi mwâmi w’Abanya-Sparti, emw’omudâhwa mukulu Oniyasi omusingo. 21 Kwabonekine omu mandiko gayêrekîre ab’e Sparti n’ Abayahudi oku agôla mashanja gombi gali maguma n’oku bali b’omu bûko bwa Abrahamu. 22 Obwôla rhumanyire okwoôa kwanaba kwinja murhuyandikire erhi muzibuhire. 23 Na nirhu rhwanashubibayankira. Amaso ginyu n’ebirugu binyu biba birhu n’ebirhu biba binyu. Rhuyushwireko nti babamanyise okwôla n’akanwa.”

Yonatani ayîma omu Sele-Sîriya na Simoni omu Filistiya

24 Erhi bamubwîra oku abarhambo b’abasirika ba Demetriyusi bayîshire oku kumulwîsa banadwîrhe engabo nyinji kulusha embere, 25 Yonatani anaci rhenga e Yeruzalemu aja emunda bali kuhika oku cihugo ca Hamati ntyo arhabalekeraga amango g’okuja omu cihugo câge. 26 Anacirhuma abalangûza I omu cihando câbo, na erhi bagaluka bamubwîra oku Bene Sîriya bahizire oku bakugwanyanya budufu. 27 Erhi izûba lihorha Yonatani anarhegeka engabo yâge mpu babe masu banayôrhe bafumbasire emirasano yâbo obudufu boshi, babe bacirheganyize okulwa, anacihira bamushonza ntambala embere z’abâbo omu cihando coshi. 28 Ci erhi abashombanyi bâbo bayumva oku Yonatani na bene wabo bacîrheganyize okulwa obôba bwabagwârha, entemu yabaja oku murhima banaciyâsa omuliro oku cihando câbo, banaciyâkira. 29 Yonatani arhakumanyaga elirhali sêzi, bulya bakazagibona omuliro guyasire. 30 Okubundi Yonatani anacibashimba ci arhacibahikagako bulya bali erhi bamayîkira olwîshi lwa Eleteri. 31 Okubundi Yonatani anacihindamukira Abaharabu baderhwa Zabadi abahima anabanyaga. 32 Kurhenga ahôla aja e Damasko azunguluka omu murhundu goshi. 33 Simoni naye oku bwâge, erhi abà amahuma enjira yâge anacija e Askaloni na kuhika oku nyumpa z’okulwira zali hofi; ahindamukira Yope amurhôla. 34 Ali ebwa kuba aliamayumva oku abantu b’eyôla munda bahizire okuhâna enyumpa yâbo y’okulwira emwa bene Demetriyusi anacihiraho abalanzi mpu bakaziyilanga. Emikolo e Yeruzalemu

35 Erhi ashubira e Yeruzalemu, Yonatani anashubuza endêko y’aba shamuka b’olubaga anacilalira kuguma nabo okuyûbaka enyumpa z’okulwiramwo omu Buyahudi, 36 okulengeza ebyôgo bya Yeruzalemu enyanya n’okuyûbaka olugurhu luli e karhî k’ecishagala n’olugo lyo byombi biberûlukanwa, ly’olugo luyôrha luyigirwe barhakazagisaka n’okugulizamwo. 37 Oku badesirage ntyôla mpu babone oku bayûbaka olugo, luhande luguma lw’ecôgo lwaho ngoka lwo lwali kurhenga oku mugezi kuhika ebushoshôkero bw’izûba, bana ciyûbaka lulya luderhwa Kafenata. 38 Naye Simoni oku bwâge anaciyûbaka aha Hadida omu Sefela, anacilukomeza bwenêne anacihirako enyumvi na orhuko myo.

Yonatani agwarhwa

39 Ci konene Trifoni akazagilonza okuba mwâmi w’e Aziya, okuyambala i shungwe, n’okugwârha mwâmi Antiyokusi. 40 Erhi aciyôboha mpu nkaba Yonatani arhamuzigire arhanamurhabâle okulwa alonza enjira akamugwarhamwo n’okumuyîrha; erhi aba amahuma njira yâge ahika aha Beti-Sheani.

41 Yonatani anacija emunda ali ayîsha adwîrhe engabo ya bihumbi makumi ani balwi ba ntwâli anacirhabâlira Beti-Sheani. 42 Erhi abona oku Yonatani ayîshire n’engabo nyinji Trifoni ayôboha okumugwârha. Amuyankirira n’obukuze. 43 Amuyêrekana emw’abira bâge boshi, amuha oluhembo anacirhegeka abira bâge n’emirhwe yâge mpu bakazimuyumva nk’oku bankanamuyunvirhe yenene. 44 Anacibwîra Yonatani erhi: carhumaga orhamya abâla bantu boshi ntyâla ntagwerhi kulwa na nâwe. 45 Bababwire bagaluke emwabo, ci ocîshogemwo baguma balya bakulusa onankulikire kuhika aha Ptolemayisi; nakuhà olûla lugo, kuguma n’ezindi nyumpa z’okulwiramwo zoshi, nakuhà eyindi mirhwe n’abarhambo b’oburhegesi, okubundi ncigalukire bulya okôla kwo kwa b ndwîrhe. 46 Yonatani anacimuyemêra anacijira nk’oku anamubwîraga; arhuma engabo yâge yanacicîshubirira e Buyahudi. 47 Asigalana bantu bihumbi bisharhu byonene, na mulibo asiga bihumbi bibiri e Galileya cihumbi ciguma conene camulusa. 48 Ci oku Yonatani anaja ntya omu Ptolemayisi, abantu bayo bahamika enyunvi, bamugwârha baniga n’engôrho balya boshi banali naye. 49 Na muli akôla kasanzi, Trifoni anacirhuma engabo na banyakulwira oku biterusi mpu bagendi malîra abantu ba Yonatani e Galileya n’omu kabanda. 50 Ci bôhe erhi bayumva baderha oku Yonatani anagwâsirwe ananafire kuguma n’abantu bali bamulusize, boshi bahânana omurhima, bahuma enjira yâbo bayîsha banasêzire haguma bakola balilwa. 51 Balya bali babakulikire erhi babona oku boshi bakomekire banàhizire okufungira obuzîne bwâbo bashubira nyuma. 52 Nabo bashubira buholo emwabo e Buyahudi. Balakira Yonatani n’abâbo, obôba bwabagwârha bwenêne, Israheli yeshi aja omu mishîbo. 53 Okubundi amashanja goshi ganayûbakaga eburhambi bwâbo gakazilonza okubamalîra bulya bamakaderha mpu barhacigwerhi oli murhambo oli burhabâle, rhubarhabâlirage bunôla rhuhirigise izîno lyâbo omu bantu.

V. Simoni mudâhwa mukulu na murhambo w’Abayahudi (143-134 embere za Yezu Kristu)

Simoni ahâbwa oburhegesi

1 Simoni anaciyumva oku Trifoni adwîrhe ashubûza engabo nyinji mpu arhabalire ecihugo c’e Buyahudi anacimalire. 2 Erhi abona oku olubaga luyobohire lunalubire bwenêne, aja e Yeruzalemu ahamagala olubaga omu ndêko, 3 abaha omurhima omu kubabwîra erhi: «Mumanyire mweshi ebi bene wirhu na nani najirire ebiyêrekîre amarhegeko girhu na ahantu hirhu hatagatifu, mumanyire entambala n’embaka rhwabwîne. 4 Co cirhumire bene wirhu boshi bafira Israheli nie ono namasigala. 5 Na bunôla, Nyamuzinda ananyîrhe erhi nankaderha nti nababalira obuzîne bwâni omu mango g’embaka, bulya ‘ ntali mwinja olushire bene wirhu. 6 Erhiko nkola naba mwihôzi w’olubaga lwâni, wa Ahatagatifu hirhu, owa abakazi birhu owa abana birhu, kulya kuba agandi mashanja goshi gashubûzinye mpu garhumalire nshombo erhuma. 7 Obukengere b’olubaga bwashubiramwo emisi erhi bayumva ebyôla binwa. 8 Bayakûza n’izu linene erhi: mpu we murhambo wirhu ahali ha Yuda na mwene winyu Yonatani. 9 Otule entambala yirhu na ngasi kantu wankarhuhuma rhwanakajira. 10 Okubundi Simoni anacishubûza abantu b’okulwa boshi; anayûbaka duba duba ebyôgo bya Yeruzalemu anabikomeza omu marhambi. 11 Okubundi anacirhuma Yonatani mugala wa Absalomu e Yope n’engabo nyinji naye erhi aba amalibirhakwo abalanzi anacibêra mulya lugo.

Simoni ahulusa Trifoni omu Yndeya

12 Trifoni anacirhenga e Ptolemayisi n’engabo nyinji bwenêne mpu agendi lwîsa ecihugo c’e Buyahudi, anacihêka Yonatani anali mushwêke. 13 Simoni anahira eciralo câge aha Hadida aha ishiriza lya akabanda. 14 Erhi Trifoni amanya oku Simoni ye warhozire oburhambo ahali ha mwene wâbo Yonatani n’oku acirheganyize okumulwîsa amurhumira entumwa mpu bagendimubwîra mpu: 15 «Ali oku nfaranga mwene winyu Yonatani agwâsirwe okulyula oku muhako gwa mwâmi, bulya ali arhegesirwe binji kwo kurhumire rhumushwesire. 16 Orhumage talenta igana za nfaranga na bana bâge babiri omu bagala nka mpira, lyo hano rhuba rhwamamulika aleki rhutwika, kandi buzinda rhwanamuleka n’omurhûla.» 17 Simoni anaciyumva oku ebyôla binwa bamurhumire biri bya kumurhebeba; kurhanarhumaga arharhuma ezôla nfaranga na balya bana babiri alekicishombanya n’olubaga, baleke okukaziderha mpu: 18 «Arhali ebwa kuba Simoni arhantumiraga enfaranga na balya bana kwo kwarhumire Yonatani afa. 19 Anacirhuma abôla bana na zirya talenta igana z’enfaranga; ci konene Trifoni anywêrha omu binwa byâge , arhalikaga Yonatani. 20 Okubundi Trifoni anaciyîsha mpu akola ali muherêrekeza, anioka arhola enjira y’e Adora; ci konene Simoni n’engabo yâge erhi banaja bamulwîsa ngasi aha anageraga hoshi. 21 Abali omu nyumpa ntagatifu okulwira aha Yeruzalemu banacirhuma entumwa emwa Trifoni mpu abahikeko omu kugerera omw’irûngu, anabalerhere ebiryo. 22 Trifoni anacirheganya abalwira oku biterusi bâge boshi mpu bayije, ci muli obôla budufu olubula lwanacinia lunji arhanaciyijaga erhi olwo lubula lurhuma. Anacigenda aja e Galadi. 23 Erhi ahika hofi na Baskama aniga Yonatani anabishwa ahôla. 24 Okubundi Trifoni anacicigalukira ashubira omu cihugo câge.

Simoni abisha Yonatani

25 Simoni anacirhuma mpu bagendirhôla amavuha ga mwene wâbo Yonata ni, anacigabisha aha Modini lugo lw’ababusi bâge. 26 Israheli yeshi amulakira bwenêne n’emirenge minene, banacimushiba nsiku zirhali nyi. 27 Oku cusho c’ishe na bene wabo, Simoni ayûbaka kwo enyumpa n’omunâra gwabonekana muliriri omu mabuye magoye embere n’enyuma. 28 Anaciyûbaka nkingi nda ziyerekerine, nguma kuli ishe, eyindi kuli nina, n’eyindi kuli bene wabo bani. 29 Akengera okuzizungulusa n’eminâra miliri n’enyanya ahirayo emirasano yâbo mpu bakazibakengererakwo ensiku zoshi. N’aha burhambi bw’eyôla mirasano abinjaho amârho mpu gakazibonwako n’abagera omu nyanja boshi. 30 Kwo eyôla nshinda Simoni ayûbakaga aha Modini yali ntyôla enacihaba kuhika ene.

Demetriyusi wa kabiri amanya Simoni, anaha Abayahudi obundi buhashe buhyahya

31 Trifoni anacijira obwenge kuguma kuli olya mwâmi murho Antiyokusi, anacimuyîrha. 32 Anaciyîma ahali hage ayambala ishungwè ly’e Aziya, anacile rhera ecihugo mabi manji. 33 Simoni anaciyûbaka enyumpa z’okulwiramwo aha Buyahudi azizungulusa n’eminâra miriri, n’ebyôgo bijire enyanya bwenêne, ahirako enyunvi, n’orhukomyo ahiramwo n’ebiryo. 34 Simoni anacicîshoga abantu anacibarhuma emwa mwâmi Demetriyusi mpu arhabâle Obuyahudi, bulya ebijiro bya Trifoni kunali kunyaga konene. 35 Mwâmi Demetriyusi anacimushuza kuli birya binwa byâge anacimuyandikira agâla mamba erhi: 36 «Mwâmi Demetriyusi kuli Simoni mudâhwa mukuJu na mwira w’abâmi, oku bashamuka n’oku ishanja ly’Abayahudi omusingo! 37 Rhwabwinc ecimane c’amasholo n’omushugushugu mwali murhurhumire, rhunalonzize okujira haguma na ninyu omurhûla loshi n’okuyandikira aba b’omu mikolo yani amaruba g’okumanyisa oku murhacishwesirwi na cici. 38 Ebi rhwalalire kuJi mwe byanalalirwe ebi nàhizire kuli mwe byanahizirwe. Enyumpa z’okulwiramwo mwayûbakaga zinali zinyu. 39 Rhubâbonire obonjo oku mabi mwanajizire ebwa kurhamanya erhi nisi akaba mwagajizire n’oluhinzo kuhika oku lwene kuguma n’ecimane mwali mugwâsirwe okuvurha, n’akaba mwakazivurha elindi ibarati aha Yeruzalemu okwôla kurhacibaga. 40 Akaba hali abahashire okucirhenga omu mirhwe yirhu banajamwo n’omurhmula gube ekarhî kirhu.» 41 Omu mwâka gw’igana na makumi gali nda^y, omuzigo gw’amashaja gwahekuka kuli Israheli. 42 Olubaga lwa Israheli lwarhondêra okuyandika oku byabire n’oku malagâno bakazagijira: «Omu mwâka murhanzi gwa Simoni, mudâhwa mukulu, murhambo w’abalwi n’owa Abayahudi boshi»

Simoni aheba Gazara oku burhegesi bwâge

43 Muli agôla mango Simoni anacitwa ecirâlo câge aha Gazara, anacimuzonga n’emirhwe yâge ayûbaka omunâra gw’omuzizi anacigulerha oku burhambi bw’olugo; anaciyûbakamwo eminâra anacirhoJa olwôla lugo. 44 Abali mulya munâra gwa omuzizi bahamira omu lugo, kwarhuma abantu bajamwo akava ngo. 45 Abalume boshi na bakâbo n’abana bâbo bagagambira oku byôgo n’emishangi esharhusire bahûna Simoni mpu abalambulire okuboko kwâge kulyo. 46 Banakaderha mpu mâshi omanye orharhujiriraga nk’oku amabî girhu ganali ci nk’oku obonjo bwâwe buli! 47 Simoni anogêrera nôgo musengero gwâbo arhacibalwisagya; ci konene ahulusa abantu b’olwo lugo, acêsa enyumpa zalimwo abazimu anacijamwo n’enyimbo z’okukuza, ez’okushenga n’okuvuga omunkwa. 48 Erhi aba amabakûla muli olwôla lugo ngasi bigalugalu byoshi ayubasamwo abantu bashimba amarhegeko azibuhya lulya lugo anahiramwo e nyumpa yâge.

Simoni arhêra Yeruzalemu

49 Abali omu cishagala c’e Yeruzalemu, bulya bali bahanzibwe okugenda e rhi okuja omu cihugo, okugula erhi okuguza, abôla bantu balumwa bwenêne n’ishali n’ecizombo n’abantu mwandu bafa n’ishali. 50 Bancicisengera omu kuyâma bwenêne emwa Simoni mpu ayankirire amaboko gâbo g’ekulyo, anacibajirira kulya; ci konene abalibirhako omwôla lugo, analushuka mwo ngasi mabi. 51 Ajamo n’irenge linene omu nsiku makurni abiri n’isharhu z’omwêzi gwa kabiri omu mwâka gw’igana na makumi gali nda bayisha bayimba, bayisha badunda amashami g’emirhi n’enzenze, enambi n’enanga, enyimho z’okukuza n’ezindi nyimbo bulya omushombanyi wa kurhenga mira amahenangulwa. 52 Anacirhegeka mpu olwôla lusiku lukazikuzibwa ngasi mwâka muli olwo lusiku n’omwishingo, anacizibuhya entôndo y’aka-Nyamuzinda aha ishiriza ly’olugo, anacibêra ahôla ye n’aba omu mulala gwâge. 53 Okubundi Simoni abona oku omugala Yowane akola ahisire omu mujunja gw’omulume, anacimuhà irhegeko ly’okurhambula emirhwe y’abalwi boshi, anacimuhà Gazara mpu ayûbake ahôla.

Simoni ayîma omu murhûla

1 Omu mwâka gw’igana na makumi galinda n’ibiri, mwâmi Demetriyusi anacishubûza engabo ahinindikira e Mediya agendilonzayo oburhabâle bw’okulwîsa Trifoni. 2 Arsaki mwâmi w’e Persi n’e Mediya erhi ayumva oku Demetriyusi akola ali omu cihugo câge anacirhuma muguma omu barhambo bâge b’okulwa mpu amugwarhe anazine. 3 Oyûla anacikanya n’erhi aba amahima engabo ya Demetriyusi anacimugwârha yenêne anaciyîsha amudwîrhîre A rsaki, naye amushweka. 4 Ecihugo c’Obuyahudi canaciba n’omurhûla omu mango goshi ga Simoni. Alonza aminja g’olubaga lwâge, oburhcgesi bwâge, n’irenge lyagl byasîmisa olubaga muli ezôla nsiku zoshi. 5 Na muli ebyôla byamuhekaga irenge, hali oku anyagaga Yope amujira civuko c’okurhama abona obulyo bw’okuyinjibana n’ebihugo by’omu nyanja. 6 Anaciyushula ecihugo c’ishanja lyâge, anaba mwâmi w’ecihugo câge. 7 Anagalula Bayahudi banji bali bahesirwe buja. Anacigwârha Gazara, Betisuri n’enyumpa y’okulwiramwo, arhenzamwo ngasi hyanali higalugalu na ntâye wamudesire kubi. 8 Ngasi muguma akahinga ishwa lyâge n’omurhûla, idaho lyayera bwinja, n’emirhi y’omalehe yayâna malehe manji. 9 Abashosi bàkola batamire aha kagombe kantu kaguma konene yo yali nshambalo yâbo: omurhûla. N’abana b’emisole bakaziyambala emyambalo y’okulwa bakola balimba. 10 Simoni abumba ngasi lugo biryo anacihiramwo ngasi byoshi bya nkanazibuhize ezôla ngo kuhika izîno lyâge l’irenge lyahika ciru ah’igulu lihekera. 11 Anacihira omurhûla omu cihugo n’Israheli ashagaluka n’obusême bune ne. 12 Ngasi muguma ali abutamire aha mizâbîbu yâge n’aha mibô yâge; ntâye wankadesire mpu abayôbohya. 13 Ahusa okukazibalwîsa omu cihugo; abashombanyi bâbo b’abâmi bahi mwa muli ezôla nsiku. 14 Ashibirira bwenêne abantu banyinyi b’omu lubaga lwâge; acîyerakana muntu wa bushiru oku kanwa ka Nnâmahanga, amalîra na ngasi banali babi boshi kuguma n’endyâlya. 15 Ayushûla obwinja n’ebirugu by’aka-Nyamuzinda.

Okushubilumûla endagâno na Sparti na Roma

16 Erhi bayumva e Roma n’e Sparti olufu lwa Yonatani, bagwarhwa n’omungo bwenêne. 17 Ci erhi baciyumva oku Simoni mwene wâbo ye wabire mudâhwa mukulu ahali hage n’oku ye warhambula ecihugo coshi kuguma n’ebishagala byamwo, 18 banacimuyandikira oku nambi z’ebyuma mpu bashubilumûla endagâno n’obwîra bwâbo bâgwerhe boshi na Yuda na Yonatani bene wabo. 19 Amaruba ganacisomerwa embere z’olubaga loshi aha Yeruzalemu. 20 Alaga n’empamiso y’amaruba abanya-Sparti bali bayandisire:

«Abagula b’e Sparti n’ecihugo, kuli Simoni mudâhwa mukulu, oku bashamuka, oku badâhwa n’oku bandi bantu bacisigire b’omu lubaga lwa bene wabo b’Abayahudi: Omusingo! 21 Entumwa zalirhumirwe emw’olubaga lwirhu, barhubwizire emyanzi y’irenge n’obwinja bumulimwo, rhwanacisîma erhi rhubabona. 22 Rhwanayandisire omu myanzi y’olubaga ngasi ebi banadesire byoshi, baligi bo Numeniyusi, mugala wa Antiyokusi, Antipateri mugala wa Yasoni ntumwa z’Abayahudi, zali ziyishire mpu bashubilumûla okunywana n’obwîra bw’Abayahudi rhweshi nabo. 23 Kwanasimîsize olubaga okuyankirira abôla bantu n’obukuze n’okuhira empamiso y’ebinwa byâbo omu mbîko y’olu baga ly’olubaga lw’e Sparti lukaziyôrha lubikirire. Banacirhumira Simoni omudâhwa mukulu eyo mpamiso. 24 Enyuma ly’ahôla Simoni anacirhuma e Roma Numeniyusi n’empenzi nènè nè y’amasholo buzirho bwa mina cihumbi, lyo basêza okunywâna boshi nabo.»

lrenge lya Simoni

25 Erhi olubaga lumanya okôla lwanaciderha mpu: Kurhi rhwankayêreka mwo Simoni oku rhumuvuzire omunkwa ye n’abana bâge? 26 Bulya abire mutungo gwirhu, yênene, bene wabo n’enyumpa y’ishe wabo; omu kulwa kwabo, balibisirekwo abashombanyi b’Jsraheli banamuha omurhula. «Banaciyandika ebyôla bintu oku nambi z’amarhale, banabigwika oku minâra oku ntôndo ya Siyoni». 27 Alaga empamiso yago:

«Omu nsiku ikumi na munani z’omwêzi ·gwa Eluli mwâka gwa igana na mukumi galinda n’ibiri, omu mwâka gwa kasharhu gw’okuyîma kwa Simoni mudâhwa mukulu bwcnene. 28 Embere z’ihano likulu ly’abadâhwa n’ely’ olu baga, abaluzi b’ishanja n’abashamuka b’ecihugo, barhumanyisize oku:

29 Omu ntambala nyinji zalibuzagya ecihugo cirhu, Simoni mugala wa Matatiyasi muguma omu baburhwa b’omu bûko bwa Yoaribu kuguma na bene wabo, bacihizire omu mbaka, banahagalika abashombanyi b’ishanja lyâbo lyo balanga aka-Nyamuzinda kabo n’irhegeko banahesire ishanja lyâbo irenge linene. 30 Yonatani anacishubûza ishanja lyâge anaciba ye mudâhwa walyo mukulu; buzinda ashimânana n’olubaga lwâge. 31 Abashombanyi bâbo banacilonza okurhabâlira ecihugo mpu bacishereze, banarhôla aka-Nyamuzinda. 32 Okubundi Simoni anaciyimanga, anacilwira ishanja lyâge anabaha oluhembo. 33 Azibuhya ebishagala bya Yuda kuguma na Betisuri, oli oku lubibi halya habaga burhanzi emirasano y’abashombanyi, anacihiraho abalanzi b’Abayahudi. 34 Akomeza Yope oli oku nyanja, na Gazara oli oku lubibi lw’Azoti, lwali mira lugo lwa bashombanyi anacihirakwo Abayahudi, anacihira ngasi ebi bankanalagirireko omu buzîne bwâbo boshi. 35 Olubaga lwabwîne obushinganyanya bwa Simoni n’irenge alonzagya okuha ishanja lyâge, banacimujira murhambo wabo mukulu na mudâhwa wabo mukulu ebyo bijiro byâge byoshi birhuma, kuguma n’ohushinganyanya n’obwikubagire ali agwerhe oku ishanja lyâge, na bulya ali ajizire oku anahashire koshi lyo ahêka olubaga lwâge enyanya. 36 Amango anacirimwo omûka, byoshi byagendeka bwinja omu maboko gâge. Kuhika amashanja gahulusibwa omu cihugo c’Abayahudi kuguma n’ababaga omu cishagala ca Daudi aha Yeruzalemu, abali bamaciyûbakira enyumpa y’okulwiramwo, bakazirhengamwo bagendilwa banagaluka, ntyôla omu marhambi g’aka-Nyamuzinda basherêza bwenêne obutagatifu bwâge. 37 Ahiraho Abayahudi, anahazibuhya mpu lyo akayôrha alanga omurhûla gw’ecihugo n’ogw’olugo, anaciyushula kuja enyanya ebyôgo bya Yeruzalemu.

38 Muli okwôla mwâmi Demetriyusi amanya anayemera okuba mudâhwa mukulu kwâge. 39 Amuhira, amuganjira omu bira bâge anamukuza n’irenge linene. 40 Bulya amayumva oku Abaroma bakola baderha mpu Abayahudi bira bâbo, bunkwa bâbo na bene wabo, n’oku bayankirire irenge linene abali ba rhumirwe na Simoni. 41 Abayahudi n’abadâhwa bahizire Simoni mpu abe mu rhambo na mudâhwa mukulu ensiku zoshi, kuhika habonekane omulêbi wa nkanayemerwa, n’oku aba ye murhambo w’abalwi bâbo. 42 Oku akazilanga aka-Nyamuzinda; oku akayimanza abarhambo bakazikolesa emikolo y’oluba ga loshi, ecihugo, emirasano, enyumpa z’okulwiramwo; 43 oku akalanga aka-Nyamuzinda; oku boshi bamuyumva; oku ebiyandikwa omu cihugo byoshi byakahirwa kw’izîno lyâge n’oku ayambisibwa emishangi y’akaduku n’ama sholo. 44 Ntaye oli omu lubaga, oli omu badâhwa oyemerirwe okudalika ebyôla byoshi nisi erhi okulahira oburhegesi buhanyirwe naye, ntaho baderhage mpu bashubûza abantu omu cihugo buzira kuyemêrerwa naye, ntâye oyemêrirwe okuyambala emishangi y’akaduku nisi erhi okuyambala isonga ly’amasholo. 45 Ngasi yeshi wankajira oku eryôla irhegeko lirhadesiri nisi erhi okurhashimba binwa biguma biguma muli byo, kukwânîne ahanwe? 46 Kusimîsize olubaga lo shi okuha Simoni obuhashe bw’okujira nk’okwôla irhegeko linarhuhunyire. 47 Simoni anaciyemêra, ayemêra n’okujira bwinja ogwôla mukolo gw’omudâhwa mukulu, okurhambula abalwi, okurhegeka Abayahudi, abadâhwa n’oku ba mukulu wa byoshi. 48 Bahiga okuyandika ebyôla byoshi oku nambi z’amarhale n’okubibîka omu ndalâla y’aka-Nyamuzinda, halya hantu hakazibonekana. 49 N’okubîka empamiso omu ciyumpa c’embîko, halya Simoni yêne n’abana bâge bayîshikazihuma.»

Amaruba ga Mwâmi Antiyokusi wa kali nda

1 Ci muli agôla mango Antiyokusi mugala wa Demetriyusi anacirhuma amaruba kurhenga ebwa bihugo biri omu nyanja, emwa Simoni mudâ hwa na murhegesi mukulu w’Abayahudi, kuguma na olubaga loshi. 2 Agôla maruba ko gali gayandisirwe ntyâla: «Mwâmi Antiyokusi emwa Simoni mudâhwa mukulu na murhegesi mukulu n’oku ishanja lyoshi ly’Abayahudi, omusingo. 3 Ebwa kuba abantu babi, baya nsire obwâmi bwa ababusi birhu, ebwa kuba nalonza okushubibuyanka na nshubibuyimanza nk’oku byanali embere, ebwa kuba namashubûza emirhwe minji y’abalwi b’abalimya namanahakira mârho manji g’okulwa, 4 ebwa kuba nalonza okuyikirira omu cihugo nshimbululemwo balya boshi banadwîrhe ba sherêza olubaga lwirhu banashandazize bishagala binji omu bwâmi bwâni, 5 nshubiri kukulira ngasi ebi abâmi babusi bani banali bakukfrlire byoshi. 6 Nkuhire obuhashe bw’okujira enfaranga zirikwo ensanamu yâwe^z omu cihugo câwe. 7 Yeruzalemu n’aka-Nyamuzinda bibe n’omurhûla; ngasi mirasano wanajizire na ngasi nyumpa za kulwiramwo anajizire zoshi zinayorhe zawe. 8 Ngasi myenda wanalire nisi erhi wânalye oku mbîko y’ebirugu by’ebwâmi yoshi enakubabalirwe, bunôla n’agandi mango goshi. 9 Amango rhwashubira omu bwâmi bwirhu rhwakukuza n’irenge lya ngasi lubero we, ishanja lyâwe, aka-Nyamuzinda, kuhika irengc lyâwe limanyikane omu igulu lyoshi.» 10 Omu mwâka gwa igana na makumi gali nda n’ini, Antiyokusi anahuma enjira yâge akola alij’omu cihugo c’ababusi bâge, emirhwe y’abasirika yoshi yanakunjukira emunda ali kuhika bantu basungunu bonene bayôrha boshi na Trifoni. 11 Mwâmi Antiyokusi anakulikira Trifoni, naye anaciyâkira aha Dora omu nyanja, 12 erhi amabona oku obuhanya bwamamujako bulya engabo yâge yoshi yamuyâsire. 13 Antiyokusi anaciyîsha atwa ecirâlo embere za Dora na balwi bihumbi igana na makumi abirhi na birhanu na bihumbi munani by’abalwira oku nfarasi. 14 Azonga olugo loshi nago amârho olwago lunda gagorha lulya lugo loshi, naye alurhulungula enyunda zoshi oku idaho n’omu nyanja ntâye wankarhenziremwo nisi erhi okujamwo.

Okuyumvanya kuhyahya n’ Abaroma

15 Muli agôla mango Numeniyusi n’abali bamulusize banacirhenga e Roma banaciyîsha badwîrhîre abâmi amaruba n’oku bihugo, agôla maruba gali maya ndike ntyala: 16 «Luciusi murhambo w’abaroma, kuli mwâmi Ptolemeyo, omusingo! 17 Entumwa z’Abayahudi bali bayîshire emwirhu nka banywazimu na nka bira birhu mpu balilumûla obwîra na okunywâna nirhu, bali barhumirwe n’omudâhwa mukulu Simoni n’olubaga loshi lw’Abayahudi. 18 Bali bayîshire banadwîrhe empenzi y’amasholo ya mina cihumbi. 19 Rhwamabona oku kuli kwinja okuyandikira abâmi n’ebihugo mpu bamanye barhabalibuzagya, barhabatulagakwo entambala, oli oku lugo lwâbo oli oku cihugo câbo n’oku rhanywâna n’abandi bankayîsh’ibatulakwo entambala buzinda. 20 Rhwalonzize okuyankirira kuli bo eyôla mpenzi. 21 Kuziga akaba abantu babi bayâkire e mwâwe barhenga omu cihugo câbo, onabahe omudâhwa mukulu abahane nk’oku oburhegesi bwâbo bunadesire.»

22 Maruba ga bene agôla ganaciyandikirwa mwâmi Demetriyusi, mwâmi Atali, mwâmi Ariyarati na mwâmi Arsaki, 23 kuguma n’oku bihugo byoshi: Sa mpsami, Sparti, Delo, Mindo, Sikiyoni, Kariya, Samo, Pamfiliya, Likiya, Halikanaso, Rodo, Faseli, Ko, Side, Arado, Gotina, Nido, Cipro na Kirena. 24 Banacijira empamiso y’agôla mamba kuli Simoni mudâhwa mukulu.

Antiyokusi wa kali nda ahinduka mushombanyi wa Simoni

25 Mwâmi Antiyokusi a1i amatwa ecirâlo embere za Dora, aja ayegeza emirhwe yâge omu ngasi muhanda ayîsha ayûbaka emirasano y’okulwa. Anacigorha Trifoni kuhika ntâye wankadesire mpu ajamwo nisi erhi okuhulukamwo. 26 Okubundi Simoni anacimurhumira bantu bihumbi bibiri bya balwi bakulu haguma n’enfaranga n’amasholo n’emirasano ya ngasi lubero. 27 Mwâmi a rhalonzagya okubiyankirira ci avuna okulagânana kwâge kw’embere boshi na Simoni anaciyîrha obwîra boshi naye. 28 Anacimurhumira Atenobiyusi, muguma omu bira bâge mpu bagendi yumvanya boshi naye anamubwire erhi: «Wayansire Yope, Gazara n’olugo lwa Yeruzalemu n’obwôla byali bishagala bya obwâmi bwâni. 29 Washerezize amashwa g’ebyôla bishagala; wahagwire kubi ecihugo, wanacirhôlera hantu hanji omu bwâmi bwâni. 30 Bunôla o rhugalulirage birya bishagala wanyagaga n’empongano wakazagihongesa yo kuleka omu Buyahudi. 31 Akaba arhali ntyôla olyulage ahali habyo talenta magana arhanu na kw’ebi wahagwire n’ebi wakazagihongesa kuli ebyôla bi shagala zindi talenta magana arhanu: n’akaba arhali ntyôla rhwayishikulwîsa. 32 Atenobiyusi olya mwira wa mwâmi erhi ahika aha Yeruzalemu abona oku bi nja by’aha mwa Simoni, ecibo carheganyibwe, eby’okulya bibwikirwe n’ebiru gu by’amasholo n’amarhale, n’ebindi birugu binja: azânwa! Ci kurharhumaga arhamushambalira birya binwa bya mwâmi. 33 Simoni anacimubwîra erhi: «Arhali cihugo c’ihanga rhwarhozire, arhanali bintu bya wundi rhwanyazire ci konene kali kashambala k’ababusi birhu, mango maguma abashombanyi birhu babinyaga konene. 34 Kone rhwe rhukanabona amango gakwânîne, rhuna shubirhôla akashambala k’ababusi birhu. 35 Kuli oyôla Yope na Gazara wahû na, birya bishagala bali bamalibuzamwo olubaga lwirhu n’ecihugo cirhu. Rhwalyula kuli byo talenta igana.» Atenobiyusi arhamushuzagya akanwa. 36 Ci acishubirira emunda mwâmi ali n’oburhe bunene, anacimushambalira ishuzo lya Simoni, obugale bwâge, na ngasi bindi anabwîne; mwâmi anaciba n’obuku nizi bunji bwenêne.

Kendebeyo murhambo mukulu

37 Trifoni anacija omu bwârho anaciciyakira aj’e Ortosiya. 38 Mwâmi anaci simika Kendebeyo murhambo w’okwôla nyanja, anacimuha cmirhwe y’abasiri ka bagenda n’amagulu n’abalwira oku nfarasi. 39 Anacimurhegeka mpu atwe eciralo câge aha ishiriza lya Yudeya, mpu ayûbake Kedroni^a azibuhye enyumvi, analwise olubaga. Mwâmi naye okubundi anacikulikira Trifoni. 40 Kendebeyo erhi aja aha Yamniya arhondêr’okujira olubaga burhe, okuja omu Buyahudi okujakwanyaga n’okuyîrha. 41 Anaciyûbaka Kedroni, anahiraho banyakulwira oku nfarasi, n’eyindi mirhwe agaligend’ikalingira abantu omu njira y’e Yudeya nk’oku mwâmi anamurhegekaga.

Abana ba Simoni bahima Kendebeyo

1 Yowane anacirhenga e Gazara, anaciyîsha alibwîra îshe ebi Kendebeyo adwîrhe akola byoshi. 2 Simoni anacihamagala abagala bakulu oku banali babiri, Yuda na Yowane, anacibabwîra erhi: Bene wirhu na nani, kuguma n’enyumpa ya Larha, rhwalwire entambala z’Israheli kurhenga rhuli barho kuhika bunôla, n’ebintu byanakagendeka bwinja omu maboko girhu kuhika kanji kanji rhwaba rhwe rhukaziyôkola Israheli. 3 Nkolaga mushosi bunôla, n’oku burhabâle bwa Nnâmahanga mukola mugwerhe emyâka erhali minyi mujage ahali hani n’ahali mwene mukanye mugendilwira ishanja lirhu n’oburhabâle bw’enyanya bube haguma ninyu. 4 Okubundi anacicîshoga omu cihugo, balwi bihumbi makumi abiri n’abalwira oku nfarasi bakanya bajilwîsa Kendebeyo; banacigeza obudufu aha Modini. 5 Erhi baba bamazûkiriza sêzisêzi, banakanya baja ebwa kabanda, lola oku enkumo y’abasirika balambagira n’amagulu, na banyakulwira oku nfarasi, anaciyîsha emunda bali; ci konene omugezi gwabaja ekarhî. 6 Yowane n’abantu bâge banacitwa icumbi aha ishiriza lyâbo. Erhi babona oku engabo yâge yayôbohire okuyîkira ogwôla mugezi, anaciyîkira ye wa burhanzi; erhi engabo emulangira, nabo bayîkira enyuma zâge. 7 Anacigabanya engabo yâge, akerekanya banyakulwira oku nfarasi haguma n’abagenda n’amagulu; ci erhi n’abalwira oku nfarasi b’abashombanyi banali banji bwenêne. 8 Banacishekeza emishekera, Kendebeyo anacihimwa ye n’engabo yâge. Banji bakumba, batumirhwa okufa n’abasigalaga bagendiyâkira omu nyumpa y’okulwira. 9 Okubundi Yuda mwene wâbo Yowane anacitumirhwa; ci Yowane anakungusha abashombanyi kuhika Kendebeyo ahika aha Kedroni ali amayûbaka. 10 Banyakuhimwa bayâkira omu minâra eri omu ishwa ly’Azoti naye anacidûlika lulya lugo muliro. Bantu bihumbi bibiri muli bo banacifa. Yowane anacishubira e Buyahudi n’omurhûla.

Okufa kwa Simoni n’okuyîma kw’omugala Yowane

11 Ptolemeyo mugala wa Abubosi erhi amayîmikwa murhambo w’abalwi, omu kabanda ka Yeriko; ali agwerhe masholo manji na marhale manji, 12 bulyala abaga mukwi w’omudâhwa mukulu, 13 Omurhima gwâge gwacivuna bwenêne kuli okwôla; alalikira okuba murhambo w’ecihugo, anacihiga okuyîrhira I Simoni n’abagala omu bwenge. 14 Lero Simoni erhi aja arhangula ebishagala bya Yudeya anaciyandagalira e Yeriko, ye n’abagala Matatiyasi na Yuda, omu mwâka gw’igana na makumi gali nda na nda omu mwêzi gw’ikumi na muguma gwali mwêzi gwa Shebati^b. 15 Mwene Abubosi anacikolêsa obulyâlya anacibaya nkirira omu hiyumpa hisungunu hy’okulwira, hiderhwa Doki, yenene wahiyu bakaga. Anacibarheganyizamwo idinye linene, anacifulikamwo abantu. 16 Simoni erhi aba amalimbuka boshi n’abagala, Ptolemeyo anacipamuka boshi n’abantu bâge, bacirhuluba emirasano yâbo, bacihunikakwo Simoni omu karhî k’idinye, bamuniga ye n’abagala babiri na bambali basungunu. 17 Ahenya ntyôla ebirhahenywa, agalula amabî oku minja. 18 Ho na halya Ptolemeyo anaciyandikira mwâmi kulya, anacimuhûna mpu amurhumire emirhwe y’okuyîshimurhabâla mpu amuha ecihugo n’ebishagala by’Abayahudi. 19 Anacirhuma e Gazara mpu bagendiyîrha Yowane, anacirhumiza abahongêsa mpu baj’emunda ali mpu bayîshirhôla enfaranga, amasholo na ngasi bindi bya luhembo. 20 Anacirhuma abandi mpu bagendirhôla Yeruzalemu n’entôndo y’aka-Nyamuzinda. 21 Ci konene muntu muguma lebe anacibashokolera anajibwîra Yowane omu Gazara, okunigwa kw’ishe na benc wabo, anaciyushula erhi: «Anarhumire kuguma abandi mpu bayishikuniga” . 22 Erhi Yowane amanya kulya yeshi afa mungo, anacirhuluba balya bantu balibarhumirwe mpu bamunige, abayîrhisa, bulya ali amanyire oku balonza okumuniga. 23 Ebisigîre oku hijiro hya Yowane, cntamhala atuzire, okuhimana ahimine, ebyôgo ayûbasize n’omukolo gwâge, 24 lola oku ebyôla byoshi biri biyandike omu bitabu by’obudâhwa bwâge, kurhenga amango anabaga mudâhwa mukulu erhi îshe amafa^c.

^a1.1 Ecihugo c’e Kitiyima co cihugo c’ebuzikiro bw’izûba bw’e Israheli-Palestina: Bene Cipro, abantu b’omu cihugo c’Abagereki, ci bwenêne ab’e Macedoniya.

^b1.7 Aleksandro mukulu, ali mugriki ahima bene Persi omu mwâka gwa 334 embere ly’okuburhwa kw’omucunguzi.

^c1.10 : Epifani: lishembano liyêrekîne obucibonyi bw’Antiyokusi. “Epi” kuderha “enyanya”, “faneo”, lidesire “muntu olonza okuboneka enyanya ly’abandi, ye CIBONE.

^d2.26 Obushiru bw’amarhegeko: Lola Mib 25, 6-15; Lul 106, 30.

^e2.42 Abanya-Sideni: Ngâbo y’Abayahudi balishimbire amarhegeko.

^f3.18 Mpingu: muli eci citabu olwo luderho lukolesibwa kanjikanji okuyêrekana Nyamuzinda w’empingu, Nyamuzinda w’emalunga arhashusha enshanga abapagani bagashâniza.

^g3.48 Lola 2Mak 8, 23.

^h4.48 Ahatagatifu ho omudâhwa akagihika liguma omu mwaka, oku lusiku lukulu ly’Epyûlo.

ⁱ5.3 Enyi milongo 3-9 eshambire biguma na 2Mak 10 na 12

^j5.15 : Galileya ya mashanja: bulya gwo mulungano gw’abagalugalu babaga omu Buyahudi.

^k5.43 : Karanayimi: Lola Murh 14,5; 2 Mak 12, 20.26.

^l6.43 : Eleyazari, mwene wâbo Yuda Makabeyo. Lola 2, 5.

^m6.49 Mwâka gwa sabato guli mwâka gwa kuluhûka n’okushibirira okuharamya Lulema kwago kwago: Lola Lub 23, 1; Lev 25, 2 7.

ⁿ7.26 :Lola 3, 38-41; 2 Mak 8, 8-29.

^o8.1 : Abaroma barhegeka Abayahudi omu mwâka gwa 63 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu.

^p9.27 : Karhenga myâka 200 harhacibonekanaga mulêbi.

^q9.35 Mwene wâbo Yowane: Lola 2, 1.

^r9.54 Milongo 54-55 : Alkimi ashûrhwa: ngasi ndwâla y’okukanula yakabonekana nka buhane Nyamuzinda ahanyire.

^s10.20 Yasoni agula obudâhwa: 2 Mak 4, 7-10: Yonatani ahabwa ecikono c’okuba mudâhwa mukulu ci kone arhaciberanaga nsiku nyinji, bakamunyagâco ngasi mango: 10,47; 11,24; 11,57.

^t10.34Oyo mwâmi alonza okurhebêba Yonatani bulya !ayumvîrhe Aleksandro amamukomakwo obwîra; Oli Yonata oli olubaga lwâge barhayemeraga okurhebwa

^u10.57 Milongo 57-58 : Bajira obuhya ou mwâka gwa 150 embere z’okuburhwa kwa Kristu. Omwana wabo ye Antiyokusi VI: Lola 11,39.

^v11.37 Entôndo ntagatifu yo ntôndo ya Siyoni.

^w11.39 Trifoni, ali muntu orhalama omu bushinganyanya. Lola 13, 31.

^x12.9 : Ebitabu bitagatifu: Galya mango abayahudi bashubululaga ebitabu by’Ebibliya.

^y13.41 Mwâka gwa 170: Elipanda lyaba omu mwâka 140 embere ly’okuhurhwa kwa Kristu.

^z15.6 : Enshushano eri oku nfaranga, ciri cimanyiso c’oli oku ntebe omu cihugo.

^a15.39 : Kedroni, lugo luyegerire Yamuniya na Gazara. Trifoni .abirindisirwe na mwâmi kuhika elubibi lw’Apameya, aciloha e rwishi.

^b16.14 Omwêzi gwa Shebati gwo mwêzi gwa burhanzi na gwa kabiri g’e mwâka gwa 134 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu.

^c16.24 Kurhengaho, rhukola rhumanyire enganiro y’Abayahudi omu citabu ca muntu muguma izîno lyâge Yozefu. Ecitabu ca Makabeyo cihwire n’omurhondêro gw’obudâhwa bwa Yowane Hirkani, Mudâhwa mukulu wa burhanzi omu mulala gw’Abahasimoni (134-104 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu). Abana ba Yowane Hirkani barhegeka kuhika mwâka gwa 63 embere ly’okuburhwa kwa Yezu Kristu.

2MA – – Bible en mashi du Congo

I. Amaruba oku Bayahudi b’e Mîsiri

Amaruba marhanzi

1 Kuli bene wabo bali omu Mîsiri omusingo! Abayahudi bali omu Yeruzalemu n’abandi boshi banali omu Buyahudi, bamulongize omurhûla. 2 Nnâma hanga amujirire aminja, akengêre zirya ndagâno alaganyagya Abrahamu na lzaki na Yakobo, barhumisi bâge b’okunali. 3 Amuhe omurhima gw’okumu shenga n’ogw’okushimba akanwa kâge, n’ogw’okukajira aminja manji n’obushagaluke. 4 Ayigule omurhima gwinyu, oku Kanwa kage n’oku marhegeko gâge, anamuhe omurhûla. 5 Ayumvirhize amasâla ginyu, anakayumvanya mweshi naye arhanamulekêrerag’omu mango g’amalibuko. 6 Bunôla rhuli rhwamusengerera. 7 Oku burhegesi bwa Demetriyusi, omu mwâka gw’igana na makumi galindarhu na mwenda, rhw’ono Bayahudi rhwamuyandikire; n’obwô la rhwali omu malumwa manji bwenêne garhuyishiraga muli ganôla mango bu lya Yasoni n’ababo bamalenganya ecihugo citagatifu n’obwâmi. 8 Banaciyôca emihango y’ahantu hatagatifu, n’omuko gw’abêru-kwêru gwabulagwa busha. Ci erhi rhuyumva mwamahûna Nnâmahanga arhubabalire rhwahânyire e nterekêro y’embagwa n’ey’omula gw’enshâno. 9 Rhummuyandikire bunôla kuli kummuhûna mpu mushubikakuza olusiku lukulu lwa Amahêma omu mwêzi gwa Kislewu. 10 Gwali mwâka gw’igana na makumi gali munani na munani.

Amaruba ga kabirhi g’okuvuga omnnkwa

Ab’omu Buyahudi, ab’e Yeruzalemu, endêko y’abashamuka b’Israheli kuli Yuda, kuli Aristobuli muhanûzi wa mwâmi Ptolemeyo^a, w’omu bûko bw’abadâhwa, kuguma n’oku Bayahudi banali e Mîsiri rhumuhîre omusingo, rhuna mulongìze n’akalamo kinja.

11 Obu rhwamayôkolwa na Nnâmahanga muli zirya mbaka nyinji nyinji rhwalimwo, rhuvuzire omunkwa bwenêne ehwa kuba ye warhuhimìre mwâmi. 12 Bulya Nyamuzinda yenene amirangusize balya bashûbûzanyagya mpu ba lwise olugo lutagatifu.

13 Bulya neci, oyôla mwâmi mushombanyi erhi amanasokêra e Persi n’e ngabo y’abalwi, erya yakazagibonekana nka erhankahimwa, batumirhirwa omu ka-Nyamuzinda ka Nanaya^b omu kurhebwa n’abadâhwa ba Nanaya. 14 A ntiyokusi anacija ahôla boshi n’abìra bâge, mpu alisheba omuzimu-kazi Nanaya erhi analangalire oku ayishihâbwa obuhirhi bwalimwo nka ngulo (ishigi). 15 Abadâhwa ba Nanaya banacibiyêrekana, naye yêne anacija boshi n’abantu bâge basungunu omu ndalâla ya ka-Nyamuzinda katagatifu. 16 Erhi Antiyokusi aba amaja mulya, banacihamika aka-Nyamuzinda n’erhi baba bamayîgula omuhango gw’omu kônga, omu marhambi, bababanda amabuye, banaciyîrha mwâmi n’abali boshi naye, banacibarhema bihimbi bihimbi, banacikweba amarhwe gâbo oku bali embuga. 17 Nnâmahanga aganze omu bintu byoshi, ye waherêrekezagya enkolamaligo.

Okusimbûlwa kw’omuliro mutagatifu amango ga Nehemiya.

18 Ohula rhudwîrhe rhwacirheganya okujira olukulu omu nsiku makumi abirhi n’irhanu z’omwêzi gwa cambasé (Kisleu), rhwabwîne oku kuli kwa bulagirire okummuyandikira lyo ninyu mukuza olusiku lukulu lwa Amahêma n’okukengera gulya muliro gwahânagwa erhi Nehemiya aba amayûbaka aka-Nyamuzinda n’oluhêrero, arherekêrerakwo enterekêro. 19 Bulya amango ababusi birhu bahêkagwa omu Persi, abadâhwa birhu bashibirizi ba muli agôla mango, erhi baba bamarhôla omuliro mugishe gw’oluhêrero, bagendigufulika omu iriba lyaganyire, bagufulika ahantu harhaboneka, kuhika ahôla hantu ha rhamanyikanaga emw’abantu boshi. 20 Erhi myâka minji eba yamagera, oku bulonza bwa Nnâmahanga, Nehemiya ashub’igalulwa na mwâmi e Buyahudi. Nehemiya obôla anacirhuma bagala b’abôla badâhwa (bagala ba balya badâ hwa banafulikaga gulya muliro) mpu baje balonza gulya muliro; ci mpu ba rhacibonaga gulya muliro ci amîshi g’ecidêdkera cinene, 21 anacibarhegeka mpu badòme kuli galya mishi banayishe bagadwirhekwo, kandi erhi baba bamadêkereza enterekêro oku luhêrero, Nehemiya anacirhegeka mpu bashahulize amîshi oku nshâli n’oku byali enyanya. 22 Erhi baba bamajira kulya, enyuma lya kasanzi kasungunu, izûba lyali libwikirwe n’cbitû binene lyarhondêra okubasha n’ecibêye cinene canaciyîsha, cayâka, kuhika boshi basomerwa bwenêne. 23 Oku enterekêro zidwîrhe zasingônoka, abadâhwa baja omu kushenga, boshi n’abahali boshi, Yonatani arhangira okuderha, n’abandi bakamukulikira haguma na Nehemiya^c. 24 Eryo isâla kwo lyàli ntyala: «Yagirwa Nnâmahanga, Nyamuzinda, mulemi w’ebintu byoshi, oli muzibu kulusha na wa kurhînywa, mushinganyanya na wa bwonjo bunji, wene we mwâmi orhujirira aminja. 25 wcne we orhugabulira aminja, wene wajira ababusi birhu mpu babe bîshogwa bâwe wanabagisha, 26 Oyankirire eno nterekêro y’olu lubaga lwâwe Isra heli, olange ecîra cigâmba câwe onacigishe. 27 Oshubûze ngasi boshi banashandabine omu mahanga, oyôkole abahesirwe bujà omu bihugo by’ihanga, oyêrekere ngasi abali banyamakobwa banalikwo akanego omu mashanja, lyo amashanja gamanya oku onali we Nyamuzinda wirhu. 28 Ohimbagulize balyâla barhulibuza erhi abarhujacira omu bucîbone bwâbo. 29 Odêkereze olubaga lwâwe omu bantu bâwe nka kulya Musa anaderhaga.

30 Na mw’agôla mango erhi abadâhwa banadwîrhe baziha ennanga. 31 Erhi enterekêro eba yamasingônoka, Nehemiya anacirhegeka mpu bashahulize amîshi gasigalaga oku mabuye manene. 32 Erhi bayûs’ijira ntyôla, omuliro gwanaciyâka, ci engulumira nnene y’omuliro gw’oku luhêrero yaguhubya. 33 Omwanzi gwanacihêkwa emwa mwâmi w’e Persi oku: abantu balya badâhwa bayîshaga badwirhwe buja bafulikaga omuliro mugishe bashimanyire eciyanja c’amîshi n’oku Nehemiya n’abantu bâge, bacêsize enterekêro zâbo n’agôla mîshi. 34 Okubundi mwâmi anayûbasa ecôgo ahola hoshi, ahajira hagishe erhi aba amalolêreza kwinja okwôla kurhi kwayîshire. 35 N’abali barhonyire emwâge akazibahà oluhembo lwa ngasi lubero. 36 Okubundi abantu ba Nehemiya bana ciyîrika ahôla mpu Neftari kwo kuderha kucêsibwa, ci banji ko bahaderha mpu Nefta^d.

Kulya Yeremiya ajagifulika ecirhînyiro n’Omucîmba gw’ Amalaganyo oku nto ndo Nebo

1 Rhunasome omu mandiko kurhi omulêbi Yeremiya arhegekaga abajâga bujà mpu bagendane omuliro mutagatifu^e, nk’oku binayandisirwe akomêrezagya abôla banyakuhêkwa bujà, 2 omu kubaha amandiko matagatifu, mpu irhondo barhayîbagiraga amarhegeko ga Nnâmahanga, mpu bamanye bankanahabuka omu nkengero zâbo nka bankabona enshusho z’abazimu, nguma za masholo ezindi za marhale n’emyambalo yâbo y’akaduku. 3 Muli ebyôla binwa abakomêreza mpu bamanye irhondo bankanaciyegûla n’akanwa ka Nyamuzinda omu mirhima yâbo. 4 Basorne muli agôla mandiko kurhi, oku burhegesi bwa Nyamuzinda oyôla mulêbi ahêkaga ecirhînyiro baguma n’Omucîmba gw’amalaganyo kuli eryala ntôndo Musa ahêkagwa kwo, alângira akashambala ka Nyamuzinda. 5 Erhi bahika ahôla Yeremiya abandâna enyumpa y’olwâla, adêkerezamo ecirhînyiro n’Omucîmba gw’Amalaganyo n’oluhêrero lw’obukù, anafunika omunwa. 6 Baguma muli bo banacigaluka buzinda mpu baje bayêrekana enjira n’ebimanyiso ci barhacibamanyaga. 7 Yeremiya erhi amanya okwôla abakalihira bwenêne. Anacibabwîra, erhi: «abôla bantu bâyôrha bafulike kuhika amango Nyakasane ashubishubûza olubaga lwâge analubabalire. 8 Abôla Nyakasane anayêrekane yêne ebyôla birugu bitagatifu, irenge lyâge lyanâbonekane omu citû nka kulya lyanaciyêrekanaga amango ga Musa, nka kulya lyanaciyêrekanaga erhi Salomoni asengera mpu abantu batagatifu babonekane oku banali batagatifu. 9 Kandi banaganire omwôla mandiko oku oyôla mwâmi w’obukengere bunji, abonaga enterekêro y’okuyûsa n’okugisha akôla ka-Nyamuzinda. 10 N’oku nka kulya Musa erhi aba amasengera Nyamuzinda, omuliro gwamanuka emalunga gwamirangusa erya nterekêro, kuguma n’erhi oyôla Salomoni ashenga, omuliro gwamanuka e malunga, gwayôca zirya nterekêro zoshi. 11 Musa anaciderha, erhi «enterekêro oku byaba yasingônosire ebwa kuba erhalibirwe.» 12 Salomoni anacigeza nsiku munani erhi akuza agôla mango.

Embîko y’ebitabu bya Nehemiya

13 Kandi rhunabone omu mandiko kurhi Nehemiya ajiraga embîko y’ebitabu anacihiramwo ebitabu by’amandiko g’abâmi n’ag’abalêbi, n’ebya mwâmi Daudi, kuguma n’amaruba g’abâmi b’e Persi agali gayêrekire entûlo z’aka-Nyamuzinda. 14 Nk’okwôla, Yuda naye ashubûzize ebitabu byashandalaga erhi ntambala rhwakazagilwa zirhuma, na bunôla rbwe rhubigwerhe. 15 Akaba mubwîne muli n’obulagirire bw’okuba nabyo, mwanajira aba mwarhuma bayîsh’imuyankirabyo.

Okukuza olukulu

16 Rhumuyandikire ebwa kuba rhwalingijira olukulu lw’okucêsibwa; rhwammuyandikire okwôla, mwanajira bwinja erhi mwankakuza ezôla nsiku. 17 Nyamuzinda yenene wayôkolaga olubaga lwâge, ye wanasbubibahà akashambala, obwâmi, obudâbwa n’obutagatifu, 18 nk’oku analaganyagya omu mandiko matagatifu, rhulangalire nti arhalegame okurhufa bwonjo ashubirhu shûbûza kurhenga omu mashanja goshi ga hanôla igulu arhudekereze omu bantu batagatifu. Bulya arburbenzize omu mbaka ndarbi kulusha, anasbubiccsa abala bantu batagatifu.

II. Enshokolezi y’ omwandisi w’ eci citabu

19 Emyanzi ya Yuda Makabeyo na bene wabo, okucêsibwa kwa kalya ka-Nyamuzinda kinjinja, okugishwa kw’oluhêrero; 20 kuguma n’entambala zatulagwa ko mwâmi Antiyokusi Epifani, n’omugala Epatori; 21 kandi n’oku ebimanyiso by’empingu byarhabâlaga balya bali bagwerhe oburhwâli bw’okulanga obworbere bw’obuyabudi, na ciru akaba bali banyi bashubirirhôla ecihugo bakungusha n’abasbombanyi mwandu. 22 Bashubiribona aka-Nyamuzinda k’irenge omw’igulu lyoshi, bayokola ecihugo, bana sbubiyimanza amarhegeko agali kola bofi garbenzibwe erhi Nyamuzinda amabagwasa omu bwinja bwâge boshi. 23 Ebyôla binwa bishambirwe na Yasoni w’e Kirena muli bitabu birbanu, rhwarhangira okubinyihiza muli citabu ciguma. 24 Omu kulola entuliri erimwo n’obuzibu bw’okusoma kwazo kuli balya balonza okuyumva oku emyanzi yoshi yagendekaga, obwôla bunji bwarhumire rhucihangâna okuha ngasi balya basîma okusoma olugurha lukwirire lulya lwasîmisa. 25 Rhwacihanganyire okujira citabu ciguma carhuma abasomi bahirhira n’okurhabâla ngasi boshi banalonzize okubibikirira omu nkûmbu, na ntyôla gabe makwanane oku bandi basomi boshi buzira kabwôlo. 26 Kuli rhwe rhwarhondire ogwo mukolo gw’okunyihya emyanzi, gurhali mukolo mulembu ci guli gwa kutwika ntûbano n’okuyiza. 27 Nka kula owarheganya olusiku lukulu nk’analonzize abandi boshi abalerhere obushagaluke, ko n’okwo lyo nirhu rhukwanana n’okukuzibwa na banji, rhwacihà n’obulonza bwinja ogôla mukolo mudarhi. 28 Rhwaleka omwandisi yêne ashongêze ebyôla binwa nirhu erhi rhwanaja rhwabinyihyakwo. 29 Kwo na kuguma na kula owayûbaka akombêra ngasi kantu ah’anayûbakwa hoshi, oku wagôya emirhi n’okuyishîga irangi alola na ngasi birya binakwanana okushîgwa lyo enyumpa ekwirira, ncikêbirwe nti nirhu ko binali ntyôla. 30 Okuja kwasâgarha, okushambâla kuli ngasi kantu, okurhondekanya oku bya ngasi lubero, ogo guli mukolo gw’olya mwandisi mulenga wayandikaga eyi myanzi yoshi. 31 Ci kuli olya wanayandikaga ebinyinyi byonene, onamuleke anyihye emyanzi, alekicishambâla cemyanzi yoshi. 32 Rhurhondîre emyanzi yirhu ahàla buzira kuciyushûla bindi bici kuli ebi rhwaderhaga. Bwanaba buhwinja okulihya enshokolezi y’emyanzi na buzinda okuyofihya emyanzi yonene.

III. Enganîro kuli Heliyodori

Heliyodori aja e Yeriuzalemu

1 Amango abantu b’omu cishagala citagatifu bali n’omurhûla munene bwenêne, banakazagishimba boshi amarhegeko bwinja bwinja erhi bushiru bw’omudâhwa Oniyasi burhuma, na kulya ashombaga amabî; 2 ciru n’abâmi b’ecihugo bakazikuza ahôla hantu hatagatifu omu kurhumayo ensholôlo za ngasi lubero. 3 Ciru na Selekusi, mwâmi w’e Aziya akazagirhumayo oku birugu byâge mpu bagulemwo ngasi byankanakwanana enterekêro. 4 Ci kwônene hanacizûka ndyâlya nguma izîno Iyâge ye Simoni w’omu bûko bwa Bilga^f, erhi ajira omukolo gw’okulanga aka-Nyamuzinda, anacilongôla n’omudâhwa mukulu oku biyêrekîre ecibuye cali omu lugo. 5 Ebwa kuba arhankahimire Oniyasi, akanya agenda emwa Apoloniyusi mugala wa Tarseya ye wali murhambo na musirika omu Sele-Sîriya n’omu Fenisiya. 6 Agendimuvuhûlira oku omu mbîko ya aka-Nyamuzinda muli obuhirhi mwandu n’oku ebijamwo nabyo biri binji, birhankagêrerwa kw’ebi bakolesa oku nterekêro n’oku kwanahashikana ebyôla byoshi bije omu maboko ga mwâmi. 7 Erhi aba amaja emunda mwâmi ali, amushambâlira kuli obwôla bugale nk’oku banamuganirira kwoshi, naye acîshoga Heliyodori ye wali murhindisi mukulu w’ebirugu bya mwâmi, anacimurhuma amuha irhegeko ly’okuyanka ebyôla birugu. 8 Heliyodori anacihira njira, aba nk’owajirhangula ebishagala by’e Sele-Sîriya ne Fenisiya n’obwo kwali kugendijira okwôla mwâmi amurhegekaga. 9 Heliyodori erhi ahika aha Yeruzalemu, omudâhwa mukulu w’olwôla lugo anacimuyankirira nka mwira. Okubundi arhondêra okushambâla ehi banamubwîraga, anamanyisa ecimudwîrhe anadôsa erhi ko binali okwôla. 10 Omudâhwa mukulu amumanyisa oku ebiri omu mbîko biri by’abakana n’enfûzi, 11 oku ensaranga zirimwo ziri za Hirkani mugala wa Tobiya, muntu mukengwa bwenêne omu lugo n’oku obwôla bugale boshi bamubwîraga bwanahika omu mafundo magana anni ga nsaranga na mafundo magana abiri ga masholo. 12 Amumanyisa oku ciru na kandi kurhankahashikana okubabaza balya banacîkubagira ahatagatifu h’aka-Nyamuzinda kakengwa omu igulu lyoshi.

Olugo lwashandabana

13 Ci kwône Heliyodori aderha oku liri irhegeko lya mwâmi, n’oku ezôla nsaranga zigwâsirwe okuja omu mbîko ya mwâmi. 14 Erhi aba amatwa olusiku, agenda analaganya oku ashubigaluka ayishilola kurhi byabirage. Olugo lwanayumva amazibu manji bwenêne. 15 Abadâhwa banacifukamiriza embere z’oluhêrero erhi banayambirhe emyambalo yâbo y’obudâhwa, banacirhondêra okushenga olya wajiraga irhegeko ly’okukazibiîa, mpu yêne alangâge ebyôla birugu bya bene biri omu mbîko. 16 Erhi omuntu analolaga oku busu bw’omudâhwa mukulu, anayumve alumirwe oku murhima bwenêne, bulya oku busu bwâge bwali buzinzibîre kwakazâg’imanyisa amalumwa gamuli omu rhima. 17 Okulembaguka kwâge, oku omubiri gwâge gwakazagigeramw’omusisi, okwôla konene kwakazimanyisa ngasi wamulolakwo embaka zimuli emurhima. 18 Abantu b’omu luso boshi bakazishagamukira embuga barhenga omu nyumpa zâbo mpu bagendisâlirira olugo lutagatifu oluli hofi h’okuhemukirwa n’okulogorherwa. 19 Abakazi, n’ebifuba birhube n’amasunzu bakashandabana omu njira; abananyere barho balya barhalisagija embuga bundi bakalibirhira omu mihango, abandi bakashonera oku bizimbêro by’enyumpa n’abandi bâgendikahengûliza omu rhubonezo. 20 Boshi n’amaboko bagalambûlire emalunga, bakazishenga n’emirenge. 21 Okwôla kufukamiriza kw’olubaga n’okwôla kulaka kw’omudâhwa mukulu kwakajira abantu boshi bwonjo. 22 Agôla mango Abayahudi bakazishenga Nyamuzinda Ogala-byoshi mpu alange bwinja ebirugu byabikiragwa omu mwâge. 23 Heliyodori naye erhi ali ayukiriza omuhigu gwa mwâmi.

Heliyodori ahanwa

24 Ciru anali akola ali hofi n’embîko haguma n’abalanzi bâge, amango Nyakasane w’emirhwe olya orhegeka ebintu byoshi, àciyêrekanaga n’obuoleke bunene, kuhika ngasi boshi banacishomagya okuja ahôla, bakalâmbikwa okw’idaho n’emisi ya Nyakasane, barhungwa n’entemu n’obôba bunene. 25 Omu masu gâbo banacibona eciterusi cishonyirwekwo n’omusirika w’ecôbà, ajagalire ebyâge by’obusirika; cirya citerusi canacîmoga, cahamira emunda Heliyodori ali, canacimubanda emigegere y’emalanga yombi. Olya ntwâli w’omusirika wali oku citerusi ali abonekine nk’oyambirhe emirasano y’amasholo. 26 Na muli agôla mango, bana babirhi ba misole, barhunu-rhunu, banacimubonekera, bakazilangashana nk’izûba n’emyambalo yâbo yali minjinja bwenêne; bombi bamugorha eburhambi n’ebundi, barhangira okumushûrha emikoba burhahusà, bamushurha empimbo zirhankaganjwa. 27 Heliyodori anacicilunda okw’idaho na halya honènè olubwibwi lwamuja omu masu. Bamulengeza bana cimuhira oku nkunda-baniha. 28 Ntyôla oyôla muntu wayishaga aharhîre ebwa nyumpa y’obuhirhi gwarhi yêne, owayishag’abalagazize n’engabo nyinji y’abalanzi, baja bamujaga-jaga, bulya arhankacihashire okucilengeza yenene: ayêrekana ntyôla obuhashe bwa Nyamuzinda.

29 Agôla mango alambikagwa oku idabo n’emisi ya Nyakasane, alikola ali kaduma, arhacigwerhe ciru na bulangalire ciru n’abandi ankacicîkubagira. 30 Abayahudi bôhe bakavuga Nyamuzinda omunkwa ye wakuzagya yêne ahantu hatagatifu hage, n’aka-Nyamuzinda kali kamayunjula bwôba n’amatumu, kahinduka hantu ha busîme n’omwishingo erhi okwôla Nyamuzinda aciyêrekanaga kurhuma. 31 Ho na halya, baguma omu bira ba Heliyodori, barhangira okuyinginga omudâhwa Oniyasi mpu ashenga Ogala-byoshi ashubizibuhya oyoôla oli hofi h’okurhengamw’omûka.

32 Naye omudâhwa mukulu, omu kuyôboha mpu mwâmi akacikêbwa mpu nkaba hali Abayahudi bakemerine omwambali banamuyîrha, okwôla kwarhuma ashenga mpu oyo muntu afume. 33 Oku acidwîrhe ahâna enterekêro y’okuhûna obwonjo, balya barhabana babirhi bali bayambirhe emyambalo eshushine, bashubibonekera Heliyodori banacimubwîra kandi bwimanga mpu: «Okazivuga omunkwa bwenêne emunda omudâhwa mukulu Oniyasi ali, bulya ye orhumire Nyamuzinda akushubiza akalamo. 34 Kuli we wenene, okwôla Nyamuzinda anakurhimbaga okw’idaho, agende oje wamanyisamwo emw’abandi boshi obuhashe bwa Nyamuzinda Ogala-byoshi.» Oku bayusiderha ntyôla bahirigirha.

Heliyodori acîyûnjuza

35 Heliyodori anacirherekêra Nyamuzinda, analaganana endagâno nnene emw’olya wamuhâga akalamo; okubundi erhi aba amayankirira Oniyasi bwinja, boshi n’engabo yâge banacishubira emunda mwâmi ali. 36 Akanya aja amanyisa emw’abantu boshi emikolo minja ya Nyamuzinda Mukulu anabonaga omu masu gâge. 37 Erhi mwâmi acidôsa Heliyodori muntu ndi abwîne okwânîne okurhumwa e Yeruzalemu, naye amushuza erhi: « 38 Akaba ogwerhe omushombanyi nisi erhi owundi walonza okulenganya obwâmi bwâwe onamurhume eyo munda, anagaluka erhi bamamushurha emikoba, akaba ankagaluka; bulyala eyôla munda eri emisi ya Nyamuzinda w’okunali.» 39 Olya obà omu mpingu ye obà ahôla, ye onakabafungira; abâja yo n’emihigo migalugalu anaba tyabule anabaherêrekeze».» 40 Kwo byabire ntyo oku myanzi ya Heliyodori n’embîko y’ebirugu bitagatifu.

IV. Oniyasi alega Simoni e bwâmi

Obubî bwa Simoni w’endyâlya

1 Olya Simoni walilonza okusherêza ebirugu n’ecihugo aja aderha binwa binji bigalugalu kuli Oniyasi mpu yêne walibuzagya Heliyodori mpu na ngasi mabi abwîne goshi Oniyasi wamujiriraga go. 2 Ojirira olugo lwâge aminja. omulanzi wa bene wabo, omuntu oshimba amarhegeko bwinja oyôla muntu aba ye derhwa nyankola-maligo. 3 Eyôla nshombo yakula bwenêne kuhika abira ba Simoni barhondêra okujayîrha abandi bantu. 4 Oku bundi Oniyasi erhi abona oku eyôla nshombo y’okukaziyôrha barhalikine, n’erhi abona oku Apoloniyusi ntwâli omu basirika, ye wanarhambulaga e Sele-Sîriyasi n’e Fenisiya oku naye adwîrhe ashonza eyo ntambala, anali arhuma obucîbone bwa Simoni, ayimuka aja emunda mwâmi ali. 5 Arhayijiraga kwa kulonza okukoza bene wabo ci oku bunguke bwa boshi, na bwa ngasi muguma omu lubaga. 6 Bulya amabona oku akaba mwâmi arhatwiri olwo lubanja, ntakwo omurhûla gwa nkabonekana na kandi Simoni arhaderhaga mpu aleka isirhe lyâge.

Omudâhwa mukulu Yasoni alerha enkomedu y’Abagereki

7 Ci kwône erhi Selekusi aba amafà, Antiyokusi wakazagiderhwa Epifani amayîma omu byâge . Yasoni^g mwene wâbo Oniyasi, acihà obudâhwa bukulu. 8 Omu kushambâla boshi na mwâmi, amulaganya magerha igana na makumi galindarhu ga marhale na gandi makumi gali munani garhengaga handi handi. 9 Analaganya^h oku ayushûla agandi igana na makumi arhanu nka bamuyemerire mpu ayûbakise oku buhashe bwâge yenene, engo y’olurhambà, anajirise omubalè gw’olubaga lwoshi. 10 Erhi mwâmi aba amayemêrera Yasoni okurhôla obwôla buhashe, caligumiza arhondêra engeso z’abagreki. 11 Akûla emilagi mwâmi ali amahà Abayahudi oku bwonjo bwâge, omu kusengererwa na Yowane ishe wa Epolemi olya warhumagwa bugo mpu agendinywâna n’Abaroma; n’erhi (Yasoni) aba amakûla amarhegeko gayêrekîre akanwa ka Nnâmahanga, arhondêra okuhiraho bundi-bundi burhegesi burhalingânini n’oburhegesi bwa Nnâmahanga. 12 Ciru asîma okuyûbaka engo y’amashigwe omu marhambi g’Akropoli akaz’ihiramwo abana b’emisole, n’abandi bali bana b’abagale mulibo bakazijamwo banayambirhe ensirha. 13 Engeso z’obugereki zagandâza bwenêne, n’abantu balalikira ezôla ngeso zarhengaga handi erhi bubî bw’oyôla Yasoni burhuma, owabaga ncuku ahali h’okuba mudâhwa mukulu. 14 Abadâhwa barhacibaga na bushiru buci omu kurhumikira oluhêrero, kandi erhi baba bamalekêrera eby’oburherekêre, bakaziharhira ebwa masharha g’okusîmisa omubiri, bakacifinja bwône kwône okuja oku masharha gahanzìbwe n’amarhegeko ngasi kuyumva emishekera y’omurhondêro gw’ago masharha magalugalu. 15 Bajandika omurhima gw’obuzigire baba bukuze bw’Abagereki bakola baharhire. 16 Okwôla kwarhuma babona mazibu manji ciru n’emwa balya balonza-gya okuyiga obwôrhere bw’okubashusha lwoshi, mwakarhenga banji babashomba n’okubarhindibuza. 17 Bulya omuntu arhankakazivuna amarhegeko ga Nnâmahanga buzira kuhanwa; okwôla rhukolaga rhwakubona omu byakulikira. 18 Oku bali bacisîmisa aha Tiri n’amasharha ga ngasi myâka irhanu, na mwâmi anayishirilola kuli ago masharha, 19 olya mugalugalu Yasoni anacirhuma abaja kuli ago masharha bakazâg’iderhwa banya Yeruzalemu bambali b’Antiyokusi. Bali badwîrhe milengo magana asharhu ya nsaranga y’okurherekêra Heraklesi. Ci kwône abali bazidwîrhe bahiga mpu ezôla nsaranga zirhakolesibagwa oku kurherekêra, ko kurhankanashingânîne ci mpu zikolesi bwe oku gandi malagirire. 20 Ntyôla erya milengo magana asharhu yalirhumirwe n’owayigoshôlaga mpu ehânwe omu nterekêro y’okukuza Heraklesi yakolesibwa oku kuyûbaka obwârho bw’amatabâro, oku bulyo bwa balya bayidwîrhe.

Antiyokusi-Epifani ayankirirwa aha Yeruzalemu

21 Ntyo Apoloniyusi mwene Meneste, anacirhumwa e Mîsiri oku buhya bwa mwâmi Filometroⁱ, Antiyokusi anaciyumva oku oyôla mwâmi arhasîma oburhegesi bwâge, alonza okucilanga kuli ye anacija e Yope n’e Yeruzalemu. 22 Anaciyankirirwa bwinjinja na Yasoni n’ab’omu lugo lwoshi, bamuyankirira omu lugo n’ebimole omu karhî k’ebihôgêro. Enyuma ly’aho, arhuma e ngabo yâge omu Fenisiya.

Menelasi aba mudâhwa mukulu

23 Myaka isharhu yanacigera, Yasoni anacirhuma Menelasi mwene wâbo olya Simoni rhudesire enyanya mpu agendirhûla ensaranga ebwâmi, anamanyise emihigo arhôzire oku bintu bya duba duba. 24 Ci Mendasi acìrhonêsa yenene emunda mwâmi ali, amukuza, anacicîsengerera obudâhwa bukulu, ahyûla alushîsa Yasoni, ageza milengo magana asharhu ga marhale. 25 Agôla mango ayiîshaga adwîrhe omuhigo gwa mwâmi, anaciyîrukira e Yeruzalemu ci arhali agwerhe bici byankamukengêsa nka mudâhwa, arhaligwerhe bindi bici okuleka omurhima gw’ecishumûsi n’omurhima guli nka gwa nsimba y’erubala. 26 Ntyôla Yasoni wakulaga mwene wâbo oku ntebe, naye yenene owundi amuyimûla, ayumva akola asêzibwe okuyakira emwa ba Amoniti. 27 Menelasi anacirhôla obuhashe ci kulya kuba arhakag’ilyûla emyenda alaganyagya mwâmi. 28 N’obwo Sostrati akazagimukengeza yo, oyôla ye warhegekaga e Akropoli, ye wanali ohirwe omukolo gw’okuja ohongêsa eby’oku mburho, bombi oku banali babirhi banacihamagalwa emwa mwâmi. 29 Menelasi asiga omulumuna Lisimaki mpu amuyîmangire nka mudâhwa mukulu, naye Sostrati asiga Kratesi murhambo w’e Cipro.

Olufu lwa Oniyasi

30 Kuli okwo, k’abantu b’eTarsi n’ab’eMalo barhazukamwo akavulindi bulya ebyôla bishagala oku binali bibirhi byali erhi byahâbirwe Antiyokisi musolomi wa mwâmi. 31 Mwâmi anacikanya mpu akola agendizimiza ezôla mbaka, agenda erhi amanasiga Andronika nka mugombozi wâge, ali muguma w’omu barhambo bâge bakulu. 32 Menelasi erhi abona oku amango gamubêrire minja akanya ajizimba orhubindi rhw’amasholo agendirhuà Andronika ajiguliza orhundi e Tiri n’omu bindi bishagala bya bofi. 33 Erhi Oniyasi ayumva bwinja bwinja oku kwo byabire ntyôla, amurhumira ebinwa by’okumulongoza. ci erhi amanarhang’iyâkira omu irûngu, e Dafne hofi n’e Antiyokiya. 34 Kuli okwôla Menelasi anacirhôla Andronika amuhêka mahwe amubwîra mpu ayîrhr Oniyasi. Andronika ajilonza Oniyasi amurhwesa ebinwa by’obunywesi, amuhà oku boko kulyo analahira ibango, na ciru akaba bali bacìkebirwe ye bwenêne, kurharbumaga arharheba Oniyasi arhenga mulya ali acîfulisire, na bona balya oku barhengamwo, amuyîrha buzira kucikengêra ibango analahiraga. 35 Arhali bayabudi bonene, ci na bandi bantu banji bwenêne b’omu mashanja balumirwe n’olwo lufu lurhashingânini lwa bene olwo.

36 N’erhi mwâmi arhenga e Silîsiya, Abayahudi boshi na ngasi bagreki barhasîmaga okuyîrhwa kwa bene okwôla, baja emunda mwâmi ali, banacimushambâlira kurhi Oniyasi anafâga. 37 Antiyokusi alumwa bwenêne omu murima, obwonjo bwamugwârha, avugumula emirenge erhi akengêra obwirhonzi n’olugendo lwinja lwa nyakufà. 38 Omu burhe bunene, arhegeka mpu bakûle Andronika omwambalo gwâge gw’akaduku, asharhangula emyambalo yâge, n’erhi aba amamuzungulusa omu lugo loshi, halyâla anayirhiraga Oniyasi^j, naye amukubunguliza ahôla ho na nnènè.

Entumba yakuba Lisimaki

39 Ka muli agôla mango, emyanzi myanzi erhaja yagera omu cihugo oku hali obushambo bujizirwe na Lisimaki omu cihugo mpu bayumvanya boshi na Menelasi. Olubaga erhi luyumva okwôla lwakunira bwenêne kuli Lisimaki ci erhi na rhulugu rhunji rhwa masholo rhwamashandala eyi n’eyi. 40 Erhi abona oku abantu boshi bakola bamumanyanyirekwo erhi burhe burhuma, Lisimaki arhôla amatumu na bantu hofi bihumbi bisharhu batula entambala erhi na Auranosi ali akola mukulu ci erhi na mpangaza. 41 Ci erhi abantu bamanya okôla Lisimaki abarhabâlîre, baguma barhôla amabuye abandi barhôla ebihimbi by’emirhi, abandi barhôla oluvu^k lwanali ahôla babibanda eyi n’eyi kuli balya bantu ba Lisimaki. 42 Babahazamwo banji abandi bayagalika, abasigalaga bayâka na nyakujira isakrilego yenene bamuyîrhira hofi h’enyumpa y’embîko.

Menelasi ahyûla anababalirwa.

43 Kuli ebyo byoshi, Menelasi bamuhêka lubanja. 44 Erhi mwâmi aja e Tiri, bantu basharhu barhumirwe n’abashamuka b’e kagombe baj’imuyandika. 45 Erhi abona oku amayâga, Menelasi aj’ilaganya Ptolemeyo mugala wa Dorimeni oku amuha nsaranga nyinji akagend’imuyingingira mwâmi. 46 Ptolemeyo erhi aba amahêka mwâmi ebwa muhango munene, baba nka kula abantu barhôla ehy’embohôlolo, mwâni ahindula omuhigo gwâge. 47 Mwâmi alìka Menelasi mpo nta cibi alikwo, n’obwôla ye wadwîrhe ebyo byoshi, ye nyakuhenya amaligo. Obwo abali mushobesire boshi batwirwa okufa n’obwo bali bêru kwêru n’obôla bacisambaga rhinga ciru n’oli nka ba-Sitea bakabalesire bacigendere bêru kwêru. 48 N’abantu bahanaga obuzîne bwâbo lugo lurhuma, n’olu baga n’ebintu bitagatifu, bahâbwa ho na halya obuhane bwa busha busha. 49 N’okwôla Abanyatiri bonene omu kushologorhwa n’okufa kwa bene okôla, bahâna binji bwenêne by’okubisha abôla banyakufa. 50 Mendasi anaciyôrhera oku ntebe erhi kuziga birugu by’abarhambo kurhuma; aja ayushûka omu mabi anaba mushombanyi bwenêne w’abayûbakanwa cihugo ciguma.

Mîsiri arhêrwa obwa kabirhi

1 Muli agôla mango, Antiyokusi ashubilikûlira engabo yâge e Mîsiri obwa kabirhi. 2 K’erhi n’ago mango, abantu boshi b’omu lugo, hofi ha nsiku makumi anni, barhali bakazibonekerwa omu mihanda n’abasirika banyakulwira oku nfarasi, bayambirhe emyambalo y’amasholo boshi banafumbasire amatumu nka ngabo ya matabâro, 3 bakaz’ibona ebiterusi bikola nka bikerekanye oku kulwa, bikola bigungezize okuhamiranakwo olunda n’olundi, empenzi zasiribwa eyira n’eyira, omwandu gw’ebisonga, engôrho zamakulwa omu luba, emyampi ekola yatyabulwa, emirasano y’amasholo n’emiherho ya ngasi !ubero. 4 Okwôla kwarhuma abantu boshi bakaz’ishenga mpu mâshi okwôla kubagerere kwinja.

Yasoni arhêra olugo, Epifani amuhima

5 Erhi emyanzi y’obunywesi ecilumira omu cihugo mpu mwâmi Antiyokusi afire, Yasoni arhôla ngabo ciru erhali nka cihumbi ciguma, ayîsha arhêra olugo bwifudukwe. Erhi abalanzi b’olugo baba bamahimwa, n’erhi olugo luba lwamarhôlwa, Menelasi ayâkira omu Akropoli. 6 Yasoni arhondêra buzira bwonjo okulibuza bene wabo arhacikengêraga oku obunguke omuntu ayungukirakwo bene wabo gwo muhona gulushire eyindi yoshi, ci yehe arhôla bene wabo nka bashombanyi bâge. 7 Caba mushâna, arhacihashaga okurhôla obwâmi nk’oku anali alalire, ashubûka n’enshonyi. Kwaba kuyâka ayâkira e mwa Abâmoniti. 8 Byanaciba ntyo obulyâlya bwâge bwahwera aho: Ârhalihêkwa lubanja e kagombe k’Aretasi mwâmi mumînya w’abaharabu, ârhaliyaka kurhenga omu lugo kuja omu lundi, ashimbulwirwe n’abantu boshi, nyamashombwa bulya ahakanyire idini lyâge, muhivwa nka cishungu, mwisi wa bantu b’ecihugo câge, na bene wabo, akungushwa kuhika e Mîsiri. 9 Ye warhangag’ikaga bantu mwandu omu cihugo câbo, afira naye ihanga Iya bene, e Lasedemoniya, ayijaga erhi analangalire mpu nkaba okwôla kululizibwa nkaba kwarhuma balya bene yo bamulanga. 10 Ye walambikaga balya bantu mwandu babulaga cabisha, ntâye wamulakìre na ntâye wamushîbire, arhahikaga omu nshinda y’ababusi bâge.

11 Erhi okwôla kumanyîkana emunda mwâmi ali, amanya mpu nkaba Obuyahudi bwamagoma. Arhenga e Mîsiri anagunjire burhe, alwîsa anahima olugo. 12 Arhegeka abasirika mpu banigûze buzira lukogo ngasi yeshi wankanarhinda omu maboko gâbo, ngasi yeshi wankanayâkira omu nyumpa. 13 Bamalìîra ntyo emisole n’abashosi, abakazi n’abana; banigûza abanyere n’orhubonjo. 14 Omubalè gw’abafire muli ezôla nsiku isharhu gwahika omu bihumbi makumi gali munani. Muli bo, makumi anni ganigwa n’abandi bali nk’abôla bahekwa bujà.

Okuhagulwa kw’aka-Nyamuzinda

15 Ebwa kuba arhayumvagya arhìmusirwe n’okwôla, acishomya okuja omu ka-Nyamuzinda kakulu bwenêne omw’igulu lyoshi, ali alongolinwe na Menelasi walyalyanyagya amarhegeko n’ecihugo. 16 Ayanka n’amaboko gâge gahemusire ebirugu bitagatifu, agôla maboko gâge magalugalu akûlamwo enterekêro abandi bâmi bahongaga mpu bakuzemwo irenge n’obukulu bw’ahôla hantu.

17 Antiyokusi yeshi arhunda n’obucîbone omu bukengere bwâge, buzira kucikengêra oku Nyakasane anakunira ntyôla mango masungunu erhi byâha bya bantu b’omu lugo birhuma n’oku okwôla kwo kwarhumire arharhang’ilola bwinja ahôla hantu. 18 Acibâga barhali batumwire erhi bunji bw’amabî gâbo burhuma, naye nka kulya Heliyodori walirhumirwe na mwâmi Selekusi mpu ayîsh’ilâba embîko, ali arhangifendûlwa n’okukûlwa mw’obwo buhalanjisi bwâge. 19 Ci kwône Nyakasane acishozire ahôla hantu erhi lubaga lurhuma, ci arhacishogaga olubaga erhi aho hantu harhuma^l. 20 Co canarhumire ahôla hantu hashangira n’olubaga amahanya galo nk’oku hanashangiraga buzinda obugale bw’aho; harhangig’ilekwa omu bukunizi bw’Ogala-byoshi, buzinda hashubigishakûlulwa erhi Ogala-Byoshi anywâna n’olubaga lwâge, hashubiyûbakwa omw’irenge ly’aho lya mìra.

21 Antiyokusi erhi aba amarhôla magerha cihumbi na magana gali munani omu ka-Nyamuzinda acishubirira duba duba e Antiyokiya erhi anaja akengera muli obwo bucîbone bwâge omu murhima mpu nkaba anahashaga okuhindula obudaka bumu ebe nyaja ya kuyôgwamwo mpu n’enyanja anayihindule budaka bumu abantu bankalamamwo. 22 Oku bundi anacisînga abarhambo b’okulibuza olubaga: aha Yeruzalemu asigaho Filipo muburhwa w’e Frijiya, mubi kulusha owamuyîmanzagyaho; 23 aha Garizîmi, asigaho Andronika. Kuli abôla bombi Menelasi naye muntu mubi aka ababo, owalibuzagya bene wabo.

Oburhabâle bwa Apoloniyusi

Menelasi aligwerhe obuzigo oku babo Bayahudi. 24 Na kandi Antiyokusi anacirhuma olya kaheza Apoloniyusi n’engabo y’abasirika bihumbi makumi ^mabirhi na babirhi mpu agend’iyirha ngasi bantu bakulu boshi, anaguze abakazi babo n’abana. 25 Erhi ahika e Yeruzalemu, Apoloniyusi arhangiciyêrekana nka muntu wa murhûla, anabêra ahôla buzira kadugundu kuhika olusiku lwa Sabato. Erhi abona bakola bali omu kurhamuka, aha engabo yâge emirasano. 26 Na ngasi boshi banahulukaga mpu bagend’ilola kuli ebyôla, abanigûza, anacizunguluka omu lugo aja ayirha bantu mwandu.

27 Ci Yuda Makabeyo, ye na bantu hofi ikumi anaciyâkira omw’irûngu, alama omwôla nka nsimba oku ntôndo. Boshi n’ababo barhalyaga bindi bici olurhali lubala mpu lyo balekihemuka.

Amahêro g’ecipagani omu cihugo

1 Erhi kugera nsiku nsungunu, mwâmi anacirhuma mushosi muguma w’e Atena mpu agendisêza Abayabudi baleke okushimba amarhegeko g’ababusi babo, anababanze okushimba amarhegeko ga Nyamuzinda omu kalamo kabo. 2 Mpu bahemuke banahemule aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu banakàârherekêra Zeusi w’e Olimpe, n’ak’e Garizîmi bakarherekera Zeusi w’omurhima mwinja nk’oku abantu b’eyo banalicifinjire. 3 Amabi galuga galusha olugero, ciru kwaba kuzibu bwenêne oku bantu okushubigalembera. 4 Bulya aka-Nyamuzinda kali kayunjwire bya bugonyi n’ebindi bigalugalu, abapagani bakaz’icisîmikizamwo haguma n’embaraga, ciru bakaziyankira abakazi omu hantu hatagatifu, banakahêkamwo ebirbakwânîni okujamwo. 5 Oluhêrero nalo lwali luyunjwire nterekêro ngalugalu zirya zihanzibwe n’amarhegeko. 6 Kurhankacibashikine okukulikira olwa sabato, erhi okulanga zirya nsiku nkulu z’ababusi birhu ciru n’okuhashiderha oku omuntu ali muyabudi. 7 Obulagirire buneêne bwarhuma Abayahudi bakaz’ishangira kuli ezôla nterekêro zakazâg’ijirwa ngasi mwêzi omu lusiku lw’okuburhwa kwa mwâmi; omu nsiku za Dionizo, bakazâg’ibasêza okuyambaliza nk’oku binayosire birhegesirwe n’okuja oku lugendo lw’okukuza omuzimu wa Dionizo. 8 Olushika lwanacigera omu cihugo oku burhegesi bwa Ptolemeyo mpu Abayabudi banali omu bibugo bya hofi boshi bakashimba eryo irhegeko n’okulya oku biryo birherekêre, 9 mpu banayiîrhe ngasi boshi bahakanyire okushimba amarhegeko g’Abagreki. Ebyo byoshi byakamanyîsa abantu oku obuhanya bubali hofi.

10 Ntyôla bakazi babirhi banacigwarhwa erhi bamakembûla abana babo, bamanika abana babo oku mabêre gâbo, babageza omu lugo lwoshi, bâgendibaloha enyanya ly’ebyôgo. 11 Abandi banajaga omu lwâla boshi mpu bâgendijiriramwo olusiku lukulu lwa sabato bwifulikwe, bagend’ibashobeka emunda Filipo ali, babayôca boshi bulya bamayôboha okucîfungira erhi olwôla lusiku lurhuma.

Enylgirizo zirhenga omu malibuko

12 Mpunyire ngasi ab’ecîra citabu cakanahikakwo omu nfune bamanye bankanakumba omurhima erhi agôla malibuko garhuma, ci bamanye oku agôla. I malibuko gayishaga arhali ebwa kuherêreza ci ebwa kucêsa obuko bwirhu. 13 Bulya Nyamuzinda arhalekerera abantu babi nsiku nyinji buzira kubahana, ci anabayandagalize obuhane bwâge duba-duba, eco ciri cimanyiso c’obwinja bwâge. 14 Neci, erhi Nnâmahanga ahana agandi mashanja anarhang’ilinda mpu kuhika gabe gamazôngwa n’amabî; arhali kwo arhujirire ntyôla rhwehe, 15 mpu lyo alekicihôla kuli rhwe, erhi amabî girhu garhaluka olugero lwago. 16 Ntyôla nta mango arhukulakw’obwonjo bwâge, ci omu kubabalira anakabulire amalibuko nka cikwebo c’ebyâha, anayêreke olubaga lwâge oku arhalulekêrìri. 17 Rhwarhangikengeza ebyo binwa bisungunu, kushinganinage rhukulikize buno erya myanzi yirhu.

Eleazari afira idini

18 Eleazari, muguma w’omu bandisi barhangiriza, muntu wali okola mukulu omu maburhwa na mushamuka w’aha mwâge, banacimuyashamula akanwa, banamuseza mpu alye enyama y’engulube. 19 Ci yehe asîma okufa ahali h’oku ba n’akalamo kahemusire, yêne ayisha ayîshire emunda ebirugu by’okubabaza biri erhi aba amameshera erya nyama, 20 nka kulya bankanajayo balya bantu bagwerhe oburhwâli bw’okukabulira ebi obuzigire bw’akalamo bibahanzize. 21 Abati bayimangire okulya eby’enterekêro ngalugalu, bulya bayîshinigi boshi na Eleazari bamuhêka hago hago, bamuyinginga mpu arhumize anarheganye yenene zirya nyama anayemerirwe okulya, ci mpu abe nk’owalya enterekêro nka kulya mwâmi anarhegekaga, 22 mpu lyo ashugunuka olufu, ogwôla murhima gw’obwonjo n’obwîra bajiraga boshi kurhuma. 23 Ci yehe arhanya kulya kushingânîne omushosi ogwerhe amaburhwa gâge, oyu emyâka eri nk’eyâge ekola ekengêsa, kuguma n’emvi zâge na kulyâla ali n’akalamo kinja kurhenga eburhò bwâge, ci bwenêne erhi akengêra oburhegesi bwa Nyamuzinda yenene, ashuza kuli okôla koshi mpu buzira kucilegama bamurhume omu balinda-mboho. 24 Erhi omu myâka nahika, kurhakwânîni okufulika, lyo misole minji elekicikebwa mpu nkaba Eleazari omu myâka makumi galimwenda, ajîre omw’idini lindi lindi, 25 n’erhi bankarhebwa kwanarhuma bahêkwa kubi erhi nie ntuma, hano mba namababeshera omu kulonza okufungira akalamo kakola kasungunu, na ntyôla obushosi bwâni nanabuhiramwo enshonyi n’obugalugalu. 26 N’erhi nakayâka bunôla obuhane bw’abantu, mbe nafire erhi ncirimwo omûka, ntakahashiyâka obuhane bw’Ogala-byoshi. 27 Co cirhumire nkafa buno n’oburhwâli, nanayêrekana oku obushosi bwâni bunakwânîne. 28 Kandi, nanalêkera emisole olwiganyo lw’okulonza n’okuyêmera okufa erhi marhegeko girhu minja na matagatifu garhuma. Erhi aba amaderha ntyo akânândira yêne emunda birya birugu by’okubabaza biri. 29 Abamuhekaga yo, obwîra bali bamugwerhekwo embere, gwaba mujina erhi bamakunira n’ebyôla binwa aderhaga. 30 Erhi akola ali hofi h’.okufa, ayîsha aderha erhi: Nnâmahanga ayishi byoshi bwinja, amanyire yenene oku nankahashire okucifumya, na bunôla nkolaga nalembera empimbo za ndumisa omubiri, ci omu iroho lyani·, nzilembire n’enshagali erhi ye oruuma.

31 Oyo muntu anacifa ntyôla , n’olufu lwâge lwaba lwiganyo lwa burhwâli na lwa bworhere burhankayibagirwa oku misole n’oku lubaga lwoshi.

Bana nda na nnina wabo banigwa

1 Muli ago mango banacigwârha bana nda balondana boshi na nnina wabo, mwâmi alonza okubasêza omu kubashurha eminyuli na ebikanyi by’e mpanzi mpu balye enyama y’engulube n’obwo enahânzibwe n’amarhegeko ga Nnâmahanga. 2 Muguma muli bo anacirhenga omu kanwa, aderha oku izîno lya boshi erhi: «Bici ohunyire na bici walonza okumanya kuli rhwe? Rhulonzize rhufe erhi kwo ahâli h’okuvuna amarhegeko ga ba Larha.» 3 Omu bukunizi bwâge, mwâmi anacirhegeka mpu emishirho y’ebyuma n’enyungu z’a mishi babidukumbuze . 4 Oku byanadukûmbuka ntyâla, anacirhegeka mpu batwe olulimi lw’olya waderbaga okw’izîno lya bene wabo, kandi mpu bagalimugogola oluhu lw’okw’irhwe, banamutwe ebirumbu omu masu ga bene wabo na nnina. 5 Erhi aba amalêmba, mwâmi arhegeka mpu bamuyegezagye hofi n’omuliro anacidwîrhe ayîsa, mpu bamukalangire oku ngalingali anacidwîrhe ayîsa. Oku engalingali yakazâg’itumbûka mwo ehisimbu hinene bwenêne, nabo bene wabo boshi na nnina wabo bakazihânana omurhima mpu bafe· n’oburhwali mpu: 6 «Nyamuzinda Nnâmahanga adwîrhe abona, anarhufirire bwonjo nka kulya Musa anakudesire omu lwimbo aham’ìrizemwo bwenêne oku « Ayi sh’ibabalira abarbumisi bâge«».

7 Erhi omurhanzi afa n’amalumwa ga bene agôla, owakabirhi naye bamuhira muli galya malumwa erhi baba bamamugogola olubu lw’okw’irhwe haguma rr’e mviri bamudôsa erhi alya ngulube lyo balekimubabaza omu birumbu by’omubiri gwâge byoshi. 8 Anacishuza omu lulimi lw’a babusi bâge , erhi: «Nanga!» Kwarhuma ababala ak’owa burhanzi. 9 Erhi akola arhengamwo omûka aderha erhi: «Eci cishafu wamarhukûlakwo omu buzîne bwa bano igulu, ci kwônene Mwâmi w’amahanga goshi ayishirhufûla arhuhe obuzîne burhabwa rhwamafà erhi kulanga amarhegeko gâge kurhuma. »

10 Erhi oyôla afa, bababaza owa kasharhu. Owakazagibayirha ahûna oyo mwana mpu alerhe olulimi n’ amaboko, naye anacibilerha duba duba. 11 Anaciderha n’oburhwâli bwoshi, erhi: «ebi birumbu byâni nabihâbagwa n’Ow’empingu, ci nkolaga mbigayire erhi kulanga amarhegeko gâge kurhuma dangalire oku emwâge nashubiyîsh’ibikûla ». 12 Mwâmi yêne n’aba bàli boshi ,basomerwa n’o burhwâli bw’oyôla mwana; wakag’igayaguza amalumwa.

13 Erhi ayus’ifà, owa kani naye bamurhogeza muli galya malumwa. 14 Embere arhengemwo omùka aderha erhi: «lragi lyâbo abayîrhwa n’ abantu nka alangalire Nnâmahanga n’oku baciyishifûlwa naye! Ci kuli we, orhakabona Obufûke bw’o buzîne bw’ensiku n’amango.»

15 Banaciyîsha badwîrhe owa karhanu naye bamubabaza. 16 Ci anacimôlera mwâmi amasu aderha erhi: «Ciru akaba nâwe kufa wânafe, ogwerhe obuhashe omu bantu, n’oku olonzize kw’onajira, ci orhamanyaga mpu ishanja lirhu linakolaga lilekerirwe lwoshi na Nyamuzinda. 17 Kuli we olinde kwône, wabona kurhi obuhasbe bwâge bwakujugumya we n’iburha lyâwe.»

18 Enyuma zâge banacilerha owakalindarhu. Erhi akola ali omu kâga k’okufa aderha erhi: «Orharhebagwa: rhwene rhucilerhire okûla bulya rhwagomire Nyamuzinda; kwo kudwîrhe ebira by’okurhangaza byoshi. 19 Ci nâwe orhamanyaga mpu orhakahanwa, ene olonza okulwîsa Nyamuzinda.»

20 Nnina wabo, mukazi wa kurhangâza bwenêne, anayôrha ntyôla buzira kuzunguluka irhwe, omu kubona abana bâge boshi bahwa omu lusiku luguma, analembera kulya kwoshi bulya alangalire Nnàmabanga. 21 Ngasi mwana wâge yeshi anakazimuha omurhima omu lulimi lw’emwabo n’enkengero nyinja oku murhima analanga bulya burbwâli bw’omurhima gw’omukazi w’okunali. 22 Akazibabwîra, erhi: «Ntamanyaga kurhi mwayîshaga omu nda yani arhali nie namuhaga iroho n’obuzîne, arhali nie namuhâga ebirumbu by’omubiri gwinyu. 23 Lulema w’igulu, ye walemaga ngasi bûko bwa bantu, ye wanalemaga ebintu byoshi, amugalulira yêne oku bwonjo bwâge, amugalulira iroho n’obuzîne bulya mwamacigaya mwenene erhi kulonza okushimba amarhegeko gâge kurhuma.»

24 Antiyokusi amanya mpu nyamukazi amamugayaguza, aclkebwa mpu nkaba omu binwa byâge muli eby’okumugayaguza. Oku olya murhorhò aciri mw’omûka, arhondêra okumuyinginga anamulaganya n’endahiro nzibu mpu omujira muny’iragi na mugale kulusha erhi ankaleka amarhegeko g’ababusi bâge, mpu anamujira mwira wâge amuhe n’emikolo minene omu cihugo. 25 Kulya kuba olya mwana ebyôla binwa bya mwâmi arhabihiragamo ihuzihuzi, mwâmi arhondêra okubwîra nyamukazi mpu ahe omugala amahano gamuciza. 26 Erhi aba amarhama amuyinglnga, nyamukazi ayemêra oku aha omwana wâge amahano. 27 Anaciyêrekera emunda omugala ali anadwîrhe ashekera oyôla mwisi, akabwîra omugala omu lulimi lw’ababusi bâge, erhi: «Mwana wâni ombere obwonjo nie nakuhêkaga myêzi mwenda omu nda yani, nie nakuyonsagya myâka isharhu, nie nakuleraga, nakulîsa nanakuhisa muli ogûla mujunja olimwo buno. 28 Nkulahirize mwana wâni, olole empingu n’igulu, olole ebiba yo byoshi, omanye oku Nyamuzinda abilemire arhakolesagya cici n’oku abantu nabo kwo banalemagwa ntyôla. 29 Orhayobohaga oyôla mwisi, ci ohêke bakulu bâwe irenge, oyêmere ofe lyo nyishikushanga; mweshi na bakulu bâwe oku bwonjo bwa Nnâmahanga. 30 Oku nyamukazi acidwîrhe aderha ntyala, nyamwana anaciderha erhi: «Bici mwacilinda? Ntankayumva okwôla mwâmi antegesire; nashimba amarhegeko Musa asigiraga ba Larha. 31 Nawe we walonza kurhi wankalibuza Abayahudi n’amalumwa ga ngasi lubero, orhafume okuboko kwa Nyamuzinda. 32 Bulya rhwono, bubî bwa byâha birhu obûla bwarhuma rhwababazibwa okuli nk’oku. 33 N’akaba omu kurhuhana n’okurhuyigîriza, Larha Nnâmahanga ozine alonzagya okurhuyumvisa muli kasanzi kasungunu, kurhi akunira, ci ashubiyumvanya n’abarhumisi bâge. 34 Ci we ndyâlya na muntu mugalugalu omu bantu boshi, orhacibonaga orhanacivunaga okuli nka kw’isirhe okubona wajêjêrhwa n’obulangalire bw’okuyîrha abarhumisi ba Nnâmahanga. 35 Bulya orhacifuma obuhane bw’Ogala-byoshi, olya oyishi ebintu byoshi. 36 Bene wirhu, ene baba bamalembera amalumwa ga kasanzi kasungunu konene, bunôla bakola balungine na Nyamuzinda omu kalamo karhahwa; ci kuli we, hano Nyamuzinda akutwira olubanja wahâbwa obuhane bunakwânîne obucîbone bwâwe. 37 Oku bwâni kuguma na bakulu bani, mpanyire omubirî gwâni n’obuzîne bwâni erhi marhegeko g’ababusi bani garhuma, nsengire Nnâmahanga nti ababalire olubaga lwâge, anakuhise oku kuhamiriza oku yêne ye Nyamuzinda w’okuli hano oba wamarhang’ilibuka n’amalumwa n’ebi akurhimbakwo. 38 Mâshi oburhe bwa Nyamuzinda rhwanali rhukwânîne, buyûrhire muli nie na muli bakulu bani obwali bwamafunyâza olulimi lwirhu !»

39 Mwâmi ayâka n’obukunizi arhegeka mpu oyôla ababazibwe kulusha aba bo, bulya okwôla anakazâg’imushekera kwamulumìsize bwenêne. 40 Oyola naye afa n’ogôla murhima gwâge gucire, acihira lwoshi omu maboko ga Nnâmahanga. 41 Buzindazinda nyamukazi naye afà enyuma ly’abana bâge boshi.

42 Erhali myanzi minyi eyôla oku biyêrekîre ebiryo by’abazimu n’amabî ga ngasi lubero g’Antiyokusi.

V. Okuyôbôla aka-Nyamuzinda n’okuhima kw’Abayahudi

Obuhimanyi burhanzi bwa Yuda Makabeyo

1 Yuda Makabeyo boshi n’ababo bakaja banyombôkera omu bishagala budufu bajiremwo ihano haguma na bene wabo, baja bayushukakwo ngasi bandi banali bacigwerhe obushibirizi omu bwôrhere bw’Abayahudi. Bashûbûzanya ntyôla hofi ha bantu bihumbi ndarhu. 2 Banakashenga Nnâmahanga mpu alange olubaga lwâge omu igulu lyoshi ludwîrhe lwahinagulwa n’amagulu, mpu anababalire n’aka-Nyamuzinda kage kahemulagwa n’abantu bagalugalu, 3 mpu ababalire n’olubaga Iuli hofi h’okusherêzibwa, anayumvirhize omusengero gw’omuko gudwîrhe gwalakira emunda ali. 4 Mpu akengere kulya bayirhaga abana barhorhò koshi n’ebijâci bajaciragamwo izîno lyâge mpu ayêrekane obukunizi bwâge kuli abôla bantu babi boshi.

5 Erhi aba akola agwerhe engabo y’abantu, akola asimisire bwinja, bulya obukunizi bwa Nyakasane bwamahinduka bwonjo, 6 akaziyisha acihunike caligumiza oku lugo n’oku bishagala, abidûlike muliro, ahire abalanzi halya hantu bankanahash’ilangira, bashandabanya ntyôla abashombanyi mwandu. 7 Budufu lyo akazagigendilwa ntyôla. Emyanzi y’oburhwâli bwâge yalumìra hoshi hoshi.

Makabeyo acandabukakwo Nikanori n’ababo barhambo

8 Filipo arhalegamaga okubona kurhi oyôla muntu aja ayôloloka, oku okuhimana kwâge kuli kwa ngasi lusiku; anaciyandikira Ptolemeyo, murhambo wa musirika w’e Sele-Sîriya n’e Fenisiya mpu arhabâle mwâmi. 9 Ptolemeyo arharhindiraga, arhuma Nikanori mugala wa Patrokle muguma w’omu barhonyi ba mwâmi, amuha n’engabo ya bantu bibumbi makumi abirhi barhengaga omu mashanja manji mpu bagendimalîra olubaga lwa’Abayabudi lwoshi; amuhirakwo Gorigiasi murhambo mukulu w’abasirika na mulenga bwenêne w’entambala. 10 Nikanori ali alangalîre ntyôla oku omu kuguza abajà agwarha omu Buyahudi, alerhera mwâmi empyûlo yammagerha bihumbi bibirhi oyo mwâmi alicigwâsirwe okulyûla Abaroma. 11 Anaciyandikira duba duba ebishagala byanali oku burhambi bw’enyanja mpu bayishe bagule abaja b’Abayahudi, mpu ayishikabahà bajà makumi gali mwenda oku igerha liguma: Arhali amanyire oku obubane bw’Ogala-hyoshi bwankamuyishira.

12 Erhi Yuda ayumva oku Nikanori akola ali hofi, anacimanyisa ababo oku eyôla ngabo ekola ebali hôfi. 13 Oku bundi balya b’oburhwâli burhagwerhi ntege na balya barhalibagwerhe buyemêre oku bushinganyanya bwa Nnâmahanga, baciyâkira bacijira handi handi. 14 Abandi baguza ehi balibagwerhe ngasi ehi bali bacisigaline, na muli agôla mango erhi banashenga Nnâmahanga mpu alole abôla Nikanori ali amaguza ciru embere entambala erhondêre, 15 mpu ciru akaba arhali bonene barhumire, alole erya ndagâno alagananaga boshi n’ababusi babo, na bulya izîno lyâge litagatifu lyaderhirwe kuli bo.

16 Makabeyo erhi aba amashubûza balya boshi banali bacisigire; abaha omurhima mpu bamanye barharhinyaga omushombanyi, barhanarhemukaga embere z’ogwôla mwandu gw’amashanja gabarhabalire buzira igwarhiro ci mpu balwe n’oburhwâli, 17 mpu bakazibona kulya banyagagwa kwoshi n’abasirhe b’abagalugalu, bulya bahemula kwoshi ahantu hatagatifu, oku bahenyeraga olugo amaligo, balunyaga, balucêsa, n’engeso z’abashakulûza bazihirigisa. 18 Anaciderha erhi abôla hacîkubagira emirasano n’oburhwâli bwâbo; ci rhwono muli Nyamuzinda Ogala-byoshi olya wankahash’ihenangula na cimanyiso ciguma abashombanyi birhu n’igulu lyoshi, oyôla he rhuhiziremwo obulangalire bwirhu. 19 Anacibarhondôlera ebirhangazo Nyamuzinda ajirire ba shakulûza babo na kurhi amango ga Senakeribu, bihumbi igana na makumi gali munani gaherêrekeraga, 20 kurhi omu ntambala Abayabudi batulagakwo Abanyagalati omu Babiloni, Abayahudi bakozagya eyôla ntambala bali bihumbi munani byonene baguma na bibumbi munani byashandabanya bibumbi igana na makumi abirhi g’abasbombanyi, oku burhabâle bwarhenga e mpingu, banaciyunguka bwenêne.

21 Erhi aba amabaha omurhima ntyôla amanabayemeza okufira amarhegeko n’ecibugo câbo, engabo yâge ayigaba mwo bikêmbe bini. 22 Kuli ngasi cikembe ahirakwo mwenewabo muguma mpu acikulire, bo Simoni, Yozefu na Yonatani, akaba ngasi muguma cihumbi na magana arhanu ga bantu. 23 Arhegeka mpu Ezra asome omu Citabu Citagatifu; n’erhi aba amabahà akanwa balwamwo, erhi: «oku burhabâle bwa Nyamuzinda!», anacirhôla ecikêmbe ca burhanzi anacicîrhunika wa burhangiriza kuli Nikanori. 24 Ogala-byoshi abarhabala, bayirha kulusha bibumbi mwenda bya basbombanyi, babahirakwo ebibande na banji omu bantu ba Nikanori, bafunyâla bakûla omulindi bayâka. 25 Banacinyaga n’ensaranga za balya bali bayishire mpu babagule. Erhi bayus’ikungusha ababisha kulî bwenêre, 26 bashubiyisha bahindamusire, amango gabacika bulya gali malaliro ga Sabato; co carhumire barhacibasbimbulula. 27 Erhi baba bamatungôla bamanarhôla emirasano y’abashombanyi, barha ngira okukuza olwa Sabato, bakuza banavuga Nnâmahanga omunkwa ye wabalikûzagya omu kubayêreka ecimanyiso cirhanzi c’olukogo lwâge. 28 Erhi olwa Sabato lugera, banacigabira ngasi banyazirwe ebintu byâbo, kuli erya minyago; bahà abakana n’enfûzi, nabo bonene n’abana babo bagabâna e byasigalaga. 29 Erhi okwôla kuhwa, boshi n’izu liguma basengera Nyakasane Munyabwonjo mpu ababalire lwoshi abarhumisi bâge.

Timoteyo na Bakidesi bahimwa

30 Bashubiyîrha bandi bibumbi makumi abirhi omu ngabo yali edwirhwe na Timoteyo boshi na Bakidesi, banarhôla enyumpa zâbo nzibunzibu z’okulwira mwo. Bagabâna eminyago yâbo bayitwamo bigabi bibirhi: cigabi ciguma kuli bo bonene n’ecindi oku nfûzi n’abakana, n’abalinyazirwe ebyâbo boshi n’abashosi. 31 Banacirhôla emirasano yâbo bayibîka bwinjinja ahantu hakwânîne, ebyasigalaga oku minyago banacibihêka e Yeruzalemu. 32 Bayîrha omusirika w’omurhambo w’Abaharabu wali lusize Timoteyo; ali muntu mubi bwenêne, ali amajirira Abayahudi mabi manji. 33 Agôla mango oku bali bajir’olusiku lukulu lw’okwôla kuhimana kwabo, Kalisteni n’ababo baguma, bwo bayôcagya emihango mitagatifu y’aka-Nyamuzinda, erhi baba bamayâkira omu hiyumpa hisungunu, babayôkera mulya hiyumpa, ntyôla abôla bantu bahâbwa oluhembo lw’amabî gâbo.

Nikanori abunga anacîyûnjuza

34 Olya Nikanori, kaheza-ngabo wali wamayumvikana na barhimbûzi cihumbi mpu abagulize Abayahudi, 35 abantu akag’icikebwa mpu bali ngonyi bamubonêsa nshonyi oku burhabâle bwa Nnâmahanga. Nikanori ahogola emyambalo yâge y’obukulu anarhôla enjira aja asheshera omu mashwa nka mujà wayâka, buzirakulusibwa n’omuntu, ajogonjera yenene omu Antiyokiya, arhanacigwerhi bulangalire buci bw’okubona engabo yâge. 36 Owalihizire mpu ayishiyunjuliza empongano mwâmi aligwâsirwe okuhongera Abaroma omu kuguza abajà b’e Yeruzalemu, ye wajirage amanyisa boshi oku Abayahudi bajira obalwira, n’okwôla kwo kurhuma barhankagagajwa, bulya banashimbe amarhegeko bahâbagwa.

Okufa kwa Antiyokusi Epifani

1 Muli agôla mango, Antiyokusi ayagaluka omu nshonyi, arhenga omu bihugo by’e Persi. 2 Bulya erhi aba amaja omu lugo luderhwa Persepoli arhangira okugendihagula ebirugu by’aka-Nyamuzinda n’okunyaga olugo, kuli okwo engabo yashagamuka yazukira oku mirasano, Antiyokusi acàndabukwakwo, akubûka n’enshonyi. 3 Amango ali omu cihugo c’Ekbatani bamubwîra kurhi byabire kuli Nikanori n’oku ngabo ya Timoteyo. 4 Yeshi oburhe bwamugwârha bwalonzimuyirha, akalonza kurhi acihôla oku Bayahudi kuli balya barhumaga ayâka. Arhegeka owaja agendêsa engâlè yâge mpu alikûle buzira kuyimanga lyo bakanya, n’obwo buciranuzi bwa Nyamuzinda bwali bumuhârhine, bulya ayishaga ahiga omu bucibonyi bwâge erhi: «Hano mpika aha Yeruzalemu, olugo lwoshi nalujira nshinda ya Bayahudi. 5 Ci, Nyakasane Nyamuzinda w’Israheli, abona ngasi kantu, amurhimbakwo erhabonekana e rhanayishi bafumu. Oku anayusihiga ebyôla ayumva amalumwa garhankabona bufumu omunda, bakerêrhera. 6 Okwôla kwo anali ashingânîne, bulya agezize abandi mw’omusisi n’amalibuko ga ngasi lubero, galya garhankamanyiderhwa. Ci obucîbone bwâge burhaderhaga mpu bwankanyihakwo. 7 Ngasi mango, muli obôla bucîbone, erhi n’obukunizi bwâge bwaja bwaluga anayisha ahigira Abayahudi anayisha arhegeka mpu bakanye duba, lero caligumiza ahirima kw’erya ngâlè yayishaga yabomborogana bulibirha, n’okwôla ahirimaga kwali kubi kuhika ebirumbu by’omubiri gwâge byoshi byalemala. 8 Owayishaga amanya omu bucîbone bwâge mpu nkaba anarhegeka omulaba gw’omu nyanja, owajaga akengêra mpu nkaba yeki anagerera amarhwehwe g’entôndo omu munzani, !ero akwebwa okw’idabo, bamujagajagira oku ncingo. Okwo kwayê rekana obuhashe bwa Nyamuzinda embere z’abantu boshi. 9 Ciru omubiri gw’eyôla ndyâlya gwakazirhengamwo emivunyu, oku acizine, omubiri gwâge gwakazivonyôngoka, eminyafu yakavônyoka omu malumwa manji bwenêne n’akabayo kayishaga kamurbenga mwo kakayihika engabo yoshi. 10 N’oyôla wayishaga wamanya embere mpu nkaba anahuma oku nyenyêzi z’emalunga, !ero abula ciru owankamuhêka erhi kabayo kage karhuma.

11 Lero erhi ayumva yeshi amayuyûkirwa, arhondêra okurhengamwo bulya bucîbone bwâge, arhondêra okubona ebintu byoshi bwinja erhi munyuli gwa Nnâmahanga gwakazagiyushûla ago malumwa gurhuma. 12 N’ebwa kuba ciru na yêne arhankacilembire ebyôla bihulu, aderha, erhi: «kukwânîne okucihira idako lya Nyamuzinda, kunali busha okucigerera kuli ye erhi okucigerera oku bunyamuzindaⁿ bwâge». 13 Ci kwône eyôla ndyâlya yakazishenga Nyakasane orhankacimubabalira, 14 alagânana agôla mango mpu aleka olugo lutagatifu buzira kadugundu, lulya alibirhiragayo mpu alujira bwamwa analuhindule nshinda, 15 ye wahigaga mpu kuhika Abayahudi abajire nka bagreki, mpu irhondo barhabonaga aha babishwa, mpu bakabulirwe erubala bone abana babo nka nyama zikwebwa erubala mpu ebinyunyi n’ensimba zirye. 16 Alagânana mpu ayishihira enterekêro nyinjinja muli kalya ka-Nyamuzinda katagatifu arhangigihagula, mpu ciru agalula binji kulusha birya birugu bitagatifu ayankaga, mpu yêne agule ngasi binayêrekîre enterekêro. 17 Ciru mpu yêne ahinduke muyahudi anaje agera ngasi hantu n’okumanyisa obuhashe bwa Nyamuzinda.

Antiyokusi ayandika amaruba arhumira Abayabudi

18 Kulya kuba amalumwa gâge garharhuliriraga, bulya alikwo akanwa ka Nyakasane, erhi abona oku ntaho acilangalire, ayandikira Abayabudi agala maruba gakulikire gali gayandisirwe nka musengero n’ebinwa byalimwo by’e bira:

19 «Oku Bayahudi bakengwa, oku banyacihugo, akalamo n’omurhûla gwa mwâmi Antiyokusi. 20 Akaba mweshi muyosire bwinja kuguma n’abana binyu, akaba ebintu binyu bigendesire bwinja nk’okumwankanacifinja, mvuzire omunkwa bwenêne, mpizire obulangalire bwâni empingu. 21 Oku bwâni niono, ndambukire oku ncingo buzira misi mici, ndwîrhe nakengêra n’ecifufu emurhima obukuze, irenge nabonaga mwanyêreka emwinyu. Ganôla mango narhenga omu bihugo by’e Persi n’obula namagogomerwa n’endwala, mbwîne oku kuli kwinja okushibirira omurhûla gwa ngasi muguma. 22 Arhali ebwa kuba namakumba omurhima, kali ngwerhe obulangalire bw’okurhenga muli eyira ndwâla. 23 Ci, omu kubona amango larha ajanaga e ngabo yâge omu bihugo by’enyanya, asiga amanyisize ndi wankayîma omu byâge , 24 mpu lyo nk’obuhanya erhi bwankayisha, nisi erhi gundigundi mwanzi mugalugalu, abantu boshi b’omu cihugo erhi bakamanya oku bayîmisire balekijamwo akavango. 25 N’omu kubona oku abâmi rhuyûbakinwe nabo, boshi n’abaluzi b’abalungu, badwîrhe bayunjayunja amango, co cirhumire ndesire oku mugala wâni Antiyokusi ye mwâmi, oyu nakazagisigira banji muli mwe amango najaga nageragera omu bihugo byâni by’enyanya, nambakômêrize ye, nnamuyandikire agâla maruba mayandike ahâla. 26 Mmuhunyire nnansengire nti ngasi muguma omu kukengera aminja namujirire yêne nisi erhi n’abandi caligumiza, obukenge mungwerhekwo munabulange kuli mugala wâni. 27 Bulya ndangalire nti akanashimba obulonza bwâni bwinja, mwalama mweshi naye n’omurhûla.»

28 Ntyôla kwo oyôla kaheza, eyôla ncuku, omu kulabanjira n’amalumwa madarhi, agali nka galya ajaga alibuzamwo abandi, ntyôla kwo afirire omu cihugo c’ihanga, afira omu ntôndo, ayirhwa n’obubanya budarhi. 29 Filipo wali mwira wâge wa kurhenga mira e burho bwâbo, ayisha alusize ecirunda câge ci erhi aciyôboha omugala Antiyokusi, aciyakira e Mîsiri emwa Ptolemeyo Filo metori.

Aka-Nyamuzinda kacêsibwa

1 Oku bundi Yuda Makabeyo boshi n’ababo barhondêra okushakûlula aka-Nyamuzinda n’olugo. 2 Bashâba empêro z’abapagani balî bamayuûbaka omu mihanda n’omu hantu hatagatifu. 3 Ntyo erhi baba bamacêsa ahantu hatagatifu, bashubiyûbaka olundi luhêrero, kandi balasha omuliro omu ibuye, bayanka kuli gulya muliro bakagukoleza oku nterekêro, erhi baligi na myâka ibirhi barhajira ntyôla, barhondêra okutumbûsa enshangi, okukongêza amatara, n’okurherekêra emigati. 4 Erhi baba bamayûsa okwôla, bafukamiriza, bashenga Nnâmahanga mpu mâshi irhondo arhacibarhumiraga mabi ga bene agôla, n’erhi kandi bankashubihirima, mpu mâshi anabahanûle n’olukogo, amanye arhacibahânaga omu maboko g’abashombanyi. 5 Olusiku aka-Nyamu inda kahemulagwa n’abashombanyi, olwo lusiku lwo kanacêsibwemwo, zali omu nsiku makumi abirhi n’irhanu z’omwêzi gwa Kisleu (cambasè). 6 Boshi bageza nsiku munani erhi bajira olwo lusiku lukulu, nka kulya banajira oku lusiku lukulu lw’Amahêma, bakakengera oku harhacigera nsiku erhi badwîrhe balâla omu ntôndo, omu lwâla nka nsimba z’erubala. 7 Co carhumaga erhi baba bamayambala ebishâkè n’amashami g’emirhi minjinja, n’emishugushugu omu nfune, barhondêra okukuza n’enyimbo olya wabahâga obulyo bw’okushubicêsa ahantu hatagatifu. 8 Banaciyandika irhegeko, banalimanyisa omu cihugo coshi mpu ngasi Muyabudi akazikuza ngasi mwâka ezôla nsiku.

VI. Yuda alwîsa abalungu na Lisiyasi murhwâli wa Epatori

9 Byanaciba ntyôla aha kufa kwa Antiyokusi oderhwa Epifani. 10 Rhukolaga rhwaderha oku biyêrekîre Antiyokusi Epatori, mugala w’eyôla ndyâlya, rhwanashambâla hitya oku mabi gadwirhwe n’eyôla ntambala.

Omurhondêro gw’obwâmi bwa Antiyokusi Epatori

11 Erhi anaja oku ntebe, ayirukira ajira Lisiyasi murhindisi w’ebintu byâge byoshi, ye wanaligi murhambo w’e Sele-Sîriya n’e Fenisiya. 12 Kulya kuba Ptolemeyo oderhwa Makroni ye wali murhangiriza w’okubona kurhi Abayahudi badwîrhe balibuzibwa, alonza okubarhegeka n’obushinganyanya n’omurhûla. 13 Okwôla kwarhuma agend’ishobekwa bushabusha n’abìra ba mwâmi emunda Epatori ali; na kandi ngasi mango bakazimuderha mulenzi bulya alesire Cipro alangisibagwa na Filometori, n’oku alunganaga na Antiyokusi Epifani, erhi abona oku kuli kwa busha okulama buzira irenge aciha obwôge afa.

Gorigiyasi n’enkuta z’e ldumeya

14 Oku Gorigiyasi anaba murhambo w’engabo y’abalwi ntyâla, arhola emirhwe y’okujuhwa na ngasi mango akalonza obulyo bw’okulwîsa Abayahudi. 15 Kuguma naye, abantu b’e ldumeya, bulya bali bagwerh’enyumpa nzibu nzibu z’okulwiramwo zanali ahantu hinja, nabo bakayôrhabalibuza Abayahudi; bakayankirira ngasi banakazagiyisha bayâka e Yeruzalemu, bakayôrha basholoshonza Abayahudi. 16 Abantu ba Makabeyo erhi baba bamashenga boshi haguma mpu Nyamuzinda abarhabale, bahamira kuli zirya nyumpa nzibunzibu z’ab’e ldumeya. 17 Bazirhabâlira n’oburhwâli bunene, bazinyaga, banaca ndabukakwo abakazagilwira omu byôgo boshi; bakanigûza ngasi yeshi wanakazagirhinda omu maboko gâbo, bayîrha bantu bihumbi makumi abirhi na kulusha. 18 Bantu bihumbi mwenda bayâkira omu mitungo ibirhi mizibuzibu bahêkamwo n’ebi bakwaninemwo byoshi. 19 Makabeyo asiga halya Simoni na Yozefu boshi na Zakeyo na ngabo erhali nyi mpu babalinguze, naye akanya aj’ahandi h’okurhabâlira kwa dubaduba. 20 Ci abantu ba Simoni, barhebwa omu kuziga ensaranga na baguma muli balya bali bayâkire omu mitungo. Erhi baba bamahôngerwa mafundo bihumbi makumi gali nda, balêka baguma muli bo mpu bayâke. 21 Erhi bamanyisa Makabeyo okwôla byabire, ahamagala ihano ly’abarhambo bâge, ashobeka balya bantu mpu kurhi bajagiguza bene wabo, omu kuhôngerwa ensaranga balikûla abashombanyi. 22 Oku bundi anacirhegeka mpu bayîrhe abôla bantu balenganyagya ntyôla, ho na halya arhola erya mitungo oku yanali ibirhi. 23 Agendesa bwinja omukolo gwâge gw’okulwa, ayîrhira muli erya mitungo yombi bantu bihumbi makumi abirhi na kulusha.

Okuhimwa n’okufa kwa Timoteyo

24 Ci kwônene Timoteyo olya warhangig’ihimwa embere na Abayahudi, erhi aba amashubishubûza omwandu gw’abasirika b’omu bindi bihugo amanagend’irhiza abasirika banyakulwira oku nfarasi omu Aziya, ayîsha akola ali humbarhaza Obuyahudi n’emirasano yâge. 25 Erhi bayumva oku ayîruka, abantu ba Makabeyo barhondêra okushenga Nyamuzinda, bacishîga oluvu omw’irhwe, bayambala na sunzu. 26 Agôla mango bali embere za Nyamuzinda, bakazishenga banafukamire embere z’oluhêrero mpu Nyamuzinda arhabâle, mpu abe mushombanyi w’abashombanyi babo nka kulya irhegeko linalaga nyire.

27 Erhi bayûsa okushenga, barhola emirasano yâbo bayiyegûla n’olugo, erhi bahika hofi n’abashombanyi, bayimanga. 28 Erhi izûba lishalâla, bakoza enta mbala olunda n’olundi, baguma bacîkubagira bwenêne oburhabâle bwa Nyamuzinda kulusha obulenga bw’amatumu, abandi bacîkubagira emisi yâbo yonene. 29 Erhi entambala ekula abashombanyi babona kurheng’emalunga, bantu barhanu bali oku nfarasi banayisha balaza nka nkuba, baja embere z’e ngabo y’Abayahudi, ezo nfarasi erhi zirimwo ebyuma by’amasholo. 30 Babirhi mulibo erhi baba bamahira Makabeyo ekarhi kabo, bamucikiriza n’emirasano yâbo mpu arhag’ibandwa, na muli agôla mango bakaz’ibanda abashombanyi e myampi n’emilazo bahurha, barhemuka boshi bagukumuka. 31 Bantu bihumbi makumi abirhi na magana arhanu omu banyakulambagirira amagulu, n’abandi banyakulwira oku nfarasi magana gali ndarhu bafa ntyo olwo lusiku. 32 Timoteyo ayakira ahantu hazibuhazibu haderhwa Gazara, aha omukulu w’abasirika bâge w’entwâli ye Kereasi ali. 33 Abantu ba Makabeyo n’oburhwâli bunene bagorha ahôla nsiku inni. 34 Ebwa kucîkubagira ahôla balî, barhondêra okujacira Nnâmahanga n’okuderha ebinwa bigalugalu. 35 Erhi olusiku lwa karhanu lucânûla, bana ba misole makumi abirhi omu bantu ba Makabeyo erhi balumwa n’ebyôla bijâci, bahamira n’oburhwâli bw’akirumè oku côgo n’obukali buli nka bwa nsimba, bayîsha batumirha eyi n’eyi ngasi yeshi banashimanaga e mbere zâbo. 36 Abandi bashona barhêra abôla bali bagosirwe omu kugerera olundi lunda, badûlika omuliro kulya mitungo batwana ebibêye. bayôkerakwo balya bakazâg’ijacira Nnâmahanga; abandi babasa enyumvi, baha eyindi ngabo yalisigîre aha yagera, banacinyaga lulya lugo. 37 Erhi bashimana Timoteyo acîfulisire omu iriba, bamuyirhiraho boshi na mwene wâbo Kereasi na Apolofani. 38 Erhi bayusihima ntyo, bakuza Nnâmahanga n’enyimbo banavuga omunkwa emw’Owabumbaga lsraheli minja anamuha oburhwâli.

Entumba ntanzi ya Lisiyasi

1 Erhi kugera nsiku nsungunu, Lisiyasi wali mulezi na mwene wâbo mwâmi, na mwimangizi w’amahano g’oburhegesi bwâge goshi, ashombwa erhi ebyôla byabaga birhuma, 2 anacishubûza hofi ha bantu bihumbi makumi gali munani n’abanyakulwira oku nfarasi bâge boshi anacija emw’Abayahudi, erhi alangalire mpu ahindula ecihugo citagatifu cibe cihugo cirhegeke n’Abagreki. 3 Mpu ayishijira aka-Nyamuzinda kakajira empongano nka kula ezindi nyumpa z’oburherekêre zinajira omu cihugo n’okuguza ngasi mwâka ecikono c’omudâhwa mukulu; buzira kulola obukulu n’obuhashe bwa Nyamuzinda. 4 Ayishaga acikubagire ebihumbi by’abasirika bâge bagenda n’amagulu, n’ebihumbi by’abandi bagenda oku nfarasi n’amakumi gâge gali munani g’enjavu.

5 Erhi ahika omu Buyahudi, anahika hofi ha Betisuri, lugo luyûbake buzibu Iuli hantu ha bilometri birhanu kurhenga e Yeruzalemu, anacicigorha. 6 Erhi abantu ba Makabeyo bayumva oku Lisiyasi anagosire olugo lukomezibwe nytôla, boshi n’olubaga mpu Nyakasane abarhumire Malahika wâge ayiîshiyokola Israheli. 7 Makabeyo ye murhangiriza arhôla emirasano yâge anacibwîra ababo mpu bahale amagala bagendirhabâla bene wabo. 8 Boshi bayimuka caligumiza n’oburhwâli bunene, n’erhi ahika halya bakazâg’ilangira Yeruzalemu, nyakulwira oku nfarasi oyambirhe ebyeru ababonekera, abaja embere abashokolera ayiîha agarambanya emirasano y’amasholo. 9 Oku bundi boshi banacikuza Nyamuzinda w’obwonjo, banaciyumva oburhwâli kulusha omu murhima gwâbo, bantu bali n’oburhwâli bw’okulwîsa arhali abantu bonene ci na zirya nsimba nkali n’okurhulungula ebyôgo by’ebyûma. 10 Banaciyîsha barhabire kanyamulongo k’amatabâro na bulya burhabâle bwâbo bwarhenga e mpingu, oku bwonjo bwa Nnâmahanga. 11 Caligumiza nka kula entale enaruûkûza bacirhulumbika oku bashombanyi, babalambikamwo bantu bihumbi ikumi na ciguma, na banyakulwira oku nfarasi, cihumbi na magana gali ndarhu, n’abandi babakûlakw’omulindi. 12 Banji mulibo bayâka erhi banali babande, bakazijandika emirasano yâbo; Lisiyasi yenene ashugunuka n’enshonyi nnene bwenêne.

Lisiyasi ayumvanya n’ Abayahudi. Amaruba ani g’obumvikane

13 Ci kwône bulya arhâli muntu obuzire obukengere, arhanya kuli okwôla anahimagwa abona oku Abayahudi barhankahimwa bulya Nyamuzinda adwirhe abalwira. 14 Arhumiza mpu bayumvanye omu bushinganyanya, alagânana mpu agend’iyemêza mwâmi abe mwira wabo. 15 Makabeyo anaciyêmera ebyôla Lisiyasi alagânaga, erhi bunguke bw’olubaga burhuma. Ebwa kuba ngasi ebi Makabeyo anali ayandikire Lisiyasi biyêrekîre Abayahudi, mwâmi anacibiyemêra.

16 Amaruba Lisiyasi aliyandikire Abayahudi kwo gali mayandike ntyâla:

«Omusingo gwa Lisiyasi oku lubaga lw’Abayahudi: 17 Yowane na Absalomu mwàli muntumire ene baba bamampa galya maruba mwàli mwamakondora kwo, bampûna mpu ngalule amashuzo kuli ebyôla binwa. 18 Ngasi byoshi byanali bigwâsirwe okuhika emwa mwâmi namumanyisizebyo anayemêra ngasi byankanayemêrirwe. 19 Erhi mwankasera oku bworhere bw’ecihugo nani nanacihangana okummulongeza birya binakwânîne. 20 Oku hindi by’obukomokomo, narhegesire abantu mwàli murhumire boshi n’ezani ntumwa nti mubishambâlekwo mweshi. 21 Muyôrhe bwinja. Mwaka gw’igana, na makumi anni na munani, omu nsiku makumi abirhi n’inni, omu mwêzi gwa Dioskore.»

22 Amaruba ga mwâmi Antiyokusi kwo galidesire ntyala:

«Omusingo gwa Mwâmi Antiyokusi kuli mwene wâbo Lisiyasi! 23 Ebwa kuba larha acijirire omu nnâma, rhwono omu kulonza nti balya boshi banali b’omu bwâmi bwirhu bakole emirimo yâbo n’omurhûla, 24 n’omu kuyumva oku Abayahudi barhayemire nk’oku larha anali alonzize, mpu barhole engeso z’obugreki, ci mpu balonzize okuyôrhana engeso zâbo bone na bone, banakaziyôrha bashimba amarhegeko gâbo, 25 omu kulonza nti olôla lubaga nalwo lurhabonaga kavango kaci, rhurhegesirwe nti rhubagalulire aka-Nyamuzinda kabo, banalame omu kushimba obworhere bwa bashakulûza babo. 26 Kuziga kwanaba kwinja okurhuma emwabo entumwa yajibahà omukono, lyo hano bamanya obulonza bwirhu, babe n’omurhima gw’obulangalire, banahiribanye emirimo yâbo n’obushagaluke. »

27 Amaruba ga mwâmi oku Bayahudi ko gali gayandisirwe ntya:

«Oku Nnâma y’Abayahudi, n’oku bandi Bayahudi, omusingo gwa mwâmi. 28 Akaba munayôsire bwinja, bulya ko rhunacifinja, na niru rhwene rhuzibubire. 29 Menelasi arhumanyisize omwifinjo gwinyu gw’okuhiribanya emirimo yinyu, 30 abankanalikûla kuhika oku lusiku lwa makumi asharhu lw’omwêzi gwa Santike, (kasi-kiru kazinda) rhubalaganyize oku baba n’omurhûla. 31 Abayabudi bakazilya ebiryo byâbo, banashimbe amarhegeko gâbo nk’oku byanali embere, buzira kubamwo owalibuzibwa mpu anavunyire irhegeko lilebe omu kurhalimanya. 32 Mmurhumìre Menelasi nti ayishimmubwîra murhimûkwe. 33 Muyorhe bwinja. Mwaka gw’igana na makumi anni na munani omu nsiku ikumi n’irhanu z’omwêzi gwa Santike (mwêzi gwa kabirhi}.»

34 Abaroma nabo banaciyandikira Abayabudi amaruba gali mayandike ntyâla:

«Kwintusi Memiyusi na Titusi Maniliyusi, barhambo b’Abaroma, oku lubaga lwoshi lw’Abayahudi, musingo! 35 Ebintu Lisiyasi mwene wâbo mwâmi abayemêreraga nirbu rhubayemerirebyo. 36 Na kuli birya anaderhaga mpu arhang’idôsa mwâmi, murhurhumire muntu muguma buzira kulegama, hano muba mwamarhang’ibigeramwo, lyo rhubihugûlira mwâmi okunamukwânîne, bulya rhwaja e Antiyokiya. 37 Kuziga mujire duba, mulike entumwa, bayishirhumanyisa nirhu entanya zinyu. 38 Muyôrhe bwinja, mwâka gw’igana na makumi anni na munani, omu nsiku ikumi n’irhanu za Dioskore (mwêzi gwa kabirhi)^o.»

Obubî bw’olubaga Iw’e Yope n’e Yamuniya

1 Erhi baba bamayumvanya, Lisiyasi ashubira oku bwâmi, nabo Abayahudi barhangira okuhinga amashwa gâbo. 2 Ci kwône, baguma omu bakulu b’abasirika balî eyôla munda: Timoteyo, Apoloniyusi mwene Geneyusi kuguma na Yeronimusi boshi na Demofoni, na kuhirakwo Nikanori murhambo w’e Cipro, bakahûguga Abayahudi barhazigaga balama n’omurhûla.

3 Abantu b’eYope banacijira obu bubî bukulikìre. Banacilâlika Abayahudi bayûbaka emwabo boshi na bakabo n’abana babo, mpu baje omu mârho babarheganyize nka kulya barhagwerhi kafulo ciru n’akasungunu kulibo. 4 Ci kwonene, bajiraga ntyo oku muhigo gwali erhi gwarhôzirwe n’olugo. Abayahudi banaciyemêra, nka bantu balonza omurhûla; barhàli bacikebirwe cici: ci erhi bahika omu karhî k’enyanja babazisa: bàli nka magana abirhi na kulusha.

5 Erhi Yuda amanya obwôla bubî bwajiriragwa bene wabo, agendimanyisa ababo. 6 N’erhi baba bamashenga Nyamuzinda, ye muciranuzi mushinganyanya, arhabalire abôla bayirhaga bene wabo. Enyumpa zali okw’izîko azidûlika muliro budufu, amârho gâbo nago agayôca, anacinaguza n’abalonzagya okuyaâkira eyôla munda. 7 Ebwa kuba olugo lwàli luhamike acigendera ci erhi anacigwerhe omuhigo gw’okushub’igaluka n’okuherêrekeza olugo lw’abôla bantu b’e Yope lwoshi. 8 Erhi amanya oku abantu b’e Yamuniya nabo bagwerhe omuhigo gw’okujirira Abayahudi bayûbaka emwabo nk’okwôla abôla babajiriraga, 9 Yuda naye abarhêra budufu, abo b’eYamuniya. Ayôca izîko n’amârho gâbo kuhika engulumira yakazibonekana e Yeruzalemu yakamoleka yo n’obwo bàlî kulî nabo bantu ha lugendo lwa stadi magana abirhi na makumi anni.

Olugo lwa Galadi lwarhêrwa

10 Oku aciyegûla n’abo stadi mwenda, akolaga ashimbire Timoteyo, Abaharabu bamurhêra hofi bantu bihumbi birhanu na kulusha bagenda n’amagulu, na banyakulwira oku nfarasi magana arhanu. 11 Entambala yalûbwa akantashakûlulwa wa! Ci oku burhabâle bwa Nyamuzinda Ogala-byoshi, Yuda n’ababo bahima ezôla nzunguzi z’omw’irûngu. Oku zahimwa ntyôla, zahûna Yuda mpu abalambûlirage kw’okuboko kulyo, bamulaganya oku bamuhyûlira ebishwekwa, n’oku bâcimukwanane omu bindi bintu. 12 Yuda anaciyumva oku neci bânacimukwanane oku bindi bintu, ayemêra okubaha omurhûla n’erhi baba bamahânana ecigasha (mukono) bashubir’emwa babwè.

13 Oku bundi Yuda anacirhabâlira olugo luyûbakirwe buzibuzibu n’ecôgo c’emitungo mihamu na mizibu, lunayûbasirwe n’abantu ba ngasi bûko; izno ly’olwo lugo ye Kaspini. 14 Abôla bàli bagosirwe, omu kucîkubagira obuhamu bw’ebyôgo byâbo n’obunji bw’ebiryo bàli bamahaka, babula obukenge oku bantu ba Yuda, bakabajacira, ciru n’okubahehêrera n’okubabwîra ebindi binwa bigalugalu. 15 Abantu ba Yuda erhi baba bamashenga Nyakasane w’igulu lyoshi, olya wahongolaga ebyôgo bya Yuda buzira ngandabuzi nisi erhi masini g’amatabâro, bacihonda kwo lulya lugo n’oburhwâli bunene. 16 Erhi baba bamarhôla olugo, bayîrhamwo bantu banji, babahungumula okurhankaderhwa, kuhika eciyanja cigali cali mw’olwo lugo calinziba nk’eciyunjwire n’olwiîshi lw’omuko.

Enturnba y’oku Karnioni

17 Omu kurhenga ahôla, lugendo lwa stadi magana galinda, bahika aha Caraka, emwa Abayahudi baderhwa ba Tobiani. 18 Barhacishimanaga Timoteyo ahôla hantu, àli amaharhenga buzira kubarhabâla ci kwônene asigaho entwâli zahalanga buzibu. 19 Ci babirhi omu barhambo b’abalwi ba Yuda, Dositeyo na Sosipateri bagend’imalîra eyôla ngabo Timoteyo asigaga ahôla, yàli ya bantu bihumbi ikumi. 20 Olunda lwâge Makabeyo erhi aba amagaba engao bikêmbe bikêmbe aha abôla barhambo b’abasirika okurhegeka ebyôla bikembe. Naye yêne akanya aja afûkula Timoteyo walirhabire n’engabo y’abasirika bagenda n’amagulu bihumbi igana na makumi abirhi na bihumbi bibirhi na magana arhanu ga banyakulwira oku nfarasi. 21 Erhi amanya oku Yuda akola ali hofi habo, Timoteyo aba ashokoza abakazi, abana n’ebindi birugu byasigalaga, olunda luderbwa Karnioni, cali cihugo cirbankalwisìbwe, bulya okujamwo kwàli kuzibu erhi kuba n’orhujira rhutya-rhutya rhwa misima omwôla lugo lwoshi. 22 Erhi ecikêmbe cirhanzi ca Yuda cipamuka; obôba n’entemu ya ribukira oku bashombanyi. Boshi bafuduka banayôboba bwenêne okubona Olya-obona-byoshi amacîyalagaza embere zâbo, boshi bakanyiriza bayâkira myabu myabu kuhika bonene barhondêra okutumirhana n’okunigana n’engoôrho zâbo bonene. 23 Yuda abakulikira luminomino aj’anigûza ezo nshabu, kubika abayirhamwo bantu bibumbi makumi asharhu. 24 Timoteyo yêne arhibukira omu maboko g’abasirika ba Dositeyo na Sosipateri akabayinginga n’obwenge bunene bwenêne mpu bamulike agende barbamuyîrhaga bulya agwerhr naye Bayabudi banji ba bene wabo mulibo, alagânana n’oku erhi bankamuyîrha, nabo obubanya bwanabajakwo. 25 Abayinginga bwenêne oku ahizire okubalika, kuhika Abayabudi bamulika mpu lyo baciza bene wabo. 26 Oku bundi Yuda anacirhabalira e Karnioni n’e Atargateoni^p anaciyîrhayo bantu bihumbi makumi abirhi na birhanu.

Efroni na Sitopoli barhêrwa

27 Erhi aba amamalîra n’okukungusha abanzi n’abashombanyi bâge, Yuda arhabâlira e Efroni lugo luzibu bwenêne lwayûbakagwamwo n’abantu ba ngasi bûko; abana b’emisole bàli oku cigamba embere z’ebyôgo bakazilwa burhagagajwa n’olugo Ioshi Iwàli Iuzinzîbwe masini ga kulwa n’eby’okulashìra. 28 Ci kwônene Abayahudi erhi baba bamashenga olya Ogala-byoshi, Olya Ruvunangiza w’emisi y’abashombanyi banahima lulya lugo banacilugwârha, bayîrhamwo bantu bibumbi makumi abirhi na birhanu omu bantu bayûbakaga mulilwo. 29 Kurhenga ahôla bagolonjokera e Sitopoli lugendo lwa stadi magana galindarhu kurhenga e Yeruzalemu. 30 Ci kwône Abayahudi bayûbakaga eyôla munda erhi bayus’ihamiriza oku abantu b’eyo Sitopoli banakaz’ibajirira aminja, n’oku amango g’amalibuko banabayankirire kwinja, 31 Yuda boshi n’ababo bavuga bwenêne omunkwa oku bantu b’eyôla Sitopoli kuli agôla minja gâbo, banabakomêreza mpu barhalekaga okukajirira obûko bwâbo aminja. Enyuma ly’ahôla bashubira e Yeruzalemu erhi olukulu lw’emigobe lukolirhangira.

Gorigiasi arhêrwa

32 Erhi olusiku lukulu luderhwa lwa Pentekoste luhwa, barhêra Gorigiasi ye warhambulaga omu ldumeya. 33 Oyûla anaciyisha adwîrhe bantu bihumbi bisharhu bya basirika bagenda n’amagulu, na banyakulwira oku nfarasi magana anni. 34 Lwabumbana, Abayahudi bahungumuka mwandu. 35 Muntu muguma ye Desiteyo, nyakulwira oku nfarasi w’omu murhwe gwa Tobiani, muntu wa burhwâli, anacihamirakwo Gorigiyasi anamurhulubira omu mukîka aja amubulula n’emisi, !ero mpu agwarhage gulya muhera gunacizîne, musirika muguma munyakulwir’oku nfarasi anacihamirakwo Dositeyo amurhola ecirhugo. Gorigiyasi anacifulumuka ntyo ayakira e Marisa. 36 Mw’agôla mango engabo yàli na Esdriyasi erhi yarhamire n’entambala. Okubundi Yuda anacishenga Nnâmahanga mpu ayêrekane oku ye n’ali burhabâle bwâbo, ye na murhambo wabo omu ntambala. 37 Oku bundi banacirhondêra bakûbiza ebitakîro by’amatabâro omu lulimi lw’ababusi babo, haguma n’ezindi nyimbo, anacirhibukira caligumiza oku bantu ba Gorigiyasi, anacibacandabukakwo.

Entumba ya Antiyokusi wa karhanu n’eya Lisiyasi Okunigwa kwa Menelasi

1 Omu mwâka gwa igana na makumi anni na mwenda, Abayahudi banacimanya omwanzi oku Antiyokusi Epatori arhab[qlire Obuyahudi n’engabo nyinji, 2 n’oku omulezi wâge Lisiyasi ye anali murhambo wâge, oku bayishire boshi naye ngasi muguma mulibo alongoline engabo yâge mwandu ya bantu bihumbi igana na ikumi lya basirika bagereki bayisha balambagira n’amagulu, bihumbi birhanu na magana asharhu ga banyakulwira oku nfarasi, njavu makumi abirhi n’ibirhi, na ngâlè magana asharhu zoshi zihêkerinye ebyoji. 3 Menelasi naye acihira kulibo, ci erhi na mwenge, ajaga ashumikashumika Antiyokusi arhali mpu lyo ayôkola ecihugo câge, ci mpu lyo nkaba okwola kwamushubiza omu cikono câge. 4 Ci kwônene, Mwâmi w’abâmi azûsa obukunizi bwa Antiyokusi kuli eyôla ncuku, n’erhi Lisiyasi amanyîsa mwâmi oku Menelasi ye oli imerero ly’amabî goshi badwîrhe babona omu cihugo, Antiyokusi arhegeka mpu bamuhêke e Bereya banajimuyîrhirayo nk’oku engeso z’eyôla munda zinarhegesire. 5 Eyôla Bereya eba omutungo gwa makoro makumi arhanu guyunjwire luvu n’amasini g’okuzunguluka empande, ganakaz’iyôrha gakweba omuntu omu luvu ngasi lunda. 6 Eyôla munda yo bakazâg’igendiyîrhira omuntu w’obushambo bw’isakrilego, nisi erhi olya wundi wàli mwisi mukulu. 7 Kwo Menelasi afirage ntyôla, ali muntu arhacigonzagya okushimba amarhegeko. Ciru arhabisbagwa. 8 Kulya kuba akazâg’ihemukira aluhêrero n’obwôla omuliro gwalwo n’oluvu lwako byali binja, kwali kwinja naye afire omu luvu.

Abayahudi bashenga hofi n’e Modini banayumvubwa

9 Mwâmi anaciyîsha n’enkengêro z’obwisi emurhima, ali alalìre okulibuza Abayahudi kurhalusa îshe. 10 Amango Yuda amanyaga okwôla, arhegeka abantu boshi mpu bakashenga Nyakasane budufu na mûshi ashubirhabàla nk’oku anayôrhaga arhabâla 11 lyo balekinyagwa kandi amarhegeko, ecihugo, n’aka-Nyamuzinda, mpu arhazigaga mâshi olubaga lwàli lukola lurhondire okuhûmûka, mpu lushubikumba omu maboko g’abantu bagalugalu. 12 Erhi boshi baba bamayukiriza ery’irhegeko, bamanashenga Nyakasane obwonjo omu kuvugumula emirenge, omu kucîshalisa n’omu kukaz’ifukamiriza nsiku isharhu, Yuda anacibabwîra ebinwa by’okubaha omurhima anabakomêreza mpu babe bacirheganyize. 13 Erhi aba amasbambâla boshi n’abasbamuka, bahiga mpu barhazigaga mwâmi ahika omu cibugo c’e Buyabudi n’engabo yâge, mpu bamanye ankanarhôla Yeruzalemu, ci mpu bakanye balikûle, babone okubajira n’oburhabâle bwa Nyamuzinda. 14 Okubundi, erhi àba amacihira omu maboko ga Nyamuzinda, anacikomêreza ababo mpu balwe kuhika bafire amarhegeko gâbo, aka-Nyamuzinda kabo n’ecishagala câbo, ecihugo câbo n’engeso zâbo, anacikereka engabo yâge hofi na Modini. 15 Erhi aba àmahà abâge akanwa balwamwo, mpu: «Okuhima kuli kwa Nyakasane!», anacicîshoga mulibo abana b’entwâli anacirhabâlira ecihando ca mwâmi budufu. Abayîrhamwo bibumbi bibirhi, abahimira omwôla cihando câbo, ayîrha n’enjavu yakazagilongolera ezâbo. 16 Ntyo ahira akavango n’ecòôba omu cihando bacîgendera erhi bamahimana n’oburhwâli. 17 Erhi bucanûla erhi mìra bamalaga oku bulanzi bwa Nyamuzinda owarhabâlaga Yuda.

Antiyokusi wa karhanu ayumvanya n’ Abayahudi

18 Enyuma ly’okwôla, mwâmi arhangigera oburbwâli bw’Abayabudi, agereza okurhôla ebihugo n’obwenge. 19 Arhêra Beti-Shuri bantu bazibuzibu b’Abayahudi, ci basbubimukungusha muli akôla karhumbi, obwa kabirbi ahimwa. 20 Ci mw’agôla mango Yuda akazirhumira abôla bali bazongolosirwe n’ababisha ngasi ebi banali balagirirekwo byoshi. 21 Ci kwône Rodokosi, w’omu murhwe gw’Abayahudi abwîra abashombanyi amahwe g’Abayahudi. Obwo Abayahudi bamulongereza balinda bamuhikakwo; bagendimuhira omu mpamikwa, buzinda bamuyîrha. 22 Obwôla bwa kabirhi, mwâmi asezibwa okuyumvanya n’abôla ali arhabâlire e Beti-Shuri, abahà okuboko nabo bamuhà okwabo. Aciyegûla arhêra abalwi ba Yuda, kandi ahimwa. 23 Ci kwônene erhi ayumva oku Filipo wasigalaga ekà oku birugu anagomire aha Antiyokiya, arhemuka ayinjibana Abayahudi n’ebinwa binja, abalaganya ngasi ebi bali babwîne bikwânîne, bayumvanya boshi, ahâna enterekêro, akuza aka-Nyamuzinda, akenga ahantu hatagatifu, nka muntu muhânyi ocikênzire. 24 Anaciyankirira Makabeyo bwinja, asiga ayimanzize omurhambo ye Hegemonide, àli wa musirika, arhambula kurhenga e Ptolemayisi kuja emw’aba Gereniani. 25 Ci kwônene, erhi mwâmi aja e Ptolemayisi, olubaga lwamubwîra oku barhacisimiri ebyo bayumva nyagyakwo, n’oku mulibyo hali ebi barhacishimba. 26 Lisiasi aja kagombe, asa mba nk’oku anahashire, ayumvisa olubaga, alurhuliriza anagalicishubirira e Antiyokiya. Kwo mwâmi ayishaga arhabire ntyôla, kwo anahimirwe ntyo.

VII. Entumba ya Nikanori murhambo w’akashala ka Demetriyusi wa burhanzi – Olusiku lwa Nikanori

Oburhabâle bw’omudâhwa Alkimi

1 Erhi kugera myâka isharhu, Yuda boshi n’ababo banaciyumva oku Demetriyusi mwene Selekusi, erhi aba amashubûza engabo, akanya ajicumbika ah’izîko lya Tripoli, alidwîrhe engabo mwandu. 2 Erhi aba amanyaga ecihugo ayirhamwo omwâmi waco ye Antiyokusi n’omulezi wâge Lisiasi. 3 Muntu muguma ye Alkimi erhi aba amayus’iyîmanikwa mudâhwa mukulu, arhondêra okucihemula n’oluhinzo n’obwo agôla mango Abayahudi barhayêrekeraga emunda abapagani bali. 4 Ayîsha aja emunda mwâmi Demetriyusi ali, mwàli omu mwâka gwa igana na makumi arhanu, anacimurhûla ecimane c’amasholo n’omushugushugu, ayushûlakwo n’agandi mashami g’emizeti nk’oku banakomerera okurhûla omu ka-Nyamuzinda; n’olwo lusiku arhacijiraga hindi bilushire ahôla. 5 Ci abêrwa abona agandi mango g’obunguke okw’isirhe lyâge, erhi Demetriyusi amuhamagala omw’ihano, amudôsa kurhi Abayahudi bayôsire na mihigo miei bagwerhe. Anacimushuza erhi: 6 Abayahudi baderhwa ba Hasidimi, bo balimo Yuda Makabeyo ye murhambo wabo, abôla badwîrhe balerha akavango n’obugoma omu bantu; barhaziga obwâmi bwobona omurhûla. 7 Lola oku banyazire ecikono cani nahabagwa na bashakulûza, nalonza okuderha obudâhwa bukulu bw’obûla nyishire emund’oli. 8 Burhanzi nti nyôrhe mbwizire mwâmi, bulya ntakaziga ebyâge byasherêra, na kandi nti lyo nkola bwinja oku bya bene wirhu bulya obuhalanjisi bw’abôla bantu bwalibuzize bene wirhu okurhashinganini. 9 Yagirwa waliha, hano oba wamamanya nâwe bwinja ebyôla bintu, alole kurhi wankayôkolamwo eci cihugo cirhu n’ishanja lirhu lyamarhindibuka, ojire nk’oku ogûla murhima gurhuma osîmwa n’abantu boshi gunali. 10 Bulya oku Yuda anacibamw’omûka kwo n’ecihugo cirhasag’ibona murhûla.

11 Erhi aba amashambâla ntyo, abandi bira ba mwâmi, balya bakazâg’ibigwabigwa amango bayumvagya baderha oku biyêrekîre Yuda, banarhondêra okushumika mwâmi Demetriyusi. 12 Anacihamagala ho na halya Nikanori wali oshokoline omulongo gw’enjavu, anacimujira murhambo w’engabo yagendi lwà e Buyabudi, anacimurhuma mpu agende ho na halya. 13 Anamurhegeka mpu ayirhe Yuda, mpu n’ababo abashandabanye, anayimike Alkimi mudâwa mukulu w’aka-Nyamuzinda kakulu.

14 Oku bundi, balya barhengaga omu Buyahudi bayîsha bayâka Yuda, bulya bàlî bapagani boshi bashûbûzanya, murhwe muguma gwajakwo Nikanori, bamanya mpu nkaba bayumgukira oku buhanya n’oku mugereko gwayishira Abayahudi.

Okuyumvanya kwa Nikanori boshi na Yuda

15 Erhi Abayahudi banayumva oku Nikanori ayîshire arhabire boshi n’amashanja, bacîshiga akatulo, banacishenga Olya waderhaga mpu olubaga lwâge luyôrhe lubâho ensiku zoshi, Olya onakaz’ibarhabâla ngasi mango. 16 Oku irhegeko ly’omurhambo wabo banaciyîmuka ho na halya, lwagendibumbana omu murhundu gwa Desawu. 17 Simoni mulumuna wa Yuda arhangibà ye otula entambala kuli Nikanori, ci erhi afuduka n’obukali bw’abasbombanyi, acitûnda ci erhi kurhanali kunene. 18 Nikanori erhi ayumva kurhi oburhwâli bw’abira ba Yuda buli na kurhi bazigira bwenêne ecihugo câbo, arhînya okubulaga omuko mpu lyo ahima. 19 Anacilika entumwa Posidoniyusi, Teodoti, na Matatiyasi emunda Abayahudi balî, mpu babarhege amaboko nabo babahe okwabo.

20 Erhi aba amarhanya bwìnjinja kuli ebyôla binwa, agend’ibimanyisa engabo yâge yoshi n’erhi kumanyîkana oku boshi badesire kuguma, bayemera okunywana. 21 Batwa olusiku abôla barhambo bashimânana bône na bône; ngasi lunda lwakarhenga engâlè nguma erya enabambirwemwo bwinja ah’okutamala. 22 Ci kwônene Yuda arhangifulika engabo n’emirasano yâbo omu bantu banakwânîne ebwa kuyôboba obulyâlya bwa abashombanyi. Erhi bayus’ishambâla banywâna. 23 Nikanori ageza nsiku nsungunu aha Yeruzalemu buzira kujiraho abantu kugalugalu, enyuma ly’aho alika engabo bali boshi nayo mpu bashubire omu mwababwè. 24 Ngasi mango erhi boshi na Yuda banali, ali amurhonyize. 25 Akomêreza Yuda mpu aje omu buhya, aburhe n’abana. Yuda aja omu buhya alama n’omurhûla, anasîma bwenêne omu kalamo kage.

Alkimi ashonza entambala. Nikanori arhêra aka-Nyamuzinda

26 Alkimi erhi abona kurhi badwîrhe baderha kuguma, ayanka empamiso (Iwandiko) ya kulya banywanaga, ayijana emunda Demetriyusi ali, anacimubwîra mpu Nikanori agwerhe yindiyindi mihigo erhalinganini n’emihigo ya mwâmi, bulya amanyisize oku omukûla wâge anali Yuda, omushombanyi wa mwamî. 27 Mwâni akunira bwenêne, n’omu kushumikwa n’obunywesi bw’eyôla ndyâlya ayandikira Nikanori oku arhankalembera okwôla kunywâna kwabo banywânaga n’oku arhegesire barhume Yuda Makabeyo e Antiyokiya anali musbwêke.

28 Nikanori erhi abona olwo lwandikwo, azânwa bwenêne, ayumva oku kuli kuzibu okuzâza eco cihango banywânaga, n’obwo Yuda nta kantu kabi ajizire. 29 Ci kwônene bulya kurhankacihashikine okurhaluka akanwa ka mwâmi, akalonza amango minja g’okugwârha Yuda n’obwenge. 30 Makabeyo naye olwâge lunda akabona oku Nikanori akola aja aba muzibuzibu emunda ali, n’oku bakazâg’ishambâla naye bwinja lero kukola kuzibu, ayumva oku obwôla buzibu burhaciri bwa buholo, ashûbûza bantu basungunu omu bantu bâge ayongoloka Nikanori. 31 Erhi abona oku ehilume hyamusingire obwenge, akanya, aja aha luhêrero lutagatifu n’abadâhwa bali barherekìre enterekêro y’obworhere, anacibarhegeka mpu bamuhe olya muntu. 32 Erhi bacigasha mpu barhamanyiri olunda ali, 33 Nikanori alambûlira okuboko emunda aka-Nyamuzinda kali, alahira aderha erhi: «Akaba murhandwirhiri Makabeyo muyîshe mumushwesire, nnashandaze akala ka-Nyamuzinda kagishe okw’idaho, nnampôngole olula luhêrero, nyûbakeho enyumpa nyinjinja ya Dionisiusi.» 34 Oku anayus’iderha ahuluka ho n’aho. Oku bundi abadâhwa bayînamulira amaboko enyanya barhondera okushenga Olya onayôrha abalwira, mpu: 35 «Yagirwa Nyamuzinda, W’oyu orhalagiriri kuli kantu kaci, wasîmire erhi akala ka-Nyamuzinda obamwo kayûbakwa ekarhî kirhu. 36 Bunôla Yagirwa, rhukusengire we Mwîmâna w’obwîmâna bwoshi, olangâge wenene aka ka-Nyamuzinda kalek’ihemulwa, eyi nyumpa yâwe erhacijira nsiku nyinganaci ecêsibwe.

Olufu Iwa Razisi

37 Oku bundi muntu muguma ye Razisi, muguma omu bashamuka ba Yeruzalemu, agend’ishobekwa emunda Nikanori ali, abaga muntu wasîmaga bwenêne bene wabo, anali muntu wa lukengwa, ciru bakazâg’imuderha mpu ye iîshe w’Abayahudi erhi minja gâge garhuma. 38 Ebwa kuba omu mango ga mira, galya mango okuyêgera abapagani gwali muziro, bàlî bamutwirire okufa erhi kuba mushibirizi w’obuyahudi bwâge kurhuma. Ciru omu kubulanga arhababaliraga oli omubiri gwâge, oli n’obuzîne bwâge. 39 Omu kulonza okuyeêrekana enshombo yâge emw’Abayabudi, Nikanori arhuma basirika magana arhanu mpu bagendimugwârha. 40 Ali alangalire mpu omu kumugwârha ababazamwo Abayahudi. 41 Eyôla ngabo yàli ekola eri hofi h’okugwârha eyôla nyumpa n’okubêra omu muhango munene, bàli bamahâna irhegeko mpu bayòôce enyumvi. Ci erhi Razisi akola ali hofi agwarhwe hyaciri hisanzi hitya hyône, arhôla engôrho acifundayo. 42 Asîma okufa nka muluzi ahali h’okukumba omu maboko g’ababisha n’okujacirwa okurhakwânîni obuluzi bwâge. 43 Ci ebwa kuba omu kucifunda engôrho dubaduba arhamanyagikoza ahankayîrha duba, erhi abona erya ngabo yoshi ecirhunika oku mihango, alibirha n’oburhwâli bwoshi oku nyanya ly’e côgo, aciguga akirumè oku bantu. 44 Boshi bamuha rowegu, ahirima halya bayâkaga. 45 Oku aciri ahûmagira ashubiyimanga n’oburhwâli, anayîsha ajababa miko, anayunjuwire ecihulu c’okuyôbohya, anacirhulukana omu lubaga bulibirha, okubundi agend’iîimanga okw’ibuye lyàli oku ntuli. 46 Oku omuko gwamuhwamo, akacibulula amalà n’amaboko gâge gombi, agafumbarha agabanda olubaga, erhi anadwîrhe ashenga Lulema ye Nn’obuzîne mpu amugalulire byoshi lusiku luguma^q. Ko afire ntyôla.

Nikanori alogarha

1 Nikanori anaciyumva oku Abayahudi baba omu Samâriya, anacihiga okugend’ibalwîsa omu kahwenyenye, amango g’olwa Sabato. 2 Abayahudi bàli boshi naye banacimubwîra mpu: omanye orhabajiraga okubi kwa bene okwo n’okuli nka kwa nsimba n’obuhalanjisi, ci okuze olusiku Olya Obona-byoshi akuzagya n’obutagatifu bwâge. 3 Oku bundi olya kahenya anacidôsa mpu k’emalunga oku nkuba kuba omukulu warhegekaga olwa Sabato. 4 Banacimushuza mpu: «Ye Nyakasane Nyamubâho orhegeka empingu, ye wanarhegekaga mpu bakazilanga olwa kali nda.» 5 Olya kaheza anacidera erhi: «Nani ndi mukulu hanôla igulu ntegesire, bayanke emirasano, banacijira oku mwâmi arhegesire». Ci kwônene arhahashaga okuyukiriza ogwôla muhigo gwâge mubi.

Amahano n’ebilôrho bya Yuda

6 Agôla mango, Nikanori akazagihiga muli obwôla bucîbone bwâge okuyeêreka Abayahudi oku anababimire, 7 Yuda yehe arhahusagya okucîkubagira n’obulangalire bunene, oku abona oburhabâle emwa Nyakasane. 8 Akaz’ikomêreza abâge mpu barhakazâg’iyôboha okurhêrwa n’amashanja g’abapagani ci mpu bakazicîkubagira, banakakengêra amarhabâle Ow’enyanya akazâg’ibarhumira omu nsiku zageraga, balangalire bunôla oburbwâli bwarhenga e mw’Ogala-byoshi. 9 Abaha omurhima omu kubabwîra binwa biguma biguma by’Akanwa ka Nnâmabanga n’abalêbi. Ashub’inabakengêza entambala bamalwa n’omu kuzishambâla ashubizinunîsa kundi kundi. 10 Erhi aba amabaha omurhima, abarhegeka mpu bamanye obulyâlya bw’amashanja g’abapagani n’okuvuna endahiro zâbo.

11 Erhi aba amahà ngasi muguma emirasano, arhali ebwa kubaha empenzi n’amatumu, ci kwône omu kubahà ebyôla binwa binja, anacibaganirira kandi ecilôrho ciri nka kuyagânwa anabonaga, cabasîmisa boshi. 12 Alaga ebi abwîne: Omudâhwa mukulu Oniyasi, muntu mwîmâna na mwikubagirwa, cibwenêne mutudu, muntu mwirhonzi omu binwa byâge , muntu wakâgijira aminja kurhenga eburho bwâge, anakola acibêra nyakwigendera, anamubwîne alambwire amaboko anadwîrhe asengerera olubaga lwoshi lwa Abayahudi. 13 Kuguma n’okwo ashubibonekerwa n’owundi muntu mukengwa erhi emviri zâge nyêru zirhuma n’irenge lyâge, muntu wali ogwerhe naye obubashe bunene na bwa kusômeza. 14 Ene Oniyasi arhôla akanwa, ambwîra erhi: «Oyula ali mwira wa bene wabo bene Israheli, oyôrha obasengerera bwenêne olubaga n’olugo lutagatifu, ye Yeremiya mulêbi wa Nnâmahanga». 15 Oku bundi ene Yeremiya alambula okuboko anacihêreza Yuda engôrho y’amasholo, n’ene akola amuhâyo, anacimubwîra, erhi: 16 «Rhôla eyi ngôrho ngishe, nshokano ya Nyamuzinda eyôla, yo wamaliramwo abashombanyi bâwe eyôla.»

Abalwi bàcikereka

17 Erhi ebyo binwa binja bya Yuda biba byamabanywengerera byamanabarhwalihya n’okuzusa emirhima y’abana b’emibagabaga, boshi bahiga mpu barhacicîgonye omu cihando ci mpu bacirhunika oku bashombanyi, n’omu kulwa bahiramwo oburhwâli bwâbo bwoshi, ntyôla bayusamw’entambala, bulya olu go, ahantu hatagatifu, n’aka-Nyamuzinda biri omu mbaka. 18 Bali bayôbohîre kunyi oku bana babo, oku bakazi babo, kuli bene wabo, oku balungu babo, ci bwenêne kulusha bâli bayôbohîre aka-Nyamuzinda kagishe. 19 Obwôba bw’abàli basigire omu lugo burhali bunyi, omu kurhanya kuli okwola kurhêrwa kw’abantu bayîsha bahungumula engabo. 20 Amango bakazâg’ilinga emigâbo yabayishira, abashombanyi bôhe erhi mira bashubûzanyagya, banatwa ecigamba n’enjavu zâbo erhi zikeresire ahantu hanakwânîne, na banyakulwira oku nfarasi erhi bakola bali oku rhufendefende. 21 Makabeyo anacibona ogwôla mwandu gw’abashombanyi kurhi emirasano yâbo yayîsha yalaza, obukali bw’ensimba zâbo, Anaciyinamulira amaboko enyanya, ashenga Nyakasane ye ojira ebirhangazo, bulya ali amanyire oku arhali omu bunji bw’emirasano, ci oku omu muhigo gwâge mwo murhenga obuhimanyi kuli balya banakukwânîne. 22 Alaga kurhi isala lyâge lyali: «Yagirwa Nyakasane, warhumire Malahika wâwe omo mango ga Hezekiyahu, mwâmi w’e Buyahudi, anacimalîra basirika bihumbi igana na makumi gali munani, b’engabo ya Senakeribu, 23 na bunôla Yagirwa Nyakasane w’empingu; orhurhumire malahika mwinja arhushokolere, ahire ecôba n’entemu embere zirhu. 24 Oku buhashe bw’okuboko kwâwe, baherêrekere abâla bayîshire n’ebinwa by’obulenzi omu kanwa kabo, oku lubaga lwâwe lutagatifu!» Kwo afundisire ebinwa ntyo.

Okuhimwa n’okufà kwa Nikanori

25 Okubuudi, engabo ya Nikanori yanaciyîsha yàhinda n’emishekera yabûhwa kuguma n’enyimbo z’okulwa. 26 Ci bene Yuda bôhe bayîsha bashenga banasâlira. 27 Agôla mango oku balwa n’amaboko, basalira n’omurhima. Balambika okw’idaho bantu bihumbi makumi asharhu na birhanu na kulusha; boshi bashagaluka bwenêne, kuli okwôla Nyamuzinda anabalwiraga n’obwalagale. 28 Erhi okulwa kuba kwamahwa, bakolaga bashubira emwabo, tundu kuli Nikanori, yeshi acilunda okw’idaho n’ebihagarhizi byâge .

29 Oku bundi banacibanda orhuhababo, boshi bashagaluka, banacikuza Nyamuzinda omu lulimi lw’emwabo. 30 N’olya warhambulaga akunda obûko bwâge kurheng’eburho bwâge, yerigi Yuda, anacirhegeka mpu batwe irhwe lya Nikanori, mpu bamurhoze okuboko kwoshi banabihêke e Yeruzalemu. 31 Anaciyîsha yêne ashûbûza bene wabo, n’abadâhwa, n’erhi aba amayimanga embere z’oluhêrero; anacihûna mpu abantu b’omu lugo babone, 32 anacibalangûla irhwe ly’olya mubisha Nikanori, na kulya kuboko oyôla nyakubura alambuliraga ebwa ka-Nyamuzinda k’Ogala-byoshi. 33 N’erhi aba amatwa olulimi lw’oyôla kahenya Nikanori, arhegeka mpu balutwe bihimbi bihimbi, banakwebe ebinyunyi, mpu bamanike embere z’aka-Nyamuzinda, oluhembo lw’ceryo isirhe. 34 Boshi banacisôkeza emunda Nyamuzinda w’irenge ali ebinwa by’okumuvuga omunkwa bakaderha mpu: «Aganze owalangaga ahantu hage buzira kurhahamûka».

35 Yuda anacimanika elyôla irhwe lya Nikanori lyatubagwa omu lugo, nka cerekane c’okunali c’oburhabâle bwa Nnâmahanga, kuli boshi. 36 Banacitwa olushika mpu irhondo olwo lusiku lurhageraga lurhanakengirwi. Ci mpu bakazilukuza omu nsiku ikumi n’isharhu z’omwêzi gwa kali ikumi na kabirhi gudcerhwa Adari omu cisiriyaki, oku malaliro g’olusiku luderhwa lukulu lwa Mardokeyo.

Okushwinja ebinwa

37 Olwa Nikanori lwanacihekera aho ebwa kuba kurhenga olwo lusiku ecihugo cabêra omu maboko g’Abayahudi. Nkolaga nayukiza ecitabu cani ahâla. 38 Akaba okûla biyandisirwe kukwânîne kwanagendekire bwinja, kwo nani nanalonzagya ntyôla, akaba kuli kurhashinganini kunali kwa busha, kwo nanahashire okujira okwôla… 39 Bulya, nka kula kurhaba kwinja okunywa idivayi ly’enshongôlè lyonene, na buzinda okunywa amîshi nago gonene, ci idivayi ligushe n’amîshi co cinyôbwa cinja cilêrha obushagaluke, ntyo buli bulcenga okurhondekanya emyanzi yasîmisa amarhwiri ga kulya yayandikagwa. Ho nyûkize ahôla.

^a1.10 Abayahudi b’e Yeruzalemu balonzize okubêra omu bushangire hagurna n’ababo bayahudi b’e Mîsiri mwâmi Ptolemeyo wa kali munani ali arhindibuza. Oyo Yuda badesire ye Yuda Makabeyo.

^b1.13 Nanaya ali muzimu w’e Mezopotamiya.

^c1.23 : Eliyashibu na Yoyada bo bali badâhwa amango g’omulêbi Nehemiya ci kwône arhali Yonatani.

^d1.36 : Nefta: mavurha ga petroli erhacishongôlwa·.

^e2.1 : Okufulika ogwo muliro gw’aka-Nyamuzinda kwo kurhumanyisize oku aka-Nyamuzinda k’e Yeruzalemu karhashabûlagwa n’abashombanyi.

^f3.4 : Bilga = Benyamini w’omu mulala gw’abadâhwa.

^g4.7 : Izino lya Yasoni ye Isa; kusimirira eby’ecigereki kwarhumire alihindula.

^h4.9 : Olwo lubaga lwali lubaga lwa banya-Antiyokiya b’omu Yeruzalemu.

ⁱ4.21 : Mwâmi Filometro ayanka mwâli wâbo Kleyopatri wa kabirhi.

^j4.38 : Oniyasi ye muluzi mugishe w’omu citabu ca Daniyeli 9, 25 ye na muluzi w’endagâno Daniyeli adesire omu cigabi ca 11, 22.

^k4.41 : Luvu lw’oku nterekêro bulya entambala yalwiragwa omu luso lw’aka-Nyamuzinda.

^l5.19 : -Nyamuzinda arhalî muja w’engeso z’Abayahudi. Kuli okwo lola Yer 7,14; Mk 2.27. -Nyamuzinda acishozire olubaga lwîshogwa analujirira byoshi. -Ebyo binwa himanyisize enkengero z’Endagâno Mpyahya.

^m5.24 Buminya bwa Antiokusi obwo

ⁿ9.12 «bunyamuzinda» bwa Nnâmahanga, kwo kuba ye walemaga yena rhegeka byoshi; hali obumuntu bwirhu rhwe bantu rhumushiga bulya rhwahabagwa obuzîne, rhumoleka obwo bwinja n’obulenga bw’obunyamuzinda bwa Nnâmahanga Ishe Omugala na Mûka Mwimana, bwo buguma bwa Nyamuzinda muguma dolodolo, lola Yesha’yahu 45

^o11.38 Omwêzi gwa «Dioskore» omu cilatini guli mwêzi gwa «Santike» omu cigereki (11, 33).

^p12.26 Luhêrero lwa Atargatisi, muzimu-kazi w’e Sîriya.

^q14.46 Okusengerera abafîre kuyêrekîne oku Abayahudi bàli bayemire ak’irhu oku amasâla ganarhabâle abafîre. Kandi okwo kuyêrekîne oku omu buyemere bwâbo, abafîre banarhabâle abacizîne, Lola 2Mak 15.12

JOB – – Bible en mashi du Congo

AYUBU איוב

EBITABU BY’OBUMANYE

Enshokolezi

Hali bitabu birhanu by’Endagâno ya Mira biderhwa «Bitabu by’obumanye»: Ecitabu ca Ayubu, ecitabu c’emigani, ecitabu c’omuhanûzi n’ecitabu c’oburhimanya bwa Mwene-Sira. Ebyo bitabu biyêrekana enkengero nguma nguma ziba n’omu citabu c’ennanga.

Ago mandiko g’obumanye galiyololosire bwenêne omu bihugo byoshi bya mira by’ebushoshôkero bw’izùba. Oburhimanya burhali bw’omu mandiko g’e Israheli-Palestina bunakayôrha nka burhashibiriri ebiyêrekîre idini. Bushibirira bwenêne ebiyêrekîre eby’en’igulu. Bunashambâle oku muhigo gwa ngasi muntu. Bubâ burhimanya bubonekanira omu kalamo kw’omuntu ka ngasi lusiku. Buba bushinganyanya bwa kulonza okulama bwinja, bubâ bulenga bwa kulera bwinja.

Obo burhimanya bwal’imanyikine bwenêne na Bene lsraheli. Ebibliya eku nga bwenêne Salomoni muli ebi binwa: «Oburhimanya bwa Salomoni bulushire oburhimanya bw’ababurhwa b’ebushoshôkero boshi n’amarhimanya g’e Mîsiri goshi» (1 Bam 4, 30-34).

Birhali bya kusomeza okubona oku amandiko marhanzi g’oburhimanya bwa Bene lsraheli gashushana bwenêne n’amandiko ga balungu babo. Aba rhimanya b’e lsrahe/i barhashibiriri bwenêne eby’embere bya Bene lsraheli. Ba shibirira kulusha omuhigo gwa ngasi muguma. Cikwône Bene lsraheli bama nyire ogo muhigo oku burhaba/e bw’idini lya Nyakasane.

Oburhimanya boshi emwa Nyamuzinda burhenga, bulya yêne ye bushinga nyanya. Obo burhimanya bwa Nyamuzinda burhajira lugero. Bwo bubonekera omu mukolo gwâge gw’okulema, cikwône mwene omuntu arhankaguyumva (Ayu 28, 38-39).

Halya amango oburhimanya bushambâla nka muntu. Ahandi bubonekera nka buli muli Nyamuzinda kurhenga ensiku n’amango; bujira omukolo gw’oku lema haguma naye (Mig 8, 22-31). Ago mandiko gamanyisa n’okurheganya amafulûlo g’Abapersona muli Nyamuzinda. «Obwo bushinganyanya» bushu shine bwenêne na «Luderho» (Yn 1). Oburhimanya na Luderho byanamanyisa bwenêne Luderho wacijiraga muntu, ye Yezu Kristu Nyamuzinda na muntu haguma.

Embaka oku luhembo lw’aminja n’amabî zabalerhera abo barhimanya nta nya nyinji. Ecitabu e’emigani cishambîre ntya oku muhigo gwa ngasi muguma: obushinganyaya kwo kuderha okuli». Ntyo bunakashokolera omuntu omu iragi lya hano igulu. Ecitabu c’oburhimanya bwa Mwene Sira cikunga omuntu murhimanya (Burh 14, 20; 15, 10). Cikwône omwandisi w’eco citabu azidohi rwe n’enkengéro z’olufù, amanyire ebicishwekera kuli ago mango mazinda. Ecitabu c’obushinganyanya cisegerize oku «Nyamuzinda alemire omuntu oku rhafâ (Bush 2, 23). Ecitabu c’obushinganyanya cidesire oku enyuma ly’olufù, emyûka y’abashinganyanya yabona iragi n’omuluhûko gurhahwa emwa Nyamuzinda; cikwône banyankola-maligo bahabwa obuhane (Bush 3, 1-12). Eryo lyo ishuzo lizinda oku idoso linene ly’abashinganyanya ba Israheli oku biyêrekîre obuzinda bw’omuntu.

AYUBU

Enshokolezi

Ecitabu ca Ayubu eba myandikò minja bwenêne y’omukolo gw’abantu n’obukenge. Ago mango ga mira, hàli muntu muguma mwambali wa Nyamuzinda izîno lyâge ye wàli Ayubu, àli mwikubagirwa, ànali muntu mugale bwenêne, w’iragi na wa kaboko ka kubêrwa. Obwo Nyamuzinda anaciyemêrera shetani mpu age nd’imurhangula, lyo ahash’ibona erhi nta mango ankamulahira. Ci kwône Ayubu anabêra mwikubagirwa emwa Nnâmahanga.

Hanaciyìsha bira basharhu mpu bayîsh’imurhuliriza muli agwo maganya gâge. Ebi binwa biri bya nshula-mwànzi, bikulikirwe n’akadali kadârhi. Abwo bìra basharhu baganìre kurhi omuntu alyûlwa nk’oku olugero lw’ebijiro byâge lunali hano igulu. Ntyo Ayubu abona marhangulo garhali manyi, ci kwône burhashuba-nyuma alahira okugayisa Nnâmahanga. Arhamanyiri oku Nyamuzinda agwerhe obuhashe bw’okulibuza omuntu mwimâna na wa bukenge.

Nyamuzinda arhashuzagya Ayubu, bulya omuntu nta mango ankaheka Omulemi wâge lubanja, bulya agwerhe obuhashe burhankagerwa. Omu bijiro, Nyamuzinda akalihira balya bantu basharhu bàjisagya Ayubu kadali. Okubundi Nyamuzinda munya-bwonjo ashubimushobôza abana-rhabana n’abana-nyere n’ebindi birugu binji bwenêne.

Ayubu àli muntu wa misi, àlamire hofi na bashakulûza ba hofi n’olubibi lw’e Arabiya n’Edomu, muli eco cishagala mwàli abantu bw’obwirhonzi n’obumanye na b’irenge linene (Yer 49, 7; Bar 3, 22-23; Abu 8). Ebi Ekleziya erhumanyisa, kuli kuyêrekana oku Ayubu àli muntu mushinganyanya bwenêne (Eze 14). Owayandikaga eci citabu akolesize ebyo binwa by’okuherha abantu omu kuba bikubagirwa na ntahuligana omu buyemere ciru hankaba amarhangulo ga ngasi lubero omu buyemere bwirhu. Càyandikagwa enyuma ly’okurhenga ebwa kululizibwa e Babeli.

Owaciyandikaga, alolereza obworhere bw’omuntu ojira aminja n’olibuzi bwa. Ayubu ayêrekîne oku abashinganyanya kulibuzibwa balibuzibwa. Amalibuko ga Ayubu gali marhangulo gw’obuyemere bwâge kuli Nyamuzinda.

Muli ezi nyigîrizo z’aga mafulûlo, owayandikaga eci citabu arhaderhaga ebilushire ebi. Lyo rhumanya kulusha emyanzi n’ebyo binwa, kwali kwa bulagi rire okumanya bwinja oku ayishihembwa empingu. Rhurhegesirwe okumanya bici birhumire amababale g’abantu galungine n’amababale ga Yezu (Rm 8, 18; Kl 1, 24).

EBIRIMWO

1. Obworhere bwa Ayubu: cigabi 1-2

2. Enshambalo: c. 3-31

3. Amahugûlo ga Elihu: c. 32-37

4. Amashuzo ga Nyamuzinda: c. 38-42, 6

5. Ebinwa bizinda: c. 42, 7-17

I. Enshokolezi: obworhere bwa Ayubu

Shetani arhangula Ayubu 1

1 Omu cihugo c’e Usi, mwàbaga muntu muguma izîno lyâge ye: Ayubu, àli mwimâna na mushinganyanya, àrhìnyaga Nyamuzinda, arhànakwiriragwa mabi. 2 Agwerhe bana-nyere basharhu na bana-rhabana nda. 3 Ashwekaga bibuzi bibumbi nda, bibumbi bisharhu bya ngamiya, mabali magana arhanu ga mpànzi, abambali bòhe, kuganja kutuka! Oyo musbamuka, àli wa lukengwa bwenêne omu bantu boshi b’ebushoshôkero bw’izûba. 4 Abagala, bàkomereraga okugend’ijirira olusiku lukulu emwa ngasi muguma mulibwo, barhumize na bàli babo oku bali basharhu, mpu bayishee balìre bananywère baguma boshi. 5 Byaba ntyo! Erhi amango g’ensiku nkulu gàbàga gamàhwa, Ayubu anaba rhumize mpu bayishe abayobôle, na ngasi sezi mucêra-cêra, anarherekêrera ngasi muguma muli-bwo, bulya àkagicizâna anaderha emurhima, erhi: «akanabà abana bàni bàjizire ecâha, banalogorherera Nyamuzinda omu mirhima yâbo!» Ntyo kwo Ayubu àkâgijira ngasi mango. 6 Lero lusiku luguma bene Nyamuzinda, bayîsh’isengera Nyamubâho, omu sbômbanyi Shetani naye, abayisha ekarhî. 7 Nyakasane anacimudôsa, erhi: «ngahi ohubusire?» Naye, erhi: <<Nali geragera omu igulu namânalimala muzûngwe!» 8 Nyakasane amushubirira, erhi: «Ka wabwîne mwambali wàni Ayubu? Nta muntu omulinganine omu igulu lyoshi, àli ntagèngwa na mushinganyanya, arhînya Nyamuzinda, arhanakwirirwa mabi». 9 Omushombanyi Shetani ashuza, erhi: «Ka busha Ayubu arhinyira Nyamuzinda? 10 Ka wamanya mpu orhamubaliraga bulà, wacizongolosa n’oku ishwa lyâge? Wagisha emikolo yâge yoshi , n’amasò g’ebintu byâge gàyololosire omu cihugo. 11 Ci, orhangilîka okuboko kwâwe, ohume kuli bira ajira byoshi, okuli we ndahîre, òrhabwîni oku âkulogorhera!» 12 Nyakasane, abwîra Shetani, erhi: «Nta burhe! Ebyâge byoshi nkulîkìre-byo. Ci kwône omanye wacìshomya mpu wamulikirakwo okuboko!» Oku bundi, omushombanyi Shetani ayimuka, arhènga aha burhwâli bwa Nyamuzinda. 13 Lero, lusiku luguma, bagala na bâli ba Ayubu, badwirhage bàlya, bana nywa oku irivayi, omu mwa mukulu wabo, 14 entumwa yanaciyisha eri bwîra Ayubu, erhi: «Waliha, empànzi zawe zabire zigwarhirire okuhinga n’endogomi nazo erhi zidwîrhe zakerera aha burhambi, 15 kano kànya, empala-magala z’e Seba zamàshagamuka, zamàshûkuza empànzi, bambali bâwe bwoshi, bamàba geza oku bôji bw’engôrho, niene nabafulumusire-mwo, bo n’obu nyishire nti nkubwire na nkumanyise eyo myanzi y’ibala n’empanya. 16 Oku acidwîrhe aderha ntya, owundi apamuka, aderha, erhi: «Omuliro gwa Nyamuzinda, gwamànamanuka emalunga, gwamàsingônola ebibuzi n’abangere, barhahumirwe ekanwa, niene niene nàfulumusire, bwo n’obu ndi kubwîra ogwo mwanzi.» 17 Oku acidwîrhe aganira ntya, owundi naye y’ono y’ono, erhi: «Abantu b’e Kaldeya bamanayisha bacigabire muli mirhwe isharhu, bamacirhunika oku ngamiya, bamanazishûkuza, bamânageza bambali bâwe oku bôji bw’engôrho, nienene nàbafulumusire-mwo, bo n’obu ndikubwîra ogu mwanzi». 18 Oku aci dwîrhe aderha ntya, owundi naye y’ono y’ono, aderha, erhi: «Bagala bâwe na bâli bâwe bakazàgilya bananywa idivayi omu mwa mukulu wabo, 19 lero empùsi ndârhi yamàpamuka olunda lw’irùngu, yamanaîibânda oku rhuhèmbe rhw’enyumpa, yamahirimira oku bana, barhahumirwe ekanwa. Niene dolodolo nafulumusire, bo n’obu ndi kubânda ezi mpanya». 20 Okubundi, Ayubu àyimuka, asharhula emyambalo yâge, amomwa omukûngu acirhimba oku idaho, anaciderha, erhi: 21 «Nàrhengaga mushugunu omu ndà ya nyama na bushugunu nâshubiremwo. Nyamuzinda wàmpaga, Nyamuzinda onyazire, izîno lyâge likuzibwe!» 22 Muli ogwo munyago goshi, Ayubu arhajiraga câha, arhanalogorheraga omu masu ga Nyamuzinda.

1 Olundi lusiku Bene Nyamuzinda bayisha balisengera Nyamubâho, omu shombanyi Shetani naye abayishamwo kandi. 2 Nyamuzinda, amudiìsa, erhi: «Ngahi ohubusire?» Naye erhi: «Nalinjirigêndagula omo igulu namànali rhâmbagira». 3 Nyamuzinda amushubirira, erhi: ka wabwîne mwambali wâni Ayubu? Ntaye omulinganine omu igulu lyoshi: muntu ntagengwa na mushinga nyanya, orhînya Nyamuzinda, n’amabî, arhagakwirirwa. Arhankashuba nyu ma omu bwimâna bwâge, na busha wàmunkozagya kwo mpu mmuzigulule.» 4 Omushombanyi Shetani, erhi: «Aye! oluhù lufà lundi! Ebi omuntu agwerhe byoshi anabijahike mpu ly’afungira amagala! 5 Ci orhangimulikirakwo okubo ko, omuhume oku mubiri n’oku kavuha; we ndahire! Orhabwini alogorhera omu masu gâwe!» 6 Nyamuzinda abwîra Shetani, erhi: «Jânwa, y’oyo omu maboko gâwe; ci nkukomêrize, orhahumaga oku buzîne bwâge.» 7 Okubundi omushombanyi Shetani ayimuka, arhenga aha burhwali bwa Nyamubâho.

Shetani arhulira kwo Ayubu obulema bw’olushomyo, kurhenga omu lushando, kuhika aha ntôndo y’irhwe. 8 Ayubu ayanka ehijò akaziciburûsha-mwo anaforhamire omu luvù. 9 Obwo mukâge amubwîra, erhi: «Bici ocinanirize kwo omu budabemuka? Jacira oyo Nyamuzinda ocifire!» 10 Ayubu amushuza, erhi: «K’odesire nka musirhe! Akaba rhunayankirire ebinja nka ngalo ya Nyamuzinda, cankarhuma rhurhayankirira n’obuhanya ntyo? Muli obwo buha nya bwoshi, Ayubu arhalogorhaga omu kanwa kage.

11 Emyanzi yalanda bwangu, bira ba Ayubu basharhu bamanya amaligo go shi gamurhogîre. Barhenga ngasi muguma emwabo: Elifazi w’e Temani, Bildadi w’e Shwahi na Sofari w’e Nâmati, boshi balalizanya, mpu bagendilola kurhi owabo àbirage, bamulakire banamurhûlirize. 12 Oku baciri kuli, mpu bamulikirekwo; amasu, bamuhaba. Bagwira omulenge. Ngasi muguma asharhula emyambalo yâge, banacigukumulira akatulo oku irhwe.

13 Okubundi bajibwârhala oku idaho aha burhambi bwâge, bahabêra mire gerege nda na madufu nda. Ntaye muli bwo wàshagîre kanwa, bazânwa n’ama babale mangana aho.

II. Enshambâlo

Ayubu ajâcira olusiku àburhagwa

1 Cazinda Ayubu abumbula akanwa, ajacira olusiku àburhagwa. 2 Arhoza akanwa aderha, erhi:

3 Lukahera olusiku nàburhagwamwo,

n’obudufu bwàderhaga mpu: «Mwana-rhabana oyâlirwe!»

4 Mâshi! mâshi! olwo lusiku lukabà ndunduli,

Nyamuzinda w’enyanya irhondo arhalushibiriraga,

n’obulangashane burhacilumolekeraga!

5 Luzikanwe n’obudufu n’endunduli y’olufu,

ecitû cilubwikire, obwire kabirhi bulubone.

6 Neci, omwizimya guluhâbwe, lufânande,

lurhaganjiragwa omu nsiku z’omwâka,

lurhajâga omu mubalè gw’emyêzi.

7 Obwo budufu bugumbe,

burharhengagamwo na kakù ka mwishîngo!

8 Mâshi mâshi luhehêrerwe na balya bahehêrera ensiku,

balya bayishizûsa Leviatani;

9 Zihirigirhe enyenyêzi z’omucêracêra gwâbwo,

bulangalire omûshi buguzunguluke!

Burhanabonaga lukula azibûla engohe.

10 Obwabulaga kuhamika olûmvi lw’endà nalimwo,

lyo amasu gâni galekibona aga maligo.

11 Cârhumaga ntafira omu ndà ya nyâmà,

erhi nkacigendera oku nanaburhwa?

12 Cârhumaga haba madwi abirhi ganyankirira,

cârhumaga haba mabere abirhi ganyônsa?

13 Bulya rhinga buno ncibêrìre omu murhûla,

rhinga ndwîrhe nahûnga irò ntânatulukè,

14 haguma n’abâmi n’abarhambo b’igulu,

balya bayubakire omu mpinga,

15 nisi rhinga ncibêrire haguma n’abaluzi

bàluzagya amasholo n’enshinda zâbo bazibumba marhale.

16 Nisi, ncicibêrerage cimomano càbishirwe, rhinga ntahali,

rhinga ncibêrire nka balya barhaburhagwa.

17 Eyo munda yo embaka z’ebyàli zihwêra,

yo abâlikola barhamire baluhûkira.

18 Ebigorogo nabyo binaluhûke,

birhanaciyûmva mulenge gw’owabimokera mpu bikole.

19 Eyo munda abarhò n’abakulu boshi cibembe ciguma, n’omujà arhaciri mujà wa odi.

20 Omuhanya bici bamuhêra obulàngashane,

gwa bici omûka baha omurhima guli mungo?

21 Ogu bahà abadwîrhe balinga olufù lurhanayisha,

abalulonza kulusha obubirhi? 22 Abàkacishinzire bacibonaga obudaka bw’enshinda,

bakahamira omu lyànya bacihikaga omu cûsho.

23 Cankarhuma eyo ngalo bayiha omuntu arhanacimanyiri olunda ayêrekîre,

oyu Nyamuzinda agosire.

24 Eyi milumbo n’ebikubi byo bikola biryo byâni,

n’olujamu lwâni kwo ludwîrhe lwadubuka nka mîshi.

25 Ebi nàyobohaga byo bino byamanyishira,

n’ebi nakazâg’irhînya byo bino byamantibukirakwo.

26 Kuli nie nta murhûla, nta kuluhûka, nta kugoheka,

ntabona irò lya mûshi, ntabona lya budufu erhi kulîbwa n’amagala kurhuma.

Obulangalire kuli Nyamuzinda

1 Oku bundi Elifazi w’e Tamani, acihira eluhya aderha, erhi: 2 K’owakubwîra akanwa wankakalinda obu? Ci kwône kurhi omuntu ankabulaga bwaderha! 3 Kengera oku wàhanwire bantu banji, amaboko gajogonokirwe wakazigaha ensimikiro; 4 ihano Iyâwe lyakazizibuhya àbalikola bagwagwabira, lyakazizibuhya amadwi galikola gakomanya. 5 Lero obu olwâwe lwamabimba, w’oyu warhiba olujò, okwenge wamâhikwako, gukolaga mutula n’obwôba! 6 K’orhankacikubagirage obukûnda-Lulema bwâwe, n’obushinganyanya bw’enjira yâwe, kali bwo bulangalire bwâwe? 7 Ocidose bwinja: k’okola obwîne omwêru-kwêru aherêrekera? Ngahi wàbwîne abashinganyanya baholoka? 8 Nàbwîne ebyâhira n’ebyahirûka, ebiru n’ebidukula, abahinga amaligo, bamîre n’amahanya, byo banasârûla. 9 Nyamuzinda akanabarhulirakwo omûka gwâge, banalàngalire, omuhusi gw’oburhe bwâge gwonene gunabahungumule. 10 Omulûmbo gw’entale, omukûngulo gw’ec’erubala, kuhuba guhuba kula amino g’entale ntò gahôhoka. 11 Entale ekabula eci yalya enafè, n’abana bayo bashandabane. 12 Nani nàbwîne nayaganwa bushala-shàla, nanayumva amarhwiri gani gahema. 13 Omu ntuliranyè y’ebilôrho, gala mango irò linene ligonza abantu, 14 nayûmva nagurumanwa, nageramwo ogwa nyegenye, orhuvuha rhwâni rhwajuguma. 15 Okubundi ehy’olubohôlolo hyangera ebusû, olôya lwandikò lwashingalala. 16 Oli nka muntu ayimanga,..ntamanyiriraga obusû bwâge, ci enshusho yâge yambêra omu masû. Harhengiba akahwenyenye … , buzinda nayumva izù, erhi: 17 «K’omuntu ankabà mushinganyanya embere za Nyamuzinda? k’omuntu ankaba mwêru-kwêru omu masû gw’Owamulemaga? 18 Ciru Nyamuzinda arhacîkubagira lwoshi bambali bâge, na bamalahika anababonekwo obubî. 19 Nta buderhe oku bantu bayûbaka rnuli eri ibumba, aba eciriba càbo ciba cihûmbe omu katulo? anabasinogole nka nsirhu; 20 Abanaganukira oku lusiku luguma, Abaherêrekera na ntâye wacibakengera. 21 Omugozi gw’ecihàndo câbo gukonoke, banafè n’okubula oburhimanya.

1 Hamagazagya kwône! Ndi wakushuza?

Ndi warhûla emirenge omu bimâna?

2 We mbwizire, omûngo gunayirhe ecihwinja,

n’oburhe buzihôkane omusirhe.

3 Yumvagya: niono nàbwîne idâga lyayûbaka lyanagandâza,

ci kano kânya, erya nyumpa erhimangagihehêrerwa.

4 Abana bâge barhajira cifungira,

banabayagirize aha kagombe barhakanabona calikûza.

5 Bakola bahingira abashalye bagera,

bulya ehi bankalîre, Nyamuzinda anabakûlehyo ekanwa,

n’enkonola-masù zirhaciziga bahunga.

6 Nanga nkulahirire, obuhanya burhapamuka omu idaho,

n’omûngo gurhamera omu ishwa.

7 Omuntu yêne olêrha obubî n’omutula,

kula nyakadekere alongereza ecirêre c’emalunga.

8 Ci niehe Nyamuzinda ye nayakira ho,

mmurhûle olubanja lwâni.

9 Kuhuma ahuma na gombi,

ajira omwandu gw’ebirhankamanywa,

ebirhangazo by’obulenga bwâge birhankaganjwa.

10 Ye dubulira enkuba oku idaho,

arhume amîshi gahulula omu ishwa.

11 Akalonza okuzûsa omunyi,

okuhisa abarhindibuzibwe oku bucire.

12 Anayeshûle abengûza,

n’emilâli yâbo y’okulyalyanya ayitamalekwo.

13 Abarhimanya anabagwarhe omu murhego gw’amenge gâbo,

atulutûmbye n’abahanûzi bw’okuhanika.

14 Mûshi kalengerere; babone ekola ndûnduli,

izûba liyimanga batûnduze nk’omu budufu.

15 Anayokole omuzamba wàlenganyire omu kanwa kabo,

n’omukenyi amukule omu nfune za ciri-misi.

16 Ntyo, owahanyagire anashubiyumva alangalire,

n’obulya-nsoro buhiìmbàrhale.

17 Neci, iragi lyâge omuntu Nyamuzinda ahanûla!

Nawe orhagayaguzagya obuhanùzi bw’Ogala-byoshi.

18 Ye oyagaza omuntu abul’imubuka ecibànde,

ye obabaza anabul’ifumya n’okuboko kwâge.

19 Kali ndarhu akulikûza omu mababale,

n’obwa kali nda, amabî garhacikuhikekwo.

20 Omu cizombo anakufumye olufù,

n’omu ntambala akulikûze oku bwôji bw’engôrho.

21 N’obwôji bw’olulimi burhakujire kurhi,

wabà muzira-bòba amango omuhaguzi amayisha.

22 Ecânda n’olubula wabiha ebinioko,

orhanayôbôhe ebiryanyi by’en’igulu.

23 Wanywâna n’amabuye g’omu ishwa,

oyinjibane n’eby’erubala biyona.

24 Wabugâna ecihàndo câwe cidekerîre,

n’obusò bwâwe, washànga burhahazirimwo

amango wàyîsh’iburha ndùla,

25 Wabona oku obôloloke bwâwe bwajakwo obundi,

n’abana bâwe bajinirîre nka byasi by’omu ishwa.

26 Wanàje omu nshinda erhi okola mukulu,

nka kula bagumânya olurhyâzo embere ly’akasanzi.

27 Ebyo byoshi wàbibwîne! Ko binali ntyo!

Nawe obiyumvagye bwinja onabikûlemwo obwâwe bûnguke.

1 Ayubu acihira eluhya aderha, erhi: 2 Acibaga amababale gâni gankagerwa, owalerhaga olugero bankahirakwo amalumwa gâni goshi haguma! 3 Go gankazidoâa kulusha omushenyi gw’omu nyànja: co cinarhumire ebinwa byâni bidwîrhe byahahabuka. 4 Emyampi y’Ogala-byoshi yantulungwire, yanshayiremwo, omûka gwâni gudwîrhe gwayubûla obôge bwâyo, n’ebishûgi bya Nyamuzinda nie birhèzire. 5 K’endogomi yakera enamologere ahali akahasi, erhi enkâfu eyanânge enadwîrhe yakera? 6 K’ebiryo birhabaya izù, byankanalibwa buzira mûnyu, k’olwêru lw’iji lurhayôrha nka bidaka ekanwa? 7 Omu bulwâla bwâni, ebiryo by’omulwâla ciru birhandigi oku murhima. 8 Owabonaga oku mpûnyire kubà, na Nyamuzinda anjirire oku ndangâlire! 9 Yenene ayemerage ampinage, azâbûle okuboko kwâge ankuleho! 10 Ciru obwo bwanacibà burhulirize bwâni, nsigalane bishingo bitya muli aga malibuko gâni goshi, mbone ntalabiraga ebinwa by’Omwimâna. 11 Ka ncigwerhage emisi y’okulinda? Nie muntu nyandikirwe olufu bene olu, bici nacilinga? 12 K’obuzibu bwâni buligi bw’ibâle, n’omubiri gwâni ka ko guligi nka cûma? 13 Ntacigwerhi burhabâle buci, Ka mira oburhabâle burhanyakaga? 14 Okurhabêra omwîra obwonjo, kuli kulahira bwarhìnya Ogala-byoshi. 15 Ninyu bene wirhu ko mwàbire bakarhema-njingo nka mugezi, nka kula omugezi gwanyamûka gugera. 16 Gunayishc gwashalagaza erhi na byàsi biguluzize. 17 Ci erhi omwikalà guyisha, ezâli nyishi zinagane, zihirigirhe erhi izûba lirhuma 18 Emizinzi y’ababalama erhengâge omu njira mpu yashimba amîshi, ezimêre omu irûngu, elinde ehereramwo. 19 Emizinzi y’e Temani ekazizikonolera amasù, n’emirhwe y’e Saba ezilangalire. 20 Obwikubagire bwâbo kuyishibà kurhebwa; · erhi bazihika-ho balole omu ndalo za bene. 21 Kuli nie, ko muli nk’ezo nyishi mwa kano kasanzi, ene mumbona mwafuduka mwayumva enshonyi. 22 Ka namubwizire, nti: «Mpî nâni kantu kalebe? Nti mukûle kalugu kalebe oku binyu mukâmpereze? 23 Nti mundikûze omu maboko gw’omubisha, nti ntênzi omu nfune z’omwânzi?» 24 Nyigirizagyi, nâni nahulika, Nyerekagi ngahi nàhabire. 25 Okuyumvirhiza enshambâlo eshingânîne kurhagwerhi mbaka, Ci eyo mirôngwè yinyu kuli kuderha kurhi? 26 Ka binwa byâni mwagayaguza? ebi bya nyakubula-bulangalire biyehûkanwe n’empûsi? 27 Murhakashuka bwayêsha enfûzi cigole, Murhakashuka mwaguza omwîra winyu! 28 Ci mâshi yâga ndoliko! Mundole ebusu, ntabesha. 29 Shubiriri, mucij’emurhima buzira bulyâlya, mushube emirhima murhandenganye. 30 Ka hali bulyâlya bundi oku lulimi? Ka ntankayumviza ekanwa ehiri higalu-galu?

1 K’akalamo k’omuntu hano igulu garhaba matabâro bula? K’ensiku zâge arhali kwo ziyòrha nka murhabâzi mulimya? 2 Kulira omuja acifinja ahali ecihôho kulira omulimyà alingùza oluhembo lwâge, 3 Kwo nani nàhirwe emyêzi erhali mwo bunguke buci, n’amadufu g’amalibuko. 4 Erhi najigwîshira, oli: «Owabonaga buca!» Oku nanazuka ntya, oli: «Owabonaga buyira!» n’omurhima gurhandêkerera kuhika buyire. 5 Omubiri gunyunjwire mivunyu n’ebishisha, guyunjwire migàku, gwanarhònya masira. 6 Ensiku zàni zo mbidu kulusha entòzo, zànahirigisire buzira kucinnangaliza kantu. 7 Kengèra oku obuzîne bwâni guncili mûka gwone, oku, amasù gâni garhankacigaluka mpu gabone ebinja. 8 Cazìnda ntâye wacinshîsha omu libona, amasù gâwe gànanyerekere ntanacihali. 9 Kulira ecitû cinyamûka cinabirigirhe, ko n’owajîre ekuzimu arhayirhenga. 10 Arhagaluka mpu ashubire omu mwâge, n’aha mwâge harhacimuyishi. 11 Co cirhumire ntakabula bwaderha, naganîra omu mûngo gw’omûka gwâni, nnanshambâle omu burhe bw’omurhima gwâni. 12 Ka ndigi nyânja nieki, erhi nisi ciryanyi c’omu nyânja, mpu bampirekwo abalimzi? 13 Erhi najiderha nti nahumukira aha ncìngo, nti encingò yâni yabà nka yanyîbiza eminiho, 14 Onanfuduse n’ehilôrho, onkânge n’ebi odwîrhe wanyêreka. 15 Owangolola akampubya, ko kukulu: olufû lwo lukulu kuli aga malibuko! 16 Nàshangusire, ntayôrhe mpabà ensiku zoshi; ocinyîrekeragc ensiku zâni guli mûka gwonene! 17 Omuntu aligi cici mpu wamushibirira ntyo, mpu wamuyibuka onamuhirekwo omurhima, 18 Aligi cici mpu wamurhandûla ngasi sezi mpu wamuhengûza ngasi kasanzi 19 K’orhankalesirage okundolêreza, ciru nani ntwire amarhi. 20 Akabaga câha nàjizire kurhi nàkujizire w’oyo, w’ejà abantu bulàbi? Càrhumire wantindibuza ntyala n’empìmbo zawe, ciru mbone nkola nkuzidohîre? 21 K’orhankalembera okwo nàkugayisize, k’orhankabwikira obwo bubî bwâni? Bulya kandi kasanzi kasungunu erhi nkola ngwishîre omu katulo, wacinnonza obugane ntacihabà!

Obushinganyanya bwa Nyamuzinda

1 Bildali w’e Shwahi, aja eluhya aderha, erhi: 2 Kàli orhanaleke okuderhaderha? Okùla kuderha ebinwa biri nka cihûsi cinene? 3 Ka Nyamuzinda ankahabûla olubanja, ka Nyamubâho ankagolongohya obushinganyanya? 4 Akaba abana bâwe bàmugayisize, bubî bwâbo ànabahanire 5 Wehe akaba oli mwêru kwêru na mushinganyanya, olongerezagye Nyamuzinda, oshenge Nyamubâho. 6 Kurhenga buno akushubiza omu bwîra bwâge, anashakâle enyumpa z’omushinganyanya. 7 Obworhere bwâwe burhanzi wabulola nka busha, omu kubona obôloloke bukulinzire. 8 Odôkereze àbâli burhanzi, oyumvirhize bwinja bici b’ishe bàbwîne. 9 Rhwehe, injo rhwàciburhagwa, rhurhamanyiri bici, ensiku zirhu bano igulu ko zirazûka nka cizûngu-zûngu. 10 Bòhe, bakuyigiriza banakubwirize, n’akanwa kabali emurhima kakumanyisa obu burhimanya: 11 «k’omufinjo gunamere omurhali omu luziba? k’olushasha lwankamera buzira mîshi? 12 Oku luciri lurhò ntyâla, ciru ankaba ntâye olutwire, lwo lurhànga ebindi byâsi okuyûma» 13 Abayibagira Nyamuzinda, kwo bafà ntyo, Obulangalire bw’enkola-maligo, nabwo ko buhera ntyo. 14 Ebi acîkubagira, buli budodo, n’ebi alangalira luba lwôgo lwa lwirhangulira 15 Akayegemera enyumpa yâge, enakûnduke, akayisimikirakwo, enamuhongokane. 16 Lola oku ayunjwire magoba amango g’izùba, n’ebyana byâge byanalândira omu ishwa lyâge. 17 Emizi yâge ezongobarhine oku ibuye, anakazidômera omûka omu karhi k’amabâle. 18 Lero bamushugula halya àli, halya mwâge bamuhaba, erhi: «rhwembi ngahi?» 19 Làba oku akola abôlera omu njira, n’ababo badwîrhe babera idaho. 20 Nanga, Nyamuzinda arhalêkerera Omushinganyanya, arhanarhabâla enkola-maligo. 21 Amasheka ganashubirhûnza amarhama gâwe, n’obusime buciyerekane oku kanwa kâwe. 22 Abashômbanyi bâwe enshonyi zibabùmbe, n’aha mw’enkola-maligo hashâbwe.

Nyamuzinda arhajisibwa lubanja

1 Ayubu erhi akola ashuza aderha, erhî: 2 Neci mmanyire oku kwo binali ntyo: K’omuntu ankayâza Nyamuzinda? 3 Omuntu oderha mpu amujisa kadali, arhamushuza ciru n’eliguma oku kali cihûmbi. 4 Ayishi byoshi, âli na muzibu kulusha byoshi, ndi wankaderha mpu acishingikanye ye abule n’oku abîre? 5 Obagala entôndo zirhanamanyiri, anazikundùle zikamujira burhe. 6 Anashabagize igulu aha linali, n’ebikôndo liyimangirakwo binagere mw’omusisi. 7 Anahakanye izûba mpu lirharhengaga emashinji, n’enyenyêzi azihamikire. 8 Yene ye wàlambûlaga amalunga, ye gera oku mîshi g’enyanja. 9 Ye wàlemaga Ursi na Orioni, Enyenyêzi cirera-mwêzi n’olukere lw’e Mukôndwè. 10 Kuhuma ahuma na gambi, ye wàjiraga omwandu gw’ebirhankamanywa, ebirhangazo by’obulenga bwâge birhankagànjwa. 11 Akangera ho ntamubona, anacigendere ntanatwiri ihuzi-huzi. 12 Erhi ankanyaga omushoko, ndi wankamurhanga? ndi wankacishomya mpu amubwîra, erhi: «Bici ebyo ojizire?» 13 Nyamuzinda liguma atulumukirwa, bambali ba Rahabu kuyandala baciyandala aha magulu gâge. 14 Nani oburhindi bwâni nti nacihagiza, nti ngwerhe akanwa nâmubwîra? 15 Ciru ankabire nyazize, ntankashuzize, kuyinjibana nankamuyinjibina erhi kwo; bulya ye wantwira olubanja. 16 N’erhi nakamuyakûza akashuza, ntacìkêbirwi oku ankayùmvirhiza izù lyani! 17 Oyu odwîrhe andabarhanyiza obumama, odwîrhe anyushùlira ebibânde buzira igwarhiro, 18 orhakaziga ciru namira omûka, analiko anywesa omutula! 19 Ka kulwa nalwaga? Arhankajibwa omu irhwe! Ka lubânja naja? Ntaye wankacishomya mpu amuhira oku ibuye! 20 Nkaderha nti nyazize, akanwa kage kanyagiriza, Nkaderha nti ndi mwêru-kwêru, arhâmpe lubanja. 21 Ci kwône, ka ndi mwêru-kwêru? Ciru niene ntacimanyiri! N’oku ndamire kwanshologosire! 22 Bulya kwoshi ko nakuguma, nankudesire: anashenyule omushinganyanya, anashenyule n’enkola-maligo. 23 Erhi ecahira cikali ciyisha, anashekere amagala g’abêru-kwêru. 24 Omu cihugo cigwîre omu nfune z’enkola-maligo anahunye amasû g’abacîrânuzi, n’akaba arhali ye, aligi wundi ndi? 25 Ensiku zâni zo mbidu aha mulibisi, zaja zantibamwo buzira kubona iragi. 26 Zikanyize nka bwàrho bubidu, Nka kula akadùrha kacihunika (oku mwana-goko). 27 Erhi najiderha nti ndeke okuniha, nti mpindule obusù ntùze, 28 nanyumv’ebihamba binshamule erhi kukengera amaligo gani goshi kurhuma bulyala mmanyire oku arhali buhami-hami oli wandibuliza. 29 Akaba nie nyazirage, bici nacicirhamizako? 30 Ka mpu ncikalabe amîshi g’olubula, mpu nkalabe enfunc n’omushènyi mwêru? 31 Kurhahânge orharnvumvuza oku civu, ciru n’emishângi yâni yone embe nshishinyê. 32 Bulya yehe arhali muntu akâni arhajisibwa kadali, arhanajisibwa lubanja. 33 Ntaye wankarhuja ekarhî mpu arhutwira olubanja, akaderha mpu arhuhirekwo amaboko. 34 Ntaye waderha mpu ayegûle akarhi kage kantênge-kwo, mpu ayegûle ebikângo byâge , bihuse okunjugumya. 35 Ci kwône kurhârhume ntamubwîra buzira bwôba, bulya oku bwâni; ntayôsiri ntyo.

1 Bulyala akalamo kanshologosire, nkolaga naleka omulenge gudubuke, nkolaga naderha omutula gundi emurhima. 2 Nabwîra Nyamuzinda, nti: orhanyagirizagya Muhanyi, ombwire nàni cici ntumwire. 3 K’obwinage kuli kwinja oku kungwarhira ecikalarhu? okûla kugolongohya obushanja bw’omu nfune zawe? n’okûla kurhabâla ababisha omu mirali yâbo? 4 K’amasû gâwe kwo gàbirage nka bunya-mubiri? Erhi nisi k’obonaga nka muntu? 5 K’ensiku zawe kwo zirigi nka za muntu? Erhi nisi emyâka yâwe kw’egera ak’eyâbo? 6 We dwirhage walongereza obubî bwâni, wanadokereza ogwa ecâha câni. 7 Wenene omanyire oku ndi mwêru-kwêru, na ntâye wankankûla omu nfune zawe! 8 Ndi bushanja bw’enfune zawe, wene wàndemaga, ka lero okolaga wanshàmbûla, onjegenje! 9 Kengera oku wene wàmbumbaga kula babûmba ibûmba, ko wânânanshubize omu katulo. 10 Kâli wene wànkamaga kula bakama amarha, wanantwisa kula batwisa amashanzâ? 11 Wanyambika omubiri n’omunyafu, wansobekamwo amavuha n’emisi; 12 Kandi wanshobôza obuzîne, n’obushibirizi bwâwe kuli nie bwo bwarhuma nalama. 13 Ci kwône erhi onambìsire muhako; mmanyire okwo; kwàli n’omu bukengere bwâwe. 14 Nkakola ebigalu-galu, erhi onandi ebulâbi, na ntako wankaciderha mpu ndi mwêru-kwêru. 15 Nkabà munya-byâba, erhi namanahera! Nkabà mwêru-kwêru, ciru ntayinamule amalanga, bulyala ndi muntu enshonyi zibumbire, n’obuhanya bunyunjwire! 16 Erhi najiderha nti nyìnamule irhwe, onàmpìve kula entale ehìva, erhi kandi oshubinkolera akal’ibala. 17 Nnanyumve oshubirintabalira, oshub’intûlakwo omujina, engabo z’emiciûkà zintêre burhahusa. 18 Lero càrhumaga ontènza omu nda ya nyâmà, singa nàcifirire, na nt’isû lyàkandozire-kwo! 19 Ko nànkacibêrire nk’orhahabaga, bankûle omu ndà ya nyâmà, bampêke omu nshìnda. 20 N’ensiku z’akalamo kàni oku zakôfiha wàni! Ocinyirekerage, mbe nkanarhûlirira. 21 Embere mbalame burhagaluka, omu cihugo c’omwizimya n’endûnduli, 22 emûnda endûnduli n’enshandâle bishûndwa, emunda omûshi guyôrha nka budufu bukulu.

1 Oburhimanya bwa Nyamuzinda bwayagiriza Ayubu 11 1 Sofari w’e Nâmati aj’eluhya, aderha, erhi: 2 Ka kîshi-derha yêhe arhashuzibwa? K’okuderha bwenêne kwo kuyâza? 3 K’ebinwa byâwe binji-binji binarhumage abandi baduma? Ka warhuha amasheka n’ebinioko rhubule n’okukuyagiriza? 4 Wanarhoza akanwa erhi: «olugendo lwâni lushôngwire, ndi mwêru-kwêru omu masù gâwe» 5 Ci kwône Nyamuzinda àcilonzagya okukushuza, àcibumbûlaga akanwa mpu akushuze, 6 àcikubohôleraga amahwe gw’oburhimanya, galya gabwirwa orhagayûmve, wali wamanya oku bubî bwâwe Nyamuzinda akutumuzize. 7 K’ocihâmbire okusâgarha amahwe ga Nyamuzinda akutumuzize, n’okuyumva bwinjinja obwimâna bwa Nyamuzinda? 8 Kàli bwo bûli kulusha amalunga, ojirage kurhi obwo? Kàli bwo bûli kulusha okuzimu, omanyâge bici obwo? 9 Bwo bulambûsire kulusha igulu, Bwo na bugali kulusha enyànja. 10 Erhi akapàmuka mpu akola ashweka igulu n’okulisambisa, ndi ciru wankamurhanga? 11 Bulya yehe arhahaba owanywerha; ecibi c’omuntu anayôrhe acibwîne arhanaciyibagire. 12 Co cirhumire omusirhe arhegesirwe ahunûke, n’omuntu oli nka c’ebwêru aka shazimwe, akômere ekà! 13 Mâshi yâga, rhimanya bwinja kulusha, lambûla amaboko ogayerekeze enyanya emunda ali. 14 Erhi wankakabulira kuli bwenêne aga maligo gakuli omu nfune, okanaleka kuhandisa obulyâlya omu mwâwe, 15 Ago mango wanayinamula obusù burhalikwo izâbyo, wanazibuha orhanaciyumve bwôba buci. 16 Obuhanya bwàkulikwo, orhacibukengêre ciru, n’okabukengêra, erhi kunakola nka kula bakengêra amîshi gàhulwìre. 17 Okubundi akalamo kâwe kashubimoleka kulusha akalengerêre, n’omwizimya guhinduke mucêra-cêra. 18 Wâbà n’omurhûla bulya lero nâwe okola ogwerhe obulangalire, na ciru ankabà zarhanzir’ikubumba, wahûnga bwinja. 19 Wanaluhûkaga na ntâye wacikuhûgûga, na banji bashub’iyisha balî kusengera. 20 Ci kwône amasù g’endyâlya gohe ganazikirire, babule aha bayakira, okulangalira kwabo kube nka ko kukola kurhengamwo omûka.

Oburhimanya bwa Nyamuzinda buciyêrekana kanji-kanji omo kukola emyônè y’obuhashe bwâge

1 Ayubu aj’eluhya aderha, erhi: 2 Neci mushâna wâni: munali nk’izù lya lubaga lwoshi, amango mwânafe, n’oburhimanya bunafe. 3 Nâni ngwerhe obukengere akinyu, ntâco mundushire muli okwo, na ntâye orhamanyiri ebyo byoshi. 4 Ci kwône omuntu anashekerwe n’omwîra wâge, Mpu kwenge amabirikira Nyamuzinda mpu amushuze omushinganyanya mwêru-kwêru, gakola masheka bamuhà. 5 Abàbwîne câbugeshera, mpu obuhanya bufè nshuzo, n’owacihûma-hûma, mpu bamuholereze. 6 Ago mango erhi n’ab’obuhagwe bacidêkerire omu bihândo byâbo; abasholoshônza Nyamuzinda erhi barhanahuligana, ciru na balya balonza okurhegeka Nyamuzinda! 7 Odôse enkafu zanakubwîra, enyunyi z’emalunga zanakuyigiriza. 8 Ebicibulula oku idaho byanakubwiriza, enfi z’omu nyanja zanakuyigiriza. 9 Bulya muli byo byoshi ntâco cirhamanyiri, oku kuboko kwa Nyamuzinda kwàbijiraga byoshi. 10 Abà afùmbasire omu nfune zâge obuzîne bwa ngasi hiyîsa, n’omûka gwa ngasi muntu. 11 K’okurhwîri arhali ko kuyumva ebinwa nka kula olulimi luyumva obununu bw’ebiryo? 12 Abashosi bali ba kurhimanya, n’abakulu bali b’ihano. 13 Yehe, oburhimanya n’obuhashe. byoshi ye Nnabyo, ihano n’okumanyirira byoshi byâge , 14 Oyu amashâbira, ntâye wankamuyûbakira, oyu amâshweka, ntâye wankacimushwekûla. 15 Erhi ankacika amîshi, cinashube canda cirl; akagalika, ganayône igulu! 16 Obuzîne n’amakengu ye Nnahyo, omurhebwa n’omurhebanyi, boshi bâge. 17 Abahanûzi anabahabîse olugère, abacîrânuzi abasirahye. 18 Anashuûùle abâmi olunigi, abazônze omurhûndà ecibunu. 19 Abadâhwa anabagendêse buzira nkwêrho, ayimûle n’abayimire. 20 Anadùmye ba kishiderha, n’abagula abahabise amakéngu. 21 Abaluzi anabalugize amaherhe, na ba-ciri-misi anabashuhûlire olunigi. 22 Enyênga anayinyâge omwizimya, n’endûnduli ayihindule bulangashane. 23 Anayushûle amashanja, anabuligaheza, anabè amâlandiza amashanja agal’igaherêrekeza. 24 Abakulu b’ecihugo anabanyâge obukengere, abatulutumbye, baherere omu irûngu lirhabamwo njira. 25 Bàdundaguzize omu ndùnduli buzira kamole, badândabagane nka kulya balaluka.

1 Ebyo byoshi, nàbibwîne n’amasù gâni, nabiyumva n’aga marhwiri, nanabikirira. 2 Ebi mumanyire nani byo nyishi, ntâco mundushire muli okwo. 3 Ci kwône Nyamuzinda ye nâganiza Ngwerhe binwa byâni nka binga nâbwîra Nyamuzinda. 4 Mw’abo, kusinga musinga ebinwa, muli bafumu ba bwihâmbi. 5 Ndi wankarhang’imununika munahumbârhale, lyoki mwankabona ninyu oburhimanya! 6 Muyumvagye nâni oku nasâmba, murhege okurhwiri, muyumve ecimbà ekanwa! 7 Ka mumanyire mpu mwayâza Nyamuzinda n’obunywesi, erhi binwa bya bulyâlya? 8 Ka mwe mwamuderhera, mube bafungizi bâge? 9 Ka kurhankabire kwinja amuyêshûle? Ka naye ko mwamuha ebinioko kula bashekera omuntu? 10 Arhegimuhana kulya kw’enkwi n’amîshi, kuli obwo bulênzi bwinyu. 11 Ka ciru obukulu bwâge burhamuyôbohya? K’ecôba câge cirhamuhiramwo cikângo? 12 Emigani yinyu mikulûkulu, eba mihigo y’omu katulo, n’okufûngira omuntu kwinyu, kunali nk’ibûmba lyâlangala. 13 Muhûmbârhale, nie nkola naderha, oku byankabà bikubè! 14 Omubiri gwâni ngusêzize n’amîno, omûka gwâni aha nfune ngudwîrhe. 15 Yenè, ankanyirha anyirhe: Ci kwône ncikubagire okuyêrekana obushinganyanya bwâni omu masù gâge. 16 N’okwo kwône kwânanciza, bulya enkola-maligo erhankacishomya mpu yayimanga omu masù gâge. 17 Murhege okurhwiri, muyumve ebinwa byâni, muyumve kwinja ebi ndesire. 18 Nkolaga naja lubanja, erhi nnamanyire oku nyâzize! 19 Ndi olya onjisizagye lubanja? Kano kiìnya, nyèmîrage mpulike nancifire! 20 Onyemerere bibirhi byône, okubundi ntakacicifulika embere zâwe: 21 Okuboko kwâwe ombarhuzize okuyêgûle, orhanacinkângaga n’ecôba câwe. 22 Enyuma z’aho ohire izù enyânya, nâni nakushuza, ci kwône nanga, nie naderha nâwe onyeshûle. 23 Bubi bunganaci na byâha binga nàkujirire? Ombwire obugoma bwâni, ebyâha byâni? 24 Cirhumire onfulika obusù^a bwâwe? Cirhumire ondola nka mwânzi wâwe? 25 Bici wàkangira ehyàsi hiyehwirwe n’empûsi? Bici oshimbire ôlukere lwàyumûsire? 26 We odwîrhe wantôlera emihigo midârhi, oshubinanganjira obubî nàjizire omu bûshûke bwâni. 27 We wàmpizire amagulu omu byûma, we genda wansholera, oje wasingiriza ngasi aha nàgezize olushândo! 28 N’obwo omuntu kw’ashubira omu katulo nka cibolêreza, nka mwambalo gwàlirwe n’eshwa.

1 Omuntu erhi aburhwa n’omukazi, alama nsiku nsungunu erhi zinayunjwire mirhânyo. 2 Anafunyûke nka bwâso, buzinda ayûme, ayâke nka cintûza burhayimânga! 3 Kâli bene oyo y’onamôlera amasù, oyôla y’odesirage mpu wajîsa lubanja? 4 Ndigi wankarhenza ehinja omu hibi? Ntaye! 5 Na bulya ensiku zâge ziri ngânje, bulya emyêzi yâge we yigwerhe, bulya wàmutwirire olubibi arhankarhaluka, 6 Omurhenzagye kw’amasù omuleke, kuhika naye nka mulimya, ayukirize omulegerege gwâge. 7 Omurhi gujira obulangalire, Banagutwe gunashub’ishabuka, gurhanaleke okujakwo emishabuka. 8 Ciru akaba emizi yagwo yàyumire ekuzimu, n’ecisiki cagwo cikola cirhôndire calûndwa, 9 erhi gunayûmva amîshi gunashubimera, gushabuke gunalerhe amashami nka murhi murhò. 10 Omuntu yehe akanafâ erhi na hoshi aho; erhi mwene omuntu anarhêngamwo omûka erhi lwanahùmbire. 11 Olwîshi lunagane luyûme, amîshi g’omu nyânjà ganagane? 12 Ci omuntu yehe halya alambûkire arhankacihazûka, kuhik’aha kuhwa kw’amalûnga, arhàcicizûse, arhacicikûle omu irò lyâge. 13 Ndi wankabona ônfulika nâni omu kuzimu, ônambêzemwo kuhik’oburhe bwâwe butwike, onantwire amango wenene wâshub’inkengera! 14 Omuntu nk’amafa, k’ankacishubilama? Omu nsiku zâni zoshi nakola, erhi nandwîrhe nâlingûza kuhika ba ntenze. 15 Wanahamagaza nâni nânashuza, wanashub’ilolâreza obushânja bw’amaboko gâwe. 16 Ci bunòla odwîrhe wagânja amakano g’amagulu gâni, ka wankabulaga kulolêrcza cbyâha byâni? 17 Amabi gani wàgafunikire omu cirhimbiri, wanahira obulêmbo bw’ecizibwe oku byâha byâni. 18 Ci aye! Nka kula entôndo nayo buzinda ekùnduka, nka kula ibuye lirhenga aha lyàmereraga. 19 Nka kula amîshi gahûla amabuye, nka kula ecihônzi cihêka amabuye, ntyo kwo ohirigisa obukengere bw’omuntu. 20 Wamamurhingamira erhi na boshi aho, amànahûnjuka, onamuheze enshusho ogal’imulika. 21 Abana bâge bakàyishij’irenge, arhankacimanya, bakacinaguzibwa ntâco cacimumanyisa. 22 Malumwa ga mubiri gwâge gwonene ayumva, arhalakira wundi ci magala gâge gonene.

Akanwa ka Ayubu kamuyâgiriza

1 Okubundi Elifazi w’e Temani, anacij’eluhya, aderha, erhi: 2 K’omurhimanya ankashuza ebinwa byayehûka nka mpûsi? K’anacibûmba enda n’empûsi y’ebushoshôkero bw’izûba? 3 K’anacihagiza n’ebinwa bya busha-busha, n’ebinwa birhagwerhi makwanane maci? 4 W’oyu wamashereza obwirhôhye, wamagayaguza omuntu warhânya embere za Nyakasane. 5 Bulya bubî bwâwe bwo budwîrhe bwakubwiriza ebîra bikuli ekanwa, wanacishozire iderha ly’enyenge. 6 Akanwa kâwe kwône kakuyâzize^b ci arhali nie, binwa byâwe binakushobesire. 7 Ka we wàburhagwa wa burhangiriza^c omu bantu? Ka wàbusirwe embere ly’orhurhôndo? 8 K’okola oyumvîrhe akanwa ka Nyamuzinda^d? Ka wenene okola ocihîre oburhimanya? 9 Bicigi oyishi rhurhishi? Bicigi oba omanyire rhunabihabe? 10 Nirhu rhugwerhe ekarhî kirhu abashamuka n’abagula b’emvi, bashosi kulusha sho. 11 K’onabwîne oku kali kantu kanyi oburhulirize bwa Nyamuzinda kuguma n’ebinwa by’olubohololo rhukubwizire? 12 Cankarhuma omurhima gwâwe guba burhe ntyâla, na cici cirhumire wamorhola amasù kwa bene okwo. 13 Kurhi Nyamuzinda ye okola obêrire burhe, n’omu kanwa kâwe mwo mudwîrhe mwarhenga ebinwa bya bene ebyo! 14 Kurhi omuntu ankabà mwêru-kwêru, omwana w’omukazi mpu naye abâge mushinganyanya? 15 Lola oku ciru abatagatifu bâge arhacikubagirabo, n’amalunga garhaba mêru-kwêru omu masù gâge. 16 Kurhi byankabâga oku mugalu-galu n’ow’amabî, oku muntu onywa amabî nka mîshi! 17 Nkolaga nakuyêreka, onyumve, nakuganirira ebi nàbwîne^e, 18 Ebi abirhônzi bâkazâg’iyandika, buzira kubifulika, babiderhe nk’oku b’ishe banabiderhaga, 19 balî balya bàhabagwa ecihugo nka kashâmbala, amango barhàli baciba n’ecigolo ciguma ekarhî kabo. 20 Ensiku z’omubi zoshi ganaba malibuko, n’omwisi, emyâka yâge ebà miganje. 21 Amarhwiri gâge garhayumva oburhali bwôba, amango g’omurhûla, kaheza anacirhunike kuli ye. 22 Arhankayemêra oku acicikûla omu mwizimya, amango amanabona oku akola muntu oyerekezibwe engôrho. 23 Amabona oku àyîsh’ilirwa oku mpinga n’ebihûngu, n’oku obuhanya bwo na bwâge. 24 Ensiku mbî zinamugeze mwo omusisi, ajugume anarhânye, nka kula mwâmi waja oku matabâro ayôrha. 25 Okuboko kwâge akugêrere Nyamuzinda, acishomye mpu alwîsa Nyamuzinda. 26 Yeshi amabangalaza igosi, kwenge acihundikire empênzi y’amafufu marhumirira. 27 Yeshi obusù bwâge budwîrhe bwayàga mavurha, n’enda yâge ecibêrire ya mabwênde. 28 Ali gwêrhe ebishagala ci byâhirigisire, n’enyumpa zirhacibamwo bahi, hofi zihinduke cirûndo ca mabuye. 29 Arhakacishubigala, obugale bwâge ntaho bwankarhângirira, iburha lyâge lirhakacilumira igulu. 30 Arhakacifuma endunduli, engulumira yamalîra emishabuka yâge, Anahirigirhe n’omûka gw’ekanwa ka Nyamuzinda. 31 Amanye ankacîkubagira omujunja gwâge, bulya kwanashuba kucirheba. 32 Amashami gagc gayiìrha embere amango gahike, na nta mango gacibishihala. 33 Ayôrha nka lusisi lurhanaciyêra, ayôrha nka muzêti gwamarhoza obwâso. 34 Bulya omurhwe gw’endyâlya gurhajira bunguke buci, na muliro gumalîra omutwî w’emmanja mugalugalu. 35 Osinga obubî anaburhe obuhanya, okucîrheba kukulire omu ndà yâge.

Obulyâlya bw’omuntu n’obushinganyanya bwa Nyamuzinda

1 Okubundi Ayubu anacij’eluhya, aderha , erhi: 2 Namayumva kanji-kanji binwa bya bene ebyo, mweshi muli barhuliriza badârhi! 3 Mangaci mwayûsa ebyôla binwa binyu byakaz’ihehûka nka mpûsi? ka hali endwala edwîrhe yakuhahabusa omu kuderha bya bene ebyo. 4 Nani, nanahasha okushambâla akinyu, acibâga mwe mwali ahâla ndi; nali namubwîra ebinwa binjinjà na mmudûndire irhwe. 5 Omu kanwa kâni nali namubwîra; nti muzibuhe, na buzinda ncihûmbire. 6 Nkaderha, okôla kurharhûze amalumwa gâni, nkahulika ka lyo gandekaga? 7 Neci! Lola oku amamperêrekeza! Wàhungumwire omulala gwâni, na nâni niono wamaziriringa. 8 Amacijira muhamirizi, akola anjisa lubanja! Owambêshera amayânjikira. 9 Obukunizi bwâge bwanyisire, bunshimbulwire, adwîrhe aluma amìno erhi nie ntuma, omushombanyi wâni kuli nie adwîrhe agalambula amasù gâge. 10 Badwîrhe banyâshamulira orhunwa rhwabo, omu kunjacira badwîrhe bampà empi omu marhama, boshi oku banali, bamacizangiza kuli nie. 11 Nyamuzinda anampânyire emw’omuntu mugalu-galu^f, amandekêrera omu maboko g’abîsi b’abantu. 12 Nali nciberire n’omurhûla ci ye wamvungunywîre, angwarhira oku igosi, anacinfûnda omu katulo. Nie nkola itêgwa lyâge 13 emyampi yâge yanzungulusire, yantulungwire endà buzira bwonjo, amanshambulira endulwe yâni oku idaho. 14 Nie ntumire ayisha ayôkêra-yôkêra, akola ancinagîre-kwo nka mulwî wa ntambala. 15 Oku mubiri gwâni, nàhângirekwo sûnzu, n’obusù bwâni nabufûnda omu katulo. 16 Obusu bwâni bwàdukulize erhi kulaka kurhuma, n’engohe zâni zirhacibona. 17 Ci kwônene nta bumînya buli omu nfune zâni, n’omusengero gwâni guli mwêru kwêru^g. 18 Omanye wankabwikira omukò gwâni^h, wâni idaho, n’omulenge gwâni gukaz’isôka burhahusa. 19 Muli ganola mango gonêne, lola oku ayiruka empingu, omuhamirizi wàni, omufungizi wâni omu hantu h’enyanya. 20 Abadwîrhe bandagira n’abìra bâni bayêrekîre emunda Nyamuzinda ali, emunda ali yo amasù gâni gadwîrhe galakira. 21 Aye! Acibaga omuntu ankahash’ijà lubanjaⁱ boshi na Nyamuzinda? Nka kula omuntu ankanaluja boshi n’owabo muntu! 22 Bulya, emyâka yâni misungunu eyira yacihwêra, na nkolaga naja muli erya njira, eyi ntankanacigalukamwo.

1 Omûka gwamampwêra, ensiku zâni zamayûrha abambisha bakola bali barheganye. 2 Aye! Acibaga abashekeza abandi barhâli banzongolosire, isù lyani lyamageza obudufu ekarhî k’ebijâci byâbo. 3 Wêne obâge mufungizi emunda wenene oli, aho ndi wankashûrha omu nfune? 4 Bulya wàbafunisire omurhima balek’ibona ebishingânîne, mâshi orhacizigaga bahima. 5 Aka lebe wàjiriraga abira olusiku lukulu, n’obwo amasù g’abana bâge gazikire omu mbonyi. 6 Wànjizire mugani gw’amashanja; nie nkola nyakumesherwa ebusù. 7 Isu lyani lyamahola erhi burhe burhuma n’ebirumbu byâni byoshi ekola nzûngu yonene. 8 Abantu bashinganyanya bamajuguma erhi okôla kurhuma n’omushinganyanya amakunirira omugalugalu. 9 Ci kwône kurharhume omushinganyanya aleka enjira yâge, oli wa amaboko mêru kwêru anayushûla oburhwali. 10 Ci kwônene mw’oyo mweshi yishagi yâga, ka ntacibonage omurhimanya muli mwe? 11 Ensiku zâni zamayûrha, n’emihigo yani yafananda, byo byâli biragane by’omurhima gwâni. 12 Obudufu banabujire mûshi, Obulangashane bunaje hofi ciru hankaba omwizimya! 13 Bici nankacilangalira, ekuzimu yo na mwâni, omu mwizimya mwo natwira icûmbi. 14 Nàbwizire enshinda; nti: «we lârhà» N’emivunyu, nti: «we Nyâmà, we na mwâli wirhu!» 15 Ngahigi obulangalire bwâni bucirigi? n’iragi lyani ndi wankacilimanya? 16 Ka bayandagalira haguma rhwe nabo ekuzimu, nisi erhi, rhweshi rhuzikire omu katulo?

Oburhe burhali cici embere z’obushinganyanya

1 Okubundi Bildadi w’e Shwahi, anacija eluhya, aderha, erhi: 2 Mangaci weki waleka ebìra binwa byâwe? orhangigerereza buzinda rhubulikubwîra, rhuganìre. 3 Cirhumire odwîrhe warhulola nka nyama, rhwamayôrha nka binganyi omu masù gâwe! 4 We dwîrhe wacibâga erhi burhe burhuma, K’omanyire mpu igulu lyayôrha kwône erhi we rhuma, .Ka wamanya mpu ibuye likola lyakûlwa omu bululi bwalyo? 5 Nêci, obulangashane bw’omwisi bwahirigirha, n’engulumira y’omuliro gwâge erhakacimoleka bundi. 6 Obulangashane bwazima omu nyumpa yâge, itara lyâge lyazimira enyanya ly’irhwe lyâge. 7 Okulambagira kwâge n’emisi kwahwa, n’ihano lyâge yenene lyo lirhumire akmûmba. 8 Bulya amagulu gâge gamàgwârhwa n’.emigozi, amalambagira omu kasirha. 9 Omurhego gwamamugwarhira oku kansisira n’empulula yagwo yamamusêza. 10 Gulî mufulike ckuzimu omugozi gumurhezire, n’omurhego gwamurhuluba guli omu njira yâge. 11 Ngasi lunda ankayerekera obwôba bwâmugwârha, bunamushimbulwire oku aja agenda. 12 Ishali bwo buhane bwâge, n’obuhanya bwamamuja aha burhambi. 13 Oluhù lw’ebirûmbu byâge loshi lwàlîbirwe, ebirûmbu byâge byamalîbwa n’enfula y’olufù. 14 Amàkùlwa omu nyumpa yâge, omu ànalicibèrire n’omurhula, akululirwa emwa mwâmi wa bakahèza. 15 Wanahashig’iyûbaka omu nyumpa yâge bulya erhaciri yâge, ecibiriti camalashirwa aha mwâge. 16 Omu nshishi, emizi yâge yamayûma, omu nyânya, amashami gâge gamagokômba. 17 Arhakaciyibukwa hano igulu, arhacigwerhi izîno omu cihugo. 18 Bamamurhenza omu bulangashane, amàja omu ndunduli, amakagwa hanol’igulu. 19 Arhacigwerhi ehy’omwimo, oli ehy’iburha omu lubaga lwâge, ntâye wàfulumusire olufù omu lugò lwâge. 20 Omu kubona okwola ayosire, abantu b’e Buzika-zùba bamàrhemuka. Nabo abantu b’ebuzûka-zûba, bamarhûngwa n’obwôba. 21 Kwo haba ntyo, aha mw’enkola-maligo; kwo hayôrha ntyôla aha mw’omuntu orhayishi Nyamuzinda.

Ayubu alengerera omu buyemere, ciru ankaba abantu na Nyamuzinda bamulekêrire

1 Okubundi Ayubu, anacij’elubya aderha, erhi: 2 Yâgi! Mangaci mwaleka okukazimbabaza omurhima, mwandibuzize n’ebinwa binyu. 3 Lolagi oku bukola bwa kali ikumi obula mwanjacira buzira nshonyi mudwîrhe mwandibuza. 4 Akabaga nieki nahabusire, okwola kuhabuka kwâni nie kuyêrekîre. 5 Akaba mwayumva oku mumpimire, mwanabona oku mwanantenza omu nshonyi zâni, 6 muyôrhe mumanyire oku Nyamuzinda yêne wànyanzire obubashe bwâni, ye wanziririnzire n’akasirha kage. 7 Lola oku ndwîrhe nalonza hajire owayisha rhulwe, na ntâye wanshuza ndwîrhe nayakûza ci ntâye wanshuza. 8 Anàhizire omu njira yâni ecikûnguzo ntankahama, omukâba gwâni anaguyunjuzize mwizimya. 9 Anyazire irenge lyâni, Ampogwire ishûngwe omu irhwe. 10 Amanshambûla empande zoshi, na ncikolera, nka kula bamanyula omurhi, kw’amanywîre obulangalire bwâni. 11 Anayûsize kuli nie obukunizi bwâge, anakola anganjire omu bashombanyi bâge. 12 Engabo zâge zamayisha zoshi caligumiza, zamatwa enjira kuhika emunda ndi, zamatwa ecihândo ebwa nyumpa yâni. 13 Anyegwire kuli na bene wirhu boshi, n’abîra bâni banyasire. 14 Abalûngu bâni bahirigisire, n’abîra bâni banyibagîre. 15 Ebigolo by’omu nyumpa yâni, na bambali bâni, badwîrhe bandola nka muntu warhenga kuli, ndi wa bandi bandi omu kulola kwabo. 16 Ndwîrhe nayakûza omurhumisi wâni, arhananshuze, ciru omu kanwa kani nankamuyimbirira kurhi! 17 Mukanie àyasire akabayo kw’omûka gwâni, abarhurhenga ndà nguma rhweshi, mpu ndwîrhe nabaya! 18 Abana nabo badwîrhe bangayaguza, erhi nakayimânga, banarhondere banshekera, 19 Abàli bîra bikubagirwa, banyasire, abanàrhonyagya bàciyegwire kuli nie. 20 Amavuha gâni gakola gananire oku luhû n’oku minyofu yâni, nkola ndwîrhe nacirhabâla n’oluhû lw’amino gàni. 21 Mbabaliri, mbabaliri, ciru mw’oyo bîra bâni, ebwa kuba okuboko kwa Nyamuzinda kwàmponîrekwo. 22 Bici munshimbulwire kwo mweshi na Nyamuzinda? ka murhaciyîgurha emyâmâ yâni? 23 Yajeewe! Ndi wankabona ebi binwa byâni byayandikwa? ndi wankabona bija oku citabu, 24 N’omungwâra gw’ecûma n’olunyerere, bitâkwe okw’ensiku zoshi oku ibuye. 25 Niono mmanyire oku omwihôzi wâni anali Ozine, n’oku ye wayîsh’iyimanga wa buzinda oku katulo. 26 Kandi buzinda nkola nyimanzire, mba namashubira omu luhû lwâni, mbà namàzongwa nalwo, n’omubiri gwâni nàyîsh’ibona Nyamuzinda. 27 Nienene namubona amasù gàni gamulolakwo, arhali wundi, ensiko zâni zagera mw’omusisi. 28 Amango muderha mpu: cirhumire rhumushimbulula, mpu rhubwîne muli ye igwarhiro lya kantu kalebe? 29 Mucilangâge oku ngôrho mwenene, bulya obukunizi oku mabi eri ngôrho, ntyo mwanamanya oku ho kuba okutwa olubanja.

Obushinganyanya burhalondôla

1 Sofari w’e Nâmati aj’eluhya aderha, erhi: 2 Enkengero zâni zamàmbwiriza ishuzo, bwo n’obu ndwîrhe nakanana nti nshuze. 3 Nayumvîrhe ebinwa bimbabazize, Ci obukengere bwâni bwampwehwerhîze ishuzo, 4 K’orhishi kurhenga mira, Kurhenga omuntu ali bano igulu, 5 Oku obushagaluke bw’enkola-maligo buba bunyi, n’oku amasima gw’omuntu mubi gaba ga kasanzi kasungunu? 6 Ciru omujûnja gwâge gwankalwira omu lya mazihwa, ciru irhwe lyâge lyankahuma oku bitû, 7 anahirigirhe nka muzimu, abamuyishi mpu «ngahi àjirage?» 8 Anabalale nka cilôrho cìrhankakengerwa, analibirhe nka bilôrha by’amu budufu. 9 Amasù gakomeraga akumubona gamuziguluke, Aha mwâge harhakacimushish’isù! 10 Bagala bâge balyûle amabî àjirire abakenyi, bagala bâge banalyûla ebirugu byâge ; 11 Amavurha gâge gali gayunjwire misi ya busole: ye n’abusole bwâge, bamàlâmbama amu katulo. 12 Akaginunirwa n’amabî, Garhahusagya aku lulimi lwâge, 13 Akagigabikirìra bwinja, agagobere ebiraka byâge. 14 Ebyo biryo byâge bikola bibolêreza amu ndà yâge, bikola bimuli amu ndà nka bôge bwa manjokà-njokà. 15 Kukwânîne ashale amagala àmirangusize, Na Nyamuzìnda wamushazago. 16 Anunugusire obòge, Lulimi lw’igû lwamuyirha. 17 Irhondo arhakacibona emikôndo yahulula, emikôndo y’obûci n’ey’amakafè. 18 Alyôla ebi àlire, ayihikwe anahongôkwe, kulya àkag’ibijandaga arhakacikujira bundi. 19 Kulya kubà àshabîre abakenyi enyumpa anabalibuza, enyumpa aj’azinyaga ahàli h’akuziyûbaka. 20 Bulya àli wa masu, arhànayigurhaga, obugale bwâge burhamulikûze; 21 Bulya ntâye arhalibuzagya amu magene gâge, obwololoke bwâge burhankarhinda. 22 Oku aciri ajejerhwa n’ebirugu, arhemuke n’omusisi, emihimbagulizo y’obuhanya emurhogerekwo 23 Nyamuzinda anamurhogezekwo obukunizi bwâge bunene, anamurhulirekwo obwire bw’emyampi yâge. 24 Akafuma emirasano y’ebyûma, muherho gwa mulinga gwamurhulûla. 25 Ecisonga camâmuyisha emugòngo, ecûma calangashana camamurhulûngula obudiku, obuhanya bwamàmurhogera, 26 Endûnduli zoshi ye zibikirwe mpu zimuhûnjukane, Omuliro gurhayasibwi na ndi^j gwamàmusìngônola, gwamàmalîra na gasi byàli bicimusigalire omu nyumpa. 27 Amalunga gamamanyisa obubî bwâge, n’igulu lyamuhindukira. 28 Obugale bwâge bwamashandâla, bwamahirigirha amu kasânzi k’obukunizi. 29 Lwo luhembo Nyamuzinda àbikire enkola-maligo olwo, owahehêrirwe, co cigabi Nyamuzinda amutwira eco!

Ebiri byo biyeshûla owanywerha

1 Okubundi Ayubu ashubija eluhya, aderha, erhi: 2 Muyumve ! Muyumve akanwa kani lyo ntûlirira. 3 Muleke ntang’iderha, na hano mba namaderha, anayishig’iba go mango musheka. 4 Kuli nie ka muntu warhuma nacîlasa? n’akaba arhali ntyôla, cankarhumaga mbirêmbera? 5 Mundolekwo, mwanageramwo omusisi, muhire okuboko oku kanwa kinyu muhulike. 6 Nka birhànyakwo nieshi nnanyôbôhe; nieshi omusisi gunangeremwo. 7 Cirhuma abantu bîsi balama? Ciru bashosihale banabe ba misi kulusha? 8 Iburha lyâbo linayôloloke eburhambi bwâbo, abinjikulu babo banayushuke erhi banabona. 9 Enyumpa zâbo ziri mw’omurhûla nta bôba bubagwerhe, Akarhi ka Nyamuzinda, karhabahikakwo. 10 Empanzi yâbo ngasi mango erhi kubusa yanabusa, n’enkafu zâbo zinaburhe bwinja zirhamoma. 11 Bakola balikûla abana babo mpu bajishàrha, banagende nka busò, abana babo b’ebirhaba banaje babwadarha. 12 Wanabona bayishee bayîmba erhi banarhimba engoma, baziha n’enna nga, banacisimîsa omu kukaziha akarhêra. 13 Obuzîne bwâbo banabugeze omu murhûla, na caligumiza bacijira ekuzimu. 14 N’obwo bàkazâg’ibwîra Nyamuzinda, mpu: «ciyegûle kuli rhwe», kurharhusimisizi okumanya enjira zawe, 15 Aligi ye ndi Ogala-byoshi, lyo nirhu rhuhash’imuyemera?» Bici rhwankayunguka omu kumuharâmya ?» 16 K’iragi lyâbo lirhali omu nfune zâbo? Ci kwônene orhamanyaga mpu Nyamuzinda ankayumva ihano ly’omugalugalu! 17 Ka ngasi mango kazima akamole k’abantu bagalugalu, Ka ngasi mango obuhanya bubarhîndakwo? Ka ngasi mango abarhumira amalumwa nka luhembo lw’obukunizi bwâge? 18 Ka ko baligî nka hyasi hyayehûlwa n’empûsî, ka ko bali nka mujimbi gwahêkwa na kalemêra? 19 Ka Nyamuzinda anabikire abana bâge obuhane bwâge? Yenene ahanagwe ly’ayûmva bwinja. 20 Amasù gâge yêne gabone oku ahanyagala, anywe yenene oku bukunizi bwa Nyakasane! 21 Bulya, bici enyumpa yâge yaciyîsh’imukwanana hano ayus’ifa, hano omubalè gw’emyâka yâge guba gwamaheka? 22 Ka Nyamuzinda ye wankayigiriza eby’okumanywa? Kali ye twa emmanja z’abali enyanya kulusha? 23 Muguma anafè erhi anali n’obugale bwâge bwoshi, abe agwerhe omurhûla lwoshi, nta kadûndo. 24 Amabùnda gâge gayunjwire mashushi, n’omwôngo gw’amavuha gâge gayunjulire magoba. 25 Owundi anafé erhi n’omûngo gumuli emurhima, ebwa kuba nta mango naye àlabwire oku iragi. 26 Ci bombi omu katulo banajicihengeka, n’emivunyu ebalûnde. 27 Aba, mmanyire bwinja enkengero zinyu, n’ebi mudwîrhe mwarhanya kuli nie. 28 Bulya mudwîrhe mwadôsanya mpu: «ngahi erya nyumpa y’omuluzi erigi?» Ngahi erigi erya nyumpa abîsi bàyubakagamwo? 29 Ka murhadôsagya ababalama? Ka mwahabaga ebimanyiso byâbo? 30 Ali ntya: oku lusiku lw’obubanya, omwîsi anababalirwe omu mango gw’obukunizi anamanye kurhi ajira. 31 Ndi wankamushobeka oku lugendo lwâge? na kuli ebi àjizire ndi wankamuha kw’oluhembo? 32 Kuli ye erhi bamuhêka aha nshînda ntya, oku birhôndo hy’ecûsho câge kwo ayigiriza. 33 Amalôngo g’omu kabânda gali malêmbu kuli ye enyuma zâge abantu banayisha bamuyimizize, n’embere zâge abandi mwandu bamushokolere. 34 Bici mwantulirizakwo, bya busha? omu mashuzo ginyu harhacisigiri oburhali obwengehushu.

Nyamuzinda arhahanira busha

1 Okubundi Elifazi w’e Temani anacij’eluhya aderha, crhi: 2 K’omuntu ankahash’iba wa bunguke kuli Nyamuzinda? Nanga, omuntu mwirhônzi aba wa bunguke kuli ye yenene. 3 Bici kwankakwanana Nyakasane okaba mushinganyanya? nisi bici ayunguka okaba mwimâna omu lugendo lwâwe? 4 K’ebwa kuba omukenga kwo kurhumire akulibuza? Ka ko kukusambîsa akolaga ali akusambîsa? 5 K’arhali ebwa kuba obubî bwâwe buli bunene, n’ebigalugalu byâwe biri mwandu? 6 Wàkazâg’inywa ecihângo mweshi na bene winyu buzira cirhumire, wàkazagihogola emyambalo y’abali bashugunu, 7 Orhakag’ihana amîshi gw’okunywa oku muntu orhamire, n’omuntu oshalisire wakaz’imuyîma eci ankalya. 8 Omuntu w’emisi, ye nn’igulu! na barhonyi bali baciyûbakiramwo. 9 Wàkazâg’igalula abakana maboko mûmu wanakazivuna amaboko g’enfûzi. 10 Lolaga ecirhumire ozungulusirwe n’emirhego, n’ecirhumire ebîra by’okuyôbohya bikurhînda kwo caligumiza. 11 Kandi anaba co cirhumire ogu mwizizi gukuhânza kubona, co cirhumire n’agâla mîshi gakumirîra. 12 Nyamuzinda k’arhali omu malunga acibêra? Lola irhwerhwe ly’enyenyêzi, oku liri emalunga wâni! 13 Wàkazâg’iderha, erhi: «bici Nyamuzinda ankamanya kuli okwo? erhi, ka ankatwa olubanja kurhenga omu citû? 14 Ebitû byanakaz’imubwikira arhacibone, omwôla karhi k’amalunga mwonene aja alambagirira.» 15 Kali ocishimbire enjira za mira, zirya abanya-byâha bàkazâg’igera mwo? 16 Balya bàhirigirhaga embere amango gahike? Balya ebiriba byâbo byàhekagwa n’olwîshi? 17 Bo balya bàkazâg’ibwîra Nyamuzinda, mpu: «rhurhênge ho! mpu kurhi arhujira Ogala byoshi?» 18 Yene ye wàbumbaga enyumpa zâbo iragi, -amahano g’abîsi gaje kuli na nâni! 19 Abashinganyanya bamabona bamanacîshinga, n’omuntu mwêru-kwêru amabashekera: 20 Erhi ka barhahungumukaga abashombanyi birhu? Erhi ka n’omuliro gurhamirangusagya ebi bàli balesire. 21 Oshubig’iyumvanya mweshi naye, ojire omurhûla; ntyo obunguke bwâwe bwanaba bwinja. 22 Oyankirire enyigîrizo z’ekanwa kâge, n’ebinwa byâge obibikire omu murhima gwâwe. 23 Erhi wankashubira emunda Ogala-byoshi ali, wanabona oshub’iyimanga, n’erhi wankarhenza amabî omu nyumpa yâwe, 24 Lero ahòla, amasholo wanabona okola wakaz’igalola nka katulo n’amasholo g’e Ofiri, ogalole nka rhubuye rhw’omu migezi. 25 Ogala-byoshi anaba yenene ye kola masholo gâwe, na kuli wenene, wanaba n’orhurhondo rhw’enfaranga. 26 Ali ebwa kuba obusîme bwâwe wamabulongereza emwa Ogala-byoshi, wanayînamula obusù bwâwe emunda Nyamuzinda ali. 27 Wamanamusengeraga anakuyûmve, n’emisengero yâwe oyiyikirize emunda ali 28 Erhi wankahiga kantu kalebe, kanakubêra, omu majira gâwe gwoshi mwâba obulangashane. 29 Bulya anafunye abacîbonyi, acize omwirhohye! 30 Anayokole omwêru-kwêru, nâwe wacizibwa n’obwinja bw’amaboko gâwe.

Nyamuzinda ali kuli, obubî bwamâcitakira

1 Okubundi Ayubu anacij’eluhya aderha, erhi: 2 Neci, kuhangaza kwâni kurhumire nalaka ntya, okuboko kwâni kwazidohirwe n’amalumwa. 3 Ndi wankambwîra ngahi nankamushigâna, mboni hika halyala abêra? 4 Ka nankahash’irhegeka embere zâge nti habe okusâmba, na ntyo nyunjuze ebinwa byâni mirôngwe? 5 Ka nankamanya ebinwa ahanshinshuza, Ka nankayumva ebi ambwîra. 6 Ka binwa bikali ajamwo kadali haguma na nâni? Nanga! Casinga yêne anyumvirhize konene! 7 Ahôla, mushinganyanya waja kadali boshi naye: casînga antege oyo wanjisa lubanja! 8 Ci nkaja olunda lw’ebuzûka-zùba, arhayiri, nkaja olunda lw’ebuzika-zûba ntamubone. 9 Ka hali eci adwîrhe ajira olunda lw’emwênè, ntacibwini. K’àjir’icifulika olunda lw’e mukôndwè, ntamufulûle yo. 10 Ci konene ayishi olugendo njira! Erhi ankantangulira omu ciko cidulike rnuliro, nanarhengamwo ncire nka masholo. 11 Okugulu kwâni kurharhengaga omu mikâba yâge; nàkulikire enjira yâge buzira buhabuka. 12 Ntaciyêgûlaga oku marhegeko g’ekanwa kâge, nakazâg’ilanga amarhegeko g’ekanwa kâge omu nda yâni. 13 Ci kwône yehe ayosire ampigire: ndi wankamûnciza-kwo? Oku omurhima gwâge gulonzize kwo anajira. 14 Bulya oku ahizire kuli nie akuyûkiriza, na kwa bene okôla kw’ayôrha ajira. 15 Lola oku okwo, kwo kurhumire okumubà hofi kunyôbohize, nkarhanya kuli-kwo, nnanyumve mmuyôbohire. 16 Nyamuzinda anyihize oku murhima gwâni, n’Ogala-byoshi, ànyunjuzize bôba. 17 Bulya arhali emizimya yo enjizire busha ntyâla, arhanali ogûla mwizizi gumbwisire obusù.

1 Cirhumire emw’Ogala-byoshi nta mango gaba gahanzibwe, lyo abamuyishi barhagibona ensiku zâge? 2 Banayegûla olubibi, banayabula obusô bwàzimbagwa, 3 Banahêka endogomi y’enfûzi, enkafu y’omukana banayihâna ishigi. 4 Banasêza abakenyi mpu baj’ikola kulî n’enjira; abanyinyi b’omu cihugo kukola kukacifulika. 5 Nka kula endogomi z’omu irûngu ziyâbuka, zija zalonza obuhasi omu bulambo obuhasi zaha amanina gazo. 6 Omu mashwa banagend’ihumbûla budufu, banatwe emizâbîbu y’omwîsi. 7 Hali abageza obudufu bushugunu ebwa kuba barhagwcrhi eci baya mbala, ntâco bankacibwika amango g’emboho. 8 Olumè lw’omu ntôndo, lunabajòmye; ebwa kuba barhagwerhi aha bàyâkira, banacigonyere ah’ibuye. 9 Abandi banayânke enfûzi oku ibêre lya bannina, banalye abakenyi omwenda. 10 Abâla bayisha bagenda bushugunu, barhanayambirhi cici, omu kushalika banafûmbarha omuhuli; 11 Bamasimarhira amavurha muli mabuye abirhi, bamàkânda emikenzi, n’enyôrha yamabul’ibagwârha. 12 Omu ngô mwamazûka endûlu z’abayûbaka-mwo omûka gw’àbalibuzîbwe gwamashekêreza endûlu, na Nyamuzinda arhahuligana kuli ago mabi goshi! 13 Aba bandi balî muli balya bashômba obulangashane, barhayishi enjira zâbo. 14 Mucêracêra, omwîsi anazûke, ayîrhe omukenyi n’olagirire, buyîra arhabâle akola aja azimba. 15 lsù ly’oshungula linakazilingûza oku bwajinga; «ntâye wacimbona gwarhi yêne, anacihundika obusù. 16 Abarhalonza okumanya obulangashane, mûshi banalegerere bacifulisire, 17 Bulya kuli abo, sezi gwo mango obudufu burhangira, ebwa kuba bayishi ebiyôbohwa omu bulangashane. 18 Ola ali nk’owaj’ayerera oku mîshi, aha ayûbaka harharhenga bijâci by’abantu b’omu cihugo, ci ye arhankagera omu njira ejire ebwa lukoma! 19 Nka kula ecânda ciyumûsa amìshi g’olubula, ntyo ko abanya-byâha banaj’ekuzimu! 20 Ibêre lyàbayonsagya linabayibagire, bamâlîbwa n’emivunyu, barhacimanyikîni, obubî bwamakenyuka nka murhi. 21 Bàkazâg’ilibuza omukazi w’engûmba olya orhajira mwana, nta minja bàjirire abakana! 22 Ci olya orhenza abanya-buhashe oku ntebe yâbo n’emisi yâge, oyôla anayimuka, n’abandi barhacicîkubagire okulama. 23 Ali àrhenziribalekera omurhûla, banacîkubagiragwo ci erhi n’amasù gâge yehe gadwîrhe gabona aha bagera. 24 Bàli barhanzir’ijà enyanya hitya, ci barhaciri ho, bahenangusire, basarûlwa aka abandi bantu boshi; bayumûsire nka marhwerhwe ga mihuli. 25 Akaba arhali ntyo, ndi waderha mpu kunywerha nywesire? Ndi waderha mpu ebinwa byâni biri bya busha?

Olwimbo lw’obukuze bwa Nyamuzinda

1 Okubundi, Bildadi w’e Shwahi anacija eluhya adrha, erhi:

2 Emwâge oburhegesi n’obôba;

yenene ye hira omurhûla omu malunga.

3 Ka emirhwe yâge gurhali mwându?

Murhwe guhi gurhabashakwo izûba lyâge?

4 Kurhigi omuntu ankaba mushinganyanya, embere za Nyamuzinda?

Kurhigi ankaba mwêru-kwêru oburhwa n’omukazi?

5 Lola omwêzi gonene, wanabona gutulwire,

nazo enyenyêzi zirhaba nyêru-kwêru omu masù gâge.

6 Oku muntu yehe ka kurhabulikane,

Omuntu orhali muntu ci muvunyu,

gula mushwa mpu mwene omuntu!

1 Okubundi Ayubu anacij’eluhya, aderha, erhi: 2 Wene oyîsh’irhabâla omuzamba, wene onalikuze okuboko kurhagwerhe misi! 3 Wene wankahash’irhabâla omuntu orhagwerhi burhimanya! wene wankayêrekana oku ogwerhe obukengere bunji! 4 Ndi obwizire ebyo binwa? ndi okuhire ogwo mûka gwarhenga muli we? 5 Ebizûnguzûngu bidwîrhe byarhenga mw’omusisi ekuzimu, kuguma n’amîshi n’ebigabamwo. 6 Okuzimu kuli kubwikûle embere zâge, omuhengere gurhali mufûnike. 7 Olunda lw’emwênè analugalihye buzira cici, n’igulu alimanike oku busha. 8 Anasimârhe amîshi garhenge omu bitû, n’ebitû birhanabereke idako lyago. 9 Anayigale obusù bw’Obwâmi bwâge, abubwikire n’ecitû. 10 Atwìre emburûnguse oku mîshi, kuguma n’olubibi lugabânya obulangashane n’omwizimya. 11 Enkingi z’empingu zanahôngoka, zijugurne nk’amazikânkamira. 12 Oku buhashe bwâge enyânja enaberânguke, n’omu kukolesa obukengere bwâge ebongêreze Rahabu. 13 Omûka gwâge gunarhume enyânja yarhûlûla, n’okuboko kwâge kwàberangwire enjoka yàlonzagya okuyâka. 14 Akaba ko bibonekana ntyo, ebya emisigala y’emikolo yâge, ebi rhubona ka birhali buzira nsimiko; ci omukûngulo gw’obuhashe bwâge ndi wankaguyûmva?

Ntabihaga, ntankanabiha, nyìshi obukulu bwa Nyamuzinda

1 Ayubu ashubiyushûla ebinwa byâge aderha, erhi: 2 Oku izîno lya Nyamuzinda Ozine, olya ohakanyire okûmpa olubanja, Oku izîno ly’Ogala-byoshi olya onyunjuzize maganya, 3 Oku nanciyisa omûka, oku Omûka gwa Nyamuzinda gunacibà omu mazulu gani, 4 Akanwa kâni nta mango kànâderhe ebigalu-galu, olulimi lwâni lurhakaderha eby’obunywesi. 5 Zije kuli na nâni enkengero z’okukubwîra oku oyazize, kuhika nfè erhi n’omu bwihangànyi nanciba, 6 Narhondire okuciyâmànyanya ntanakuleke, omurhima gwâni gurhankabona nshonyi ciru n’oku lusiku luguma lw’akalamo kàni. 7 Omushombanyi wâni àjirirwe kula banajirira omwîsi, n’omwânzi wâni nka muntu, orhajira bushinganyanya! 8 Bulya ngahi buligi obulangalire bw’omuntu mugalugalu? hano Nyamuzinda amuhenangula, hano amunyaga omûka gwâge? 9 Ka Nyamuzinda ayâmva omulenge gwâge, hano obuhanya bumuyishira? 10 K’amasîma gâge muli Nyamuzinda Ogala-byoshi agakûla? K’anakaziyakûza Nyamuzinda ngasi mango? 11 Namuyigiriza olugendo lwa Nyamuzinda, ntakabafulika kurhi ajira Ogala-byoshi. 12 Loli oku mwenene mwacibwinire byoshi, bici mwaciyahagirakwo?

lderha ly’olya Sofari wàhehêrirwe!

13 Alagi ecigabi omwîsi abona emwa Nyamuzinda, omwânya baciri-misi babâhwa n’Ogala-byoshi, 14 Nk’agwerhe bagala bâge banji, onamanye oku oku ngôrho bahwêra, emimo yâge erhankayigurha mugati 15 Emisigala yâge, nayo lufû lwayigendana, n’abakana bâge barharhoze mulenge. 16 Ciru ankalûnda enfaranga nka katulo, ciru ankarhondeka emyambalo ebe nka karhondo k’ibûmba, 17 anarhondeka emishangi n’omushinganyanya ayiyambale, n’enfaranga zâge zibe kashambala ka mwêru-kwêru. 18 Amayûbaka enyumpa yâge nka ya cishôlero, nka cifùmba ca mulanzi wa mizâbîbu, 19 Omugale anagwîshîre erhi bo na buzinda, anaheneke erhi ananafire. 20 Obôba bunacîrhunike kuli ye nka mîshi, budufu omuhûsi gunamugêndane. 21 Empûsi y’ebuzûka-zûba enamuyehûkane ehunjuke; emukûle aha mwâge. 22 Banamuhimbaguliza n’empimbo buzira bônjo, acihangâne mpu: ekulî eyo akola ayakira. 23 Ago mango banakoma akagasha erhi ye rhumire, bahebe n’olushungûrho bakola bamukûla aha mwâge.

Oburhimanya burhankahikwakwo na muntu

1 Okunali enfaranga zijira aha zikûlwa, n’amasholo gajira aha gashubûkira. 2 Eciûma, ekuzimu cikûlwa, n’amarhale nka gamajônga ganashube mulinga. 3 Omuntu anahirigise omwizimya, aj’àsâgarha ekuzimu alinde ahika oku ibuye lirhalangala. 4 Banahûmbe omwina kùlî n’emyûbako, balya harhankahika magulu ga muntu, banamanamana, bayêrere eyi n’eyi, kùlî n’abantu. 5 Igulu, eri lirhengamwo ecijûmbu, Omu ndalâla, linakâbongoyoka n’omuliro. 6 Amabuye galyo gwo bakûla mwo enjuma nyinjinjà, bashimâne mwo n’amasholo. 7 Ikozi lirhayishi enjira y’ahôla, isù lya cigukuma lirhasag’ihabona. 8 Ensimba z’erubala zirhasag’ilabarhaho, Entale zirhasag’ihagera. 9 Omuntu analongerezemwo ibuye ly’obusingo, ahenangule entôndo kuhika aha magulu gayo. 10 Nyamuzinda anakûle nyamwîshi oli aka Nili omu mabuye, n’isû ly’omuntu libonemwo ngasi biri binja. 11 Amâganya enyîshi, n’ebyâli bifulike byoshi byanabonekana. 12 Ci oburhondekezi bòhe ngabi bwankakûlwa? Ngahi wankabona obukengere? 13 Barhayishi ecitwiro câbo emw’abantu, ntaho wankabushimâna kuno igulu ly’abantu. 14 Ekuzimu yanaderha, erhi: «Burhaba muli nie» nayo cnyânja yanaderha, erhi: «Burhaba eno mwâni» 15 Burhakahinganulwa n’amasholo, burhankagulwa nfaranga, burhankanajirirwa lugero. 16 Burhankagererwa oku masholo ga Ofiri, ciru n’oku johari y’engulo ndârhi nisi erhi yakuti. 17 Burhankagererwa oku masholo n’oku bilolero by’ebirahuli, burhankagulwa n’akalugu k’amasholo kinjinja. 18 Omanye wankaderha amagerha, enjuma z’enjwijwi n’olubula aha bu li, aha omuntu ankaduba erya-nkoròngo, ankaduba oburhondekezi. 19 Enshangabuye y’e Etiyopiya, erhankabugererwa-ko ciru ekalazà, oli amasholo gacîre bwinjinja garhankahika aha ngulo yâbo! 20 Ci oburhondekezi ngahi burhenga, ngahi obukengere buyûbaka? 21 Burhaboneka omu masù g’abantu, burhabonwa n’enyunyi z’emalunga. 22 Okuzimu n’olufù binaderhe, erhi: «amarhwiri girhu ganayumve babukûnga.» 23 Nyamuzinda yêne oyîshi enjira yâbo, yenene oyishi aha buhubuka. 24 Bulya ciru anabone olubibi lw’igulu, ayîshi na ngasi bibà idako ly’amalunga byoshi. 25 Amango ahâga empûsi obuzirho bwâyo, amango àjiriraga amîshi olugero, 26 Amango àjiriraga enkuba amarhegeko, n’okuyêreka omukûngulo emunda gwaja, 27 Go mango àbubonaga anabumanyisa, abumanyirira kuhika omu ndalâla. 28 Okubundi anacibwîra mwene omuntu, erhi: «Lola oku okurhînya Nyamuzinda bwo burhondekezi obwo. n’okuyâka amabî nako, bwo bukengere obwo.»

Emirenge n’ebîtakiro by’Ayubu

1 Ayubu anaciyushûla ebinwa byâge omu migani, aderha, erhi: 2 Ndi wankacinshubiza aha nàli omu myâka ya mira? Amango Nyamuzinda àcînangaga. 3 Amango àkazâg’imoleka n’itara lyâge ah’irhwe lyâni, n’obumoleke bwâge bwanyêreka enjira omu mwizimya. 4 Kurhi nankacihash’ibona ensiku nâlimwo mugale? Amango Nyamuzinda àkazâg’iyisha alilânga enyumpa yàni? 5 Gàli mango Ogala-Byoshi àciri haguma nâni, n’amango abana bâni bàli banzungulusire; 6 Mango amagulu gâni, gàkazâg’ishukirwa omu mpyûhyu, n’amavurha gàkazâg’ihulula omu mishôndo y’amabuye! 7 Erhi nànkahulusire omu muhânda gw’olugo, Nisi erhi nànkahizire entebe yâni aha ngômbe, 8 Omu kunângira, abana b’emisole bàkagiciyegûla, abashosi banayîmuka bacilânge n’obukenge. 9 Abarhambo bàkagihwêkera batwe omu binwa byâbo, bànakagihira okuboko oku kanwa. 10 Izù ly’abarhegesi lyàkaginyiha, n’olulimi lwâbo lugokômbere ebiraka. 11 Owakàg’iyumva anarhangâle, ngasi muntu wahashire okundikira kw’isù anamwêmwêrhwa erhi nie ntuma. 12 Bulya nàkag’irhabâla omukenyi orhagwerhi câkalisa, n’enfûzi erhagwerhi aha yankasimikira. 13 Obwânga bw’abali omu kâga k’okufà, bwâkag’ijà emunda ndi, nànakagishubiza obushagaluke omu murhima gw’omukana. 14 Nakazicihûndikira obushinganyanya nka mwambalo gwâni, nàlingwerhe obugula nka cishûli nàcihundikiraga, na nka cimanè c’oku irhwe. 15 Nàlinkola nie masù g’omuhûrha, na magulu g’ecirema! 16 Nie nàli ishe w’abakenyi, mufungizi w’ebigolo nakazibaderhera 17 Nakazivungunyula emyânganga y’omuntu mubi n’omu mino gâge mpângamule mw’omunyago gwâge. 18 Nakaz’iderha, nti: «nayîsh’ifà na ndi muli er’irhûnda lyâni, erhi namanayûsa nsiku nyinji zirî nka za mushênyi» 19 Emizi yâni ekazihika oku lwîshi, n’olume lw’obudufu lukazigwà oku lwàsi lwâni. 20 Irenge lyâni lyakazibà lihyahya ngasi mango, n’omuherho gûndi omu nfune gwashubishâshuka. 21 Banakaziyumvirhiza ebi naderha erhi bananêmbire buzira kurhama, banahwekêre lyo bayumvirhiza amahano gâni. 22 Erhi nànkacishomize okuderha, ntâye wankacicîshomya mpu ashuza kundikundi, n’ebinwa byâni byakaz’ibarhogerako bunyibunyi. 23 Bàkagininda nka kula balingûza enkuba ehângamire, bayashamule akanwa nk’abalingûza omurhonyi gwamalegama. 24 Erhi nàmwemwerheragwa embere zâbo, boshi banarhangâle, bakaziyankirira n’obuzigire ngasi cimanyiso ca buzigire c’omu busû bwâni. 25 Nienene nàlî cirongôzi c’enjira bakulikira, nka kula mwâmi abwarhâla ekarhi kabo, nakaziyôrha nk’owarhuliriza abali omu mishibo.

1 Na bunôla, lero nkolaga masheka g’entindi kundusha, aba nàkazâg’ibona b’ishe wabo balî bagaragânda bwenêne, balya ciru ntankahirire ebiryo omu mulânga gw’ebibwa byâni. 2 Ciru n’emisi y’amaboko gâbo ntabyo yankànkwânine, bàlikorôsire okw’ibonya-nshonyi. 3 Barhàcigwerhe nyama oku mibiri yâbo erhi cizombo cikali cirhuma, bakazikugurha emizi y’amadirha, bakazirya obuhasi bw’oku côlezo. 4 Bakazihumbula engâka omu makerêrhè, n’obûntu bwâbo bwakazirhenga omu mizî y’ensinzi 5 Bàli bamàlibirhwako n’abandi omu cihugo, bàkazâg’ibashekera nka bishambo, 6 Bàkazâg’ihanda omu mânga z’embyà, omu nkunda erhi omu nyâla z’amabuye. 7 Bakola bajalumbira omu mashaka nka ndogomi, n’okulundumana omu marhàdu, 8 Bana ba nshâhu na kulusha, balume barhajira izîno, bàcibêrire bakage omu cihugo. 9 Lero muli zino nsiku, nie bakola badwîrhe lwimbo, nie nkola mugani gwâbo. 10 Omu kubashologorha, banakazînyâka, barhanacirhînya okummeshera emalanga. 11 Na bulya yêne wàrhumire oluge lw’omuherho gwâni lwadaga, ye wànancôcôbize, bakola bakanegenera omu masù gâni. 12 Bakolaga bayishilola oku bansholoshônza, balole erhi nafukunya, okubundi bangereze mu nsânya. 13 Bakola banfukira amajira, babonereho igwarhiro ly’okumperêrckeza, na ntâye wabacika. 14 Bakola badâha omu mwîni nk’owagera omu murhule mugali gw’omu lukânga, bangendegendêko lugali bansige omu bigukà. 15 Ecôba càmpindukire, irhûnda lyâni lyayehûka nka mpûsi, n’obulangalire bwâni bwagera nka bitû. 16Na bunôla, akalamo ngwerhe kalêmbire, ensiku z’amaganya zamandibuza. 17 Budufu nanyumve amavuha garhaciri gâni, n’abandyagâsa barhahûnga. 18 Yene ongwarhire omu mwambalo n’emisi yâge yoshi, kusêgeza oku mishumi y’ecirôndo câni. 19 Ankwebire omu byôndo, nkola nshushire akatulo n’oluvû. 20 Ndwîrhe nakuyakûza orhananshuza, nyimanzire embere zâwe orhanandola isû. 21 Wàhindusire mwîsi kuli nie, okuboko kwâwe kudârhi kudwîrhe kwandibuza. 22 Wamankweba emalunga mpu empûsi embone, mpu lyo nzikanwa n’omulaba? 23 Neci mmanyire oku okola onyerekize ebwa lufù, era munda abantu boshi bashimânana. 24 Ci kwône, ka nkola nenganyize omukenyi, amango ali omu maganya anadwîrhe ahûna ecàfûngira? 25 Ka niono ntafaga bônjo, ngasi wàlilamire kubî? Ka ntayerekanaga olukogo oku mugaraganda. 26 Nàkagilangalira iragi, lero obuhanya bwantogera, Nakazilingûza obulangashane, lero gwaba mwizimya guciyêrekana. 27 Nangôngo akola andibuza burhahusa, Ensiku z’amalibuko zànzidohîre. 28 Nkahuluka n’obusù buzinzibire, ntâye ontuliriza, omu karhî k’olubaga nkaderha nti nyimuke, erhi kunakola kumpà olwôho! 29 Banyambwe bàhindusire bene wirhu, n’omulungu wàni akola ye cigukuma. 30 Omubiri gwâni gwahihire, amavuha gani gayumûsire. 31 Olulanga lwâni lukola lulôngerera kuyimba mishîbo, akarhêra kâni oku mulênge gwa ba-nyamulakà.

Ayubu ahûna mpu Nnâmahanga yenene amutwirage olubanja

1 Nali erhi nàlaganyire oku amasù gâni, nta mango gànacilole oku mwana-nyere. 2 Lero luhembo luci Nyamuzinda ankacijira kurhenga cnyanya, ngalo ehi Ogala-byoshi ashobôza omu mpingu? 3 Ka burhali buhanya abikira endyâlya, n’entânya oku bantu bakola amaligo? 4 K’arhadwirhi abona olugendo lwâni, nisi k’arhaganja amakano njira n’aga ndîka? 5 Ka nkola njîre omu njira mbi, K’okugulu kwâni kwàlibirhire omu burhebanyi? 6 Angererage oku lugero lukwirire, Nyamuzinda yenene amanyirira oku ndi mwêru-kwêru 7 Akaba enjira yâni erhenzire omu njira nnungêdu, akaba omurhima gwâni gwàhusire n’amasù gâni, akaba enfune zâni zàzinzire na bubî bulebe, 8 mâshi, mbô rhwêra emburho n’owundi azirye, mâshi, emishebuka yâni emânyulwe erhi nanciri murhô. 9 Akaba omurhima gwâni gwàjîre gwâlehya omukazi, Akaba nkola njîre nayunjayunja oku lumvi lwa mulungu wâni, 10 mâshi mukanie abonishwêra abandi, mâshi abandi bamurhize banamuyânke! 11 Buhanya bwankarhuma mpâbwa obuhane, n’owantwira olubanja, bulya ebyo byoshi kunali kuhemuka omu bubî. 12 Kwankabire kuciyakiza omuliro gwa Kaheza w’ekuzimu, n’okuciyôkera nienene omuhako gwâni gwoshi. 13 Akaba nalyalyanyize mwambali wâni erhi mwambalikazi wâni, erhi nabula okuhemba nk’oku binali? 14 Kurhi nankayîsh’ijira hano Nyamuzinda apamuka? hano aj’émulondôlo gwa ngasi byàbire, kurhi nashuza? 15 Owandemaga kurhenga omu ndà ya nyâmà, K’arhali ye wàbalemaga boki? Neci ali Nyamuzinda muguma wàrhulemaga rhweshi kurhenga omu ndà za banyâmà 16 Ka nàbuzire buyumvirhiza omusengero gw’omukenyi, Ka nàlesire amasù g’omukana gàhenenuka konene? 17 Ka nàlire olwiko lwâni nienene, buzira kulugabâna n’enfûzi? 18 N’obwo kurhenga eburho, Nyamuzinda àkagindera nka lârhà, akazinshokolana kurhenga aha cânjo. 19 Ka nàbwîne omukenyi orhagwerhi eci ayambala, olya w’obuligo orhagwerhi eci acibwika. 20 Buzira kusûhirwa obwanga bwarhênga emurhima gwâbo, buzira kubwikwa n’amôya g’ebibuzi byâni? 21 Ka nkola nnambwîre okuhoko nti nkomôle mw’akàntu k’enfûzi? bulya mmanyire ntâye wankantângira oku lumvi? 22 Mâshi ecirhugo câni cinahaguke oku igosi lyâni, n’okuboko kwâni kutwikire aha ngafula! 23 Bulya obuhanya bwa Nyamuzinda bwanarhibukira kuli nie, Ntankanacihash’ibêra embere z’obukulu bwâge. 24 Ka nahira obwikubagire bwâni omu masholo, n’okubwîra isholo licire, nti: «We Nyamwegemerwa wâni?» 25 Ka nacisîmîsa n’ebirugu binji njira, n’obuhirhi nàfulusagya omu maboko gâni? 25 Omu kulangîra izûba omu bumoleke bwâlyo, Omwêzi omu lugendo lw’obwinja gubashamwo; 27 K’omurhima gwàni omu lwihwêko lw’entimanya, gwashumikwa mpu guhire okuboko oku kanwa gubinûnugurhe? 28 Kandi bwankabìre buhanya bwa câha, bulya erhi namahakana Nyamuzinda mukulu bwenêne. 29 Ka nàsîmire bulya obuhanya bwamarhogera omushombanyi wâni? Ka nacishinga bulya obuhanya bwamamuhandira? 30 Nie ntàyemeraga olulimi lwâni lwalogorha, Ntankahûna nti abe buligo omu kalamo kâge. 31 K’abantu b’omu côgo câni, barhaciderheraga mpu: «Muntu ndi arhayigusagya n’okulya enyama?» 32 Nta cigolo càbuzire aha cahânda, aha mwâni olumvi lwakaz’iyôrha luli luyigule oku babalama. 33 Ka nàfulisire amabî gâni embere z’abantu? Ka nabikirira obubî omu murhima gwâni? 34 Ka nayôboha amasheka g’abagera, K’obwôba bw’okugayaguzibwa n’emilala y’abalungu bwambulîsa omurhûla? Kuhika naciyigalira omu mwâni erhi kurhînya okuhuluka kurhuma? 35 Yoo! Lero ndi wankarhuma banyumva? Nàdesire akanwa kâni kazinda: Nyamuzinda Ogala-byoshi anyagirize! Olya onshìmbire aderhage ecitumulo c’amabî gâni. 36 Nyemire ncihagarhire aha lurhugo, nciyambâle ecibunu nka ishungwè. 37 Nayishimuyêreka omwigasho gwâni muli ngasi kashândo, na nyegere emunda ali buzira bôba nka muluzi. 38 Akaba obudaka bwâni bwankampêka lubanja n’emigâku yâbo elake haguma nabo, 39 Akaba nàlîremwo omwâka gw’omuntu buzira kutumûla akaba nàyîsire bene obudaka bwâbo? 40 Mâshi mbone emishugi emere muli lyo ahali h’engano, erhi mumere ebyasi birhaj’ekanwa, bya kabayo. Byahwêra aho ebinwa by’Ayubu.

IlI. Amahugûlo ga Elihu

Ebinwa bya Elibu

1 Abo bantu basharhu barhacishûbiriraga bashuza Ayubu bulya àli acî bona mushinganyanya kulusha. 2 Lero oburhe bunene bwanacigwârha Elihu, mwene Barakeli muburhwa w’e Buzi w’omu mulala gwa Rama, akalihira Ayubu bwenêne kulya kuba Ayubu àcikûngaga okuyâza Nyamuzinda. 3 Kandi akunirira balya bira bâge basharhu ebwa kuba barhacishuzagya Ayubu, ciru n’akanwa kaguma, ntyo baba nka Nyamuzinda ye bakola batumuzize. 4 E rhi balya babo basharhu baba bali bashambâza Ayubu, Elibu arhangibalekera oluhya, bulya bo bàli bamukulîre. 5 Ci, erhi acibona ntako bacishuzize Ayubu, oburhe bwaja oku bundi. 6 Go mango Elihu mwene Barakeli, muburhwa w’e Buzi, acihaga oluhya, aderha, erhi: Omurhondêro gw’ebinwa bya Elihu Ndi nwana wa cirhaba, na ninyu mukola muli bashosi, n’obwôba bwarhumire ntacishomya, okumubwîra oku mbwîne. 7 Namacikêbwa nti maburhwa rhwashimba, Nti obûnji bw’emyâka bwo bwamanyisa obushinganyanya. 8 Ci namacîbonera oku iroho ly’omuntu erhi Mûka gwa Nyamubâho, byône byankajira omuntu munya-bukengere bunji. 9 Obûnji bw’emyâka arhali bwo burhimanya, ciru n’obushosi burhankahindula omuntu mushinganyanya. 10 Nani, mmulalisirage nti muntege amarhwiri, bulya nani nkolaga nayalagaza obwâni bumanye. 11 Kuhika mwa kano kasanzi nacikag’ilînda ebinwa binyu, nalintezire amarhwiri nti nyumvirhize engerêrezo zinyu, erhi na ngasi muguma adwîrhe alongereza ebi ashuza. 12 Nalintegêrîre ene mukaz’iderha na buno oku mwashubishuza, ci kwônene ntâye nàbwîne agânya Ayubu omu nderho zâge, ntâye muli mwe walahire ebi anashambalaga. 13 Mumanye mwankaderha, erhi: «Rhwayumvîrhe lero oburhimanya», ebi rhuyemera biba bya bu-nyamuzinda ci birhali bya bu-muntu» 14 Niehe arhali ntyo ko nankajizire, nali nashuza Ayubu omu bindi binwa. 15 Bohe bamaduma, nta ishuzo ciru n’eliguma, bamabula obuderhe. 16 Nani namalingûzagya lero namabona ntâye ocidesire kanwa, Boshi bahwekêra, kuziga erhi n’ebinwa byabahwerire. 17 Nani nkolaga naciheba elubya, nyalagaze obwâni bumanye. 18 Bulya nyunjwire binwa, bibirindisirwe n’omûka gumbamwo. 19 Omurhima gwâni kwo gunali nk’idivayi lyalingihôngolwa, lidwîrhe lyabirabira, n’okulonz’ibûndula orhubindi rhuhyahya. 20 Ka nderhage nani, lyo ntimûkwa! nabumbûla akanwa mpane ishuzo. 21 Ntalondôle ciru n’omuntu muguma, ntaderhe nti oyu ye nayinginga. 22 Cabà! Nie wa bene ntishi oku balimîrhiza, rhinga owandemaga mira antingamiraga.

Obwikubagire bwa Ayubu

1 Wani Ayubu, yumva ezi nderho zani, rhega okurhwiri kuli ebi binwa. 2 Lola oku nabumbûla akanwa, n’oku olulimi lwâni lwamarhenga ebiraka mpu lushambâle. 3 Omurhima gwâni gwamadubukamwo ebinwa by’obushinganyanya, n’akanwa kâni karharhengemwo ebirhali bya kukubûla, 4 Mûka gwa Nyamuzinda gwandemaga, Mûka gw’Ogala-byoshi gumpa akalamo. 5 Akaba wankahash’okunshuza, wananshuza nâni, oyimange embere zâni, oderhe okwâwe omanyire. 6 Lola oku ndi akâwe, ntali Nyamuzinda, nâni nàlemagwa omu budaka akâwe. 7 Okwo kwanarhuma omucûka gwâni gurhakujugumya, n’okuboko omanye kwankakuzidohera, bulya ntalimwo bugalu. 8 Kurhi kulya nayumvîrhe amarhwiri gani gahema, bulya nayumvîrhe omulenge gw’izù lyâwe, 9 «Niono ndi mwêru kwêru nta bulyâlya, ndi mwimana, buzira izâbyo. 10 Ci kwône kushobeka anshobesire, anakola ali andola nka mushombanyi wâge. 11 Amalîra amagulu gâni omu byûma, n’okuja kwalongereza ngasi hoshi nankagera. 12 Kuli ebyo byoshi nkubwizire oku oyâzire, bulya Nyamuzinda arhalusire omuntu. 13 Cankarhuma wamulonza kw’akadali, mpu kwenge arhali akushuza cinwa oku cinwa? 14 Nyamuzinda ajira mbero nyinji za binwa, buzira omuntu okukengukwa. 15 Omu bilôrho na muli ngasi biyishira omuntu budufu, nk’obôba bwamarhûnga ebiremwa, oku ncîngo zâbo; 16 Go mango abaderhera omu marhwiri, ababwire amahwe, abadirhimanye n’enshusho z’ebibonekana. 17 Ly’ahugîsa omuntu obushanja bwâge, n’okunyihya oku bucîbone bwâge. 18 Ntyo anamucînge, omûka gwâge gulek’irhogera emuhengere, Obuzîne bwâge bulekihirigirha n’okuj’omu nyenga. 19 N’okulumwa kunayigirize omuntu nako, amango orhuvuha rhwâge rhugera mw’omusisi. 20 Omuntu anayumve omugati gwamamushologorha, ayumve arhagwerhi mîru ga kulya enyama. 21 Kuhika omubiri gwâge guje gwayumîrira, abone amavuha garhaboneka gayâlagale. 22 Nk’omûka gwâge gukola guyêrekîre ekuzimu, n’obuzîne bwâge bukola buyêrekîre ekuzimu, 23 Muli ago mango erhi hankayisha malahika, mufungizi muguma okûzirwe omu cihumbi, owankabwiriza omuntu ebi akwânîne okujira. 24 Owafa omuntu bwônjo amuderhere erhi: «Omubabalire arhajaga ekuzimu, nabwîne ecayôkola obuzîne bwâge!» 25 Aho, omubiri gwâge gwamashubibona obuzibu bw’eburhô, anashubire omu mango gâge g’obusole. 26 Anahûna Nyamuzinda anayumvûbwe, . anakaz’ilolêreza obusù bwâge n’enshagali, anayâlize oku n’omuntu agwerhe obushinganya, 27 Omuntu anaj’ayîmba embere z’abandi bantu, erhi: «Nàlinjizire okubî, nalimbuzire obushinganyanya, Yehe arhangaluliraga nk’oku obubî bwâni bwalishingânîne 28 Alanzire omûka gwâni oku lufù, n’akalamo kani kayishibona obulangashane. 29 Lola oku kwo Nyamuzinda ajirira omuntu ntyo, liguma, kabirhi, ciru n’akasharhu. 30 Okwola mpu ly’arhenza omûka gwâge omu lufù, mpu ly’omuntu amolekerwa n’obulangashane bw’abazîne. 31Orhege okurhwiri wâni Ayubu, onyumve, ohulike nie nkolaga naderha. 32 Akaba ogwerhe ebinwa by’okushuza oderhage, bulya nanasima nyerckane obushinganyanya bwâwe; 33 Akaba nanga, Ohulikage nkola nakuyumvisa obumanye.

Elihu ayushûla ebindi binwa

1 Okubundi Elihu ayushûla aderha, erhi: 2 Ninyu mwe bashinganyanya, yumvi ebi binwa, mwe b’obumanye bunji, muntege okurhwiri. 3 Bulya okurhwiri kurhahimwa kurhonya enshambâlo, · Nka kula ebiraka biyumva amanyunya g’ebiryo. 4 Rhulolage haguma bihi biri bya bushinganyanya, rhwene na nene rhulole ebiri by’okuli. 5 Ayubu anadesire, erhi: «Mba mushinganyanya, na Nyamuzinda àmbulîre okuli kwâni, 6 Omutwî w’emmanja (wâni) kuli nie ali mwîsi wa bantu, obubî bwâni kakola kafinjo karhafuma, n’obwo ntabyo nàjizire» 7 Ngahi oli aka Ayubu akaciboneka? Onywa amabî nka mìshi. 8 Ogenda haguma n’abanya-byâha, Oyumvikana n’abantu babî. 9 Karhali yêne wàderhaga, erhi: «Bici kukwanana omuntu, omu kujira ebi alonzize, omu bwâmi bwa Nyamuzinda. 10 Munyumve nani nka muntu muguma-guma, muyegûle kùli na Nyamuzinda amagalugalu; Ow’eyanya aba mushinganyanya. 11 Bulya ahemba omuntu nk’oku ebijiro byâge binali, alola ngasi muntu oku obworhere bwâge bunali. 12 Kwo binali Nyamuzinda arhaba nkola-maligo, Nyamubâho arhalenganya. 13 Ndi wamuhaga obuhashe burhegeka igulu? Ndi wankamubwizire mpu arhegeke igulu lyoshi? 14 Acishubiranaga omûka gwâge, · acicîbungiraga-kwo yenene empûsi yâge. 15 Ngasi ciremwa coshi cànkahubire, n’omuntu ashubire omu katulo. 16 Akaba oyîsh’iyumvirhiza, ohire ehi emurhima: orhege okurhwiri oku mulenge gw’izù lyâni. 17 K’oshomba obushinganyanya anamany’irhegeka? k’anacishomya mpu atwira Omushinganyanya Ogala-byoshi oluba nja? 18 Obwîra abâmi mpu: “ntindi !” ogayaguza abaluzi. 19 Arhishi baluzi, arhanajira kabôlo ekarhi k’omugaraganda n’entagengwa, bulya boshi buli bulenga bw’enfune zâge. 20 Boshi kufà bafà omu kahwenyenye k’obudufu, entwâli ziherêrekere n’okuhirigirha, na ciri-misi amunaganule buzira kucihinya. 21 Amasù gâge garhahwa garhasingiriza enjira z’omuntu, n’okulolêreza amakano gâge. 22 Nta mwizimya nisi erhi lwikûngu, nyankola-maligo ankahash’icifulikamwo. 23 Ntaye alaliza mpu ly’abonekana mushinganyanya omu masù ga Nyamuzinda. 24 Yene ye vunyungula abanya-buhashe buzira kudôsibwa na ndi, ahire n’abandi ahâli h’abo. 25 Aba amanyirire ebijiro bya ngasi baguma! anababulindike omu budufu n’okubalabarhanya. 26 Nka kula kwa banya-nkola-maligo, anabavunyungulire omu masù g’olubaga. 27 Bulya bàmugomire, barhanashimbaga enjira zâge. 28 Balibuza omukenyi kuhika cmirenge yâge yamuhikako, bamugayisa ntyo erhi ayumva endûlu z’abirhôhye. 29 Erhi ankabêra burhahinya na ntâye wamuhuliganya, erhi ankabwikira obusù bwâge, buzira kuciyêreka ndi, erhi anababalire amashanja n’ebiremwa! 30 Anaciza omugoma omu kasirha k’amaligo, 31 Erhi oyo ankabwîra Nyamuzinda, erhi: «Nagomire, ntakacijira câha, 32 akaba nàhabire, ombabalire, akaba nàbuzire obushinganyanya, ntakacishubirira» 33 K’oku bwâwe, anali wa kuhana, bulya wàlahire emihigo yâge? Wene wacîshoga arhali nie, nirhu orhuhage oku bwâwe bumanye! 34 Ci kwône abantu barhimanya, na ngasi mugula odwîrhe anyumvirhiza, banambwîra, erhi: 35 «Ayubu arhaderha n’obumanye, bulya enshambâlo yâge erhali mwo bukengere.» 36 Nawe wene oj’emulôndôlo, oyumvirhize amashuzo gâge n’ag’abahalanjisi. 37 Bulya amayushûla oku câha câge, obugoma, asherêza okuli ekarhî kirhu, anayushûla ebinwa birhankasîmisa Nnâmabanga.»

Nyamuzinda ashibirira emikolo y’abantu

1 Elihu ashubiyushûla ebinwa aderha, erhi: 2 «K’ocikebirwe mpu wanayàza, nisi erhi ohamagale n’obwalagale oku wanaba, mushinganyanya omu masù ga Nyamuzinda.» 3 Okucishomya okumubwîra, erhi: «Makwanane maci kuli mwe, nkajira ecâha erhi ntacijiziri?» 4 Lero niene nkolaga nakushuza, nshuze n’abira bâwe caligumiza, 5 Galamira emalunga ocibonere, Lola kurhi ebitû biri kulî na nâwe! 6 Okajira ecâha, k’erhi Ye obabazize? Okayushûla obugoma bwâwe, k’omubabazize? 7 Akaba oli mushinganyanya bici omulerhera? nisi bici omushobôza? 8 Obubî bwâwe bwanabalâza balya mushushine mweshi, obushinganyanya bwâwe burhankakwanana abarhali bantu. 9 Abali omu malibuko, barhahwa kuyâma, Abali omu mazibu g’ababisha, banayakûze, bahûne owabalikûza, 10 Ci ntâye oderha, erhi: «Ngahi oli Nyamuzinda, Mulemi wàni?» Olya ohà abantu enyimbo z’obukuze budufu, 11 Olya orhuyigiriza bwinja kulusha aleke ensimba z’erubala, Orhujira binja na birhonzi kulusha aleke enyunyi z’emalunga. 12 Banayame arhanabayumve, erhi bucibune bwa bantu babî burhuma 13 Nyamuzinda arhayumvirhiza ebinwa bibî, Ogala-byoshi arhabilolakwo. 14 Woyo wamacishomya okuderha, erhi «Ntamubwini» mpu olubanja lwâni luli emwâge, nalinda! 15 Nisi, erhi: «Oburhe bwâge burhahana» anali nk’uhabire obubî bw’ebinwa by’omuntu. 16 Kuli kuderha oku Ayubu adwîrhe abumbûlira akanwa busha, omu buhwinja bwâge adwîrhe aluza ebinwa busha.

Amakwânane g’amalibuko g’Ayubu

1 Okubundi Elihu anacigendekera aderha, erhi: 2 Oninde hisungunu onandeke nkuyigirize, bulya ntadesire byoshi ebiyêrekîre Nyamuzinda! 3 Nadòma obumanye bwâni kulî, lyo nfungira Omulemi wâni 4 Bulya okunali ebinwa byâni birhali bya bunywesi, biri binwa byàli hofi nâwe, bya muntu ogwerhe obumanye nkana. 5 Nyamuzinda arhakabulira omuntu ogwerhe omurhima gucire! 6 Arhankaziga omuntu mubî alama, ye fungira abakenyi, 7 Ye yeza omushinganyanya, anamudamaze oku ntebe y’obwâmi haguma n’abâmi, omu irenge ly’ensiku n’amango! 8 Lero abashweke n’obudagule, balibuzibwe n’amalumwa. 9 Abamanyise ntyo ebijiro byâbo, abayêreke ebijiro by’obucîbone bwâbo! 10 Abayigule amarhwiri abarhônde, mpu baleke obubî bwâbo. 11 Erhi bankanayumva bakanamurhumikira, akalamo kabo banakagereza omu murhûla n’emyâka yâbo ebe ya masîma. 12 Ci erhi ankaba barhayumva, bonene banaciyîsa n’itumu, bafe barhanamanyiri. 13 Ci ab’emirhima mizibu, balya bakaziyôrha balî omu burhe, barhankamanya bayakûza amango amabashweka. 14 Banafa omu busole bwâbo, n’akalamo kabo kagayaguzibwe. 15 Anayôkole omukenyi n’obukenyi bwâge, anamuyigirize n’amalumwa. 16 Nawe alonza akukûle omu burhe, akuhire aha wagandâza! 17 Wàlahire okuha abantu babî obuhane, wakaz’iyîma enfûzi obuhashe bwâyo. 18 Ci ocilangâge omanye ebinji-binji byakushumika kubî, wankahera n’obuhirhi bunene. 19 Otwîre omugale olubanja kuguma n’omukenyi, omuntu muzibu kuguma n’omuntu muzâmba. 11 Orhavunyungulaga ababûnga, mpu lyo oha bene winyu entebe zâbo; 21 Omanye wankahabukira omu birhashinganini, byo byàrhumaga oja omu marhangulo gali nk’aga. Olwimbo lw’obushinganyanya buzibu 22 Lola oku Nyamuzinda ye jira obuhashe bwoshi, muntu mukulu ndi wankacigerera kuli Ye? 23 Ndi okola omulangwîre enjira agereramwo? Ndi okola omubwizire, erhi: Wajizire kubî». 24 Okuli kulenga, olonze kurhi wankakuza omukolo gwâwe, ogu abantu bakuza n’enyimbo zâbo. 25 Abagubona basômerwe, omuntu akazigulolêreza ciru akaba ali kulî 26 Neci Nyamuzinda ali mukulu, alushire obumanye bwirhu, omubalè gw’emyâka yâge gurhankaheka! 27 Ye nyihya emirhonyi y’amîshi, ayijire ebe nkuba, cihônzi cinene. 28 Neci ebitû bibulage, ehûngukire oku rhutù rhw’abantu. 29 Ndi wankahash’imanya kurhi ebitû bigenda, ndi wankamanya emikungulo y’omu mwâge? 30 Lola oku analambûlire ebitû oku nyanya z’entôndo, abikolese omu kucibwikira. 31 Kwa bene okwo kw’aluza mw’abantu, n’okuhâna ebiryo mwandu. 32 Anafumbarhe omulazo omu nfune zâge, anagubwire eci gwakola. 33 Omukungulo gwâge gunamanyise oku ayiruka, oku obukunizi bwâge buyishir’igandaza obubî.

1 Na kuli okwo, omurhima gwâni gwamashabira omu ndà, gwamarhênga aha gubêra. 2 Yumvi, yumvi okushakânya’kw’izù lyâge emikungulo yamurhenga omu kanwa 3 Yamanarhulukâna omu malunga mwoshi, n’emilazo yâge yamalagiza kuhika ah’igulu lihekera. 4 Enyuma zâge izù lyakungula bwenêne, bulya izù linene lya Nyamuzinda lyakungula. Arhankanayimanza emilazo yâge amango izù lyâge lidwîrhe lyakungula. 5 Neci okunali, n’eyo mikungulo, Nyamuzinda anarhuyêreke ebisomerine, anajire ebirhangâzo rhurhankakayumva. 6 Anabwire enkuba y’olubula, erhi: «Rhogera oku idaho» n’enkuba y’ecihônzi ayibwire, erhi: «Rhoga n’obuzibu bunêne» 7 Ntyo anayimanze emikolo y’abantu, Lyo ngasi muguma amanyisa-ho oku emikolo yâge eri mikulu. 8 N’ensimba zije omu mwazo, ziyegeme omu malumba gâzo. 9Ecihusi carhenga aha ciba, n’empûsi y’emwênè elerhe emboho. 10 N’oku misi y’omûka gwa Nyamuzinda, olubula lunànage n’enyîshi zihulula zizibuhe. 11 Anahire omûka omo bitû, n’ebitû bihire emilazo eyi n’eyi. 12 Nayo emilazo yanaja emunda ayirhegesire, ejire oku anayirhegesire omu igulu lyoshi. 13 Hali amango eyisha eri hana abantu, nisi erhi elerhe amînja g’enkuba. 14 Okwôla kwoshi okuyumve wâni Ayubu, buzira kurhindira, Onagerêreze oku birhangâzo bya Nyamuzinda. 15 K’omanyire oku Nyamuzinda abirhegeka? K’oyishi oku ajira ly’emilazo emoleka kurhenga omu bitû? 16 K’oyishi kurhi ajira ly’ebitû birhagirhogera oku idaho, cisomerine c’obukengere bwâge bunji; 17 Woyo, emyambalo yâwe enayunjule idûrhu, Gala mango igulu lihumûka, lirhengemwo ehihûsi hyarheng’e mukôndwè! 18 Ka wankamanya akâge okulambûla ebitû? N’okubizibuhya nka cilolero ca cûma? 19 Mbwîraga nâni kurhi rhwankamushuza? Okwinja, rhucihulikire bulya rhuli omu mwizimya. 20 K’ebinwa byâni hali oku byamubwîra? Ka mwene omuntu ankamuyigiriza? 21 Mango maguma obulangashane burhaboneke, bulya bwabwikirwe bwenêne n’ebitû, Kandi empûsi yanayisha ebiyehukane kulî. 22 Olunda lw’e Mwênè, yamarhenga obulangashane buli nka masholo Nyamuzinda oyo ocihundikire obukulu bw’okuyôbohya! 23 Ogala-byoshi, ntaho rhwankamushimâna! Ye mukulu, nn’obushinganyanya n’obuhashe! 24 Abantu boshi bamurhinye, bamukuze balya boshi bacikunga bwenge.

IV. Ebinwa bya Nyakasane kuli Ayubu

Nyamulema w’oburhimanya ayagîriza Ayubu

1 Kurhenga omu mulaba, Nyakasane ashuza Ayubu, erhi: 2 Ye ndi odwîrhe acîka emihigo yâni, n’ebinwa byâge by’obubwinja? 3 Hwinja! Ohwinje nka kula entwâli yankanakenyera; nakudôsa nâwe wanashuza. 4 Ngahi wali erhi ndema igulu? derhaga akaba obumanye bwâwe buli bunji. 5 Ndi wàlijiriraga olubibi, erhi nisi, ndi walilambûliragakwo omugozi? 6 Oku bici amakôndo galyo gasimikira, nisi, erhi ndi wàligwikiraga ibuye ly’eciriba? 7 Omu karhî k’enyenyêzi zikemeza sêzi, na bene Nyamuzinda boshi bazanzaramuke? 8 Indi wàhamisire enyanja n’enyumvi, amango yàjiragwa? 9 Amango nàyihâga ebitû nti gwo mwambalo gwâyo, n’enyikungu nti zibe rhwirhubo rhwâyo. 10 K’omanyire amango nàyijiriraga olubibi, nanayihirakwo enyumvi n’orhukomyo? 11 Nanaciyibwîra, nti: ho wakazihika aha, nta kuharhaluka, nti ho okuciguga kw’emisi yâwe kwakazihwera ahâla. 12 K’omu kalamo kâwe okola orhegesire obuce? K’okola oyeresire omucêracêra aha gwabêra? 13 Lyo bugwarhira igulu oku marhambi galyo, ntyo bugukumule amabî muli lyo? 14 Lero igulu lyanaba n’eyindi nshusho, lihinduke nk’ibûmba lihinage libe n’elindi ibala nka mwambalo 15 Anayase ababi obumoleke bwâbo, avune n’amaboko galikola galengerire 16 K’okola ojîre kuhika aha nshôko y’enyânja, k’okola olambagìre wahika aha buzinda bw’omuhengere? 17 K’emihango y’obudufu k’okola oyibwîne? Ka wàbwîne emihango y’ahantu h’endûnduli y’olufù? 18 K’okola orhanyize oku bugali bw’igulu, mbwîra erhi oliyîshi lyoshi? 19 Ngahi obulangashane bugwîshira? Ngahi omwizimya gulâla? 20 Mpu obitamaze halya bibêra, erhi obiheke omu myûbako yabyo? 21 Okakumanya, kwo kuderha oku wàli muburhe, n’obwo odwîrhe waganja nsiku nyinji kulushîsa? 22 K’okola ohisire aha olubula lubîkwa, aha enguli zâlwo zibêra, k’okola ohahisire? 23 Zo nguli mba mbikire amango g’amalibuko, amango g’ensiku z’akadali n’ez’entambala. 24 Njira ehi obulangashane bulumiramwo omu igulu, Ngahi empûsi y’ebuzûka-zûba elumîra omu igulu? 25 Indi ojira emibûnda y’emigezi, n’enjira y’ebitû amango enkuba yakûngula? 26 Aniese ntyo enkuba omu cihugo cirhalimwo ndi, n’omu irûngu omurhabà muntu? 27 N’erhi enia ntyo, ahantu hali bwamwa hanayumûsire, ehadômerere, emeze ho ebyasi bibishi. 28 K’enkuba ejira ishe ôyiburha? Indi ôburha emirhonyi y’olumè! 29 Ndà ehi olubula lurhengamwo Ndi ôburha ensimbu y’oku nkuba? 30 Gala mango amîshi gazibuha nka mabuye, na gala mango omuhengere guboneka guyashamire, 31 Ka wankahasha warhandânya olukere lw’enyenyêzi Kilimiya, mpu olushwêke n’omugozi, nisi erhi okutwa emishumiro y’enyenyêzi Oriyoni. 32 Ka we zûsa enyenyêzi y’esêzi omu mango gâyo, nisi erhi we gendana enyenyêzi ya Marsi n’abana bâyo? 33 K’oyishi amarhegeko g’oku nkuba, ka wankahash’iderha buhashe buci gajira omu igulu? 34 K’onahise izù lyâwe omu bitû nka wayâma, n’amîshi gaba enyanya goshi ka ganakuyûmve? 35 Ka we rhegeka emilazo mpu egendage, ka enakubwire, erhi: «Rhôno rhuli bano?» 36 Ndi oha omunânâ oburhondekezi? N’oluhazi oluhe obwenge? 37 Ndi wankamany’igânja ebitû n’obwenge bwâge, ndi wankahengeka orhubîndi rhw’omu malunga? 38 Gala mango akatulo kahinduka idaho lyûmu, na gala mango amalôngo gagwarhana, lyoki lyo? 39 Ka we hivira entale-nkazi omunyama wâyo, onayiguse abana bayo? 40 K’oyishi ôkwazo gala mango zicilambika omu bulumba, nisi erhi amango zicifulisire omu ishaka? 41 Indi orheganyiza hungwe ebihembo, gala mango ebyâna-nyunyi byâge biyamira emunda Nyamuzinda ali, binaje byagwagwabirira ebiryo?

1 K’oyishi amango orhushafu rhuburha? K’okola obwîne amango rhufùmba? 2 Ka wankamanya myêzi inga rhuburhirakwo, nisi erhi amango rhuburha? 3 Rhunashurhame rhuburhe abana barho, rhurhanalumwe na cici. 4 N’amango abana barho bakola bagwerhe emisi, bamanakula, banakomogoze, banacigendere olwâbo lunda. 5 Ndi wankalekaga endogomi y’erubala, mpu ekaja olunda enalonzize, indi oshwekûla endogomi y’emuzirhu? 6 Nàmuhire obulambo nti mwo akazibêra, n’olubanda lw’omunyu mpu mwo mwâge? 7 Arhafuduka n’olubi lw’omu lugo, arhayumva oku endogomi y’ekà yayâna. 8 Anabe ageragera omwo ntôndo ayabukira, aj’afukulamwo, ngasi aha ehyasi hibishi hinali. 9 K’embogo yankaziga yakukolera, nisi erhi okubera omu lùgo lw’ebintu byâwe? 10 Ka wankabash’iyihalir’okuhinga, oyihirekwo enfuka mpu eyishe yahinga omu nyuma zawe omu luba nda? 11 Ka wankacîkubagira yo bulya yo egwerhe emisi minene, mpu okolaga wayiyêreka emikolo oyirekere yo? 12 Ka wankacîkubagira-yo amango wagendisârûla emburho yâwe, n’okuyilundika oku câno câwe? 13 K’ecûbi c’enyunda wankacigerera oku mashala ga lubôndo nisi erhi oku g’akadûrha? 14 Amango esiga amajî gayo oku idaho, egasiga omu bidaka mpu gadurhubaliremwo. 15 Enayibagire oku hali okugulu kwankagasarhalakwo, Oku hali ensimba y’erubala yankagabera. 16 Ebà ndârhi oku bana bâyo nka kulya oku barhali bâyo erhaderha mpu yarhamira busha. 17 Ali ebwa kuba Nyamuzinda àyiyîmire oburhondekezi, arhanayihâga bukengere bunganaci. 18 Ci kwônene amango yamacirhunika, enalushe enfarasi n’oyigendakwo. 19 Ka we hà enfarasi emisi yâyo, Ka we wàyitâkaga n’omugâra gw’obushênzi omu igosi? 20 Ka we rhuma yacanuka nka luzige, n’okuyâna kulya kw’okuyôbohya? 21 Enaje yacijanjaga omu kabanda, n’oburhwâli enacihunike omu ntambala. 22 Erhafà bôba, erharhînya cici, erhashubira nyuma embere ly’engôrho. 23 Enyanya lyâyo wanayumva empênzi yajegera, obone n’oku itumu n’omwampi byayisha byalaza. 24 Nka yamajunjugurhwa n’okulinda, enakûle omulindi, elibirhe okurhalusire, erhankacilindirira nk’omushekera gwamavuga. 25 Ngasi kubûha omushekera, enabe nk’erhali kwo ihuzi-huzi; oku guciri kuli enayeheze entambala, okuhagaza kw’abarhambo n’orhuhababo rhw’amatabâro. 26 Ka bukengere bwâwe burhuma lubaka ayêrêr’emalunga, n’okulambûlira ebyûbi byâge olunda lw’emukôndwè? 27 K’irhegeko lyâwc lirhuma ikozi lyazimêra emalunga? Ka lyo lirhuma lyagend’irhêrera oku nyanya ly’entôndo? 28 Oku mabuye liyûbaka, kwo linalâla, oku luhande lw’ibuye halya lirhankahikwâkwo. 29 Oku linali aho erhi lyanayunjayunja omunyama gwâlyo, amasù galyo gahike kulî bwenêne. 30 Abana-nyunyi bâlyo banacihagûle omukò, ahali omurhûmba erhi ho nalyo linali.

Nyamubâho akalihira Ayubu

1 Nyakasane anacikalihira Ayubu amubwîra, erhi: 2 Olya oderha mpu aja lubanja bone Nyamuzinda Ogala-byoshi, aderhage ebyâge naye buno! 3 Okubundi Ayubu anacishuza Nyakasane, aderha, erhi: 4 Ntarhanyize kuli ebi nàderhaga, bicigi nankacishuza? Namahira enfune oku kanwa kâni. 5 Nadesire obw’oburhanzi, Ntaciderha kabirhi. Nyamuzinda ye hima emisi y’obubî 6 Okubundi, kurhenga omu milazo, Nyakasane anacishuza Ayubu, amubwîra, erhi: 7 Ohwinje onakobeke kirumè, nakudosa nâwe onshuze. 8 Ka walonza okugayaguza oku nàhizire, onyime olubanja mpu ly’ociha lwo? 9 Ka ogwerhe okuboko kw’obu-nyamuzinda? K’izù lyâwe lidwîrhe lyakungula ak’eryâge? 10 Ojâge aho ocihundikire obukulu n’obuhashe, ohwinje obumoleke n’irenge! 11 Yerekanaga oburhe bwâwe, n’isù lyâwe likali lihunyange obucîbone. 12 Omôlage isù lyâwe, abacîbona boshi bayubîze, oherêrekeze ho na ho abîsi. 13 Kanyagya obabishe boshi mbirindikanye ekuzimu, nîsi, erhi obashwêkere boshi omu mpamikwa. 14 Lero aho nanaba wa burhanzi omu kukukuza, ebwa kuba wamaciha olukengwa omu kuhima kwâwe. Olw’emvubu 15 Orhengilolereza emvubu, ciremwa câni akâwe, kukera ekera obuhasi nka nkâfu. 16 Lola misi minganaci ejira omu mabùnda bula buzibu bw’emisi eyiba oku ndà! 17 Anashungulike omucira gwâge gube muzihu nka ndûndu, amahiji gâge goshi bayunjwire bikanyi bizongobarhine. 18 Amavuha gâge gali nka misiho ya byûma, n’ebikângakânga byâge biri nka byûma by’eruganda. 19 Aba bushanja hulemêrera bwa Nyamuzinda, ci owamulemaga kurharhuma arhamuyômolera engôrho. 20 Buhasi bw’omu ntôndo alya, mulya ezindi nsimba zishârhira. 21 Omu lushâsha alâla, acibwalike ornu mahukulu g’amasheke omu luziba. 22 Enfinjo zinamucikirize n’ecihoho câzo, i emiyèrèzi y’oku nyishi enamuzungulukc ehurhambi. ; 23 Olwîshi erhi lwankayunjula yehe arhankayôboha cici, Ciru okuli nka nyamwîshi Yordani lwankadârhabala kurhi, yehe arhankahuligana. 24 Indi wankaderha mpu amugwarhira emalanga, mpu amurhule amazûlu ahiremw’omugozi. 25 Ka wankamuloba n’olulobo, n’okumushweka olulimi n’omugozi 26 Ka wankamugeza omuguguna omu mazulu, nîsi erhi wankamurhula amarhama gâge n’omugera. 27 Ka ankakuyinginga, n’okukushambaza n’ebinwa by’olubobololo? 28 Ka wankanywâna mweshi naye, Ly’ayôrha muja wâwe ensiku zoshi? 20 Ka wankamushwêka kula bashasa akanyunyi ka wankamushwêka mpu wakazisîmîsamwo abana bâwe? 30 K’abashâna bankacîhira haguma mpu bayîsh’imuguza? K’abarhûnzi bankaderha mpu bamulya mwenda? 31 Ka wankarhulungula oluhù lwâge n’ebisônga, nisi erhi okumuhombôla irhwe n’ecihômbo? 32 Orhang’iderha mpu wacishomya omulwise, Hano okengera oku akujizire, orhankacishubiriza!

1 Obulangalire bwâwe bwanashuba bwa bishuki, bulya erhi wankamubadukirakwo konene erhi kunakola kufuduka! 2 Anahinduke Nyabukalye erhi hankajira owamutula irò, ntâye wankashîngalala embere zâge. 3 Ndi wankaderha mpu amulwîsa abule n’oku abire? ntâye ciru n’omuguma hano igulu lyoshi! 4 Naderha n’oku biyêrekîre ebirûmbu byâge, nashambala n’oku misi yâge erhankagerwa, 5 Ndi okola olengezize omuhiro gw’oluhugurhu lwâge? Ndi okola ohisire omu bongobana bw’olubôngo lwâge? 6 Ndi okola obumbwîre emiromo y’akanwa kage Oku ajira ecôba omu kulola olukere lw’amino gâge! 7 Omugôngo gwâge nka mpênzi zihêkine, zishwêkirwe haguma n’obulêmbo buzibu. ‘ 8 Ngasi igâmba lihisire oku lindi, emboho erhankagugeramwo. 9 Gali gashwêkîne gwoshi haguma, gamuyôrhekwo mubûmbuli gurhankabûngûka. 10 Akayasamura, ensasi z’omuliro zinacikwêbe, n’amasù gâge gali nka ngohe za mucêracêra. 11 Omu kanwa kâge munakaz’irhenga endimi z’omuliro, munakaz’iyômoka emitulika y’omuliro. 12 Omu mazûlu gâge cigi citûmbûkamwo, ciri nka cira cirhenga omu nyungu y’amaboyôngoka. 13 Omûka gwâge gunayôcc nk’isêse, omu kanwa kage munakêrhenga engulumira y’omuliro 14 Emisi yâge omu igosi ebêra, embere zâge eri côba caku jugumya. 15 Ebikanyi n’enyama zâge byoshi bigwarhine kuli ye, byoshi biciniolîre kuli ye birhankanahuligana. 16 Omurhima gwâge guli muzibu nk’ibuye, muzi-zibu nka lwanjikwa. 17 Erhi azûka, amîshi ganadirhimane, amîshi g’enyanja ganaciyêngûle. 18 Bakaderha mpu bamufûnda engôrho, erhamurhulukânamwo oli itumu, oli ecisonga, byo hâhè. 19 Ecûma embere zâge kwo ciri nka hirhi. n’ecûma c’amarhale nka murhi gwàlunzirwe. 20 Omwampi gw’omuherho gurhankamuyôbohya, ibuye ly’omu mujareti lirhamudûnda! 21 Akarhî k’obuhirhi kuli ye kali nka lukere, anakazinzânw’akabona omwâmpi gwashungûrha. 22 Endà yâge eyunjwire magamba ga mabandano, ko eyôrha nka kula bankahangira engembe haguma. 23 Anadogomye omudubwi nka ciyûngu cideke, enyanja wanamanya mpu nkaba bukû bayôkera-mwo. 24 Omu nyuma zâge anasigemwo obuyenjule buli nka kamole, omuhengcre guyòrhc nka kulya gwamayunjula olôya lwêru. 25 Nta bindi birhangâzo biri nk’ebyo hâno igulu, bulya àlemirwe buzira kuba na côba cici. 26 Anakazilola n’ecisûli oku ab’obucîbone bahindagala embere zâge, Yene Mwâmi dôka wa bene-cibonè.

Ishuzo lizinda lya Ayubu

1 Obwo Ayubu anacishuza Nyamubâho, aderha, erhi: 2 Mmanyire oku Oli Ogala-byoshi, n’omuhigo gwâwe wanahash’iguyunjuza. 3 Anali nie olya wakazâg’ihira akavango omu mihigo yâwe, n’ebinwa birhagwerhi nda na mugongo; Nànashambire buzira bukengere, oku bintu bintalusire n’ebi ntankayumva. 4 (Yumvagya, nkusengire, Woliha, ompé nani oluhya nderhe, nakudòsa ombwirize nani). 5 Niono ntakuyishigi kundi okurhali kw’emihwalenge y’abantu omu nshambâlo zâbo, Ci lero nani, buno amasù gâni gamakulolakwo^k. 6 Na kandi omu byanshonyi byàni, namagalula oku naderhaga, nkola nacîyûnjuza omu kucibérera omu katulo n’omu lùvù.

IV. Ishwinjiro

Nyamubâho atumuza balya bira basharhu ba Ayubu 7 Erhi ayus’ishambala boshi na Ayubu, Nyakasane anacibwîra Elifazi w’e Temani, erhi: «Oburhe bwâni buli bunene kuli we n’oku bìra bâwe oku banali bombi, ebwa kuba murhashambire bwinja oku binyêrekîre, nk’oku mwambali wâni Ayubu anajiraga. 8 Muyankage bo na buno mpânzi nda na ngandabuzi ndà, mukanye muj’emunda omurhumisi wâni Ayubu âli^l. Murherekêre eyo nterekêro, oku mwambali wâni Ayubu amuhûnira obwônjo. Nayîsh’irhânya kuli ye, na ntyo ntàcimuhanire kuli kulya mwabulaga kushambala bwinja kuli nie. 9 Elifazi w’e Temani, Bildadi w’e Shwahi, na Sofari w’e Nâmati, bagenda bagend’ijira kulya Nyakasane ànababwîraga; ntyo Nyakasane ababa bwônjo erhi Ayubu orhuma. Nyamubâho agalulira Ayubu obuhirhi bwâge. 10 Ago mango Ayubu akazâg’isengerera abira bâge, Nyakasane ashubiyinjihya akalamo kâge. Obwo, anamugalulira kabirhi^m kulusha obuhirhi bwâge bwo 11 Okubundi ashub’ibona bene wâbo, bâli bâbo boshi n’abira bâge b’embere boshi bayishiyagalukira emunda ali. Bakaz’ilira boshi haguma omu nyumpa yâge. Boshi bakazimulakira n’okumurhuliriza, kuli agwo maluma goshi Nyakasane àlimurhumire. Ngasi muguma akazimusholôlera: ow’enfaranga n’ow’ehigôndo hy’amasholo. 12 Nyakasane anacigisha ako kalamo kazinda ka Ayubu kulusha akarhanzi: ashwêka bibuzi bihumbi ikumi na binni, ngamiya bihumbi ndarhu, maso cihumbi ga nkâfu na ndogomi cihumbi. 13 Aburha bana rhabana nda na bana-nyere basharhu. 14 Omwali murhanzi amuyirika izîno lya Yemima, n’owa kabirhi erya Kesiya, owa kasharhu naye amusûla erya Keren Hapuku. 15 Omu cihugo coshi murhabonekaga abandi balushire abo bana nyere irânga linja. lshe anacibaha ecigabi oku kashambala kâge, kuguma na bashinja babo. 16 Enyuma ly’aho Ayubu àcilamire myâka igana na makuni anni, abona oku bana b’abana bâge, kuhika oku iburha lya kani. 17 Okubundi, Ayubu anacifà mushosi erhi amayigurha ensiku.

^a13.24 «Nyamuzinda afulika obusù bwâge» kuli kuderha oku arhacilônzagya kuyêrekana oku ali munya-bwonjo bunji.

^b15.6 Akanwa kâwe ko kakuyimire olubanja: Mig 18, 7; Mt 22, 15.

^c15.7 Ka we muburhwa murhanzi: 38, 4, 21; Mig 8, 25; Burh 49, 16.

^d15.8 Okuyumva amahwe ga Nyamuzinda: Yer 23, 18.

^e15.17 Nakuganirira ehi nàbwîne: 32, 10; 36, 2; Burh 16, 25; Jz 14. 13-14; Eze 28, 2.

^f16.11 Emw’omuntu mugalu-galu: 30, 9-19; Lul 22, 13-19; Mk 12, 40; 1 Tm 2, 8.

^g16.17 Omusengero mwêru kwêru: 31, 1-34; Lul 141, 2; Mk 12, 40.

^h16.18 Wankabwikira omuko gwâni: Murh 37, 26; Eze 24, 7-8; 1 Tm 2, 8; Maf 16, 6.

ⁱ16.21 Omuntu aje lubanja boshi na Nyamuzinda; habe owafungira omuntu embere za Nyamuzinda: 33, 23-24; Ebj 12, 1.

^j20.26 Ogwo muliro, kuli kuderha omulazo gw’enkuba ebànda.

^k42.5 Arhali kubona n’amasù g’omubiri, ci omu buyemere: Lub 33, 20 + amumanya buhyahya.

^l42.8 Ayubu amaba wa kusengerera abandi erhi kulembera amaluma kurhuma: 22, 30; Eze 14, 20.

^m42.10 Amugalulira kabirhî: 8, 7; Lush 30, 3-5; Lul 90, 15.

LULANGA 1 KUHIKA LULANGA 50

PSA – – Bible en mashi du Congo

ENNANGA

Enshokolezi

Eci citabu cibâmwo Nnanga 150. Ennanga kwo kuderha enyimbo zayimbagwa omu cînanda erhi omu nzenze erhi omu mulimba gw’engoma. Kurhenga mîra, abantu bw’omu Israheli bagwerhe ennanga za ngasi lubero nk’agandi mashanja g’ebushoshôkero bw’izûba, nk’enyimbo za Musa (Lub 15), Olwimbo lwa Debora ( Bac 5); emisengero ya Daudi (2 Sam 1, 17) na ntyo na ntyo. Ecitabu c’Ennanga cibâmwo ennanga z’idîni zajiragwa n’abantu ba ngasi lubero. Daudi wajiraga ennanga, ci kwône ezindi zajiragwa enyuma ly’okurhenga e Babeli. Ennanga zasâliragwa n’okuyimbwa omu ka-Nyamuzinda kurhenga mîra bwenêne. Obwinja bw’ Ennanga: ennanga gali masâla g’Amalaganyo ga mîra. Nyamuzinda yêne wabafûhiraga ebinwa alonzagya mpu bamushambâzemwo. Yezu yêne na nnina Mariya n’entumwa bakâgisâliraga ennanga. Ekleziya eyimba ennanga nk’oku esalira agandi masala matagatifu. Abayandikaga ennanga bakolêsize ebinwa n’ebijiro by’amango gâbo. Buzir’okuhindula oluderho ciru n’oluguma, ebyo binwa by’okukuza Nnâmahanga, by’okumushenga, by’oku muharâmya, byanahash’ikolêsibwa n’abantu boshi erhi bankayimanga embere za Yezu, Mucunguzi wirhu. Ebi abayandikaga Ennanga bàmanyisagya mulizo byoshi byàbire: Omuciza mîra ayishaga, àyîmire n’amashanja nago goshi gahamagirwe okumukuza, okumuhâ irenge emyâka yoshi.

EBIRIMWO

Ennanga zijira mbero isharhu nene:

1. Enyimbo z’okukuza Nnâmahanga

2. Enyimbo z’okushenga

3. Enyimbo z’enyigîrizo

OLULANGA LWA 1: Enjira ibirhi

1 Iragi lyâge omuntu orhacifundikira haguma n’encuku

orhagenda n’emihera, orhanaboneka omu ndêko y’abashombanyi.

2 Arhasîmisibwa n’agarhali marhegeko ga Nyamuzinda,

anagerêreza ago marhegeko bwacà-bwayira.

3 Kwo agandâza nka murhi gumezire aha cikunguzo c’olwîshi,

guyêrakwo emburho amango gâgwo, gunayôrha guyinjihire.

Na ngasi hyoshi ajira kubêra himubêra.

4 Emihera erhakabona okwo!

kàli kw’eri nka hyasi hya canda hiyehwîrwe n’empûsi!

5 Nta kwâbo: aha kagombe eyo mihera erhakahambûla,

ciru erhakalabarha omu ihano ly’abashinganyanya.

6 Bulya Nyamuzinda ayishi enjira y’abimâna,

ci enjira y’endyâlya kuhabula ehabula.

OLULANGA LWA 2: Masiha ye Mwâmi w’e Siyoni n’ow’igulu lyoshi

1 Kwo kurhi oku amashanja gakunire,

ganadwîrhe gahiga emihigo y’obusha?

2 Abâmi b’igulu bamàhuluza engoma,

nabo abaluzi bamàja ihano

mpu bagomere Nnâmahanga n’omwisho gwa wâge.

3 «Mpu: emigozi yâbo rhuyitwe,

rhunakabulire omuzigo gwâbo kuli nirhu!»

4 Omu bwâmi bwâge Nnâmahanga adwîrhe asinz’emalunga,

Nyakasane adwîrhe abashekera.

5 Amàkunira amabashuza,

omu bukunizi bwâge amàbayobohya.

6 Erhi: «Niene nàyimikaga Omwâmi wâni oku Siyoni,

Oku ntôndo yani ntagatifu».

7 Lekagi nani mmubwire akanwa ka Nnâmahanga; àmbwizire, erhi:

«Oli mugala wâni, nie nkubusire ene.

8 Ompûne eci wankalonza,

nani nàkuhâ ebihugo byoshi bibe hyâwe.

9 Wabamalîra n’engôrho yâwe,

onabavungunyule nka mubumbi wabera enyungu.»

10 Lero, mw’oyo bâmi, muyumve,

ninyu batwî b’emmanja b’igulu mumanye!

11 Mukolere Nyamuzinda munamurhinye,

12 mucikwebe aha magulu gâge n’obwôba;

buly’erhi ankakunira mwanahungumuka:

oburhe bwâge kwo buyâka caligumiza nka ngulumira.

Iragi lyâbo abamuyegemera!

OLULANGA LWA 3: Omusengero gw’esêzi gw’omuntu oli omu marhabi

1 Lulanga. Lwa Daudi. Amango al’iyasire omugala Absalomi.

2 Nyakasane, baluzire nka nzige

abantezire bali banji-banji.

3 Bali mwandu, abadwîrhe banshumika,

mpu: «Ntakwo Nnâmahanga ankacimuciza!»

4 Ci we mpenzi yani, Nyamwagirwa,

we irenge lyani we n’ihungirco lyani.

5 Nkayakûza Nyakasane anayumve

anayumve izu lyani oku ntôndo yâge ntagatifu.

6 Ngwîshîre, mpunzire, nsisimusire,

erhi Nnâmahanga ye nnancikubagire.

7 Ntumvirhi ngwerhwe n’obwôba

bw’ezira ngabo zingosire.

8 Zûka, zûka, Nnâmahanga!

ontenze omu marhabi, mâshi Nyakasane!

Enzigo zani ozikolere buligo

eyo mihera erhacisigalanaga ciru n’elino lyo linyi ekanwa.

9 Neci, Nyamuzinda ye ciza,

Waliha, we bwanga bw’olubaga lwâwe!

OLULANGA LWA 4: Musengero gw’ebijingo

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku luzihwa lusalikwa n’emisi: Lulanga lwa Daudi.

2 Nkakulakira, oyumvirhize izu lyani, Yagirwa,

Nnâmahanga, mucîranuzi wâni:

Kâli nàlimbengire, wanciza:

ndikûza we kasinga, onayumvirhize omusengero gwâni.

3 Mwe bantu, mangaci mwaleka obudândalisi bwinyu,

mangaci mwaleka okurhonya empûsi n’okulonza obunywesi?

4 Ci mumanye bwinja oku Nyamuzinda

àjirire omurhonyi wâge ecirhangâzo, nkamulakira, Nyakasane anayumve izu lyani.

5 Muyobôhe n’irhondo murhacijiraga ecâha,

n’amango mukola muli aha ncingo,

mucije emurhima, muhulike!

6 Murherekêre enterekêro z’okuli,

mucikwêbe omu maboko ga Nnâmahanga!

7 Banji baciduduma, mpu:

«Ndi wankacirhuha akalembe wâni?»

Yagirwa Nyakasane, orhumolekere n’obumoleke bw’obusù bwâwe.

8 Waliha Nnâmahanga, omurhima gwâni oguyunjuze masîma,

galushire ag’amango engano n’irivayi lyâbo biyêzire.

9 Ncikolera aha ncingo n’omurhûla, na nkola ndi iro:

bulya we onyimangire wenene, Yagirwa Nnâmahanga.

OLULANGA LWA 5: Omusengero gw’esezi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku rhurhèra. Lulanga lwa Daudi.

2 Oyumvirhize izu lyani, Yagirwa Nyakasane,

omusengero gwâni oguyumve.

3 We ndwîrhe naganiza, Mwâmi wâni na Nyamuzinda wâni,

we nsêngire Yagirwa Nyakasane.

4 Erhi gubà mucêracêra,

erhi mira izu lyani lyahikaga emund’oli;

sêzi-sêzi erhi nkola ndwîrhe nakusêngera nandwîrhe nalangûza.

5 Bulya orhali Nyamuzinda wa kusima mabi,

Yagirwa; enkola-maligo orhankaziga yakujaho

6 Nanga, emihera erhankakuyimangaho

abajira ebigalugalu, orhababàkwo

7 Abaderha obunywesi, kuheza obaheza;

omuntu osima omuko n’olyaliha,

Nyamuzinda arhamubonakwo

8 Ci niehe, bwonjo bw’obuzigire bwâwe bunene burhumire,

naja omu mwâwe; nacîkweba oku idaho,

nkuharâmye omu bwâmi bwâwe butagatifu.

9 Nyakasane, onange omu bushinganyanya bwâwe,

bulyala abanzi bampisire eka;

enjira yampisa emwâwe, oyiyumanyanye.

10 Bulyala omu kanwa kabo murbabà oburhali bunywesi,

omurhima gwâbo guyunjwire bubî;

omurhima gwâbo eri nshinda nyigule,

n’olulimi lwabo kali kere ka môji abirhi.

11 Obamalîre, Yagirwa Nyamuzinda

ojire batulikanyè n’emihigo yâbo mibi;

obakage, batumbaguze,

abo banyakola-maligo, bulya bàkugomire!

12 Ci abacikwìkubagira, barhulûle banasime;

bacikwitakire emyâka n’emyâka bulya bayimangirwe nâwe;

bacishinge muli we abasima izîno lyâwe!

13 Bulya we Nyamuzinda, we hà omushinganyanya obwangâ;

we mucinga n’obuzigire bwâwe,

nka kula empênzi ecinga entwâli.

OLULANGA LWA 6: Amingingo omu marhangulo

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku nzihwa zishwêkwa n’emisi.

Oku izu lya kali munani. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa Nyamuzinda, orhampanaga omu burhe bwâwe,

orhanankalihiraga omu bukunizi bwâwe.

3 Mâshi Nyakasane, ombêre obwonjo nta misi ncigwerhe,

nfumya, Yagirwa Nnâmahanga,

bulya enjingo z’orhuvaha rhwâni zikola zihozire.

4 Omurhima gwankangusire,

nâwe, we Nnâmahanga kuhika mangaci?

5 Galuka, mâshi Yagirwa Nyakasane onyôkole;

oncize buzigire bwâwe burhumire.

6 Bulya ntâye ofire wankacikuyibuka

ndi wankakukuza kurheng’e kuzimu?

7 Ndi bufa erhi maganya garhuma

erhi binajinga, nanyongoberere omu lwogo lwâni

oku narhonga emirenge, ncikwêbe omu ncingo yani.

8 Amasu gakola ganduma crhi mirenge erhuma,

abashombanyi bani boshi bagahûsa.

9 Ntengi ho mweshi banyankola-maligo

bulya Nyamuzinda ayumvirhize emirenge yani.

10 Nnâmahanga ayumvirhize izu lyani;

Nyakasane ayumvirhize omusengero gwâni.

11 Abashombanyi bani boshi bafe n’obôba,

enshonyi zibayirhe bagaluke cinyumanyuma.

OLULANGA LWA 7: Omusengero gw’omushinganyanya odwîrhe alibuzibwa

1 Endulù ya Daudi, àyiyimbiraga Nyakasane erhi Kushi w’omu buko bwa Benyamini orhumire.

2 Nyakasane, Nyamuzinda wâni, we lwakiro lwâni,

ndikuza oku badwîrhe bandibuza boshi, nciza nani.

3 Lyo balek’inshembagula nka kula entale eshcmbagula omuhanya:

emusharhule na ntâye wahalìza mpu amulikuza.

4 Yagirwa Nyamuzinda, ka nàjizire okwo,

k’obubî buli omu maboko gani?

5 Ka nàjirire orhampalaliri kubi,

ka nàshokwire omushombanyi wâni buiira igwarhiro?

6 Akaba nàjizire ntyo, omwanzi anyandukekwo anangwanyanye,

andabarhe n’obula bwâni anabushandâze omu budaka!

7 Yagirwa Nyamuzinda, zuka omu bukunizi bwâwe,

oburhe bw’abashombanyi bani oburhange,

ondwire, Nyakasane, bulya wene wàrhegekaga mpu

olubanja lukâja aha kagombe.

8 Ornurhwe gw’amashanja gukuzunguluke,

nâwe obarhegeke emalunga!

9 Nyakasane, we mutwî w’emmanja w’amashanja,

oncirânulire, Yagirwa Nyamuzinda,

nyêre nka kulya obushinganyanya n’obwimana bwâni bunali.

10 Obubî bw’emihera buhwe,

na ngasi oli mushinganyanya, omuzibuhye,

we yishi ebiri omu murhima n’omu nsiko,

Nyamuzinda mwimàna!

11 Nnâmahanga ye mpenzi yani,

ye ciza abantu b’emirhima eshingânîne.

12 Nyamuzinda ye mutwî w’emmanja mwimâna,

oburhe bwâge nta lusiku burhûlûla.

13 Abarhalonza okumugalukira, anabarhyagize engôrho yâge,

aseze oluge lw’omuherho gwâge agufôle.

14 Omuhera gwone gucirheganyiza emyampi y’olufu,

gwone gurhuma yagulumira.

15 Gw’ogwo gudwîrhe gwahiga emihigo y’obubî

gudwîrhe gwarhimanya obulyâlya,

ci ibala gwacîlerhera!

16 Gudwîrhe gwarheganya omwîna n’okuguhumba,

ci gwone gwarhogera mw’ogwo mwîna gwajiraga.

17 Obubî bwâge bwâmunanira emalanga,

obulenzi bwâge bwâmusêra oku irhwe nka ngarha.

18 Niehe nâvuga Nnâmahanga omunkwa oku bushinganyanya bwâge,

nâyimba izîno lya Nyamuzinda w’Enyanya!

OLULANGA LWA 8: Irenge lya Lulema n’obukulu bw’omuntu

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku izîno /ya Gati. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa Nyamuzinda, Nnâhamwirhu,

izîno lyâwe lyàjire irenge omu igulu lyoshi,

obukulu bwâwe buyunjwire amalunga!

3 Akanwa k’abana b’ebirhaba n’abaciyonka,

karhubwiriza irenge lyâwe kanahulisa abashombanyi bâwe;

lyo abânzi n’abagoma bahirigirha.

4 Nkalola amalunga eminwe yâwe yàmanikaga,

n’omwêzi n’enyenyêzi wàlemaga:

5 Omuntu aligi cici mpu wamuyibuka,

mwene-Adamu aligi ndi mpu wamushibirira?

6 N’obwo wàmujizire munyi hisungunu hyône kuli ba malahika,

wamuyambika ishungwè ly’irenge n’obukuze.

7 Wamujira mwâmi w’ebiremwa by’amaboko gâwe

byoshi wàbihizire aha magulu gâge.

8 Ebibuzi n’enkafu, byoshi byoshi,

ciru n’ensimba z’omu irûngu;

9 Enyunyi z’emalunga n’enfi z’omu nyanja,

n’eby’omu mîshi byoshi

10 Yagirwa Nyamuzinda Nnâhamwirhu,

izîno lyâwe lyàjire irenge omu igulu lyoshi.

OLULANGA LWA 9A (cihabr. 9): Nyamuzinda Mucîranuzi Mushinganyanya.

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Nzihwa y’omu karhêra erhi lulanga. Lula nga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa Nyamuzinda,

nakukuza n’omurhima gwâni gwoshi,

namanyisa ebirhangâzo byâwe byoshi.

3 We busîme na mwishingo gwâni,

nakuza izîno lyâwe, Nyakasane,

Nyamuzinda, Nn’emalunga.

4 Bulya abashombanyi bani bayàsire, bashubira nyuma,

bajâjâbire banahungumuka embere zâwe.

5 Neci, wampîre ecâzo n’olubanja,

watamala oku ntebe y’obwâmi,

we mutwî w’emmanja mushinganyanya.

6 Walembya entûmva, walimbula n’ebigamba,

izîno lyâbo walizaza lwoshi oku nsiku n’amango.

7 Abashombanyi bahirigirha lwoshi lwoshi,

engabo zâbo wazishâba, n’aha bàli harhasigalaga cimanyîso.

8 Nyamuzinda yehe ho ayôrha abà ensiku n’amango,

ajeberîze entebe yâge y’obwâmi mpu atwe emmanja.

9 Ye twira igulu olubanja n’obushinganyanya,

anacîranulire amashanja n’oburhondekezi.

10 Mâshi Nyamuzinda aba lwakiro lw’abadwîrhe barhindibuzibwa,

lwakiro omu mango g’obulagirire.

11 We bacîkubagira abayishi izîno lyâwe,

bulya orhalikirira abakulonza, Yagirwa Nyakasane.

12 Muzihire Nyamubàho obà omu Siyoni,

mubalire amashanja ebirhangâzo àjizire.

13 Bulya ye cîhôlera omuko, abayibusire,

omulenge gw’abagalugalu arhaguyibagira.

14 Yagirwa Nyamuzinda, ombabalire,

olole oku abashombanyi badwîrhe bantidibuza,

onshugule omu mihango y’olufu;

15 Nderhe irenge lyâwe lyoshi,

omu mihango y’omunyere w’e Siyoni,

ncîshingire obucire bwâwe.

16 Amashànja g’abapagani garhogire omu nyenga bàhumbaga,

omurhego bàrhegaga okugulu kwabo kwagwiìrhwamwo.

17 Nyamuzinda acimanyisize, atwa olubanja;

agwasa omunya-byâha omu mirimo y’enfune zâge.

18 Emihera eshubire ekuzimu,

aga mashanja goshi g’entûmva gayibagire Nnâmahanga.

19 Bulya omukenyi arhayibagirwa lwoshi lwoshi,

obulangalire bw’abanyi nta mango bwankahirigirha.

20 Zûka Nyamuzinda, omuntu ankahima;

amashanja g’abapagani gatwirwe olubanja omu busu bwâwe.

21 Mâshi Nyakasane, obashûrhe ebibâmba,

abapagani bamanye oku bali bantu nk’abandi.

OLULANGA LWA 9 B (cihabr. 10): Nyamuzinda Mushinganyanya ho ali

1 Yagirwa Nnâmahanga, cirhumire wabêra kulî,

cirhumire ocifulika amango g’amalibuko?

2 Oku omuhera gwacibona, omukenyi arhindibuka,

agwarhwe omu bulyâlya bw’entimanya z’owabo.

3 Omuhera gunacishingire enyifinjo z’omurhima gwagwo,

omuhubu kulogorha alogorha, anagayaguze Nyamuzinda.

4 Omu bucîbone bwâge omuhera kwo guderha, mpu:

«Nta buhane; Nyamuzinda arhahabà!» Zo nkengèro zoshi ezo.

5 Ngasi mango amajira gâge kubêra gamubêra;

emmanja enyanya zimugera, arhankazirhimanya;

abashombanyi bâge boshi kumeshera abamesherakwo.

6 Anaderhe omu murhima gwâge, erhi:

«Nie ntadiìndwa; amaburha gàja oku gandi ntanabona malibuko.»

7 Akanwa kage kayunjwire malogorha n’obunywesi n’obulyâlya;

olulimi lwâge lurharhêngamwo oburhali buhanya n’obubî.

8 Y’oyo oshurhamire omu masheke,

acifulisire mpu ayirhe omwêru-kwêru;

amasu gâge gadwîrhe gahigira omuhanya.

9 Kwo acifulika nka ntale omu bulumba bwâyo,

alingûze mpu alonze omuhanya ayehûkana;

amuyehûkane, amukululire omu murhego gwâge.

10 Anaje abundabunda, anashurhame,

omuhanya amugwe omu nfune.

11 Aderhe omu murhima gwâge, erhi:

«Nyamuzinda ayibagire! Ahengwire obusù bwâge,

arhanacidwirhi abona!»

12 Yimuka, Nyamuzinda, Nnâmahanga,

olengeze okuboko kwâwe;

omanye wankayibagira abali omu bulagirire.

13 Cankarhuma omuhera gwagayaguza Nnâmahanga,

cankarhuma guderha omu murhima gwagwo mpu arhabona?

14 Wêne obwîne, walolerize amalibuko n’emirenge,

mpu ohiyankirire omu nfune zawe,

omukenyi we acîkubagira, we lwakiro lw’enfûzi.

15 Shangula okuboko kw’omubi n’omuhera;

obubî bwâge obuhane, burhacifâga bwabonesire.

16 Nyamuzinda ye Mwâmi w’ensiku n’amango,

amashanja g’abapagani gàhirigirha omu igulu lyâge.

17 Yagirwa Nyamuzinda, oyumvirhize omwifinjo gw’abirhohye;

ozibuhye cmirhima yâbo onayirhege okurhwiri.

18 Mpu lyo otwira enfûzi n’odwîrhe arhindibuzibwa olubanja,

lyo n’omuntu wàrhengaga omu bidaka alekikalibuza abandi n’ebihâmba.

OLULANGA LWA 10 (11): Omulangaliro gw’omushinganyanya

1 Oku mukulu w’abimbiza. Lwa Daudi.

Nyamuzinda ye lwakiro lwâni.

Kurhi wakacimbwîra, mpu:

«Yàkira oku ntôndo nka kanyunyi?»

2 Ba nyakola-maligo abo bagosire emiherho,

badwîrhe bafòl’emyampi oku ngè

mpu balashire abantu b’emirhima nkana omu mwizimya.

3 Erhi eciriba cankabongoka,

cici omushinganyanya ankacibash’ijira?

4 Nnâmahanga omu ka-Nyamuzinda kage katagatifu,

Nyakasane oku ntebe yâge y’obwâmi omu malunga;

amasu gâge gadwîrhe galolêreza igulu,

engohe zâge zidwîrhe zasinza abana b’abantu.

5 Nyamuzinda abona entimanya z’omwinja n’omubi;

omurhima gwâge gushologorhwa na nyankola-maligo.

6 Mûshi emihera ayirhogeze amakala g’engulumira n’ecibiriti,

n’empûsi y’omuliro ebe co cigabi c’omo kabehe kabo.

7 Bulya Nyamuzinda abâ mushinganyanya,

akunda n’obushinganyanya;

abantu b’emirhima mimâna bo bàbone obusù bwâge.

OLULANGA LWA 11 (12): Nyamuzinda ancize oku mihigo y’abantu babi

1 Oku mukulu w’abimbiza. Nzihwa y’omu lulanga lwa misi munani. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Orhucize, Nyakasane, bulya abashinganyanya badwîrhe bahwa;

abemezi badwîrhe bahirigirha omu bana b’abantu.

3 Abantu badwîrhe barhebana bone na nnene:

nderho nnunu, mirhima ibirhi.

4 Mâshi Nyamuzinda aherêrekeze ngasi kanwa kaderba obunywesi,

ngasi lulimi lulyalyanya.

5 Ngasi baderha, mpu: «Olulimi lwirhu yo misi yirhu,

kanwa rhujira, ye ndigi wankarhukulikira?»

6 Naye Nnâmahanga, erhi: «Amalibuko g’abazamba

n’emirenge y’abakenyi erhumire,

nkolaga nayimanga; abalonza obucire nàbahêrezabwo.»

7 Ebinwa bya Nyakasane biri by’okuli,

kwo biri nka cuma ca marhale citule omo luganda,

nka masholo mashuke kali nda.

8 Yagirwa Nyamuzinda, we rhuciza,

we warhulanga kuli er’iburha ensiku n’amango.

9 Abanya-byâha bazungulusire hoshi hoshi,

n’obubî bwarhalusire olugero omu bana b’abantu.

1 OLULANGA LWA 12 (13): Kuhika mangaci, Yagirwa Nyakasane?

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Kuhika mangaci wayôrha onyibagira, Nyakasane?

kuhika mangaci wanfulika obusù bwâwe?

3 Kuhika mangaci nayôrha ntimanya amalibuko omu murhima gwâni?

Kuhika mangaci omushombanyi wâni ayôrha ampîma?

4 Lola, onshuze, Nyakasane Nyamuzinda, Nnâhamwirhu!

Ommolekere amasù, ndek’ijir’iro omu lufu.

5 Omushombanyi alek’iderha, erhi: «Namuhimire!»

Abânzi bani balek’icîshinga babona njajâba.

6 Niehe bwonjo bwâwe ncìkubagira:

omurhima gwâni gucîshingire obucire bwâwe;

nyimbire Nyakasane oku minja anjirire.

OLULANGA LWA 13 (14): Isirhe ly’omuntu orhishi Nnâmahanga

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa Daudi

Omusirhe anakàderha omu murhima gwâge, erhi:

«Nyamuzinda arhahabâ!»

Bàcisherêzize, bàjira ebirhankaderhwa;

nta muntu okola aminja ocibabamwo.

2 Kurhenga emalunga Nyakasane adwîrhe asinza bene-Adamu,

mpu alole erhi bankacibonekanamwo ogwerhe obukengêre,

ocidwîrhe alonza Nyamuzinda.

3 Boshi boshi bahabusire, oku banali boshi bàsherîre,

nta muntu okola aminja ocibabàmwo,

ntâye ciru n’ow’obufumu.

4 Ka barhakayumva,

abôla banyankola-maligo bakâmirangusa ishanja lyani

nka kulya omuntu amirangusa omugati,

barhanashenga izîno lya Nyakasane?

5 Co cànarhume bajuguma n’obwôba buzira igwarhiro ly’ecôba

kulya kuba Nyamuzinda ayôrha abâ n’iburha ly’omushinganyanya.

6 Kàli mwehe mpu mwashekera ihano ly’omunyi,

n’obwo Nyamuzinda ye lwakiro lwâge!

7 Owabona obucire bw’Israhdi buhubuka e Siyoni!

Mango Nyakasane àgalula olubaga lwâge ekà,

Yakobo acîshinga, Israheli asîme!

OLULANGA LWA 14 (15): Omwira wa Nnâmahanga

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Yagirwa Nyakasane, ndi wankabera omu bwâmi bwâwe;

Ndi wankatwa ecirâlo oku ntôndo yâwe ntagatifu?

2 Ow’olugendo lwimâna n’ojir’ebishingânîne,

n’oderha eby’okuli nk’oku binali omu murhima gwâge;

3 Orhagamba ndi omu lulimi lwâge,

Orhajirira wabo kubi, arhanajacira mulungu wâge.

4 Anagayaguze omuherêra,

akenge abarhînya Nyamuzinda.

Ebi acigashiraga,

arhankacibigashûla, ciru ankahona;

5 Arhahogeza bûnguke,

arhanalya mpyûlo mpu aheze omwêru-kwêru.

Oyôrha ntyo, nta mango ankahuligana.

OLULANGA LWA 15 (16): Nyakasane ye Mwimo gwâni

1 Lwa Daudi.

Yagirwa Nyamuzinda, onnange,

bulya we lwakiro lwâni.

2 Nàbwizire Nnâmahanga, nti: «We Nyakasane,

Nnâhamwirhu, buzira we nta kwinja».

3 Abimana bali omu cihugo,

bo Nnâmahanga arhonya.

4 Abandi bashiga abazimu,

kuyushûla baciyushûlira obuhanya.

Barhàkabona nahuma omu mwamba gw’embâgwa zâbo,

barhakàyumva mpu amazîno gâbo gampisire ekanwa.

5 Waliha Nyamuzinda, we cigabi cani c’omwimo,

we na kabehe kani,

we gwerhe obuzîne bwâni omu maboko gâwe.

6 Olugero bàntambagizagyamwo lwàngerire oku nsîmire,

ecigabi cani c’omwimo ciri cinja.

7 Ayagirwe Nyakasane okampâ ihano,

ciru n’obudufu nanyumve ihano lyampubuka omu ndubi y’omurhima.

8 Amasu gani gayôrha gasinza Nyakasane ngasi mango,

kulya kuba andi ebulyo, ntankahuligana.

9 Co cirhumire omûka gwâni gusîma n’omûka gwâni gucishinga;

ciru n’omubiri gwâni guluhûsire omu murhûla.

10 Bulya orhankalikirira omûka gwâni omu kuzimu,

orhankanaziga omwîra wâwe abolera omu nshinda.

11 Wanyêreka enjira y’akalamo,

obwimâna bw’amasîma omu kubona obusù bwâwe,

ekulyo kwâwe, mwîshingo gw’ensiku n’amango.

OLULANGA LWA 16 (17): Omulenge gw’omwêru-kwêru odwîrhe walibuzibwa buzira kumanya ecirhumire

1 Musengero. Gwa Daudi.

Yagirwa Nyamuzinda, oyumvirhize omwêru-kwêru,

oyumve endûlû yani; orhege okurhwiri,

oyumvirhize omusengero gwâni

gwahubuka omu kanwa karhalyalyanya.

2 Olubanja lwâni lutwirwe embere zâwe;

amasu gâwe gabwîne oku ndi mwêru-kwêru.

3 Wanalola omu ntimanya z’omurhima gwâni onantangule budufu;

wanantangula: orhankambonamwo bubî.

4 Akanwa kani karhakola maligo nka kula abantu bajira;

oluderho lw’ekanwa kani nàlulanzire.

5 Olugendo lwâni lurharhenga omu njira z’amarhegeko gâwe,

nta mango amagulu gani gajajâba.

6 Nkulakire, kulya kuba onyumva,

Yagirwa Nnâmahanga; ontege okurhwiri,

oyumve eci naderha.

7 Oyerekane obwonjo bwâwe,

we ciza abalongeza olwakiro omukulyo kwâwe;

obalikûze oku babisha babo.

8 Onnange nka mbonyi y’isu,

onfulike omu kwaha kwâwe.

9 Onfulike emihera ekàntindibuza;

ondikûze oku bashombanyi bani bangosire bakàlonza okunyirha.

10 Amashushi gàbafunisire emirhima;

akanwa kabo nderho za bucîbone kaderha.

11 Badwîrhe banyunja banakola bangosire;

banniolire amasu mpu bannambike oku idaho

12 Owababona anamanya mpu ntale elingûzize ensimba yalya

mpu cana ca ntale cishurhamire omu bulambo bwaco.

13 Baduka Nyakasane, omujeyo, omushurhe oku idaho;

n’engôrho yâwe olikûze obuzîne bwâni omu maboko g’Òmuhera.

14 Okuboko kwâwe kundikûze kuli eyo mifu, Yagirwa Nyakasane,

bulya eyo mifu ecigabi câbo c’obuzîne coshi eco en’igulu.

Enda zâbo oziyunjuze n’ebi wàbabikiraga,

abana babo bayigurhe, basigire abinjikulu babo ebisigaliza.

15 Niehe omu bushinganyanya, nayishibona obusù bwâwe;

aha kuzûka, nyishiyigurha nkusinzakwo.

OLULANGA LWA 17 (18): Omunkwa gwa mwâmi Daudi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa Daudi, mwambali wa Nyamuzinda, àyimbiraga Nyakasane ebinwa by’olu lwimbo amango Nnâmahanga àmulikuzagya omu maboko g’abânzi bâge n’aga Saulu.

2 Anaciderha, erhi: Nkusima Nyamuzinda, we misi yani;

3 Nyakasane, we lwâla nsimikirakwo, we lugerêro lwâni, we mufungizi wâni. Nyamuzinda Nnâhamwirhu, we lwâla nyàkiramwo; we mpenzi yani, w’ihembe ly’obucire bwâni, we lugerêro lwâni.

4 Nàlakire Nyamuzinda, olya okayagirwa! andikûza oku bashombanyi bani.

5 Emigozi y’olufu yanziriringa, enyîshi z’omu kuzimu zanyôbohya.

6 Emigozi y’omu kuzimu yanzunguluka, emirhego y’olufu yangorha.

7 Omu malibuko gani nàlakira Nyakasane, nàyambaza Nyamuzinda Nnâhamwirhu; àyumva izu lyani omu bwâmi bwâge n’omulenge gwâni gwàhika omu marhwiri gâge.

8 Igulu lyànacidirhimana lyàgeramwo omusisi, ensimikiro y’entôndo yàdundagana, yàdirhimana kulya kuba anakunîre.

9 Omugi gwàtumbûka omu mazûlu gâge, engulumira y’omuliro omu kanwa kage, amakala g’amasese gàmurhengamwo.

10 Anaciyiìnamya amalunga, àyandagala, ecitu ciru ciru aha magulu gâge.

11 Ashonerakwo kerubi, àbalala, ajà alembêra oku byubi by’empûsi.

12 Anacijira omwizimya gwàshuba cishûli câge, ecirâlo câge gwo mwizimya gw’amûshi n’ebitû biru biru.

13 Obulangashane bwàmoleka embere zâge, n’ebitû byàhirigirha, byàrhenga-mwo olubula n’amakala g’amasese.

14 Obwo Nyamuzinda ànacilaza emalunga, n’izù ly’Ow’enyanya lyàyumvikana

15 Anacilasha emyampi yâge, àbashandabanya, àlîka emilazo yâge, àbalibisa.

16 Okuhandi enshôko z’amîshi zàbonekana, n’ebiriba igulu lisimikirakwo byàfûnuka, erhi mirongwe yâwe erhuma, Yagirwa Nyakasane, erhi mûka gw’obukunizi gw’omu izûlu lyâwe gurhuma.

17 Anacilambûla okuboko kwâge kurhenga enyanya, àngwârha, ànkûla aha amîshi gazungulira.

18 Anciza omu maboko g’omushombanyi mudârhi, andikûza oku banzi bani bandusha misi.

19 Bantêra olusiku lw’obuhanya, ci Nyakasane àshuba lwegemero lwâni.

20 Anfumya, àmpêka ahagalihire; ànciza, bulya kurhonya antonya.

21 Nyakasane ànjirire nk’oku obushinganyanya bwâni bukwânîne, ampembera obucêse bw’amaboko gani.

22 Bulyala nàshimbire enjira za Nyakasane, ntanahemukaga nti ngomere Nnâhamwirhu Nyamuzinda.

23 Amarhegeko gâge goshi gayôrha gamba ebusù, n’obulonza bwâge ntaleka kwabujira.

24 Mba mwimâna embere zâge, nnancilanga oku kubi.

25 Naye Nyakasane ànjirire nk’oku obushinganyanya bwâni bunakwânîne. angerera oku bucêse bw’amaboko gani omu masu gâge.

26 N’òmuntu mwinja oba mwinja, n’ornwimâra obà mwimâna.

27 Obà mwêru-kwêru n’omwêru-kwêru, ci endyâlya kuyengehula oyiyengehula.

28 Neci we ciza olubaga lw’abirhohye, onahonye amasù g’abacîbona.

29 We kamole kani, Yagirwa Nyakasane, Nnâhamwirhu Nyamuzinda ye molckera omwizimya gw’amasù gani.

30 Bulya n’oburhabale bwâwe nangere omu lugamba lw’abânzi ! na nka rhuli rhwene Nnâhamwirhu Nyamuzinda nambalale olugurhu.

31 Enjira ya Nyamuzinda ebà nyimâna, n’akanwa ka Nyakasane karhabàmwo kubirhi; abà mpenzi ya ngasi omuyàkiraho.

32 Ndigi oli Nyamuzinda aha nyuma za Nyakasane, Ndi oli lwâla aha nyuma za Nnâhamwirhu Nyamuzinda?

33 Ye Nyamuzinda onzibuhya, ye yumanyanya enjira yani.

34 Ye lembuhya amagulu gani nk’ag’enshagarhi, ananyimanze omu malunga.

35 Ye yigiriza enfune zani okulwa, n’amaboko gani okufôla omuherho gw’amarhale.

36 Wàmpire empenzi yâwe eciza, wànangwârha n’okuboko kwâwe kulyo; wankuza n’okubukombêzi bwâwe.

37 Olugendo lwâni wàlugalihiza enjira, n’amagulu gani garhajajâba.

38 Nàshimbulula abashombanyi bani, mbagwanyanye ntâgaluke ntajibahungumula.

39 Nàbashûrha bayabirwe kuyimanga, bâhirima aha magulu gani

40 Wanzibuhize omu ntambala, engabo zàli zintezire wazifunyira omu masu gani.

41 Abashombanyi bani wabayandûkakwo, bàmpindulira omugongo; abânzi bani nàbaherêrekeza

42 Bànacihamagala, ci barhabonaga owankabaciza; bàyakûza Nyakasane, àrhabashuzagya!

43 Nàbatuntuma nka katulo kayehulwa n’empûsi, nàbakandagira nka bajondo b’omu njira.

44 Wancizize obugoma bw’olubaga, wananyi:mika mwâmi w’amashanja, abantu ntàli nyishigi bànshiga.

45 Abana b’abantu b’ihanga bàndimiriza, bakayumva akanwa kani ho na halya banakajira.

46 Abana b’abantu b’ihanga bahirimire, barhenga omu birâlo bàli bayàkiremwo erhi badwîrhe bajuguma.

47 Ayagirwe Nyakasane, luyagirwe Olwâla lwâni, aj’irenge Nyamuzinda, Muciza wâni.

48 Nyamuzinda ompôlera, ye lambika amashanja g’abantu aha magulu gani.

49 We ndikûza oku babisha bani, onarhume nahima engabo zintêzire; onandikûze oku muntu w’ebikanyâli.

50 Neci, nani nàkâderha irenge lyâwe omu mashanja, Nyakasane, nâkayimba izîno lyâwe.

51 We rhuma rnwarni wâwe ahima okusômerine, onarhonya omushîgwa amavurha wâwe, ye Daudi n’iburha lyâge omu myâka n’emyâka.

OLULANGA LWA 18 (19): Nyamubâho Izûba ly’obushinganyanya

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Amalunga gaganìra irenge lya Nyamuzinda, n’enkuba ederha emikolo y’eminwe yâge.

3 Olusiku lushambalira olundi lusiku, n’obudufu bubwîra obundi budufu.

4 Lirhali iderha birhanali binwa, izu lyabyo lyankabula bwayumvibwa:

5 Izu lyabyo lilumìre igulu lyoshi, n’enderho zâbo zihisire ngasi aha igulu lihekera. Eyo nyanya yo àyubakira izûba icûmbi,

6 Nalyo, nka muhya-mulume warhenga omu k’obuhya, lisima okushimba enjira yalyo nka ntwâli.

7 Lishoshokera oku mpekà y’emalunga, lihike bulibirha oku yindi mpekà, na ntâco cankacifulika idûrhu lyalyo.

8 Amarhegeko ga Nyamuzinda gabà mimâna, gazibuhya omurhima; akanwa ka Nyamuzinda kabâ k’okuli, kabwiriza ecidâga obugula.

9 Amarhegeko ga Nyamuzinda gashingânîne, gasîmisa omurhima akanwa ka Nyamuzinda kulangashana kalangashana, kabâ kamole k’amasù.

10 Okurhînya Nyakasane bubâ bucêse, kuyôrha ensiku n’amango; emmanja za Nyakasane zibâ z’okuli zoshi zoshi zishingânîne.

11 Zanacifinjwa kulusha amasholoo kulusha amasholo gacìre bwenêne; galushire obûci obununu, ciru n’enshongôle y’obûci.

12 Naye mwambali wâwe go gamuyigiriza, kali kamalo kanene okugashimba.

13 Ndi wankamanya amabî gâge? Ombabalire ngasi bubî bucînfulisiremwo.

14 Obucîbone nabwo obulangekwo mwambali wâwe, bulek’impîma! Ntyo mbe muntu mwimàna, na mwêru-kwêru oku caha cinene.

15 Mâshi enderho z’ekanwa kani zikusimise, n’entimanya z’omu murhima gwâni embere zâwe, Nyakasane Nyamuzinda, ntebo yani na Muciza wâni.

OLULANGA LWA 19 (20): Nyamuzinda aciza mwâmi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Mâshi Nyakasane akuyumvirhize omu lusiku lw’amalibuko, izîno lya Nyamuzinda wa Yakobo likulange!

3 Akurhumire oburhabale kurhenga ebwâmi bwâge butagatifu anakulange kurhenga e Siyoni.

4 Ayibuke entiìlo zawe zoshi, anasime enterekêro yâwe.

5 Akushobòze eci omurhima gwâwe gucìfinja, anakurhabale obone ehi olonza hyoshi.

6 Mâshi rhucîshingire okuhimana kwâwe, rhunashurhire izîno lya Nnâhamwirhu Nyamuzinda engoma. Nyakasane ayumvirhize ensengero zawe zoshi!

7 Lero nkola mmanyire oku Nyakasane aciza omushîgwa-mavurha wâge; kurhenga ebwâmi bwâge butagatifu bw’omu malunga amuyumvirhiza, omu kurhwalihya okuboko kwâge mpu kuhimane.

8 Baguma ngâle zâbo bacìkubagira, abandi endogomi zâbo; rhwehe izîno lya Nyakasane Nnâhamwirhu Nyamuzinda lyo rhucìkuba gira!

9 Bohe bahimirwe banahirima, nirhu rhuli bwimanga rhunazibuhire!

10 Nyakasane, fungira mwâmi; orhuyumvirhize olusiku rhwakubirikira.

OLULANGA LWA 20 (21): Okuvuga omunkwa oku minja Nyakasane àjirire mwâmi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa Nyakasane, mwâmi adwîrhe acishingira emisi yâwe, oburhabale bwâwe bumuyunjuzize mwishingo.

3 Wàmushobòzize eci omurhima gwâge gucifinja, orhanabulaga bwayumvirhiza omusengero gw’akanwa kage.

4 Wanacimuha obwanga burhajirwa na wundi, wamuyambika ishungwè ly’amasholo oku irhwe.

5 Akushenga obuzîne, wamubabwo, wayushûla ensikµ z’akalamo kage kuhika ensiku n’amango.

6 Oku burhabale bwâwe irenge lyâge liri linji, wàmuhire obukuze n’obulangashane.

7 Neci, wàmuhire obwanga bw’ensiku n’amango, wamusîmîsa n’obusìme bw’omu masu gâwe.

8 Bulya mwâmi acikwikubagire Nyakasane, arhankahuligana kulya kuba arhabirwe n’enshokano y’Ow’Enyanya.

9 Okuboko kwâwe kwâhika oku basbombanyi boshi, okulyo kwâwe kwâgwârha abânzi bâwe boshi.

10 Wàbajira nka cibêye cayaka olusiku waciyerekana, Nyakasane abaherêrekeza omu bukunizi bwâge; n’omuliro gwabamirangusa.

11 Iburha lyâbo waliherêrekeza en’igulu, n’ishanja lyâbo wâlikaga omu bana b’abantu.

12 Ciru bankaja migâbo y’okukujira kubi, ciru bankajira amenge, barhankakuhasha.

13 Neci, wàbalibisa, wabafôlera omuherho gwâwe.

14 Baduka, Nyakasme, omu buhashe bwâwe: rhuyimbe rhunakuze oburhwâli bwâwe.

OLULANGA LWA 21 (22): Amalibuko n’obulangalire bw’omushinganyanya

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Oku «burhwâli bw’omucêracêra. » Lulanga. Lwa Daudi.

2 Yagirwa Nyamuzinda, Nyamuzinda wâni, kurhi wandekêrire? Oli kuli n’omusengero n’omulenge gw’izu lyani.

3 Yagirwa Nyamuzinda wâni, namalaka omulenge mûshi, orhananyumvirhizi, nnandwîrhe nalira budufu, orhanatwa ihuzihuzi.

4 Ociberire omu ndâro yâwe, mwo Israheli akuhêra irenge.

5 We bâshakulûza balangalire; bâkulangalira, nâwe wâbaciza. 6 Erhi bàkuyakûza, bacira, erhi bacikwikubagira, barhacitulutûmbaga.

7 Niehe ndi muvunyu, ntali muntu: ndi mugalugalu omu birhu, ndi ikundwe omu lubaga.

8 Ngasi wambona erhi anangayaguza, abande ennani, adunde irhwe.

9 Mpu: Nyakasane amucizagye, obwo ye akacîkubagira; amulwirage, bulya kuzigira amuzigira.

10 Arhali wundi wankûlaga omu nda ya nyâma, ci wene, wàndera n’omurhûla erhi ndi oku ibêre

11 Kurhenga aha kuburhwa mba wâwe nieshi, wene Nyamuzinda wâni kurhenga omu nda ya nyâma.

12 Mâshi, orhanje kuli, obu narhindibuka, yegera hofi, bulya ntagwerhi murhabâzi.

13 Ndi butumirhwa n’empanzi mwandu mwandu, ensimba z’e Bashâni zamànzunguluka.

14 Zidwîrhe zanyânira emalanga, nka ntale yatula yanabinja mpu ndibwe.

15 Namabulajika nka mishi, namajonjolekana orhuvuha. Omurhima gwâni gwamâjonga nka nsinde, gwamâhirigirha omu nda.

16 Namâyumûka omumiro nk’isèsè, n’olulimi lwamânanìra ebiraka.

17 Orhubwa rhunzungulusire mwandu mwandu, omulongo gw’enkola-maligo guntèzire. 18 Bantuzire amaboko n’amagulu, banaganja orhuvaha rhwâni rhwoshi.

19 Badwirhage bampengûza, banammôlera amasu: emyambalo yani bayigabanyire, n’ecirondo cani baciyeshire cigole

20 Mâshi, Yagirwa, orhacilegerere, okanye, ontabâle

21 Yagirwa Nyamuzinda, obuzîne bwâni oburhenze oku ngôrho, omanye nankalumwa n’akabwa.

22 Onkûle omu kanwa k’entale, n’obunyi bwâni oburhange oku mahembe g’embogo.

23 Nâlumiza irenge ly’izîno lyâwe ekarhî ka bene wirhu, nnankukuze omu ndêko y’olubaga.

24 Mwe murhînya Nyakasane, kuzagyi ye, we iburha lya Yakobo weshi, omuhe irenge. Iburha ly’Israheli lyoshi limoyôbôhe.

25 Kulya kuba arhankengulaga, arhanàgayaguzagya omusengero gw’omunyi arhananfulikaga obusù bwâge, ci erhi nkaz’imuyakûza, ànyumvirhiza.

26 We nâkaziha irenge omu ndêko nkulu, nâjirire eciragâne embere z’abakurhînya.

27 Abakenyi nabo bâlya banayigurhe, n’abalongereza Nyakasane, kukuza bâmukuza, emirhima yâbo elame ensiku n’amango.

28 Igulu lyoshi lyàkengera Nyakasane, linabe ye lishiga, n’emilala y’amashanja goshi yâfukama embere zâge, emuharamye.

29 Bulya Nyakasane ye Nn’obwâmi, yêne ye Nyamwagirwa w’amashanja;

30 Yene yêne baharâmya abayûbaka igulu n’abadwîrhe baja omu idaho, bamuyunamire.

31 Iburha lyani ye lyâkolera; Amashanja gânacibwirwe obwonjo bwa Nyakasane.

32 N’iburha lyâyisha libwirwe obushinganyanya bwâge, mpu: «Lolagi emikolo ya Nyakasane».

OLULANGA LWA 22 (23): Lungere mwinja

1 Lulanga. Lwa Daudi. Nyakasane ye lungere onyabula, ntâco ndagirire-kwo.

2 Anampugire omu bulambo bw’akahasi kinja; anampise aha nshôko y’amîshi naluhûkira.

3 Ho n’omurhima gwâni gwàbombêrera; Ye ndwîrhe omu njira nnungêdu; erhi izîno lyâge lirhuma.

4 Ciru nankahonera omu kabanda k’omwizimya nta mabi nyobohire, bulya rhwembi rhunali. Akarhi kâwe n’obuhiri bwâwe bindi hofi; byo bidwîrhe byantûliriza.

5 Wanteganyiza ecibo c’ebiryo, erhi n’abashombanyi bani badwîrhe basinza. Irhwe lyani wamàlibumba mavurha, n’akabehe kani kayunjwire cinyobwa.

6 Iragi n’okuberwa binkulikire, ngasi lusiku lw’obuzîne bwâni. Omu mwa Nyakasane ncibêrire, ensiku n’amango.

OLULANGA LWA 23 (24): Obugashânize bw’okuja omu cirhînyiro

1 Luanga. Lwa Daudi.

Igulu n’ebibamwo byoshi biba bya Nyakasane, Ye Nn’amahanga goshi n’ebiremwa byago byoshi.

2 Ye walijeberezagya oku ndêko y’enyanja, àliyûbaka analizibuhya oku maliba g’enyishi.

3 Ndi wankarheremera oku ntôndo ya Nyamuzinda, erhi ndi wankabêra omu bwâmi bwâge butagatifu?

4 Omuntu w’amaboko mêru-kwêru n’ow’omurhima gucire, olya orhahîra omurhima gwâge oku by’obunywesi, orhanalahira binyoma.

5 Oyo ye wâgishwe na Nnâmahanga, anacîrànulirwe bwinja na Nyakasane Muyôkozi wâge.

6 Eryo lyo iburha ly’abamulonza, iburha ly’abalonza okubona obusù bwa Nyamuzinda wa Yakobo.

7 Mwe nyumvi, yimuki, yimuki, mwe nyumvi z’ensiku n’amango: hûndusi Mwâmi w’irenge.

8 «Ye ndi oyo Mwâmi w’irenge?» «Ye Nnâmahanga ciri-misi, ntwâli, ye Nyakasane ohima entambala.»

9 Mwe nyumvi, yimuki, yimuki, mwe nyumvi z’ensiku n’amango, hûndusi mwâmi w’irenge.

10 «Ye ndi oyo mwâmi w’irenge?» «Nyamuzinda w’Emirhwe: yêne ye mwâmi w’irenge.»

OLULANGA LWA 24 (25): Omusengero omu malibuko

1 Lwa Daudi.

Emund’oli yo nyerekîze omurhima gwâni, Yagirwa Nnâmahanga.

2 Wène ncikubagîre: orhambonesagya nshonyi, abashombanyi bani bakanacishinga.

3 Bulyala omu bantu bacikwikubagira ntâye enshonyi zibumba, bo zàbumba balya bavuna n’olucâli akanwa badesire.

4 Yagirwa onanangule aha emirimbwa yâwe egera, onanyigirize oku enjira zawe zigenda.

5 Ongeze omu njira y’okuli kwâwe onanyigirize, bulya wene we Nyamuzinda we na mufungizi wâni.

6 Yagirwa, kengêra obwonjo oyôrha obà; kengêra olukogo lwâwe lwa kurhenga mìra.

7 Yagirwa, orhagerêrezagya ebyâha najiraga erhi ndi murho, onkengêre erhi nie Yagirwa, obwonjo bwâwe n’obwinja bwâwe burhumire.

8 Nyakasane abà mwinja abà na mwimàna co cinarhuma ahabûla abanya-byâha.

9 Abantu birhohye omu njira y’obushinganyanya abageza, abacirhohya bo amanyisa enjira yâge.

10 Enjira za Nyakasane zoshi bubâ burhonyi n’oburhabesha, oku bantu bashimba omulagi gwâge n’amarhegeko gâge.

11 Yagirwa Nyakasane, izîno lyâwe lyoki lyarhuma wakûla ecâha cani, caluzire kuligo. 12 Ndi olyala orhìnya Nyakasane? Yene àmubwiriza njira ehi acìshoga.

13 Akolaga ayôrha ali mugale, n’iburha lyâge lihâbwe ecihugo.

14 Nyakasane abamurhînya abajîsa mahwe, bo anayêreka ebi àli abalaganyize.

15 Nyakasane yêne nyôrha ndolakwo, bulya yêne ye kûla amagulu gani omu kasirha.

16 Ndolakwo obwonjo bwâni bukugwarhe, Lola oku ndi kahumba nnampanyagire.

17 Nkûla ogu mutula emurhima, onantenzemwo ebi bihamba.

18 Lola oku mpanyagire, lola oku mbabire, nkûlira n’ebyâha byâni byoshi.

19 Langira abashombanyi bâni: mpu baluga wâni! Ala n’enshombo bandwirhekwo!

20 Olange iroho lyâni onandikûze, enshonyi zakanambumba namànakuyâkiraho.

21 Okubà mwêru-kwêru n’okurhalyalyanya byo byananga, bulya we ncikubagire.

22 Nnâmahanga mâshi, okûle Israheli omu mbaka alimwo zoshi.

OLULANGA LWA 25 (26): Omusengero gw’omushinganyanya

We wantwira olubanja Yagirwa, bulya ntalyalyanya ntanadàndabagana, bulya Nyakasane ye nyôrha mpizirekwo omurhima.

2 Ontangule, Yagirwa, onyenje obone, onje emurhima, onanje omu nsiko, olole.

3 Obwinja bwâwe burhantenga omu masu, nani niene ntarhenga omu njira y’okunali kwâwe.

4 Ntatamala ahali ababi, ntanaja omu ndêko y’endyâlya.

5 Ntakwirirwa endêko y’enkola-maligo, ntatamala ahali encuku.

6 Obwêru-kwêru go mîshi ncîkalaba, ntanahwa ntakeya aha luhêro lwâwe, Nyamwagirwa.

7 Kuderha nti inmanyise irenge lyâwe n’obwalagale nnamanyise abandi ebisomerine byâwe byoshi.

8 Yagirwa ntahimwa kurhonya eciriba c’enyumpa yâwe, n’ahantu irenge lyâwe lihanda. 9 Iroho lyani orhaliganjiraga haguma n’ery’abanya-byâha, n’obuzîne bwâni orhabuhiraga haguma n’abahuma omuko.

10 Amaboko g’abôla oku gayunjwire kubi, n’okulyo kwabo kudwîrhe entûlo.

11 Niehe mwo ngera omu njira y’obwêru-kwêru, ondikùze onambabalire.

12 Okugulu kwâni njira ya cidekêra kuyimanziremwo, nâkazikuliza Nyakasane aha abantu bali. 12

OLULANGA LWA 26 (27): Oku muntu oli hofi ha Nnâmahanga nta côbà

1 Lwà Daudi.

Nyakasane ye kamole ye na kucira kwâni: odi naciyôboha? Nyakasane ye lwakiro lwâni: odi wampiramwo ecikango?

2 Erhi enkola-maligo zaciyisha mpu zimmire mugumaguma, abo babisha banabe bo bahenanguka baje oku idaho.

3 Ciru bakantulakwo entambala, ngwerhe aha ncikubagire.

4 Kantu kaguma konene nsengire Nnawirhu, kanali k’aka: nti mbere nani omu bwâmi bwa Nyakasane ensiku zoshi z’obuzîne bwâni, lyo ncishingira oburhonyi bwa Nyakasane, ndole n’oku ndàro yâge.

5 Bulyala omu mwâge anfulika olusiku najakwo olubanja, yo ànfulika enyuma z’ecirhebo c’omu mwâge, anannengereze oku ibuye.

6 Nkolaga ndengerire oku nyanya z’ababisha bandi eburhambi. Niono nkola narherekêra omu mwâge enterekêro y’omwishingo, nàyimbira Nyakasane nnamuzihire.

7 Nyakasane yumva oku nayakûza, mbera nani obwonjo, oyumve oku nakubwîra. 8 Wene omurhima gwâni guli-kwo, amaûu gani wene galonza, nti obusù bwâwe nani mbulolekwo, Muciza.

9 Orhabunfulikaga orhanayôzagya mwambali wâwe omu burhe bwâwe, wene we burhabale bwâni orhandikiriraga orhacidekereraga, Nnâmahanga, Muciza wâni.

10 Ciru larha na nyâma bakandekêrera, Nnâmahanga yehe arhakandeka. 11 Ondangûle enjira zawe, Yagirwa, onampire omu njira edekerire, bulyala abanshombire ho bali.

12 Orhankwebaga omu nfune z’abashombanyi bani, bulyala abahamirizi b’obunywesi bakola bayimanzire, nie banayimangire barhanammirira marhi.

13 Ncikebirwe nti nâbà nciri omu igulu ly’abazine, nambone oku Nyakasane kuhâna ahâna.

14 Osengere Nyakasane onazibuhe, ohire omurhima omu nda, onacikubagire Ye!

OLULANGA LWA 27 (28): Amingingo n’okuvuga omunkwa

1 Lwa Daudi.

Yagirwa w’ono nayakûza; omanye wafuka amarhwiri, mâshi Kabuye kani; bulyala erhi wakabula bwanyumva, nânashusha abacôcobera omu mwina.

2 Yumvirhiza guno musengero gwâni, yumva kuno nakubirikira; lola oku ndengerize amaboko ebwa ngombe yâwe ntagatifu.

3 Omanye wampeka omu nsânya haguma n’abanya-byâha, haguma n’enkola-maligo; balyala babwîra ababo mpu murhûla, n’obwo bagwerhe obubî omu murhima.

4 Obatwire nk’oku ebijiro byâbo bikwânîne, n’oku obubî bw’ebyâha byâbo budesire, obashobôze ebiringanine emikolo y’enfune zâbo, ebijiro byâbo bibashubirekwo.

5 Obûla barhashibirira emikolo ya Nyakasane, barhanashibirira obushanja bw’enfune zâge, Nyakasane arhang’ibashandabanya buzira kucibashubiza haguma.

6 Nyakasane ayagirwe obu ayumvirhize izu ly’omusengero gwâni.

7 Nyakasane ye buzibu bwâni ye na mpenzi yani! Yene omurhima gwanî gwàli gucîkubagire ananyumva.

8 Nyakasane ye buzibu bw’olubaga lwâge, ye na lwakiro lw’okuciza omushîge wâge.

9 Ocizagye olubaga lwâwe onagishe omwîmo gwâwe, bayâbulè onakaz’iyôrha obashokolera ensiku n’amango.

OLALUNGA LWA 28 (29): Olwimbo kuli Nyamuzinda Nnankubâ

1 Lulanga. Lwa Daudi.

Mukazirhûla Nyakasane, bene Lungwe we,

Mukazirhûla Nyakasane irenge n’obukulu.

2 Mukazirhûla Nyakasane irenge likwânîne izîno lyâwe, mukaziharàmya Nyakasane n’omwambalo gukwânîne.

3 Izu lya Nyamuzinda lirhalusire ery’amîshi, Nyamuzinda Nnâmahanga akûngwire: amîshi manji-manji gacìhambâge.

4 Izu lya Nyakasane obuhashe lijira wâni! Izu lya Nyakasane lirhaluga wâni!

5 Izu lya Nyakasane linahongole enduluma, Nyakasane anahongole enduluma z’e Libano.

6 Anarhume ecihugo ca Libano cahama nka mutwîrà arhume na Siriyoni ahama nka kanina ka mbogo.

7 lzu lya Nyakasane linamanule engulumira y’omuliro.

8 Izu lya Nyakasane linadirhimanye irûngu, Nyakasane anageze irûngu lya Kadesi mw’omusisi.

9 Izu lya Nyakasane linakube emirhi lisige emizirhu bûmu-bûmu: n’omu ngombe yâge boshi kwo baderha, mpu: Aj’irenge!

10 Nyakasane atamire agandâza kurhaluka ecihonzi, Nyakasane ye wanayôrha ayîmire ensiku n’amango.

11 Nyakasane ye wâyîsh’ihà olubaga lwâge emisi, Nyakasane ye wâyîsh’igisha ishanja lyâge omu kulihà. omurhûla.

OLULANGA LWA 29 (30): Omunkwa gw’omuntu ofulumusire akâga k’okufa

1 Lulanga. Lwimbo lw’omugisho gw’aka-Nyamuzinda. Lwa Daudi.

2 Nkola nàderha aminja gâwe, Nyamwagirwa: wàndikûzize Muhanyi, orhanazigaga abashombanyi bani bacizigiriza nie ntumire.

3 Yagirwa Nyamuzinda wâni, nshuba nakuyakûza wananfumya.

4 Omu kuzimu wakuzire omuka gwâni Nyamwagirwa: mwo wankûzire muli balya bayandagalira omu mwîna.

5 Mwe barhonyi ba Nyakasane; neci mumuzihîre là! munavuge izîno lyâge litagatifu omunkwa.

6 Kulya kuba oburhe bwâge hisanzi hityunguni bussinga oburhonyi bwâge bwohe oku omuntu ahabà erhi ho bunabà.

7 Omu muhimbo gwâni nâyisha, nti: “Ntakafà nâdunzirwe”.

8 Nyamwagirwa erhi okola wântonya, wàmpà irenge wàmpà n’obuhashe; erhi ociba nka wanfulika obusù bwâwe, najuguma nagcramw’omusisi.

9 Yagirwa w’ono nkola nayakûza, bwonjo bwa Nnawirhu Nnâmahanga buno nkola nasengera:

10 Bunguke buci wankakula omu muko gwâni, nisi erhi omu kuja emwîna kwâni? K’oluvu lwo lwakukuza, nisi erhi lumanyise oburhabesha bwâwe?

11 Yagirwa onyumve onambabalire, obe mufungizi wâni, Muciza w’abantu.

12 Omulenge nàlimwo waguhindwire gwashuba masâmo; busunzu nàli nyambirhe wamushwekûla wanyambika enshagadu.

13 Omurhima gwâni gukolaga gwakuzihira gurhacihuse Yagirwa Nnâmahanga nâkaz’ikukuza omu myâka n’emyâka.

OLULANGA LWA 30 (31): Omusengero omu marhangulo

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 W’ono nyâkireho Nyamwagirwa: nti enshonyi zakanayîsh’immumba omu myâka n’emyâka. ondikûzagye wene omu bushinganyanya bwâwe.

3 Oyuname ontege okurhwiri onakanye ondikûze. Ombere ibuye nyâkireho, onshubire côgo cizibu lyo ndobôka.

4 Bulya wene w’ibuye lyani we na côgo nyakìremwo, n’izîno lyâwe lyo lyarhuma wangwarhira oku kuboko onandangûle enjira.

5 Lyo lyanarhuma wantenza omu kasirha bantezire, bulya wene we lwakiro lwâni.

6 Omu nfune zawe mbisire omûka gwanî, neci wandikûza, Nyakasane Nyamuzinda orharhebana.

7 Orhakwirirwa abagashâniza enshusho z’obusha niehe Nyakasane ncikubagîre.

8 Nkolaga nasâma ncitakîre obwonjo bwâwe, bulya walolerize obuligo bwâni.

9 Orhanampizire omu nfune z’omubisha, ci amagulu gani wagayimanza ahadekerîre.

10 Ombere obwonjo Yagirwa, kulagirira kuno isù lyani lyaganukîrwe erhi mutula gurhuma, omurhima gurhaciri gwâni, n’omubìri kwo na kwo.

11 Okulama kwâni kukola ntakwo erhi mungo gurhuma, emyâka yani nayo yahwerire omu mirenge. Emisi nàgwerhe omu burhe yahwerîre, n’orhuvuba rhundimwo byaciberire bivungunyukiza.

12 Abanzi bani nta cijâci barhampizirimwo, abàlungwe bani banshekire barhama, abanyishi boshi kufuduka badwîrhe bafuduka, n’abadwîrhe bambona embuga kuyâka badwîrhe banyâka.

13 Narhenzire abantu emurhima, nayibagirwe ak’owàfire, nabà nka nyungu mbere.

14 Nayumvîrhe abantu bali mahwe kàli ntaho ebihamba birhali! baja haguma banjira omu ihano, badôsanya kurhi bankulamw’omûka.

15 Yagirwa niehe we ncikubagire, neci nsezize: we Nyamuzinda wâni.

16 Iragi lyani aha nfune zawe liri: nkûla muno nfune z’ababisha, nkûla mwa bano bandibuza.

17 Yerekeza mwambali wâwe obusù burhulwire, ndikûza na lulya lukogo lwâwe.

18 Yagirwa mâshi orhazigaga enshonyi zambumba namànakuyakûza, zibumbe ababi bahabe oku badesire, bajanwe ekuzimu.

19 Mâshi orhunwa rhuderha obunywesi rhudume, rhuhumbarhale rhulya rhunwa rhunywerhera entagengwa buzira nshonyi.

20 Yagirwa obwinja bwâwe buluga mushàna! Burhaluga obwinja obikira abakukenga wâni! Burhaluga obwinja oshobôza abakuyâkiraho n’abandi basinza wâni!

21 Abôla orhabarhaza oku bulanzi bwâwe, kulanga obalanga oku mihigo mibi y’abantu. Kufulika okaz’ibafulika omu burhwali bwâwe, mpu ly’obacinga oku nnongwe z’ab’akalimi.

22 Nyakasane mushàna ayagirwe, owàyankaga olukogo lwâge lusòmerine alûnyêreka omu cishagala ciyûbakire.

23 Omu ntemu yani niehe naderha, nti: «Bankûzire omu masu gâwe». Ci wehe wayumva izu ly’omusengero gwâni ene nkaz’ikuyakûza.

24 Musime Nyakasane mwe barhonyi bâge! Kulanga alanga abemêzi Abakola n’obucîbone bôhe kukolera abakolera.

25 Mwe mucîkubagira Nyakasane mweshi, muzibuhe munashubize omurhima omu nda.

OLULANGA LWA 31 (32):Okuciyâza kunarhenze omu byâha

1 Lwa Daudi. Lwimbo lwa Nyigirizo.

Ali muny’iragi omuntu obabalirwe obubî bwâge, omuntu ecâha cirhenzibwe.

2 Ali muny’iragi omuntu Nyakasane arhatumuzizi obubî, omuntu orhagwerhi bulyâlya omu murhima.

3 Amango nàli mpulisire erhi orhuvuha rhwâni banarhubujegera, erhi n’omulenge gurhankala oku isù.

4 Bulyala okuboko kwâwe kwali kuzidohire oku irhwe lyani mûshi na budufu, emisi yani yakaz’iyonda nka kuno bayiyanikira oku izûba ly’ecanda.

5 Lyo nkajàga nacishobeka emund’oli buzira kufulika obubî bwâni; naderha, nti: «Obubî bwâni ncîshobesirebwo Nyakasane», nâwe wakùla obubî bw’ecâha cani.

6 Okwola kwarhuma ngasi mushibirizi ayishikaz’ikushenga amango alagirire. Amango amîshi manji-manji gashabira, garhâhike ah’ali.

7 We lwakiro lwâni, we wânankûle omu bulagirire, onampire omu karhî k’enshagadu y’obucire.

8 Nkolaga nakuyigiriza nkulangûle enjira wakaz’igeramwo, nkolaga nakubwiriza nankuje ebulâbi.

9 Murhakazâg’ibà ak’endogomi nisi erhi ecihêsi, byo birhajira bukengêre, byo birhayumva olurhali lugîsho n’olukoba; nka ntalwo ogwerhe birhankakuyegêra.

10 Omubi amababale gâge gabà mwandu, ocìkubagira Nyakasane yehe, obwonjo bumuzungulusire.

11 Mwe bashinganyanya musime munacîzigirize muli Nyakasane; muzuruke mwe b’omurhima gushongwire.

OLULANGA LWA 32 (33): Olwimbo lw’obukulu n’obuhashe bwa Nyamuzinda

1 Mushaguluke muli Nyakasane, mwe bashinganyanya: ab’omurhima gushingânîne bakwânîne bamukuze.

2 Muhindire Nyakasane, mumuzihire enzenze, mumuzihire olulanga lwa bikanyi ikumi.

3 Mumuyimbire olwimbo lurhasag’iyimbirwa wundi, muyimbe bwinja muhirekwo n’emishekera.

4 Kulya kuba ngasi kanwa Nnâmahanga aderha erhi kanakubûsire, na ngasi mukolo ajira erhi gunali gwa nkwìra.

5 Arhahimwa kurhonya ebishingânîne n’ebiringanine, igulu lyoshi liyunjwire ngalo za Nyakasane.

6 Amalunga luderho lwâge lwàgajiraga, n’engabo z’emalunga mûka g’ekanwa kage gwàzijiraga.

7 Amîshi g’omu nyanja yêne wàgagushaga haguma nka kulya bagarhulira omu kabindi, n’amîshi gahulula yêne agarhulira aha gabêra.

8 Mushàna igulu lyoshi liyobôhe Nyakasane, abayûbaka okw’igulu boshi bamurhinye.

9 Bulyala yehe àdesire kwône byanabâ, arhegeka byanabâho.

10 Nyakasane ye twira ab’emahanga omu myanzi, ye bulabuza emirâli y’ab’ekulî. 11 Emihigo ya Nyakasane ecibêra kadundu-ntashugulwa, enkengero z’omurhima gwâge zirhahuligana, oku biguma byahira ebindi byahirûka.

12 Ishanja lishizire Nyamuzinda liri ly’iragi, lwo lulya lubaga yêne acîshogaga mpu lube lwâge lwa mwìmo.

13 Nyakasane anabe ali empingu erhi analika isù, anakaz’ibona ngasi boshi babusirwe n’abantu.

14 Anabe ali omu ndâro yâge erhi anali ebulâbi: anakaz’ilâba ngasi yeshi oyûbaka okw’igulu.

15 Yene ye wàbumbaga emirhima y’abantu yoshi, yêne ye nakaz’ilola ebi abantu bajira byoshi.

16 Mwâmi arhahimira kuluza ngabo, Omulwî arharhabâlukira kuluza misi.

17 Endogomi erhahimwa kurhebana omu malwa, arhali okuluza emisi kwayo kwo kugalukira omuntu.

18 Làba oku amasù ga Nyakasane garharhenga oku bantu bamuyôboba, garharhenga oku bantu bacîkubagira oburhabâle bwâge.

19 Kulinga mpu akûle amaroho gâbo omu lufu, anabayikuze amango bashalisire.

20 Omûka gwirhu Nyakasane yêne gwâlolakwo: Yene ye ntabaza orhurhabâla, yêne ye mpenzi yirhu.

21 Omurhima gwirhu gubâge gwacìtakiraye, izîno lyâge litagatifu lyo rhuhizirekwo omurhima.

22 Nyakasane olukogo lwâwe lurhujâgekwo, nk’oku rhucìkwikubagìre.

OLULANGA LWA 33 (34): Obukuze bw’obushinganyanya bwa Nyamuzinda

1 Lwa Daudi. Amango àcisingiraga isirhe embere za Abimeleki, ayemera amulibirhakwo anacigendera.

2 Nkola nakaz’ikuza Nyakasane ngasi mango, irenge lyâge lirhakântenga ekanwa.

3 Omurhima gwâni guje irenge muli Nyakasane, abanyi bayumve nabo basime.

4 Mungwase rhukuze Nyakasane, rhunagwasanye izîno lyâge rhulihire enyanya.

5 Nàjire aho nalongereza Nyakasane naye anyumvirhiza, anankûla ebibamba byoshi emurhima.

6 Murhang’imulolakwo ninyu mushagaluke, n’enshonyi zimurhenge omu masù.

7 Làba oku ow’obuligo ashuba ayakûza, na Nyakasane ayumva amurhenza omu buligo.

8 Malahika wa Nyakasane anagwisire ecirâlo aha burhambi bw’abayôboha Nyakasane, kulikûza anabalikûza.

9 Lahuli mwàbona oku Nyakasane abà mwinja, iragi lyâge omuntu omuyâkiraho 10 Mukazirhînya Nyakasane, mwe Batagatifu bâge, bulyal’abamukenga barhabulirwa na bici.

11 Abàli bagale bashubire ba buligo banakena, abashibirira Nyakasane bôhe barhabulirwa na bici.

12 Bâna, yishi muyumve, yishi mmuyigirize okukenga Nyakasane.

13 Ndi olyala orhonya akalamo? Ndi olyala walonza ensiku lyo ahika oku binja?

14 Ocike olulimi lwâwe oku bubî, ocinge akanwa kâwe oku nderho z’obulyâlya. 15 Oyâke amabî ojire aminja, olonze omurhûla onagukulikire.

16 Isu lya Nyakasane lirharhenga oku bashinganyanya, n’amarhwiri gâge gayôrha gali marhege galinga omulenge gwâbo.

17 Obusu bwa Nyakasane burhabà oku nkola-maligo, azizàze hano igulu ntâye ocizikengêrage.

18 Abashinganyanya bòhe baja aho bayakûza Nyakasane, naye abayumvirhiza anabakûla omu buhanya balimwo.

19 Nyakasane arhabà kuli n’emirhima eri burhe, emirhima eciyunjuzize yo acungula.

20 Amahanya galuga oku muntu mushinganyanya, ci kwône Nyakasane anakaz’imulikûza kuli go goshi.

21 Orhuvuha rhwâge rhwoshi kulanga arhulanga harhàvunikè ciru n’akaguma.

22 Omubi bubî bwâge bumuyirha, n’oshomba omushinganyanya kuhanwa anahanwa.

23 Nyakasane yêne olikûza abamushiga, na nta buhane oku muntu oyâkira hali ye.

OLULANGA LWA 34 (35): Omusengero gw’omuntu olibuzibwe

1 Lwa Daudi.

Yagirwa lwîsa bano badwîrhe bandwisa, rhabâlira bano banshimbire.

2 Yanka empenzi yâwe n’omushâbiro gwâwe, okanye ontabâle.

3 Ohume itumu abanshimbulwire bageremwo omusisi, obwire omûka gwâni, erhi: «Nie kucira kwâwe».

4 Balya bashimbire omûka gwâni barhang’itumbaguza, enshonyi zibabumbe; Balyala barhammirira marhi barhang’ishukira, enshonyi zibagwarhe.

5 Hano malahika wa Nyakasane akola abadwîrhe luminomino, bashube nka byâsi empûsi yayisha yayehûla.

6 Hano malahika wa Nyakasane akola abadwîrhe luminomino, enjira yâbo ejemw’omwizimya n’obunterezi.

7 Bulyala emirhego bantezire eri ya bumâma, n’omûka gwâni babire baguhumbira enshinda oku bumâma.

8 Bamorhogerwa n’olufûi barhanalîliri wâni! Mâshi bagwe omu murhego bârhegaga bône banagwe omu mwîna bampumbire mâshi!

9 Omurhima gwâni gwohe gwakaz’icishinga muli Nyakasane, gwakaz’icîtakirira oburhabâle bwâge.

10 N’ebivuha byâni byoshi bikaz’iderha, mpu: «Yagirwa ndi wakakuja omw’irhwe, we shugula engonyi omu nfurie za ciri-misi, we shugula omunyi n’omukenyi omu nfune z’owal’imunyaga!»

11 Nabona bàyinamuka abahamirizi badârhi, bakaz’indôkereza ntanamanyiri.

12 Okunabajirira aminja bôhe bangalulira amabî; gwo mutula gukângwarhaga.

13 Erhi bàbâga balwala niehe nanyambale sunzu, ncishalisagye nk’aha bwacêra obwo, nsâlirage emurhima obwo ntaluse.

14 Nkaz’igenda ndi burhe aka oli omu mishîbo y’omwîra wâge erhi ya mwene wabo; nnangende nyunamirize aka oli omu mishîbo y’omuzire wamuburhaga.

15 Bôhe erhi nabâga nka nadunga, banasîme, balâlikanage obwo, banjire omu ihano, banyâbuke banshurhe. Bambambagule burhahusa,

16 bakaz’ingeramwo bananshekera, n’okujegeza amino nie ntumire.

17 Yagirwa mâshi, mbwîra nani kasanzi kanganaci wacishinga oli ebulâbi? kanya olikùze omûka gwaniani kuli ezi ngoromora, ogushugule omu nyunu z’ezi mpangaza.

18 Hano nkola nakuvuga omunkwa omu ndêko y’abantu naja, omu karhî k’olubaga naja hano nkola nakukuza.

19 Orhazigaga endyâlya zinshomba zamwemwerhwa, orhazigaga balya banshombera obumâma bakemana n’amasù.

20 Kàli ciru barhaderha binwa biyêrekîre omurhûla, bakabona omuntu ocirhûlulire hano igulu banamusingire amenge.

21 Banakaz’incuma n’akanwa banaderha, mpu: «Hâco rhwacibwinire n’amasù girhu rhwène!»

22 Obwinage obwo Waliha, omanye wankacihulika, omanyâge wankacinja kuli. 23 Tulûka orhahunge, otulûke ondwire, Yagirwa Nnâmahanga, Yagirwa Muciza wâni, tulûkira luno lubanja lwâni.

24 Oluntwìre Yagirwa, kulya onayôrha oshinganyanya, Nnâmahanga wâni mâshi orhazigaga bankwâma!

25 Orhazigaga bacishingira emurhima baderha, mpu: «Ho rhwacilakiraga aho!» orhazigaga bacìshinga, mpu: «Rhwamukabize!»

26 Balya bacishinga bakayumva mpanyagìre, batumbaguze mâshi, enshonyi zibabumbe, balya boshi bannimbira bacinyigererakwo, babumbwe n’ezamêmè.

27 Balya bandwirakwo bôhe bacishinge banashagaluke, bayôrhe baderha, mpu: «Nyakasane aganze orhabâla omwambali mpu naye acire».

28 Nalwo olulimi lwâni lukolaga lwakaz’imanyisa obushinganyanya bwâwe, luyimbe n’irenge lyâwe bwaca-bwayira.

OLULANGA LWA 35 (36): Obwengehusi bw’omunya-byâha n’olukogo lwa Nyamuzinda

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa mwambali wa Nyamuzinda. Lwa Daudi.

2 Obubî kuderha buderhera omu murhima gw’omuntu mubi; obwoba bwa Nyamuzinda burhamubà oku masù.

3 Bulyala omurhima gwâge kulimirhiza gumulimirhiza, mpu arhamanyaga obubî bwâge bwankanamushologôrha.

4 Ebinwa birhenga ekanwa kaga ciru byône bya bwengûza, biba bya bulyâlya, Okurhimanya n’okukola kwinja arhacikuyishi.

5 Ajire oku ncingo, bibi arhanya, aj’ire omu njira, enjira mbi yo ntonyi, obubî bwâge arhabuleka.

6 Yagirwa wehe olukogo lwâwe luhisire oku nkuba, oburhabesha bwâwe buhumire oku bitû.

7 Obushinganyanya bwâwe kwo buli ak’entôndo za lungwe, okumany’itwa emmanja kwâwe kwo kuli nka muhengere gwa nyanja. We ciza abantu we ciza n’ebintu Nyamwagirwa.

8 Nnâmahanga mushâna oburhonyi bwâwe bwône! Barhâgaywa abana b’abantu bakaz’iyâkira omu byûbi byâwe;

9 banakaz’ishega oku mwandu gw’ebinja bibà omu mwâwe, bakola basûza obahêke aha nshalalo y’obununîrizi bwâwe.

10 Bulya neci enshôko y’akalamo aha burhambi bwâwe ebâ, n’akamole kâwe ko rhubonamwo obulangashane.

11 Abakugashâniza obabêze omu burhonyi bwâwe, n’abajira omurhima gushingânîne obabêze omu bushinganyanya bwa we.

12 Okugulu kw’omuntu mugayanyi irhondo kurhampikagakwo, n’okuboko kw’omunya-byâha irhondo kurhampumagakwo.

13 Lâba oku enkola-maligo oku idaho zikola ziri, zalundusire zirhanacilobôke.

OLULANGA LWA 36 (37): Empingira mûngo erhayêza

1 Lwa Daudi.

Orhahîraga okalubira banyakola-maligo, orhahîraga okayagalwa n’abajira amabî.

2 Bulya kula ebyâsi bihorhama kwo nabo bahorhama kula akâsi kayuma kwo nabo bânabe.

3 Wehe okaz’icîkubagira Nyakasane onakaz’ijira aminja, lyo odêkerera hano igulu onayumve omurhûla

4 Obe wacizigiriza muli Nyakasane, wabona oku akushobôza engalo omurhima gwâwe gusengire.

5 Olangise Nyakasane enjira zawe, onacikubagireye, wâbona ebi akola.

6 Wâbona oku alengeza obushinganyanya bwâwe nka kamole, n’okuyâza oyâzize akulengeze nka lya kalengerêre.

7 Orhulûle muli Nyakasane onacikubagireye kwône orhahîraga okalubira omuntu oli omu njira yâge yâge buzira kubâ kurhi, omuntu ovunyengerera ebirhali byo.

8 Lekà okukunira, ocike oburhe bukugwerhe; orharûkuzagya: bulya buzinda byankanabiba.

9 Bulyala enkola-maligo kuhera zâhere abacîkubagira Nnâmabanga bôhe bo bayîsh’irya igulu.

10 Omubi hano kasanzi erhi arhacihali, n’erhi wakalola aha anali, orhâmubone.

11 Abatûdu bo balya igulu balirya banayumve omurhûla munji-munji.

12 Omubi arhalongeza omwinja kalamo, arhanamumirira marhî

13 Nyakasane kwo kugwira amasheka, bulyala amanyire oku olusiku lw’oyo luyishire. 14 Banyankola-maligo aha babihira banakaz’iyômola engôrho, bafôle n’omuherho, mpu lyo bahira omukenyi muhanya okw’idaho, bananige abantu bashimbire enjira nyinja.

15 Bône: engôrho yâbo yo yanabarhungûla emirhima, n’amatumu gâbo oku madwi gabavunikira.

16 Ebinyi omushinganyanya afumbasire, byo bikulu oku binji binji by’encuku;

17 bulyala amaboko g’encuku kuvunwa gâvunwe, abashinganyanya bôhe Nyakasane bayegemire.

18 Nnâmabanga kushibirira ashibirira omûka gw’abantu nkana, omwîmo gwâbo kalamo k’ensiku n’amango.

19 Omu buhanya barhâyumve nshonyi, n’omu cizombo barhâbule bushalûka.

20 Endyâlya zôhe kuhera zâhere abashombanyi ba Nnâmahanga nabo kwo bâhungumuke ak’enshu ngulûlù y’ebulambo, kwo bâhirigirhe nka kula omugi guhirigirha.

21 Encuku ehoza ci erhagalula, omushinganyanya yêhe arhahimwa lukogo arhanahimwa kuhâna.

22 Bulya yêhe aba ahâ obwanga, bo balya igulu, n’aba ahehêrera kukubunguka bakubunguka.

23 Nyakasane ye zibuhya ilabarha ly’omuntu, yerhonya n’igenda lyâge. 24 Na ciru akahirima arhabêra oku idabo bulya Nyakasane amugwêrhe okuboko.

25 Nàli murho, nie oyu nkola mushosi, ntasag’ibona balekêrire entagengwa, ntasag’ibona iburha lyâbo lyafâ cizômbo.

26 Ngasi mango lukogo eba na kuhoza ehoza, n’iburha lyâbo kugishwa lyâgishwe.

27 Oleke okubi ojire okwinja, ly’oyôrha ohali ensiku n’amango.

28 Bulyala Nyakasane ye ayôrha arhonya obushinganyanya, arhakanalekêrera abacêse bâge.

29 Abashinganyanya bo balya igulu, bo banalibêrakwo ensiku n’amango.

30 Akanwa k’omushinganyanya kurhimanya karhimanya, n’olulimi lwâge lurhaderha ebirhashinganini.

31 Irhegeko lya Nyakasane lirhamurhenga emurhima, n’igenda lyâge lirhadândabagana.

32 Encuku yôhe ebulâbi ekaz’ija omushinganyanya na kuyîrha ekaz’ilonza mpu emuyîrhe.

33 Cikwône Nyakasane arhâmulekêrere omu nfune zayo, arhamutumuze olusiku lw’okutwa emmanja.

34 Okaz’icîkubagira Nyakasane onakaz’ishimba enjira zâge, akuyôlolola olye igulu, osheke obona oku enkola-maligo zahungumuka.

35 Nkola mbwîne endyâlya eminyire, yagandàza nka nduluma ya mpebema.

36 Erhi nshub’igera erhi erhacihali, nti nnonza, lerhaga!

37 Orhang’ilola omuntu mwinja, olâbe entagengwa, mulume nkana osiga enfula.

38 Enkola-maligo bushugunu zâgende endyâlya nshuzo zânafe.

39 Abashinganyanya Nyakasane balolerakwo obucire bwâbo, yêne ye lwakiro lwabo omu mango g’embaka.

40 Nyakasane kurhabâla akaz’irhabâla abashinganyanya, kulikûza akaz’ibalikûza oku babisha n’okubacinga kulibo, bulya bamuyàkireho.

OLULANGA LWA 37 (38): Omusengero gw’omunya-byâha oli burhe

1 Lulanga. Lwa Daudi. Lwa kukengêza.

2 Yagirwa, orhantumuzagya omu burhe bwâwe, orhankalihiraga omu mutula gwâwe,

3 Bulyala emyampi yâwe yacinyîgwisiremwo n’okuboko kwâwe kwamponîrekwo.

4 Nta bwinja amagala gani gacirikwo nànakugayisize, nta kuzibuha orhuvuha rhwâni rhwacizibuha nànagomire.

5 Obubî bwâni neci bundenzire bulî, kwo bunzidohîre nka mushoko muzirho.

6 Ebibande byâni bidwîrhe byahulula byanahûsa, erhi kuhwinjagala kwâni kurhuma.

7 Nagombire, nayûnama nayûnamiriza; nalegerera ndi omu mishîbo.

8 Ensiko zani kwo zikola ziri nka buhya bwa muliro, na ntaho amagala garhandya.

9 Najîrage nayûnama, omutula guli bunyirha; nandwîrhe nalaka erhi kukungula kw’omurhima gwâni kurhuma.

10 Yagirwa, ebi nalakiraga omu masù gâwe biri, n’omulenge gwâni ogubwîne.

11 Omurhima gurhaciri gwâni, emisi yani yansizire omu marhabi, ciru n’obubone bw’amasù gani bwantibire.

12 Abirhu n’abîra bani badwîrhe bayâka akafinjo kâni; abâlungwe bâni nabo barhadwirhi bandirâna.

13 Balya balingûza omûka gwâni bantezire emirhego, balya barhannongeza kalamo badwîrhe bampigira, banadwîrhe balegercra basinga amenge.

14 Niehe kwo nacîbêrire nka wa bihuli, ntadwirhi nayumva, kwo nnandi nka kaduma ko karhashagala.

15 Kwo nashubire nka muntu orhumva, ye rhanajira kushuza ankashuza.

16 Yagirwa, neci, wêne ncikubagire; wene wanyumva, Yagirwa, Nyamuzinda wâni.

17 Kwo ndesire, nti: “Barhamwemwerhagwa nie ntuma; barhacitakìraga babona okugulu kwâni kwarherera”

18 Bulya ndi buhirima, n’oburhe burhantenga emurhima.

19 Obubî bwâni niehe nciyàzize kulibwo; n’ecâha cani co cinjizire mutula.

20 Ci balya banshombera obusha bali badârhi, n’abarhàmbonakwo guli mwandu.

21 Balyala bangalulira amabî oku minja mbajirira, banyabwire kulya kuba niehe njira nyinja nshimbire.

22 Nyamwagirwa, orhandekêreraga; orhanjâga kulî, Nyamuzinda wâni. 23 Okanye, ontabale, Yagirwa, we kucira kwâni.

OLULANGA LWA 38 (39): Omulenge n’omusengero gw’omulwala oli bufa

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lw’e Yudituni. Lulanga Lwa Daudi.

2 Kwo nadesireê nti: «Ka nsèze enjira zani, olulimi lwâni lwakanahabuka; nti narhang’ishuba oku kanwa kani, obu encuku endi omu malanga.»

3 Nàhulika, nàmerha, ci lerhaga! Amababale gàbâ kudarhabala gadarhabala.

4 Omurhima gundi omu nda gwàbâ kudurhubala gudurhubala; okurhanya kwarhuma gwazûkamwo omuliro kwo kudumûka olulimi Iwâni lwàdumûsire.

5 Nti: «Yagirwa mbwîra ngahi mpekire, nti mbwîra ensiku zani ziri nyinganaci. nani mmanye oku ndi ntâye.»

6 Ensiku zani wazijizire za makoro abirhi, n’okulama kwâni kuli nka ntakwo omu masù gâwe, ngasi muntu kwo anali nka mûka kwône.

7 Ngasi muntu kugera agera nka cizunguzungu, kwo ahirigirha nka mûka, anarhema analundike ci arhishi ndi wâbihabwe!

8 Bindi bici nacilonza, Yagirwa? omurhima gwâni wene gucikubagìre.

9 Ondìkûzagye oku ngasi bubî bwâni, orhanazigaga nâgwa omu masheka g’idâga 10 Kuhulika nàli mpulisire, ntabumbwìre kanwa, bulya wene wànjiraga.

11 Onkulagekwo eyi mibambu yâwe,: empimbo z’okuboko kwâwe zambozize.

12 Okuhana ohan’omuntu kunarhume ayinjiha; kunalundugurhe ebi omuntu arhonya kula ennundo ekolera omurhi.

13 Yagirwa, oyumve omusengero gwâni oyumvirhize omulenge gwâni, orhabâga nka wa bihuli nandwîrhe nabanda olujamu.

Bulyala ndi cigolo aha oli, odi mubalama aka bashakulûza boshi.

14 Orhang’ibà wankûlakwo amasù, mbe nka nayîsa, mbul’icigendera ntengeho!

OLULANGA LWA 39 (40): Munkwa oku mwandu gw’aminja Nyamuzinda ajirira abamulangalira

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa Daudi. Lulanga.

2 Mushâna nàli nnangalire, nnàlinnangalire Nyakasane, naye olya okasinga ayunama, ayumvirhiza omulenge gwâni.

3 Ankûla omu kuzimu, anshâyûla, ayimanza amagulu gani oku ibuye, azibuhya ilabarha lyani.

4 Anampira olwimbo luhyahya ekanwa: lwimbo lwa kuyimbira Nyamuzinda wirhu. Banji bâbona bayôbôhe, banacìkubagire Nyakasane nabo.

5 Ali w’iragi omuntu ocîkobagira Nyakasane, omuntu orhayerekera emunda abagashâniza ebiremwa bali, n’emunda abanywesi bali.

6 Ebi wàjizire, Yagirwa Nyamuzinda wirhu, guli mwandu: ebisomerìne n’ebi olonza okurhujirira nagwo mwandu, mushâna orhajìbwa omu irhwe.

Erhi nankalonza okubiderha n’okubirhondêreza, buli bujangija, nanga birhankaganjwa.

7 Orhalonzagya nterekêro orhanalonzagya ntûlo, ci kwône wanfukûla amarhwiri. Orhahûnaga nterekwa orhanahûnaga nterekêro oku byâha:

8 Go mango nàdesire, nti niono nyishire. Nie bayandikire omu citabu cibunge .

9 «Mpu njire obulonza bwâwe, Nyamuzinda wâni, n’irhegeko lyâwe oku murhima limba.»

10 Obushinganyanya bwâwe nabumanyisa aha balume akanwa kani ntakashubakwo nâwe wene orhahabiri Muciza.

11 Obushinganyanya bwâwe ntabufulikaga emurhima gwâni, oburhabesha bwâwe n’oburhabâle bwâwe nabuganìrira abandi, nacîtakirira n’oburhabesha bwâwe omu ngabo y’abantu.

12 We mbwizire, Yagirwa, omanye wantaza oku lukogo lwâwe, oburhonyi n’oburhabesha bwâwe bukaz’iyôrha bunnanga.

13 Bulyala ngosirwe n’ebibi: kuganja kutuka; obubî bwâni bwànzonzire: ciru ntacibona. obwo bubî bwo bunji kulusha emviri zindi okw’irhwe, n’omurhima gurhaciri gwâni.

14 Yagirwa, orhahakanaga, ondìkûze; Yagirwa, okanye ontabâle! 15 Lero enshonyi zibagwarhe babulabule balya boshi banninga mpu bankûlemw’omûka. Bayegûke enshonyi zibabumbe, balya bacîshingira okuhanyagala kwâni.

16 Zibabumbe basômerwe balya bakaz’iderha mpu tumirha tumirha!

17 Bohe balya bakulonza, bacishinge banasime muli we; na balya bakulingakwo oburhabâle, bakaz’iyôrha baderha mpu Nyakasane aganze!

18 Niehe odi mukenyi nnandi muhanya! Câba Nyakasane arhahimwa kunshibirira. Nyamuzinda wâni, obiduhe mâshi!

OLULANGA LWA 40 (41): Omusengero gw’omulwala olekêrirwe

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Ali muny’iragi omuntu oshibirira omukenyi n’orhagwerhi hyâge; Nyakasane amuciza olusiku lubi.

3 Nyakasane àmulanga, àmulekeramw’omûka, amuhè n’iragi hanw’igulu, arhàmuyôhe omu lino ly’ababisha.

4 Nyakasane àyisha al’imurhabâla oku ncingo alwalira, amurhenzemwo endwâla yoshi.

5 Niehe kwo ndesire, nti: «Yagirwa mâshi ombabalire, oncize bulya nàkubihire!»

6 Abashombanyi bâni banakaz’inderhera kubi, mpu: «Mangaci afà, mpu mangaci izîno lyâge lyaherêrekera?»

7 Hakajira owayîsh’intangula naye busha anaderha: omurhima gwâge gunagende guhagirine bubî, erhi ahika embuga agwire aderhaderha.

8 Balya banshomba boshi erhi bahika baguma bagwire bampurana, bagerêrezagye ebibî kuli nie obwo, mpu:

9 «Kafinjo kadârhi bamulozire», mpu: «Y’oyo ogwîshîre, arhakacifà azâsire aho».

10 Ciru n’omwîra nàli ncîkubagire, oyu rhwakazâg’ishangira mugati muguma, naye ampìre ebinioko.

11 Wehe Yagirwa mâshi, onfè lukogo, onzûse ahâla ntang’ibayêreka nani.

12 Nâmanya oku bwenêne ontonya, bano mbona omushombanyi arhâcicîshinga.

13 Nani onjire nyôrhe ndi mutaraga, onampire omu masù gâwe mbêremwo ensiku n’amango.

14 Ayagirwe Nyamuzinda w’Israheli, ayagirwe emyâka n’emyâka. Amen! Amen!

OLULANGA LWA 41 (42): Iralà ly’okubona Nyamuzinda omu ka-Nyamuzinda

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwimbo lwa Nyigirizo. Lwa bene Kore

2 Kulyala akashafu kacîfinja ecikunguzo c’olwîshi, kwo omurhima gwâni gudwîrhe gwakwifinja, Nnâmahanga.

3 Omurhima gwâni gugwerhwe n’enyôrha ya Nyamuzinda, ya Nyamuzinda ozine, mangaci nabona enjira ndole oku busù bwa Nyamuzinda?

4 Emirenge lwo lukola lwiko lw’omûshi n’obudufu. Erhi bacimbwîra bwacà bwayira, mpu: «Ngahi Nyamuzinda wâwe aligi?»

5 Nankengêre nyumve omurhima gundwiririr’omu nda, nankengêre oku nàbonaga nakananda omu bandi, oku nàbonaga nabarhang’aha ka-Nyamuzinda, omu cihogêro c’omwishingo n’obukuze, omu kafurhè k’olusiku lukulu.

6 Murhima gwâni carhuma warhoga, carhuma wandwirira omu nda? cikubagire Nnâmahanga bulya nkala nashub’imukuza, ye kucira kw’obusù bwâni ye na Nyamuzinda wâni!

7 Omurhima gwandwìririre omu nda, bwo buno nkukengerìre eno munda e Yordani n’e Hermoni, oku hirhando hya Misarhi.

8 Emunda izibyo liyakûza eryaba omu karhi k’enshalalo zawe, amîshi gâwe, ag’enshalalo n’ag’omulaba, gangezire aha ntonda y’irhwe.

9 Nyakasane arhankarhang’injira oyu ashobôza oku burhonyi bwâge, buno bw’omûshi, lero nanalâla namuyimbira, nkuze Nnâmahanga wampàga akalamo kâni.

10 Mbwizirage Nnâmahanga, nti: «Kabuye kâni ci wanyibagira mâshi?» nti: «Cirhumirage nieki nagenda ndi burhe? » nti: «Cirhumirage nieki ababisha bambuza buhunga?»

11 Ndwîrhe nayumva narhoga enjingo ababisha erhi banacinjacira, erhi banacinkangula, mpu: «Ngahigi Nyamuzinda wâwe aligi?»

12 Murhima gwâni carhuma warhoga, carhuma wandwîririra omu nda? Cîkubagire Nnâmahanga, bulya nkola nashub’imukuza, ye kucira kw’obusù bwâni, ye na Nyamuzinda wâni.

OLULANGA LWA 42 (43): lralà ly’okuj’omu ka-Nyamuzinda

1 Ontwire olubanja, Nnâmahanga, onderhere nyâze eyo mihera, onandikûzekwo erya ndyâlya y’ecishungu.

2 Bulya Nnâmahanga, we buzibu bwâni; cirhumire wanyôza? cirhumire nciyumva ogu mutula gw’akushimbwa n’omubisha?·

3 0rhume obumoleke bwâwe n’oburhabesha bwâwe, byo byandusa bìnyêrek’enjìra, byo byampìsa oku ntôndo yâwe ntagatifu n’omu birâlo byâwe.

4 Njâge aha ìbuye lya Nyamuzìnda obwo aha burhambî bwa Nyamuzìnda orhuma nasîma nanshagaluke. Nkuzagye Nyamuzinda obwo, mmanule olulanga nkuzemwo Nyamuzinda wanî.

5 Murhima gwâni, carhuma warhoga? Carhuma wandwirira omu nda? Cîkubagire Nnâmahanga: niono nkola nashub’imukuza, ye bucire bw’obusù bwâni, ye na Nyamuzinda wâni.

OLULANGA LWA 44 (45): Lwimbo lwa kuyimbira Mwâmi-Mushîgwa ye Masiha

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa kuzihirwa oku «Liliya». Lwa bene Kore. Lwimbo lwa buzigire.

2 Omurhima gwâni gukola gwarhengamwo ebinwa bilengehe, nkola nayimbira mwâmi ehimbo hyani; olulimi lumba ekanwa mugera gwa muntu oyîsh’iyandika duba .

3 Omu baburhwa n’abantu w’oyo olushire abandi busole: obwinja bàbuyansire babubulagira oku kanwa kâwe: okwo kwarhuma Nyamuzinda akugisha oku myâka n’emyâka.

4 Yanka engôrho yâwe oyihire oku lurhungu, Ciri-misi, yanka obukulu n’obwinja bwâwe obicûkane.

5 Ofòle onagende otamire oku ndogomi, okanye oj’ilwira oburhabesha n’obushinganyanya: okulyo kwâwe bwinja kufôla.

6 Emyampi yâwe erhahimwa bwôji; wàbona oku amashanja gàyisha gal’ikushiga, n’abashomba mwâmi barhibe omurhima.

7 Entebe yâwe Nnâmahanga, ho ebà ensiku n’amango, akarhi kâwe k’obwâmi kabâ ka bushinganyanya.

8 Orhahimwa kurhonya obushinganyanya, orhanakwirirwa bulyâlya, Nyamuzinda wâwe akushîga amavurha g’enshagali wene omu binyu.

9 Emyambalo yâwe edwîrhe yabaya bwinjinja nka nshangi, obuku na nka bubàni n’omu burhwali bwâwe buyâbake n’ihembe, ennanga zidumûsire zinakushagalusize.

10 Abaluzi-nyere bashubûzinye mpu bayîsh’ikuyankirira, makambà aha kulyo kwâwe ayimanzire, arhwinjire n’amasholo g’e Hofiri.

11 Mwâli wâni yumva nkubwire, alole bwinja onarhege okurhwiri; orhacikengeraga ab’emwinyu, orhacikengeraga n’enyumpa ya sho.

12 Wâbona oku mwâmi àyagalwa n’iranga lyâwe: ye kola nnawinyu; omushige bwinja.

13 Wâbona oku abantu b’e Tiri bâyisha n’entûlo; n’abagale b’omu cihugo bâyîsh’ilonza okurhona emund’oli.

14 Mucilange, mwâli wa mwâmi oyôla oyishire: mwinja mwinja! Emishangi ayambirhe ya masholo.

15 Bàmuhekera mwâmi n’emishangi yâge y’obutonè-butonè, ababo banyere bamukunjûsirekwo, bakudwirhirebo nabo.

16 Bayisha bayimba banacishinga, babo bamàshesherera omu bwâmi. 17 Bagala bâwe bo bâyîsh’iyima omu bya bashakulûza bâwe; wene we wânabayimika babè barhegesi b’igulu lyoshi.

18 Izîno lyâwe nâlibwîra amaburhwa n’amaburhwa, kurhume amashanja gakukuza omu myâka n’emyâka.

OLULANGA LWA 45 (46):Nyamuzinda ali haguma nirhu

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa bene Kore. Oku izu ly’abanyere bashugi. Lwimbo.

2 Nnâmahanga ye lwakiro na buzibu bwirhu, àyerekanire omu ntambala oku yêne Mugaruka.

3 Co cirhuma rhurhanajuguma ciru igulu lyankajamwo ehivango, entôndo zicirhimba omu karhî k’enyanja.

4 Amishi g’omu nyanja ganabira gashube bwâlike, entôndo zanajegera erhi muhuku gwa mîshi gurhuma. (Nyakasane w’emirhwe ali haguma nirhu, ye mulanzi orhulanga, Nyamuzinda wa Yakobo).

5 Enyîshi-nyîshi zo ziyinjihya olugo lwa Nyamuzinda, zo zishagalusa ecirâlo citagatifu c’Ow’Enyanya bwenêne.

6 Nnâmahanga ali omu karhi k’olugo lwâge, lurhâhuligane, Nnâmahanga yêne aluhalira kurhenga sêzi lukula arhanda.

7 Amashanja gaja aho gàcihuma omw’isù, amâmi gàgeramwo omusisi, Lero izu lyâge lyàkungula, igulu lyàhwera aha nshi.

8 Nyakasane w’emirhwe ali haguma nirhu, ye mulanzi orhulanga, Nyamuzinda wa Yakobo.

9 Mukanye mubone ebi Nyamuzinda àkozire, muyishe mubone eby’okurhangaza ajijire kuno igulu. 10 Ajire aho afunga amalwa oku igulu lyoshi, avuna emiherho, avuna amatumu, n’empenzi azidûlika muliro.

11 Lekeragi aho: mumanye oku niene nie Nyamuzinda, nie nkulire amashanja nie nkulire n’igulu.

12 Nyakasane w’emirhwe ali haguma nirhu, ye mulanzi orhulanga, Nyamuzinda wa Yakobo

OLULANGA LWA 46 (47): Nyamuzinda Mwâmi w’lsraheli n’ow’igulu lyoshi

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lwa bene Kore. Lulanga.

2 Mwe mashanja mweshi, mukome akagasha mucîtakire Nyamuzinda n’enshagadu.

3 Bulya Nyakasane w’enyanya arhajibwa omw’irhwe, ye Mwâmi Nn’amahanga goshi.

4 Ayansire amashanja agahira idako lirhu, agayandaza burhaba aha magulu girhu.

5 Yene acîshoga ishwa rhwàyimamwo, ishwa omurhonyi wâge Yakobo akazâg’icîtaklrira.

6 Nnâmahanga oyo warherema omu karhî k’orhuhababo, Nyakasane oyo wasôka emishekera yashekeza.

7 Muzihire Nnâmahanga, muzihe, muzihe; muzihire Nnawirhu, muzihe, muzihe!

8 Bulyala Nyamuzinda, ye Mwâmi w’igulu lyoshi lyoshi, mumuzihire olulanga.

9 Nyamuzinda ye wârhegeka amashanja goshi, Nyamuzinda oyôla otamire oku ntebe yâge ntagatifu.

10 Abaluzi ba ngasi ishanja batamîre aha ngombe, batamire boshi n’ishanja lya Abrahamu.

Abaluzi ba ngasi ishanja boshi banali bagula ba Nyamuzinda, ali w’enyanya bwenêne.

OLULANGA LWA 47 (48): Siyoni, ntôndo ya Nyamuzinda

1 Lwimbo. Lulanga. Lwa bene Koré.

2 Nyakasane mushâna ali mukulu, akwânîne bamukuze bwenêne omu lugo lwa Nyamuzinda wirhu.

3 Entôndo yâge ntagatifu hibà hirhondo hilushire ezindi, abà mushagalusa w’igulu lyoshi. Entôndo ya Siyoni yo ntebe ya Nyamuzinda, lwo lugo lw’omwâmi mukulu.

4 Nyamuzinda àyerakanîre omu lugo lwâge oku anali lwakiro lw’okunali.

5 Lâba oku abâmi bàli bamàhuluzanya banarhabâlira caligumiza.

6 Oku bànabona ntya bafuduka, bashandabana bakûla idârhi.

7 Entemu yabashamula, balwâla ebihamba ak’owalwâla emikero

8 Gashuba manywanywa nka kula empûsi yàhubuka ebushoshôkero bw’izûba eshangula amârho g’e Tarsi.

9 Oku rhwàbwiragwa kwo rhwayishirig’ibona, omu lugo lwa Nyamuzinda wirhu, omu lugo lwa Nyakasane Nn’emirhwe Nyakasane àluzibuhize mpu lusere ensiku n’amango.

10 Yagirwa Nnâmahanga, rhunakaz’ikengera olukogo lwâwe omu ngombe yâwe.

11 Irenge lyâwe Nyamwagirwa, lihumîre ah’irhwerhwe ly’igulu ak’Izîno lyâwe.

Okulyo kwâwe kuyunjwire bushinganyanya: 12 entôndo ya Siyoni ecizigirize, n’abanyere b’omu Yuda bacîtakire obushinganyanya bwâwe omu kutwa emmanja.

13 Muj’izunguluka Siyoni mubone, mumugere omu marhambi munaganje enkingi zâge,

14 mulolereze enkuta zâge, musingirize na ngasi nkingi eyâkirwamwo, lyo muhash’ibwîra abana bâburhwa, erhi:

15 «Nyamuzinda oyo mutyo», erhi: «Nyamuzinda wirhu ho abâ ensiku n’amango, yêne ye mungere orhuyâbula kuhika olw’okufa.»

OLULANGA LWA 48 (49): Obufà-nshuzo bw’ebirugu

1 Gwarhi omuku/u w’abimbiza. Lwa bene Kore. Lulanga.

2 Muyumve guno mwe mashanja mweshi, murhege okurhwiri mwe muba okw’igulu mweshi.

3 Barhwali mweshi ninyu bantu kwône, mwe bagale ninyu bakenyi.

4 Akanwa kani binwa bya bugula kaderha, n’omurhima gwâni bya burhimanya gwakengera.

5 Nkola nayanka okurhwiri kwâni nkurhege omugani, nyanke omusi gw’olulanga nyimbirekwo omugani gwâni.

6 Cici cankarhuma najuguma amango ensiku ziri mbi? cici cankarhuma nadirhimana nka ngosirwe n’empingira-mungo.

7 Zira zicÎkubagira obuhirhi bwazo, zinacîkunge obunji b’ebi zijira?

8 N’obwo omuntu arhacîcungula yêne, emwa Nyamuzinda omuntu arhacîhânakwo ncungulâ:

9 Okufungira omûka gw’omuntu kurhali hofi, na ntakwo gwafungirwe lwoshi,

10 omuntu alarne arhaluse ensiku, alame burhafà.

11 Bulyala omuntu anabone abagula bagabe ebirugu, abone abahwinja n’amadâga nago gafé, abone boshi, ebirugu byâbo babisigîre bandi bandi;

12 Enshinda zishubâge zo nyumpa babêramwo ensiku n’amango, n’obwo bihugo binji bal’ihîre amazîno gâbo!

13 Nanga nta muntu wàlamire omu buhirhi: omuntu anashushîne n’ebintu byo birhengamw’omûka.

14 Yo njira y’abacîbikakwo omurhima eyo, kwo banafà ntyo abalimbira omugisho bàburhanagwa.

15 Kwo bàhêkwa ekuzimù ak’ezaj’ibâgwa, lufù lubayabula na bashinganyanya babarhegeka.

16 Niehe Nyamuzinda ekuzimu àyîsh’inkûla, bulyala kurhôla àyis’intôla.

17 Irhondo okabona omuntu ahirhire orhayôbohaga, irhondo okabona eby’omu mwâge byaluga orhayôbohaga;

18 bulya olusiku afà arhacîyikire kantu ciru n’akaguma, n’obuhirhi bwâge burhàmuluse omu kuzimu.

19 Ciru akaba amango àli acizine àcîbwizire ebinwa binja, mpu: «abandi bakusima obùla ocîkômbire wene»,

20 kurharhume arhaja omu balinda-mboho, balya barhakacifà bâbwîne akamole. 21 Omuntu ohirhîre buzira kurhimanya, anashushine n’ebintu by’okubâgwa.

OLULANGA LWA 49 (50): Oburherekêre busîmisa Nnâmahanga.

1 Lulanga. Lwa Azafi.

Nyakasane Nnâmahanga adesire akanwa analalika igulu lyoshi, kurhenga ebushoshôkero bw’izûba kuhika ebuzikiro bwalyo.

2 Nyamuzinda abalagazize kurhenga e Siyoni, ntôndo yâge nyinjinja.

3 Nyamuzinda wirhu oyôla oyishire: arhàbule buderha akanwa. Ntakanjirwa w’omuliro amushokolîre, ayisha ayôkera, n’empûsi emugosire yayisha yakola akal’ibala.

4 Amalâlika amalunga amalâlika n’idaho, bulyala akola atwir’olubaga lwâge olubanja.

5 Mpu: «mpamagaliri abemezi bani, mpamagaliri balya bànywânaga nani bulya barherekêra.»

6 Amalunga gamanyisa oku olubanja bwinja lutûbirwe: bulyala Nyamuzinda yêne olutwire.

7 Mpu: «lubaga lwâni yumva nkubwire, mpu: lsraheli nkola nakushobeka: niene nie Nyamubâho, nie Nyamuzinda wâwe.

8 Arhali nterekêro zawe zo otumwirekwo, bulyala embâgwa zawe zirhantenga omu masù.

9 Ntazigè akanina k’omu mwâwe, ntayemere n’enganda-buzi z’omu buso bwâwe.

10 Ensimba z’omu muzirhu zoshi zani, n’ebintu biyabukira omu malambo gani birhankaganjwa.

11 Nta kanyunyi kabalala mpabire, na ngasi hitondegera omu ishwa hyoshi mpimanyire.

12 Nka kwali kushalika ntankakubwizire bulyala amahanga goshi gani na ngasi bimuli byoshi byâni.

13 Ka nkulìra binyama bya mpanzi, nisi erhi kwo bàkubwizire mpu nywa mwamba gwa bihebe?

14 Okaz’ibâgira Nnâmahanga enterekêro y’okumukuza, onakaz’ijuha Nnâmahanga endagâno omulaganya.

15 N’olusiku wânabe ogwerhwe n’omutula onanyakûze, wâbona oku nakulikûza onankenge.»

16 Enkola-maligo nayo kwo Nyamuzinda ayibwizire, erhi: «cirhuma obwîra abandi amarhegeko gani, cirhuma ebinwa by’endagâno yani birhakurhenga ekanwa,

17 we muntu wàkengulaga ihano lyani, wànajugucira ebinwa byâni kulî nâwe?

18 Erhi wàbonaga ecishambo onakanye ociluse, erhi wàbonaga abantu b’ebishungu erhi wamàbona abinyu.

19 Akanwa kâwe wakaz’ikalìkira oku bibi, n’olulimi lwâwe lurhàhimagwa kulyalyanya.

20 Erhi wàjàga oku rukiko erhi na mwene winyu oherhekwo, erhi na mwana nyoko aburha oli bonêsa nshonyi.

21 K’obe wàjijire ntyo nnampulike? ka kwo omanyire mpu odi akâwe? Nakuyagiriza njalabulire byoshi omu masù gâwe.

22 Rhangi muyumve kuno, mwe mukaz’iyibagira Nyamuzinda, rhangi muyumve kuno bakanajira aba nâgwârha babule câgalukira.

23 Ye nsìmisa omuntu obâga enterekêro y’okunkuza, n’omuntu oshimba enjira nnungêdu ye nàyêreka oku Nyamuzinda kuciza aciza.»

OLULANGA LWA 50 (51): Ombêre obwonjo, Yagirwa Nyamuzinda

1 Gwarhi omukulu w’abimbiza. Lulanga. Lwa Daudi.

2 Amango omulêbi Natani àjaga emunda Daudi ali kulya kuba anacîhemwire kuli Betiseba.

3 Yagirwa Nyamuzinda ombabalire, obwonjo bwâwe burhumire.

4 Omu lukogo lwâwe lunji, ozâze ecâha cani.

5 Bulyala ntababiri obubî bwâni, ngasi mango ecâha cani cindi omu masù.

6 Wene nagomire, Nyamwagirwa, ebiri bibi omu masù gâwe nàbijizire. Ntyo oli murhondekezi omu bucirànuzi bwâwe, oli mutwî w’emmanja mwimàna.

7 Okengere oku naburhagwa omu bubî, omu caba nàyalalagwa omu oda ya nyàmà.

8 Omurhima gw’omuntu w’okuli gwo gukusîmisa, omu ndubi y’omurhima gwâni mw’onyigiriziza obumanye.

9 Ewe Nyakasane onkangûle lyo nca, onshuke mbe mwêru nka lubula.

10 Nyumve obusîme n’omwishingo, amavuha gàli gavungunyusire garhambe.

11 Orhalolaga obubî bwâni, ebyâha byâni byoshi obizaze.

12 Mâshi Nyamuzinda, omurhima gwâni oguleme bubyabya ompiremwo iroho ihyahya onalizìbubye.

13 Orhantenzagy’emalanga gâwe, orhanyagaga omûka gwâwe mutagatifu.

14 Ongalulire obushaguluke bw’obuyôkozi bwâwe, ompe omurhima gw’entwâli.

15 Nyêreke abagoma enjira zawe, n’abanya-byâha bagaluk’ emund’oli.

16 Ondikûze oku buhane bw’omuko, Nyakasane Muyôkozi wâni, olulimi lwâni lukayimba oburhondekezi bwâwe.

17 Onshwekûle akanwa Nyakasane, olulimi lwâni lukâderha irenge lyâwe.

18 Bulya enterekêro erhakusîmîsa, n’erhi nankakubâgira orhankayêmera.

19 Enterekêro yani, Yagirwa, guli murhima gwadwa muko, omurhima gwarhanya gunavungunyusire, orhankagukabulira, Nyakasane.

20 Omu bwinja bwâwe, okêngere Siyoni, Muhanyi, oshub’iyûbaka olugo lwa Yeruzalemu.

21 Lyoki wankayankirira enterekêro zirhegesirwe, entûlo n’embâgwa ya nsirîra, lyoki bankarherekêra ebimasha oku luhêro lwâwe.